Κοινωνία, οικονομία και πολιτισμός στη δυτική Ευρώπη (10ος -- 13ος αιώνας)

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Κοινωνία, οικονομία και πολιτισμός στη δυτική Ευρώπη (10ος -- 13ος αιώνας)"

Transcript

1 Λίγη ακόμη ιστορία. 10oς -- 13oς αιώνας Κεφάλαιο 5 Κοινωνία, οικονομία και πολιτισμός στη δυτική Ευρώπη (10ος -- 13ος αιώνας) Η εποχή των Κομνηνών Η βυζαντινή κοινωνία σε καμπή (11ος -- αρχές 13ου αιώνα) Κεφάλαιο 6 Λίγη ακόμη ιστορία. 11oς -- αρχές 13oυ αιώνα

2 Λίγη ακόμη ιστορία. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 Κεφάλαιο 5 Κοινωνία, οικονομία και πολιτισμός στη δυτική Ευρώπη (10ος -- 13ος αιώνας) Α. Οι σχέσεις ανάμεσα στους αριστοκράτες Υποτελείς Για τις αμοιβαίες υποχρεώσεις ανάμεσα σε άρχοντες και υποτελείς μαθαίνουμε από το παρακάτω γράμμα. Π 5.1 Αυτός που ορκίζεται πίστη στον κύριό του θα πρέπει να έχει πάντοτε στο νου του αυτές τις λέξεις: απείραχτος και υγιής, ασφαλής, έντιμος, χρήσιμος [ ]. Απείραχτος και υγιής, διότι θα πρέπει να προστατεύει το σώμα του κυρίου του από τις πληγές. Ασφαλής, για να μην καταστρέφει το μέρος που κατοικεί [ο κύριος] και τους πύργους που τον προστατεύουν. Έντιμος, για να μη βλάπτει τη δικαιοσύνη και κάθε υπόθεση που φανερά έχει σχέση με την τιμή του κυρίου του. Χρήσιμος, για να μην πειράζει την περιουσία του. Γράμμα του Φουλβέρτου, επισκόπου της Σαρτρ, στον κόμη του Πουατιέ, έτος 1020 Ιππότες Π 5.2 Ο ιππότης ήταν ένας πολεμιστής με πανοπλία και πολλά άλογα. Συνήθως ήταν υποτελής σ έναν άρχοντα, τον οποίο υπηρετούσε σαν στρατιώτης. Αρκετοί ιππότες ήταν δεύτεροι και τρίτοι γιοι από αριστοκρατικές οικογένειες που δεν είχαν καθόλου γη και συνήθως έμεναν ανύπαντροι. Μικρογραφία με ιππότες που μονομαχούν. Οι νεαροί αριστοκράτες εκπαιδεύονταν στα όπλα από μικρή ηλικία και γύρω στα 16 με 18 τους χρόνια γίνονταν ιππότες. Σε ειδική τελετή ο άρχοντας που τους είχε υποτελείς τούς έδινε τα όπλα τους. Ένας ιππότης ξεχώριζε όχι μόνο από τον τρόπο που ζούσε, αλλά και για το χαρακτήρα του: Έπρεπε να είναι θαρραλέος, πιστός στον κύριό του και γενναιόδωρος. 15ος αιώνας, Ντιζόν (Γαλλία), Δημοτική Βιβλιοθήκη. Β. Aριστοκράτες και αγρότες Νέες τεχνικές Οι αλλαγές στη γεωργία ήρθαν με τα νέα ή καλύτερης ποιότητας εργαλεία. Οι Σλάβοι ή οι Βίκινγκς έφεραν μαζί τους ένα νέο άροτρο. Ήταν σιδερένιο, βαρύ, έμπαινε πιο βαθιά στο χώμα και το ανακάτευε καλύτερα. Από τα τέλη του 9ου αιώνα, όπως δείχνουν οι γραπτές και οι αρχαιολογικές πηγές, χρησιμοποιούν και σιδερένια πέταλα. Χάρη σ αυτά το άλογο αξιοποιεί όλη του τη δύναμη. Έτσι οι αγρότες

3 Λίγη ακόμη ιστορία. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 Π 5.3 Π 5.4 Μικρογραφία που απεικονίζει θερισμό περίπου, Μικρογραφία που εικονίζει νερόμυλο περίπου, Σαντιγί (Γαλλία), Μουσείο Κοντέ. Μετς (Γαλλία), Δημοτική Βιβλιοθήκη. μπορούσαν πια να καλλιεργούν πιο μεγάλα χωράφια. Εμφανίστηκαν επίσης οι ανεμόμυλοι και έγιναν περισσότεροι οι νερόμυλοι. Μια νέα τεχνική ήταν η εναλλασσόμενη καλλιέργεια: τα χωράφια χωρίζονταν σε τρία μέρη. Κάθε χρόνο έσπερναν διαφορετικά είδη στα δύο μέρη. Το τρίτο μέρος δεν το έσπερναν και το άφηναν να «ξεκουραστεί» για την επόμενη χρονιά. Με την εναλλασσόμενη καλλιέργεια μεγάλωσε η παραγωγή. Ακόμη, μπορούσαν να καλλιεργούν πιο πολλά είδη χωρίς να χρειάζονται περισσότερα εργατικά χέρια και υπήρχε εργασία σε όλες σχεδόν τις εποχές. Τέλος, αν κάτι κατέστρεφε τη σοδειά, οι ζημιές ήταν μικρότερες. Η χωροδεσποτεία Κάστρο Έξω από το κάστρο υπάρχουν χωριά, όπου μένουν οι αγρότες. Όταν κινδυνεύουν κλείνονται μέσα στο κάστρο. Στις πολιορκίες ήταν πολύ σημαντικό ένα κάστρο να έχει τη δική του πηγή για νερό. Στο κάστρο υπάρχει συνήθως μία μόνο είσοδος με κινητή γέφυρα, τις περισσότερες φορές από ξύλο. Π 5.5 Βασικό στα κάστρα είναι το τείχος και οι πύργοι του. Γύρω του υπάρχει τάφρος με νερό. Σ ένα ξεχωριστό σημείο στην αυλή του βρίσκεται ο κήπος με λαχανικά, κυψέλες και μερικά οπωροφόρα δέντρα. Μέσα στο κάστρο υπάρχει μια αυλή. Εκεί βρίσκονται η κατοικία του άρχοντα, η φυ λακή, χώροι για κάποιους υποτελείς και για τη φρουρά, η εκκλησία, αλλά και οι στάβλοι.

4 Λίγη ακόμη ιστορία. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 Χωροδεσποτεία Η χωροδεσποτεία χαρακτηρίζει το φεουδαρχικό σύστημα. Ένας άρχοντας μπορούσε να δώσει μια χωροδεσποτεία ή ένα μέρος της για φέουδο σε έναν υποτελή του. Όσο καιρό είχε το φέουδο, ο υποτελής έπαιρνε τα έσοδα από τις γαιοπροσόδους. Π 5.6 Πρόσοδοι λέγονται τα σταθερά έσοδα που είχαν οι άρχοντες από τα κτήματά τους. Τα έσοδα αυτά προέρχονταν κυρίως από τη χωροδεσποτεία. Μέχρι τον 11ο αιώνα οι πρόσοδοι ήταν κυρίως γαιοπρόσοδοι: οι αγρότες έδιναν ένα μέρος από τη σοδειά τους ή χρήματα ως νοίκι για τη γη που τους έδινε ο γαιοκτήμονας. Αργότερα ορίστηκαν και άλλες πρόσοδοι σε είδος ή και σε χρήμα. Μικρογραφία με ένα γαλλικό κάστρο περίπου, Σαντιγί (Γαλλία), Μουσείο Κοντέ. Δουλοπάροικοι Δουλοπάροικος ήταν αυτός που από την καταγωγή του και τη σχέση που είχε με τη γη του ήταν άμεσα εξαρτημένος από το χωροδεσπότη. Αντίθετα με το δούλο στην αρχαιότητα, μπορούσε να έχει δικά του κάποια πράγματα. Ωστόσο οι ελευθερίες του ήταν λίγες και οι υποχρεώσεις του πολλές. Οι υπηρεσίες των δουλοπάροικων στους άρχοντές τους ήταν διαφορετικές ανάλογα με την περιοχή και την εποχή που ζούσαν. Για τις υποχρεώσεις που είχαν το 13ο αιώνα οι δουλοπάροικοι στην Αγγλία διαβάζουμε στο παρακάτω απόσπασμα από τα κατάστιχα του αβαείου του Μπεκ. Π 5.7 Ο Ζαν Μπάτερυ κατέχει ενάμισι στρέμμα γης, για το οποίο οφείλει κάθε χρόνο δεκαπέντε δηνάρια [νόμισμα της εποχής] [ ]. Τρεις μέρες την εβδομάδα πρέπει να αλέθει στάρι ή να κάνει κάποια άλλη δουλειά, ό,τι επιθυμεί ο άρχοντας. Κάθε χρόνο, το χειμώνα, όποτε τον φωνάζουν, θα πρέπει να οργώνει δυόμισι στρέμματα και να τα σβαρνίζει. Θα τον τρέφει ο άρχοντας [ ]. Στη γιορτή του Αγίου Μαρτίνου πρέπει να οργώσει τέσσερα στρέμματα γης. Και αν τύχει ένας [άλλος] άρχοντας να έλθει στο Μπεκ περνώντας τη χωροδεσποτεία χωρίς υποζύγιο ή ιπποκόμο, θα πρέπει να τον ακολουθήσει, ιππεύοντας μαζί του για μια μέρα, δηλαδή τριάντα λεύγες. Επίσης θα πρέπει να πλένει τα πρόβατα, να σκάβει το λιβάδι του άρχοντα [ ], να μαζεύει την κοπριά και να τη μεταφέρει με το κάρο [ ], και στην εβδομάδα του θερισμού δε θα έχει άλλες δουλειές εκτός από αυτή [ ]. Δεν μπορεί να παντρέψει την κόρη του αν δεν πει το «ναι» ο άρχοντας, ούτε να πουλήσει χωρίς την άδειά του ένα αρσενικό άλογο ή ένα βόδι από τα ζώα του [ ]. Πρέπει να πηγαίνει στο μύλο του άρχοντα. Έγγραφο από το αβαείο του Μπεκ, 13ος αιώνας

5 Λίγη ακόμη ιστορία. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 Γ. Εμπόριο και πόλεις στη μεσαιωνική δυτική Ευρώπη Π 5.8 Το εμπόριο στη μεσαιωνική Γαλλία (13ος αιώνας) Μπριζ Λιλ Ρουέν Παρίσι Ορλεάνη Λιόν Μπορντό Τουλούζη Π 5.10 Τα πανηγύρια γίνονταν σε ορισμένο τόπο και ημερομηνία, συχνά με αφορμή κάποια θρησκευτική γιορτή. Εκεί οι έμποροι πρόσφεραν στους ανθρώπους τα προϊόντα που δεν μπορούσαν να βρουν στον τόπο τους. Το 12ο και το 13ο αιώνα τα πιο σημαντικά πανηγύρια γίνονταν στην Καμπανία, στη Γαλλία. Αστοί Λιμόζ Αγορές Εμποροπανηγύρεις Εμποροπανηγύρεις Αστοί την εποχή αυτή δε λέγονται όλοι οι κάτοικοι μιας πόλης, αλλά μόνο οι πιο πλούσιοι και ισχυροί άντρες, αυτοί που την κυβερνούν. Στο παρακάτω απόσπασμα ο Τζοβάνι Βιλάνι γράφει για τους αστούς της Φλωρεντίας στις αρχές του 14ου αιώνα. Την εποχή εκείνη η πόλη μας, η Φλωρεντία, είχε περισσότερους από ικανούς για να πολεμάνε και πάνω από άντρες στην περιφέρεια, με τους άρχοντές της [αστούς], το καλό ιππικό, τον ελεύθερο λαό. Ήταν η σημαντικότερη πόλη σε ολόκληρη σχεδόν την Τοσκάνη [ ]. ε σ Μ ό γ ε [Η οικογένεια] Γκέρτσι είχε σημαντική θέση. ι Ήταν ο ς μεγάλη και δυνατή οικογένεια από πολύ Θ ά εμπόρους, που διοικούσαν μιαν πλούσιους λ α τις σημαντικότερες στον κόσμο. επιχείρηση από σ σ α [Οι] Ντονάτι ήταν ευγενείς και πολεμιστές, που ο πλούτος τους δεν είχε τίποτα το εξαιρετικό. Οι Γκέρτσι και οι Ντονάτι ήταν γείτονες στη Φλωρεντία και στη γύρω ύπαιθρο. Μασσαλία Τζοβάνι Βιλάνι, Φλωρεντινές ιστορίες, γύρω στο 1300 Π 5.9 Το Παλάτσο Βέκιο (παλιό παλάτι) στη Φλωρεντία (Ιταλία). Στο κτίριο αυτό είχε την έδρα του το συμβούλιο των αστών που κυβερνούσε την πόλη. Χτίστηκε μεταξύ 1299 και Δ. Η Καθολική Εκκλησία στην κοινωνία και την πολιτική Χωροδεσπότες Οι επίσκοποι και οι ηγούμενοι ήταν και αυτοί υποτελείς στο βασιλιά ή στους άρχοντες που τους έδιναν χωροδεσποτείες. Οι ίδιοι μπορούσαν να έχουν δικούς τους υποτελείς, ενώ τα φέουδά τους τα καλλιεργούσαν δουλοπάροικοι. Η Εκκλησία, εκτός από τη δεκάτη, έπαιρνε από πιστούς και δωρεές, οι οποίοι πίστευαν ότι έτσι θα έσωζαν την ψυχή τους.

