Το Πρόβληµα των Πτώσεων στα Ηλικιωµένα Άτοµα : Αίτια και Τρόποι Αντιµετώπισης Μέσω της Άσκησης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Το Πρόβληµα των Πτώσεων στα Ηλικιωµένα Άτοµα : Αίτια και Τρόποι Αντιµετώπισης Μέσω της Άσκησης"

Transcript

1 Επισκόπηση Aναζητήσεις στη Φυσική Αγωγή & τον Αθλητισµότόµος 1(1), ηµοσιεύτηκε: 15 Μαρτίου Inquiries in Sport & Physical Education Volume 1 (1), Released: March 15, 2003 Ηλεκτρονικό περιοδικό Electronic journal Το Πρόβληµα των Πτώσεων στα Ηλικιωµένα Άτοµα : Αίτια και Τρόποι Αντιµετώπισης Μέσω της Άσκησης Γιώργος Σκόνδρας & Βασιλεία Χατζητάκη ΤΕΦΑΑ, Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Εργαστήριο Φυσικής ραστηριότητας και Κινητικής Απόδοσης Περίληψη Ένα από τα σοβαρότερα προβλήµατα που συνοδεύουν την γήρανση είναι και το φαινόµενο των πτώσεων. Η παρούσα βιβλιογραφική ανασκόπηση οριοθετεί το πρόβληµα παρουσιάζοντας µία σειρά από επιδη- µιολογικά-στατιστικά στοιχεία σχετικά µε την συχνότητα των πτώσεων και τις δυσάρεστες επιπτώσεις τους σε ηλικιωµένα άτοµα. Σκοπός της ανασκόπησης είναι α) να αναδείξει ορισµένα από τα σηµαντικότερα αίτια που προκαλούν τις πτώσεις στα ηλικιωµένα άτοµα και β) να παρουσιάσει και να συγκρίνει τις µεθόδους αντιµετώπισης του προβλήµατος των πτώσεων µέσω της άσκησης. Από την συγκέντρωση των επιδηµιολογικών στοιχείων διαπιστώθηκε ότι στην Ελλάδα, δεν έχει γίνει ακόµα συστηµατική καταγραφή και αξιολόγηση του προβλήµατος. Οι αιτίες ποικίλουν και προέρχονται τόσο από τις εκφυλιστικές αλλαγές που συνοδεύουν την γήρανση, όσο και από το περιβάλλον ή τις συνθήκες στις οποίες ζει και κινείται ο ηλικιωµένος. Είναι γεγονός ότι είναι πολύ δύσκολο να καθοριστούν τα σαφή αίτια ή παθολογικά προβλήµατα που οδηγούν στην απώλεια της ισορροπίας γι αυτό και το πρόβληµα των πτώσεων παραµένει σύνθετο αλλά και δύσκολα να αντιµετωπιστεί µε κάποια φαρµακευτική αγωγή. Στο σηµείο αυτό έγκειται και η µεγάλη αξία της πρόληψης µέσω της εφαρµογής προγραµµάτων συστηµατικής εξάσκησης και φυσικής δραστηριοποίησης τα οποία απευθύνονται εξειδικευµένα στις ανάγκες των ηλικιωµένων µε σκοπό την διατήρηση και βελτίωση της λειτουργικής κινητικότητας για την αποφυγή των πτώσεων και συναφών ατυχηµάτων. Λέξεις κλειδιά: τρίτη ηλικία, πτώσεις, ισορροπία, άσκηση Fall related problems in the elderly: Origins and prevention through exercise George Skondras & Vassilia Hatzitaki Abstract Falls constitute one of the major problems associated with ageing. The present review provides epidemiological evidence regarding the incidence of falls and their negative impact among the elderly. The purpose is to a) identify the major factors contributing to a fall and b) present and compare different fall prevention programs that are based on exercise. Based on the epidemiological evidence presented in this study, it is deducted that there is no systematic monitoring or estimation of the falls problem in Greek population. The causes of fall could be either associated with the degenerative changes accompanying the aging process or could also be attributed to environmental factors. It is very difficult to accurately define the pathological problems that could lead to loss of balance and this is the reason why the problem could not be handled with pharmacological treatment. At this point the great value of physical exercise programs should be considered as the best way to prevent falls. Such intervention programs could be specifically designed to meet the needs of the elderly in order to improve functional mobility and reduce the risk of falls among the elderly. Keywords: ageing, falls prevention, balance, exercise, and physical activity ιεύθυνση επικοινωνίας: Χατζητάκη Βασιλεία Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης, Τµήµα Επιστήµης Φυσικής Αγωγής & Αθλητισµού Θεσσαλονίκη e mail:

2 Γ. Σκόνδρας & Β. Χατζητάκη / Αναζητήσεις στη Φ.Α. & τον Αθλητισµό, 1 (2003), Γενική Εισαγωγή Οι ηλικιωµένοι αποτελούν ίσως την πλειοψηφία της παγκόσµιας κοινότητας, αφού σύµφωνα µε επιδηµιολογικά δεδοµένα, ο αριθµός των ατόµων άνω των 65 ετών αυξάνεται κατά 6 φορές περισσότερο από τον υπόλοιπο πληθυσµό της γης (McPherson, 1986). Η ποιότητα ζωής του ηλικιωµένου συνδέεται άµεσα µε την εξασφάλιση της καλής λειτουργικότητας και αυτονοµίας του. Οι πτώσεις αναγνωρίζονται πλέον ως ένα από τα πιο σηµαντικά προβλή- µατα υγείας στους ηλικιωµένους αφού υπολογίζεται ότι ευθύνονται για το 70% των ατυχηµάτων σε άτοµα άνω των 75 ετών (Weigelt 1997). Τα στοιχεία που παραθέτονται στον Πίνακα 1 προσδίδουν άλλη διάσταση στο πρόβληµα των πτώσεων. Σύµφωνα µε αυτά, οι πτώσεις είναι µία από τις σηµαντικότερες αιτίες θανάτου ατόµων ηλικίας 65 ετών και άνω (Weigelt, 1997; Tinetti, Speechley, & Ginter, 1998; Sattin,1992) ενώ δύο στους τρεις θανάτους που προκλήθηκαν από ατυχήµατα οφειλόταν σε πτώση (Hirsch, Sommers, Olsen, Mullen & Winograd 1990). Σε µία έρευνα του Ινστιτούτου Υγείας και Γήρανσης των Η.Π.Α. για το έτος 1989, γίνεται αναφορά σε θανάτους που είχαν ως αιτία κάποια πτώση. Το 1998, περίπου άνθρωποι άνω των 65 πέθαναν από τραυµατισµούς που προκλήθηκαν από πτώση (National Center for Injury Prevention, 2000). Περισσότερο από το 65% στις θανατηφόρες πτώσεις αφορούσε άτοµα 75 ετών (Hoyert, Kochanek& Murphy,1999). Περίπου θάνατοι σε ηλικιωµένους Αµερικανούς οφείλονται σε πτώση κάθε χρόνο (American Academy of Family Physicians 2000). Άλλες πρόσφατες έρευνες (Przybelski & Shea, 2001), αναφέρουν ότι το 52.7% ανά γυναίκες και 62.1% ανά άνδρες άνω των 65 ετών πέθαναν από τραυµατισµούς που προκάλεσαν οι πτώσεις. Η πτώση µπορεί να αποτελέσει σηµαντική αιτία θνησιµότητας, νοσηρότητας και είναι σχεδόν ενδη- µική στα άτοµα της τρίτης ηλικίας. Στις ΗΠΑ, ένας στους τρεις ενήλικες 65 ετών ή µεγαλύτερος έχει την δυσάρεστη εµπειρία µίας πτώσης τουλάχιστον κάθε χρόνο (Hoyert, Kochanek, Murphy, 1999), ενώ περισσότεροι από 2 εκατοµµύρια άνθρωποι αυτών των ηλικιών υπέστησαν µία πτώση (Geriatric Education Center, 2001). Σύµφωνα µε τα στοιχεία του Ινστιτούτου Υγείας και Γήρανσης των Ηνωµένων Πολιτείων για το έτος 1989, καταγράφηκαν 7 εκατοµµύρια ατυχήµατα από πτώσεις και 2.4 εκατοµ- µύρια τραυµατισµοί, ενώ σύµφωνα µε την Αµερικανική Ένωση Οικογενειακών Γιατρών από το 1992 µέχρι το 1996 έγιναν 147 εκατοµµύρια εισαγωγές στα επείγοντα περιστατικά που σχετίζονταν µε πτώσεις (Burt & Fingerhut 1998, Runge 1993). Υπολογίζεται ότι το 28% µε 45% των ενεργά κοινωνικών ηλικιωµένων πέφτει κάθε χρόνο, και το 50% των πτώσεων συµβαίνει σε άτοµα άνω των 65 ετών. Η συχνότητα είναι ακόµα υψηλότερη στους οίκους ευγηρίας και σε ιδρύµατα νοσηλείας όπου το 45% µε 61% του πληθυσµού έχουν τουλάχιστον την εµπειρία µιας πτώσης κάθε χρόνο (Tinetti et al, 1998). Η ετήσια συχνότητα των πτώσεων σε άτοµα άνω των 65 στις ΗΠΑ είναι περίπου 220 ανά 1000 άτο- µα. (Tinetti et al,1998, Gryfe, Amies & Ashley, 1997). Ηλικιωµένοι που έζησαν την εµπειρία µιας πτώσεως παρουσιάζουν σηµαντική νοσηρότητα. Παραµένουν στα νοσοκοµεία σχεδόν διπλάσιο χρόνο από άλλους ηλικιωµένους ασθενείς που εισήχθησαν για διαφορετικούς λόγους. Μετά την αποθεραπεία τους και συγκρίνοντας τους µε άτοµα που δεν έχουν πέσει, εµφανίζουν µια δυσλειτουργία στις καθηµερινές φυσικές και κοινωνικές δραστηριότητες (American Academy of Family Physicians, 2000; Dunn, Rudberg, Furner & Cassel,1992). Συγκριτικά µε τα παιδιά, οι ηλικιωµένοι που πέφτουν είναι 10 φορές πιο πιθανό να εισαχθούν σε νοσοκοµείο και 8 φορές περισσότερο πιθανό να πεθάνουν εξαιτίας µιας πτώσεως. Περίπου το 25% των τραυµατισµών από πτώσεις οδήγησε σε κινητικές δυσκολίες κατά την εκτέλεση καθηµερινών δραστηριοτήτων. Πίνακας 1 : Συγκεντρωτικός πίνακας επιδηµιολογικών στοιχείων από το διεθνή χώρο σχετικά µε ατυχήµατα των ηλικιωµένων που οφείλονται σε πτώσεις. Πηγή-Χώρα NCIPC (National Center for Injury Prevention and Control) Συχνότητα ατυχηµάτων 1 στους 3 Έτος Θνησιµότητα Εισαγωγές σε νοσοκοµεία ανά Κόστος 2.9$δις American Academy of Family Physicians /χρόνο 147 εκ. Wisconsin Medical, Przybelski & Shea γυναίκες/ άνδρες/ $ δις Annual Report of the Institute for Health and Aging θάνατοι

