Το Πρόβληµα των Πτώσεων στα Ηλικιωµένα Άτοµα : Αίτια και Τρόποι Αντιµετώπισης Μέσω της Άσκησης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Το Πρόβληµα των Πτώσεων στα Ηλικιωµένα Άτοµα : Αίτια και Τρόποι Αντιµετώπισης Μέσω της Άσκησης"

Transcript

1 Επισκόπηση Aναζητήσεις στη Φυσική Αγωγή & τον Αθλητισµότόµος 1(1), ηµοσιεύτηκε: 15 Μαρτίου Inquiries in Sport & Physical Education Volume 1 (1), Released: March 15, 2003 Ηλεκτρονικό περιοδικό Electronic journal Το Πρόβληµα των Πτώσεων στα Ηλικιωµένα Άτοµα : Αίτια και Τρόποι Αντιµετώπισης Μέσω της Άσκησης Γιώργος Σκόνδρας & Βασιλεία Χατζητάκη ΤΕΦΑΑ, Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Εργαστήριο Φυσικής ραστηριότητας και Κινητικής Απόδοσης Περίληψη Ένα από τα σοβαρότερα προβλήµατα που συνοδεύουν την γήρανση είναι και το φαινόµενο των πτώσεων. Η παρούσα βιβλιογραφική ανασκόπηση οριοθετεί το πρόβληµα παρουσιάζοντας µία σειρά από επιδη- µιολογικά-στατιστικά στοιχεία σχετικά µε την συχνότητα των πτώσεων και τις δυσάρεστες επιπτώσεις τους σε ηλικιωµένα άτοµα. Σκοπός της ανασκόπησης είναι α) να αναδείξει ορισµένα από τα σηµαντικότερα αίτια που προκαλούν τις πτώσεις στα ηλικιωµένα άτοµα και β) να παρουσιάσει και να συγκρίνει τις µεθόδους αντιµετώπισης του προβλήµατος των πτώσεων µέσω της άσκησης. Από την συγκέντρωση των επιδηµιολογικών στοιχείων διαπιστώθηκε ότι στην Ελλάδα, δεν έχει γίνει ακόµα συστηµατική καταγραφή και αξιολόγηση του προβλήµατος. Οι αιτίες ποικίλουν και προέρχονται τόσο από τις εκφυλιστικές αλλαγές που συνοδεύουν την γήρανση, όσο και από το περιβάλλον ή τις συνθήκες στις οποίες ζει και κινείται ο ηλικιωµένος. Είναι γεγονός ότι είναι πολύ δύσκολο να καθοριστούν τα σαφή αίτια ή παθολογικά προβλήµατα που οδηγούν στην απώλεια της ισορροπίας γι αυτό και το πρόβληµα των πτώσεων παραµένει σύνθετο αλλά και δύσκολα να αντιµετωπιστεί µε κάποια φαρµακευτική αγωγή. Στο σηµείο αυτό έγκειται και η µεγάλη αξία της πρόληψης µέσω της εφαρµογής προγραµµάτων συστηµατικής εξάσκησης και φυσικής δραστηριοποίησης τα οποία απευθύνονται εξειδικευµένα στις ανάγκες των ηλικιωµένων µε σκοπό την διατήρηση και βελτίωση της λειτουργικής κινητικότητας για την αποφυγή των πτώσεων και συναφών ατυχηµάτων. Λέξεις κλειδιά: τρίτη ηλικία, πτώσεις, ισορροπία, άσκηση Fall related problems in the elderly: Origins and prevention through exercise George Skondras & Vassilia Hatzitaki Abstract Falls constitute one of the major problems associated with ageing. The present review provides epidemiological evidence regarding the incidence of falls and their negative impact among the elderly. The purpose is to a) identify the major factors contributing to a fall and b) present and compare different fall prevention programs that are based on exercise. Based on the epidemiological evidence presented in this study, it is deducted that there is no systematic monitoring or estimation of the falls problem in Greek population. The causes of fall could be either associated with the degenerative changes accompanying the aging process or could also be attributed to environmental factors. It is very difficult to accurately define the pathological problems that could lead to loss of balance and this is the reason why the problem could not be handled with pharmacological treatment. At this point the great value of physical exercise programs should be considered as the best way to prevent falls. Such intervention programs could be specifically designed to meet the needs of the elderly in order to improve functional mobility and reduce the risk of falls among the elderly. Keywords: ageing, falls prevention, balance, exercise, and physical activity ιεύθυνση επικοινωνίας: Χατζητάκη Βασιλεία Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης, Τµήµα Επιστήµης Φυσικής Αγωγής & Αθλητισµού Θεσσαλονίκη e mail:

2 Γ. Σκόνδρας & Β. Χατζητάκη / Αναζητήσεις στη Φ.Α. & τον Αθλητισµό, 1 (2003), Γενική Εισαγωγή Οι ηλικιωµένοι αποτελούν ίσως την πλειοψηφία της παγκόσµιας κοινότητας, αφού σύµφωνα µε επιδηµιολογικά δεδοµένα, ο αριθµός των ατόµων άνω των 65 ετών αυξάνεται κατά 6 φορές περισσότερο από τον υπόλοιπο πληθυσµό της γης (McPherson, 1986). Η ποιότητα ζωής του ηλικιωµένου συνδέεται άµεσα µε την εξασφάλιση της καλής λειτουργικότητας και αυτονοµίας του. Οι πτώσεις αναγνωρίζονται πλέον ως ένα από τα πιο σηµαντικά προβλή- µατα υγείας στους ηλικιωµένους αφού υπολογίζεται ότι ευθύνονται για το 70% των ατυχηµάτων σε άτοµα άνω των 75 ετών (Weigelt 1997). Τα στοιχεία που παραθέτονται στον Πίνακα 1 προσδίδουν άλλη διάσταση στο πρόβληµα των πτώσεων. Σύµφωνα µε αυτά, οι πτώσεις είναι µία από τις σηµαντικότερες αιτίες θανάτου ατόµων ηλικίας 65 ετών και άνω (Weigelt, 1997; Tinetti, Speechley, & Ginter, 1998; Sattin,1992) ενώ δύο στους τρεις θανάτους που προκλήθηκαν από ατυχήµατα οφειλόταν σε πτώση (Hirsch, Sommers, Olsen, Mullen & Winograd 1990). Σε µία έρευνα του Ινστιτούτου Υγείας και Γήρανσης των Η.Π.Α. για το έτος 1989, γίνεται αναφορά σε θανάτους που είχαν ως αιτία κάποια πτώση. Το 1998, περίπου άνθρωποι άνω των 65 πέθαναν από τραυµατισµούς που προκλήθηκαν από πτώση (National Center for Injury Prevention, 2000). Περισσότερο από το 65% στις θανατηφόρες πτώσεις αφορούσε άτοµα 75 ετών (Hoyert, Kochanek& Murphy,1999). Περίπου θάνατοι σε ηλικιωµένους Αµερικανούς οφείλονται σε πτώση κάθε χρόνο (American Academy of Family Physicians 2000). Άλλες πρόσφατες έρευνες (Przybelski & Shea, 2001), αναφέρουν ότι το 52.7% ανά γυναίκες και 62.1% ανά άνδρες άνω των 65 ετών πέθαναν από τραυµατισµούς που προκάλεσαν οι πτώσεις. Η πτώση µπορεί να αποτελέσει σηµαντική αιτία θνησιµότητας, νοσηρότητας και είναι σχεδόν ενδη- µική στα άτοµα της τρίτης ηλικίας. Στις ΗΠΑ, ένας στους τρεις ενήλικες 65 ετών ή µεγαλύτερος έχει την δυσάρεστη εµπειρία µίας πτώσης τουλάχιστον κάθε χρόνο (Hoyert, Kochanek, Murphy, 1999), ενώ περισσότεροι από 2 εκατοµµύρια άνθρωποι αυτών των ηλικιών υπέστησαν µία πτώση (Geriatric Education Center, 2001). Σύµφωνα µε τα στοιχεία του Ινστιτούτου Υγείας και Γήρανσης των Ηνωµένων Πολιτείων για το έτος 1989, καταγράφηκαν 7 εκατοµµύρια ατυχήµατα από πτώσεις και 2.4 εκατοµ- µύρια τραυµατισµοί, ενώ σύµφωνα µε την Αµερικανική Ένωση Οικογενειακών Γιατρών από το 1992 µέχρι το 1996 έγιναν 147 εκατοµµύρια εισαγωγές στα επείγοντα περιστατικά που σχετίζονταν µε πτώσεις (Burt & Fingerhut 1998, Runge 1993). Υπολογίζεται ότι το 28% µε 45% των ενεργά κοινωνικών ηλικιωµένων πέφτει κάθε χρόνο, και το 50% των πτώσεων συµβαίνει σε άτοµα άνω των 65 ετών. Η συχνότητα είναι ακόµα υψηλότερη στους οίκους ευγηρίας και σε ιδρύµατα νοσηλείας όπου το 45% µε 61% του πληθυσµού έχουν τουλάχιστον την εµπειρία µιας πτώσης κάθε χρόνο (Tinetti et al, 1998). Η ετήσια συχνότητα των πτώσεων σε άτοµα άνω των 65 στις ΗΠΑ είναι περίπου 220 ανά 1000 άτο- µα. (Tinetti et al,1998, Gryfe, Amies & Ashley, 1997). Ηλικιωµένοι που έζησαν την εµπειρία µιας πτώσεως παρουσιάζουν σηµαντική νοσηρότητα. Παραµένουν στα νοσοκοµεία σχεδόν διπλάσιο χρόνο από άλλους ηλικιωµένους ασθενείς που εισήχθησαν για διαφορετικούς λόγους. Μετά την αποθεραπεία τους και συγκρίνοντας τους µε άτοµα που δεν έχουν πέσει, εµφανίζουν µια δυσλειτουργία στις καθηµερινές φυσικές και κοινωνικές δραστηριότητες (American Academy of Family Physicians, 2000; Dunn, Rudberg, Furner & Cassel,1992). Συγκριτικά µε τα παιδιά, οι ηλικιωµένοι που πέφτουν είναι 10 φορές πιο πιθανό να εισαχθούν σε νοσοκοµείο και 8 φορές περισσότερο πιθανό να πεθάνουν εξαιτίας µιας πτώσεως. Περίπου το 25% των τραυµατισµών από πτώσεις οδήγησε σε κινητικές δυσκολίες κατά την εκτέλεση καθηµερινών δραστηριοτήτων. Πίνακας 1 : Συγκεντρωτικός πίνακας επιδηµιολογικών στοιχείων από το διεθνή χώρο σχετικά µε ατυχήµατα των ηλικιωµένων που οφείλονται σε πτώσεις. Πηγή-Χώρα NCIPC (National Center for Injury Prevention and Control) Συχνότητα ατυχηµάτων 1 στους 3 Έτος Θνησιµότητα Εισαγωγές σε νοσοκοµεία ανά Κόστος 2.9$δις American Academy of Family Physicians /χρόνο 147 εκ. Wisconsin Medical, Przybelski & Shea γυναίκες/ άνδρες/ $ δις Annual Report of the Institute for Health and Aging θάνατοι