6 Λίγη ακόμη ιστορία. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 Εκκλησιαστικές μεταρρυθμίσεις Στο τέλος του 11ου αιώνα ο πάπας Γρηγόριος Ζ ( ) έκανε μια σημαντική εκκλησιαστική μεταρρύθμιση. Ήθελε να δυναμώσει την εξουσία του πάπα και να ξεπεράσει τη βασιλική και την αυτοκρατορική εξουσία. Έτσι απαγόρευσε στους κοσμικούς ηγέτες να ορίζουν τους κληρικούς, σταμάτησε το εμπόριο με τα λατρευτικά αντικείμενα, απαγόρευσε στους κληρικούς να παντρεύονται και να παίρνουν χρήματα για τα μυστήρια που έκαναν. Ο Ιννοκέντιος Γ ( ), ένας πολύ ισχυρός πάπας στο Μεσαίωνα, προσπάθησε να γίνει ο ανώτατος κριτής και δικαστής, όχι μονάχα για τα πνευματικά αλλά και για τα κοσμικά πράγματα. Ιερή Εξέταση Η Ιερή Εξέταση ήταν εκκλησιαστικό δικαστήριο. Το ίδρυσε το 1231 ο πάπας Γρηγόριος Θ για να δικάζει τους αιρετικούς. Η Ιερή Εξέταση κυνήγησε πολλούς αιρετικούς ή ανθρώπους που κατηγορήθηκαν για αίρεση. Έγινε γνωστή για την αυστηρότητα και τη σκληρότητα που έδειχνε σε όσους καταδίκαζε. Καθαροί Οι καθαροί ήταν μια αίρεση που διαδόθηκε το 12ο αιώνα, κυρίως στη νότια Γαλλία και στη βόρεια Ιταλία. Οι καθαροί πίστευαν ότι στον κόσμο υπάρχουν ο Θεός, που είναι το Καλό, και το Κακό, που δημιουργεί τον υλικό και το σαρκικό κόσμο. Αρνούνταν όλα τα μυστήρια, καθώς και την εξουσία της Καθολικής Εκκλησίας. Οι καθαροί ήταν μεγάλη απειλή για την Καθολική Εκκλησία, η οποία τους καταδίωξε. Η αίρεσή τους ήταν ο βασικός λόγος που ιδρύθηκε η Ιερή Εξέταση. Επαιτικά τάγματα Τα επαιτικά τάγματα δημιουργήθηκαν στα μέσα του 12ου αιώνα από κάποιους που δε συμφωνούσαν με την πολυτελή ζωή που έκαναν πολλοί κληρικοί. Οι μοναχοί από αυτά τα τάγματα πίστευαν ότι ο καλός χριστιανός πρέπει να είναι φτωχός. Οι κυριότεροι ήταν οι Φραγκισκανοί και οι Δομινικανοί μοναχοί, που ακολουθούσαν όσα δίδαξαν ο Άγιος Φραγκίσκος της Ασίζης και ο Άγιος Δομίνικος αντίστοιχα. Ε. Καθημερινή ζωή Π 5.11 Πίστη και αντιλήψεις Προσκυνήματα Στη μεσαιωνική δυτική Ευρώπη οι άνθρωποι ταξίδευαν σε μεγάλες αποστάσεις, συχνά με μεγάλες δυσκολίες, για να πάνε σε τόπους σημαντικούς για την ιστορία του χριστιανισμού. Το προσκύνημα έδειχνε ευλάβεια και ήταν ένας τρόπος για να αποδείξει ο χριστιανός ότι μετανοεί για τις αμαρτίες του και έτσι να σώσει την ψυχή του. Τα πιο σημαντικά μέρη για προσκύνημα ήταν οι Άγιοι Τόποι, η Ρώμη και ο Άγιος Ιάκωβος της Κομποστέλα, στη βόρεια Ισπανία. Ένας θρύλος λέει ότι Καρλομάγνος έκανε προσκύνημα στον Άγιο Ιάκωβο της Κομποστέλα. Μικρογραφία με θέμα αυτό το προσκύνημα. 12ος αιώνας, Σαντιάγο ντε Κομποστέλα (Ισπανία), Αρχείο του καθεδρικού ναού.

7 Λίγη ακόμη ιστορία. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 Π 5.12 Οικογένεια, κατοικία και διατροφή Γάμος Η Εκκλησία προσπάθησε να ελέγξει τους γάμους στις αριστοκρατικές οικογένειες. Π 5.13 Ποιον μπορεί να παντρευτεί κανείς; Ένας άντρας δεν επιτρέπεται να παντρευτεί κάποια εξ αίματος συγγενή της πρώην γυναίκας του. Αλλά και μια γυναίκα δεν επιτρέπεται να παντρευτεί εξ αίματος συγγενή του πρώην άντρα της. Και το παιδί που βαφτίστηκε δεν επιτρέπεται να κάνει γάμο με την κόρη του νονού του. Και κανένας γάμος δε θα γίνεται, αν προηγουμένως δεν τον έχουν αναφέρει τρεις φορές στην εκκλησία ούτε αν τα πρόσωπα δεν είναι γνωστά. Και θα πρέπει οι άνθρωποι να ενώνονται με γάμο μονάχα δημόσια, στην εκκλησία και πάντα μπροστά σε κάποιο ιερέα. Αποφάσεις της Συνόδου του Λονδίνου, έτος 1200 Λεπτομέρεια από τοιχογραφία του ζωγράφου Ντομένικο ντι Μπάρτολο, η οποία εικονίζει γάμο. 1443, Σιένα (Ιταλία), Νοσοκομείο Σάντα Μαρία ντε λα Σκάλα. Η μετάδοση της γνώσης -- Από τα σχολεία στα πανεπιστήμια Καλοί πολεμιστές Στα σχολεία των ιπποτών πήγαιναν αγόρια με αριστοκρατική καταγωγή. Σκοπός τους ήταν να γίνουν καλοί ιππότες, καλοί πολεμιστές. Γι αυτό λοιπόν δε μάθαιναν μόνο να λένε ποιήματα, να γράφουν λατινικά και να παίζουν μουσική. Στα σχολεία αυτά είχε μεγάλη σημασία η φυσική αγωγή, η εξάσκηση στα όπλα, στα άλογα και τις πολεμικές τεχνικές. Σχολαστικισμός Π 5.14 Ο σχολαστικισμός ήταν το κύριο πνευματικό ρεύμα στη δυτική Ευρώπη μέχρι το 14ο αιώνα. Οι σχολαστικιστές προσπαθούσαν να εξηγήσουν την Αγία Γραφή και το χριστιανικό δόγμα με τη λογική, με βάση την αρχαία ελληνική φιλοσοφία και κυρίως τον Αριστοτέλη. Ο πιο σημαντικός σχολαστικιστής και ο μεγαλύτερος θεολόγος την εποχή αυτή στη δυτική Ευρώπη είναι ο Θωμάς ο Ακινάτης ( ). Έζησε και δίδαξε κυρίως στο Παρίσι. Αργότερα η Καθολική Εκκλησία τον έκανε άγιο. Π 5.15 ΣΤ. Οι τέχνες και τα γράμματα Εκκλησιαστική αρχιτεκτονική: ρομανικός και γοτθικός ρυθμός Βιτρό (υαλοπίνακες) Την εποχή αυτή οι άνθρωποι δεν ήξεραν πώς να φτιάξουν μεγάλες γυάλινες επιφάνειες. Για να κλείσουν τα παράθυρα στις εκκλησίες κολλούσαν μαζί με μολύβι μικρά κομμάτια γυαλί. Ειδικοί καλλιτέχνες έφτιαχναν με αυτό τον τρόπο ολόκληρες παραστάσεις, που ονομάζονται υαλοπίνακες ή βιτρό. Βιτρό από τον καθεδρικό ναό του Αγίου Ρεμί (Γαλλία). Εικονίζει τη Σταύρωση του Χριστού περίπου. Βιτρό με τον ευαγγελιστή Λουκά. Μεταξύ , Ρουέν (Γαλλία), καθεδρικός ναός.

8 Λίγη ακόμη ιστορία. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 Επιστήμες και λογοτεχνία Ποίηση των τροβαδούρων Οι τροβαδούροι ήταν ποιητές που ζούσαν στην Αυλή ενός ηγεμόνα. Έγραψαν λυρικά ποιήματα, τα περισσότερα ερωτικά, συχνά με μουσική συνοδεία. Κεντρικό θέμα είναι ο έρωτας ενός ιππότη με μια νεαρή, όμορφη, ανύπαντρη γυναίκα, συχνά με αριστοκρατική καταγωγή. Για χάρη της ο ιππότης κάνει ηρωικά κατορθώματα. Τα ποιήματα αυτά γίνονταν τραγούδια που συνήθως τα χόρευαν. Τα τραγούδια των τροβαδούρων έγιναν πολύ αγαπητά και επηρέασαν την ποίηση και τη μουσική στη δυτική Ευρώπη τους επόμενους αιώνες. Το παρακάτω απόσπασμα είναι από ποίημα στο οποίο ένας ιππότης μιλά για την αγαπημένη του. Π 5.16 Κι όταν κοιμάμαι, κι όταν αγρυπνώ, τρέμω από τον πόθο που με τυραννά. Να την παρακαλέσω δεν τολμώ, φοβάμαι μην πεθάνω. Μα πιστά θα την υπηρετήσω ως τη στιγμή που ίσως η αλήθεια της φανερωθεί. Ποίημα του Σερκαμόν (απόσπασμα), γύρω στο 1140 Μετάφραση: Σ. Σκιαδαρέσης Θεία Κωμωδία Ο Δάντης (Nτάντε Αλιγκιέρι) γεννήθηκε στη Φλωρεντία το 1265, σε μια οικογένεια αριστοκρατική, αλλά όχι πολύ πλούσια. Ο Δάντης έπαιξε ενεργό ρόλο στην ταραγμένη πολιτική ζωή της πόλης του. Γι αυτό καταδικάστηκε σε θάνατο, αναγκάστηκε να φύγει μακριά και δε γύρισε ποτέ πίσω. Πέρασε από πολλές Αυλές ηγεμόνων στην Ιταλία και πέθανε στη Ραβένα το 1321, όπου και βρίσκεται ο τάφος του. Το πιο γνωστό έργο του Δάντη είναι η Θεία Κωμωδία, ένα ταξίδι γεμάτο περιπέτειες στον «άλλο κόσμο»: ο Δάντης, που συμβολίζει το ανθρώπινο γένος, με οδηγό τον ποιητή Βιργίλιο, που συμβολίζει τη λογική, ταξιδεύει στην Κόλαση, στο Καθαρτήριο (το μέρος όπου, σύμφωνα με την Καθολική Εκκλησία, οι αμαρτωλοί «καθαρίζουν» την ψυχή τους από τις αμαρτίες) και στον Παράδεισο. Στον Παράδεισο οδηγός του γίνεται η Βεατρίκη, μια γυναίκα με την οποία ήταν ερωτευμένος ο Δάντης και η οποία συμβολίζει την αγάπη του Θεού. Ο Δάντης συναντά στον Παράδεισο το Ρωμαίο αυτοκράτορα Ιουστινιανό Α ( ). Στο παρακάτω απόσπασμα ο Ιουστινιανός μιλάει για το έργο του. Π 5.17 Ο Ιουστινιανός υπήρξα ο Καίσαρας, [ ] τον [ ] άχρηστο έβγαλα από τους νόμους. [ ] Στης Εκκλησίας τον ίσιο δρόμο ως μπήκα, Η χάρη του Θεού για το μεγάλο Με φώτισε έργο, που το δόθηκα όλος [ ] Στα ειρηνικά μου αφέθηκα τα έργα. Δάντης, Θεία Κωμωδία, μέρος 3ο, άσμα 6, στίχοι Μετάφραση: Γ. Κότσιρας

9 Δραστηριότητες 1 2 [Κεφάλαιο 5] Διαβάστε την πηγή Π 5.1. α) Ποιος την έγραψε και πότε; Tι είδους πηγή είναι; Σε ποιον απευθύνεται; β) Με βάση τις πληροφορίες που παίρνετε από την πηγή βρείτε στο διπλανό πίνακα τις λέξεις που περιγράφουν τις υποχρεώσεις του υποτελή στον κύριό του. Δικαιολογήστε τις επιλογές σας. Εντιμ σύνη σία Εμπιστο Προστα Χρησ ιμότη Υγεία τα τα υτικότη ητα Θρησκε ενναιότ Γ Εργα σία Πίστη Όφελ ια ος Ασφάλε ότητα Η παρακάτω ακροστιχίδα αναφέρεται στη χωροδεσποτεία και στους χωροδεσπότες. Λύστε την! Χ Ω 3 Ρ 4 Ο Δ Ε 7 Σ Π 9 Ο Τ 11 Ε 12 Ι 13 Α Λέγεται και αλλιώς ο χωροδεσπότης. Μια από τις εξουσίες που ασκούσε ο χωροδεσπότης στη χωροδεσποτεία του. Τους πλήρωναν οι αγρότες στους χωροδεσπότες. Το κάστρο εκτός από κατοικία του χωροδεσπότη ήταν και. για προστασία. Μια από τις υπηρεσίες που πρόσφεραν οι αγρότες στους χωροδεσπότες. Μια ακόμη υπηρεσία που όφειλαν οι αγρότες στους χωροδεσπότες. Η χωροδεσποτεία που ανήκει σε έναν άρχοντα γαιοκτήμονα λέγεται.. Έτσι λέγονται οι αγρότες που δεν έχουν δική τους γη, αλλά καλλιεργούν τη γη ενός χωροδεσπότη με όρους και ανταλλάγματα. Μια από τις εξουσίες που ασκούσε ο χωροδεσπότης στη χωροδεσποτεία του. Ο χωροδεσπότης είχε και αυτή την εξουσία στη χωροδεσποτεία του. Έτσι ονομάζεται ο φόρος που προοριζόταν για την Εκκλησία. Οι αγρότες για τη γη που καλλιεργούσαν πλήρωναν.. Η κατοικία του χωροδεσπότη.

10 Δραστηριότητες [10ος 13ος αιώνας ] 3 Τοποθετήστε στη σωστή θέση τον καθένα από τους υποτελείς του βασιλιά: Είμαι ο Γκι ντε Ναμπιέρ, πιστός υποτελής στον κύριό μου. Ο άλλος υποτελής του κυρίου μου υπηρετεί και σε άλλον άρχοντα Είμαι ο Ζαν ντε Γκιγιέν. Ένας από τους υποτελείς του κυρίου μου είναι υποτελής και σε άλλον άρχοντα. Είμαι ο Αλφόσνος του Πουατιέ. Ένας από τους υποτελείς του κυρίου μου είναι υποτελής και σε άλλον άρχοντα. Είμαι ο Πέτρος Μοκλέρκ, είμαι υποτελής στο βασιλιά, αλλά έχω και εγώ δύο υποτελείς. Είμαι ο Πέτρος ντε Μπερί, πιστός υποτελής δύο κυρίων. Είμαι ο Τιμπό της Καμπανίας, υποτελής ο ίδιος, που έχω κι εγώ με τη σειρά μου άλλους υποτελείς. Ένας από αυτούς είναι υποτελής και σε άλλον άρχοντα. Είμαι ο Φιλίπ της Τουλούζης, υποτελής στο βασιλιά.