3 Γ. Σκόνδρας & Β. Χατζητάκη / Αναζητήσεις στη Φ.Α. & τον Αθλητισµό, 1 (2003), Ανάµεσα στους ηλικιωµένους, η σηµαντικότερη σωµατική βλάβη που σχετίζεται µε τις πτώσεις είναι το κάταγµα του ισχίου. Περίπου το 3% όλων των πτώσεων προκαλεί κάταγµα σε άλλα σηµεία του σώµατος όπως η λεκάνη, ο σπόνδυλος, το χέρι ή το πόδι (Cooper, Campion & Melton, 1992). Το κάταγµα του ισχίου αποτελεί σηµαντική αιτία θανάτου και οδηγεί σε πάρα πολλά προβλήµατα υγείας και µειωµένης λειτουργικότητας (Cummings, Kelsey & Nevitt,1985). Με την αύξηση της ηλικίας, η πιθανότητα να υποστεί ένας ηλικιωµένος κάταγµα ισχίου αυξάνει κατακόρυφα (Scott, 1990). Τα περισσότερα κατάγµατα ισχίου οφείλονται σε πτώση, ενώ το 50% των ηλικιωµένων που νοσηλεύτηκαν για κάταγµα ισχίου δεν µπόρεσαν να επιστρέψουν σπίτι τους (Scott, 1990). Το 1995, περισσότεροι από Αµερικάνοι ηλικιωµένοι υπέστησαν κάταγµα ισχίου, ενώ έγιναν περίπου εισαγωγές σε νοσοκοµείο για κάταγµα ισχίου (Downtown, 1995). Οι µισοί από τους νοσηλευόµενους ηλικιωµένους δεν µπορούν να επιστρέψουν στο σπίτι τους ή να ζήσουν ανεξάρτητα µετά τον τραυµατισµό τους(scott 1990, Melton & Riggs, 1983) αλλά παραµένουν κλινήρεις για την υπόλοιπη ζωή τους. Το 60% των πτώσεων συνέβησαν στο σπίτι, 30% σε δηµόσιο χώρο και το 10% σε οίκους ευγηρίας. Παρατηρώντας τα επιδηµιολογικά στοιχεία από διαφορετικούς πληθυσµούς ή χώρες, διαπιστώνεται ότι υπάρχουν διαφορές στην συχνότητα του προβλήµατος ανάλογα µε α) τις κλιµατολογικές συνθήκες, β) το βιοτικό επιπέδο και γ) το φύλο. Σε µια φτωχή κοινωνία µαύρων στην Αµερική, 26 στα 1000 άτοµα άνω των 65 ετών εισήλθε στα επείγοντα περιστατικά για τραυµατισµό από πτώση. Μία αντίστοιχη σουηδική µελέτη αναφέρει ότι οι τραυµατισµοί αυτοί έχουν συχνότητα 14 ανά 1000 άτοµα ηλικίας άνω 60 ετών (Downtown, 1995). ιαφορές επίσης µπορούµε να επισηµαίνονται και ανάµεσα στα δύο φύλα. Οι ηλικιωµένες γυναίκες όχι µόνο έχουν περισσότερες πτώσεις από τους άνδρες, αλλά είναι περισσότερο πιθανό να υποπέσουν σε µικροτραυµατισµούς και κατάγµατα. Πρόσφατη ανάλυση των πληροφοριών από το National Population Health Survey (1996) υπολόγισε ότι η συχνότητα πτώσεων για τους Καναδούς είναι 4.94 ανά 100 άτοµα. Εντούτοις, λαµβάνοντας χωριστά τα στατιστικά για γυναίκες και άνδρες αποκαλύπτονται κάποιες διαφορές. Η συχνότητα πτώσεων για γυναίκες και άνδρες ήταν 6.29 και 3.21, αντίστοιχα, υποδεικνύοντας ένα µεγαλύτερο ποσοστό για τις γυναίκες σε σχέση µε τους άνδρες (Fletcher 1996). Είναι χαρακτηριστικό ότι το 75% - 80% όλων των καταγµάτων ισχίου το έχουν υποστεί οι γυναίκες (Melton & Riggs,1983). Από την άλλη πλευρά, δεν υπάρχει αµφιβολία ότι ο αριθ- µός των πτώσεων αυξάνεται προοδευτικά µε την ηλικία και στα δύο φύλα σε όλες τις φυλές και εθνότητες. Για παράδειγµα, η συχνότητα των τραυ- µατισµών από πτώσεις είναι υψηλότερη στα άτοµα άνω των 85 ετών σε σχέση µε ηλικιωµένους ηλικίας 65 ως 80 ετών (Sattin 1992). Mια άλλη σηµαντική παράµετρος του προβλή- µατος των πτώσεων είναι ο οικονοµικός αντίκτυπος στον προϋπολογισµό του εκάστοτε κράτους. Στην ετήσια αναφορά του Αµερικανικού Ινστιτούτου Υγείας και Γήρανσης για το 1989, το κόστος του προϋπολογισµού για την περίθαλψη έφθασε τα $7.8 δις (Alexander, Rivara, Wolf,1992). Σύµφωνα µε το National Center for Injury Prevention and Control το 1996 στην Αµερική το κόστος της νοσηλείας για κατάγµατα ισχίου υπολογίστηκε στα $2.9 δις (Πίνακας 1). Σύµφωνα µε στοιχεία του ίδιου οργανισµού, το 2040 τα κατάγµατα ισχίου θα ξεπεράσουν τα Το 1994 ο µέσος όρος για την νοσηλεία του κάθε ασθενή ήταν $1400 και το κόστος όλων των τραυµατιών ηλικίας άνω των 65 ανήλθε στα $20.2 δις. (Englander, Hodson & Terregrossa, 1996). Το δυσοίωνο µήνυµα είναι ότι το 2020 το κόστος υπολογίζεται ότι θα φθάσει τα $30 δις ετησίως. Όπως γίνεται αντιληπτό, δηµιουργείται άµεσα η ανάγκη για µεγαλύτερη προσοχή στα ατυχήµατα που συµβαίνουν στα ηλικιωµένα άτοµα. Πίνακας 2: Αριθµός περιστατικών κατάγµατος της αυχένα του µηριαίου οστού που καταγράφηκαν από τα κρατικά νοσοκοµεία της χώρας µας κατά το έτος 1998 {Εθνική Στατιστική Υπηρεσία) Ηλικία ετών ετών 75 και άνω Αριθµός περιστατικών κατάγµατος της κεφαλής του µηριαίου οστού από πτώση Όσον αφορά τον ελληνικό χώρο δεν έχει γίνει µέχρι στιγµής µία ουσιαστική και συστηµατική καταγραφή του αριθµού των ατυχηµάτων που προκαλούνται από απώλεια ισορροπίας σε ηλικιωµένα άτοµα, ούτε εκτίµηση των επιπτώσεων του προβλή- µατος για την εθνική οικονοµία. Σε µία έρευνα που έγινε στα πλαίσια µιας πρόσφατης µελέτης για συλλογή ανάλογων πληροφοριών από σχετικές υπηρεσίες και οργανισµούς Υγείας όπως είναι η Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, βρέθηκαν κάποια στοιχεία που αφορούν τον αριθµό εξελθόντων ασθενών µε κάταγµα του αυχένα του µηριαίου οστού λόγω πτώσης από τα δηµόσια νοσοκοµεία κατά το έτος 1998 (Πίνακας 2). Κατά το έτος 1998 καταγράφηκαν από τα δηµόσια νοσοκο- µεία της χώρας περιστατικά κατάγµατος του αυχένα του µηριαίου οστού από πτώση σε ηλικιω- µένα άτοµα άνω των 55 χρονών. Από τον Πίνακα

