Λειτουργικά Συστήματα Ι. Διαχείριση Μνήμης (Memory Management)

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Λειτουργικά Συστήματα Ι. Διαχείριση Μνήμης (Memory Management)"

Transcript

1 Λειτουργικά Συστήματα Ι Διαχείριση Μνήμης (Memory Management) 1

2 «Δίψα» για Μνήμη! ~1990: ένας desktop υπολογιστής είχε περίπου 1MB memory. Τα 4MB ήταν πολυτέλεια! Σήμερα: ένα laptop, ακόμα κι ένα κινητό(!) έχει 8 με 16GB memory. Δηλ. περίπου 16,000 φορές μεγαλύτερη μνήμη!! Οι εφαρμογές «διψούν» για μνήμη. Γιατί; Περισσότερη λειτουργικότητα Μεγαλύτερη πολυπλοκότητα Λιγότερο ταλαντούχοι προγραμματιστές (?) 2

3 «Δίψα» για Μνήμη! Nature abhors a vacuum! (Η Φύση απεχθάνεται το κενό) Ίσως να αφορά και στη μνήμη 3

4 Monoprogramming Μόνο ένα process «φορτωμένο» στη μνήμη κάθε φορά. Η ΚΜ χωρίζεται σε 2 μέρη: ΛΣ, user process. Μόλις ο χρήστης ζητήσει να τρέξει ένα πρόγραμμα, το ΛΣ το "φορτώνει" στην ΚΜ και το τρέχει. 5

5 Monoprogramming Το monoprogramming δεν αρκεί στις πιο πολλές περιπτώσεις: I/O-bound jobs το CPU υποαπασχολείται κακή απόδοση. Πολλές εφαρμογές θέλουν την δυνατότητα δημιουργίας πολλών διεργασιών που τρέχουν "ταυτόχρονα". Άρα χρειαζόμαστε multiprogramming Η δουλειά του Memory Manager γίνεται πολύ πιο δύσκολη 6

6 Multiprogramming: Ωφέλη Έστω p: η πιθανότητα μια διεργασία να είναι σε I/O-wait σε μια χρονική στιγμή N: το πλήθος των διεργασιών Το CPU utilization δίνεται από τη σχέση: CPU utilization = 1 - pn με p = 80% το CPU utilization είναι: Ν CPU util. 20% 36% 49% 59% το multiprogramming έχει σοβαρές ευεργετικές συνέπειες. Σημείωση: Το παραπάνω μαθηματικό μοντέλο είναι υπεραπλουστευμένο. Γιατί; 7

7 Multiprogr. with fixed partitions Ιδέα: Χώρισε τη μνήμη σε fixed partitions Φόρτωσε την κάθε process σε κατάλληλου μεγέθους partition Συν: Τρέχουμε >1 προγράμματα παράλληλα Πλην: Πρέπει να γνωρίζουμε πόση μνήμη θα χρειαστεί κάθε πρόγραμμα Σπατάλη μνήμης Δεν υπάρχει memory isolation / protection Αρκετό queuing time 8

8 Multiprogr. with fixed partitions Μικρή βελτίωση: Κράτα μία ουρά (queue) για όλα τα partitions. Τι κέρδος έχουμε; Λιγότερο queuing time Δεν λύνει όλα τα προβλήματα γνώση μεγέθους εκ των προτέρων σπατάλη μνήμης memory isolation / protection 9

9 Multiprogr. with fixed partitions Internal fragmentation (Εσωτερικός Κατακερματισμός) Αν ένα μικρό process μπει σε μεγάλο partition, τότε αν και υπάρχει πολύς διαθέσιμος χώρος σε αυτό το partition δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί. Αυτό ονομάζεται εσωτερικός κατακερματισμός. Λύση: Όχι προφανής! Για παράδειγμα αν κάθε φορά ο Memory Manager ψάχνει για το process στην ουρά που ελαχιστοποιεί τον εσωτερικό κατακερματισμό, τότε μικρές διεργασίες θα αδικούνται (λιμοκτονούν). θυμηθείτε ότι μικρές, διαδραστικές διεργασίες πρέπει να έχουν υψηλή προτεραιότητα. Μια λύση κατά της λιμοκτονίας Σε κάθε μικρό process αντιστοιχούμε μια μεταβλητή, k, που αντιπροσωπεύει πόσες φορές ο διαχειριστής δεν έδωσε το partition στο process. Μετά από Κ φορές, το partition δίνεται στο process. Αυτή η τεχνική ονομάζεται γενικά aging (παλαίωση ή γήρανση). 10

10 Προβλήματα των Partitions Ακόμα και με monoprogramming υπάρχουν 2 partitions. Λ.Σ. user program Ο linker και ο loader συνεργάζονται και παράγουν τις διευθύνσεις των εντολών και των δεδομένων του προγράμματος. Ο linker παράγει "λογικές" διευθύνσεις και όχι "φυσικές", - δηλ. η πρώτη διεύθυνση είναι 0, κ.τ.λ. Ομως, στην φυσική διεύθυνση 0 βρίσκονται εντολές ή δεδομένα του Λ.Σ. τίθεται θέμα προστασίας του Λ.Σ. Η λύση εστιάζει στη μετάφραση των «λογικών» διευθύνσεων σε «φυσικές». Για παράδειγμα αν το process έχει μπει στο Partition 1, τότε σ' όλες τις διευθύνσεις που παράγονται κατά την εκτέλεση του process, το κατάλληλο υλικό προσθέτει 100Κ. 11

11 Θεμελιώδη Προβλήματα των Partitions Συνήθως η παραπάνω στρατηγική υλοποιείται με την χρήση ενός ειδικού base register (καταχωρητή βάσης). Στο παραπάνω παράδειγμα, όταν το process φορτωθεί στο Part. 1 και αμέσως πριν του δοθεί η CPU, ο καταχωρητής βάσης παίρνει την τιμή 100 Κ. Αυτό γίνεται από τον kernel του Λ.Σ. (δηλ. οι διεργασίες δεν έχουν πρόσβαση σε αυτόν τον register). Έτσι επιτυγχάνεται το επιθυμητό αποτέλεσμα

12 Θεμελιώδη Προβλήματα των Partitions Ο καταχωρητής βάσης όμως δεν αρκεί! Στην περίπτωση πολυπρογραμματισμού, πρέπει το σύστημα να εγγυάται ότι καθένα πρόγραμμα θα προστατεύεται από τα άλλα που είναι στην Κ.Μ. απαιτείται έλεγχος σχετικά με τις διευθύνσεις που μπορεί να παράγει ένα process. π.χ., το process στο Part. 1 δεν μπορεί να παράγει διευθύνσεις > 200Κ γιατί τότε θα κάνει ζημιά στο process που τρέχει στο Part

13 Θεμελιώδη Προβλήματα των Partitions Limit register Αυτό το πρόβλημα λύνεται με έναν άλλο ειδικό καταχωρητή, τον limit register (καταχωρητή ορίου) Ο limit register περιέχει την ανώτατη διεύθυνση του partition στο οποίο τρέχει το process Κάθε διεύθυνση που παράγεται, λοιπόν, προστίθεται στον base register και το αποτέλεσμα συγκρίνεται με τον limit register αν είναι μεγαλύτερο, το process πεθαίνει Σημείωση Με base και limit registers τα προγράμματα μπορούν να μετακινηθούν στην Κ.Μ. (δηλαδή ν' ανατεθούν σε διαφορετικά partitions κατά την διάρκεια της εκτέλεσής τους) Αυτό ονομάζεται relocation (επανατοποθέτηση) 14 14

14 Swapping (Εναλλαγή) Τί γίνεται όταν υπάρχουν πιο πολλές διεργασίες από όσες μπορεί να υποστηρίξει η Κ.Μ.; Ορίζεται ένας χώρος στον δίσκο (swap space) που φιλοξενεί τις διεργασίες που δεν «χωρούν» στην Κ.Μ. Η μεταφορά διεργασιών μεταξύ Κ.Μ. και swap space στον δίσκο ονομάζεται swapping (εναλλαγή). Παρά ταύτα, η διαχείριση μνήμης με σταθερά partitions είναι καταδικασμένη να μην είναι αρκετά καλή Συνήθως σπαταλάται πολλή μνήμη γιατί οι απαιτήσεις των processes δεν «ταιριάζουν» απόλυτα με τα μεγέθη των partitions Είναι προφανής η ανάγκη να εξετάσουμε τη χρήση partitions μεταβλητού μεγέθους (variable sized partitions) 15 15

15 Μεταβαλλόμενα partitions Βασική ιδέα: Οι διευθύνσεις, ο αριθμός, και τα μεγέθη των partitions μεταβάλλονται ανάλογα με τις ανάγκες. Κάθε διαμέρισμα αποτελείται από συνεχόμενες διευθύνσεις στην Κ.Μ. και μπορεί να είναι ίσου μεγέθους με τη διεργασία που «φιλοξενεί» (συνήθως λίγο μεγαλύτερο). Το σημαντικό αποτέλεσμα είναι ότι τα μεταβαλλόμενα partitions ελαχιστοποιούν τη σπατάλη χώρου στην Κ.Μ. Από την άλλη πλευρά, όμως, η ανάθεση μνήμης σε διεργασίες και γενικά το έργο διαχείρισης μνήμης δυσκολεύει

16 Μεταβαλλόμενα partitions Παράδειγμα: Time 1 Kernel P1 Μόλις ήρθε το process P1 Time 2 Kernel P1 P2 Μόλις ήρθε και το process P2 Time 3 Kernel P2 Έφυγε το process P1 Time 4 Kernel P3 P2 Ήρθε το process P3 Time 5 Kernel P3 P2 P4 Ήρθε το process P4 Βλέπουμε ότι υπάρχουν 2 «άδεια» partitions της Κ.Μ., έστω με μέγεθος 3ΜΒ και 1ΜΒ αντίστοιχα. Αν τώρα έρθει ένα process P5 που χρειάζεται 4ΜΒ, δεν μπορεί να γίνει δεκτό, παρότι υπάρχουν 4ΜΒ ελεύθερα στο σύνολο. Αυτό ονομάζεται external fragmentation (εξωτερικός κατακερματισμός)

17 Μεταβαλλόμενα partitions Μια λύση στο πρόβλημα του external fragmentation είναι το storage compaction (σύμπτυξη μνήμης) που συνδέει όλους τους άδειους χώρους της ΚΜ σ' ένα συνεχόμενο διαμέρισμα της Κ.Μ. Για παράδειγμα: Σπάνια όμως χρησιμοποιείται επειδή απαιτεί χρονοβόρο memory-to-memory copying (CPU time). 18

18 Μεταβαλλόμενα partitions Τα μεταβαλλόμενα partitions οπωσδήποτε αυξάνουν την ευελιξία που έχουμε. Όμως, παραμένει ένα ερώτημα: Πόση μνήμη να αναθέσουμε σε ένα process; Η δυσκολία έγκειται στο ότι συνήθως οι ανάγκες ενός process για μνήμη μεταβάλλονται κατά την εκτέλεσή του. Ένα process έχει τρία τμήματα: text/code: το object code («εκτελέσιμο») -- δεν μεταβάλλεται data: το τμήμα δεδομένων -- μεταβάλλεται [βλ. malloc()] stack: η «στοίβα» -- επίσης μεταβάλλεται Το data τμήμα μεγαλώνει προς το stack και αντίστροφα. Προσέξτε: αν δίναμε ακριβώς όσο χώρο χρειάζεται ένα process όταν εισέρχεται στη μνήμη, τότε θα απαιτείτο mem-to-mem αντιγραφή για να μεταφέρουμε ένα process που μεγαλώνει σε άλλο partition

19 Διαχείριση Μνήμης Τα θεμελιώδη θέματα είναι: 1. ποια είναι τα άδεια partitions της μνήμης; 2. ποιο process κατέχει ποιο partition της μνήμης; Υπάρχουν διάφορες μέθοδοι Διαχείρισης Μνήμης που δίνουν λύσεις: Bitmaps: χάρτες ψηφίων που περιέχουν ένα bit για κάθε partition. Π.χ., αν ΒΜ[i]==0 το partition i είναι ελεύθερο. Linked Lists: λίστες των οποίων οι κόμβοι αντιστοιχούν σε partitions. Buddy Systems: βασίζεται σε διαφορετικές λίστες, οι κόμβοι των οποίων αντιστοιχούν σε partitions των οποίων το μέγεθος είναι διαφορετικές δυνάμεις του

20 ΔΜ με Bitmaps Η μνήμη χωρίζεται σε allocation units (μονάδες ανάθεσης) σταθερού μεγέθους λίγων Bytes ή KB. Το μέγεθος των μονάδων ανάθεσης είναι σταθερό. Σε κάθε μονάδα ανάθεσης αντιστοιχεί ένα bit στο bitmap. Αν η θέση x είναι 0, τότε η μονάδα ανάθεσης x δεν χρησιμοποιείται από κανένα process

21 ΔΜ με Bitmaps Ποιο είναι το ιδανικό μέγεθος του allocation unit (μονάδας ανάθεσης); Μικρές μονάδες ανάθεσης μεγάλο bitmap Μεγάλες μονάδες ανάθεσης internal fragmentation (η τελευταία μονάδα ανάθεσης δεν θα χρησιμοποιείται όλη) +/- της χρήσης Bitmaps +: η απλότητα τους (ευκολία υλοποίησης). - : κόστος εύρεσης ελεύθερου partition -- πρέπει να βρεθούν στο BitMap αρκετά συνεχόμενα 0 - μια χρονοβόρα διαδικασία