11 Δραστηριότητες [Κεφάλαιο 5] 4 Παρατηρήστε προσεκτικά τις εικόνες 5.4, 5.5, 5.6 και Π 5.5. Περιγράψτε σε ένα δικό σας κείμενο ( λέξεις) το κάστρο που βλέπετε στη διπλανή εικόνα. 5 Διαβάστε την πηγή Π 5.7. α) Πότε γράφτηκε η πηγή; Είναι μια πηγή σύγχρονη με τα γεγονότα που αναφέρει ή μεταγενέστερη; β) Χρησιμοποιήστε τις πληροφορίες που παίρνετε από την πηγή για να συμπληρώσετε στο παρακάτω ημερολόγιο τις δουλειές που έχει να κάνει ο Ζαν Μπάτερυ. ΔΕΥΤΕΡΑ Να αλέσω το σιτάρι και να μαζέψω την κοπριά στα χωράφια του άρχοντα. ΤΕΤΑΡΤ Η.... ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ.... ΤΡΙΤΗ.... ΠΕΜΠΤΗ.... ΣΑΒΒΑΤΟ 6 Παρατηρήστε προσεκτικά την παρακάτω εικόνα. α) Tι είδους πηγή είναι; Ποιος τη δημιούργησε και πότε; β) Tι εικονίζει; Περιγράψτε τους δρόμους, την αγορά, πώς είναι χτισμένα τα κτίρια, τα επαγγέλματα που κάνουν οι άνθρωποι. γ) Mπορείτε να συμπληρώσετε τη λεζάντα της εικόνας με όλες αυτές τις πληροφορίες;.... ΚΥΡΙΑΚΗ.... Συνεχίστε μόνοι σας με τις υπόλοιπες εργασίες. Αν θέλετε μπορείτε να προσθέσετε και άλλες μέρες. 10 Τοιχογραφία του ζωγράφου Αμπρόζιο Λορεντσέτι με μια μεσαιωνική πόλη , Σιένα, Δημαρχείο. Μπορούμε να δούμε. (συνεχίστε μόνοι σας)

12 Δραστηριότητες [10ος 13ος αιώνας ] 7 Διαβάστε την πηγή Π α) Τι είδους πηγή είναι και πότε γράφτηκε; Είναι μια πηγή σύγχρονη με τα γεγονότα που αναφέρει ή μεταγενέστερη; β) Με βάση τα στοιχεία της πηγής, ποια από τα παρακάτω ζευγάρια μπορούν να παντρευτούν και ποια όχι; Δικαιολογήστε τις απαντήσεις σας. Είμαι η Ματθίλδη. Ο Ζερόμ είναι δεύτερος ξάδελφός μου. Είμαι ο Ζερόμ. Θέλω να παντρευτώ τη χαριτωμένη Ματθίλδη. Είμαι η Ισαβέλλα. Ο Φρειδερίκος μου δεν έχει κανένα εισόδημα και δεν εργάζεται. Είμαι η Ιζόλδη. Ο πατέρας μου Κάρολος βάφτισε τον Τριστάνο. Είμαι ο Γκιγιόμ. Παντρεύτηκα για πρώτη φορά πολύ μικρός. Θέλω να ξαναπαντρευτώ. Σκοπεύω να ζητήσω σε γάμο την Ελεονόρα. Είμαι ο Φρειδερίκος και σκοπεύω να ζητήσω το χέρι της όμορφης Ισαβέλλας. Είμαι η Ελεονόρα. Θέλω να παντρευτώ τον Γκιγιόμ. Είμαι η Φραντζέσκα. Η πρώτη γυναίκα του Κριστόφορο ήταν αδελφή μου. Είμαι ο Κριστόφορο και είμαι πολύ ερωτευμένος με τη Φραντζέσκα. Είμαι ο Τριστάνος. Θέλω για σύζυγό μου την Ιζόλδη. 11

13 Δραστηριότητες 8 [Κεφάλαιο 5] Ποιες από τις παρακάτω συνταγές προορίζονται για τα τραπέζια των πλουσίων και ποιες για τα τραπέζια των φτωχών; Δικαιολογήστε την απάντησή σας. έλι Κόκορας με μ τον ετοιμάζετε εντόσθια και τα τε Εκτέλεση ζε γά β, ψήνετε μέχρι τον κόκορα ούρνο και τον φ ο Υλικά στ Πλένετε καλά ρα κο ν κό ν αφήνετε να ιμο. Βάζετε το φούρνο και το ήσ ψ το α ό 1 κόκορας γι απ τε ) ζε όκους από τα ε τον βγά ον οι κρόκοι ε καλά τους κρ ετ ράνι εύ 6 αβγά (μόν να ροδίσει. Τότ ατ ακ αν άτι και το σαφ γαβάθα αλ α μι το ρι ε ι, Σ εύ έρ ι. αλ ιπ σε π ο γάλα Λίγ κρυώ ιζα, το κόκορα σε με ρι, την πιπερόρ ι. Κόβετε τον ύτ ι Πιπερόριζα αβγά, το αλεύ κο ύτ υρ κο κο υρ ύ το κο υν ένα παχ Τα αλείφετε με ί. Στο ψ. Πιπέρι μέχρι να γίνο τα μα α ρώ έν χ ί σ χρυσαφ βάζετε α τα έν ι ν κα ου ια άρ τι άτ π λά α Α κομμ χρι να λι, τη μουστάρδ στο φούρνο μέ ετε καλά το μέ σα. εύ λτ Σαφράνι και τα ψήνετε ατ σά η ακ ι αν σε α τσαρόλ χρι να δέ κα λι μέ α μέ α μι γμ ες σε μί ύπ ξύ το κο τε 3 μετα ζεστό! ασί. Σιγοβράζε υστάρδα ετε το φαγητό κρ μο ίρ ο β α ιν ερ ύπ κκ Σ. κο κό ή ρα ισ το κο Μ ό κό ί και αυτήν τον ψητ κόκκινο κρασ Μισή κούπα Περιχύνετε με Υλικά 3--4 κούπες αλεύρι 2 αβγά (μόν ο τους κρόκου ς) 1 κούπα βού τυρο Νερό βρασμ ένο Αρκετό μοσχ αρίσιο κρέας ψιλοκομμένο (κιμάς) Μισή κούπα ξερά δαμάσκην α ψιλοκομμένα Μισή κούπα χουρμάδες ψιλ οκομμένοι Μισή κούπα σταφίδες Λίγο ξύδι Πιπέρι Αλάτι Σαφράνι Κρεατόπιτα Εκτέλεση Σε μια γαβάθ α ανακατεύετ ε καλά το ψιλ μοσχάρι, τα δα οκομμένο μάσκηνα, τους χουρμάδες, τι το ξύδι, το πιπ ς σταφίδες, έρι, το αλάτι και το σαφράνι γίνει ένα ομοι μέχρι να όμορφο μίγμα. Λιώνετε σε μι το βούτυρο. Σ α κατσαρόλα ε μια άλλη γα β άθα ανακατεύ με το λιωμένο ετε το αλεύρι βούτυρο καλά μέχρι να γίνε ομοιόμορφο μί ι και αυτό ένα γμα. Προσθέτ ετε τα αβγά κα χρειάζεται. Τ ι όσο νερό α ζυμώνετε κα λά κολλάει στα χ μέχρι το ζυμά έρια. Χωρίζετε ρι να μην το ζυμάρι στα τον πλάστη αν δύο και με οίγετε δύο φύλ λα. Σ ένα ταψ ένα φύλλο κα ί βάζετε το ι απλώνετε το μίγμα με το κρ φρούτα. Σκεπ έας και τα άζετε με το άλ λο φύλλο και πίτα σας είνα ψήνετε. Η ι έτοιμη! μητριακά Σούπα με δη Υλικά εύρι 2 κούπες αλ ι από κριθάρ εύρι 2 κούπες αλ από σιτάρι εύρι 2 κούπες αλ από σίκαλη Γάλα Βούτυρο Αλάτι 12 ε μια γαβάθα τε το γάλα. Σ Εκτέλεση ζε ρά μαζί με β α όλ αρ κατσ και από σίκαλη ι άρ ιθ κρ ό Σε μια μεγάλη απ εί ένα ρι από σιτάρι, να δημιουργηθ ρι χ μέ ζί μα βάζετε το αλεύ α όλ βράζει ανακατεύετε λα αρχίζει να γά το ις λίγο αλάτι. Τα όλ Μ τας να ογενές μίγμα. γάλα προσέχον ο στ σα μέ ενιαίο και ομοι τό αυ ατεύετε. σιγά το μίγμα ίζετε να ανακ εχ υν Σ ι. ρίχνετε σιγά σε ιά και να μη σβολ τσαρόλα από μην κολλήσει βάζετε την κα τε κα ι ζε ρά β να δέσει η σούπα. Μόλις αρχίζει υώσει και να κρ να ε ετ έν περιμ τη φωτιά και λιαρή. χ αι ετ Σερβίρ

14 [10ος 13ος αιώνας ] Δραστηριότητες 9 Ο Χουάν Σιδόνια είναι 9 χρόνων, γιος ενός χρυσοχόου στο Τολέδο το Ο Ζαν ντε Γκιγιόμ είναι 10 χρόνων, ο δεύτερος γιος ενός φεουδάρχη στην περιοχή της Ορλεάνης, στη σημερινή Γαλλία, το Γράψτε ένα κείμενο ( λέξεις) γι αυτούς και τις σπουδές που μπορούν να κάνουν. Σε τι σχολείο μπορούν να πάνε; Τι θα μάθουν εκεί; Μετά το σχολείο πού αλλού μπορούν να σπουδάσουν; Δικαιολογήστε την απάντησή σας. 10 Μελετήστε το χάρτη Με τις πληροφορίες που πήρατε από το χάρτη σημειώστε στην παρακάτω ιστορική γραμμή σε ποιον αιώνα ιδρύθηκαν τα πανεπιστήμια στην Οξφόρδη, στο Κέμπριτζ, στη Λουβέν, στο Μονπελιέ, στη Σαλαμάνκα, στην Πάντοβα, στο Τίμπινγκεν, στη Λειψία, στην Κρακοβία, στην Πράγα, στην Γκρενόμπλ και στη Βασιλεία Τι ρυθμού είναι οι εκκλησίες που εικονίζονται στις παρακάτω φωτογραφίες; Δικαιολογήστε την απάντησή σας

15 Δραστηριότητες [Κεφάλαιο 5] 12 Συμπληρώστε τα κενά στο διάλογο διαλέγοντας την κατάλληλη λέξη από αυτές που δίνονται στο κουτί. Οι λέξεις πρέπει να τοποθετηθούν στον κατάλληλο γραμματικό τύπο. Πέντε λέξεις δεν ταιριάζουν. Δε γνωρίζουμε και πολλά πράγματα για τον στη δυτική Ευρώπη αυτή την εποχή. Δε ποτέ και χάθηκε. Για ποια εποχή μιλάς; Σώθηκαν όμως αρκετά κείμενα στα. Ναι και οι περισσότεροι μιλούσαν μόνο τη γλώσσα του τους. Φυσικό είναι. Ένα μεγάλο μέρος από αυτόν ήταν. Αλλά λατινικά ήξεραν Τα λατινικά ήταν η γλώσσα. των. Οι άνθρωποι δεν ήξεραν λατινικά. Έγραψαν όμως διάφορα έργα στις γλώσσες. Έχω διαβάσει μερικά. Όλα μιλάνε για τα και τους των. Ποιοι τα διάβαζαν; 14 Για το διάστημα από τον μέχρι το. Κυρίως οι. Ναι, έγραψαν ποιήματα. Σε αυτές τις γλώσσες τραγουδούσαν και οι. Γράφτηκαν επίσης και. 10ος αιώνας, 11ος αιώνας, 13ος αιώνας, 14ος αιώνας, αριστοκράτης, γράφομαι, ελληνικά, έρωτας, ιππότης, ιπποτικός, κατόρθωμα, λατινικά, λίγος, μορφωμένος, μυθιστόρημα, περισσότερος, πολιτισμός, πολύς, προφορικός, τοπικός, τόπος, τροβαδούρος, χωροδεσπότης

16 Δραστηριότητες [10ος 13ος αιώνας ] 13 Σε ποιον αιώνα χρονολογούνται οι πηγές 5.1, 5.6, 5.14, 5.15, 5.16, 5.19, 5.20, 5.21, 5.29, 5.31, 5.38, Π 5.9, Π 5.11, Π 5.14, Π 5.15, Π 5.16, Π 5.17; Τοποθετήστε τις πηγές αυτές στην ιστορική γραμμή Αντιστοιχίστε τα κουτιά με τις εικόνες. (Κάποια κουτιά αντιστοιχούν σε παραπάνω από μία εικόνες). Τείχη πόλης Σχέδιο οικισμού Μικρογραφία από χειρόγραφο Εκκλησία γοτθικού ρυθμού Σχέδιο εκκλησίας ρομανικού ρυθμού Βιτρό Κάστρο Σχέδιο σπιτιού 15