4 Γ. Σκόνδρας & Β. Χατζητάκη / Αναζητήσεις στη Φ.Α. & τον Αθλητισµό, 1 (2003), , διαπιστώνεται η δραµατική αύξηση της συχνότητας των περιστατικών ανά ηλικιακή κατηγορία 10 ετών, γεγονός που επιβεβαιώνει και συµπληρώνει την άποψη που επικρατεί διεθνώς και σύµφωνα µε την οποία στις προχωρηµένες ηλικίες η πτώση αποτελεί την πιο σοβαρή και συχνή αιτία τραυ- µατισµού. Συνοψίζοντας τα παραπάνω στατιστικά στοιχεία διαπιστώνεται η µεγάλη έκταση και σοβαρότητα του προβλήµατος των πτώσεων όχι µόνο σε διεθνές επίπεδο, αλλά και για τους ηλικιωµένους της χώρας. Επίσης γίνεται άµεσα αντιληπτή η αναγκαιότητα ανάπτυξης προγραµµάτων πρόληψης και έγκαιρης αντιµετώπισης του προβλήµατος µεσω της εξασφάλισης της καλής λειτουργικότητας και αυτονοµίας των ηλικιωµένων. Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι: α) να αναδείξει ορισµένα από τα σηµαντικότερα αίτια που προκαλούν τις πτώσεις σε τόσο µεγάλο ποσοστό στα ηλικιωµένα άτοµα και β) να παρουσιάσει και να συγκρίνει τις µεθόδους αντιµετώπισης και πρόληψης του προβλήµατος µέσω της άσκησης. Σχετικές Θεωρίες Οι πτώσεις σε κάθε ηλικία είναι το αποτέλεσµα της συνδυασµένης επίδρασης ποικίλων και σηµαντικών παραγόντων µε µία κοινή κατάληξη. Στους ηλικιωµένους, η προδιάθεση για πτώση αυξάνεται σηµαντικά και οι πτώσεις τείνουν να συµβαίνουν ακόµα και αν ασκείται ελάχιστη πίεση στους µηχανισµούς ισορροπίας. Αυτό σηµαίνει ότι όσο αυξάνεται η ηλικία, τόσο ο άνθρωπος είναι ευάλωτος σε οποιαδήποτε πτώση. Αυτό είναι απόρροια των εκφυλιστικών τάσεων που συνοδεύουν την γήρανση, µε αποτέλεσµα ο ηλικιωµένος να είναι ευάλωτος σε περιβαλλοντικές καταστάσεις που προκαλούν την απώλεια της ισορροπίας. Είναι πολύ δύσκολο να καθοριστούν µε σαφήνεια τα ακριβή αίτια που προκαλούν την απώλεια της ισορροπίας κάτω από συγκεκριµένες συνθήκες, αφού οι µηχανισµοί που εµπλέκονται είναι πολυσύνθετοι. ιάγνωση επίσης των πιθανών παθολογικών προβληµάτων (π.χ. διαταραχές του αιθουσαίου συστήµατος) που συνδέονται µε τα προβλήµατα της ισορροπίας είναι δύσκολο να γίνει κλινικά, αφού δεν υπάρχουν να ανάλογα τεχνολογικά µέσα αξιολόγησης της ισορροπίας. Οι συνθήκες που προκαλούν µία πτώση είναι πολύ πιο σύνθετες από αυτές που αξιολογούνται κλινικά. Αφού δεν µπορούν να καθοριστούν µε σαφήνεια τα πιθανά παθολογικά προβλήµατα που προκαλούν απώλεια της ισορροπίας, το πρόβληµα δεν µπορεί να αντιµετωπιστεί αποτελεσµατικά µε φαρµακευτική αγωγή. Σε αυτό το σηµείο έγκειται και η µεγάλη αξία των προγραµµάτων φυσικής άσκησης για τους ηλικιωµένους, αφού µέσω της συστηµατικής άσκησης είναι δυνατό να προληφθεί το πρόβληµα. Στο επόµενο κεφάλαιο γίνεται µια προσπάθεια ταξινόµησης των κυριοτέρων αιτίων που σχετίζονται µε την απώλεια της ισορροπίας µέσα από την ανασκόπηση σχετικών ερευνών και παρουσιάζονται οι πιο διαδεδοµένοι τρόποι αντιµετώπισης του προβλήµατος µέσω της άσκησης, όπως αυτοί έχουν καταγραφεί µέσα από επιστηµονικές µελέτες. Στην συνέχεια γίνεται µία αξιολόγηση και σύγκριση των αποτελεσµάτων των διαφόρων προγραµµάτων άσκησης που εφαρµόζονται µε σκοπό την πρόληψη και αντιµετώπιση προβληµάτων ισορροπίας σε ηλικιωµένα άτοµα. Ανασκόπηση Σχετικών Ερευνών Αίτια πτώσεων και προβληµάτων ισορροπίας στους ηλικιωµένους Εξωγενή Αίτια. Όσον αφορά τους εξωτερικούς παράγοντες, τα αίτια προσδιορίζονται κυρίως στις επιφάνειες µε τις οποίες έρχεται σε επαφή ο ηλικιω- µένος. Επικίνδυνη θεωρείται µια υγρή και γλιστερή επιφάνεια, όπως επίσης και µια ανώµαλη και ακατάστατη. Απώλεια ισορροπίας είναι επίσης πιθανό να συµβεί κατά το ανέβασµα σκάλας µε χαµηλό φωτισµό. Τα διάφορα εµπόδια και οι απότοµες αλλαγές στο επίπεδο βαδίσµατος ή µετακίνησης καθώς και το δυνατό σπρώξιµο σε πλήθος είναι παράγοντες που ωθούν τον ηλικιωµένο σε πτώση (Przybelski & Shea, 2001). Επίσης πρωτόγνωρες δραστηριότητες τις οποίες ο ηλικιωµένος δεν είναι συνηθισµένος να εκτελεί, όπως είναι οι κυκλικές και απότοµες περιστροφικές κινήσεις που επιβάλλουν την συνεχή αλλαγή στην διεύθυνση της κίνησης, οδηγούν σε έλλειψη ισορροπίας. Ίσως ένας πιο ασυνήθιστος παράγοντας, καθόλου όµως ασήµαντος, είναι τα υποδήµατα. Έρευνες έχουν δείξει ότι το πάχος της σόλας του υποδήµατος παίζει σηµαντικό ρόλο για την ισορροπία (Robbins, Waked, Gouw & McClaran, 1994). Oι Lord και Bashford (1996) δοκί- µασαν τέσσερις διαφορετικούς τύπους υπόδησης και συµπέραναν ότι τα χαµηλά παπούτσια και τα γυµνά πόδια προσφέρουν καλύτερη ισορροπία. Τέλος, ο σωστός σχεδιασµός ενός υποδήµατος προσαρµοσµένο στις ιδιαιτερότητες του ηλικιωµένου µπορεί να διασφαλίσει καλύτερη ισορροπία στην βάδιση και την εκτέλεση καθηµερινών δραστηριοτήτων (Menz & Sherrington, 2000). Συνοπτικά, αναφέρθηκαν οι κυριότεροι εξωγενείς παράγοντες που επιδρούν αρνητικά στην ισορροπία του ηλικιωµένου. Θα πρέπει όµως να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή και στα ενδογενή αίτια όπου παρατηρείται µια µεγάλη ποικιλοµορφία παραγόντων που κάνουν τον ηλικιωµένο πιο επιρρεπή στις πτώσεις. Τα πιθανά αίτια αφορούν αλλαγές που συµβαίνουν στο µυοσκελετικό, αισθητηριακόαντιληπτικό και γνωστικό επίπεδο ως απόρροια της γήρανσης.