22 ΔΜ με Linked Lists Στην πιο απλή μορφή τους, κάθε κόμβος αντιστοιχεί σε partition που είτε χρησιμοποιείται από κάποιο process, είτε είναι "ελεύθερο". Τα πεδία ενός κόμβου είναι: ένα ψηφίο (διεργασία ή οπή) ένας αριθμός (αρχική διεύθυνση του partition) ένας αριθμός (μέγεθος του partition) ένας δείκτης στον επόμενο κόμβο 23 23

23 ΔΜ με Linked Lists Οι κόμβοι της λίστας είναι ταξινομημένοι με βάση τη διεύθυνση του partition που αντιπροσωπεύουν. Όταν ένα partition ελευθερώνεται (π.χ., το process τερμάτισε ή έγινε swapped out) πρέπει να εξεταστούν ο επόμενος και ο προηγούμενος κόμβος της λίστας για να συγχωνευθούν οι (πιθανώς) άδειες οπές (holes). Δηλαδή 2 συνεχόμενες οπές να συγχωνευθούν σε μία. Η ταξινόμηση βοηθάει να γίνει αυτό γρήγορα

24 Αλγόριθμοι Memory Allocation Εκτελούνται κατά τη διάρκεια δημιουργίας ή swap in ενός process. Υπάρχουν διάφορες μέθοδοι First-Fit: Βρίσκει την πρώτη οπή (hole) όπου χωράει το process. Next-Fit: Σαν το first-fit, μόνο που ξεκινά το ψάξιμο από την προηγούμενη οπή που βρήκε την προηγούμενη φορά που έτρεξε. Best-Fit: Βρίσκει την μικρότερη από τις οπές που «χωράνε» τη διεργασία, ώστε να ελαχιστοποιήσει τον εσωτερικό κατακερματισμό. Worst-Fit: Βρίσκει την μεγαλύτερη οπή (άρα, προκαλεί τον μεγαλύτερο εσωτερικό κατακερματισμό)

25 Αλγόριθμοι Memory Allocation Η Best-Fit είναι προφανώς πιο αργή μέθοδος από τη First-Fit γιατί απαιτεί περισσότερη αναζήτηση. Η Best-Fit έχει χαμηλότερο memory utilization (δηλ. υψηλότερη σπατάλη μνήμης) σε σχέση με τη First-Fit. Αυτό εξηγείται διότι η Best-Fit έχει την τάση να αφήνει πολύ μικρές «οπές» όπου δεν μπορούν να χωρέσουν άλλες διεργασίες. Η βασική ιδέα της Worst-Fit είναι ν' αφήνει όσο το δυνατόν μεγαλύτερα partitions προς μελλοντική χρησιμοποίηση. Πειραματικά, όμως, έχει αποδειχθεί ότι η Worst-Fit δεν είναι αποδοτική. Ένας τρόπος να αυξηθεί η επίδοση των παραπάνω αλγορίθμων ανάθεσης είναι να χρησιμοποιούνται 2 διαφορετικές λίστες, μια με διεργασίες και μια με οπές. Αυτό όμως αυξάνει το κόστος συγχώνευσης όταν partition ελευθερωθεί. Αν η λίστα των οπών είναι ταξινομημένη με βάση το μέγεθος, τότε οι Best-Fit και First-Fit είναι περίπου εξίσου αποδοτικές μέθοδοι

26 Αλγόριθμοι Memory Allocation Ο αλγόριθμος Quick-Fit: Κρατά πολλές λίστες οπών Η κάθε μια αντιπροσωπεύει οπές με διαφορετικά μεγέθη Έτσι, η ανάθεση γίνεται γρήγορα (βρίσκεται πολύ γρήγορα μια οπή ενός συγκεκριμένου μεγέθους) Το μειονέκτημά του έγκειται στο ότι, όταν ένα partition ελευθερωθεί, το κόστος συγχώνευσης οπών είναι αυξημένο

27 Virtual Memory (Εικονική Μνήμη) Τί μπορούμε να κάνουμε όταν Μία διεργασία είναι μεγαλύτερη της Κ.Μ.; Δηλαδή το σύνολο των μεγεθών των text, data, και stack υπερβαίνει το μέγεθος της Κ.Μ.; --- ή --- Το σύνολο των διεργασιών που τρέχουν (βλέπε πολυπρογραμματισμό) απαιτούν χώρο μεγαλύτερο της Κ.Μ.; Η λύση είναι η τεχνική εικονικής μνήμης (virtual memory) Το Λ.Σ. κρατά μερικά κομμάτια ενός process στη Κ.Μ., ενώ άλλα κομμάτια βρίσκονται στο swap space. Συνήθως λίγα κομμάτια του text, data, και stack είναι στην Κ.Μ. Αυτά τα κομμάτια αφορούν τις εντολές και τα δεδομένα που χρειάζονται άμεσα καθώς και αυτά που αναμένεται να χρησιμοποιηθούν στο εγγύς μέλλον. Έτσι, αυτό που γίνεται swap in & out είναι κομμάτια των text, data, stack τμημάτων ενός process, και όχι ολόκληρες διεργασίες. 28

28 Paging (Σελιδοποίηση) Η έννοια της σελίδας (page) αναφέρεται στο κομμάτι εκείνο ενός process που γίνεται swapped-in & swapped-out, δηλαδή είναι η μονάδα εναλλαγής. Οι λειτουργίες αυτές αναφέρονται και ως page-in & page-out. Το σύνολο των διευθύνσεων μνήμης αποτελεί ένα χώρο διευθύνσεων (address space). Συνήθως αυτό είναι μεγαλύτερο της Κ.Μ. Δεν υπάρχει μονοσήμαντη αντιστοιχία μεταξύ μιας εικονικής διεύθυνσης (που παράγει ένα πρόγραμμα) και μιας φυσικής διεύθυνσης (physical address). Ακόμα περισσότερο όταν η ΚΜ διαμοιράζεται σε πολλές διεργασίες! Συνύπαρξη virtual και physical addresses Τα προγράμματα «μιλούν» με εικονικές διευθύνσεις, δηλ. λειτουργούν στον χώρο εικονικών διευθύνσεων (virtual address space) Τα memory chips «μιλούν» με φυσικές διευθύνσεις, δηλ. λειτουργούν στον χώρο φυσικών διευθύνσεων (physical address space) Πριν μία διεύθυνση ενός προγράμματος φτάσει στη μνήμη, πρέπει να μετατραπεί από virtual (εικονική) σε physical (φυσική). 29

29 Paging (Σελιδοποίηση) Χωρίς εικονική μνήμη Ό,τι διεύθυνση παράγεται δίνεται απαράλλαχτη στο memory bus (μετά ίσως από χρήση των καταχωρητών ορίου/βάσης), και φθάνει στο memory chip. Με εικονική μνήμη Η παραγόμενη διεύθυνση «μεταφράζεται» σε φυσική πριν δοθεί στο memory bus. Αυτή η μετατροπή γίνεται από ειδικό hardware: Memory Management Unit (MMU). 30

30 Paging (Σελιδοποίηση) Το virtual address space διαιρείται σε μονάδες μνήμης που ονομάζονται pages (σελίδες) Αντίστοιχα, η φυσική μνήμη διαιρείται σε page frames (πλαίσια σελίδων) Σελίδες και πλαίσια σελίδων έχουν το ίδιο μέγεθος (συνήθως 512B 8ΚΒ) Για να μπορεί να χρησιμοποιηθεί μια σελίδα, αποθηκεύεται σε ένα πλαίσιο σελίδας 31

31 Paging (Σελιδοποίηση) Παράδειγμα: Θεωρείστε έναν Η/Υ με Virtual memory 64KB (16-bit virtual addresses) Physical memory 32KB (15-bit physical addresses) Page size 4KB Άρα, υπάρχουν 16 pages στη virtual memory, και 8 page frames στην κύρια μνήμη Το MMU διαχειρίζεται την αντιστοιχία ανάμεσα σε pages και page frames. Για την μετατροπή χρησιμοποιεί ένα page table (πίνακα σελίδων), που θα δούμε παρακάτω Τα X σημαίνουν ότι η σελίδα είναι swapped out, και για να χρησιμοποιηθεί απαιτείται πρώτα page-in. 32

32 Page Fault (Σφάλμα Σελίδας) Όταν ένα πρόγραμμα προσπαθήσει να προσπελάσει κάποια διεύθυνση που αντιστοιχεί σε σελίδα που δεν βρίσκεται στη μνήμη, έχουμε ένα page fault (σφάλμα σελίδας). Συγκεκριμένα, όταν το MMU βρίσκει ότι η σελίδα που περιέχει τη ζητούμενη διεύθυνση δεν υπάρχει στην Κ.Μ., τότε κάνει ένα trap στο Λ.Σ. Αυτό το trap ονομάζεται page fault (σφάλμα σελίδας). Προκειμένου να εξυπηρετηθεί το memory request του προγράμματος, το Λ.Σ. οφείλει να κάνει page-in για την συγκεκριμένη σελίδα. Δηλαδή, να την μεταφέρει από το swap space σε κάποιο page frame της K.M. 33

33 Ενέργειες του Λ.Σ. σε Page Fault 1. Από κάποια kernel data structures για το process που τρέχει, εντοπίζει την ζητούμενη σελίδα (για την οποία προκλήθηκε το page fault) στο swap space. 2. Αν η Κ.Μ. είναι γεμάτη: Πρέπει να ελευθερώσει ένα page frame που τώρα καταλαμβάνει άλλη σελίδα. Επιλέγει την «σελίδα-θύμα» (συνήθως την λιγότερο χρησιμοποιημένη). Αν η σελίδα-θύμα έχει τροποποιηθεί από το τελευταίο της page-in, τότε την αντιγράφει στη θέση της στο swap space. Γιατί;;; Έτσι έχει δημιουργηθεί ένα ελεύθερο page frame στην Κ.Μ. 3. Φέρνει την ζητούμενη σελίδα σε ένα ελεύθερο page frame. 4. Ενημερώνει το page table (πίνακα σελίδων). Δηλαδή: την εγγραφή που δείχνει στο πλαίσιο που χρησιμοποιήθηκε - δηλ. την εγγραφή της σελίδας «θύμα»: να δείχνει πλέον ότι αυτή η σελίδα δεν είναι χαρτογραφημένη την εγγραφή της ζητούμενης σελίδας, ώστε να δείχνει το κατάλληλο πλαίσιο. 5. Τέλος, ξανακαλείται η εντολή που προκάλεσε το page fault. 34

34 Page Table (Πίνακας Σελίδων) Για να ξέρει το MMU πού βρίσκεται η κάθε σελίδα (δηλ. αν βρίσκεται σε κάποιο page frame της μνήμης και ποιο, ή αν είναι στο swap space), διατηρεί ένα page table (πίνακα σελίδων), που μετατρέπει page indexes σε page frame indexes. Στο παράδειγμά μας, αφού η σελίδα είναι 4ΚB, απαιτούνται 12 bits για τη διευθυνσιοδότηση εντός μιας σελίδας (offset). Με 64ΚB virtual address space έχουμε 16 pages, άρα 4 bits για να προσδιορίσουμε ένα page. Με 32KB μνήμη, έχουμε 8 page frames, άρα 3 bits για να προσδιορίσουμε το page frame. Άρα το page table μεταφράζει 4-bit page indexes σε 3-bit page frame indexes. size address length Page 4KB 12 bits Virtual Space 64KB 16 bits Physical Space 32KB 15 bits 35

35 Page Table (Πίνακας Σελίδων) Μία εικονική διεύθυνση χωρίζεται σε Virtual page number (εικονικό αριθμό σελίδας): high-order bits Offset: low-order bits Ο εικονικός αριθμός σελίδας χρησιμοποιείται σαν δείκτης θέσης στο PT. Αν το page βρίσκεται στην κύρια μνήμη, ο αριθμός πλαισίου στην εγγραφή του PT αποτελεί τα σημαντικά ψηφία που αντικαθιστούν τα σημαντικά ψηφία του virtual page number. Μόλις προσθέσουμε σε αυτά το offset, παράγεται η σωστή φυσική διεύθυνση -- physical address. 36

36 Page Tables (Πίνακες Σελίδων) Προκύπτουν όμως 2 σημαντικά προβλήματα: Μέγεθος: Ένα page table μπορεί να είναι πολύ μεγάλο. Σημειώστε ότι κάθε process έχει δικό του page table! Ταχύτητα: λειτουργία πρέπει να είναι πολύ γρήγορη γιατί χρησιμοποιείται για κάθε διεύθυνση που παράγεται! Αναλογιστείτε ότι σχεδόν όλα τα μοντέρνα συστήματα έχουν 32-bit διευθύνσεις άρα 4GB virtual address space. Αν page size = 4KΒ, το κάθε PT έχει 1M εγγραφές! Επίσης, λόγω του μεγέθους τους, οι πίνακες σελίδων αποθηκεύονται (στην καλύτερη περίπτωση!) στην Κ.Μ. (όχι σε registers) διπλασιάζονται οι προσβάσεις στην ΚΜ που απαιτούνται για να εκτελεστεί μια εντολή! Συνήθως λύσεις άλλοτε βασίζονται σε registers για το mapping ή σε τεχνικές που "μικραίνουν" το μέγεθος των page tables. 37