17 16

18 Λίγη ακόμη ιστορία. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Κεφάλαιο 6 Η εποχή των Κομνηνών Η βυζαντινή κοινωνία σε καμπή (11ος -- αρχές 13ου αιώνα) Αλεξιάδα Π 6.1 Η Αλεξιάδα είναι ένα ιστορικό έργο. Το έγραψε η Άννα Κομνηνή, κόρη του Αλέξιου Α Κομνηνού ( ). Η Άννα Κομνηνή παινεύει τον πατέρα της και τον χαρακτηρίζει πολύ ικανό ηγεμόνα και υπέροχο άνθρωπο. Φαίνεται πάντως και από άλλες πηγές ότι ο Aλέξιος Α προσπάθησε να οργανώσει τη βυζαντινή διοίκηση. H πολιτική που ακολούθησε ο ίδιος και οι διάδοχοί του έκανε μικρότερο τον κίνδυνο από την οικονομική κρίση που απειλούσε το βυζαντινό κράτος από τα μέσα του 11ου αιώνα. Μικρογραφία με το Χριστό να ευλογεί τον Αλέξιο Α Κομνηνό. 12ος αιώνας, Βατικανό, Αποστολική Βιβλιοθήκη του Βατικανού. A. Η ενίσχυση της κεντρικής εξουσίας Η βυζαντινή αριστοκρατία Αριστοκρατικές οικογένειες Π 6.2 Π 6.3 Όσο πιο παλιά ήταν μια οικογένεια και όσο πιο ένδοξους προγόνους είχε, τόσο πιο σεβαστή και ισχυρή ήταν. Oι πιο γνωστές αριστοκρατικές οικογένειες ήταν οι Στρατηγόπουλοι, οι Pαούλ, οι Φιλανθρωπινοί, οι Aγγελοι, οι Kαντακουζηνοί, οι Kομνηνοί και οι Tαρχανειώτες. Οι οικογένειες αυτές συγγένευαν μεταξύ τους. Συχνά οι αριστοκράτες δε χρησιμοποιούν μόνο το οικογενειακό όνομα του πατέρα τους αλλά και της μητέρας τους. Μικρογραφίες με βυζαντινούς αριστοκράτες. Στην εικόνα Π 6.2 ο Θεόδωρος Κομνηνός Δούκας Συναδηνός και η σύζυγός του Ειρήνη και στην Π 6.3 ο Μιχαήλ Κομνηνός Λάσκαρης Βρυένιος Φιλανθρωπηνός και η σύζυγός του Άννα Καντακουζηνή. 14ος αιώνας, Οξφόρδη (Μεγάλη Βρετανία), Βοδλεϊανή Βιβλιοθήκη. 17

19 Λίγη ακόμη ιστορία. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Έπος του Διγενή Ακρίτα Για τους ακρίτες μιλήσαμε στη σ. 67 του βιβλίου. Κεντρικό θέμα στο Έπος του Διγενή Ακρίτα είναι ο ακρίτας Βασίλειος Διγενής, μυθικό πρόσωπο, η ζωή και τα κατορθώματά του. Το έπος γράφτηκε ανάμεσα στα τέλη του 10ου και τα μέσα του 11ου αιώνα. Μιλάει για ένα μουσουλμάνο εμίρη που παντρεύτηκε μια βυζαντινή αρχοντοπούλα, έγινε χριστιανός και απέκτησε ένα γιο, το Bασίλειο. Ο Βασίλειος ονομάζεται Διγενής γιατί είχε διπλό «γένος» (μουσουλμανικό και χριστιανικό). Όταν μεγάλωσε, έγινε ακρίτας και σ όλη του τη ζωή πολεμούσε εχθρούς, ληστές και άγρια θηρία. Στο παρακάτω απόσπασμα από το Έπος βυζαντινοί αριστοκράτες παινεύονται για την καταγωγή τους. Π 6.4 Γιατί κι εμείς προερχόμαστε από μεγάλη γενιά Ο πατέρας μας είχε καταγωγή από την οικογένεια των Δουκών [οικογένεια αριστοκρατών], και η γενιά της μάνας μας είναι οι Κιρμάγαστροι [άλλη αριστοκρατική οικογένεια]. Τον πατέρα μας τον εξόρισαν, γιατί έκανε εξέγερση στο στρατό. [.] Η μάνα μας γέννησε πέντε αδελφούς, αυτούς που βλέπεις, και είχαμε και μιαν αδελφή [ ], που όλοι τη χαιρόμασταν, όπως και τα κατορθώματά μας. Βασίλειος Διγενής Ακρίτας, 12ος αιώνας Απόδοση στα νέα ελληνικά Π 6.5 Β. Η οικονομία και η κοινωνία Το εμπόριο και οι ιταλικές ναυτικές πόλεις Νόμισμα Τον 11ο αιώνα για πρώτη φορά το βυζαντινό χρυσό νόμισμα νοθεύτηκε (το βάρος του έμεινε το ίδιο, αλλά μείωσαν το χρυσό που είχε και αύξησαν τα άλλα μέταλλα) και υποτιμήθηκε. Με την υποτίμηση το νόμισμα είχε μικρότερη αξία, δηλαδή με το ίδιο νόμισμα αγόραζε κανείς λιγότερα προϊόντα. Στα χρόνια του βυζαντινού αυτοκράτορα Νικηφόρου Γ Βοτανειάτη ( ) έχουμε χρυσά νομίσματα με Χρυσό νόμισμα του βυζαντινού αυτοκράτορα εννέα καράτια. O Aλέξιος A έκοψε νέο χρυσό νόμισμα με καράτια, το Νικηφόρου Γ Βοτανειάτη. υπέρπυρο. Αθήνα, Νομισματικό Μουσείο. Γαληνοτάτη Δημοκρατία της Βενετίας Στην πραγματικότητα τα κρατικά αξιώματα στη Βενετία τα κατείχαν οι πιο πλούσιοι και ισχυροί πολίτες της. Τις αποφάσεις για όλα τα σημαντικά ζητήματα τις έπαιρνε το Μεγάλο Συμβούλιο, που είχε 200 περίπου μέλη. Απ αυτό εκλεγόταν ο δόγης της Βενετίας, ο αρχηγός του βενετικού κράτους. Μαζί με το δόγη, την εξουσία είχε και το Συμβούλιο των Δέκα. Το Παλάτι των Δόγηδων στη Βενετία (Ιταλία). Μετά το Π 6.6 Mικρογραφία που εικονίζει το Συμβούλιο των Δέκα. 15ος αιώνας, Σαντιγί (Γαλλία), Μουσείο Κοντέ. Π 6.7

20 Λίγη ακόμη ιστορία. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Εμπορικά προνόμια Ας δούμε τα πιο σημαντικά προνόμια που έδωσε ο Αλέξιος Α Κομνηνός στη Βενετία, όπως τα περιγράφει η Άννα Κομνηνή στην Αλεξιάδα. Π 6.8 Και παραχώρησε όλα τα εργαστήρια από την παλιά εβραϊκή σκάλα [προκυμαία του λιμανιού] ως την ονομαζόμενη Βίγλα και δώρισε επίσης όλες τις προκυμαίες που βρίσκονται ανάμεσα σ αυτά τα δυο σημεία. Και άλλα πολλά ακίνητα χάρισε που βρίσκονταν είτε στη Βασιλεύουσα [Κωνσταντινούπολη] είτε στην πόλη του Δυρραχίου είτε οπουδήποτε αλλού εκείνοι το ζήτησαν. Και το κυριότερο, τους απάλλαξε από τους φόρους σ όλες τις χώρες που ήταν κάτω από την κυριαρχία των Ρωμαίων [τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία], ώστε να εμπορεύονται ελεύθερα [.], χωρίς να πληρώνουν ούτε καν έναν οβολό [νόμισμα] ως τελωνειακό δασμό μήτε να καταβάλλουν οποιαδήποτε εισφορά στο κράτος. Εξαιρέθηκαν έτσι από κάθε έλεγχο του βυζαντινού κράτους. Άννα Κομνηνή, Αλεξιάδα, πρώτο μισό 12ου αιώνα Μετάφραση: Αλόη Σιδέρη Π 6.9 Γένοβα Η Γένοβα είναι μια παραθαλάσσια πόλη στη σημερινή βορειοδυτική Ιταλία. Πολύ λίγα ξέρουμε για την ιστορία της πόλης μέχρι τον 11ο αιώνα. Την εποχή αυτή η Γένοβα αρχίζει να αναπτύσσεται οικονομικά. Είναι μια ναυτική πόλη που την κυβερνά ένα συμβούλιο. Οι Γενοβέζοι κάνουν εμπόριο στην ανατολική Μεσόγειο, στο Αιγαίο πέλαγος και στη Μαύρη Θάλασσα. Η Γένοβα, η Βενετία και η Πίζα θέλουν καθεμιά τους να ελέγχει τους θαλάσσιους δρόμους, γι αυτό συγκρούονται συχνά μεταξύ τους. Το 13ο και το 14ο αιώνα η Γένοβα πήρε κάποια λιμάνια στο Αιγαίο πέλαγος (Χίος, Μυτιλήνη) και το Πέραν, μια σημαντική θέση ακριβώς απέναντι από την Κωνσταντινούπολη. Το 15ο και το 16ο αιώνα οι Οθωμανοί κατέλαβαν τις κτήσεις της Γένοβας. Πίνακας του ζωγράφου Κριστόφορο Γκράσι με το λιμάνι της Γένοβας το Γένοβα (Ιταλία), Ναυτικό Μουσείο. Το Πέραν (που αλλιώς ονομάζεται και Γαλατάς) σήμερα. Βλέπουμε τον Πύργο του Γαλατά που έχτισαν οι Γενοβέζοι το Π 6.10 Κωνσταντινούπολη (Τουρκία). Λατίνοι Οι υπήκοοι της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας ονόμαζαν «Λατίνους» και «Φράγκους» τους χριστιανούς στη δυτική Ευρώπη τη μεσαιωνική εποχή, ανεξάρτητα από το κράτος που ανήκαν. Στις πηγές της εποχής με τις δύο αυτές λέξεις ονομάζεται ο χριστιανός που ανήκει στην Καθολική Εκκλησία. 19

21 Λίγη ακόμη ιστορία. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Αλλαγές στο καθεστώς της γης και το στρατό -- Η πρόνοια Πρόνοια Δε γνωρίζουμε πολλά πράγματα για την πρόνοια την εποχή αυτή. Οι περισσότερες πληροφορίες που έχουμε είναι από νεότερες πηγές. Γνωρίζουμε ότι το κράτος συνέχιζε να έχει δική του τη γη και μπορούσε να πάρει πίσω την πρόνοια όποτε ήθελε. Στην πραγματικότητα όμως αυτό γινόταν σπάνια. Γνωρίζουμε επίσης ότι από το δεύτερο μισό του 13ου αιώνα οι προνοιάριοι μπορούν να αφήνουν κληρονομιά την πρόνοια στους απογόνους τους, αλλά δεν μπορούν ούτε να τη χαρίσουν ούτε να την πουλήσουν. Για τη δημιουργία του Βασιλείου των Νορμανδών μιλήσαμε στη σ. 63 του βιβλίου. Εξεγέρσεις Το 1185 ορισμένοι από τους αριστοκράτες βρήκαν την ευκαιρία με τον πόλεμο ανάμεσα στο βυζαντινό αυτοκράτορα και το Νορμανδό βασιλιά και οργάνωσαν εξέγερση στην Kωνσταντινούπολη. O βυζαντινός αυτοκράτορας Aνδρόνικος Α Κομνηνός ( ) πιάστηκε και θανατώθηκε σκληρά στον Ιππόδρομο. Μετά τους Κομνηνούς στο θρόνο ανέβηκε η δυναστεία των Αγγέλων, που βασίλεψαν μέχρι το Η χαριστική δωρεά και τα μοναστήρια Π 6.11 Κανονισμός λειτουργίας του μοναστηριού Οι κανόνες που ορίζουν πώς λειτουργεί ένα μοναστήρι λέγονται Τυπικό. Tυπικά σώζονται από διάφορες περιόδους στη βυζαντινή ιστορία. Μας δίνουν πληροφορίες για τον τρόπο που ήταν οργανωμένα τα μοναστήρια, πώς ζούσαν οι καλόγεροι, τι περιουσία είχε το μοναστήρι. Παρακάτω θα δούμε δύο αποσπάσματα από το Τυπικό του μοναστηριού του Παντοκράτορα, που ίδρυσαν στην Κωνσταντινούπολη μέλη από την οικογένεια των Kομνηνών. Το μοναστήρι είχε, ανάμεσα στα άλλα, τρεις εκκλησίες, πτωχοκομείο, νοσοκομείο, φρενοκομείο και ξενώνα για ηλικιωμένους. Το Τυπικό όριζε πώς θα λειτουργεί και το νοσοκομείο του μοναστηριού. Π 6.12 Η Αυτοκρατορική Μεγαλειότητά μου αποφάσισε να ιδρύσει ένα νοσοκομείο για πενήντα ασθενείς. Ορίζω τα εξής: Να υπάρχουν πενήντα άνετα κρεβάτια για τους εισαγόμενους δέκα απ αυτά τα πενήντα κρεβάτια να προορίζονται για ασθενείς με ανοιχτές πληγές ή κατάγματα, οχτώ για ασθενείς με οφθαλμικές, κοιλιακές ή άλλες σοβαρές παθήσεις, δώδεκα για γυναίκες ασθενείς και τα υπόλοιπα για τους συνηθισμένους αρρώστους. Αν οι πτέρυγες για τις πληγές, τις οφθαλμικές παθήσεις και τα άλλα ιδιαιτέρως επώδυνα νοσήματα δεν είναι πλήρεις, τα ελεύθερα κρεβάτια να δίνονται σε συνηθισμένους αρρώστους. Κάθε κρεβάτι να έχει ένα στρώμα, μια κουβέρτα και ένα μαξιλάρι το χειμώνα να δίνονται δυο επιπλέον κουβέρτες. [ ] Τα πενήντα κρεβάτια να μοιράζονται σε πέντε πτέρυγες. Σε κάθε πτέρυγα να υπάρχει ένα κρεβάτι επιπλέον, που να προορίζεται για επείγουσες περιπτώσεις [ ] να υπάρχουν και άλλα έξι κρεβάτια με ένα άνοιγμα στο στρώμα για τους ασθενείς που δεν μπορούν καθόλου να κινηθούν. Τυπικό του μοναστηριού του Παντοκράτορα, πρώτο μισό 12ου αιώνα Μετάφραση: Δ. Κούρτοβικ 20 Το χρυσόβουλο (έγγραφο με χρυσή βούλα, δηλαδή σφραγίδα) του Αλέξιου Α Κομνηνού με το οποίο ιδρύθηκε το μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου στην Πάτμο. Στο κάτω μέρος φαίνεται η υπογραφή του αυτοκράτορα. 1088, Πάτμος (Δωδεκάνησα), Μονή Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου.