3 Γ. Σκόνδρας & Β. Χατζητάκη / Αναζητήσεις στη Φ.Α. & τον Αθλητισµό, 1 (2003), Ανάµεσα στους ηλικιωµένους, η σηµαντικότερη σωµατική βλάβη που σχετίζεται µε τις πτώσεις είναι το κάταγµα του ισχίου. Περίπου το 3% όλων των πτώσεων προκαλεί κάταγµα σε άλλα σηµεία του σώµατος όπως η λεκάνη, ο σπόνδυλος, το χέρι ή το πόδι (Cooper, Campion & Melton, 1992). Το κάταγµα του ισχίου αποτελεί σηµαντική αιτία θανάτου και οδηγεί σε πάρα πολλά προβλήµατα υγείας και µειωµένης λειτουργικότητας (Cummings, Kelsey & Nevitt,1985). Με την αύξηση της ηλικίας, η πιθανότητα να υποστεί ένας ηλικιωµένος κάταγµα ισχίου αυξάνει κατακόρυφα (Scott, 1990). Τα περισσότερα κατάγµατα ισχίου οφείλονται σε πτώση, ενώ το 50% των ηλικιωµένων που νοσηλεύτηκαν για κάταγµα ισχίου δεν µπόρεσαν να επιστρέψουν σπίτι τους (Scott, 1990). Το 1995, περισσότεροι από Αµερικάνοι ηλικιωµένοι υπέστησαν κάταγµα ισχίου, ενώ έγιναν περίπου εισαγωγές σε νοσοκοµείο για κάταγµα ισχίου (Downtown, 1995). Οι µισοί από τους νοσηλευόµενους ηλικιωµένους δεν µπορούν να επιστρέψουν στο σπίτι τους ή να ζήσουν ανεξάρτητα µετά τον τραυµατισµό τους(scott 1990, Melton & Riggs, 1983) αλλά παραµένουν κλινήρεις για την υπόλοιπη ζωή τους. Το 60% των πτώσεων συνέβησαν στο σπίτι, 30% σε δηµόσιο χώρο και το 10% σε οίκους ευγηρίας. Παρατηρώντας τα επιδηµιολογικά στοιχεία από διαφορετικούς πληθυσµούς ή χώρες, διαπιστώνεται ότι υπάρχουν διαφορές στην συχνότητα του προβλήµατος ανάλογα µε α) τις κλιµατολογικές συνθήκες, β) το βιοτικό επιπέδο και γ) το φύλο. Σε µια φτωχή κοινωνία µαύρων στην Αµερική, 26 στα 1000 άτοµα άνω των 65 ετών εισήλθε στα επείγοντα περιστατικά για τραυµατισµό από πτώση. Μία αντίστοιχη σουηδική µελέτη αναφέρει ότι οι τραυµατισµοί αυτοί έχουν συχνότητα 14 ανά 1000 άτοµα ηλικίας άνω 60 ετών (Downtown, 1995). ιαφορές επίσης µπορούµε να επισηµαίνονται και ανάµεσα στα δύο φύλα. Οι ηλικιωµένες γυναίκες όχι µόνο έχουν περισσότερες πτώσεις από τους άνδρες, αλλά είναι περισσότερο πιθανό να υποπέσουν σε µικροτραυµατισµούς και κατάγµατα. Πρόσφατη ανάλυση των πληροφοριών από το National Population Health Survey (1996) υπολόγισε ότι η συχνότητα πτώσεων για τους Καναδούς είναι 4.94 ανά 100 άτοµα. Εντούτοις, λαµβάνοντας χωριστά τα στατιστικά για γυναίκες και άνδρες αποκαλύπτονται κάποιες διαφορές. Η συχνότητα πτώσεων για γυναίκες και άνδρες ήταν 6.29 και 3.21, αντίστοιχα, υποδεικνύοντας ένα µεγαλύτερο ποσοστό για τις γυναίκες σε σχέση µε τους άνδρες (Fletcher 1996). Είναι χαρακτηριστικό ότι το 75% - 80% όλων των καταγµάτων ισχίου το έχουν υποστεί οι γυναίκες (Melton & Riggs,1983). Από την άλλη πλευρά, δεν υπάρχει αµφιβολία ότι ο αριθ- µός των πτώσεων αυξάνεται προοδευτικά µε την ηλικία και στα δύο φύλα σε όλες τις φυλές και εθνότητες. Για παράδειγµα, η συχνότητα των τραυ- µατισµών από πτώσεις είναι υψηλότερη στα άτοµα άνω των 85 ετών σε σχέση µε ηλικιωµένους ηλικίας 65 ως 80 ετών (Sattin 1992). Mια άλλη σηµαντική παράµετρος του προβλή- µατος των πτώσεων είναι ο οικονοµικός αντίκτυπος στον προϋπολογισµό του εκάστοτε κράτους. Στην ετήσια αναφορά του Αµερικανικού Ινστιτούτου Υγείας και Γήρανσης για το 1989, το κόστος του προϋπολογισµού για την περίθαλψη έφθασε τα $7.8 δις (Alexander, Rivara, Wolf,1992). Σύµφωνα µε το National Center for Injury Prevention and Control το 1996 στην Αµερική το κόστος της νοσηλείας για κατάγµατα ισχίου υπολογίστηκε στα $2.9 δις (Πίνακας 1). Σύµφωνα µε στοιχεία του ίδιου οργανισµού, το 2040 τα κατάγµατα ισχίου θα ξεπεράσουν τα Το 1994 ο µέσος όρος για την νοσηλεία του κάθε ασθενή ήταν $1400 και το κόστος όλων των τραυµατιών ηλικίας άνω των 65 ανήλθε στα $20.2 δις. (Englander, Hodson & Terregrossa, 1996). Το δυσοίωνο µήνυµα είναι ότι το 2020 το κόστος υπολογίζεται ότι θα φθάσει τα $30 δις ετησίως. Όπως γίνεται αντιληπτό, δηµιουργείται άµεσα η ανάγκη για µεγαλύτερη προσοχή στα ατυχήµατα που συµβαίνουν στα ηλικιωµένα άτοµα. Πίνακας 2: Αριθµός περιστατικών κατάγµατος της αυχένα του µηριαίου οστού που καταγράφηκαν από τα κρατικά νοσοκοµεία της χώρας µας κατά το έτος 1998 {Εθνική Στατιστική Υπηρεσία) Ηλικία ετών ετών 75 και άνω Αριθµός περιστατικών κατάγµατος της κεφαλής του µηριαίου οστού από πτώση Όσον αφορά τον ελληνικό χώρο δεν έχει γίνει µέχρι στιγµής µία ουσιαστική και συστηµατική καταγραφή του αριθµού των ατυχηµάτων που προκαλούνται από απώλεια ισορροπίας σε ηλικιωµένα άτοµα, ούτε εκτίµηση των επιπτώσεων του προβλή- µατος για την εθνική οικονοµία. Σε µία έρευνα που έγινε στα πλαίσια µιας πρόσφατης µελέτης για συλλογή ανάλογων πληροφοριών από σχετικές υπηρεσίες και οργανισµούς Υγείας όπως είναι η Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, βρέθηκαν κάποια στοιχεία που αφορούν τον αριθµό εξελθόντων ασθενών µε κάταγµα του αυχένα του µηριαίου οστού λόγω πτώσης από τα δηµόσια νοσοκοµεία κατά το έτος 1998 (Πίνακας 2). Κατά το έτος 1998 καταγράφηκαν από τα δηµόσια νοσοκο- µεία της χώρας περιστατικά κατάγµατος του αυχένα του µηριαίου οστού από πτώση σε ηλικιω- µένα άτοµα άνω των 55 χρονών. Από τον Πίνακα

4 Γ. Σκόνδρας & Β. Χατζητάκη / Αναζητήσεις στη Φ.Α. & τον Αθλητισµό, 1 (2003), , διαπιστώνεται η δραµατική αύξηση της συχνότητας των περιστατικών ανά ηλικιακή κατηγορία 10 ετών, γεγονός που επιβεβαιώνει και συµπληρώνει την άποψη που επικρατεί διεθνώς και σύµφωνα µε την οποία στις προχωρηµένες ηλικίες η πτώση αποτελεί την πιο σοβαρή και συχνή αιτία τραυ- µατισµού. Συνοψίζοντας τα παραπάνω στατιστικά στοιχεία διαπιστώνεται η µεγάλη έκταση και σοβαρότητα του προβλήµατος των πτώσεων όχι µόνο σε διεθνές επίπεδο, αλλά και για τους ηλικιωµένους της χώρας. Επίσης γίνεται άµεσα αντιληπτή η αναγκαιότητα ανάπτυξης προγραµµάτων πρόληψης και έγκαιρης αντιµετώπισης του προβλήµατος µεσω της εξασφάλισης της καλής λειτουργικότητας και αυτονοµίας των ηλικιωµένων. Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι: α) να αναδείξει ορισµένα από τα σηµαντικότερα αίτια που προκαλούν τις πτώσεις σε τόσο µεγάλο ποσοστό στα ηλικιωµένα άτοµα και β) να παρουσιάσει και να συγκρίνει τις µεθόδους αντιµετώπισης και πρόληψης του προβλήµατος µέσω της άσκησης. Σχετικές Θεωρίες Οι πτώσεις σε κάθε ηλικία είναι το αποτέλεσµα της συνδυασµένης επίδρασης ποικίλων και σηµαντικών παραγόντων µε µία κοινή κατάληξη. Στους ηλικιωµένους, η προδιάθεση για πτώση αυξάνεται σηµαντικά και οι πτώσεις τείνουν να συµβαίνουν ακόµα και αν ασκείται ελάχιστη πίεση στους µηχανισµούς ισορροπίας. Αυτό σηµαίνει ότι όσο αυξάνεται η ηλικία, τόσο ο άνθρωπος είναι ευάλωτος σε οποιαδήποτε πτώση. Αυτό είναι απόρροια των εκφυλιστικών τάσεων που συνοδεύουν την γήρανση, µε αποτέλεσµα ο ηλικιωµένος να είναι ευάλωτος σε περιβαλλοντικές καταστάσεις που προκαλούν την απώλεια της ισορροπίας. Είναι πολύ δύσκολο να καθοριστούν µε σαφήνεια τα ακριβή αίτια που προκαλούν την απώλεια της ισορροπίας κάτω από συγκεκριµένες συνθήκες, αφού οι µηχανισµοί που εµπλέκονται είναι πολυσύνθετοι. ιάγνωση επίσης των πιθανών παθολογικών προβληµάτων (π.χ. διαταραχές του αιθουσαίου συστήµατος) που συνδέονται µε τα προβλήµατα της ισορροπίας είναι δύσκολο να γίνει κλινικά, αφού δεν υπάρχουν να ανάλογα τεχνολογικά µέσα αξιολόγησης της ισορροπίας. Οι συνθήκες που προκαλούν µία πτώση είναι πολύ πιο σύνθετες από αυτές που αξιολογούνται κλινικά. Αφού δεν µπορούν να καθοριστούν µε σαφήνεια τα πιθανά παθολογικά προβλήµατα που προκαλούν απώλεια της ισορροπίας, το πρόβληµα δεν µπορεί να αντιµετωπιστεί αποτελεσµατικά µε φαρµακευτική αγωγή. Σε αυτό το σηµείο έγκειται και η µεγάλη αξία των προγραµµάτων φυσικής άσκησης για τους ηλικιωµένους, αφού µέσω της συστηµατικής άσκησης είναι δυνατό να προληφθεί το πρόβληµα. Στο επόµενο κεφάλαιο γίνεται µια προσπάθεια ταξινόµησης των κυριοτέρων αιτίων που σχετίζονται µε την απώλεια της ισορροπίας µέσα από την ανασκόπηση σχετικών ερευνών και παρουσιάζονται οι πιο διαδεδοµένοι τρόποι αντιµετώπισης του προβλήµατος µέσω της άσκησης, όπως αυτοί έχουν καταγραφεί µέσα από επιστηµονικές µελέτες. Στην συνέχεια γίνεται µία αξιολόγηση και σύγκριση των αποτελεσµάτων των διαφόρων προγραµµάτων άσκησης που εφαρµόζονται µε σκοπό την πρόληψη και αντιµετώπιση προβληµάτων ισορροπίας σε ηλικιωµένα άτοµα. Ανασκόπηση Σχετικών Ερευνών Αίτια πτώσεων και προβληµάτων ισορροπίας στους ηλικιωµένους Εξωγενή Αίτια. Όσον αφορά τους εξωτερικούς παράγοντες, τα αίτια προσδιορίζονται κυρίως στις επιφάνειες µε τις οποίες έρχεται σε επαφή ο ηλικιω- µένος. Επικίνδυνη θεωρείται µια υγρή και γλιστερή επιφάνεια, όπως επίσης και µια ανώµαλη και ακατάστατη. Απώλεια ισορροπίας είναι επίσης πιθανό να συµβεί κατά το ανέβασµα σκάλας µε χαµηλό φωτισµό. Τα διάφορα εµπόδια και οι απότοµες αλλαγές στο επίπεδο βαδίσµατος ή µετακίνησης καθώς και το δυνατό σπρώξιµο σε πλήθος είναι παράγοντες που ωθούν τον ηλικιωµένο σε πτώση (Przybelski & Shea, 2001). Επίσης πρωτόγνωρες δραστηριότητες τις οποίες ο ηλικιωµένος δεν είναι συνηθισµένος να εκτελεί, όπως είναι οι κυκλικές και απότοµες περιστροφικές κινήσεις που επιβάλλουν την συνεχή αλλαγή στην διεύθυνση της κίνησης, οδηγούν σε έλλειψη ισορροπίας. Ίσως ένας πιο ασυνήθιστος παράγοντας, καθόλου όµως ασήµαντος, είναι τα υποδήµατα. Έρευνες έχουν δείξει ότι το πάχος της σόλας του υποδήµατος παίζει σηµαντικό ρόλο για την ισορροπία (Robbins, Waked, Gouw & McClaran, 1994). Oι Lord και Bashford (1996) δοκί- µασαν τέσσερις διαφορετικούς τύπους υπόδησης και συµπέραναν ότι τα χαµηλά παπούτσια και τα γυµνά πόδια προσφέρουν καλύτερη ισορροπία. Τέλος, ο σωστός σχεδιασµός ενός υποδήµατος προσαρµοσµένο στις ιδιαιτερότητες του ηλικιωµένου µπορεί να διασφαλίσει καλύτερη ισορροπία στην βάδιση και την εκτέλεση καθηµερινών δραστηριοτήτων (Menz & Sherrington, 2000). Συνοπτικά, αναφέρθηκαν οι κυριότεροι εξωγενείς παράγοντες που επιδρούν αρνητικά στην ισορροπία του ηλικιωµένου. Θα πρέπει όµως να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή και στα ενδογενή αίτια όπου παρατηρείται µια µεγάλη ποικιλοµορφία παραγόντων που κάνουν τον ηλικιωµένο πιο επιρρεπή στις πτώσεις. Τα πιθανά αίτια αφορούν αλλαγές που συµβαίνουν στο µυοσκελετικό, αισθητηριακόαντιληπτικό και γνωστικό επίπεδο ως απόρροια της γήρανσης.