37 Multilevel Page Tables Τα multilevel page tables (πολυεπίπεδοι πίνακες σελίδων) αποσκοπούν στο να τμηματοποιήσουν το page table (που είναι πολύ μεγάλο) έτσι ώστε να απαιτούνται λίγα (και μικρά) κομμάτια του στην Κ.Μ. σε κάθε στιγμή. Παράδειγμα: 32-bit διευθύνσεις και page table 2 επιπέδων Τα bits 0-9 (PT1) χρησιμοποιούνται ως index στο αρχικό PT. Κάθε εγγραφή του, αντί να δείχνει σε κάποιο page, δείχνει σ ένα page table 2 ου επιπέδου στην Κ.Μ. Τα bits (PT2) χρησιμοποιούνται ως index στο PT 2 ου επιπέδου που βρέθηκε στο προηγούμενο βήμα. Αυτό μας οδηγεί στη ζητούμενη σελίδα. Τα 12-bits (Offset) χρησιμοποιείται για να βρεθεί το κατάλληλο byte στο πλαίσιο σελίδας που δείχνει το PT 2 ου επιπέδου. 38

38 Multilevel Page Tables Στο παράδειγμα: Κάθε σελίδα είναι 4KB (αφού το offset είναι 12 bits) Κάθε PT στο 2ο επίπεδο αναπαριστά (χαρτογραφεί) 4MB Το PT στο 1ο επίπεδο αναπαριστά 4GB (32 bits -> 4 GB). Έτσι αν τα text, data, και stack segments του process είναι το καθένα <=4ΜΒ τότε χρειαζόμαστε να έχουμε στην κύρια μνήμη μόνο 3 PTs του 2ου επιπέδου. Αφού το text segment δεν μεγαλώνει, τότε η ανάθεση εικονικών διευθύνσεων στο process μπορεί να γίνει ως εξής: 0-4MB text 4MB - 8MB data τα τελευταία 4ΜΒ (από τα 4GB) stack (μεγαλώνει "προς τα κάτω") Θα χρειαστούν περισσότερα PTs στην K.M. μόνο αν το data ή το stack segment μεγαλώσουν πάνω από 4ΜΒ το καθένα. 39

39 Translation Lookaside Buffer (TLB) Αφού τα PTs είναι πολύ μεγάλα για να χωρέσουν σε CPU registers, πώς μπορούμε να μειώσουμε το κόστος πρόσβασης σ' αυτά (στην Κ.Μ.); Η απάντηση βασίζεται στη χρήση συσχετιστικής μνήμης (associative memory) που λειτουργεί σαν «κρυφή μνήμη» ή «προσωρινή μνήμη» (cache). Η θεμελιώδης παρατήρηση είναι ότι η συμπεριφορά των περισσότερων προγραμμάτων είναι τέτοια ώστε να παρατηρούνται μεγάλοι αριθμοί αναφορών σε λίγες σελίδες (που αλλάζουν αργά με το πέρασμα του χρόνου) π.χ., όλες οι εντολές στην ίδια σελίδα εντολών (βλέπε loops). Έτσι χρησιμοποιείται ειδικό υλικό που αποτελείται από καταχωρητές το σύνολο των οποίων καλούνται TLB -- translation lookaside buffer. Ο αριθμός αυτών των registers είναι μικρός (π.χ., 64). 40

40 Translation Lookaside Buffer (TLB) Ο κάθε καταχωρητής έχει την ίδια πληροφορία που υπάρχει σε μια καταχώρηση του page table και επιπλέον έχει και τον εικονικό αριθμό σελίδας. Η MMU εξετάζει πρώτα αν η ζητούμενη εικονική σελίδα βρίσκεται στην κρυφή μνήμη TLB (όλοι οι registers εξετάζονται παράλληλα). Αν ναι, τότε αποφεύγεται η πρόσβαση του PT στη Κ.Μ. Αν όχι, τότε προσπελαύνεται το PT και η κατάλληλη PT εγγραφή αντικαθιστά κάποια άλλη στην TLB. Σε μερικές σύγχρονες μηχανές, η διαχείριση σφαλμάτων στο TLB γίνονται από το ΛΣ. Προσέξτε ότι: αν δρομολογηθεί άλλη διεργασία (process/context switch), τότε θα πρέπει να "μηδενισθεί" το TLB! Η έννοια και χρήση κρυφής μνήμης είναι καθοριστικής σημασίας για Συστήματα Λογισμικού! 41

41 Page Table Entries Συνήθως η ακριβής δομή εξαρτάται από τη μηχανή. Αλλά, οι πιο πολλές εγγραφές έχουν τις εξής πληροφορίες: Προστασία -- Protection bits: ορίζουν αν η σελίδα αυτή μπορεί να γίνει read/write/execute Ενημέρωση -- Modify bit: δηλώνει αν έχει ενημερωθεί η σελίδα από τότε που ήρθε στην Κ.Μ. Αναφορές -- Reference bits: δηλώνουν πόσες φορές το τελευταίο χρονικό διάστημα έγινε αναφορά σ' αυτή τη σελίδα. Παρούσα -- Present bit: δηλώνει αν η σελίδα βρίσκεται στη ΚΜ. Δείκτης πλαισίου -- Page Frame bits: ορίζουν σε ποιο frame της ΚΜ βρίσκεται αυτή η σελίδα. 42

42 Page Table Entries Προσέξτε ότι η διεύθυνση της σελίδας στο swap space (δίσκο) δεν βρίσκεται στην εγγραφή του PT... Modify bit: χρησιμοποιείται όταν αποφασίζεται να εκδιωχθεί μια σελίδα απ' την ΚΜ για να ελευθερωθεί χώρος για μια άλλη σελίδα. Αν το bit αυτό είναι 1, τότε η σελίδα γράφεται στο swap space - αλλιώς δεν χρειάζεται αυτή η εγγραφή στον δίσκο μια χρονοβόρα εντολή. Reference bit: Χρησιμοποιείται για ν' αποφασιστεί ποια σελίδα ("θύμα") θα αντικατασταθεί. Το πρόσφατο παρελθόν, οδηγός του μέλλοντος... 43

43 Inverted Page Tables Αν ο χώρος εικονικών διευθύνσεων είναι πολύ μεγάλος, (πχ 2 64 ) τα PTs πρέπει να είναι εξαιρετικά μεγάλα (πχ 2 52 εγγραφές για πλαίσια μεγέθους 4ΚΒ). απαιτείται άλλη προσέγγιση! Τα inverted page tables (ανεστραμμένοι πίνακες) είναι μια λύση: Υπάρχει ένα μόνο PT, με μια εγγραφή για κάθε page frame, που δείχνει ποια σελίδα ποιας διεργασίας φιλοξενεί (πχ 2 18 εγγραφές). Σε κάθε αναφορά μνήμης, δηλαδή σε εικονική σελίδα, χρησιμοποιείται μια συσκευή TLB, όπως πριν. Αν δεν βρεθεί στο TLB, για να βρούμε αν υπάρχει η σελίδα στη μνήμη γρήγορα, χρησιμοποιείται ένα πίνακας κατακερματισμού (hash table) Κάθε φορά που εισέρχεται μια σελίδα στη μνήμη, με βάση τον αριθμό εικονικής σελίδας, εισέρχεται και στον πίνακα κατακερματισμού. Επίσης, πρέπει να ενημερώνεται και το TLB. 44

44 Page Replacement Όταν σημειώνεται ένα σφάλμα σελίδας τότε το Λ.Σ. πρέπει (μερικές φορές - αν δεν υπάρχει ελεύθερο πλαίσιο) να διαλέξει μια σελίδα (victim) "θύμα" που θα αντικατασταθεί από την ζητούμενη σελίδα. Αν το "θύμα" είναι «βρώμικο» (dirty) (δηλ. έχει ενημερωθεί όσο ήταν στη Κ.Μ.) τότε το Λ.Σ. πρέπει να την ξαναγράψει πάλι στο swap space. Μια σελίδα είναι dirty αν η εγγραφή στο ΠΣ που δείχνει σ' αυτήν έχει το ψηφίο M = 1. Προφανώς η απόδοση του συστήματος είναι καλύτερη αν το "θύμα" δεν είναι μια πολυ-χρησιμοποιημένη σελίδα. Το μεγάλο πρόβλημα κόστους πηγάζει από την ανάγκη πρόσβασης στον δίσκο για αντικατάσταση σελίδων μια χρονοβόρα διαδικασία! 46

45 Αντικατάσταση Σελίδων Η βέλτιστη στρατηγική: Αν ξέραμε μετά από πόσο χρόνο (π.χ., αριθμό εντολών) η κάθε σελίδα στην ΚΜ θα επαναπροσπελαστεί, τότε μπορούμε να διαλέξουμε σαν θύμα τη σελίδα που δε θα χρειαστεί για το μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Όμως, γενικά σε πραγματικά συστήματα, τέτοιου είδους πληροφορία δεν υπάρχει, ούτε μπορεί να παραχθεί. Σε μερικές περιπτώσεις είναι δυνατόν να υποβληθεί ένα πρόγραμμα σε κάποιο είδους «ανιχνευτή» («tracer») το οποίο καταχωρεί την συμπεριφορά του προγράμματος αναφορικά με τις προσπελάσεις σε σελίδες. Αυτή η πληροφορία χρησιμοποιείται όταν το πρόγραμμα τρέχει πραγματικά και έτσι μπορούμε να υλοποιήσουμε τη βέλτιστη στρατηγική. 47

46 Ο Αλγόριθμος Not Recently Used Συνοπτικά, αυτή η μέθοδος διαλέγει σαν θύμα μια σελίδα που δεν έχει χρησιμοποιηθεί πρόσφατα. Πρέπει λοιπόν να υπάρχουν πληροφορίες σχετικά με το πόσο πρόσφατα χρησιμοποιήθηκε η κάθε σελίδα. Στον αλγόριθμο NRU χρησιμοποιούνται τα R και Μ ψηφία που συνήθως υπάρχουν στις εγγραφές των Page Tables: Το R γίνεται 1 όταν η αντίστοιχη σελίδα προσπελαύνεται. Το Μ γίνεται 1 όταν η αντίστοιχη σελίδα ενημερώνεται. Τις ενημερώσεις των R, M bits τις κάνει συνήθως το hardware. 48

47 Ο Αλγόριθμος Not Recently Used Αλγόριθμος NRU 1. Όταν αρχίζει ένα process τότε όλα τα R, M bits των εγγραφών του PT παίρνουν την τιμή Σε κάθε clock interrupt το R bit γίνεται πάλι 0. Έτσι αν εξετάσουμε μια PT εγγραφή και δούμε το R = 1 ότι υπήρξε αναφορά σ' αυτή τη σελίδα μετά το τελευταίο clock tick. 3. Όταν σημειώνεται ένα page fault: Το Λ.Σ. χρησιμοποιεί 4 κατηγορίες σελίδων με βάση τις τιμές των R & M bits. K1 R = 0 M = 0 K2 R = 0 M = 1 (υπάρχει αυτή η κατηγορία; ΝΑΙ) K3 R = 1 M = 0 K4 R = 1 M = 1 Το Λ.Σ. διαλέγει σαν θύμα μια από τις σελίδες στην κατώτερη κατηγορία. Γιατί προτιμάει θύματα από Κ1 και όχι από Κ2; Ο NRU είναι απλός, και έχει καλή απόδοση. 49

48 Αλγόριθμοι βασισμένοι σε FIFO: Δεύτερη Ευκαιρία Προφανώς η "καθαρόαιμη" FIFO στρατηγική έχει προβλήματα. Γιατί ; O Αλγόριθμος Δεύτερης Ευκαιρίας (Second - Chance) Βασίζεται στη στρατηγική FIFO: εξετάζει σελίδες αρχίζοντας από την πιο παλιά. Αλλά, αντί να αντικαθιστά την πιο παλιά σελίδα, εξετάζει το R bit. Αν R=0 τότε την αντικαθιστά. Αν R = 1 τότε κάνει το bit R = 0 η σελίδα τοποθετείται στο τέλος της λίστας (δηλ. "βαφτίζεται" σαν η πιο πρόσφατη σελίδα στη ΚΜ) η αναζήτηση θύματος συνεχίζεται στην επόμενη πιο παλιά σελίδα. Αν R=1 για όλες τις σελίδες, τότε second-chance είναι στην ουσία FIFO (Γιατί ;) 50

49 Αλγόριθμοι βασισμένοι σε FIFO: Ρολόι O Αλγόριθμος «Ρολόι» (Clock) Το σημαντικότερο μειονέκτημα του second-chance είναι ότι συνεχώς ενημερώνει την λίστα - χρονοβόρα διαδικασία. Στον αλγόριθμο Ρολόι, οι σελίδες-πλαίσια οργανώνονται σε μια κυκλική λίστα που προσομοιώνει ένα ρολόι, δηλαδή υπάρχει ένας δείκτης που δείχνει στην πιο παλιά σελίδα. Όταν σημειώνεται ένα page fault: εξετάζεται η σελίδα που δείχνει ο δείκτης: Αν R=0, τότε αυτή είναι το θύμα & ο δείκτης προωθείται να δείχνει στην επόμενη σελίδα. Αν R=1, τότε R 0 & ο δείκτης δείχνει στην επόμενη σελίδα και η αναζήτηση συνεχίζεται. 51