22 Λίγη ακόμη ιστορία. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Για την καθαριότητα και την υγιεινή το Τυπικό ορίζει: Π 6.14 Για τους φτωχότερους ασθενείς και για όσους έχουν αρρωστήσει από τις φοβερότερες αρρώστιες, να υπάρχουν μονίμως πουκάμισα και εσώρουχα, με τα οποία να ντύνονται μόλις εισάγονται στο νοσοκομείο, ενώ τα δικά τους πουκάμισα να πλένονται και να φυλάγονται μέχρι να γίνουν καλά οι κάτοχοί τους και να βγουν από το νοσοκομείο. Κάθε χρόνο τα φθαρμένα σεντόνια και εσώρουχα πρέπει να αλλάζουν, οι μαξιλαροθήκες πρέπει να αφαιρούνται και το περιεχόμενό τους να ανανεώνεται. Τα σκισμένα υφάσματα πρέπει να αλλάζονται και κατόπιν να ράβονται ξανά, ώστε οι ασθενείς να αισθάνονται πιο άνετα. Τυπικό του μοναστηριού του Παντοκράτορα, πρώτο μισό 12ου αιώνα Οι εκκλησίες στο μοναστήρι του Παντοκράτορα (Μολά Ζεϊρέκ Τζαμί). Μεταξύ , Κωνσταντινούπολη (Τουρκία). Μετάφραση: Δ. Κούρτοβικ Π 6.13 Γ. Γράμματα και τέχνες Αυλή του βυζαντινού αυτοκράτορα Στην Αυλή, δηλαδή στο περιβάλλον, του βυζαντινού αυτοκράτορα ανήκε και ο ποιητής Θεόδωρος Πρόδρομος. Πολλοί ιστορικοί πιστεύουν ότι αυτός έγραψε τα πτωχοπροδρομικά ποιήματα. Τα ποιήματα αυτά γράφτηκαν το πρώτο μισό του 12ου αιώνα, στη δημώδη (δηλαδή την καθημερινή) ελληνική γλώσσα της εποχής. Μας δίνουν πληροφορίες για τη ζωή στις πόλεις, καθώς περιγράφουν διάφορους επαγγελματίες, καθημερινές συνήθειες και δυσκολίες κτλ. Στο παρακάτω απόσπασμα μιλάει ένας λόγιος, δηλαδή ένας μορφωμένος, που πεινάει. Π 6.15 Από μικρός μού έλεγε ο γέρος μου πατέρας «Παιδί μου μάθε γράμματα και ό, τι θέλεις θα χεις. Βλέπεις εκείνον, γιόκα μου, πεζός πώς περπατούσε, και τώρα ειν σ όλα πλούσιος και με παχύ μουλάρι. Ο άλλος, σαν ήταν μαθητής, δεν είχε ούτε παπούτσια, και τώρα, δες που τα φορεί με τις μακριές τις μύτες [.]». Και έμαθα τα γράμματα, κι έκανα πολύ κόπο. Κι αφού πια τάχα έγινα τεχνίτης των γραμμάτων, μου λείπει τώρα το ψωμί και του ψωμιού η κόρα και βρίζω πια τα γράμματα, με δάκρυα στα μάτια: «Ανάθεμα τα γράμματα, Χριστέ, κι όποιον τα θέλει! Ανάθεμα και τον καιρό κι εκείνη την ημέρα, όταν με παραδώσανε να πάω στο σχολείο, να μάθω, λέει, γράμματα, τάχα να ζω απ εκείνα!» Πτωχοπρόδρομος, Δεύτερο ποίημα, 12ος αιώνας Απόδοση στα νέα ελληνικά 21

23 Λίγη ακόμη ιστορία. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Δ. Νέα κράτη στη Μικρά Ασία και τη Bαλκανική χερσόνησο Το Σελτζουκικό Σουλτανάτο του Ικονίου ή Σουλτανάτο του Ρουμ Σουλτανάτο του Ρουμ Το σελτζουκικό κράτος στη Μικρά Ασία λέγεται Σουλτανάτο του Ρουμ, γιατί ιδρύθηκε σε περιοχές που πριν ανήκαν στο βυζαντινό αυτοκράτορα. Αυτός είχε τον τίτλο «Αυτοκράτορας των Ρωμαίων». Οι μουσουλμάνοι ονόμαζαν τους βυζαντινούς υπηκόους Ρουμ, λέξη που προέρχεται από το Ρωμαίος. Μουσουλμανικά μυστικιστικά τάγματα Π 6.16 Στα τέλη του 13ου αιώνα ιδρύθηκαν στη Μικρά Ασία δύο μουσουλμανικά τάγματα: οι Mπεκτασήδες και οι Mεβλεβήδες. Οι Mπεκτασήδες ήταν αγαπητοί κυρίως στον αγροτικό πληθυσμό, ενώ οι Mεβλεβήδες στις πόλεις. Οι Mπεκτασήδες είχαν πολλές χριστιανικές ιδέες στο δόγμα τους. Βοήθησαν στον εξισλαμισμό της Μικράς Ασίας. Τα τάγματα αυτά ήταν οργανωμένα και τα λατρευτικά τους κέντρα ονομάζονταν τεκέδες. Τα ορθόδοξα κράτη στη Βαλκανική χερσόνησο Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία Μικρογραφία που εικονίζει μια αγελάδα να προσκυνά το Μεβλανά Τζελαλελντίν Ρουμί, που ίδρυσε τους Mεβλεβήδες. 15ος αιώνας, Κωνσταντινούπολη (Τουρκία), Μουσείο του Παλατιού Τόπκαπι. Π 6.17 Την αυτοκέφαλη (ανεξάρτητη) Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία ίδρυσε ο Άγιος Σάββας ( ), που ανήκε στη βασιλική δυναστεία των Νεμάνια. Ο Σάββας κατάφερε το 1219 να κάνει τη Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία ανεξάρτητη από το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως. Ο ίδιος μάλιστα έγινε ο πρώτος αρχιεπίσκοπός της. Στα τέλη του 13ου αιώνα η έδρα της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας μεταφέρθηκε στην πόλη Ιπέκιο (Πετς), στο σημερινό Κόσοβο. Η Μονή Χιλανδαρίου στο Άγιο Όρος, που ίδρυσαν το 1198 ο Στέφανος Α Νεμάνια και ο γιος του Σάββας. Είναι γνωστή και ως Σέρβικο Μοναστήρι. Π 6.18 Π 6.19 Τοιχογραφία που εικονίζει τον άγιο Σάββα. 13ος αιώνας, Μονή Μιλέσεβα (Σερβία). 22 Τρεις εκκλησίες στο Ιπέκιο (Πετς) στο Κόσοβο. Είναι οι εκκλησίες των Αγίων Αποστόλων (αρχές 13ου αιώνα), του Αγίου Δημητρίου και της Παναγίας Οδηγήτριας (πρώτο μισό 14ου αιώνα). Στις εκκλησίες αυτές είχε την έδρα της η Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία από τα τέλη του 13ου αιώνα.

24 Λίγη ακόμη ιστορία. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Ε. Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία και η δυτική Ευρώπη -- Οι σταυροφορίες Εκστρατείες Π 6.20 Οι εκστρατείες των Νορμανδών βασιλιάδων ενάντια στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία ( ) ΒΥ ΖΑ Αδ ρια σική τικ ή Θά λα σσ α Α αίο σ α Θ ά λ α σ Αθήνα ς γο λα πέ ε σ ό γ ε ι ο ς ΡΙ Ο Αιγ ος Μ : Κωνσταντινούπολη ΑΤ Δυρράχιο γ έλα Σικελία ΑΥ ΤΟ Θεσσαλονίκη ιο π Ιόν ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΤΩΝ ΝΟΡΜΑΝΔΩΝ ΝΗ ρη Θάλασσ α ύ σταυροφορίες ΜΟκτώ α ΚΡ Μπρίντεζι ΝΤ Ι Με τις εκστρατείες τους οι Νορμανδοί βασιλιάδες ήθελαν να καταλάβουν την Κωνσταντινούπολη. Οι βυζαντινοί αυτοκράτορες, για να τους αντιμετωπίσουν, οργάνωσαν μισθοφορικό στρατό Cherson και ζήτησαν ναυτική βοήθεια από τη Βενετία. Α Σταυροφορία Σινώπη : Τραπεζούντα Β Σταυροφορία : Γ Σταυροφορία : Δ Σταυροφορία 1212: Ε Σταυροφορία : ΣΤ Σταυροφορία : Ζ Σταυροφορία Νικομήδεια 1270:Κύπρος Η Σταυροφορία Α Σταυροφορία Ας δούμε πώς ξεκίνησε επίσημα ο πάπας Ουρβανός Α Αλεξάνδρεια την Α Σταυροφορία στη σύνοδο που έγινε το 1096 στην πόλη Κλερμόν, στη σημερινή Γαλλία. Φουστάντ Π 6.21 Είναι σημαντικό να τρέξουμε γρήγορα να βοηθήσουμε τα αδέλφια μας που κατοικούν στην Ανατολή και έχουν ήδη ζητήσει τη βοήθειά μας [ ]. Όλοι αυτοί που θα φύγουν και θα πεθάνουν στο δρόμο, είτε στη στεριά είτε στη θάλασσα, ή θα χάσουν τη ζωή τους πολεμώντας τους ειδωλολάτρες [τους μουσουλμάνους], θα συγχωρεθούν για τις αμαρτίες τους [ ]. Ας πάνε λοιπόν να πολεμήσουν τους άπιστους σε μια μάχη που αξίζει να δώσουμε και να τελειώσουμε με νίκη, όσοι μέχρι τώρα έκαναν ξεχωριστά πολέμους [.] που έβλαπταν τους πιστούς [χριστιανούς]. Και αυτοί που ως τώρα ήταν ληστές, ας γίνουν από δω και πέρα ιππότες για το Χριστό. Φουσέ της Σαρτρ, Ιστορία της Ιερουσαλήμ, 12ος αιώνας Πολλοί άνθρωποι στη δυτική Ευρώπη ήταν ενθουσιασμένοι γιατί πίστευαν ότι θα απελευθερώσουν τους Αγίους Τόπους από τους «άπιστους» μουσουλμάνους. Αυτό τον ενθουσιασμό τον βλέπουμε και στο παρακάτω κείμενο, που γράφτηκε το 12ο αιώνα. Π 6.22 Οι άνθρωποι άλλαξαν ξαφνικά διάθεση. Όλοι έτρεχαν να παρακαλέσουν τους επισκόπους και τους ιερείς να τους ντύσουν με το σύμβολο του σταυρού, σύμφωνα με τις διαταγές του ποντίφικα [πάπα]. Και την ώρα που οι πρίγκιπες καθυστερούσαν τις ετοιμασίες για το ταξίδι, οι απλοί άνθρωποι που ήταν φτωχοί αλλά πάρα πολλοί, ακολούθησαν κάποιον Πέτρο Ερημίτη και υπάκουαν σ αυτόν σαν να ήταν κύριός τους. Τέτοια όρεξη είχαν οι φτωχοί, που κανένας τους δε σκέφτηκε το σπίτι του, τα αμπέλια και τους αγρούς του, και ο καθένας απ αυτούς πούλησε φτηνά την καλύτερη περιουσία του. Γιβέρτος του Νοζάν, Ιστορία των σταυροφοριών, 12ος αιώνας 23

25 Λίγη ακόμη ιστορία. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Π 6.23 Μαμελούκοι σουλτάνοι Οι Μαμελούκοι, μια μουσουλμανική δυναστεία με τουρκική καταγωγή, κυβέρνησαν την Αίγυπτο, τη Συρία και την Παλαιστίνη από το 1250 μέχρι και το Πρωτεύουσά τους ήταν το Κάιρο. Το κράτος τους ήταν σημαντικό στο διεθνές εμπόριο. Από τη χώρα τους περνούσαν, μέχρι τα τέλη του 15ου αιώνα, οι σημαντικότεροι χερσαίοι και θαλάσσιοι εμπορικοί δρόμοι. Έτσι οι Μαμελούκοι σουλτάνοι κέρδιζαν πολλά από τους φόρους στο εμπόριο. Το 1291 οι Μαμελούκοι σουλτάνοι κατέλαβαν την Άκρα, την τελευταία πόλη που κρατούσαν οι Λατίνοι στην Παλαιστίνη. Η εσωτερική αυλή στο τζαμί του Μαμελούκου σουλτάνου Μοχάμεντ Νασρ Ιμπν Καλαούν. 1335, Κάιρο (Αίγυπτος). Π 6.24 Χάρτης που δείχνει την Άκρα περίπου, Λονδίνο (Μεγάλη Βρετανία), Βρετανική Βιβλιοθήκη. Όρκος πίστης Ο Βυζαντινός αυτοκράτορας Αλέξιος Α Κομνηνός ζήτησε από τους αρχηγούς της Α Σταυροφορίας να του δώσουν όρκο πίστης, όπως έδιναν στη δυτική Ευρώπη οι υποτελείς στον κύριό τους. Με τον όρκο αυτό θα έπρεπε να του δώσουν τη γη που θα κατακτούσαν. Οι δύο πηγές που ακολουθούν, μία βυζαντινή και μία από τη δυτική Ευρώπη, μιλούν με διαφορετικό τρόπο για αυτό τον όρκο υποτέλειας που έδωσαν οι σταυροφόροι αρχηγοί. Π 6.25 Π 6.26 Ο βασιλιάς [Αλέξιος Α Κομνηνός], θέλοντας να του δώσουν όλοι τον ίδιο όρκο με τον Γκοντοφρέ [Γοδεφρείδος της Μπουγιόν], τους καλούσε έναν έναν και συνομιλούσε μαζί τους ιδιαιτέρως για οποιοδήποτε ζήτημα και χρησιμοποιούσε τους πιο μυαλωμένους ως μεσάζοντες στους πιο ατίθασους. Στην αρχή εκείνοι δεν ήθελαν να τον ακούσουν. Περίμεναν να έρθει ο Βοημούνδος [ο βασιλιάς των Νορμανδών] και έβρισκαν κάθε είδους τρόπους να ξεφεύγουν, απαιτώντας όλο και περισσότερα. Ο βασιλιάς όμως [.] τους κατάφερε να δώσουν τον όρκο του Γκοντοφρέ. Άννα Κομνηνή, Αλεξιάδα, πρώτο μισό 12ου αιώνα Μετάφραση: Αλόη Σιδέρη Τότε ο αυτοκράτορας, ανήσυχος και βράζοντας από θυμό, σκέφτηκε να εξουσιάσει τους ιππότες του Χριστού [τους αρχηγούς της Α Σταυροφορίας] [ ]. Τελικά μαζεύτηκαν όλοι οι μεγάλοι ευγενείς [αξιωματούχοι του Αλέξιου Α ] που ήταν στην Κωνσταντινούπολη και, επειδή φοβόντουσαν μη χάσουν την πατρίδα τους, κατέληξαν με τα συμβούλια και τα πανούργα σχέδιά τους [ ] ότι οι δούκες μας, οι κόμητές μας και όλοι οι αρχηγοί μας έπρεπε να δώσουν όρκο πίστης στον αυτοκράτορα. Αλλά αυτοί αρνήθηκαν [ ] και είπαν: «Είναι βέβαιο ότι θα ατιμαστούμε και φαίνεται πως είναι δίκαιο να αρνηθούμε να ορκιστούμε πίστη σ αυτόν». Πολλές φορές θα μας απογοήτευαν οι αρχηγοί μας, αλλά στο τέλος τέλος τι θα έκαναν; Θα έλεγαν ότι σπρωγμένοι από την ανάγκη, θέλοντας και μη θέλοντας, αναγκάστηκαν να ταπεινωθούν στη θέληση του τιποτένιου αυτοκράτορα [ ]. Τόσο δυνατοί και σκληροί ιππότες γιατί έπραξαν έτσι; Ίσως γιατί τους έσπρωξε εκεί η μεγάλη ανάγκη. Χρονικό της Πρώτης Σταυροφορίας, 12ος αιώνας Μετάφραση: Κ. Αντύπας 24