5 Γ. Σκόνδρας & Β. Χατζητάκη / Αναζητήσεις στη Φ.Α. & τον Αθλητισµό, 1 (2003), Ενδογενή Αίτια. Ξεκινώντας την αναφορά στους παράγοντες που σχετίζονται µε την έλλειψη ισορροπίας και προέρχονται κυρίως από τον ίδιο τον οργανισµό του ηλικιωµένου, καλό είναι να παραθέσουµε τα αίτια αυτά σε γενικές γραµµές όπως παρουσιάζονται µέσα από ερωτηµατολόγια στα οποία έχουν απαντήσει οι ίδιοι οι ηλικιωµένοι ή άτοµα του περιβάλλοντος τους. Οι Gruenewald και Brodkin (2000) αποδίδουν τις πτώσεις στην παρουσία χρόνιων παθήσεων, στην χρήση ορισµένων φαρµάκων, σε προβλήµατα των κάτω άκρων και κατ επέκταση σε προβλήµατα βάδισης, δυσλειτουργίες στους µηχανισµούς ισορροπίας καθώς επίσης και σε πρόσφατη εισαγωγή σε νοσοκοµείο. Σε όλους αυτούς τους παράγοντες ο Barber (2001) προσθέτει την οστεοπόρωση, την έλλειψη φυσικής δραστηριότητας και την µειωµένη όραση. Εκτός από τα ερωτηµατολόγια µία άλλη αξιόπιστη πηγή για την έρευνα των παραγόντων πού σχετίζονται µε τις πτώσεις είναι η πειραµατική µελέτη των κινητικών µηχανισµών του ανθρώπινου οργανισµού και των αλλαγών που συµβαίνουν σε αυτούς ως συνέπεια της γήρανσης. Οι εκφυλιστικές αλλαγές που συµβαίνουν στον οργανισµό ως απόρροια της γήρανσης µπορεί να αφορούν το µυοσκελετικό, το αντιλιπτικό και το γνωστικό ή Κεντρικό Νευρικό Σύστηµα (Κ.Ν.Σ.) του ηλικιωµένου. Στη συνέχεια θα αναφερθούµε στα υποσυστήµατα αυτά και τις αλλαγές που συµβαίνουν ξεχωριστά προσπαθώντας να καθορίσουµε πιθανές αιτίες που σχετίζονται µε τις πτώσεις. Μυοσκελετικό Σύστηµα. Η κατάσταση των οστών σχετίζεται άµεσα µε τις πτώσεις. Άτοµα µε ιστορικό µε οστεοαρθρίτιδα, αν και έχουν υψηλότερη πυκνότητα στα οστά, δεν είναι προστατευµένα από µια οστεοπορωτική θλάση στην σπονδυλική στήλη. Πράγµα το οποίο εκτός του ότι δυσχεραίνει την σταθερότητα του σώµατος, αυξάνει και την πιθανότητα για πτώση (Jones et al., 1995). Σε άλλη έρευνα (Sherrington & Lord, 1998) έγινε σύγκριση ανά- µεσα σε οµάδα ατόµων που έπαθαν κάταγµα ισχίου και σε ηλικιωµένους χωρίς την εµπειρία κατάγ- µατος. Στους πρώτους διαπιστώθηκε ότι η µειωµένη δύναµη στους τετρακέφαλους επηρέασε σηµαντικά την σταθερότητά τους σε διάφορα είδη επιφανειών (σταθερή και αφρολέξ). Ένα άλλο σηµαντικό πρόβληµα που σε συνδυασµό µε άλλους παράγοντες µπορεί να αιτιολογεί την πτώση, είναι η µείωση της δύναµης του µυϊκού συστήµατος ως απόρροια της γήρανσης. Έχει βρεθεί ότι, όταν οι ηλικιωµένοι κατεβαίνουν τις σκάλες αποσβένουν το βάρος του σώµατος τους µε το σκελετικό τους σύστηµα και όχι µε το µυϊκό, το οποίο σε αυτή την περίπτωση πρέπει να δουλέψει έκκεντρα για να απορροφήσει την ορµή του σώµατος (De Vita & Hortobayi, 2000). Μια µελέτη σε ηλικιωµένες γυναίκες αναφέρει ότι όσες από αυτές είναι συνηθισµένες σε µια καθιστική ζωή έχουν µειωµένη ικανότητα παραγωγής µυϊκού έργου και δύναµης και είναι πιο επιρρεπείς να πάθουν µυϊκό τραυµατισµό σε έκκεντρες ασκήσεις π.χ. το τρέξιµο, µε άµεση συνέπεια την πτώση (Ploutz-Snyder, Giamis, Formikell & Rosenbaum, 2001). Παρόλα αυτά, έχει βρεθεί ότι το µέγεθος των κινητικών µονάδων του σώµατος δεν παίζει σηµαντικό ρόλο ούτε µπορεί να αιτιολογήσει τις µειωµένες λειτουργικές ικανότητες των ηλικιωµένων (Keen, Yue & Enoka,1994). Αυτό συµβαίνει διότι ενώ µειώνεται σηµαντικά ο αριθµός τους µε την αύξηση της ηλικίας, αυξάνεται η δύναµη που παράγει η κάθε κινητική µονάδα, µε αποτέλεσµα οι ηλικιωµένοι να ανταποκρίνονται ικανοποιητικά σε υποµέγιστες προσπάθειες. Αντιληπτικές ικανότητες: Όραση, κιναίσθηση, αιθουσαίο σύστηµα. Κλινικές µετρήσεις επιβεβαιώνουν ότι οι αλλαγές που συµβαίνουν ως απόρροια της γήρανσης στην όραση και στην κιναίσθηση επηρεάζουν την ικανότητα ισορροπίας του ηλικιωµένου (Lord & Menz, 2000). Οι Lord, Clark και Webster (1991) αξιολογώντας την σταθερότητα του σώµατος κάτω από διαφορετικές αισθητηριακές συνθήκες, διαπίστωσαν ότι η µειωµένη οπτική οξύτητα, η οπτική αντίθεση, η αδυναµία στα πόδια και ο αυξηµένος χρόνος αντίδρασης είναι σηµαντικοί παράγοντες που επηρεάζουν την αστάθεια του σώµατος. Η πιο σηµαντική αλλαγή, σχετικά πάντα µε την ηλικία, είναι η µείωση της περιφερειακής όρασης σε άτοµα άνω των 65 ετών. Οι Lord και Webster (1990), θεωρούν ότι οι ηλικιωµένοι στηρίζονται πολύ περισσότερο στην όραση για την διατήρηση της ισορροπίας τους εξαιτίας των σηµαντικών εκφυλιστικών αλλαγών του ιδιοδεκτικού και του αιθουσαίου συστήµατος. Οι ίδιοι ερευνητές εξέτασαν την ισορροπία ηλικιωµένων ενώ στέκονταν σε επιφάνεια µε µειωµένη υποστήριξη και διαπίστωσαν ότι η αυξη- µένη ταλάντωση του σώµατος οφειλόταν στην µειωµένη οπτική οξύτητα και την ευαισθησία στην οπτική αντίθεση (Lord et al.,1991a,b). Τέλος, η διαφορά του βαθµού οπτικής οξύτητας ανάµεσα στα δύο µάτια παίζει σηµαντικό ρόλο. Ακόµα και αν το ένα µάτι βλέπει καλά, αυτό δεν επαρκεί να διατηρήσει το άτοµο την ισορροπία του (Lord & Menz, 2000). Οι ηλικιωµένοι µπορούν να χάσουν επίσης την ισορροπία τους µη µπορώντας να αντιδράσουν ικανοποιητικά σε δυναµικά οπτικά ερεθίσµατα που προέρχονται από το περιβάλλον (Borger, Whitney, Redfern & Furman 1999). Οι Lord, Clark και Webster (1991) αναφέρουν ότι εκτός από την µειωµένη ευαισθησία στην οπτική αντίθεση, ανάµεσα στα πιθανά αίτια που µπορεί να οδηγήσουν σε πτώση, είναι και η µειωµένη κιναίσθηση των κάτω άκρων. Επίσης η ίδια οµάδα ερευνητών (Lord, Mclean, Stathers, 1992; Lord et. al., 1994) διαπίστωσε ότι η µειωµένη αίσθηση της αφής, τα