5 Γ. Σκόνδρας & Β. Χατζητάκη / Αναζητήσεις στη Φ.Α. & τον Αθλητισµό, 1 (2003), Ενδογενή Αίτια. Ξεκινώντας την αναφορά στους παράγοντες που σχετίζονται µε την έλλειψη ισορροπίας και προέρχονται κυρίως από τον ίδιο τον οργανισµό του ηλικιωµένου, καλό είναι να παραθέσουµε τα αίτια αυτά σε γενικές γραµµές όπως παρουσιάζονται µέσα από ερωτηµατολόγια στα οποία έχουν απαντήσει οι ίδιοι οι ηλικιωµένοι ή άτοµα του περιβάλλοντος τους. Οι Gruenewald και Brodkin (2000) αποδίδουν τις πτώσεις στην παρουσία χρόνιων παθήσεων, στην χρήση ορισµένων φαρµάκων, σε προβλήµατα των κάτω άκρων και κατ επέκταση σε προβλήµατα βάδισης, δυσλειτουργίες στους µηχανισµούς ισορροπίας καθώς επίσης και σε πρόσφατη εισαγωγή σε νοσοκοµείο. Σε όλους αυτούς τους παράγοντες ο Barber (2001) προσθέτει την οστεοπόρωση, την έλλειψη φυσικής δραστηριότητας και την µειωµένη όραση. Εκτός από τα ερωτηµατολόγια µία άλλη αξιόπιστη πηγή για την έρευνα των παραγόντων πού σχετίζονται µε τις πτώσεις είναι η πειραµατική µελέτη των κινητικών µηχανισµών του ανθρώπινου οργανισµού και των αλλαγών που συµβαίνουν σε αυτούς ως συνέπεια της γήρανσης. Οι εκφυλιστικές αλλαγές που συµβαίνουν στον οργανισµό ως απόρροια της γήρανσης µπορεί να αφορούν το µυοσκελετικό, το αντιλιπτικό και το γνωστικό ή Κεντρικό Νευρικό Σύστηµα (Κ.Ν.Σ.) του ηλικιωµένου. Στη συνέχεια θα αναφερθούµε στα υποσυστήµατα αυτά και τις αλλαγές που συµβαίνουν ξεχωριστά προσπαθώντας να καθορίσουµε πιθανές αιτίες που σχετίζονται µε τις πτώσεις. Μυοσκελετικό Σύστηµα. Η κατάσταση των οστών σχετίζεται άµεσα µε τις πτώσεις. Άτοµα µε ιστορικό µε οστεοαρθρίτιδα, αν και έχουν υψηλότερη πυκνότητα στα οστά, δεν είναι προστατευµένα από µια οστεοπορωτική θλάση στην σπονδυλική στήλη. Πράγµα το οποίο εκτός του ότι δυσχεραίνει την σταθερότητα του σώµατος, αυξάνει και την πιθανότητα για πτώση (Jones et al., 1995). Σε άλλη έρευνα (Sherrington & Lord, 1998) έγινε σύγκριση ανά- µεσα σε οµάδα ατόµων που έπαθαν κάταγµα ισχίου και σε ηλικιωµένους χωρίς την εµπειρία κατάγ- µατος. Στους πρώτους διαπιστώθηκε ότι η µειωµένη δύναµη στους τετρακέφαλους επηρέασε σηµαντικά την σταθερότητά τους σε διάφορα είδη επιφανειών (σταθερή και αφρολέξ). Ένα άλλο σηµαντικό πρόβληµα που σε συνδυασµό µε άλλους παράγοντες µπορεί να αιτιολογεί την πτώση, είναι η µείωση της δύναµης του µυϊκού συστήµατος ως απόρροια της γήρανσης. Έχει βρεθεί ότι, όταν οι ηλικιωµένοι κατεβαίνουν τις σκάλες αποσβένουν το βάρος του σώµατος τους µε το σκελετικό τους σύστηµα και όχι µε το µυϊκό, το οποίο σε αυτή την περίπτωση πρέπει να δουλέψει έκκεντρα για να απορροφήσει την ορµή του σώµατος (De Vita & Hortobayi, 2000). Μια µελέτη σε ηλικιωµένες γυναίκες αναφέρει ότι όσες από αυτές είναι συνηθισµένες σε µια καθιστική ζωή έχουν µειωµένη ικανότητα παραγωγής µυϊκού έργου και δύναµης και είναι πιο επιρρεπείς να πάθουν µυϊκό τραυµατισµό σε έκκεντρες ασκήσεις π.χ. το τρέξιµο, µε άµεση συνέπεια την πτώση (Ploutz-Snyder, Giamis, Formikell & Rosenbaum, 2001). Παρόλα αυτά, έχει βρεθεί ότι το µέγεθος των κινητικών µονάδων του σώµατος δεν παίζει σηµαντικό ρόλο ούτε µπορεί να αιτιολογήσει τις µειωµένες λειτουργικές ικανότητες των ηλικιωµένων (Keen, Yue & Enoka,1994). Αυτό συµβαίνει διότι ενώ µειώνεται σηµαντικά ο αριθµός τους µε την αύξηση της ηλικίας, αυξάνεται η δύναµη που παράγει η κάθε κινητική µονάδα, µε αποτέλεσµα οι ηλικιωµένοι να ανταποκρίνονται ικανοποιητικά σε υποµέγιστες προσπάθειες. Αντιληπτικές ικανότητες: Όραση, κιναίσθηση, αιθουσαίο σύστηµα. Κλινικές µετρήσεις επιβεβαιώνουν ότι οι αλλαγές που συµβαίνουν ως απόρροια της γήρανσης στην όραση και στην κιναίσθηση επηρεάζουν την ικανότητα ισορροπίας του ηλικιωµένου (Lord & Menz, 2000). Οι Lord, Clark και Webster (1991) αξιολογώντας την σταθερότητα του σώµατος κάτω από διαφορετικές αισθητηριακές συνθήκες, διαπίστωσαν ότι η µειωµένη οπτική οξύτητα, η οπτική αντίθεση, η αδυναµία στα πόδια και ο αυξηµένος χρόνος αντίδρασης είναι σηµαντικοί παράγοντες που επηρεάζουν την αστάθεια του σώµατος. Η πιο σηµαντική αλλαγή, σχετικά πάντα µε την ηλικία, είναι η µείωση της περιφερειακής όρασης σε άτοµα άνω των 65 ετών. Οι Lord και Webster (1990), θεωρούν ότι οι ηλικιωµένοι στηρίζονται πολύ περισσότερο στην όραση για την διατήρηση της ισορροπίας τους εξαιτίας των σηµαντικών εκφυλιστικών αλλαγών του ιδιοδεκτικού και του αιθουσαίου συστήµατος. Οι ίδιοι ερευνητές εξέτασαν την ισορροπία ηλικιωµένων ενώ στέκονταν σε επιφάνεια µε µειωµένη υποστήριξη και διαπίστωσαν ότι η αυξη- µένη ταλάντωση του σώµατος οφειλόταν στην µειωµένη οπτική οξύτητα και την ευαισθησία στην οπτική αντίθεση (Lord et al.,1991a,b). Τέλος, η διαφορά του βαθµού οπτικής οξύτητας ανάµεσα στα δύο µάτια παίζει σηµαντικό ρόλο. Ακόµα και αν το ένα µάτι βλέπει καλά, αυτό δεν επαρκεί να διατηρήσει το άτοµο την ισορροπία του (Lord & Menz, 2000). Οι ηλικιωµένοι µπορούν να χάσουν επίσης την ισορροπία τους µη µπορώντας να αντιδράσουν ικανοποιητικά σε δυναµικά οπτικά ερεθίσµατα που προέρχονται από το περιβάλλον (Borger, Whitney, Redfern & Furman 1999). Οι Lord, Clark και Webster (1991) αναφέρουν ότι εκτός από την µειωµένη ευαισθησία στην οπτική αντίθεση, ανάµεσα στα πιθανά αίτια που µπορεί να οδηγήσουν σε πτώση, είναι και η µειωµένη κιναίσθηση των κάτω άκρων. Επίσης η ίδια οµάδα ερευνητών (Lord, Mclean, Stathers, 1992; Lord et. al., 1994) διαπίστωσε ότι η µειωµένη αίσθηση της αφής, τα

6 Γ. Σκόνδρας & Β. Χατζητάκη / Αναζητήσεις στη Φ.Α. & τον Αθλητισµό, 1 (2003), αντί-υπερτασικά φάρµακα ή ψυχολογικά προβλή- µατα αποτελούν επίσης σηµαντικά αίτια. Οταν οι µειωµένες κιναισθητικές λειτουργίες του σώµατος συνδυάζονται µε ψυχιατρικά και αντικαταθλιπτικά φάρµακα, η ικανότητα της ισορροπίας επηρεάζεται ακόµα περισσότερο (Lord, Anstey, Williams & Ward, 1995). Η πιθανότητα τραυµατισµού αυξάνεται ακόµα περισσότερο όταν τα φάρµακα συνδυάζονται µε το αλκοόλ. Οι ηλικιωµένοι µε διαβήτη µπορεί να παρουσιάσουν επίσης προβλήµατα ισορροπίας. Αυτό οφείλεται στο ότι ο διαβήτης έχει εκφυλιστικές επιδράσεις στους µηχανισµούς της κιναίσθησης, γεγονός που επηρεάζει την σταθερότητα του σώµατος.(lord, Caplan, Colagiuri & Nard 1993). Οι περιφερειακές πολυνευροπάθειες αποτελούν επίσης σοβαρή αιτία ατυχηµάτων και πτώσεων που συµβαίνουν σε ηλικιωµένα άτοµα, ειδικά όταν η µειωµένη κιναίσθηση εντοπίζεται στα κάτω άκρα (Bergin et al.,1995). Κλινικά τεστ επιβεβαιώνουν επίσης ότι οι µειωµένες αντιδράσεις του αιθουσαίου συστήµατος στις απότοµες κινήσεις του κεφαλιού προκαλούν εύκολα ζαλάδα και αυξάνουν κατά συνέπεια την πιθανότητα της πτώσης (Hirvonen et al., 1997). Γνωστικοί µηχανισµοί επεξεργασίας πληροφοριών. Πρόσφατα ερευνητικά δεδοµένα δείχνουν ότι το πρόβληµα των πτώσεων δεν συνδέεται άµεσα µε εκφυλιστικές τάσεις σε κάποιο συγκεκριµένο υποσύστη- µα του οργανισµού που συνδέεται µε την ικανότητα διατήρησης της ισορροπίας. Αντίθετα, το πρόβληµα δηµιουργείται όταν οι ηλικιωµένοι καλούνται να συνθέσουν και να επεξεργαστούν τις δια φορετικές πληροφορίες που λαµβάνουν µέσω των Πίνακας 3. Προγράµµατα άσκησης που έχουν εφαρµοστεί σε ηλικιωµένα άτοµα µε σκοπό την πρόληψη πιθανών ατυχηµάτων και πτώσεων Πρόγραµµα Ερευνητής Ίδρυµα Εξάσκηση Αποτελέσµατα Φυσική δραστηριότητα Μυϊκή ενδυνάµωση American Academy of Orthopaedic, Sargeon 2002 Brown & Hollozy, 1993 Singh, Clements, Fiatarone 1997 Ανεβοκατέβασµα σκάλας, βάδην, τρέξιµο Περπάτηµα, τρέξιµο, ποδήλατο. Άτοµα ετών Προοδευτική εκπαίδευση αντοχής (PRT) Εύρυθµη λειτουργία ζωτικών οργάνων Αύξηση µέγιστης πρόληψης οξυγόνου κατά 24% στους άνδρες και 21% στις γυναίκες Αντιµετώπιση κατάθλιψης και ευεργετικά αποτελέσµατα στη φυσική κατάσταση Caplan, Ward, Lord, 1993 Αεροβική γυµναστική Βελτίωση καρδιαγγειακού συστήµατος, µυϊκή συνεργεία, µείωση πιθανότητας θλάσης Keen, Yue, Enoka 1994 Ασκήσεις δύναµης 12 εβδοµάδων Αύξηση δύναµης, καλύτερη ετοιµότητα µυοσκελετικού συστήµατος Lord et al., 1996 Αυξανόµενη ταχύτητα περπατήµατος, αύξηση του ρυθµού, µεγαλύτερο µήκος βηµατισµού. Βελτίωση συντονισµού αιώρησης άνω άκρων µε τα κάτω, βελτίωση µυϊκής δύναµης και εύρος του γόνατος Εξειδικευµένη εξάσκηση ισορροπίας Lord, Ward, Wiliams, Strudwick, Zivanovic, 1996 Ασκήσεις ισορροπίας σε σκληρή ή µαλακή επιφάνεια µε κλειστά ή ανοιχτά µάτια Ικανότητα οργάνωσης και σύνθεσης αισθητηριακών πληροφοριών Shumway- Cook, Horak, Yardley, Bronstein 1995;, Moore, Hu, Woollacot 1993 ιαφοροποιηµένες αισθητηριακές συνθήκες: περιορισµό οπτικού πεδίου εισαγωγή διαφόρων οπτικών ερεθισµάτων, περιστροφή γύρω από τον εγκάρσιο άξονα του σώ- µατος, µετατόπιση της βάσης στήριξης Vitasalo et al., 1999 Οπτική ανατροφοδότηση