26 Λίγη ακόμη ιστορία. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Ιερουσαλήμ Να πώς περιγράφουν την κατάκτηση της Ιερουσαλήμ από τους σταυροφόρους δύο πηγές του 12ου αιώνα, μία από τους σταυροφόρους και μία μουσουλμανική: Π 6.27 Π 6.28 Όλοι οι υπερασπιστές της πόλης έφευγαν [.] μέσα στην πόλη και οι δικοί μας τους κυνηγούσαν από πίσω σκοτώνοντάς τους και σφάζοντάς τους μέχρι το Ναό του Σολομώντα [το Τέμενος του Βράχου], όπου έγινε τέτοια σφαγή, ώστε οι δικοί μας είχαν τα πόδια τους και τους αστραγάλους τους μέσα στο αίμα εκείνων [ ]. Τελικά, όταν νικήθηκαν οι ειδωλολάτρες [οι μουσουλμάνοι], έπιασαν οι δικοί μας άντρες και γυναίκες και σκότωναν όποιους ήθελαν και όποιους ήθελαν τους άφηναν ζωντανούς. [ ] Έτρεξαν σ όλη την πόλη παίρνοντας χρυσάφι και ασήμι, άλογα και μουλάρια και [λεηλατώντας] σπίτια γεμάτα με όλα τα αγαθά. Και μετά ήρθαν οι δικοί μας χαρούμενοι και κλαίγοντας από τη μεγάλη χαρά στον τάφο του Σωτήρα μας, για να κάνουν λειτουργία και να δώσουν το τάμα που χρωστούσαν. Το άλλο πρωί ανέβηκαν οι δικοί μας με προσοχή στη σκεπή του ναού και βρήκαν τους Σαρακηνούς, άντρες και γυναίκες, και τους αποκεφάλισαν με γυμνά σπαθιά. Χρονικό της Πρώτης Σταυροφορίας, 12ος αιώνας Η Ιερουσαλήμ έπεσε [ ] το πρωί της Παρασκευής του έτους Εγίρας 492 [15 Ιουλίου 1099]. Οι Φράγκοι πέρασαν από μαχαίρι τον πληθυσμό και λεηλάτησαν την περιοχή για μια εβδομάδα. Μια ομάδα μουσουλμάνων ταμπουρώθηκε στον Πύργο του Δαβίδ [ακρόπολη της Ιερουσαλήμ] και συνέχισε να αμύνεται για αρκετές μέρες. Όταν συμφώνησαν να παραδοθούν, τους χάρισαν τη ζωή. Οι Φράγκοι πράγματι κράτησαν το λόγο τους [ ]. Στο τζαμί Αλ Άκσα οι Φράγκοι κατέσφαξαν περισσότερους από εβδομήντα χιλιάδες ανθρώπους, ανάμεσα τους ένα μεγάλο αριθμό ιμάμηδων και [άλλων] μουσουλμάνων [ ]. Οι Φράγκοι έγδυσαν και το Τέμενος του Βράχου [και πήραν] περισσότερα από σαράντα ασημένια κηροπήγια [ ] μια τεράστια ασημένια λάμπα [ ] και εκατόν πενήντα μικρότερα ασημένια κηροπήγια και περισσότερα από είκοσι ακόμα χρυσά, για να μην αναφέρω περισσότερες λεπτομέρειες για τη λεία που άρπαξαν. [ ] Οι άντρες είχαν σκοτωθεί, οι γυναίκες και τα παιδιά είχαν αιχμαλωτιστεί, τα σπίτια τους είχαν λεηλατηθεί. Μετάφραση: Κ. Αντύπας Ιμπν αλ Αθίρ, Παγκόσμιο χρονικό, 12ος αιώνας Μετάφραση: Α.Γ. Σαββίδης Π 6.29 Γενική άποψη της Ιερουσαλήμ (Ισραήλ). 25

27 Λίγη ακόμη ιστορία. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Μαύρη Θάλασσα H Δ Σταυροφορία Κράτη Τα λατινικά κράτη στην ανατολική Μεσόγειο μετά τις σταυροφορίες (τέλη 11ου -- τέλη 13ου αιώνα) ικρ ης Μ ειο τ Βασίλ ής Α ίας ρ μ εν Ταρσός Πριγκιπάτο της Αντιόχειας Κομητεία της Τρίπολης Λευκωσία ειο ς Θ Έδεσσα Αντιόχεια Βασίλειο της Κύπρου γ Μεσό Κομητεία της Έδεσσας α άλ σσ α Τρίπολη Βασίλειο της Ιερουσαλήμ Ιερουσαλήμ Π 6.30 Kωνσταντινούπολη Το παρακάτω κείμενο προέρχεται από το χρονικό που έγραψε ένας από τους αρχηγούς της Δ Σταυροφορίας, ο Γοδεφρείδος Βιλαρδουίνος. Περιγράφει τι ένιωσαν οι σταυροφόροι όταν είδαν για πρώτη φορά την Kωνσταντινούπολη. Π 6.31 Tώρα μπορείτε να μάθετε πώς κοίταζαν επίμονα την Kωνσταντινούπολη εκείνοι που δεν την είχαν δει ποτέ, γιατί δε μπορούσαν καθόλου να σκεφτούν πώς μπορεί να υπάρχει στον κόσμο όλο μια τόσο πλούσια πόλη, όταν είδαν αυτά τα ψηλά της τείχη και τους πλούσιους πύργους, και αυτά τα πλούσια παλάτια και αυτές τις ψηλές εκκλησίες, που ήταν τόσες πολλές, που κανείς δε θα πίστευε αν δεν το έβλεπε με τα μάτια του, και ακόμη το μήκος και το πλάτος της πόλης που κυβερνούσε όλες τις υπόλοιπες. Kαι μάθετε πως δεν υπήρξε άνθρωπος τόσο ασυγκίνητος που να μην ανατριχιάσει κι αυτό δεν ήταν καθόλου περίεργο, γιατί ποτέ δεν έκαναν άνθρωποι μια τόσο μεγάλη επιχείρηση από τότε που χτίστηκε ο κόσμος. Γοδεφρείδος Βιλαρδουίνος, Χρονικό, αρχές 13ου αιώνα Μετάφραση: Κ. Αντύπας Λεηλάτησαν την Kωνσταντινούπολη Δύο πηγές, μία λατινική και μία βυζαντινή, περιγράφουν πώς λεηλάτησαν την Κωνσταντινούπολη οι σταυροφόροι της Δ Σταυροφορίας. Π 6.32 Π 6.33 Ο καθένας έβαλε φρουρά από ανθρώπους στο κάστρο που του είχε παραδοθεί, για να φυλάνε το θησαυρό. Και οι υπόλοιποι που είχαν σκορπιστεί στην πόλη πήρανε πολλά λάφυρα. Και [ ] κανείς δεν ήξερε να πει πόσα, χρυσάφι και ασήμι και σκεύη και πολύτιμα πετράδια και μετάξια και γούνινα φορέματα από γκρίζο σκίουρο και ερμίνα, και όλα τα ακριβά πράγματα που βρέθηκαν ποτέ στη γη. Και δίνει βέβαιη μαρτυρία ο Γοδεφρείδος [ ] [ο συγγραφέας του χρονικού] [.], και έχοντας σωστά τα λογικά του, πως από τότε που χτίστηκε ο κόσμος δεν πάρθηκαν τόσα λάφυρα από μία μόνο πόλη. Γοδεφρείδος Βιλαρδουίνος, Χρονικό, αρχές 13ου αιώνα Μετάφραση: Κ. Αντύπας 26 Αυτοί άρπαζαν τα πολύτιμα ποτήρια, τα έσπαζαν και έπαιρναν τους πολύτιμους λίθους που υπήρχαν σ αυτά [ ]. Και τις ασέβειες [που έκαναν] στην εκκλησία του Μεγίστου [στην Αγία Σοφία] ούτε που μπορεί να τις ακούσει άνθρωπος. Η Αγία Τράπεζα [.] εξαίσιο έργο και ονομαστό σ όλους τους λαούς, κόπηκε κομμάτια και τη μοίρασαν οι άρπαγες. Το ίδιο έγινε και με όλο τον πλούτο τον ιερό, τον τόσο πολύ και τόσο όμορφο. Και φρόντισαν να μεταφέρουν σαν εμπορεύματα τα πανάγια σκεύη και έπιπλα, που ήταν φτιαγμένα με εξαιρετική τέχνη και από τα πιο σπάνια υλικά. Και έφεραν μέσα στα πιο άγια μέρη της εκκλησίας μουλάρια και γαϊδούρια με σαμάρια [για να μεταφέρουν] το καθαρό ασήμι που έντυνε το θριγκό [το πάνω μέρος] του Ιερού [.] και τον άμβωνα και τις πύλες, και είχε και πολλά άλλα στολίδια. Νικήτας Χωνιάτης, Ιστορία, αρχές 13ου αιώνα

28 [11ος αρχές 13ου αιώνα ] Δραστηριότητες 1 Διαβάστε την πηγή Π 6.4. α) Τι είδους πηγή είναι; Πότε γράφτηκε; β) Ο Γεώργιος Φιλανθρωπηνός Ταρχανειώτης, 52 ετών, μια Κυριακή του 1143 μιλάει στον εγγονό του Θεόδωρο Φιλανθρωπηνό Ταρχανειώτη Ραούλ, που είναι 6 χρονών, για την καταγωγή τους από μακρινούς και ένδοξους προγόνους. Χρησιμοποιώντας στοιχεία από την πηγή Π 6.4 γράψτε ένα δικό σας κείμενο ( λέξεις) με τι μπορεί να είπε ο παππούς στον εγγονό του. 2 Ο Γεώργιος είναι ένας πολύ φτωχός βοσκός στην περιοχή της Αδριανούπολης, στη Θράκη. Μια μέρα την άνοιξη του 1009 βρίσκει κρυμμένο στη ρίζα ενός δέντρου ένα μικρό θησαυρό από 112 βυζαντινά νομίσματα της εποχής του Νικηφόρου Βοτανειάτη. Δεν μπορεί όμως να υπολογίσει σε πόσα υπέρπυρα αντιστοιχούν. Μπορείτε να τον βοηθήσετε; 3 Η εικόνα δίπλα δείχνει ένα ανάγλυφο από ένα σπίτι στη Βενετία και χρονολογείται στις αρχές του 14ου αιώνα. Τι εικονίζει; Γιατί η οικογένεια που έφτιαξε το σπίτι διάλεξε αυτό το ανάγλυφο για να το διακοσμήσει; Δικαιολογήστε την απάντησή σας. 4 α) Διαβάστε τις πηγές Π 6.12 και Π Πότε γράφτηκαν οι πηγές; Είναι σύγχρονες με τα γεγονότα που αναφέρουν ή μεταγενέστερες; Δικαιολογήστε την απάντηση σας. β) Χωριστείτε σε ομάδες των 4--5 ατόμων. Αντλώντας στοιχεία από τις πηγές συντάξτε τον κανονισμό λειτουργίας του νοσοκομείου. Παρουσιάστε τη δουλειά σας στην τάξη! 5 α) Διαβάστε τις πηγές Π 6.21 και Π Ποιοι τις έγραψαν και πότε; Είναι σύγχρονες με τα γεγονότα που αναφέρουν ή μεταγενέστερες; Δικαιολογήστε την απάντησή σας. β) Είσαι ο Ζιλ, ένας καλόγερος που τον Ιανουάριο του 1095 γυρίζει διάφορες πόλεις και χωριά στη σημερινή Γαλλία και προσπαθεί να ξεσηκώσει τον κόσμο για την Α Σταυροφορία. Με στοιχεία από τις πηγές Π 6.21 και Π 6.22 γράψτε ένα κείμενο με λέξεις για να πείσετε τους άντρες, αριστοκράτες και μη, να πάρουν μέρος στην εκστρατεία στους Αγίους Τόπους. Το κείμενό σας να είναι γραμμένο σε δεύτερο πρόσωπο του πληθυντικού αριθμού. 6 Διαβάστε τις πηγές Π 6.25 και Π α) Ποιοι έγραψαν τις πηγές και πότε; Είναι σύγχρονες με τα γεγονότα που αναφέρουν ή μεταγενέστερες; Δικαιολογήστε την απάντησή σας. β) Σε ποιο γεγονός της Α Σταυροφορίας αναφέρονται και οι δύο πηγές; Ποιες λέξεις και φράσεις και στις δύο πηγές μάς δίνουν πληροφορίες για το γεγονός αυτό και ποιες το σχολιάζουν; 27

Κεφάλαιο 5 Κοινωνία, οικονομία και πολιτισμός στη δυτική Ευρώπη (10ος -- 13ος αιώνας)