6 Γ. Σκόνδρας & Β. Χατζητάκη / Αναζητήσεις στη Φ.Α. & τον Αθλητισµό, 1 (2003), αντί-υπερτασικά φάρµακα ή ψυχολογικά προβλή- µατα αποτελούν επίσης σηµαντικά αίτια. Οταν οι µειωµένες κιναισθητικές λειτουργίες του σώµατος συνδυάζονται µε ψυχιατρικά και αντικαταθλιπτικά φάρµακα, η ικανότητα της ισορροπίας επηρεάζεται ακόµα περισσότερο (Lord, Anstey, Williams & Ward, 1995). Η πιθανότητα τραυµατισµού αυξάνεται ακόµα περισσότερο όταν τα φάρµακα συνδυάζονται µε το αλκοόλ. Οι ηλικιωµένοι µε διαβήτη µπορεί να παρουσιάσουν επίσης προβλήµατα ισορροπίας. Αυτό οφείλεται στο ότι ο διαβήτης έχει εκφυλιστικές επιδράσεις στους µηχανισµούς της κιναίσθησης, γεγονός που επηρεάζει την σταθερότητα του σώµατος.(lord, Caplan, Colagiuri & Nard 1993). Οι περιφερειακές πολυνευροπάθειες αποτελούν επίσης σοβαρή αιτία ατυχηµάτων και πτώσεων που συµβαίνουν σε ηλικιωµένα άτοµα, ειδικά όταν η µειωµένη κιναίσθηση εντοπίζεται στα κάτω άκρα (Bergin et al.,1995). Κλινικά τεστ επιβεβαιώνουν επίσης ότι οι µειωµένες αντιδράσεις του αιθουσαίου συστήµατος στις απότοµες κινήσεις του κεφαλιού προκαλούν εύκολα ζαλάδα και αυξάνουν κατά συνέπεια την πιθανότητα της πτώσης (Hirvonen et al., 1997). Γνωστικοί µηχανισµοί επεξεργασίας πληροφοριών. Πρόσφατα ερευνητικά δεδοµένα δείχνουν ότι το πρόβληµα των πτώσεων δεν συνδέεται άµεσα µε εκφυλιστικές τάσεις σε κάποιο συγκεκριµένο υποσύστη- µα του οργανισµού που συνδέεται µε την ικανότητα διατήρησης της ισορροπίας. Αντίθετα, το πρόβληµα δηµιουργείται όταν οι ηλικιωµένοι καλούνται να συνθέσουν και να επεξεργαστούν τις δια φορετικές πληροφορίες που λαµβάνουν µέσω των Πίνακας 3. Προγράµµατα άσκησης που έχουν εφαρµοστεί σε ηλικιωµένα άτοµα µε σκοπό την πρόληψη πιθανών ατυχηµάτων και πτώσεων Πρόγραµµα Ερευνητής Ίδρυµα Εξάσκηση Αποτελέσµατα Φυσική δραστηριότητα Μυϊκή ενδυνάµωση American Academy of Orthopaedic, Sargeon 2002 Brown & Hollozy, 1993 Singh, Clements, Fiatarone 1997 Ανεβοκατέβασµα σκάλας, βάδην, τρέξιµο Περπάτηµα, τρέξιµο, ποδήλατο. Άτοµα ετών Προοδευτική εκπαίδευση αντοχής (PRT) Εύρυθµη λειτουργία ζωτικών οργάνων Αύξηση µέγιστης πρόληψης οξυγόνου κατά 24% στους άνδρες και 21% στις γυναίκες Αντιµετώπιση κατάθλιψης και ευεργετικά αποτελέσµατα στη φυσική κατάσταση Caplan, Ward, Lord, 1993 Αεροβική γυµναστική Βελτίωση καρδιαγγειακού συστήµατος, µυϊκή συνεργεία, µείωση πιθανότητας θλάσης Keen, Yue, Enoka 1994 Ασκήσεις δύναµης 12 εβδοµάδων Αύξηση δύναµης, καλύτερη ετοιµότητα µυοσκελετικού συστήµατος Lord et al., 1996 Αυξανόµενη ταχύτητα περπατήµατος, αύξηση του ρυθµού, µεγαλύτερο µήκος βηµατισµού. Βελτίωση συντονισµού αιώρησης άνω άκρων µε τα κάτω, βελτίωση µυϊκής δύναµης και εύρος του γόνατος Εξειδικευµένη εξάσκηση ισορροπίας Lord, Ward, Wiliams, Strudwick, Zivanovic, 1996 Ασκήσεις ισορροπίας σε σκληρή ή µαλακή επιφάνεια µε κλειστά ή ανοιχτά µάτια Ικανότητα οργάνωσης και σύνθεσης αισθητηριακών πληροφοριών Shumway- Cook, Horak, Yardley, Bronstein 1995;, Moore, Hu, Woollacot 1993 ιαφοροποιηµένες αισθητηριακές συνθήκες: περιορισµό οπτικού πεδίου εισαγωγή διαφόρων οπτικών ερεθισµάτων, περιστροφή γύρω από τον εγκάρσιο άξονα του σώ- µατος, µετατόπιση της βάσης στήριξης Vitasalo et al., 1999 Οπτική ανατροφοδότηση

7 Γ. Σκόνδρας & Β. Χατζητάκη / Αναζητήσεις στη Φ.Α. & τον Αθλητισµό, 1 (2003), αντιληπτικών συστηµάτων προκειµένου να διατηρήσουν την ισορροπία τους. Για παράδειγµα, οι ηλικιωµένοι είναι το ίδιο ικανοί µε τους νέους να διατηρούν την ισορροπία τους σε συνθήκες απώλειας της όρασης ή διαταραχής µέσω της κιναίσθησης (Woollacott, Shumway- Cook, Nashner, 1986). Πρόβληµα απώλειας της ισορροπίας δηµιουργείται µόνο στη περίπτωση που οι ηλικιωµένοι στηρίζονταν αποκλειστικά στο αιθουσαίο σύστηµα χωρίς πληροφορίες από την όραση και την κιναίσθηση. Εποµένως, η συντονιστική λειτουργία του αιθουσαίου συστήµατος επηρεάζεται από την ηλικία στην περίπτωση συγκάλυψης ή αλληλοσυγκρουό- µενων πληροφοριών από τα άλλα αισθητήρια συστήµατα. Οι Rankin, Woollacott, Shumway- Cook και Brown (2000) προσπάθησαν να εξετάσουν γιατί πέφτουν οι ηλικιωµένοι όταν κατά την ισορροπία απαιτείται και γνωστική δραστηριοποίηση. Έτσι υπέβαλαν τους εξεταζόµενους σε διανοητική µαθηµατική άσκηση (µέτρηµα), διαταράσσοντας ταυτόχρονα την ισορροπία τους. Τα αποτελέσµατα συγκρίθηκαν µε εκείνα µιας οµάδας νέων που έκαναν το ίδιο και διαπιστώθηκε οι ηλικιωµένοι κατάβάλουν πολύ περισσότερη µυϊκή προσπάθεια από ότι οι νέοι προκειµένου να διατηρήσουν την ισορροπία τους όταν απαιτείται ταυτόχρονα γνωστική δραστηριοποίηση. Σε ένα άλλο πείραµα, διαπιστώθηκε επίσης ότι οι ηλικιωµένοι δεν είχαν την ικανότητα να επεξεργαστούν ταυτόχρονα οπτικές και κιναισθητικές πληροφορίες για να βελτιώσουν την ισορροπία τους σε αντίθεση µε νεότερους εξεταζό- µενους (Hay, Bard, Fleury & Teasdale,1996). Από την στιγµή που υπάρχει πρόβληµα στην σύνθεση και γνωστκή επεξεργασία των πληροφοριών, οι ηλικιωµένοι εξακολουθούν να στηρίζονται αποκλειστικά στην όραση για την διατήρηση της ισορροπίας τους (Perrin, Jeandel, Perrin & Bene, 1997). Τρόποι αντιµετώπισης των προβληµάτων ισορροπίας µέσω της άσκησης Σε αυτό το κεφάλαιο, γίνεται µία προσπάθεια ανασκόπησης των πιο σηµαντικών τρόπων παρέµβασης µέσω προγραµµάτων φυσικής άσκησης που εφαρµόζονται µε σκοπό όχι µόνο την αντιµετώπιση του προβλήµατος των πτώσεων αλλά κυριότερα την πρόληψη του. Σ αυτόν ακριβώς τον τοµέα η Φ.Α. µε τις γνώσεις και τα κατάλληλα προγράµµατα άσκησης µπορεί να προσφέρει σηµαντική βοήθεια. Στον Πίνακα 3 παρουσιάζονται συνοπτικά τα προγράµµατα άσκησης που έχουν εφαρµοστεί σε ηλικιωµένους από διάφορους ερευνητές, το περιεχόµενο τους καθώς και τα κυριότερα αποτελέσµατα τους. Προγράµµατα φυσικής δραστηριότητας και µυϊκής ενδυνάµωσης. Η φυσική δραστηριοποίηση του ηλικιω- µένου µέσω της βάδισης ή του τρεξίµατος σε συνδυασµό µε κάποιες ασκήσεις χαλάρωσης είναι ένας απλός τρόπος ο οποίος µπορεί να έχει σηµαντικές ευεργετικές επιδράσεις στην κινητική λειτουργικότητα του. Είναι προτιµότερο να αποφεύγονται οι πολυσύχναστοι δρόµοι µε τα αυτοκίνητα και τα καυσαέρια και να προτιµούνται µέρη µε πράσινο και δένδρα για καθαρότερη ατµόσφαιρα και µεγαλύτερη πρόσληψη οξυγόνου. Μέσα σ αυτές τις δραστηριότητες µπορεί να συµπεριλαµβάνεται και το ανεβοκατέβασµα της σκάλας, όπου σε καθηµερινή βάση διατηρεί τον οργανισµό σε καλή φυσική κατάσταση και βοηθά στην εύρυθµη λειτουργία των ζωτικών οργάνων (American Academy of Orthopaedic Surgeons, 2002). Άλλη µια φυσική δραστηριότητα είναι η αεροβική γυµναστική. Οι θετικές συνέπειες αυτής της άσκησης αναφέρονται κυρίως στις λειτουργίες του καρδιαγγειακού συστήµατος, καθώς επίσης και στην καλύτερη συνεργασία µεταξύ του εγκεφάλου και του µυϊκού συστήµατος (Caplan, Ward & Lord,1993). Ακόµη ένα πρόγραµµα µε γενικές ασκήσεις αεροβικής µπορεί να µειώσει κατά µεγάλο ποσοστό την πιθανότητα για θλάση (Lord et al., 1996). Ενα παρόµοιο πρόγραµµα µε την ονοµασία προοδευτική εκπαίδευση αντοχής (PRT) έχει εφαρµοστεί κυρίως για την αντιµετώπιση της κατάθλιψης στους ηλικιωµένους, αλλά ταυτόχρονα µπορεί να έχει ευεργετικά απότελέσµατα στη φυσική κατάστασή τους, στην ποιοτητα ζωής και στις διάφορες δραστηριότητες τους (Singh, Clements & Fiatarone 1997). Τέλος., είναι γνωστό ότι ένα πρόγραµµα άσκησης 12 εβδοµάδων µε σκοπό την αύξηση της δύναµης µπορεί να επιφέρει σηµαντικές αλλαγές στο µυοσκελετικό σύστηµα και συγκεκριµένα στις κινητικές µονάδες των µυών µε αποτέλεσµα την καλύτερη ετοιµότητα του µυοσκελετικού συστήµατος στην περίπτωση αποσταθεροποιητικού ερεθίσµατος. (Keen, Yue & Enoka 1994) Προγράµµατα εξάσκησης καθηµερινών δραστηριοτήτων. Οι πιθανές θετικές επιδράσεις του βαδίσµατος, τρεξίµατος και του ποδηλάτου στην δύναµη, την ευλυγισία, την ταχύτητα και την ισορροπία εξετάστηκαν σε άτοµα µεταξύ ετών (Brown & Holloszy, 1993). Τα αποτελέσµατα έδειξαν ότι οι ηλικιωµένοι εκτελούν µε µεγαλύτερη ευκολία τις καθη- µερινές δραστηριότητες τους αφού βελτιώνονται όλες οι παραπάνω φυσικές ικανότητες και αυξάνεται η µέγιστη πρόσληψη οξυγόνου κατά 24% στους άνδρες και 21% στις γυναίκες. Έχει βρεθεί επίσης ότι µια σειρά δροµικών, τακτικών ασκήσεων µπορεί να βελτιώσει τον τρόπο βαδίσµατος. Οι ασκήσεις αυτές περιέχουν αυξανόµενη ταχύτητα περπατήµατος, αύξηση του ρυθµού και µεγαλύτερο µηκος του βηµατισµού. Με την αύξηση του ρυθµού βελτιώνεται ο συντονισµός της αιώρησης των χεριών µε τα κάτω άκρα και µε το µεγαλύτερο µήκος του βηµατισµού βελτιώνεται η µυϊκή δύναµη και το εύρος κίνησης του γόνατος(lord et al., 1996).