50 Αλγόριθμος Least-Recently Used (LRU) Βασική ιδέα: σελίδες που προσπελάστηκαν στο πρόσφατο παρελθόν θα επαναπροσπελασθούν και στο εγγύς μέλλον (και αντιστρόφως). Έτσι, το θύμα είναι η σελίδα που δεν έχει χρησιμοποιηθεί για το μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Μια προσέγγιση υλοποίησης είναι με μια λίστα όλων των σελίδων στη ΚΜ με την πιο-πρόσφατα-χρησιμοποιημένη σελίδα στην κορυφή της λίστας και την LRU σελίδα στο τέλος. Απλή μέθοδος, αλλά η λίστα χρειάζεται ενημέρωση σε κάθε αναφορά στη μνήμη (που γίνεται > 1 φορές για κάθε εντολή) το κόστος είναι απαγορευτικό! 52

51 Αλγόριθμος Least-Recently Used (LRU) Μια προσέγγιση αποφυγής του παραπάνω κόστους είναι να χρησιμοποιηθεί ειδικό hardware. Μια μέθοδος χρησιμοποιεί έναν 64-bit counter η τιμή του οποίου αυξάνεται σε κάθε εντολή. Επίσης, κάθε εγγραφή του PT έχει 64 bits παραπάνω, έτσι ώστε μετά από κάθε αναφορά σε μια σελίδα της ΚΜ η τιμή του counter να αποθηκεύεται στην αντίστοιχη εγγραφή του PT. η μέθοδος διαλέγει σαν θύμα την σελίδα της οποίας η εγγραφή στο PT έχει την μικρότερη τιμή του counter. Το παραπάνω ειδικό hardware κοστίζει, φυσικά, και μπορεί να μην υπάρχει/προσφέρεται από κάποιο σύστημα. Έτσι πολλοί σχεδιαστές Λ.Σ. καταφεύγουν σε λύσεις software με τις οποίες προσπαθούν να προσομοιώσουν την στρατηγική LRU. 53

52 Αλγόριθμος Not-Frequently-Used (NFU) Πρόκειται για μια καλή προσομοίωση του LRU. Με κάθε σελίδα συνδέεται και ένας μετρητής (software counter) -- αρχικά έχει την τιμή 0. Με κάθε clock interrupt το Λ.Σ. προσπελαύνει όλες τις σελίδες στην Κ.Μ. Για κάθε σελίδα: o counter «ολισθαίνει δεξιά» (shift right) η τιμή του counter τότε προσαυξάνεται με την τιμή του R (0 ή 1) της ίδιας σελίδας. Το R προστίθεται στο πιο σημαντικό ψηφίο του counter. Όταν σημειώνεται ένα σφάλμα σελίδας, η σελίδα με την μικρότερη τιμή του μετρητή επιλέγεται σαν θύμα. 54

53 Αλγόριθμος Not-Frequently-Used (NFU) Ο παραπάνω αλγόριθμος είναι μια συγκεκριμένη μορφή NFU που ονομάζεται αλγόριθμος γήρανσης (aging). π.χ. Counters

54 Αλγόριθμος Not-Frequently-Used (NFU) Αν μια σελίδα δεν έχει χρησιμοποιηθεί για Ν ticks τα πρώτα N bits = 0. Αυτός ο αλγόριθμος διαφέρει κατά 2 τρόπους από τον LRU: 1. Στο παράδειγμα: Αν και η σελίδα 1 είναι το θύμα, είναι πιθανό να είχε χρησιμοποιηθεί μετά την σελίδα 2 στο clock tick Υπάρχει ένας πεπερασμένος αριθμός (για τον counter) ψηφίων (π.χ., αν όλα τα 6 ψηφία 2 σελίδων είναι 0, τότε διαλέγουμε στην τύχη μεταξύ τους). Αυτό όμως δεν δημιουργεί ιδιαίτερα προβλήματα! 56

55 Σχεδιασμός Paging Systems Όταν αρχίζει ένα process το Λ.Σ., μπορεί να επιλέξει: να μην φέρει καμία σελίδα του στη Κ.Μ. (δηλαδή να αφήσει το σύστημα να φέρει την κάθε σελίδα από τον δίσκο όταν υπάρξει η πρώτη αναφορά σ' αυτήν). Αυτή η στρατηγική ονομάζεται σελιδοποίηση κατ απαίτηση (ondemand paging). να φορτώσει κάποιες σελίδες του process από τον δίσκο πριν το process αρχίσει να τρέχει. Αυτή η στρατηγική ονομάζεται προσελιδοποίηση (prepaging). Συνήθως η συμπεριφορά των προγραμμάτων που τρέχουν χαρακτηρίζεται από διάφορες φάσεις. Σε κάθε φάση οι αναφορές μνήμης που γίνονται απ' το πρόγραμμα εντοπίζονται σ' ένα μικρό σύνολο σελίδων του (locality of reference) που είναι ένα πολύ μικρό υποσύνολο του address space του προγράμματος. 57

56 Σχεδιασμός Paging Systems Αυτό το υποσύνολο των σελίδων, που χρησιμοποιεί ένα πρόγραμμα στη τωρινή του φάση, ονομάζεται λειτουργικό σύνολο (working set). Αν όλο το working set ενός process βρίσκεται στην ΚΜ, τότε το process αυτό θα δημιουργεί page faults μόνο κατά τη μετάβαση στην επόμενη φάση. Αυτό είναι και το ζητούμενο! Αν το working set είναι πολύ μεγάλο και δεν χωράει στην διαθέσιμη "ελεύθερη" φυσική μνήμη, τότε το πρόγραμμα θα τρέξει πολύ αργά. 58

57 Σχεδιασμός Paging Systems Το φαινόμενο thrashing «αλώνισμα»: Όταν ένα process σπαταλάει ένα μεγάλο μέρος του συνολικού χρόνου σε page faults (π.χ., ένα process έτρεξε για 15 secs, τα 14 από τα οποία ήταν για page faults). Προσέξτε: - κάθε εντολή παίρνει χρόνο < 1 μs - κάθε πρόσβαση στον δίσκο παίρνει χρόνο ~= 10 ms Το Μοντέλο του Λειτουργικού Συνόλου (Working Set - WS) Λ.Σ. που εφαρμόζουν αυτό το μοντέλο πρέπει να: ξέρουν ποιο είναι το working set κάθε διεργασίας, και πριν την τρέξουν (είτε στην αρχή, είτε μετά από swap in) να έχουν φέρει το WS στην Κ.Μ., (δηλ. εφαρμόζουν prepaging). 59

58 Σχεδιασμός Paging Systems Πώς μπορεί το Λ.Σ. να ξέρει ποιο είναι το WS; Μία μέθοδος βασίζεται στον αλγόριθμο NFU με γήρανση (aging) για την αντικατάσταση σελίδων που είδαμε πριν. Το WS ενός process αποτελείται απ' όλες τις σελίδες των οποίων τα πρώτα N ψηφία των μετρητών δεν είναι 0. Δηλ. αν στα τελευταία Ν ticks του ρολογιού έχει σημειωθεί αναφορά στην σελίδα, τότε η σελίδα ανήκει στο WS της διεργασίας. Το μοντέλο WS μπορεί να συνδυαστεί με τον αλγόριθμο clock: Αντί να επιλέγεται ως θύμα η σελίδα στην οποία δείχνει ο δείκτης αν το R = 0: πρώτα εξετάζεται αν η σελίδα αυτή ανήκει στο WS. Αν ναι, τότε δεν επιλέγεται ως θύμα, και συνεχίζεται η αναζήτηση. Αλλιώς, επιλέγεται ως θύμα. Αυτός ο αλγόριθμος ονομάζεται WS_Clock 60

59 Τοπική και Καθολική Αντικατάσταση (Global και Local Page Replacement) Θεμελιώδης ερώτηση: Όταν σημειώνεται ένα σφάλμα σελίδας, και αναζητούμε ένα θύμα: θα περιορίσουμε την έρευνα μας μόνο στις σελίδες της διεργασίας που προκάλεσε το σφάλμα; ή θα εξετάσουμε όλες τις σελίδες της Κ.Μ. ανεξάρτητα από το σε ποια διεργασία ανήκουν; Στην πρώτη περίπτωση η στρατηγική ονομάζεται «τοπική» local ενώ στη δεύτερη περίπτωση ονομάζεται «καθολική» global. Με καθολικούς αλγόριθμους, ο αριθμός των πλαισίων που έχουν δοθεί σε κάθε διεργασία μεταβάλλεται με το χρόνο. Συνήθως προτιμούνται οι καθολικοί αλγόριθμοι διότι συνήθως το μέγεθος του WS αλλάζει με την πάροδο του χρόνου. Με τοπικούς αλγόριθμους Αν το WS μικρύνει τότε σπαταλάται (στην ουσία) χώρος της Κ.Μ., έλλειψη του οποίου δημιουργεί page faults σ' άλλες διεργασίες. Αντίθετα, αν το WS μεγαλώσει, μπορεί να συμβεί thrashing. 61

60 Τοπική και Καθολική Αντικατάσταση (Global και Local Page Replacement) Οι καθολικοί αλγόριθμοι δεν έχουν αυτά τα προβλήματα. Όμως πρέπει να αποφασίσουν πόσα πλαίσια σελίδων να δώσουν σε κάθε process. Συνήθως, ανάλογα με το μέγεθος του process, τού ανατίθεται και ένας αριθμός πλαισίων. Αλλά και αυτό μπορεί να δημιουργήσει thrashing. Το πρόβλημα μπορεί να λυθεί μετρώντας τη συχνότητα σφαλμάτων σελίδων (page fault frequency) κάθε process και χρησιμοποιώντας 2 κατώφλια: High PFF και Low PFF. Όταν μετριέται το PFF ενός process p: Αν PFF(p) > H_PFF τότε το Λ.Σ. δίνει πιο πολλά πλαίσια στο p. Αν PFF(p) < L_PFF τότε το Λ.Σ. μπορεί να αφαιρέσει πλαίσια από το process p. 62

61 Μέγεθος Σελίδας Μικρές ή μεγάλες σελίδες ; Η τελευταία σελίδα κάθε segment (text, data, ή stack) είναι κατά μέσο όρο η μισή άδεια μικρές σελίδες είναι καλύτερα. Επίσης όταν μια σελίδα είναι μεγάλη τότε μπορεί το WS του process να χρειάζεται μόνο ένα υποσύνολο της πληροφορίας στη σελίδα και έτσι σπαταλείται Κ.Μ. μικρές σελίδες είναι καλύτερα. Από την άλλη μεριά: μικρές σελίδες μεγάλα PTs σπαταλάται Κ.Μ. μικρές σελίδες μη αποδοτικό I/O κατά την διάρκεια page faults. Αυτό συμβαίνει γιατί, όταν σελίδες γίνονται swap in/out, ο μεγαλύτερος χρόνος που απαιτείται οφείλεται στην χρησιμοποίηση του δίσκου για seek (δηλ. να τοποθετηθεί η κεφαλή του δίσκου στη σωστή σελίδα) συμφέρει να μεταφέρουμε μεγάλες σελίδες! 63

62 Ζητήματα Υλοποίησης ΛΣ και Σελιδοποίηση Δημιουργία διεργασίας: Δέσμευση ΚΜ για το PT και αρχικοποίηση Δέσμευση στον δίσκο χώρου για το swap file και αρχικοποίηση (εντολές και δεδομένα προγράμματος). Χρονοπρογραμματισμός διεργασίας: Αρχικοποίηση TLB, ενημέρωση για ποιο είναι το τρέχον PT, προσελιδοποίηση(;) Σφάλμα σελίδας: Εύρεση στον δίσκο ζητούμενης σελίδας, εύρεση θύματος, page_out(;), page_in, Τερματισμός διεργασίας: Απελευθέρωση χώρου για PT, swap file στον δίσκο. 64

63 Ζητήματα Υλοποίησης Πισωγύρισμα Εντολής (Instruction Back-Up) Έστω μια εντολή που προκαλεί page fault. Το page fault μπορεί να προκλήθηκε όταν έγινε αναφορά στη σελίδα εντολών, ή σε μια από τις σελίδες που περιέχουν τις παραμέτρους--δεδομένα. Μόλις το Λ.Σ. φέρει τη ζητούμενη σελίδα, πρέπει να επαναληφθεί η εντολή από την αρχή το Λ.Σ. πρέπει να βρει που είναι το 1o byte της εντολής. Συνήθως οι εντολές είναι πολλά bytes (π.χ., 2 bytes για opcode και 2 για κάθε παράμετρο) δεν είναι εύκολη υπόθεση. Μερικά συστήματα είτε κρατούν αυτή τη πληροφορία σε ειδικούς registers, είτε ο μικροκώδικας (microcode) της εντολής τη βάζει (push) στο stack, όπου το Λ.Σ. τη βρίσκει! 65