Κεφάλαιο 5 Κοινωνία, οικονομία και πολιτισμός στη δυτική Ευρώπη (10ος -- 13ος αιώνας) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 Κεφάλαιο 5 Κοινωνία, οικονομία και πολιτισμός στη δυτική Ευρώπη (10ος -- 13ος αιώνας) Α. Οι σχέσεις ανάμεσα στους αριστοκράτες Υποτελείς Για τις αμοιβαίες υποχρεώσεις ανάμεσα σε άρχοντες και

Διαβάστε περισσότερα

Η εποχή των Κομνηνών Η βυζαντινή κοινωνία σε καμπή (11ος -- αρχές 13ου αιώνα)

Η εποχή των Κομνηνών Η βυζαντινή κοινωνία σε καμπή (11ος -- αρχές 13ου αιώνα) Κεφάλαιο 6 Η εποχή των Κομνηνών Η βυζαντινή κοινωνία σε καμπή () Μετά την πολιτική αστάθεια στα τέλη του 11ου αιώνα, την εξουσία στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία πήρε η δυναστεία των Κομνηνών (1081--1185). Μετά

Διαβάστε περισσότερα

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες 11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Συλλογή-επιλογή:Μ. ΛΟΟΣ Μετάφραση: Μ. ΣΚΟΜΠΑ Επιµέλεια: Β. ΚΑΝΤΖΑΡΑ Κλεοπάτρα 69 30 π.χ. Αίγυπτος -Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.χ. Βασίλεψε στην Αίγυπτο

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της αγάπης

Το παραμύθι της αγάπης Το παραμύθι της αγάπης Μια φορά και ένα καιρό, μια βασίλισσα έφερε στον κόσμο ένα παιδί τόσο άσχημο που σχεδόν δεν έμοιαζε για άνθρωποs. Μια μάγισσα που βρέθηκε σιμά στη βασίλισσα την παρηγόρησε με τούτα

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Cleopatra (Κλεοπάτρα) 69 30 π.χ. Αίγυπτος Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.x και βασίλεψε στην

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ, φιλόλογος

ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ, φιλόλογος ΟΙ ΣΤΑΥΡΟΦΟΡΙΕΣ Η ιδέα των σταυροφοριών (σύμφωνα με επικρατέστερη άποψη) ήταν ξένη τότε στο Βυζάντιο. Η ιδέα των σταυροφοριών γεννιέται στη Δυτική Ευρώπη τον 11 ο αι., Οι αιτίες α. Η αναβίωση της αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

29 Μαΐου 1453: Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ!

29 Μαΐου 1453: Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ! Κωνσταντίνα Ευείδη 29 Μαΐου 1453: Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ! Η χιλιόχρονη αυτοκρατορία έπεσε. Ο θρύλος λέει ότι «ήτανε θέλημα Θεού». Από τότε το φρόνημα των Ελλήνων το κρατάνε ζωντανό ακριβώς αυτοί οι θρύλοι για την

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε

Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε Ελισσαιος καβαζη Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε μια μέρα στο χωράφι του, έδωσαν στην

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Κοινωνία, οικονομία και πολιτισμός στη δυτική Ευρώπη (10ος -- 13ος αιώνας) 10ος -- 13ος αιώνας

Κεφάλαιο 5. Κοινωνία, οικονομία και πολιτισμός στη δυτική Ευρώπη (10ος -- 13ος αιώνας) 10ος -- 13ος αιώνας Κεφάλαιο 5 Κοινωνία, οικονομία και πολιτισμός στη δυτική Ευρώπη () Από το 10ο μέχρι και το 13ο αιώνα στη δυτική Ευρώπη έγιναν πολλές αλλαγές. Στα μέσα του 9ου αιώνα η Αυτοκρατορία των Καρολιδών χωρίστηκε

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 978-960-484-159-2

ISBN 978-960-484-159-2 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ Ο Μέγας Αλέξανδρος Κείμενο: Φίλιππος Μανδηλαράς Επιμέλεια κειμένου: Ράνια Ζωίδη Εικονογράφηση: Ναταλία Καπατσούλια Διόρθωση: Αντωνία Κιλεσσοπούλου 2010, Εκδόσεις Κυριάκος Παπαδόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΟΜΑ Α Α

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΟΜΑ Α Α ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 Β ΤΑΞΗΣ ΟΜΑ Α Α Α1.1.Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό των δεδοµένων της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα του δεδοµένου της Στήλης Β που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

TAK TAK ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΕΡΣΕΣ! Σ ΕΦΑΓΑ, ΠΑΛΙΟΒΑΡΒΑΡΕ! Σ ΕΜΕΝΑ ΜΙΛΑΣ, ΣΚΟΥΛΗΚΙ ΑΘΗΝΑΙΕ;

TAK TAK ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΕΡΣΕΣ! Σ ΕΦΑΓΑ, ΠΑΛΙΟΒΑΡΒΑΡΕ! Σ ΕΜΕΝΑ ΜΙΛΑΣ, ΣΚΟΥΛΗΚΙ ΑΘΗΝΑΙΕ; ΕΝΑ ΗΛΙΟΛΟΥΣΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΟ ΠΡΩΙΝΟ ΤΟΥ 490 Π.Χ., ΣΕ ΚΑΠΟΙΟ ΡΟΜΑΚΙ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ. TAK TAK Σ ΕΦΑΓΑ, ΠΑΛΙΟΒΑΡΒΑΡΕ! Σ ΕΜΕΝΑ ΜΙΛΑΣ, ΣΚΟΥΛΗΚΙ ΑΘΗΝΑΙΕ; ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΕΡΣΕΣ! ΛΕΝΕ ΠΩΣ ΕΙΝΑΙ ΠΕΛΩΡΙΟΙ ΣΑΝ ΤΟΥΣ ΚΥΚΛΩΠΕΣ.

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12)

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12) ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΤΑΞΗ: Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Α ΟΜΑΔΑ: 1 1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16),0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12),0 3. Ποιοι είναι οι μαθητές του

Διαβάστε περισσότερα

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι;

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; Κανένα από αυτά τα ζώα. Στο απόλυτο σκοτάδι είναι αδύνατο να δει κανείς ο,τιδήποτε. Ποια δουλειά

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. A. Κυκλώστε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω προτάσεις (μία μόνο απάντηση είναι σωστή σε κάθε περίπτωση)

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. A. Κυκλώστε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω προτάσεις (μία μόνο απάντηση είναι σωστή σε κάθε περίπτωση) ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ A. Κυκλώστε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω προτάσεις (μία μόνο απάντηση είναι σωστή σε κάθε περίπτωση) 1) Ο Νίκος υπηρετεί στρατιώτης Α. Υποκείμενο Β. Αντικείμενο Γ. Προσδιορισμός Δ.

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Α (αρχάριο) Δεύτερη διδακτική πρόταση Ανέκδοτα-Αινίγματα Ενδεικτική διάρκεια: 1 διδακτική ώρα (εναλλακτικά, να δίνονται ένα ή δύο ανέκδοτα στο πρώτο ή τελευταίο δεκάλεπτο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ"*-*

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ*-* Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤΚΑΤοΡ1Α Η 3υζαντινή εποχή Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ ΚΑΤοΡ1Α Κωνσταντινούπολη, Μ' ένα λεωφορείο τριγυρνάμε όλοι μέσα στην πόλη, σελ. 59-63. Βυζαντινή αυτοκρατορία, Εμπορικοί δρόμοι, σελ 34 Μύθοι και

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Κεφάλαιο 5 Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Έφτασε μια μισάνοιχτη πόρτα, ένα μικρό κενό στο χώρο και το χρόνο, σαν ένα ασήμαντο λάθος της Ιστορίας για να πέσει η Πόλη. Εκείνο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Όμορφος κόσμος Φροντίζουμε όλα τα πλάσματα Η Αγία Μελανγκέλ: η προστάτιδα του περιβάλλοντος Εξακόσια χρόνια μετά τη γέννηση του Χριστού, γεννήθηκε στα καταπράσινα δάση της Ιρλανδίας μια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές:

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣΚΑΙΟΙΠΕΡΙΑΥΤΟΝ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΟΙKAI BOYΛΕΥΤΕΣ (HONESTIORES ΕΝΤΙΜΟΤΑΤΟΙ) - ΣΤΡΑΤΟΣ- ΚΛΗΡΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Αυτοκράτορας: H ανάρρηση στο θρόνο χάρη στο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΣ ΔΥΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ. Επιμέλεια: Μ. Γραφιαδέλλη

ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΣ ΔΥΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ. Επιμέλεια: Μ. Γραφιαδέλλη ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΣ ΔΥΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Επιμέλεια: Μ. Γραφιαδέλλη α. Γράμματα Μοναστήρια και αυλές βασιλιάδων: οι μόνοι χώροι όπου μπορούσαν να καλλιεργηθούν τα γράμματα και οι τέχνες μέχρι τα μέσα του 9ου αι.

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΧΡΑ ΙΜΠΡΑΧΗΜ ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΖΑΣ

ΖΑΧΡΑ ΙΜΠΡΑΧΗΜ ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΖΑΣ Θυµάσαι το παραµύθι της γιαγιάς για την 28 η Οκτωβρίου; Μάζεψε τους φίλους σου και διηγήσου το. Μια φορά και έναν καιρό ήταν ένας γίγαντας που ζούσε στο δικό του σπίτι. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού Σχολείο Ετος: 2013-2014 Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη γιαγιά μου Όνομα Μαθήτριας: Νικολέττα Χρίστου Τάξη: Γ 4 Όνομα Καθηγήτριας: Σταυρούλας Ιωάννου Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό:

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: - "Η πρώτη απάντηση είναι 1821, η δεύτερη Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και η τρίτη δεν ξέρουμε ερευνάται

Διαβάστε περισσότερα

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 4 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 4 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ το Δημοτικό η δασκάλα λέει στους μαθητές της: -Παιδιά, ελάτε να κάνουμε ένα τεστ εξυπνάδας! Ριχάρδο, πες μου ποιο είναι αυτό το ζωάκι: Περπατά στα κεραμίδια, έχει μουστάκι, κάνει νιάου και αλλά έχει και

Διαβάστε περισσότερα

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups INTERVIEWS REPORT February / March 2012 - Partner: Vardakeios School of Hermoupolis - Target group: Immigrants, women 1 η συνέντευξη Από την Αλβανία Το 2005 Η γλώσσα. Ήταν δύσκολο να επικοινωνήσω με τους

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ

Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ Δ.Ε. 13: «Τι μπορεί να μάθει ο άνθρωπος για το Θεό. Προσέγγιση της γιορτής της Μεταμόρφωσης» (σελίδες εγχειριδίου 69-76) Δ.Ε. 19: «Η μνήμη των Αγίων, αφορμή για

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:Lazarus Διασκευή:SarahS. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children www.m1914.org

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Μία εικόνα είναι χίλιες λέξεις Έτσι έλεγαν οι αρχαίοι Κινέζοι Εμείς, οι μαθητές της Α και Β Τάξης του δημοτικού σχολείου Λισβορίου θα σας πούμε την ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

«Η τύχη του άτυχου παλικαριού»

«Η τύχη του άτυχου παλικαριού» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #15 «Η τύχη του άτυχου παλικαριού» (Κοζάνη - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #15 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο.

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Δ Παραδείγματα με συμπληρωμένα Φύλλα εργασίας Φύλλο εργασίας Α α. Συμπληρώστε τον παρακάτω πίνακα, χρησιμοποιώντας τη φαντασία σας. Δώστε ταυτότητα στο παιδί της φωτογραφίας. Όνομα Ίντιρα Ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 15 Ο Δωδέκατος Αιώνας (β μέρος): Δυναστεία Αγγέλων: Ισαάκιος Β Άγγελος (1185-1195) - Αλέξιος Γ Άγγελος (1195-1203) - Ισαάκιος Β και Αλέξιος Δ Άγγελοι (1203-1204) - Αλέξιος Ε Μούρτζουφλος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΠΡΩΤΟΓΗΡΟΥ Πρωτοδίκου Διοικητικών Δικαστηρίων ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΧΟΡΩΔΙΑΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΧΑΛΚΙΔΟΣ

ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΠΡΩΤΟΓΗΡΟΥ Πρωτοδίκου Διοικητικών Δικαστηρίων ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΧΟΡΩΔΙΑΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΧΑΛΚΙΔΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΠΡΩΤΟΓΗΡΟΥ Πρωτοδίκου Διοικητικών Δικαστηρίων ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΧΟΡΩΔΙΑΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΧΑΛΚΙΔΟΣ Κυριακή 19 Δεκεμβρίου 2010 Έμπλεη ευγνωμοσύνης, με βαθιά

Διαβάστε περισσότερα

Και ο μπαμπάς έκανε μία γκριμάτσα κι εγώ έβαλα τα γέλια. Πήγα να πλύνω το στόμα μου, έπλυνα το δόντι μου, το έβαλα στην τσέπη μου και κατέβηκα να φάω.