8 Γ. Σκόνδρας & Β. Χατζητάκη / Αναζητήσεις στη Φ.Α. & τον Αθλητισµό, 1 (2003), Εξειδικευµένα προγράµµατα εξάσκησης ισορροπίας. Τα τελευταία χρόνια έχουν αναπτυχθεί και εφαρµόζονται αρκετά τα εξειδικευµένα προγράµµατα εξάσκησης τις ισορροπίας τα οποία περιλαµβάνουν εξάσκηση σε διαφοροποιηµένες, µειωµένες ή συχνά αντικρουόµενες αισθητηριακές συνθήκες. Ένα πρό γραµµα εξάσκησης της ισορροπίας σε διαφοροποιηµένες οπτικές και κιναισθητικές συνθήκες διάρκειας µπορεί να έχει ευεργετικά αποτελέσµατα στην ικανότητα οργάνωσης και σύνθεσης αισθητηριακών πληροφοριών (Lord, Ward, Williams, Strudwick & Zivanovic, 1996). Ένα τέτοιο πρόγραµµα περιλαµβάνει ασκήσεις ισορροπίας σε σκληρή ή µαλακή επιφάνεια µε ανοιχτά και κλειστά µάτια. Παρόµοιο πρόγραµµα αποκατάστασης µπορεί να εφαρµοστεί για εξάσκηση σε διαφοροποιηµένες αισθητηριακές συνθήκες οι οποίες περιλαµβάνουν περιορισµό του οπτικού πεδίου, εισαγωγή διαφόρων οπτικών ερεθισµάτων, περιοστροφή γύρω από τον εγκάρσιο του σώµατος, µετατόπιση της βάσης στήριξης (Shumway-Cook, Horak, Yardley & Bronstein, 1995;, Moore, Hu & Woollacot 1993). Μια επίσης διαδεδοµένη µέθοδος είναι η εξάσκηση της ισορροπίας µέσω οπτικής ανατροφοδότησης. Ο εξεταζόµενος στέκεται σε µια πλατφόρ- µα η οποία καταγράφει τη θέση του κέντρου βάρους (κ.β.) και είναι υποχρεωµένος να εκτελεί τις κινήσεις εκείνες οι οποίες θα δώσουν στο κ.β. µια συγκεκριµένη πορεία η οποία καταγράφεται στην οθόνη του Η/Υ. Ο ασκούµενος λαµβάνει κατά την διάρκεια της εξάσκησης οπτική ανατροφοδότηση σχετικά µε τις αποκλίσεις του κ.β. από την ιδεατή πορεία (Viitasalo et al., 1999). Σχόλια και Συζήτηση Από την ανάλυση των επιδηµιολογικών δεδο- µένων αλλά και την ανασκόπηση της σχετικής βιβλιογραφίας διαπιστώνεται ότι τα παθολογικά αίτια που σχετίζονται µε προβλήµατα απώλειας της ισορροπίας στα ηλικιωµένα άτοµα είναι ποικίλα και σύνθετα και αφορούν ένα ευρύ φάσµα του γενικού πληθυσµού. ιαπιστώθηκε ότι οι αιτίες ποικίλουν και προέρχονται τόσο από το ίδιο το άτοµο και τις εκφυλιστικές αλλαγές που συνοδεύουν την γήρανση, όσο και από το περιβάλλον ή τις συνθήκες στις οποίες ζει και κινείται ο ηλικιωµένος. Από την παρούσα ανασκόπηση, γίνεται εύκολα αντιληπτό ότι δεν υπάρχει ένας αποκλειστικά µηχανισµός που να ευθύνεται για την απώλεια της ισορροπίας και την ενδεχόµενη πτώση. Είναι γεγονός επίσης ότι είναι πολύ δύσκολο να καθοριστούν τα σαφή αίτια ή παθολογικά προβλήµατα που οδηγούν στην απώλεια της ισορροπίας γι αυτό και το πρόβληµα των πτώσεων παραµένει σύνθετο, άλυτο και σχεδόν αδύνατο να αντιµετωπιστεί µε κάποια φαρµακευτική αγωγή. Στο σηµείο αυτό έγκειται και η µεγάλη αξία της πρόληψης µέσω της εφαρµογής προγραµµάτων συστηµατικής εξάσκησης και φυσικής δραστηριοποίησης τα οποία να απευθύνονται εξειδικευµένα στις ανάγκες των ηλικιωµένων µε σκοπό την διατήρηση και βελτίωση της λειτουργικής κινητικότητας τους για την αποφυγή των πτώσεων και συναφών ατυχηµάτων. Γνωρίζοντας τα κυριότερα εξωγενή αλλά και ενδογενή αίτια που µπορούν να προκαλέσουν ένα ατύχηµα καθώς και τις ιδιοµορφίες του κινητικού µηχανισµού του ηλικιωµένου, το επόµενο βήµα είναι ο σχεδιασµός και η ανάπτυξη προγραµµάτων άσκησης και φυσικής εξάσκησης προσαρµοσµένα στις ανάγκες του ηλικιωµένου µε στόχο πάντα την εξασφάλιση της αυτονοµίας και της κινητικής λειτουργικότητας του. Τα προγράµµατα αυτά ίσως αποτελούν την µοναδική ουσιαστική λύση στο πρόβληµα των πτώσεων και αυτό πρέπει να καταστεί κατανοητό από τους ενδιαφερόµενους φορείς που σχετίζονται µε τα ηλικιωµένα άτοµα. Πρακτικές Εφαρµογές και Προτάσεις Η εφαρµογή των προγραµµάτων άσκησης θα γίνει πράξη εφόσον και αν γίνει αντιληπτό η σοβαρότητα του προβλήµατος όχι µόνο από τους αρµόδιους φορείς αλλά και από τα ίδια τα ηλικιω- µένα άτοµα. Προτείνεται πρώτα απ όλα η σωστή και διαρκής ενηµέρωση και εκπαίδευση προκειµένου οι ηλικιωµένοι να αντιµετωπίζουν την εξάσκηση ως µέσο εξασφάλισης της καλής λειτουργικής κινητικότητας αλλά και πρόληψης προβληµάτων ισορροπίας. Όσον αφορά την οργάνωση των προγραµµάτων εξάσκησης που δεν απαιτούν κάποιο εξειδικευµένο χώρο όπως είναι οι φυσικές δραστηριότητες, µπορούν να καλυφθούν µέσα από τα προγράµµατα µαζικού αθλητισµού. Είναι άµεση προτεραιότητα για κάθε δήµο και κοινότητα να παρέχει τη δυνατότητα στα ηλικιωµένα άτοµα να ασκούνται συστηµατικά. Εκτός από τα γενικά προγράµµατα άσκησης και µαζικού αθλητισµού στα οποία είναι σηµαντικό να συµµετέχουν οι ηλικιωµένοι, διαπιστώνεται επίσης η ανάγκη για πιο άµεση και συστηµατική αντιµετώπιση του προβλήµατος των πτώσεων µέσα από τον σχεδιασµό και την εφαρµογή προγραµµάτων εξάσκησης τα οποία να απευθύνονται πιο εξειδικευµένα στην βελτίωση της ισορροπίας. Μέσα από την παρούσα βιβλιογραφική ανασκόπηση διαπιστώθηκε επίσης η ανάγκη ενηµέρωσης και παροχής πιο εξειδικευµένων γνώσεων στους καθηγητές Φ.Α σχετικά µε τις ιδιαιτερότητες και ανάγκες του πληθυσµού της τρίτης ηλικίας αλλά και τα προβλήµατα ισορροπίας που αντιµετωπίζουν. Είναι σηµαντικό οι καθηγητές Φ.Α. να γνωρίζουν τους εξωτερικούς παράγοντες που µπορεί να προκαλέσουν µία πτώση έτσι ώστε να δια-

9 Γ. Σκόνδρας & Β. Χατζητάκη / Αναζητήσεις στη Φ.Α. & τον Αθλητισµό, 1 (2003), µορφώνουν µε τέτοιο τρόπο το περιβάλλον εξάσκησης ώστε οι κίνδυνοι τραυµατισµών και ατυχη- µάτων να περιορίζονται στο ελάχιστο. Επίσης είναι δυνατό διαµορφώνοντας κατάλληλα το περιβάλλον άσκησης να βοηθούν τους ηλικιωµένους να αντιµετωπίζουν καλύτερα και πιο προετοιµασµένοι τις καταστάσεις εκείνες που µπορεί να προκαλέσουν πτώση Προτάσεις για Μελλοντικές Έρευνες Μια µέθοδος εξάσκησης, που συνάδει µε την σύγχρονη εποχή που διανύουµε, είναι η αξιοποίηση νέων τεχνολογιών όπως είναι η εικονική πραγ- µατικότητα, για την αντιµετώπιση προβληµάτων ισορροπίας. Αυτή αποσκοπεί στην έγκαιρη διάγνωση, πρόληψη και αποκατάσταση διαταραχών του συστήµατος ισορροπίας µε απώτερο σκοπό την µείωση των ατυχηµάτων που σχετίζονται µε τις πτώσεις σε άτοµα της τρίτης ηλικίας. Η ικανότητα του ηλικιωµένου να προσαρµόζεται σε καινούργιες και γρήγορα εναλλασσόµενες συνθήκες του περιβάλλοντος µπορεί να βελτιωθεί µε την επαναλαµβανόµενη και συστηµατική έκθεση σε ανάλογες συνθήκες οι οποίες προσοµοιώνονται µέσω της τεχνολογίας της εικονικής πραγµατικότητας. Η χρήση της νέας τεχνολογίας παρέχει την δυνατότητα για καταγραφή και αξιολόγηση των κινητικών αντιδράσεων σε αποσταθεροποιητικά ερεθίσµατα ή γεγονότα που συµβαίνουν σε συνθήκες της καθη- µερινής ζωής και απαιτούν την προσαρµογή σε αλληλοσυγκρουόµενες αισθητηριακές πληροφορίες. Η χρήση της εικονικής πραγµατικότητας µπορεί να βοηθήσει στο σχεδιασµό και την εφαρµογή προγραµµάτων βελτίωσης εξάσκησης της ικανότητας ισορροπίας σε άτοµα τρίτης ηλικίας µε στόχο την πρόληψη των ατυχηµάτων που οφείλονται σε πτώσεις στα άτοµα αυτά (Shapiro, Stanley & Silverberg, 1999). Σηµασία για την ποιότητα ζωής Η εξασφάλιση της καλής λειτουργικής κινητικότητας και αυτονοµίας του ηλικιωµένου ατόµου συµβάλλει ουσιαστικά την αναβάθµιση του επιπέδου ζωής για τον πληθυσµό της τρίτης ηλικίας. Η παρούσα βιβλιογραφική ανασκόπηση έχει ως στόχο να ευαισθητοποιήσει όλους όσους ασχολούνται µε ηλικιωµένα άτοµα σχετικά µε το πρόβληµα των πτώσεων και τις δυσάρεστες συνέπειες του για την ποιότητα ζωής του ηλικιωµένου. Γνωρίζοντας τα αίτια και τους παράγοντες εκείνους που µπορεί να προκαλέσουν µία πτώση αλλά και τις δυνατότητες αντιµετώπισης του προβλήµατος µέσω της άσκησης, γίνεται άµεσα αντιληπτή η επιτακτική ανάγκη για τον σχεδιασµό και την εφαρµογή εξειδικευµένων προγραµµάτων άσκησης τα οποία θα εξασφαλίσουν ένα ποιοτικά υψηλό επίπεδο ζωής για τον ηλικιωµένο. Βιβλιογραφία Alexander, B.H., Rivara, F.P., & Wolf, M.E. (1992). The cost and frequency of hospitalization for fall- related injuries in older adults. American Journal of Public Health 82(7), American Academy of Orthopaedic Surgeons (2002). Annual Report (on-line information) American Academy of Family Physicians (2002). Annual Report (on-line information). Barber, C.E. (2001), Preventing Falls in the Elderly. On-line information (www.colostate.edu.10242) Bergin, P.S., Bronstein, A.M., Murray, N.F., Sancovic, S., & Zeppenfeld, K., (1995). Body sway and vibration perception thresholds in normal aging and in patients with polyneuropathy. Journal of Neurology, Neurosurgery and Psychiatry, 58, Borger, L. L., Whitney, S. L, Redfern, M. S., & Furman, J.M. (1999). The influence of dynamic visual environments on postural sway in the elderly. Journal of Vestibular Research 9, Brown, M., & Holloszy, J.O. (1993). Effects of walking, jogging and cycling on strength, flexibility, speed and balance in 60-to 72-years olds. Ageing (Milano) 5(6), Burt, C.W., & Fingerhut, L.A. (1998). Injury visits to hospital emergency departments: United States, Vital Health Statistics, 13, Caplan, G.A., Ward, J.A., Lord, S.R., (1993). The be - nefits of exercise in post-menopansal women. Australian Journal of Public Health 17, Cooper, C., Campion, G., & Melton, L.J. (1992). Hip fractures in the elderly: a world- wide projection. Osteoporosis International, 2(6), Cummings, S.R., Kelsey, J.L. & Nevitt, M.C. (1985). Epidemiology of osteoporosis and osteoporotic fractures. Epidemiology Reviews 7, De Vita, P., & Hortobagvi, T. (2000). Age increases the skeletal versus muscular component of lower extremity stiffness during stepping down. Journal of Gerontology: Biological Sciences, 55(12), B593-B600.