7 Γ. Σκόνδρας & Β. Χατζητάκη / Αναζητήσεις στη Φ.Α. & τον Αθλητισµό, 1 (2003), αντιληπτικών συστηµάτων προκειµένου να διατηρήσουν την ισορροπία τους. Για παράδειγµα, οι ηλικιωµένοι είναι το ίδιο ικανοί µε τους νέους να διατηρούν την ισορροπία τους σε συνθήκες απώλειας της όρασης ή διαταραχής µέσω της κιναίσθησης (Woollacott, Shumway- Cook, Nashner, 1986). Πρόβληµα απώλειας της ισορροπίας δηµιουργείται µόνο στη περίπτωση που οι ηλικιωµένοι στηρίζονταν αποκλειστικά στο αιθουσαίο σύστηµα χωρίς πληροφορίες από την όραση και την κιναίσθηση. Εποµένως, η συντονιστική λειτουργία του αιθουσαίου συστήµατος επηρεάζεται από την ηλικία στην περίπτωση συγκάλυψης ή αλληλοσυγκρουό- µενων πληροφοριών από τα άλλα αισθητήρια συστήµατα. Οι Rankin, Woollacott, Shumway- Cook και Brown (2000) προσπάθησαν να εξετάσουν γιατί πέφτουν οι ηλικιωµένοι όταν κατά την ισορροπία απαιτείται και γνωστική δραστηριοποίηση. Έτσι υπέβαλαν τους εξεταζόµενους σε διανοητική µαθηµατική άσκηση (µέτρηµα), διαταράσσοντας ταυτόχρονα την ισορροπία τους. Τα αποτελέσµατα συγκρίθηκαν µε εκείνα µιας οµάδας νέων που έκαναν το ίδιο και διαπιστώθηκε οι ηλικιωµένοι κατάβάλουν πολύ περισσότερη µυϊκή προσπάθεια από ότι οι νέοι προκειµένου να διατηρήσουν την ισορροπία τους όταν απαιτείται ταυτόχρονα γνωστική δραστηριοποίηση. Σε ένα άλλο πείραµα, διαπιστώθηκε επίσης ότι οι ηλικιωµένοι δεν είχαν την ικανότητα να επεξεργαστούν ταυτόχρονα οπτικές και κιναισθητικές πληροφορίες για να βελτιώσουν την ισορροπία τους σε αντίθεση µε νεότερους εξεταζό- µενους (Hay, Bard, Fleury & Teasdale,1996). Από την στιγµή που υπάρχει πρόβληµα στην σύνθεση και γνωστκή επεξεργασία των πληροφοριών, οι ηλικιωµένοι εξακολουθούν να στηρίζονται αποκλειστικά στην όραση για την διατήρηση της ισορροπίας τους (Perrin, Jeandel, Perrin & Bene, 1997). Τρόποι αντιµετώπισης των προβληµάτων ισορροπίας µέσω της άσκησης Σε αυτό το κεφάλαιο, γίνεται µία προσπάθεια ανασκόπησης των πιο σηµαντικών τρόπων παρέµβασης µέσω προγραµµάτων φυσικής άσκησης που εφαρµόζονται µε σκοπό όχι µόνο την αντιµετώπιση του προβλήµατος των πτώσεων αλλά κυριότερα την πρόληψη του. Σ αυτόν ακριβώς τον τοµέα η Φ.Α. µε τις γνώσεις και τα κατάλληλα προγράµµατα άσκησης µπορεί να προσφέρει σηµαντική βοήθεια. Στον Πίνακα 3 παρουσιάζονται συνοπτικά τα προγράµµατα άσκησης που έχουν εφαρµοστεί σε ηλικιωµένους από διάφορους ερευνητές, το περιεχόµενο τους καθώς και τα κυριότερα αποτελέσµατα τους. Προγράµµατα φυσικής δραστηριότητας και µυϊκής ενδυνάµωσης. Η φυσική δραστηριοποίηση του ηλικιω- µένου µέσω της βάδισης ή του τρεξίµατος σε συνδυασµό µε κάποιες ασκήσεις χαλάρωσης είναι ένας απλός τρόπος ο οποίος µπορεί να έχει σηµαντικές ευεργετικές επιδράσεις στην κινητική λειτουργικότητα του. Είναι προτιµότερο να αποφεύγονται οι πολυσύχναστοι δρόµοι µε τα αυτοκίνητα και τα καυσαέρια και να προτιµούνται µέρη µε πράσινο και δένδρα για καθαρότερη ατµόσφαιρα και µεγαλύτερη πρόσληψη οξυγόνου. Μέσα σ αυτές τις δραστηριότητες µπορεί να συµπεριλαµβάνεται και το ανεβοκατέβασµα της σκάλας, όπου σε καθηµερινή βάση διατηρεί τον οργανισµό σε καλή φυσική κατάσταση και βοηθά στην εύρυθµη λειτουργία των ζωτικών οργάνων (American Academy of Orthopaedic Surgeons, 2002). Άλλη µια φυσική δραστηριότητα είναι η αεροβική γυµναστική. Οι θετικές συνέπειες αυτής της άσκησης αναφέρονται κυρίως στις λειτουργίες του καρδιαγγειακού συστήµατος, καθώς επίσης και στην καλύτερη συνεργασία µεταξύ του εγκεφάλου και του µυϊκού συστήµατος (Caplan, Ward & Lord,1993). Ακόµη ένα πρόγραµµα µε γενικές ασκήσεις αεροβικής µπορεί να µειώσει κατά µεγάλο ποσοστό την πιθανότητα για θλάση (Lord et al., 1996). Ενα παρόµοιο πρόγραµµα µε την ονοµασία προοδευτική εκπαίδευση αντοχής (PRT) έχει εφαρµοστεί κυρίως για την αντιµετώπιση της κατάθλιψης στους ηλικιωµένους, αλλά ταυτόχρονα µπορεί να έχει ευεργετικά απότελέσµατα στη φυσική κατάστασή τους, στην ποιοτητα ζωής και στις διάφορες δραστηριότητες τους (Singh, Clements & Fiatarone 1997). Τέλος., είναι γνωστό ότι ένα πρόγραµµα άσκησης 12 εβδοµάδων µε σκοπό την αύξηση της δύναµης µπορεί να επιφέρει σηµαντικές αλλαγές στο µυοσκελετικό σύστηµα και συγκεκριµένα στις κινητικές µονάδες των µυών µε αποτέλεσµα την καλύτερη ετοιµότητα του µυοσκελετικού συστήµατος στην περίπτωση αποσταθεροποιητικού ερεθίσµατος. (Keen, Yue & Enoka 1994) Προγράµµατα εξάσκησης καθηµερινών δραστηριοτήτων. Οι πιθανές θετικές επιδράσεις του βαδίσµατος, τρεξίµατος και του ποδηλάτου στην δύναµη, την ευλυγισία, την ταχύτητα και την ισορροπία εξετάστηκαν σε άτοµα µεταξύ ετών (Brown & Holloszy, 1993). Τα αποτελέσµατα έδειξαν ότι οι ηλικιωµένοι εκτελούν µε µεγαλύτερη ευκολία τις καθη- µερινές δραστηριότητες τους αφού βελτιώνονται όλες οι παραπάνω φυσικές ικανότητες και αυξάνεται η µέγιστη πρόσληψη οξυγόνου κατά 24% στους άνδρες και 21% στις γυναίκες. Έχει βρεθεί επίσης ότι µια σειρά δροµικών, τακτικών ασκήσεων µπορεί να βελτιώσει τον τρόπο βαδίσµατος. Οι ασκήσεις αυτές περιέχουν αυξανόµενη ταχύτητα περπατήµατος, αύξηση του ρυθµού και µεγαλύτερο µηκος του βηµατισµού. Με την αύξηση του ρυθµού βελτιώνεται ο συντονισµός της αιώρησης των χεριών µε τα κάτω άκρα και µε το µεγαλύτερο µήκος του βηµατισµού βελτιώνεται η µυϊκή δύναµη και το εύρος κίνησης του γόνατος(lord et al., 1996).