Και ο μπαμπάς έκανε μία γκριμάτσα κι εγώ έβαλα τα γέλια. Πήγα να πλύνω το στόμα μου, έπλυνα το δόντι μου, το έβαλα στην τσέπη μου και κατέβηκα να φάω. 1 Εδώ και λίγες μέρες, ένα από τα πάνω δόντια μου κουνιόταν και εγώ το πείραζα με τη γλώσσα μου και μερικές φορές με πονούσε λίγο, αλλά συνέχιζα να το πειράζω. Κι έπειτα, χτες το μεσημέρι, την ώρα που

Διαβάστε περισσότερα

E N O T H T A YΠOMNHMA. Οδηγοί του κόσμου, Τα ελληνικά νησιά, εκδ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Αθήνα, 1998

E N O T H T A YΠOMNHMA. Οδηγοί του κόσμου, Τα ελληνικά νησιά, εκδ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Αθήνα, 1998 0-0086_D3_GLOSSA_TEYXOS C GLOSSA 2/9/2 0:6 AM Page 78 6 Η Ρόδος Η Ρόδος είναι το μεγαλύτερο νησί των Δωδεκα - νήσων. Δίκαια την αποκαλούν το μαργαριτάρι της Μεσογείου. Οι σπάνιες ομορφιές της ξεδιπλώ νο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΟΜΑΔΑ 3 Η ΓΕΩΡΓΙΑ- ΣΤΑΡΙ-ΨΩΜΙ

ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΟΜΑΔΑ 3 Η ΓΕΩΡΓΙΑ- ΣΤΑΡΙ-ΨΩΜΙ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΟΜΑΔΑ 3 Η ΓΕΩΡΓΙΑ- ΣΤΑΡΙ-ΨΩΜΙ 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Π.Τ.Δ.Ε-ΑΠΘ 2014-15 Λεβεντούλα Λευτέρης Γιώργος Ποια ήταν η βάση της διατροφής εκείνη την εποχή; Το

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ Η πολυπόθητη μέρα για την εκδρομή μας στην Κωνσταντινούπολη είχε φτάσει! Βαλίτσες, φωτογραφικές μηχανές, τα λόγια που είχε να μάθει ο καθένας από όσους συμμετέχουμε

Διαβάστε περισσότερα

Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού

Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού Η γιαγιά μου, η μητέρα του πατέρα μου, λεγόταν Αλεξάνδρα Καλπάκα και ήταν γεννημένη στο Αϊβαλί. Οι γονείς της ήταν Αϊβαλιώτες, γέννημα θρέμμα. Ζούσαν στο Αϊβαλί πάρα

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Η χαρά της αγάπης

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Η χαρά της αγάπης ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Η χαρά της αγάπης Καρδιά που νοιάζεται για όλους Ο Αγιος Ιωάννης ο Ελεήμων Ο Άγιος Ιωάννης γεννήθηκε στην πόλη της Άμαθούντας*. Οι γονείς του ήταν ευσεβείς χριστιανοί. Ο πατέρας του ήταν

Διαβάστε περισσότερα

Ο γιος του ψαρά. κόκκινη κλωστή δεμένη στην ανέμη τυλιγμένη, δώστου κλότσο να γυρίσει παραμύθι ν' αρχινήσει...

Ο γιος του ψαρά. κόκκινη κλωστή δεμένη στην ανέμη τυλιγμένη, δώστου κλότσο να γυρίσει παραμύθι ν' αρχινήσει... Ο γιος του ψαρά κόκκινη κλωστή δεμένη στην ανέμη τυλιγμένη, δώστου κλότσο να γυρίσει παραμύθι ν' αρχινήσει... ια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας ψαράς που δεν είχε παιδιά. Κάποια μέρα, εκεί που πήγαινε με

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Στην Αγορά των αρχαίων Αθηναίων (με τον Κ. Βέτση), Γνώση, Αθήνα 19893, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 20064 (έκδοση αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη) Αρχαιολογία Ένα ταξίδι στο παρελθόν, οδηγός για παιδιά, Κέδρος,

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Διάρκεια: 30 λεπτά Επίπεδο Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Η Χαρά γράφει ένα γράμμα στη Νικολέτα. Θέλεις να δεις αν καταλαβαίνεις αυτά που διαβάζεις, γι αυτό σημειώνεις

Διαβάστε περισσότερα

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Ο Μικρός Πρίγκιπας έφτασε στη γη. Εκεί είδε μπροστά του την αλεπού. - Καλημέρα, - Καλημέρα, απάντησε ο μικρός πρίγκιπας, ενώ έψαχνε να βρει από πού ακουγόταν η

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΕΓΓΟΝΟΣ: Παππού, γιατί προτιμάς να βάζεις κανέλα και όχι κύμινο στα σουτζουκάκια; ΠΑΠΠΟΥΣ: Το κύμινο είναι κομματάκι δυνατό. Κάνει τους ανθρώπους να κλείνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Η χαρά της αγάπης

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Η χαρά της αγάπης ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Η χαρά της αγάπης Καρδιά που εργάζεται για όλους Ο Απόστολος Παύλος, ο διδάσκαλος Ο Σαούλ ήταν ένας πολύ μορφωμένος Ιουδαίος, που ζούσε στην Παλαιστίνη, μια χώρα πολύ κοντά στο νησί μας.

Διαβάστε περισσότερα

Aφιερωμένο στην Παυλίνα Κ. για το νόστο και τη θλίψη πού έχει για το Μαγικό Ψάρι του Αιγαίου

Aφιερωμένο στην Παυλίνα Κ. για το νόστο και τη θλίψη πού έχει για το Μαγικό Ψάρι του Αιγαίου Aφιερωμένο στην Παυλίνα Κ. για το νόστο και τη θλίψη πού έχει για το Μαγικό Ψάρι του Αιγαίου Ένα Ψάρι στο Αγκίστρι Μια φορά και έναν καιρό πριν περίπου δυο αιώνες μεγάλη καταιγίδα με βροντές και αστραπές

Διαβάστε περισσότερα

Γνωρίζω Δεν ξεχνώ Διεκδικώ

Γνωρίζω Δεν ξεχνώ Διεκδικώ 2014-2015 Γνωρίζω Δεν ξεχνώ Διεκδικώ Η τουρκική εισβολή μέσα από φωτογραφίες Εργασίες από τα παιδιά του Γ 2 Το πρωί της 20 ης Ιουλίου 1974, οι Κύπριοι ξύπνησαν από τον ήχο των σειρήνων. Ο ουρανός ήταν

Διαβάστε περισσότερα

Μετεωρολογία. Αν σήμερα στις 12 τα μεσάνυχτα βρέχει, ποια είναι η πιθανότητα να έχει λιακάδα μετά από 72 ώρες;

Μετεωρολογία. Αν σήμερα στις 12 τα μεσάνυχτα βρέχει, ποια είναι η πιθανότητα να έχει λιακάδα μετά από 72 ώρες; Ονόματα Η μητέρα της Άννας έχει άλλους τρεις μεγαλύτερους γιους. Επειδή έχει πάθος με τα χρήματα, τους έχει βαφτίσει ως εξής: Τον μεγάλο της γιο "Πενηνταράκη", τον μεσαίο "Εικοσαράκη" και τον μικρότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Η χαρά της αγάπης

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Η χαρά της αγάπης ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Η χαρά της αγάπης Καρδιά που φιλοξενεί όλους Ο Αβραάμ και η Σάρρα Μια μέρα, ο Αβραάμ καθόταν μπροστά στη σκηνή του κάτω από μια βελανιδιά. Ήταν μεσημέρι κι έκανε πολλή ζέστη. Τρεις άγνωστοι

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Στις 17 Φεβρουαρίου 2014, οι τετάρτες τάξεις του Θ Δημοτικού Σχολείου Πάφου πήγαν εκδρομή στο Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού. Ο σκοπός τους ήταν να περπατήσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΤΑ: α. Γιατί μετακινούνταν οι άνθρωποι της Κύπρου κατά την Αρχαϊκή Εποχή; Ποιοι μετακινούνταν; Πού μετακινούνταν; Πώς μετακινούνταν;

ΚΑΡΤΑ: α. Γιατί μετακινούνταν οι άνθρωποι της Κύπρου κατά την Αρχαϊκή Εποχή; Ποιοι μετακινούνταν; Πού μετακινούνταν; Πώς μετακινούνταν; ΚΑΡΤΑ: α Πηγή 1: Κείμενο αρχαιολόγου Χιλιάδες ειδώλια, μικρά και μεγάλα, βρέθηκαν σε διάφορα ιερά της Κύπρου. Οι προσκυνητές αφιέρωναν τα ειδώλια στους θεούς και τις θέες τους. Πολλοί άνθρωποι όπως αγρότες,

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Η ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑΣ - ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΜΑΡΚΟΣ Ο ΜΙΚΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΣ. Μια ιστορία σαν όνειρο...

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Η ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑΣ - ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΜΑΡΚΟΣ Ο ΜΙΚΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΣ. Μια ιστορία σαν όνειρο... ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΜΟΥ Η ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑ - ΘΕΠΡΩΤΙΑ ΜΑΡΚΟ Ο ΜΙΚΡΟ ΡΩΜΑΙΟ Μια ιστορία σαν όνειρο... ΜΑΡΚΟ Ο ΜΙΚΡΟ ΡΩΜΑΙΟ Μια ιστορία σαν όνειρο... Η ΕΦΟ Ρ ΕΙΑ Π ΡΟ Ϊ ΤΟ ΡΙ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΙΚΡΗ ΕΛΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΗΤΕΧΝΗ ΣΑΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙ» ΤΜΗΜΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΟΜΑΔΑ ΣΤ (ΜΑΘΗΤΕΣ ΣΤ ΤΑΞΗΣ)

Η ΜΙΚΡΗ ΕΛΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΗΤΕΧΝΗ ΣΑΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙ» ΤΜΗΜΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΟΜΑΔΑ ΣΤ (ΜΑΘΗΤΕΣ ΣΤ ΤΑΞΗΣ) Η ΜΙΚΡΗ ΕΛΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΗΤΕΧΝΗ ΣΑΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙ» ΤΜΗΜΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΟΜΑΔΑ ΣΤ (ΜΑΘΗΤΕΣ ΣΤ ΤΑΞΗΣ) Μια φορά κι ένα καιρό ήταν ένα μακρινό χωριό σε μια χώρα πανέμορφη. Τα σπίτια του ήταν μικρά και παραμυθένια.

Διαβάστε περισσότερα

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ»

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» 6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Ευέλικτη ζώνη 2013-2014 2014 Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη «χώμα και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» ΞΕΡΟΥΜΕ ΟΤΙ: ζούσε ο Μίνωας,ο Δαίδαλος έφτιαξε το παλάτι, μαζί με

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ 1ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΛΑΤΥΚΑΜΠΟΥ ΛΑΡΙΣΑΣ Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ σε βιβλίο με εικόνες. LET S SHARE OUR CULTURE (ΑΣ ΜΟΙΡΑΣΤΟΥΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΜΑΣ) Αυτό το πρόγραμμα πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη με τη Φανή Αναστασίου Ευδοκίας Κοτσώνια και Νάσιας Χαραλάμπους. Η Φανή Αναστασίου γεννήθηκε στη Λεμεσό σε μια επταμελή οικογένεια.

Συνέντευξη με τη Φανή Αναστασίου Ευδοκίας Κοτσώνια και Νάσιας Χαραλάμπους. Η Φανή Αναστασίου γεννήθηκε στη Λεμεσό σε μια επταμελή οικογένεια. https://ucy.ac.cy/psifides-gnosis/el/ Συνέντευξη με τη Φανή Αναστασίου Ευδοκίας Κοτσώνια και Νάσιας Χαραλάμπους Η Φανή Αναστασίου γεννήθηκε στη Λεμεσό σε μια επταμελή οικογένεια. Έχω άλλα τέσσερα αδέλφια

Διαβάστε περισσότερα

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου Ημερομηνία 19/3/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%b1%cf%80%cf%8c- %CE%BE%CF%8D%CE%BB%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9- %CE%B1%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

Lekce 23 Společenské kontakty svatba, křest v Řecku Κοινωνικές επαφές γάμος, βαφτίσια

Lekce 23 Společenské kontakty svatba, křest v Řecku Κοινωνικές επαφές γάμος, βαφτίσια Lekce 23 Společenské kontakty svatba, křest v Řecku Κοινωνικές επαφές γάμος, βαφτίσια Γάμος Η Ελλάδα είναι μια χώρα πλούσια σε παραδόσεις και έθιμα. Παρόλα αυτά, η γαμήλια τελετή παραμένει ίδια στο μεγαλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης

Επίσκεψη στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης Επίσκεψη στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης Την Πέµπτη 24 του Οκτώβρη επισκεφτήκαµε το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης που βρίσκεται σε ένα χωριό της Πάφου τη Γεροσκήπου. Εκεί έχει πολλά αντικείµενα που χρησιµοποιούσαν οι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ)

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ : Ελληνικά ΕΠΙΠΕΔΟ : 2 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) Να αναπτύξετε ΕΝΑ από τα πιο κάτω θέματα (150-180 λέξεις ή 15-20 γραμμές) 1. Πώς πέρασα το περασμένο

Διαβάστε περισσότερα

αρχεία Πηγεσ γνωσησ, πηγεσ μνημησ Αρχεία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας Ασκήσεις επί χάρτου

αρχεία Πηγεσ γνωσησ, πηγεσ μνημησ Αρχεία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας Ασκήσεις επί χάρτου αρχεία Πηγεσ γνωσησ, πηγεσ μνημησ Αρχεία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας Ασκήσεις επί χάρτου Άσκηση 1η Η σκληρή δουλειά των γραφέων Στα βυζαντινά μοναστήρια λειτουργούσαν scriptoria, δηλαδή εργαστήρια όπου

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:---------

Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:--------- 25η Μαρτίου 1821 Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:--------- Στόχοι: Μέσα από διάφορες επικοινωνιακές και διαθεματικές δραστηριότητες τo παιδί:

Διαβάστε περισσότερα

Ένα μήλο στην πλάτη ενός σκαντζόχοιρου

Ένα μήλο στην πλάτη ενός σκαντζόχοιρου Ένα μήλο στην πλάτη ενός σκαντζόχοιρου Μια φορά και έναν καιρό ήταν ένα σκαντζοχοιράκι που νύσταζε πολύ και ετοιμαζόταν να κοιμηθεί. Ξαφνικά όμως έπεσε ένα μήλο πάνω στην πλάτη του και καρφώθηκε στα αγκάθια

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλα Εργασίας. και του Προγράμματος Υγείας. "Βήματα για τη Ζωή" ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ - ΜΑΘΗΜΑ 1ο και 2ο

Φύλλα Εργασίας. και του Προγράμματος Υγείας. Βήματα για τη Ζωή ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ - ΜΑΘΗΜΑ 1ο και 2ο Φύλλα Εργασίας από τη σύνδεση του Πολιτιστικού Προγράμματος "Σεργιάνι στην Παράδοση" και του Προγράμματος Υγείας "Βήματα για τη Ζωή" ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ - ΜΑΘΗΜΑ 1ο και 2ο Ζωγραφίζω το αγαπημένο μου ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ

ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8 - ΕΤΩΝ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ Ν Α Δ Ε Σ Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ

ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ Copyright Συνοδινού Ράνια Follow me on Twitter: @RaniaSin Smashwords Edition ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ η αναδημοσίευση, η αναπαραγωγή, ολική, μερική ή περιληπτική ή κατά παράφραση ή διασκευή

Διαβάστε περισσότερα