10 Γ. Σκόνδρας & Β. Χατζητάκη / Αναζητήσεις στη Φ.Α. & τον Αθλητισµό, 1 (2003), Dunn, J.E., Rudberg, M.A., Furner, S.E., & Cassel, C.K. (1992). Mortality disability and falls in older persons: the role of underlying disease and disability. American Journal of Public Health, 82, Fletcher, P. (1996). Risk factors and prevention strategies. Department of Kinesiology and Physical Education (on-line article) Englander, F., Hodson, T.J., & Terregrossa, R.A. (1996). Economic dimension of slip and fall injuries. Journal of Forensic Science, 41(5), Geriatric Education Center (2001). Annual Report, Oct. 30, 2001 (on-line information). Gryfe, J.S., Amies, A., Ashley, M.J. (1997). A longitudinal study of falls in an elderly population: I. Incidence and morbidity. Age and Ageing 6, Hay, L., Bard, C., Fieury, M., & Teasdale, N. (1996) Availability of visual and proprioceptive afferent messages and postural control in elderly adults. Experimental Brain Research, 108(1), Hirsch, C.H., Sommers, L., Olsen, A., Mullen, L., & Winograd, C.H. (1990). The natural history of functional morbidity in hospitalized older patients. Journal of American Geriatrics Society, 38, Hirvonen, T.P., Aalto, H., Pyykko, I., Juhola, M., & Jantti, P. (1997). Changes in vestidbulo-ocular reflex of elderly people. Acta Otolaryngology, Suppl 529, Hoyert, D.L., Kochanek, K.D., & Murphy, S.L. (1999). Deaths: Final Data for National Vital Statistics Report, 47(19). Hyattsville, Maryland: National Center for Health Statistics. Jones, G., Nguyen, T., Sambrook, P.N., Lord, S.R., Kelly, P., & Eisman, J.A. (1995). Osteoarthritis, bone density, postural stability and osteoporotic fractures. A population based study. Journal of Rheumatogy, 22, Keen, D.A., Yue, G.H., & Enoka, M.R. (1994). Trainning- related enhancement in the control of motor output in elderly humans. Journal of Applied Physiology, 77(6), Lord, S.R., Anstey, K., Williams, P., & Ward, J.A. (1995). Psychoactive medication use, sensorimotor function and falls in older women. British Journal of Clinical Pharmacology, 39, Lord, S.R., & Bashford, G. (1996). Shoe characteristics and balance in older women. Journal of American Geriatrics Society, 44, Lord, S.R., Caplan, G., Colagiuri, R., Colagiuri, S, & Nard, J.A. (1993). Sensori- motor function in older persons with diabetes. Diabetic Medicine 10, Lord, S.R., Clark, R.D., & Webster, I.N. (1991). Postural stability and associated physiological factors in a population of aged persons. Journal of Gerontology: Medical Sciences, 46, M Lord, S.R., Clark, R.D., Webster, I.W. (1991). Physiological factors associated with falls in an elderly population. Journal of American Geriatrics Society, 39, Lord, S.R., Lloyd, D.G., Nirui, M., Raymond, J., Williams, P., & Stewart, R.A. (1996). The effect of exercise on gait patterns in older women: a randomized controlled trial. Journal of Gerontology: Medical Sciences, 51A, M64-M70. Lord, S.R., McLean, D., & Stathers, G. (1992). Physiological factors associated with injurious falls in older people living in the community. Gerontology, 38, Lord, S.R., Menz, H.B., (2000). Visual contributions to postural stability in older adults. Gerontology, 46(6), Lord, S.R., Sambrook, P.N., Gilbert, C., Kelly, P.J., Nguyen, T., Webster, I.W., & Eisman, J.H. (1994). Postural stability, falls and fractures. Results from the Dubbo osteoporosis epidemiology study. Medical Journal of Australia, 160, Lord, S.R., Ward, J.A., Williams, P., & Anstey, K., (1993). An epidemiological study of falls in older community- dwelling women: the Randwick falls and fractures study. Australian Journal of Public Health, 17, Lord, S.R., Ward, J.A., Williams, P., & Zivanovic, E. (1996). The effects of a community exercise program on fracture risk factors in older women. Osteoporosis International, 6, Lord, S.R., & Webster, I.W. (1990). Visual field dependence in elderly fallers and fallers. International Journal of Aging and Human Development, 31, McPherson, Κ. (1986). Better health statistics. British Medical Journal, 22;292(6523), 801 Melton, L.J.III, & Riggs, B.L. (1983). Epidemiology of age-related fractures. In L.V. Avioli (Ed.), The Osteoporotic Syndrome (pp 45-72). New York: Crune & Statton. Menz, H.B., & Sherrington, G. (2000). The Footwear Assessment form: a reliable clinical tool to assess footwear characteristics of relevance to postural stability in older adults. Clinical Rehabilitation, 14, Moore, S., Hu, M.H., & Woollacott, M. (1993). Improvements in balance in the elderly through training in sensory organization abilities. In G.E. Stelmach & Homberg (Eds.), Sensorimotor Impairment In the Elderly (pp ). Netherlands: Kluwer Academic Publishers. National Center for Injury Prevention and Control, Vital records (1996).

11 Γ. Σκόνδρας & Β. Χατζητάκη / Αναζητήσεις στη Φ.Α. & τον Αθλητισµό, 1 (2003), Perrin. P.P., Jeandel. C., Perrin, C.A., & Bener, M.C. (1997). Influence of visual control, conduction and central integration on static and dynamic balance in healthy older adults. Gerontology, 43(4), Ploutz- Snyder L.L, Giamis, E.L., Formikell, M., & Rosenbaum, A.E. (2001). Resistance Training Reduces Susceptibility to Eccentric Exercise- Induced Muscle Dysfunction in Older Women. Journal of Gerontology: Biological Sciences, 56A(9), B384-B390. Przybelski, J.R., & Shea, A.T. (2001). Falls in the Geriatric Patient. Wisconsin Medical Journal, 100(2), Rankin, K.J., Woollacott, H.M., Shumway-Cook, A., & Brown, A.L. (2000). Gognitive Influence on Postural Stability: A Neuromuscular Analysis in Young and Older Adults. Journal of Gerontology: Medical Sciences, 55A(3), M112-M119. Robbins, S.E., Waked, E.G., Gouw, G. & McClaran, J. (1994). Athletic footwear affects balance in men. British Journal of Sports Medicine, 28, Runge, J.W. (1993). The cost of injury. Emergency Medicine and Clinics in North America, 11, Sattin, R.W. (1992). Falls among older persons: A public health perspective. Annual Reviews of Public Health, 13, Scott, J.C. (1990). Osteoporosis and hip fracture. Rheumatology Disorder Clinics of North America, 16(3), Serrighton, C., & Lord, S.R. (1998). Increased prevalence of fall risk factors in older people following hip fracture. Gerontology, 44, Sharipo, K.K., Stanley, C.A., & Silverberg, M. (1999). Virtual Reality and computer. Aided Technologies in Medicine. Woburn, MA: Αdvance Tech Monitor. Shumway-Cook, A., Horak, F.B., Yardley, L., & Bronstein, A.M. (1995). Rehabilitation of balance disorders in the patient with vestibular pathology. In A.M. Bronstein, T. Brandt, M. Woollacott (Eds.), Clinical Disorders of Balance, Posture and Gait (pp ), London: Arnold. Singh, N.A., Clements, K.M., & Fiatarone, M.A. (1997). A randomized controlled trial of progressive resistance training in depressed elders. Journal of Gerontology: Medical Sciences, 52(1), M Tinetti, M.E., Speechley, M., & Ginter, S.F. (1998). Risk factors for falls among elderly persons living in the community. New England Journal of Medicine, 319(26), Weigelt, J.A. (1997). Advanced Trauma life support for doctors. ATLS. 6 th ed. Chicago: American College of Surgeons. Woollacott, M.H., Shamway- Cook A., & Nashner, L.M. (1986). Aging and posture control: changes in sensory organization and muscular. International Journal of Aging and Human Development 23, Vitasalo, J.T., Era, P., Kontinnen, N., Mononen, H., Mononen, K., Norvapalo, K., & Rintakoski, E. (1996). Postural stability and skilled performance A study on top-level and native rifle shooters. Journal of Biomechanics, 29(3),

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Από τη

Διαβάστε περισσότερα

KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία Διάλεξη 11η : Προπονητική. και aerobic (αεροβικός χορός) I

KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία Διάλεξη 11η : Προπονητική. και aerobic (αεροβικός χορός) I ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες

Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες Ενότητα 2: Η επίδραση της άσκησης στην υγεία Γεροδήμος Βασίλειος, Καρατράντου Κωνσταντίνα Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού 1 Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή Η παιδική παχυσαρκία έχει φτάσει σε επίπεδα επιδημίας στις μέρες μας. Μαστίζει παιδιά από μικρές ηλικίες μέχρι και σε εφήβους. Συντείνουν αρκετοί παράγοντες που ένα παιδί γίνεται παχύσαρκο

Διαβάστε περισσότερα

Το τραύμα σε αριθμούς ''Η επιδημία έχει αρχίσει''

Το τραύμα σε αριθμούς ''Η επιδημία έχει αρχίσει'' ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΠΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑτΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 121 Το τραύμα σε αριθμούς ''Η επιδημία έχει αρχίσει'' ΒΑΣΙΛΗΣ ΓΡΟΣΟΜΑΝΙΔΗΣ, ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΜΠΟντΛΗΣ Το Τραύμα αποτελεί μια από τις συχνότερες αιτίες θανάτου (5η

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ Θεοφάνης Παύλου Αρ. Φοιτ. Ταυτότητας: 2010207299 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν.

«ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν. «ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν.ΙΩΝΙΑΣ Εισαγωγή: γή Η συνηθέστερη των παθήσεων που προσβάλλει τους ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων Ονοματεπώνυμο

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία. Εφηβεία και χρήση αλκοόλ. Νάνσυ Σταματοπούλου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία. Εφηβεία και χρήση αλκοόλ. Νάνσυ Σταματοπούλου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Εφηβεία και χρήση αλκοόλ Νάνσυ Σταματοπούλου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Οστεοπόρωση Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων Οστεοπόρωση: Η σιωπηλή επιδημία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΗ ΜΕ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΝΕΑΝΙΚΗ ΙΔΙΟΠΑΘΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ Όνομα Φοιτήτριας: Μαρία Θωμά Αριθμός φοιτητικής ταυτότητας:2010221455

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Θεραπευτικής Ιππασίας στην Αποκατάσταση Νεαρού Ασθενούς με Παλαιά Κρανιοεγκεφαλική Κάκωση

Πρόγραμμα Θεραπευτικής Ιππασίας στην Αποκατάσταση Νεαρού Ασθενούς με Παλαιά Κρανιοεγκεφαλική Κάκωση Πρόγραμμα Θεραπευτικής Ιππασίας στην Αποκατάσταση Νεαρού Ασθενούς με Παλαιά Στεργίου Α.1, Βαρβαρούσης Δ.2, Μάγγου Λ.2, Παπακώστας Π.2, Παπαμιχαήλ Ν.2, Πλούμης Α.2 Κέντρο Θεραπευτικής Ιππασίας & Ιπποθεραπείας

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΛΟΙΖΟΥ ΑΡΙΘΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ Ονοματεπώνυμο: Λοϊζιά Ελένη Λεμεσός 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Από τις ρυθμίσεις στις διαρθρωτικές αλλαγές: η αναγκαία παρέμβαση στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας

Από τις ρυθμίσεις στις διαρθρωτικές αλλαγές: η αναγκαία παρέμβαση στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας ΕΝΟΤΗΤΑ IV: ΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ Από τις ρυθμίσεις στις διαρθρωτικές αλλαγές: η αναγκαία παρέμβαση στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας Κυριάκος Σουλιώτης

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακή Συχνότητα και Πρόσληψη Οξυγόνου Ατόμων Μέσης Ηλικίας κατά την Εκτέλεση Ελληνικών Παραδοσιακών Χορών

Καρδιακή Συχνότητα και Πρόσληψη Οξυγόνου Ατόμων Μέσης Ηλικίας κατά την Εκτέλεση Ελληνικών Παραδοσιακών Χορών Ερευνητική Αναζητήσεις στη Φυσική Αγωγή & τον Αθλητισμό τόμος 6 (3), 329 339 Δημοσιεύτηκε: 31 Δεκεμβρίου 2008 Inquiries in Sport & Physical Education Volume 6 (3), 329-339 Released: December 31, 2008 www.hape.gr/emag.asp