64 Ζητήματα Υλοποίησης Κλείδωμα Σελίδων (Page Locking) Υπάρχει αλληλεπίδραση μεταξύ υποσυστήματος I/O και virtual Memory (Ε/Ε και εικονικής μνήμης). Θεωρήστε ένα process, P1, που εκτελεί read (fd, &buf,...). Το Λ.Σ. δίνει την εντολή στον δίσκο να φέρει το ζητούμενο disk block στην σελίδα(ες) Σ1, Σ2,... όπου βρίσκεται ο buf. Το P1 μπλοκάρει και το CPU δίνεται στο P2. Το P2 προκαλεί page faults και σαν θύμα επιλέγεται μια από τις σελίδες Σ1, Σ2,... όπου βρίσκεται ο buf της P1 και τη φορτώνει με την επιθυμητή σελίδα της P2. Αργότερα ο δίσκος φέρνει την απάντηση από τον δίσκο για την P1 και χρησιμοποιώντας DMA την αποθηκεύει στη διεύθυνση όπου τώρα υπάρχει η σελίδα της P2... καταστροφή. Η λύση στο πρόβλημα είναι να χρησιμοποιηθεί ένα lock bit για κάθε πλαίσιο. Όταν το lock bit είναι 1 τότε αυτή η σελίδα δεν μπορεί να επιλεχθεί σαν θύμα από τον page manager. Έτσι, αν όλες οι σελίδες που εμπλέκονται σε I/O έχουν το lock bit = 1 τότε το παραπάνω πρόβλημα αποφεύγεται. 66

65 Ζητήματα Υλοποίησης Διαμοιρασμός Σελιδων (Page Sharing) Συνήθως >1 διεργασίες τρέχουν το ίδιο πρόγραμμα (δηλ., ίδιο code segment) Άλλες φορές, διαφορετικές διεργασίες έχουν shared memory. συμφέρει οι σελίδες να διαμοιράζονται, αντί να υπάρχει ένα αντίγραφο του κοινού προγράμματος για κάθε διεργασία. όταν ένα process γίνεται swap out (ή τελειώνει) πρέπει οι σελίδες (text) που χρησιμοποιούνται από άλλες διεργασίες να μην γίνουν swap out (και το swap space να μην ελευθερωθεί) 67

66 Ζητήματα Υλοποίησης Swap Space Συνήθως είναι ένα ειδικό partition στον δίσκο. Υπάρχει ένα free list έτσι ώστε καινούργιες διεργασίες να βρίσκουν swap space. Όταν ένα process αρχίζει, το Λ.Σ. του αναθέτει τόσο swap space όσο είναι και το μέγεθός του. Στην εγγραφή του Process Table του Λ.Σ. για το process P υπάρχει ένα πεδίο που δείχνει στη διεύθυνση στον δίσκο για το process P (swap space). Έτσι με το virtual page number και αυτή την διεύθυνση βρίσκουμε που είναι η κατάλληλη σελίδα στο χώρο εναλλαγής. Συνήθως τα segments όπως το stack και το data ενός process έχουν διαφορετικά swap spaces, λόγω κυμαινόμενου μεγέθους. 68

67 Ζητήματα Υλοποίησης Ο Δαίμονας Σελιδοποίησης (paging daemon) Σε πολλά συστήματα δαίμονες σελιδοποίησης (ειδικές διεργασίες) διασφαλίζουν ότι υπάρχουν "αρκετά" ελεύθερα πλαίσια σελίδων στη μνήμη. Περιοδικά, ο δαίμονας σελιδοποίησης (paging daemon) ξυπνάει, ελέγχει αν υπάρχουν αρκετά ελεύθερα πλαίσια. Αν ναι, ξανακοιμάται. Αν όχι, τρέχει τον αλγόριθμο αντικατάστασης σελίδων, μέχρι αρκετά frames να γίνουν ελεύθερα. Έτσι το σύστημα έχει καλύτερη απόδοση. Γιατί ; 69

68 Χειρισμός Λάθους (Page Fault Ηandling) Αλγόριθμος 1. Έχουμε παγίδα στον πυρήνα (kernel trap). O kernel σώζει PC και διεύθυνση εντολής (1ο byte). 2. Ο kernel σώζει general-purpose regs. 3. Βρίσκει ποια εικονική σελίδα προκάλεσε page fault (μπορεί να χρειαστεί να κάνει parse την εντολή). 4. Αν οι έλεγχοι προστασίας περάσουν, το Λ.Σ. προσπαθεί να βρει ελεύθερο frame (τρέχοντας ίσως τον page replacement αλγόριθμο). 5. Αν το θύμα έχει M=1, τότε ζητάει απ' το disk controller το γράψιμο της σελίδας και δρομολογεί άλλο process (αφού κλειδώσει την σελίδα). 70

69 Χειρισμός Λάθους (Page Fault Ηandling) 6. Αφού γραφτεί η σελίδα, ο kernel βρίσκει που στο swap space είναι η ζητούμενη σελίδα και ζητά απ' τον disk controller να την φέρει (και δρομολογεί άλλη διεργασία). 7. Όταν έρθει η σελίδα τα PTs ενημερώνονται και η σελίδα ξεκλειδώνεται. 8. Ο kernel βρίσκει το 1ο byte της εντολής που προκάλεσε το page fault. 9. To process που προκάλεσε το page fault ξανατρέχει (ο έλεγχος επιστρέφει στην assembly-code ρουτίνα του βήματος 2). Η assembly ρουτίνα επανατοποθετεί τις κατάλληλες τιμές των general-purpose CPU regs και επιστρέφει. 10. Το process τώρα τρέχει σαν το page fault να μην είχε συμβεί. 71

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Ι. Κεφάλαιο 3ο: Διαχείριση Μνήμης

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Ι. Κεφάλαιο 3ο: Διαχείριση Μνήμης ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Ι Κεφάλαιο 3ο: Διαχείριση Μνήμης 1 4.1 Απλή Διαχείριση O Διαχειριστής Μνήμης (ΔΜ) (memory manager) πρέπει να: ξέρει ποια διαμερίσματα της ΚΜ είναι κατειλλημένα μπορεί ν' αναθέτει

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικά Συστήματα Η/Υ

Λειτουργικά Συστήματα Η/Υ Λειτουργικά Συστήματα Η/Υ Κεφάλαιο 8 «Ιδεατή Μνήμη» Διδάσκων: Δ. Λιαροκαπης Διαφάνειες: Π. Χατζηδούκας Ιδεατή Μνήμη Οργάνωση. Εισαγωγή. Ιδεατές και πραγματικές διευθύνσεις. Λογική οργάνωση. Τμηματοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Ι. Λειτουργικά Συστήματα Ι ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΜΝΗΜΗΣ. Επ. Καθ. Κ. Λαμπρινουδάκης

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Ι. Λειτουργικά Συστήματα Ι ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΜΝΗΜΗΣ. Επ. Καθ. Κ. Λαμπρινουδάκης ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Ι Μάθημα: Λειτουργικά Συστήματα Ι ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΜΝΗΜΗΣ Διδάσκων: Επ. Καθ. Κ. Λαμπρινουδάκης clam@unipi.gr 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μνήμη : Πόρος ζωτικής σημασίας του οποίου η διαχείριση απαιτεί ιδιαίτερη

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στα Λειτουργικά Συστήματα

Εισαγωγή στα Λειτουργικά Συστήματα Εισαγωγή στα Λειτουργικά Συστήματα Ενότητα 6: Διαχείριση Μνήμης Ι Γεώργιος Φ. Φραγκούλης Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Εικονική Μνήμη (Virtual Μemory)

Εικονική Μνήμη (Virtual Μemory) ΗΥ 431 Αρχιτεκτονική Παραλλήλων Συστημάτων Διάλεξη 16 Εικονική Μνήμη (Virtual Μemory) Νίκος Μπέλλας Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Η/Υ Απλό πείραμα int *data = malloc((1

Διαβάστε περισσότερα

Εικονική Μνήμη (Virtual Μemory)

Εικονική Μνήμη (Virtual Μemory) ΗΥ 232 Οργάνωση και Σχεδίαση Υπολογιστών Διάλεξη 16 Εικονική Μνήμη (Virtual Μemory) Νίκος Μπέλλας Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Η/Υ Απλό πείραμα int *data = malloc((1

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. Διαχείριση μνήμης Εργαστηριακές Ασκήσεις

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. Διαχείριση μνήμης Εργαστηριακές Ασκήσεις ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Διαχείριση μνήμης Εργαστηριακές Ασκήσεις Υλικό από: Modern Operating Systems Laboratory Exercises, Shrivakan Mishra Σύνθεση Κ.Γ. Μαργαρίτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής, Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

3. Σελιδοποίηση μνήμης 4. Τμηματοποίηση χώρου διευθύνσεων

3. Σελιδοποίηση μνήμης 4. Τμηματοποίηση χώρου διευθύνσεων ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ MHXANIKOI Η/Υ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΠΙΠΕ Ο ΜΗΧΑΝΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Γ. Τσιατούχας 6 ο Κεφάλαιο 1. Επίπεδο OSM 2. Εικονική μνήμη ιάρθρωση 3. Σελιδοποίηση μνήμης 4. Τμηματοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στα Λειτουργικά

Εισαγωγή στα Λειτουργικά Εισαγωγή στα Λειτουργικά Συστήματα Ενότητα 6: Διαχείριση Μνήμης Ι Γεώργιος Φ. Φραγκούλης Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σεάδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικά Συστήματα (διαχείριση επεξεργαστή, μνήμης και Ε/Ε)

Λειτουργικά Συστήματα (διαχείριση επεξεργαστή, μνήμης και Ε/Ε) Ιόνιο Πανεπιστήμιο Τμήμα Πληροφορικής Εισαγωγή στην Επιστήμη των Υπολογιστών 2015-16 Λειτουργικά Συστήματα (διαχείριση επεξεργαστή, και Ε/Ε) http://di.ionio.gr/~mistral/tp/csintro/ Μ.Στεφανιδάκης Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. Διαχείριση μνήμης II

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. Διαχείριση μνήμης II ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Διαχείριση μνήμης II Υλικό από: Tanenbaum, Modern Operating Systems,Structured Computer Organization Stallings, Operating Systems: Internals and Design Principles. Silberschatz, Galvin

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ένα λειτουργικό σύστημα (ΛΣ); Μια άλλη απεικόνιση. Το Λειτουργικό Σύστημα ως μέρος του υπολογιστή

Τι είναι ένα λειτουργικό σύστημα (ΛΣ); Μια άλλη απεικόνιση. Το Λειτουργικό Σύστημα ως μέρος του υπολογιστή Ιόνιο Πανεπιστήμιο Τμήμα Πληροφορικής Εισαγωγή στην Επιστήμη των Υπολογιστών 2014-15 Λειτουργικά Συστήματα (διαχείριση επεξεργαστή, και Ε/Ε) http://di.ionio.gr/~mistral/tp/csintro/ Μ.Στεφανιδάκης Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Προηγμένοι Μικροεπεξεργαστές. Paging & Segmentation

Προηγμένοι Μικροεπεξεργαστές. Paging & Segmentation Προηγμένοι Μικροεπεξεργαστές Paging & Segmentation Segmentation Τεχνική για σπάσουμε την μνήμη σε λογικά κομμάτια Κάθε κομμάτι αποθηκεύει πληροφορία σχετική με data segments for each process code segments

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Κύριας Μνήμης

Διαχείριση Κύριας Μνήμης Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχ. και Μηχανικών Υπολογιστών Εργαστήριο Υπολογιστικών Συστημάτων Διαχείριση Κύριας Μνήμης Λειτουργικά Συστήματα Υπολογιστών 7ο Εξάμηνο, 2016-2017 Διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση Μνήµης (Memory Management)

ιαχείριση Μνήµης (Memory Management) ιαχείριση Μνήµης (Memory Management) Πως κατανέµεται η µνήµη στις διάφορες διεργασίες Τύποι Μνήµης Η µνήµη µε µηχανικά µέρη είναι σηµαντικά πιο αργή αλλά και αρκετά πιο φθηνή. Οι καταχωριτές (registers)

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικά Συστήματα Η/Υ

Λειτουργικά Συστήματα Η/Υ Λειτουργικά Συστήματα Η/Υ Κεφάλαιο 7 «Διαχείριση Μνήμης» Διδάσκων: Δ. Λιαροκάπης Διαφάνειες: Π. Χατζηδούκας 1 Κύρια Μνήμη 1. Εισαγωγή 2. Βασική διαχείριση μνήμης 3. Μνήμη και πολυπρογραμματισμός 4. Τμηματοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικά Συστήματα

Λειτουργικά Συστήματα Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Λειτουργικά Συστήματα Ενότητα 8: Διαχείριση Μνήμης. Φυσικές και Λογικές Διευθύνσεις Δρ. Μηνάς Δασυγένης mdasyg@ieee.org Εργαστήριο Ψηφιακών Συστημάτων και

Διαβάστε περισσότερα

Εικονική Μνήµη. Κεφάλαιο 8. Dr. Garmpis Aristogiannis - EPDO TEI Messolonghi

Εικονική Μνήµη. Κεφάλαιο 8. Dr. Garmpis Aristogiannis - EPDO TEI Messolonghi Εικονική Μνήµη Κεφάλαιο 8 Υλικό και δοµές ελέγχου Οι αναφορές στην µνήµη υπολογίζονται δυναµικά κατά την εκτέλεση Ηδιεργασίαχωρίζεταισετµήµατα τα οποία δεν απαιτείται να καταλαµβάνουν συνεχόµενες θέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ιεραρχία Μνήμης. Εικονική μνήμη (virtual memory) Επεκτείνοντας την Ιεραρχία Μνήμης. Εικονική Μνήμη. Μ.Στεφανιδάκης