8 Γ. Σκόνδρας & Β. Χατζητάκη / Αναζητήσεις στη Φ.Α. & τον Αθλητισµό, 1 (2003), Εξειδικευµένα προγράµµατα εξάσκησης ισορροπίας. Τα τελευταία χρόνια έχουν αναπτυχθεί και εφαρµόζονται αρκετά τα εξειδικευµένα προγράµµατα εξάσκησης τις ισορροπίας τα οποία περιλαµβάνουν εξάσκηση σε διαφοροποιηµένες, µειωµένες ή συχνά αντικρουόµενες αισθητηριακές συνθήκες. Ένα πρό γραµµα εξάσκησης της ισορροπίας σε διαφοροποιηµένες οπτικές και κιναισθητικές συνθήκες διάρκειας µπορεί να έχει ευεργετικά αποτελέσµατα στην ικανότητα οργάνωσης και σύνθεσης αισθητηριακών πληροφοριών (Lord, Ward, Williams, Strudwick & Zivanovic, 1996). Ένα τέτοιο πρόγραµµα περιλαµβάνει ασκήσεις ισορροπίας σε σκληρή ή µαλακή επιφάνεια µε ανοιχτά και κλειστά µάτια. Παρόµοιο πρόγραµµα αποκατάστασης µπορεί να εφαρµοστεί για εξάσκηση σε διαφοροποιηµένες αισθητηριακές συνθήκες οι οποίες περιλαµβάνουν περιορισµό του οπτικού πεδίου, εισαγωγή διαφόρων οπτικών ερεθισµάτων, περιοστροφή γύρω από τον εγκάρσιο του σώµατος, µετατόπιση της βάσης στήριξης (Shumway-Cook, Horak, Yardley & Bronstein, 1995;, Moore, Hu & Woollacot 1993). Μια επίσης διαδεδοµένη µέθοδος είναι η εξάσκηση της ισορροπίας µέσω οπτικής ανατροφοδότησης. Ο εξεταζόµενος στέκεται σε µια πλατφόρ- µα η οποία καταγράφει τη θέση του κέντρου βάρους (κ.β.) και είναι υποχρεωµένος να εκτελεί τις κινήσεις εκείνες οι οποίες θα δώσουν στο κ.β. µια συγκεκριµένη πορεία η οποία καταγράφεται στην οθόνη του Η/Υ. Ο ασκούµενος λαµβάνει κατά την διάρκεια της εξάσκησης οπτική ανατροφοδότηση σχετικά µε τις αποκλίσεις του κ.β. από την ιδεατή πορεία (Viitasalo et al., 1999). Σχόλια και Συζήτηση Από την ανάλυση των επιδηµιολογικών δεδο- µένων αλλά και την ανασκόπηση της σχετικής βιβλιογραφίας διαπιστώνεται ότι τα παθολογικά αίτια που σχετίζονται µε προβλήµατα απώλειας της ισορροπίας στα ηλικιωµένα άτοµα είναι ποικίλα και σύνθετα και αφορούν ένα ευρύ φάσµα του γενικού πληθυσµού. ιαπιστώθηκε ότι οι αιτίες ποικίλουν και προέρχονται τόσο από το ίδιο το άτοµο και τις εκφυλιστικές αλλαγές που συνοδεύουν την γήρανση, όσο και από το περιβάλλον ή τις συνθήκες στις οποίες ζει και κινείται ο ηλικιωµένος. Από την παρούσα ανασκόπηση, γίνεται εύκολα αντιληπτό ότι δεν υπάρχει ένας αποκλειστικά µηχανισµός που να ευθύνεται για την απώλεια της ισορροπίας και την ενδεχόµενη πτώση. Είναι γεγονός επίσης ότι είναι πολύ δύσκολο να καθοριστούν τα σαφή αίτια ή παθολογικά προβλήµατα που οδηγούν στην απώλεια της ισορροπίας γι αυτό και το πρόβληµα των πτώσεων παραµένει σύνθετο, άλυτο και σχεδόν αδύνατο να αντιµετωπιστεί µε κάποια φαρµακευτική αγωγή. Στο σηµείο αυτό έγκειται και η µεγάλη αξία της πρόληψης µέσω της εφαρµογής προγραµµάτων συστηµατικής εξάσκησης και φυσικής δραστηριοποίησης τα οποία να απευθύνονται εξειδικευµένα στις ανάγκες των ηλικιωµένων µε σκοπό την διατήρηση και βελτίωση της λειτουργικής κινητικότητας τους για την αποφυγή των πτώσεων και συναφών ατυχηµάτων. Γνωρίζοντας τα κυριότερα εξωγενή αλλά και ενδογενή αίτια που µπορούν να προκαλέσουν ένα ατύχηµα καθώς και τις ιδιοµορφίες του κινητικού µηχανισµού του ηλικιωµένου, το επόµενο βήµα είναι ο σχεδιασµός και η ανάπτυξη προγραµµάτων άσκησης και φυσικής εξάσκησης προσαρµοσµένα στις ανάγκες του ηλικιωµένου µε στόχο πάντα την εξασφάλιση της αυτονοµίας και της κινητικής λειτουργικότητας του. Τα προγράµµατα αυτά ίσως αποτελούν την µοναδική ουσιαστική λύση στο πρόβληµα των πτώσεων και αυτό πρέπει να καταστεί κατανοητό από τους ενδιαφερόµενους φορείς που σχετίζονται µε τα ηλικιωµένα άτοµα. Πρακτικές Εφαρµογές και Προτάσεις Η εφαρµογή των προγραµµάτων άσκησης θα γίνει πράξη εφόσον και αν γίνει αντιληπτό η σοβαρότητα του προβλήµατος όχι µόνο από τους αρµόδιους φορείς αλλά και από τα ίδια τα ηλικιω- µένα άτοµα. Προτείνεται πρώτα απ όλα η σωστή και διαρκής ενηµέρωση και εκπαίδευση προκειµένου οι ηλικιωµένοι να αντιµετωπίζουν την εξάσκηση ως µέσο εξασφάλισης της καλής λειτουργικής κινητικότητας αλλά και πρόληψης προβληµάτων ισορροπίας. Όσον αφορά την οργάνωση των προγραµµάτων εξάσκησης που δεν απαιτούν κάποιο εξειδικευµένο χώρο όπως είναι οι φυσικές δραστηριότητες, µπορούν να καλυφθούν µέσα από τα προγράµµατα µαζικού αθλητισµού. Είναι άµεση προτεραιότητα για κάθε δήµο και κοινότητα να παρέχει τη δυνατότητα στα ηλικιωµένα άτοµα να ασκούνται συστηµατικά. Εκτός από τα γενικά προγράµµατα άσκησης και µαζικού αθλητισµού στα οποία είναι σηµαντικό να συµµετέχουν οι ηλικιωµένοι, διαπιστώνεται επίσης η ανάγκη για πιο άµεση και συστηµατική αντιµετώπιση του προβλήµατος των πτώσεων µέσα από τον σχεδιασµό και την εφαρµογή προγραµµάτων εξάσκησης τα οποία να απευθύνονται πιο εξειδικευµένα στην βελτίωση της ισορροπίας. Μέσα από την παρούσα βιβλιογραφική ανασκόπηση διαπιστώθηκε επίσης η ανάγκη ενηµέρωσης και παροχής πιο εξειδικευµένων γνώσεων στους καθηγητές Φ.Α σχετικά µε τις ιδιαιτερότητες και ανάγκες του πληθυσµού της τρίτης ηλικίας αλλά και τα προβλήµατα ισορροπίας που αντιµετωπίζουν. Είναι σηµαντικό οι καθηγητές Φ.Α. να γνωρίζουν τους εξωτερικούς παράγοντες που µπορεί να προκαλέσουν µία πτώση έτσι ώστε να δια-

9 Γ. Σκόνδρας & Β. Χατζητάκη / Αναζητήσεις στη Φ.Α. & τον Αθλητισµό, 1 (2003), µορφώνουν µε τέτοιο τρόπο το περιβάλλον εξάσκησης ώστε οι κίνδυνοι τραυµατισµών και ατυχη- µάτων να περιορίζονται στο ελάχιστο. Επίσης είναι δυνατό διαµορφώνοντας κατάλληλα το περιβάλλον άσκησης να βοηθούν τους ηλικιωµένους να αντιµετωπίζουν καλύτερα και πιο προετοιµασµένοι τις καταστάσεις εκείνες που µπορεί να προκαλέσουν πτώση Προτάσεις για Μελλοντικές Έρευνες Μια µέθοδος εξάσκησης, που συνάδει µε την σύγχρονη εποχή που διανύουµε, είναι η αξιοποίηση νέων τεχνολογιών όπως είναι η εικονική πραγ- µατικότητα, για την αντιµετώπιση προβληµάτων ισορροπίας. Αυτή αποσκοπεί στην έγκαιρη διάγνωση, πρόληψη και αποκατάσταση διαταραχών του συστήµατος ισορροπίας µε απώτερο σκοπό την µείωση των ατυχηµάτων που σχετίζονται µε τις πτώσεις σε άτοµα της τρίτης ηλικίας. Η ικανότητα του ηλικιωµένου να προσαρµόζεται σε καινούργιες και γρήγορα εναλλασσόµενες συνθήκες του περιβάλλοντος µπορεί να βελτιωθεί µε την επαναλαµβανόµενη και συστηµατική έκθεση σε ανάλογες συνθήκες οι οποίες προσοµοιώνονται µέσω της τεχνολογίας της εικονικής πραγµατικότητας. Η χρήση της νέας τεχνολογίας παρέχει την δυνατότητα για καταγραφή και αξιολόγηση των κινητικών αντιδράσεων σε αποσταθεροποιητικά ερεθίσµατα ή γεγονότα που συµβαίνουν σε συνθήκες της καθη- µερινής ζωής και απαιτούν την προσαρµογή σε αλληλοσυγκρουόµενες αισθητηριακές πληροφορίες. Η χρήση της εικονικής πραγµατικότητας µπορεί να βοηθήσει στο σχεδιασµό και την εφαρµογή προγραµµάτων βελτίωσης εξάσκησης της ικανότητας ισορροπίας σε άτοµα τρίτης ηλικίας µε στόχο την πρόληψη των ατυχηµάτων που οφείλονται σε πτώσεις στα άτοµα αυτά (Shapiro, Stanley & Silverberg, 1999). Σηµασία για την ποιότητα ζωής Η εξασφάλιση της καλής λειτουργικής κινητικότητας και αυτονοµίας του ηλικιωµένου ατόµου συµβάλλει ουσιαστικά την αναβάθµιση του επιπέδου ζωής για τον πληθυσµό της τρίτης ηλικίας. Η παρούσα βιβλιογραφική ανασκόπηση έχει ως στόχο να ευαισθητοποιήσει όλους όσους ασχολούνται µε ηλικιωµένα άτοµα σχετικά µε το πρόβληµα των πτώσεων και τις δυσάρεστες συνέπειες του για την ποιότητα ζωής του ηλικιωµένου. Γνωρίζοντας τα αίτια και τους παράγοντες εκείνους που µπορεί να προκαλέσουν µία πτώση αλλά και τις δυνατότητες αντιµετώπισης του προβλήµατος µέσω της άσκησης, γίνεται άµεσα αντιληπτή η επιτακτική ανάγκη για τον σχεδιασµό και την εφαρµογή εξειδικευµένων προγραµµάτων άσκησης τα οποία θα εξασφαλίσουν ένα ποιοτικά υψηλό επίπεδο ζωής για τον ηλικιωµένο. Βιβλιογραφία Alexander, B.H., Rivara, F.P., & Wolf, M.E. (1992). The cost and frequency of hospitalization for fall- related injuries in older adults. American Journal of Public Health 82(7), American Academy of Orthopaedic Surgeons (2002). Annual Report (on-line information) American Academy of Family Physicians (2002). Annual Report (on-line information). Barber, C.E. (2001), Preventing Falls in the Elderly. On-line information (www.colostate.edu.10242) Bergin, P.S., Bronstein, A.M., Murray, N.F., Sancovic, S., & Zeppenfeld, K., (1995). Body sway and vibration perception thresholds in normal aging and in patients with polyneuropathy. Journal of Neurology, Neurosurgery and Psychiatry, 58, Borger, L. L., Whitney, S. L, Redfern, M. S., & Furman, J.M. (1999). The influence of dynamic visual environments on postural sway in the elderly. Journal of Vestibular Research 9, Brown, M., & Holloszy, J.O. (1993). Effects of walking, jogging and cycling on strength, flexibility, speed and balance in 60-to 72-years olds. Ageing (Milano) 5(6), Burt, C.W., & Fingerhut, L.A. (1998). Injury visits to hospital emergency departments: United States, Vital Health Statistics, 13, Caplan, G.A., Ward, J.A., Lord, S.R., (1993). The be - nefits of exercise in post-menopansal women. Australian Journal of Public Health 17, Cooper, C., Campion, G., & Melton, L.J. (1992). Hip fractures in the elderly: a world- wide projection. Osteoporosis International, 2(6), Cummings, S.R., Kelsey, J.L. & Nevitt, M.C. (1985). Epidemiology of osteoporosis and osteoporotic fractures. Epidemiology Reviews 7, De Vita, P., & Hortobagvi, T. (2000). Age increases the skeletal versus muscular component of lower extremity stiffness during stepping down. Journal of Gerontology: Biological Sciences, 55(12), B593-B600.