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ Παναγιώτου Νεοφύτα 2008969752 Επιβλέπων καθηγητής Δρ. Νίκος Μίτλεττον,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ραφαέλα Χριστοδούλου Α.Φ.Τ.: 2010335637 Λεμεσός,

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ

Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ Νικόλας Χριστοδούλου Λευκωσία, 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Μπίλλη Ευδ. Επ. Καθηγήτρια, Τμ. Φυσικοθεραπείας, ΤΕΙ Δυτική Ελλάδας Γήρανση - ορισμός Σαφής ορισμός του γήρατος δεν υπάρχει Σύμφωνα με τον Shock, το γήρας

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Ph.D., Λέκτορας, ΤΕΦΑΑ Σερρών ΑΠΘ Καρατράντου Κωνσταντίνα, MSc, Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ - ΠΘ Ιπποκράτης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

Πτώσεις στην Τρίτη Ηλικία και φυσικό περιβάλλον - Παράγοντες κινδύνου και Εργοθεραπευτική παρέμβαση

Πτώσεις στην Τρίτη Ηλικία και φυσικό περιβάλλον - Παράγοντες κινδύνου και Εργοθεραπευτική παρέμβαση 2009, (40):143-148 Πτώσεις στην Τρίτη Ηλικία και φυσικό περιβάλλον - Παράγοντες κινδύνου και Εργοθεραπευτική παρέμβαση Βιβλιογραφική Ανασκόπηση Α Μέρος Κ. ΚΕΡΑΜΙΩΤΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι ηλικιωμένοι αποτελούν ίσως

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΒΗΤΗ ΚΥΗΣΗΣ Χρυστάλλα, Γεωργίου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης

Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης Μύρων Μαυρικάκης Αναπλ. Καθηγητής Θεραπευτικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Παθολόγος - Ρευματολόγος ριν αρχίσω την ομιλία μου θα

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική δραστηριότητα. Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων

Φυσική δραστηριότητα. Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων Φυσική δραστηριότητα Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων Δεδομένα έρευνας Το 24% περίπου των παιδιών δεν συμμετέχει σε καμία οργανωμένη φυσική δραστηριότητα. Μόλις το 4% δεν συμμετέχει σε

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσµια Ηµέρα Οστεοπόρωσης (20 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ)

Παγκόσµια Ηµέρα Οστεοπόρωσης (20 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ) Παγκόσµια Ηµέρα Οστεοπόρωσης (20 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ) Όπως είναι πλέον γνωστό ο Παγκόσµιος Οργανισµός Υγείας (WHO),εδώ και µερικά χρόνια έχει αφιερώσει µια ηµέρα του χρόνου στο πρόβληµα της Οστεοπόρωσης. Το ιεθνές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Λειτουργική Ανατομική Μηχανική της κίνησης 2. ΚΩΔ.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και διατήρηση μυϊκής μάζας

Άσκηση και διατήρηση μυϊκής μάζας Άσκηση και διατήρηση μυϊκής μάζας Ξανθή Μιχαήλ,MD, PhD Ομότιμος Καθηγήτρια Ιατρικής Αποκατάστασης Πρόεδρος Ευρωπαϊκής εταιρείας Φυσικής Ιατρικής και Αποκατάστασης 1 Η γήρανση χαρακτηρίζεται από βαθμιαία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΕ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝ ΑΝΤΛΙΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΕΚΧΥΣΗΣ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΥΡΙΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΤΑΜΑΝΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΥΡΙΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΤΑΜΑΝΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΥΡΙΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΤΑΜΑΝΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΟΔΗΓΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ ΗΛΙΚΙΑΣ 12-19

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΟΔΟΥ ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΑΚΧΑΡΩΝ-ΠΡΟΤΕΙΝΕΤΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΑΛΜΥΡΟ ΝΕΡΟ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΟΝ ΣΔ -ΜΕΙΩΣΗ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

STEPPING ON. [Building confidence and reducing falls A community-based program for older people] [Strength and balance exercise manual] GREEK

STEPPING ON. [Building confidence and reducing falls A community-based program for older people] [Strength and balance exercise manual] GREEK Βελτίωση Αυτοπεποίθησης για την Μείωση Πεσιµάτων Ένα κοινοτικό πρόγραµµα για ηλικιωµένα άτοµα [Building confidence and reducing falls A community-based program for older people] Εγχειρίδιο ασκήσεων ενδυνάµωσης

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες

Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες Ενότητα 9: Σχεδιασμός, εφαρμογή και καθοδήγηση προπόνησης συντονιστικών ικανοτήτων Γεροδήμος Βασίλειος, Καρατράντου Κωνσταντίνα Τμήμα Επιστήμης Φυσικής

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπικός Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας: Ασθενοκεντρική Προσέγγιση, Βελτίωση της. Επικ. Καθηγήτρια Φλώρα Μαλαματένιου

Προσωπικός Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας: Ασθενοκεντρική Προσέγγιση, Βελτίωση της. Επικ. Καθηγήτρια Φλώρα Μαλαματένιου Προσωπικός Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας: Ασθενοκεντρική Προσέγγιση, Βελτίωση της Ποιότητας και Περιστολή της Δαπάνης Επικ. Καθηγήτρια Φλώρα Μαλαματένιου Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας Χειρόγραφος Ιατρικός

Διαβάστε περισσότερα

Α.Μ.Πολίτης, Αν. Καθηγητής Ψυχιατρικής, Α Ψυχιατρική Κλινική, ΕΚΠΑ Μ. Αλεξάκη, Κοινωνική Λειτουργός, ΚΥ Άνδρου

Α.Μ.Πολίτης, Αν. Καθηγητής Ψυχιατρικής, Α Ψυχιατρική Κλινική, ΕΚΠΑ Μ. Αλεξάκη, Κοινωνική Λειτουργός, ΚΥ Άνδρου Α.Μ.Πολίτης, Αν. Καθηγητής Ψυχιατρικής, Α Ψυχιατρική Κλινική, ΕΚΠΑ Μ. Αλεξάκη, Κοινωνική Λειτουργός, ΚΥ Άνδρου Περιεχόμενα Tηλε-ψυχιατρική Τηλε-ψυχογηριατρική Πρόγραμμα Τηλε-ψυχογηριατρικής Σκοπός, περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 Τ.Ε.Ι. ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ: Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ-Ι ΡΥΜΑΤΑ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ : Κυπαρίση Γεωργία ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 ΛΑΡΙΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ. Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ. Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc Εξειδικευμένες ασκήσεις προσαρμοσμένες στον τύπο της σκολίωσης Τρισδιάστατη αυτοδιόρθωση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΛΙΩΣΗ.ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ

ΣΚΟΛΙΩΣΗ.ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ 1 Νοσηλεύτρια-Φυσικοθεραπεύτρια Τ.Ε. Γ.Ν.Μαιευτηρίου "Έλενα Βενιζέλου",Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια Ιατρικής Σχολής Αθηνών στην 2Νοσηλεύτρια Τ.Ε. Γ.Ν.Άμφισσας, Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια Ανοικτού Πανεπιστημίου Ιταλίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ 12 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 TI ENNOOYME ΛΕΓΟΝΤΑΣ «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» Ο όρος «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» περιλαμβάνει μια ομάδα μυοσκελετικών παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΛΑΚΟΣΑΜΙΔΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΦΑΡΜΑΚΟΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑΚΗ ΕΠΙΛΗΨΙΑ Κωνσταντίνα Κυπριανού Α.Τ.:

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση της Ρυθµικής Ικανότητας σε Μαθητές Γυµνασίου που Ασχολούνται µε Αθλητικές ραστηριότητες Συνοδευµένες ή Όχι από Μουσική

Μέτρηση της Ρυθµικής Ικανότητας σε Μαθητές Γυµνασίου που Ασχολούνται µε Αθλητικές ραστηριότητες Συνοδευµένες ή Όχι από Μουσική Ερευνητική Αναζητήσεις στη Φυσική Αγωγή & τον Αθλητισµό τόµος 3 (1), 22 28 ηµοσιεύτηκε: 11 Φεβρουαρίου 2005 Inquiries in Sport & Physical Education Volume 3 (1), 22-28 Released: February 11, 2005 www.hape.gr/emag.asp

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ CLIMATOLOGY

ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ CLIMATOLOGY 10 ο COMECAP 2010, Πρακτικά Συνεδρίου, Πάτρα 10 th COMECAP 2010, Proceedings, Patras, Greece ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ CLIMATOLOGY ΥΧΡΟΥΡΟΝΗΚΖ ΓΗΑΚΤΜΑΝΖ ΣΧΝ ΖΛΔΚΣΡΗΚΧΝ ΔΚΚΔΝΧΔΧΝ ΣΖΝ ΔΛΛΑΓΑ ΓΗΑ ΣΖΝ ΥΡΟΝΗΚΖ ΠΔΡΗΟΓΟ 1998-2007

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την υποστήριξη ιατρικών πράξεων σε νησιωτικές περιοχές στο Αιγαίο

Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την υποστήριξη ιατρικών πράξεων σε νησιωτικές περιοχές στο Αιγαίο Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την υποστήριξη ιατρικών πράξεων σε νησιωτικές περιοχές στο Αιγαίο ρ. Η. Μαγκλογιάννης Πανεπιστήµιο Αιγαίου Τµήµα Μηχανικών Πληροφοριακών και Επικοινωνιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΥΓΗ ΠΤΩΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ. Λήδα Μαδεμλή Επικ. Καθ., ΤΕΦΑΑ Σερρών ΑΠΘ

ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΥΓΗ ΠΤΩΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ. Λήδα Μαδεμλή Επικ. Καθ., ΤΕΦΑΑ Σερρών ΑΠΘ ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΥΓΗ ΠΤΩΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Λήδα Μαδεμλή Επικ. Καθ., ΤΕΦΑΑ Σερρών ΑΠΘ ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οφέλη της άσκησης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Μείωση γλυκόζης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ Περιορισμοί της άσκησης σε άτομα με ΣΔ Παναγιώτης Β. Τσακλής PhD Καθηγητής Εµβιοµηχανικής Τµ Φυσικοθεραπείας - ΑΤΕΙΘ Dept Mechanical Engineering Fibers & Polymers Lab Massachusetts Institute of Technology

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ H ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΤΟΠΙΡΑΜΑΤΗΣ ΣΤΙΣ ΠΑΙΔΙΚΕΣ ΗΜΙΚΡΑΝΙΕΣ Σταύρος Έλληνας Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

. (Ασκήσεις προς αποφυγή)

. (Ασκήσεις προς αποφυγή) ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωσημεθοδολογία-προγραμματισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015

ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Περιεχόμενα προηγούμενης διάλεξης Περιγραφή παθολογιών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ Ονοματεπώνυμο : Φάραχ Βαλεντίνα Αρ. Φοιτητικής Ταυτότητας : 2008899422 ΚΥΠΡΟΣ- ΛΕΥΚΩΣΙΑ 2012

Διαβάστε περισσότερα

«Ωρίων»: Online Πρόγραμμα Πληροφοριακού Γραμματισμού

«Ωρίων»: Online Πρόγραμμα Πληροφοριακού Γραμματισμού «Ωρίων»: Online Πρόγραμμα Πληροφοριακού Γραμματισμού Ηλίας Νίτσος Βιβλιοθήκη ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης, nitsos@lib.teithe.gr Αφροδίτη Μάλλιαρη Τμήμα Βιβλιοθηκονομίας & Συστημάτων Πληροφόρησης, ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ ΑΝΔΡΕΟΥ ΣΤΕΦΑΝΙΑ Λεμεσός 2012 i ii ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη και θεραπεία εκφυλιστικών παθήσεων

Πρόληψη και θεραπεία εκφυλιστικών παθήσεων Συµµαχία για την υγεία:διατροφη Πρόληψη και θεραπεία εκφυλιστικών παθήσεων Χασαπίδου Μαρία Καθηγήτρια Διατροφής ΑΤΕΙΘ -. Σχέδιο δράσης για την εφαρµογή της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την πρόληψη και τον