Ιεραρχία Μνήμης. Εικονική μνήμη (virtual memory) Επεκτείνοντας την Ιεραρχία Μνήμης. Εικονική Μνήμη. Μ.Στεφανιδάκης Ιόνιο Πανεπιστήμιο Τμήμα Πληροφορικής ρχιτεκτονική Υπολογιστών 2016-17 Εικονική Μνήμη (και ο ρόλος της στην ιεραρχία μνήμης) http://mixstef.github.io/courses/comparch/ Μ.Στεφανιδάκης Δευτερεύουσα μνήμη

Διαβάστε περισσότερα

Εικονική Μνήμη (virtual memory)

Εικονική Μνήμη (virtual memory) Εικονική Μνήμη (virtual memory) Πολλά προγράμματα εκτελούνται ταυτόχρονα σε ένα υπολογιστή Η συνολική μνήμη που απαιτείται είναι μεγαλύτερη από το μέγεθος της RAM Αρχή τοπικότητας (η μνήμη χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Αρχιτεκτονική Υπολογιστών

Αρχιτεκτονική Υπολογιστών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Αρχιτεκτονική Υπολογιστών Υποσύστημα μνήμης Διδάσκων: Επίκουρος Καθηγητής Αριστείδης Ευθυμίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικά Συστήματα

Λειτουργικά Συστήματα Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Λειτουργικά Συστήματα Ενότητα 8: Διαχείριση Μνήμης. Φυσικές και Λογικές Διευθύνσεις Δρ. Μηνάς Δασυγένης mdasyg@ieee.org Εργαστήριο Ψηφιακών Συστημάτων και

Διαβάστε περισσότερα

Ιόνιο Πανεπιστήμιο Τμήμα Πληροφορικής Αρχιτεκτονική Υπολογιστών Εικονική Μνήμη. (και ο ρόλος της στην ιεραρχία μνήμης)

Ιόνιο Πανεπιστήμιο Τμήμα Πληροφορικής Αρχιτεκτονική Υπολογιστών Εικονική Μνήμη. (και ο ρόλος της στην ιεραρχία μνήμης) Ιόνιο Πανεπιστήμιο Τμήμα Πληροφορικής Αρχιτεκτονική Υπολογιστών 2011-12 Εικονική (και ο ρόλος της στην ιεραρχία μνήμης) http://di.ionio.gr/~mistral/tp/comparch/ Μ.Στεφανιδάκης Ιεραρχία η νέα τάση: [2011]

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικά Συστήματα

Λειτουργικά Συστήματα 1 Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Λειτουργικά Συστήματα Ενότητα 9 : Ιδεατή Μνήμη 1/2 Δημήτριος Λιαροκάπης 2 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ηπείρου Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. Διαχείριση μνήμης II

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. Διαχείριση μνήμης II ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Διαχείριση μνήμης II Υλικό από: Tanenbaum, Modern Operating Systems,Structured Computer Organization Stallings, Operating Systems: Internals and Design Principles. Silberschatz, Galvin

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 8: Διαχείριση Μνήμης

Μάθημα 8: Διαχείριση Μνήμης Μάθημα 8: Διαχείριση Μνήμης 8.1 Κύρια και δευτερεύουσα μνήμη Κάθε μονάδα ενός υπολογιστή που χρησιμεύει για τη μόνιμη ή προσωρινή αποθήκευση δεδομένων ανήκει στην μνήμη (memory) του υπολογιστή. Οι μνήμες

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 7 (Κεφάλαιο 7) Διαχείριση Μνήμης. Περιεχόμενα. Ανάγκη για διαχείριση μνήμης. Βασικές αρχές διαχείρισης μνήμης.

Ενότητα 7 (Κεφάλαιο 7) Διαχείριση Μνήμης. Περιεχόμενα. Ανάγκη για διαχείριση μνήμης. Βασικές αρχές διαχείρισης μνήμης. ΕΠΛ222: Λειτουργικά Συστήματα (μετάφραση στα ελληνικά των διαφανειών του βιβλίου Operating Systems: Internals and Design Principles, 8/E, William Stallings) Ενότητα 7 (Κεφάλαιο 7) Διαχείριση Μνήμης Οι

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών - Μηχανικών Υπολογιστών. Αρχιτεκτονική Υπολογιστών Νεκτάριος Κοζύρης.

Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών - Μηχανικών Υπολογιστών. Αρχιτεκτονική Υπολογιστών Νεκτάριος Κοζύρης. Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών - Μηχανικών Υπολογιστών Αρχιτεκτονική Υπολογιστών Νεκτάριος Κοζύρης Εικονική Μνήμη Άδεια Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικά Συστήματα

Λειτουργικά Συστήματα ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Λειτουργικά Συστήματα Ενότητα 5α: Διαχείριση Κύριας Μνήμης Αθηνά Βακάλη Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. Διαχείριση μνήμης III

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. Διαχείριση μνήμης III ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Διαχείριση μνήμης III Υλικό από: Tanenbaum, Modern Operating Systems,Structured Computer Organization Stallings, Operating Systems: Internals and Design Principles. Silberschatz,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στα Λειτουργικά Συστήματα

Εισαγωγή στα Λειτουργικά Συστήματα Εισαγωγή στα Λειτουργικά Συστήματα Ενότητα 7: Διαχείριση Μνήμης ΙΙ Γεώργιος Φ. Φραγκούλης Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Οικιακής Οικονομίας και Οικολογίας. Οργάνωση Υπολογιστών

Τμήμα Οικιακής Οικονομίας και Οικολογίας. Οργάνωση Υπολογιστών Οργάνωση Υπολογιστών Υπολογιστικό Σύστημα Λειτουργικό Σύστημα Αποτελεί τη διασύνδεση μεταξύ του υλικού ενός υπολογιστή και του χρήστη (προγραμμάτων ή ανθρώπων). Είναι ένα πρόγραμμα (ή ένα σύνολο προγραμμάτων)

Διαβάστε περισσότερα

Εικονική Μνήμη (1/2)

Εικονική Μνήμη (1/2) Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχ. και Μηχανικών Υπολογιστών Εργαστήριο Υπολογιστικών Συστημάτων Εικονική Μνήμη (1/2) Λειτουργικά Συστήματα Υπολογιστών 7ο Εξάμηνο, 2016-2017 Εικονική Μνήμη

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Πληροφορική

Εισαγωγή στην Πληροφορική Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Εισαγωγή στην Πληροφορική Ενότητα 8: Λειτουργικά Συστήματα Το περιεχόμενο του μαθήματος διατίθεται με άδεια Creative Commons εκτός και αν αναφέρεται διαφορετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. Διαχείριση μνήμης I

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. Διαχείριση μνήμης I ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Διαχείριση μνήμης I Υλικό από: Tanenbaum, Modern Operating Systems,Structured Computer Organization Stallings, Operating Systems: Internals and Design Principles. Silberschatz, Galvin

Διαβάστε περισσότερα

Υλισμικό Διαχείρισης Μνήμης (Memory Management Hardware)

Υλισμικό Διαχείρισης Μνήμης (Memory Management Hardware) Υλισμικό Διαχείρισης Μνήμης (Memory Management Hardware) Ιστορική αναδρομή Πρώτοι υπολογιστές μικρή χωρητικότητα μνήμης (κόστος) διαίρεση προγραμμάτων σε τμήματα επικάλυψης (overlay segments) που χωρούσαν

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικά Συστήματα

Λειτουργικά Συστήματα Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Λειτουργικά Συστήματα Ενότητα 7: Διαχείριση Μνήμης. Φυσική και Λογική Διευθυνσιοδότηση. Προστασία. Εναλλαγή Μνήμης Δρ. Μηνάς Δασυγένης mdasyg@ieee.org Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Κεφ. 5 Λειτουργικά Συστήματα 1

Κεφάλαιο 5. Κεφ. 5 Λειτουργικά Συστήματα 1 Λειτουργικά Συστήματα Κεφάλαιο 5 Κεφ. 5 Λειτουργικά Συστήματα 1 Διαχείριση Κεντρικής Μνήμης Στην Κεντρική (κύρια) Μνήμη του Η/Υ αποθηκεύονται ανα πάσα στιγμή όλα τα προγράμματα που εκτελούνται στην ΚΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικά Συστήματα

Λειτουργικά Συστήματα ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Λειτουργικά Συστήματα Ενότητα 5β: Διαχείριση Κύριας Μνήμης Διαχείριση Δευτερεύουσας Μνήμης Αθηνά Βακάλη Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικά Συστήματα

Λειτουργικά Συστήματα Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Λειτουργικά Συστήματα Ενότητα 9: Ιδεατή Μνήμη. Σφάλματα Σελίδας. Τοποθέτηση & αντικατάσταση σελίδων. Τοπικότητα Αναφορών. Κατάπτωση. Παράδοξο Belady. Παραμένων

Διαβάστε περισσότερα

Εικονική Μνήμη (virtual memory)

Εικονική Μνήμη (virtual memory) Εικονική Μνήμη (virtual memory) Πολλά προγράμματα εκτελούνται ταυτόχρονα σε ένα υπολογιστή Η συνολική μνήμη που απαιτείται είναι μεγαλύτερη από το μέγεθος της RAM Αρχή τοπικότητας (η μνήμη χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικά Συστήματα. Ενότητα # 3: Διαχείριση Μνήμης Διδάσκων: Γεώργιος Ξυλωμένος Τμήμα: Πληροφορικής

Λειτουργικά Συστήματα. Ενότητα # 3: Διαχείριση Μνήμης Διδάσκων: Γεώργιος Ξυλωμένος Τμήμα: Πληροφορικής Λειτουργικά Συστήματα Ενότητα # 3: Διαχείριση Μνήμης Διδάσκων: Γεώργιος Ξυλωμένος Τμήμα: Πληροφορικής Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα.

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικά Συστήματα Κεφάλαιο 2 Οργάνωση Συστήματος Αρχείων 2.1 Διαχείριση Αρχείων και Σύστημα Αρχείων(File System)

Λειτουργικά Συστήματα Κεφάλαιο 2 Οργάνωση Συστήματος Αρχείων 2.1 Διαχείριση Αρχείων και Σύστημα Αρχείων(File System) ..8 Κατανομή των αρχείων σε συσκευές Ακολουθείται κάποια λογική στην αποθήκευση των αρχείων:.αρχεία που χρησιμοποιούνται συχνά τοποθετούνται στους σκληρούς δίσκους που έχουν μεγάλη ταχύτητα πρόσβασης..αν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΕ- 027 Μικροεπεξεργαστές

ΠΛΕ- 027 Μικροεπεξεργαστές ΠΛΕ- 027 Μικροεπεξεργαστές 10ο μάθημα: Αρχιτεκτονική συστήματος μνήμης: Εικονική μνήμη, σχεδίαση αποδοτικής κρυφής μνήμης, προγραμματισμός για κρυφή μνήμη Αρης Ευθυμίου Εικονική μνήμη ως cache Η κύρια

Διαβάστε περισσότερα

Virtual Memory. Αρχιτεκτονική Υπολογιστών. 5ο εξάμηνο ΣΗΜΜΥ ακ. έτος: Νεκ. Κοζύρης

Virtual Memory. Αρχιτεκτονική Υπολογιστών. 5ο εξάμηνο ΣΗΜΜΥ ακ. έτος: Νεκ. Κοζύρης Αρχιτεκτονική Υπολογιστών 5ο εξάμηνο ΣΗΜΜΥ ακ. έτος: 24-25 Νεκ. Κοζύρης nkoziris@cslab.ece.ntua.gr Virtual Memory http://www.cslab.ece.ntua.gr/courses/comparch/ Άδεια Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικά Συστήματα (ΗΥ222)

Λειτουργικά Συστήματα (ΗΥ222) Λειτουργικά Συστήματα (ΗΥ222) Διάλεξη 7: Εισαγωγή στην Ιδεατή Μνήμη - Τμηματοποίηση Η Ευτυχισμένη Κοινωνία των Διεργασιών 2 Πολλαπλές χαρούμενες διεργασίες στο σύστημα Και αν το Visual Studio χρειαστεί

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία αρχιτεκτονικής μικροεπεξεργαστή

Στοιχεία αρχιτεκτονικής μικροεπεξεργαστή Στοιχεία αρχιτεκτονικής μικροεπεξεργαστή Αριθμός bit δίαυλου δεδομένων (Data Bus) Αριθμός bit δίαυλου διευθύνσεων (Address Bus) Μέγιστη συχνότητα λειτουργίας (Clock Frequency) Τύποι εντολών Αριθμητική

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. Διαχείριση μνήμης I

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. Διαχείριση μνήμης I ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Διαχείριση μνήμης I Υλικό από: Tanenbaum, Modern Operating Systems,Structured Computer Organization Stallings, Operating Systems: Internals and Design Principles. Silberschatz, Galvin

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικά Συστήματα (ΗΥ321)

Λειτουργικά Συστήματα (ΗΥ321) Λειτουργικά Συστήματα (ΗΥ321) Διάλεξη 7: Εικονική Μνήμη Σελιδοποίηση & Πίνακες Σελίδων Ιδεατή Μνήμη Βασισμένη σε Σελίδες (Σελιδοποίηση) Σπάσε τη μνήμη σε κομματάκια σταθερού μεγέθους (σελίδες) Δίλλημα:

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικά Συστήματα

Λειτουργικά Συστήματα Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Λειτουργικά Συστήματα Ενότητα 9: Ιδεατή Μνήμη. Σφάλματα Σελίδας. Τοποθέτηση & αντικατάσταση σελίδων. Τοπικότητα Αναφορών. Κατάπτωση. Παράδοξο Belady. Παραμένων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ HARDWARE ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ HARDWARE ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7ο ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ HARDWARE ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ Γενικό διάγραμμα υπολογιστικού συστήματος Γενικό διάγραμμα υπολογιστικού συστήματος - Κεντρική Μονάδα Επεξεργασίας ονομάζουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΕ- 074 Αρχιτεκτονική Υπολογιστών 2

ΠΛΕ- 074 Αρχιτεκτονική Υπολογιστών 2 ΠΛΕ- 074 Αρχιτεκτονική Υπολογιστών 2 7ο μάθημα: Κρυφές μνήμες (cache) - εισαγωγή Αρης Ευθυμίου Πηγές διαφανειών: συνοδευτικές διαφάνειες αγγλικης εκδοσης του βιβλιου Σύστημα μνήμης! Η μνήμη είναι σημαντικό

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικά Συστήματα

Λειτουργικά Συστήματα Λειτουργικά Συστήματα Κλειώ Σγουροπούλου Λειτουργικό Σύστημα Ένα πρόγραμμα που διαχειρίζεται τους πόρους ενός υπολογιστικού συστήματος και ενεργεί ως μεσάζων μεταξύ του χρήστη και των πόρων αυτών user

Διαβάστε περισσότερα

Εικονική Μνήμη (Virtual memory)

Εικονική Μνήμη (Virtual memory) ΗΥ 232 Οργάνωση και Σχεδίαση Υπολογιστών Διάλεξη 16 Εικονική Μνήμη (Virtual memory) Νίκος Μπέλλας Τμήμα Μηχανικών Η/Υ, Τηλεπικοινωνιών και Δικτύων 1 Προβλήματα φυσικής μνήμης (1) Τι θα συμβεί εάν η μνήμη

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικά. Συστήματα Ι. Διεργασίες-Νήματα. Φ ρ ο ν τ ι σ τ ή ρ ι ο. Αριστείδης Ηλίας. Εργαστήριο Ηλεκτρονικών Υπολογιστών

Λειτουργικά. Συστήματα Ι. Διεργασίες-Νήματα. Φ ρ ο ν τ ι σ τ ή ρ ι ο. Αριστείδης Ηλίας. Εργαστήριο Ηλεκτρονικών Υπολογιστών Λειτουργικά Αριστείδης Ηλίας Συστήματα Ι Φ ρ ο ν τ ι σ τ ή ρ ι ο Διεργασίες-Νήματα Εισαγωγή στα Λειτουργικά Συστήματα Εγκατάσταση Ιδεατής Μηχανής Linux Συστήματα Αρχείων Χειρισμός και Διαχείριση Linux

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικά Συστήματα (ΙΙ) (διαχείριση αρχείων)

Λειτουργικά Συστήματα (ΙΙ) (διαχείριση αρχείων) Ιόνιο Πανεπιστήμιο Τμήμα Πληροφορικής Εισαγωγή στην Επιστήμη των Υπολογιστών 2015-16 Λειτουργικά Συστήματα (ΙΙ) (διαχείριση αρχείων) http://di.ionio.gr/~mistral/tp/csintro/ Μ.Στεφανιδάκης Λειτουργικό Σύστημα:

Διαβάστε περισσότερα

2. Σκοποί και Λειτουργίες των ΛΣ. Λειτουργικά Συστήματα Η/Υ. Περίληψη. Ι. Προστασία Υλικού ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 - ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΣΚΟΠΟΙ ΛΣ

2. Σκοποί και Λειτουργίες των ΛΣ. Λειτουργικά Συστήματα Η/Υ. Περίληψη. Ι. Προστασία Υλικού ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 - ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΣΚΟΠΟΙ ΛΣ 2. Σκοποί και Λειτουργίες των ΛΣ Λειτουργικά Συστήματα Η/Υ I. Προστασία του υλικού II. Επικοινωνία με τον χρήστη III. Διαχείριση, αξιοποίηση και έλεγχος πόρων IV. Ικανότητα και ευκολία εξέλιξης Κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Εικονική Μνήμη (virtual memory)

Εικονική Μνήμη (virtual memory) Εικονική Μνήμη (virtual memory) Πολλά προγράμματα εκτελούνται ταυτόχρονα σε ένα υπολογιστή Η συνολική μνήμη που απαιτείται είναι μεγαλύτερη από το μέγεθος της RAM Αρχή τοπικότητας (η μνήμη χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Προηγµένες Υπηρεσίες Τηλεκπαίδευσης στο Τ.Ε.Ι. Σερρών

Προηγµένες Υπηρεσίες Τηλεκπαίδευσης στο Τ.Ε.Ι. Σερρών Προηγµένες Υπηρεσίες Τηλεκπαίδευσης στο Τ.Ε.Ι. Σερρών Το εκπαιδευτικό υλικό που ακολουθεί αναπτύχθηκε στα πλαίσια του έργου «Προηγµένες Υπηρεσίες Τηλεκπαίδευσης στο Τ.Ε.Ι. Σερρών», του Μέτρου «Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Εικονικοποίηση. Αρχιτεκτονική Υπολογιστών 5ο Εξάμηνο,

Εικονικοποίηση. Αρχιτεκτονική Υπολογιστών 5ο Εξάμηνο, Εικονικοποίηση Αρχιτεκτονική Υπολογιστών 5ο Εξάμηνο, 2016-2017 Εικονικοποίηση - Σύνοψη Γενικά Οργάνωση VMM Τεχνικές Εικονικοποίησης Εικονικοποίηση Μνήμης Live Migration Εικονικοποίηση - Σύνοψη Γενικά Οργάνωση

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικά Συστήματα. Τ.Ε.Ι. Ιονίων Νήσων Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας - Λευκάδα

Λειτουργικά Συστήματα. Τ.Ε.Ι. Ιονίων Νήσων Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας - Λευκάδα Λειτουργικά Συστήματα Τ.Ε.Ι. Ιονίων Νήσων Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας - Λευκάδα Στέργιος Παλαμάς, Υλικό Μαθήματος «Λειτουργικά Συστήματα», 2015-2016 Κεφάλαιο 4: Διεργασίες Πρόγραμμα Πρόγραμμα 1 Πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Ενσωµατωµένα Υπολογιστικά Συστήµατα (Embedded Computer Systems)

Ενσωµατωµένα Υπολογιστικά Συστήµατα (Embedded Computer Systems) Ενσωµατωµένα Υπολογιστικά Συστήµατα (Embedded Computer Systems) Μαθηµα 2 ηµήτρης Λιούπης 1 Intel SA-1110 µc StrongARM core. System-on-Chip. Εξέλιξη των SA-110 και SA-1100. 2 ARM cores ARM: IP (intellectual

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή. Λειτουργικά Συστήματα Η/Υ. Διεργασίες. Ορισμός ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 - ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ. Κεφάλαιο 3 «Διεργασίες»

1. Εισαγωγή. Λειτουργικά Συστήματα Η/Υ. Διεργασίες. Ορισμός ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 - ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ. Κεφάλαιο 3 «Διεργασίες» 1. Εισαγωγή Λειτουργικά Συστήματα Η/Υ Κεφάλαιο 3 «Διεργασίες» Διδάσκων: Δ Λιαροκάπης Διαφάνειες: Π. Χατζηδούκας Η έννοια της διεργασίας (process) είναι θεμελιώδης για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο

Διαβάστε περισσότερα

Αρχιτεκτονική υπολογιστών

Αρχιτεκτονική υπολογιστών 1 Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Αρχιτεκτονική υπολογιστών Ενότητα 4 : Κρυφή Μνήμη Καρβούνης Ευάγγελος Δευτέρα, 30/11/2015 Χαρακτηριστικά Θέση Χωρητικότητα Μονάδα Μεταφοράς

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικά Συστήματα. Τ.Ε.Ι. Ιονίων Νήσων Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας - Λευκάδα

Λειτουργικά Συστήματα. Τ.Ε.Ι. Ιονίων Νήσων Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας - Λευκάδα Λειτουργικά Συστήματα Τ.Ε.Ι. Ιονίων Νήσων Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας - Λευκάδα Στέργιος Παλαμάς, Υλικό Μαθήματος «Λειτουργικά Συστήματα», 2015-2016 Κεφάλαιο 2: Σύστημα Αρχείων Τα προγράμματα που εκτελούνται

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία Υπολογιστικών Συστηµάτων & Λειτουργικά Συστήµατα Κεφάλαιο 9

Τεχνολογία Υπολογιστικών Συστηµάτων & Λειτουργικά Συστήµατα Κεφάλαιο 9 Τεχνολογία Υπολογιστικών Συστηµάτων & Λειτουργικά Συστήµατα Κεφάλαιο 9 Κεφάλαιο 9 ιαχείριση Μνήµης στα Λειτουργικά Συστήµατα Σκοπός του κεφαλαίου αυτού είναι να σου γνωρίσει τον τρόπο µε τον οποίο ένα

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικά Συστήματα

Λειτουργικά Συστήματα 1 Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Λειτουργικά Συστήματα Ενότητα 8 : Διαχείριση Μνήμης Δημήτριος Λιαροκάπης 2 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ηπείρου Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικό Σύστημα: διαχείριση πόρων. Διαχείριση αρχείων. Τι είναι ένα αρχείο ; Λειτουργικά Συστήματα (ΙΙ) (διαχείριση αρχείων)

Λειτουργικό Σύστημα: διαχείριση πόρων. Διαχείριση αρχείων. Τι είναι ένα αρχείο ; Λειτουργικά Συστήματα (ΙΙ) (διαχείριση αρχείων) Ιόνιο Πανεπιστήμιο Τμήμα Πληροφορικής Εισαγωγή στην Επιστήμη των Υπολογιστών 2015-16 Λειτουργικό Σύστημα: διαχείριση πόρων Εισαγωγή Λειτουργικά Συστήματα (ΙΙ) (διαχείριση αρχείων) Επικοινωνία με χρήστη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ 8: ΕΙΚΟΝΙΚΗ (Virtual) ΜΝΗΜΗ

ΔΙΑΛΕΞΗ 8: ΕΙΚΟΝΙΚΗ (Virtual) ΜΝΗΜΗ 2/9/5 ΗΜΥ 32 -- ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ 8: ΕΙΚΟΝΙΚΗ (Virtual) ΜΝΗΜΗ Διδάσκουσα: ΜΑΡΙΑ Κ. ΜΙΧΑΗΛ Επίκουρη Καθηγήτρια, ΗΜΜΥ (mmichael@ucy.ac.cy) [Προσαρµογή από Computer Architecture,

Διαβάστε περισσότερα

Σελίδα Φορτώθηκε Προσπελάστηκε Συχνότητα R Μ (dirty)

Σελίδα Φορτώθηκε Προσπελάστηκε Συχνότητα R Μ (dirty) Ιδεατή Μνήμη Άσκηση 1: Ένας υπολογιστής έχει τέσσερα πλαίσια σελίδων. Οι χρονικές στιγμές φόρτωσης, τελευταίας προσπέλασης, ο αριθμός αναφορών και τα bit αναφοράς (R) και μεταβολής (M ή dirty ) φαίνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Διάλεξη 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι διαφάνειες έχουν καθαρά επικουρικό χαρακτήρα στην παρουσίαση των διαλέξεων του μαθήματος. Δεν αντικαθιστούν σε καμία περίπτωση την παρακάτω βιβλιογραφία που

Διαβάστε περισσότερα

Αρχιτεκτονική υπολογιστών

Αρχιτεκτονική υπολογιστών 1 Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Αρχιτεκτονική υπολογιστών Ενότητα 8 : Υποστήριξη από το Λειτουργικό Σύστημα Φώτης Βαρζιώτης 2 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

Υ- 01 Αρχιτεκτονική Υπολογιστών Υπόβαθρο: Κρυφές μνήμες

Υ- 01 Αρχιτεκτονική Υπολογιστών Υπόβαθρο: Κρυφές μνήμες Υ- 01 Αρχιτεκτονική Υπολογιστών Υπόβαθρο: Κρυφές μνήμες Αρης Ευθυμίου Το σημερινό μάθημα Κρυφές μνήμες (cache memory) Βασική οργάνωση, παράμετροι: γραμμές, συσχετιστικότητα, συνολική χωρητικότητα Επίδοση:

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιςτήμιο Πελοποννήςου Τμήμα Επιςτήμησ και Τεχνολογίασ Τηλεπικοινωνιών. Λειτουργικά Συςτήματα Προγραμματιςμόσ Συςτήματοσ. Μνήμη

Πανεπιςτήμιο Πελοποννήςου Τμήμα Επιςτήμησ και Τεχνολογίασ Τηλεπικοινωνιών. Λειτουργικά Συςτήματα Προγραμματιςμόσ Συςτήματοσ. Μνήμη Πανεπιςτήμιο Πελοποννήςου Τμήμα Επιςτήμησ και Τεχνολογίασ Τηλεπικοινωνιών Λειτουργικά Συςτήματα Προγραμματιςμόσ Συςτήματοσ Μνήμη Διαχείριςη Μνήμησ Σε ϋναν ιδανικό κόςμο... Η μνόμη θα όταν ϊπειρη ςε μϋγεθοσ