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΩΣ Η ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ Όνομα φοιτήτριας ΚΑΛΑΠΟΔΑ ΜΑΡΚΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΒΛΑΠΤΙΚΗ ΕΠΙΔΡΑ ΑΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Ονοματεπώνυμο Αγγελική Παπαπαύλου Αριθμός Φοιτητικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής

ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής Αντοχή Δύναμη Επιμέρους ικανότητες Φυσικής Κατάστασης Ευκαμψία Ευλυγισία Ταχύτητα Αντοχή Αντοχή είναι η ικανότητα του

Διαβάστε περισσότερα

Μυϊκή αντοχή. Η σχέση των τριών κύριων µορφών της δύναµης (Weineck, 1990) ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Μυϊκή αντοχή. Η σχέση των τριών κύριων µορφών της δύναµης (Weineck, 1990) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ-ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Η προπόνηση της δύναµης στο ποδόσφαιρο Dr. Ζήσης Παπανικολάου (Ph.D., Ed.Μ.) ΤΕΦΑΑ Πανεπιστηµίου Θεσσαλίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο ποδοσφαιριστής

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΙΣΟΚΙΝΗΣΗ

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΙΣΟΚΙΝΗΣΗ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΙΣΟΚΙΝΗΣΗ ΙΣΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ Ορισμός ΙΣΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ Αξιολόγηση της ροπής που ασκείται σε μια άρθρωση κατά την κίνησή της (περιστροφική) με σταθερή γωνιακή ταχύτητα. ΙΣΟΚΙΝΗΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΣΔΙΑΣΤΑΤΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΒΑΔΙΣΗΣ

ΤΡΙΣΔΙΑΣΤΑΤΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΒΑΔΙΣΗΣ ΤΡΙΣΔΙΑΣΤΑΤΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΒΑΔΙΣΗΣ Τι είναι η Ανάλυση Βάδισης? Η εκτίμηση της βάδισης ενός ατόμου μόνο με την παρατήρηση είναι δύσκολη. Η δυσκολία αυτή είναι μεγαλύτερη όταν η βάδιση επηρεάζεται από νευρολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Η μυϊκή ομάδα η οποία βρίσκεται στην οπίσθια επιφάνεια του μηρού (οπίσθιοι μηριαίοι μύες) αποτελείται από τρεις μύες (εικόνα):

Η μυϊκή ομάδα η οποία βρίσκεται στην οπίσθια επιφάνεια του μηρού (οπίσθιοι μηριαίοι μύες) αποτελείται από τρεις μύες (εικόνα): Τι είναι η θλάση των οπίσθιων μηριαίων; Η μυϊκή ομάδα η οποία βρίσκεται στην οπίσθια επιφάνεια του μηρού (οπίσθιοι μηριαίοι μύες) αποτελείται από τρεις μύες (εικόνα): - Δικέφαλο μηριαίο - Ημιημενώδη 1

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΠΛΑΝΟΓΛΟΥ ΚΛΕΙΩ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΤΩΝ Τ.Ε.Π. ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α 2009-2010. Ειδίκευσης ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΙΟΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΙ

ΚΑΠΛΑΝΟΓΛΟΥ ΚΛΕΙΩ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΤΩΝ Τ.Ε.Π. ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α 2009-2010. Ειδίκευσης ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΙΟΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΙΟΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΚΑΠΛΑΝΟΓΛΟΥ ΚΛΕΙΩ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΤΩΝ Τ.Ε.Π. ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α 2009-2010 ιπλωµατική Εργασία για την απόκτηση Μεταπτυχιακού ιπλώµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΜΑΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΟΥ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΟΚΕΤΟΥ Φαίδρα Σταυρινίδου Λευκωσία, 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά Καρδιακή Ανεπάρκεια Απόστολος Καραβίδας Πρόεδρος Ομάδας Εργασίας Καρδιακής Ανεπάρκειας Διευθυντής Καρδιολογικού Τμήματος, Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Αθήνας Η καρδιακή ανεπάρκεια είναι μια σοβαρή καρδιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Ορισμός Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Ιατρική των Καταστροφών: Η άλλη διάσταση της Επείγουσας Ιατρικής

Ιατρική των Καταστροφών: Η άλλη διάσταση της Επείγουσας Ιατρικής Ιατρική των Καταστροφών: Η άλλη διάσταση της Επείγουσας Ιατρικής ηµήτριος Γ. Πύρρος, MD, EMDM /ντης Ιατρικών Υπηρεσιών, ΚΥ ΕΚΑΒ President-elect, elect, WADEM Ορισµοί Υπάρχουν τουλάχιστον 50 ορισµοί για

Διαβάστε περισσότερα

M. Vavuranakis Ass. Professor of Cardiology

M. Vavuranakis Ass. Professor of Cardiology M. Vavuranakis Ass. Professor of Cardiology Ηαλυσίδατηςέρευνας Η έρευνα αποτελεί κινητήρια δύναµη και κύριο µοχλό ανατροφοδότησης της οικονοµίας. European Commission, European Research Area, 2010 Γιατίηέρευναείναισηµαντική;

Διαβάστε περισσότερα

Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ

Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ 24o ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΑΣ Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ, ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, EUROMEDICA

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην έρευνα χρησιµοποίησης υπηρεσιών υγείας χρησιµοποιούνται επιδηµιολογικές, κοινωνιολογικές, οικονοµετρικές, καθώς και καθαρά

Διαβάστε περισσότερα

Η αποσαφήνιση του όρου Υποστηρικτική Τεχνολογία εµπεριέχει ισότιµα τις έννοιες Υ.Τ. υπηρεσίες και συσκευές

Η αποσαφήνιση του όρου Υποστηρικτική Τεχνολογία εµπεριέχει ισότιµα τις έννοιες Υ.Τ. υπηρεσίες και συσκευές Τι είναι η Υποστηρικτική Τεχνολογία (Υ.Τ.).) Η αποσαφήνιση του όρου Υποστηρικτική Τεχνολογία εµπεριέχει ισότιµα τις έννοιες Υ.Τ. υπηρεσίες και συσκευές Συσκευές Υποστηρικτικής Τεχνολογίας (Υ.Τ.).) «Οποιοδήποτε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2011-12

Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2011-12 Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2011-12 Διδάσκων: Πατίκας Δημήτρης Λέκτορας Τμήματος Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης 1 Σχετικά με

Διαβάστε περισσότερα

Γ.Ν «ΑΓ.ΠΑΥΛΟΣ» ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ

Γ.Ν «ΑΓ.ΠΑΥΛΟΣ» ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Γ.Ν «ΑΓ.ΠΑΥΛΟΣ» ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ:DrΣ.ΠΑΠΑΣΤΕΡΓΙΟΥ ΡΗΞΗ ΤΕΝΟΝΤΑ ΜΕΙΖΟΝΟΣ ΘΩΡΑΚΙΚΟΥ ΜΥΟΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:KOYMHΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΕΙΔΙΚΕΥΟΜΕΝΟΣ ΕΠΙΒΛΕΨΗ:ΚΑΛΥΒΑΣ ΕΥΣΤΑΘΙΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ Α 1 η Περίπτωση 2 η

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικό Προφίλ. ραστηριότητες. Στόχος. Νέες ράσεις. e-mail: info@youngsafedrivers.com web site: www.youngsafedrivers.com

Κοινωνικό Προφίλ. ραστηριότητες. Στόχος. Νέες ράσεις. e-mail: info@youngsafedrivers.com web site: www.youngsafedrivers.com Ελληνική Εταιρία Νέων Σωστής Οδικής Συµπεριφοράς Αστική µη κερδοσκοπική εταιρία 2011 Ελληνική Εταιρία Νέων Σωστής Οδικής Συµπεριφοράς All Rights Reserved Ελληνική Εταιρία Νέων Σωστής Οδικής Συµπεριφοράς

Διαβάστε περισσότερα

Ενυδάτωση & Ηλικωμένοι. Αδελαΐς Αθανασάτου, MSc Υποψήφια Διδάκτωρ Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνων

Ενυδάτωση & Ηλικωμένοι. Αδελαΐς Αθανασάτου, MSc Υποψήφια Διδάκτωρ Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνων Ενυδάτωση & Ηλικωμένοι Αδελαΐς Αθανασάτου, MSc Υποψήφια Διδάκτωρ Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνων Ποιοί είναι ηλικιωμένοι? Ορίζονται ως οι ενήλικοι ηλικίας μεγαλύτερης των 65 ετών Διαφοροποιήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Λήδα Μαδεμλή. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015

Λήδα Μαδεμλή. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 Λήδα Μαδεμλή Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 Σχετικά με το μάθημα Διαφάνειες users.auth.gr/lmademli Αξιολόγηση 70% γραπτές εξετάσεις 30% εργασία Ύλη Προτεινόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Συνολικό οικονομικό κόστος της καρδιαγγειακής νόσου

Συνολικό οικονομικό κόστος της καρδιαγγειακής νόσου Εκτίμηση της οικονομικής επιβάρυνσης που συνδέεται με την καρδιαγγειακή νόσο στο παρόν και στο μέλλον Η καρδιαγγειακή νόσος (ΚΑΝ) αποτελεί ένα σημαντικό παγκόσμιο πρόβλημα υγείας. Στην Ευρώπη, ευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΑΥΚΩΜΑ. προληψη και θεραπεια. επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας

ΓΛΑΥΚΩΜΑ. προληψη και θεραπεια. επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας ΓΛΑΥΚΩΜΑ προληψη και θεραπεια επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας Τι είναι το γλαύκωµα; Το γλαύκωμα αποτελεί μια ομάδα από παθήσεις των οφθαλμών, οι οποίες έχουν σαν κοινό χαρακτηριστικό

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες καθημερινής ζωής και οστεοπόρωση

Δραστηριότητες καθημερινής ζωής και οστεοπόρωση 2009, (40):138-142 Δραστηριότητες καθημερινής ζωής και οστεοπόρωση Σ. Μπακατσή Ως δραστηριότητες καθημερινής ζωής ορίζονται όλα αυτά που κάνουμε καθημερινά για να ζήσουμε, η προσωπική αυτοφροντίδα (το

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

όταν οι απλές ακτινογραφίες βάζουν την υπόνοια οστεοπόρωσης, τότε το άτοµο έχει χάσει το 30 % της οστικής του µάζας.

όταν οι απλές ακτινογραφίες βάζουν την υπόνοια οστεοπόρωσης, τότε το άτοµο έχει χάσει το 30 % της οστικής του µάζας. 1 ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ για την ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Εισαγωγή Η οστεοπόρωση είναι απ ότι δείχνουν τα στατιστικά στοιχεία όλων των χωρών µια ΑΡΚΕΤΑ ΣΥΧΝΗ κατάσταση. Μία στις δύο γυναίκες 65 χρόνων έχει υποστεί τουλάχιστον ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Προσδόκιµο Ζωής και Υγείας 2012

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Προσδόκιµο Ζωής και Υγείας 2012 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 03 / 07 / 2015 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Προσδόκιµο και Υγείας 2012 Η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ), σε συνεργασία µε την Ευρωπαϊκή Κοινή ράση για την καθιέρωση

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Τροποποίηση της σχέσης του ανθρώπου με το περιβάλλον.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΤΑΣΕΙΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΦΟΡΕΙΣ ΜΕ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΕΠΙΚΤΗΤΗΣ ΑΝΟΣΟΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ (AIDS) Αλέξης Δημήτρη Α.Φ.Τ: 20085675385 Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ [ Αναστασία Πέτρου ] 2009625164 Λευκωσία 2014

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ»

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ» I ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ «ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΤΟΠΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΕΣ ΚΑΙ Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ

ΟΙ ΤΟΠΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΕΣ ΚΑΙ Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ -Τεύχος 16 (2009), 61-76 ΟΙ ΤΟΠΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΕΣ ΚΑΙ Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ Περίληψη Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι

Διαβάστε περισσότερα

1. Σκοπός της έρευνας

1. Σκοπός της έρευνας Στατιστική ανάλυση και ερμηνεία των αποτελεσμάτων των εξετάσεων πιστοποίησης ελληνομάθειας 1. Σκοπός της έρευνας Ο σκοπός αυτής της έρευνας είναι κυριότατα πρακτικός. Η εξέταση των δεκτικών/αντιληπτικών

Διαβάστε περισσότερα