Διαβάστε περισσότερα

Εικονικοποίηση. Λειτουργικά Συστήματα Υπολογιστών 7ο Εξάμηνο,

Εικονικοποίηση. Λειτουργικά Συστήματα Υπολογιστών 7ο Εξάμηνο, Εικονικοποίηση Λειτουργικά Συστήματα Υπολογιστών 7ο Εξάμηνο, 2016-2017 Εικονικοποίηση - Σύνοψη Γενικά Οργάνωση VMM Τεχνικές Εικονικοποίησης Εικονικοποίηση Μνήμης Live Migration Παραδείγματα συστημάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ www.cslab.ece.ntua.gr ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εικονική Μνήµη (Virtual Memory)

Εικονική Μνήµη (Virtual Memory) Εικονική Μνήµη (Virtual Memory) Για τη δηµιουργία των διαφανειών έχει χρησιµοποιηθεί υλικό από τις διαφάνειες παραδόσεων που βασίζονται στο βιβλίο, Silberschatz, Galvin and Gagne, Operating Systems Concepts,

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικά Συστήματα

Λειτουργικά Συστήματα Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Λειτουργικά Συστήματα Ενότητα 7: Διαχείριση Μνήμης. Φυσική και Λογική Διευθυνσιοδότηση. Προστασία. Εναλλαγή Μνήμης Δρ. Μηνάς Δασυγένης mdasyg@ieee.org Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 Αρχιτεκτονική Ηλεκτρονικού Τμήματος (hardware) των Υπολογιστικών Συστημάτων ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ

Κεφάλαιο 3 Αρχιτεκτονική Ηλεκτρονικού Τμήματος (hardware) των Υπολογιστικών Συστημάτων ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ Κεφάλαιο 3 Αρχιτεκτονική Ηλεκτρονικού Τμήματος (hardware) των Υπολογιστικών Συστημάτων ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1. Τι εννοούμε με τον όρο υπολογιστικό σύστημα και τι με τον όρο μικροϋπολογιστικό σύστημα; Υπολογιστικό

Διαβάστε περισσότερα

Ιόνιο Πανεπιστήμιο Τμήμα Πληροφορικής Αρχιτεκτονική Υπολογιστών Κρυφές Μνήμες. (οργάνωση, λειτουργία και απόδοση)

Ιόνιο Πανεπιστήμιο Τμήμα Πληροφορικής Αρχιτεκτονική Υπολογιστών Κρυφές Μνήμες. (οργάνωση, λειτουργία και απόδοση) Ιόνιο Πανεπιστήμιο Τμήμα Πληροφορικής Αρχιτεκτονική Υπολογιστών 2016-17 Κρυφές Μνήμες (οργάνωση, λειτουργία και απόδοση) http://mixstef.github.io/courses/comparch/ Μ.Στεφανιδάκης Ιεραρχία συχνά και το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Η/Υ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Η/Υ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Η/Υ ΤΕΛΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΣΤΟΥΣ Η/Y (ΗΥ232) Τετάρτη, 21 Δεκεμβρίου 2016 ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ 3 ΩΡΕΣ Για πλήρη

Διαβάστε περισσότερα

Μικροεπεξεργαστές - Μικροελεγκτές Ψηφιακά Συστήματα

Μικροεπεξεργαστές - Μικροελεγκτές Ψηφιακά Συστήματα Μικροεπεξεργαστές - Μικροελεγκτές Ψηφιακά Συστήματα 1. Ποια είναι η σχέση της έννοιας του μικροεπεξεργαστή με αυτή του μικροελεγκτή; Α. Ο μικροεπεξεργαστής εμπεριέχει τουλάχιστο έναν μικροελεγκτή. Β. Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΕ- 027 Μικροεπεξεργαστές 9ο μάθημα: Αρχιτεκτονική συστήματος μνήμης: Κρυφές μνήμες εισαγωγή

ΠΛΕ- 027 Μικροεπεξεργαστές 9ο μάθημα: Αρχιτεκτονική συστήματος μνήμης: Κρυφές μνήμες εισαγωγή ΠΛΕ- 027 Μικροεπεξεργαστές 9ο μάθημα: Αρχιτεκτονική συστήματος μνήμης: Κρυφές μνήμες εισαγωγή Αρης Ευθυμίου Σύστημα μνήμης Η μνήμη είναι σημαντικό κομμάτι ενός υπολογιστή Επηρεάζει κόστος, ταχύτητα, κατανάλωση

Διαβάστε περισσότερα

Κεντρική Μονάδα Επεξεργασίας (ΚΜΕ) Τμήματα ΚΜΕ (CPU) Ένα τυπικό υπολογιστικό σύστημα σήμερα. Οργάνωση Υπολογιστών (Ι)

Κεντρική Μονάδα Επεξεργασίας (ΚΜΕ) Τμήματα ΚΜΕ (CPU) Ένα τυπικό υπολογιστικό σύστημα σήμερα. Οργάνωση Υπολογιστών (Ι) Ιόνιο Πανεπιστήμιο Τμήμα Πληροφορικής Εισαγωγή στην Επιστήμη των Υπολογιστών 2015-16 Οργάνωση Υπολογιστών (Ι) (η κεντρική μονάδα επεξεργασίας) http://di.ionio.gr/~mistral/tp/csintro/ Μ.Στεφανιδάκης Ένα

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση Μνήµης (Memory Management)

ιαχείριση Μνήµης (Memory Management) ιαχείριση Μνήµης (Memory Management) Για τη δηµιουργία των διαφανειών έχει χρησιµοποιηθεί υλικό από τις διαφάνειες παραδόσεων που βασίζονται στο βιβλίο, Silberschatz, Galvin and Gagne, Operating Systems

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 15 Απόδοση της Ιεραρχίας Μνήμης Βελτιστοποίηση της απόδοσης

Διάλεξη 15 Απόδοση της Ιεραρχίας Μνήμης Βελτιστοποίηση της απόδοσης ΗΥ 232 Οργάνωση και Σχεδίαση Υπολογιστών Διάλεξη 5 Απόδοση της Ιεραρχίας Μνήμης Βελτιστοποίηση της απόδοσης Νίκος Μπέλλας Τμήμα Μηχανικών Η/Υ, Τηλεπικοινωνιών και Δικτύων Πόσο μεγάλη είναι μια μνήμη cache;

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Λειτουργικά Συστήµατα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Λειτουργικά Συστήµατα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Λειτουργικά Συστήµατα 3.1 Η εξέλιξη των λειτουργικών συστηµάτων 3.2 Αρχιτεκτονική λειτουργικών συστηµάτων 3.3 Συντονισµός των δραστηριοτήτων του υπολογιστή 3.4 Χειρισµός ανταγωνισµού µεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Ιεραρχία Μνήμης. Ιεραρχία μνήμης και τοπικότητα. Σκοπός της Ιεραρχίας Μνήμης. Κρυφές Μνήμες

Ιεραρχία Μνήμης. Ιεραρχία μνήμης και τοπικότητα. Σκοπός της Ιεραρχίας Μνήμης. Κρυφές Μνήμες Ιόνιο Πανεπιστήμιο Τμήμα Πληροφορικής Αρχιτεκτονική Υπολογιστών 2016-17 Κρυφές Μνήμες (οργάνωση, λειτουργία και απόδοση) http://mixstef.github.io/courses/comparch/ Μ.Στεφανιδάκης Για βελτίωση της απόδοσης

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή και Έλεγχος ιεργασιών

Περιγραφή και Έλεγχος ιεργασιών Περιγραφή και Έλεγχος ιεργασιών Περίληψη ιεργασίες Πολυπρογραµµατισµός Καταστάσεις ιεργασιών Περιγραφή διεργασιών στο ΛΣ Έλεγχος διεργασιών Το ΛΣ Linux 1 ιεργασία (process) ιεργασία είναι κάθε πρόγραµµα

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση Υπολογιστών

Οργάνωση Υπολογιστών Οργάνωση Υπολογιστών Επιμέλεια: Γεώργιος Θεοδωρίδης, Επίκουρος Καθηγητής Ανδρέας Εμερετλής, Υποψήφιος Διδάκτορας Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση Υπολογιστών (Ι)

Οργάνωση Υπολογιστών (Ι) Ιόνιο Πανεπιστήμιο Τμήμα Πληροφορικής Εισαγωγή στην Επιστήμη των Υπολογιστών 2014-15 Οργάνωση Υπολογιστών (Ι) (η κεντρική μονάδα επεξεργασίας) http://di.ionio.gr/~mistral/tp/csintro/ Μ.Στεφανιδάκης Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Επιπλέον διδακτικό υλικό κρυφών μνημών: set-associative caches, πολιτικές αντικατάστασης, χειρισμός εγγραφών

Επιπλέον διδακτικό υλικό κρυφών μνημών: set-associative caches, πολιτικές αντικατάστασης, χειρισμός εγγραφών ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Οργάνωση Υπολογιστών Επιπλέον διδακτικό υλικό κρυφών μνημών: set-associative caches, πολιτικές αντικατάστασης, χειρισμός εγγραφών Μανόλης Γ.Η. Κατεβαίνης Τμήμα Επιστήμης

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών H/Y Department of Electrical and Computer Engineering. Εργαστήριο 8. Χειμερινό Εξάμηνο

Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών H/Y Department of Electrical and Computer Engineering. Εργαστήριο 8. Χειμερινό Εξάμηνο Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών H/Y Department of Electrical and Computer Engineering Οργάνωση και Σχεδίαση Η/Y (HY232) Εργαστήριο 8 Χειμερινό Εξάμηνο 2016-2017 1. Προσομοίωση λειτουργίας ιεραρχίας

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Πληροφορική

Εισαγωγή στην Πληροφορική Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Αγρονόµων Τοπογράφων Μηχανικών Εισαγωγή στην Πληροφορική Αστροφυσικός Αναπλ. Καθηγητής ΕΜΠ romylos@survey.ntua.gr Λειτουργικά συστήµατα, διεργασίες και δροµολόγηση Σύνδεση

Διαβάστε περισσότερα

SMPcache. Ένα εργαλείο για προσομοίωση-οπτικοποίηση κρυφής μνήμης (Cache)

SMPcache. Ένα εργαλείο για προσομοίωση-οπτικοποίηση κρυφής μνήμης (Cache) SMPcache Ένα εργαλείο για προσομοίωση-οπτικοποίηση κρυφής μνήμης (Cache) 1. Βασικές ρυθμίσεις του συστήματος: δημιουργία μια δικής μας σύνθεσης συστήματος. Το SMPcache είναι ένα εργαλείο με το οποίο μπορούμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ: ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ

ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ: ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ: ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ (Τμήματα Υπολογιστή) ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ:ΠΟΖΟΥΚΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΜΗΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ Κάθε ηλεκτρονικός υπολογιστής αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Το ολοκληρωμένο κύκλωμα μιας ΚΜΕ. «Φέτα» ημιαγωγών (wafer) από τη διαδικασία παραγωγής ΚΜΕ

Το ολοκληρωμένο κύκλωμα μιας ΚΜΕ. «Φέτα» ημιαγωγών (wafer) από τη διαδικασία παραγωγής ΚΜΕ Το ολοκληρωμένο κύκλωμα μιας ΚΜΕ Η Κεντρική Μονάδα Επεξεργασίας (Central Processing Unit -CPU) ή απλούστερα επεξεργαστής αποτελεί το μέρος του υλικού που εκτελεί τις εντολές ενός προγράμματος υπολογιστή

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδίαση και Υλοποίηση Μηχανισμού Μεταφοράς Δεδομένων από Συσκευές Αποθήκευσης σε Δίκτυο Myrinet, Χωρίς τη Μεσολάβηση της Ιεραρχίας Μνήμης

Σχεδίαση και Υλοποίηση Μηχανισμού Μεταφοράς Δεδομένων από Συσκευές Αποθήκευσης σε Δίκτυο Myrinet, Χωρίς τη Μεσολάβηση της Ιεραρχίας Μνήμης Σχεδίαση και Υλοποίηση Μηχανισμού Μεταφοράς Δεδομένων από Συσκευές Αποθήκευσης σε Δίκτυο Myrinet, Χωρίς τη Μεσολάβηση της Ιεραρχίας Μνήμης Αναστάσιος Α. Νάνος ananos@cslab.ntua.gr Επιβλέπων: Νεκτάριος

Διαβάστε περισσότερα

E π A π π ª π AÚ TÂ ÓÔÏÔÁ ÔÁÈÛÌÈÎÔ. TfiÌÔ B' ÂÈÙÔ ÚÁÈÎ ÛÙ Ì Ù I

E π A π π ª π AÚ TÂ ÓÔÏÔÁ ÔÁÈÛÌÈÎÔ. TfiÌÔ B' ÂÈÙÔ ÚÁÈÎ ÛÙ Ì Ù I E π A π π ª π AÚ TÂ ÓÔÏÔÁ ÔÁÈÛÌÈÎÔ TfiÌÔ B' ÏÔ apple Ú ÎË ÂÈÙÔ ÚÁÈÎ ÛÙ Ì Ù I ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Σχολή Θετικών Επιστηµών και Τεχνολογίας Πρόγραµµα Σπουδών ΠΛHPOΦOPIKH Θεµατική Ενότητα APXEΣ TEXNOΛOΓIAΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΡΩΤΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΡΩΤΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Κεφάλαιο 1: Υλικό Υπολογιστών (Hardware) 1.1: Το υπολογιστικό σύστημα ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 1. Τι αντιλαμβάνεστε με τον όρο υλικό (hardware); [σελ. 8] Τα φυσικά μέρη που μπορούμε να δούμε και να αγγίξουμε

Διαβάστε περισσότερα