10 Γ. Σκόνδρας & Β. Χατζητάκη / Αναζητήσεις στη Φ.Α. & τον Αθλητισµό, 1 (2003), Dunn, J.E., Rudberg, M.A., Furner, S.E., & Cassel, C.K. (1992). Mortality disability and falls in older persons: the role of underlying disease and disability. American Journal of Public Health, 82, Fletcher, P. (1996). Risk factors and prevention strategies. Department of Kinesiology and Physical Education (on-line article) Englander, F., Hodson, T.J., & Terregrossa, R.A. (1996). Economic dimension of slip and fall injuries. Journal of Forensic Science, 41(5), Geriatric Education Center (2001). Annual Report, Oct. 30, 2001 (on-line information). Gryfe, J.S., Amies, A., Ashley, M.J. (1997). A longitudinal study of falls in an elderly population: I. Incidence and morbidity. Age and Ageing 6, Hay, L., Bard, C., Fieury, M., & Teasdale, N. (1996) Availability of visual and proprioceptive afferent messages and postural control in elderly adults. Experimental Brain Research, 108(1), Hirsch, C.H., Sommers, L., Olsen, A., Mullen, L., & Winograd, C.H. (1990). The natural history of functional morbidity in hospitalized older patients. Journal of American Geriatrics Society, 38, Hirvonen, T.P., Aalto, H., Pyykko, I., Juhola, M., & Jantti, P. (1997). Changes in vestidbulo-ocular reflex of elderly people. Acta Otolaryngology, Suppl 529, Hoyert, D.L., Kochanek, K.D., & Murphy, S.L. (1999). Deaths: Final Data for National Vital Statistics Report, 47(19). Hyattsville, Maryland: National Center for Health Statistics. Jones, G., Nguyen, T., Sambrook, P.N., Lord, S.R., Kelly, P., & Eisman, J.A. (1995). Osteoarthritis, bone density, postural stability and osteoporotic fractures. A population based study. Journal of Rheumatogy, 22, Keen, D.A., Yue, G.H., & Enoka, M.R. (1994). Trainning- related enhancement in the control of motor output in elderly humans. Journal of Applied Physiology, 77(6), Lord, S.R., Anstey, K., Williams, P., & Ward, J.A. (1995). Psychoactive medication use, sensorimotor function and falls in older women. British Journal of Clinical Pharmacology, 39, Lord, S.R., & Bashford, G. (1996). Shoe characteristics and balance in older women. Journal of American Geriatrics Society, 44, Lord, S.R., Caplan, G., Colagiuri, R., Colagiuri, S, & Nard, J.A. (1993). Sensori- motor function in older persons with diabetes. Diabetic Medicine 10, Lord, S.R., Clark, R.D., & Webster, I.N. (1991). Postural stability and associated physiological factors in a population of aged persons. Journal of Gerontology: Medical Sciences, 46, M Lord, S.R., Clark, R.D., Webster, I.W. (1991). Physiological factors associated with falls in an elderly population. Journal of American Geriatrics Society, 39, Lord, S.R., Lloyd, D.G., Nirui, M., Raymond, J., Williams, P., & Stewart, R.A. (1996). The effect of exercise on gait patterns in older women: a randomized controlled trial. Journal of Gerontology: Medical Sciences, 51A, M64-M70. Lord, S.R., McLean, D., & Stathers, G. (1992). Physiological factors associated with injurious falls in older people living in the community. Gerontology, 38, Lord, S.R., Menz, H.B., (2000). Visual contributions to postural stability in older adults. Gerontology, 46(6), Lord, S.R., Sambrook, P.N., Gilbert, C., Kelly, P.J., Nguyen, T., Webster, I.W., & Eisman, J.H. (1994). Postural stability, falls and fractures. Results from the Dubbo osteoporosis epidemiology study. Medical Journal of Australia, 160, Lord, S.R., Ward, J.A., Williams, P., & Anstey, K., (1993). An epidemiological study of falls in older community- dwelling women: the Randwick falls and fractures study. Australian Journal of Public Health, 17, Lord, S.R., Ward, J.A., Williams, P., & Zivanovic, E. (1996). The effects of a community exercise program on fracture risk factors in older women. Osteoporosis International, 6, Lord, S.R., & Webster, I.W. (1990). Visual field dependence in elderly fallers and fallers. International Journal of Aging and Human Development, 31, McPherson, Κ. (1986). Better health statistics. British Medical Journal, 22;292(6523), 801 Melton, L.J.III, & Riggs, B.L. (1983). Epidemiology of age-related fractures. In L.V. Avioli (Ed.), The Osteoporotic Syndrome (pp 45-72). New York: Crune & Statton. Menz, H.B., & Sherrington, G. (2000). The Footwear Assessment form: a reliable clinical tool to assess footwear characteristics of relevance to postural stability in older adults. Clinical Rehabilitation, 14, Moore, S., Hu, M.H., & Woollacott, M. (1993). Improvements in balance in the elderly through training in sensory organization abilities. In G.E. Stelmach & Homberg (Eds.), Sensorimotor Impairment In the Elderly (pp ). Netherlands: Kluwer Academic Publishers. National Center for Injury Prevention and Control, Vital records (1996).

11 Γ. Σκόνδρας & Β. Χατζητάκη / Αναζητήσεις στη Φ.Α. & τον Αθλητισµό, 1 (2003), Perrin. P.P., Jeandel. C., Perrin, C.A., & Bener, M.C. (1997). Influence of visual control, conduction and central integration on static and dynamic balance in healthy older adults. Gerontology, 43(4), Ploutz- Snyder L.L, Giamis, E.L., Formikell, M., & Rosenbaum, A.E. (2001). Resistance Training Reduces Susceptibility to Eccentric Exercise- Induced Muscle Dysfunction in Older Women. Journal of Gerontology: Biological Sciences, 56A(9), B384-B390. Przybelski, J.R., & Shea, A.T. (2001). Falls in the Geriatric Patient. Wisconsin Medical Journal, 100(2), Rankin, K.J., Woollacott, H.M., Shumway-Cook, A., & Brown, A.L. (2000). Gognitive Influence on Postural Stability: A Neuromuscular Analysis in Young and Older Adults. Journal of Gerontology: Medical Sciences, 55A(3), M112-M119. Robbins, S.E., Waked, E.G., Gouw, G. & McClaran, J. (1994). Athletic footwear affects balance in men. British Journal of Sports Medicine, 28, Runge, J.W. (1993). The cost of injury. Emergency Medicine and Clinics in North America, 11, Sattin, R.W. (1992). Falls among older persons: A public health perspective. Annual Reviews of Public Health, 13, Scott, J.C. (1990). Osteoporosis and hip fracture. Rheumatology Disorder Clinics of North America, 16(3), Serrighton, C., & Lord, S.R. (1998). Increased prevalence of fall risk factors in older people following hip fracture. Gerontology, 44, Sharipo, K.K., Stanley, C.A., & Silverberg, M. (1999). Virtual Reality and computer. Aided Technologies in Medicine. Woburn, MA: Αdvance Tech Monitor. Shumway-Cook, A., Horak, F.B., Yardley, L., & Bronstein, A.M. (1995). Rehabilitation of balance disorders in the patient with vestibular pathology. In A.M. Bronstein, T. Brandt, M. Woollacott (Eds.), Clinical Disorders of Balance, Posture and Gait (pp ), London: Arnold. Singh, N.A., Clements, K.M., & Fiatarone, M.A. (1997). A randomized controlled trial of progressive resistance training in depressed elders. Journal of Gerontology: Medical Sciences, 52(1), M Tinetti, M.E., Speechley, M., & Ginter, S.F. (1998). Risk factors for falls among elderly persons living in the community. New England Journal of Medicine, 319(26), Weigelt, J.A. (1997). Advanced Trauma life support for doctors. ATLS. 6 th ed. Chicago: American College of Surgeons. Woollacott, M.H., Shamway- Cook A., & Nashner, L.M. (1986). Aging and posture control: changes in sensory organization and muscular. International Journal of Aging and Human Development 23, Vitasalo, J.T., Era, P., Kontinnen, N., Mononen, H., Mononen, K., Norvapalo, K., & Rintakoski, E. (1996). Postural stability and skilled performance A study on top-level and native rifle shooters. Journal of Biomechanics, 29(3),

KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία Διάλεξη 11η : Προπονητική. και aerobic (αεροβικός χορός) I

KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία Διάλεξη 11η : Προπονητική. και aerobic (αεροβικός χορός) I ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία

Διαβάστε περισσότερα

Το τραύμα σε αριθμούς ''Η επιδημία έχει αρχίσει''

Το τραύμα σε αριθμούς ''Η επιδημία έχει αρχίσει'' ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΠΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑτΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 121 Το τραύμα σε αριθμούς ''Η επιδημία έχει αρχίσει'' ΒΑΣΙΛΗΣ ΓΡΟΣΟΜΑΝΙΔΗΣ, ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΜΠΟντΛΗΣ Το Τραύμα αποτελεί μια από τις συχνότερες αιτίες θανάτου (5η

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ Θεοφάνης Παύλου Αρ. Φοιτ. Ταυτότητας: 2010207299 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν.

«ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν. «ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν.ΙΩΝΙΑΣ Εισαγωγή: γή Η συνηθέστερη των παθήσεων που προσβάλλει τους ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Μπίλλη Ευδ. Επ. Καθηγήτρια, Τμ. Φυσικοθεραπείας, ΤΕΙ Δυτική Ελλάδας Γήρανση - ορισμός Σαφής ορισμός του γήρατος δεν υπάρχει Σύμφωνα με τον Shock, το γήρας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης

Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης Μύρων Μαυρικάκης Αναπλ. Καθηγητής Θεραπευτικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Παθολόγος - Ρευματολόγος ριν αρχίσω την ομιλία μου θα

Διαβάστε περισσότερα

STEPPING ON. [Building confidence and reducing falls A community-based program for older people] [Strength and balance exercise manual] GREEK

STEPPING ON. [Building confidence and reducing falls A community-based program for older people] [Strength and balance exercise manual] GREEK Βελτίωση Αυτοπεποίθησης για την Μείωση Πεσιµάτων Ένα κοινοτικό πρόγραµµα για ηλικιωµένα άτοµα [Building confidence and reducing falls A community-based program for older people] Εγχειρίδιο ασκήσεων ενδυνάµωσης

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Οστεοπόρωση Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων Οστεοπόρωση: Η σιωπηλή επιδημία

Διαβάστε περισσότερα

Α.Μ.Πολίτης, Αν. Καθηγητής Ψυχιατρικής, Α Ψυχιατρική Κλινική, ΕΚΠΑ Μ. Αλεξάκη, Κοινωνική Λειτουργός, ΚΥ Άνδρου

Α.Μ.Πολίτης, Αν. Καθηγητής Ψυχιατρικής, Α Ψυχιατρική Κλινική, ΕΚΠΑ Μ. Αλεξάκη, Κοινωνική Λειτουργός, ΚΥ Άνδρου Α.Μ.Πολίτης, Αν. Καθηγητής Ψυχιατρικής, Α Ψυχιατρική Κλινική, ΕΚΠΑ Μ. Αλεξάκη, Κοινωνική Λειτουργός, ΚΥ Άνδρου Περιεχόμενα Tηλε-ψυχιατρική Τηλε-ψυχογηριατρική Πρόγραμμα Τηλε-ψυχογηριατρικής Σκοπός, περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Ph.D., Λέκτορας, ΤΕΦΑΑ Σερρών ΑΠΘ Καρατράντου Κωνσταντίνα, MSc, Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ - ΠΘ Ιπποκράτης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΛΙΩΣΗ.ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ

ΣΚΟΛΙΩΣΗ.ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ 1 Νοσηλεύτρια-Φυσικοθεραπεύτρια Τ.Ε. Γ.Ν.Μαιευτηρίου "Έλενα Βενιζέλου",Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια Ιατρικής Σχολής Αθηνών στην 2Νοσηλεύτρια Τ.Ε. Γ.Ν.Άμφισσας, Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια Ανοικτού Πανεπιστημίου Ιταλίας

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική δραστηριότητα. Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων

Φυσική δραστηριότητα. Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων Φυσική δραστηριότητα Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων Δεδομένα έρευνας Το 24% περίπου των παιδιών δεν συμμετέχει σε καμία οργανωμένη φυσική δραστηριότητα. Μόλις το 4% δεν συμμετέχει σε

Διαβάστε περισσότερα

. (Ασκήσεις προς αποφυγή)

. (Ασκήσεις προς αποφυγή) ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωσημεθοδολογία-προγραμματισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ 12 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 TI ENNOOYME ΛΕΓΟΝΤΑΣ «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» Ο όρος «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» περιλαμβάνει μια ομάδα μυοσκελετικών παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ. Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ. Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc Εξειδικευμένες ασκήσεις προσαρμοσμένες στον τύπο της σκολίωσης Τρισδιάστατη αυτοδιόρθωση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη και θεραπεία εκφυλιστικών παθήσεων

Πρόληψη και θεραπεία εκφυλιστικών παθήσεων Συµµαχία για την υγεία:διατροφη Πρόληψη και θεραπεία εκφυλιστικών παθήσεων Χασαπίδου Μαρία Καθηγήτρια Διατροφής ΑΤΕΙΘ -. Σχέδιο δράσης για την εφαρµογή της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την πρόληψη και τον

Διαβάστε περισσότερα

όταν οι απλές ακτινογραφίες βάζουν την υπόνοια οστεοπόρωσης, τότε το άτοµο έχει χάσει το 30 % της οστικής του µάζας.

όταν οι απλές ακτινογραφίες βάζουν την υπόνοια οστεοπόρωσης, τότε το άτοµο έχει χάσει το 30 % της οστικής του µάζας. 1 ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ για την ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Εισαγωγή Η οστεοπόρωση είναι απ ότι δείχνουν τα στατιστικά στοιχεία όλων των χωρών µια ΑΡΚΕΤΑ ΣΥΧΝΗ κατάσταση. Μία στις δύο γυναίκες 65 χρόνων έχει υποστεί τουλάχιστον ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 Τ.Ε.Ι. ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ: Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ-Ι ΡΥΜΑΤΑ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ : Κυπαρίση Γεωργία ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 ΛΑΡΙΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ Περιορισμοί της άσκησης σε άτομα με ΣΔ Παναγιώτης Β. Τσακλής PhD Καθηγητής Εµβιοµηχανικής Τµ Φυσικοθεραπείας - ΑΤΕΙΘ Dept Mechanical Engineering Fibers & Polymers Lab Massachusetts Institute of Technology

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015

ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Περιεχόμενα προηγούμενης διάλεξης Περιγραφή παθολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες καθημερινής ζωής και οστεοπόρωση

Δραστηριότητες καθημερινής ζωής και οστεοπόρωση 2009, (40):138-142 Δραστηριότητες καθημερινής ζωής και οστεοπόρωση Σ. Μπακατσή Ως δραστηριότητες καθημερινής ζωής ορίζονται όλα αυτά που κάνουμε καθημερινά για να ζήσουμε, η προσωπική αυτοφροντίδα (το

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ [ Αναστασία Πέτρου ] 2009625164 Λευκωσία 2014

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Ρούσσος Ιατρός Φυσικής Ιατρικής και Αποκατάστασης Διευθυντής ΕΣΥ «Νοσοκομείο Ασκληπιείο Βούλας»

Νίκος Ρούσσος Ιατρός Φυσικής Ιατρικής και Αποκατάστασης Διευθυντής ΕΣΥ «Νοσοκομείο Ασκληπιείο Βούλας» Νίκος Ρούσσος Ιατρός Φυσικής Ιατρικής και Αποκατάστασης Διευθυντής ΕΣΥ «Νοσοκομείο Ασκληπιείο Βούλας» Η ξαφνική και χωρίς πρόθεση κατάληξη ενός ανθρώπου στο έδαφος ή σε χαμηλότερο επίπεδο,χωρίς αυτή να

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Η αποσαφήνιση του όρου Υποστηρικτική Τεχνολογία εµπεριέχει ισότιµα τις έννοιες Υ.Τ. υπηρεσίες και συσκευές

Η αποσαφήνιση του όρου Υποστηρικτική Τεχνολογία εµπεριέχει ισότιµα τις έννοιες Υ.Τ. υπηρεσίες και συσκευές Τι είναι η Υποστηρικτική Τεχνολογία (Υ.Τ.).) Η αποσαφήνιση του όρου Υποστηρικτική Τεχνολογία εµπεριέχει ισότιµα τις έννοιες Υ.Τ. υπηρεσίες και συσκευές Συσκευές Υποστηρικτικής Τεχνολογίας (Υ.Τ.).) «Οποιοδήποτε

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Έλλη Φωτίου 2010364426 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κα Παναγιώτα Ταμανά ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ ΑΤΟΜΩΝ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της Φυσικής δραστηριότητας στην κινητική επάρκεια και την ανάπτυξη του μυοσκελετικού συστήματος του παιδιού

Ο ρόλος της Φυσικής δραστηριότητας στην κινητική επάρκεια και την ανάπτυξη του μυοσκελετικού συστήματος του παιδιού Ο ρόλος της Φυσικής δραστηριότητας στην κινητική επάρκεια και την ανάπτυξη του μυοσκελετικού συστήματος του παιδιού Ελευθέριος Κέλλης, Ph.D Αναπληρωτής Καθηγητής Διεθνής προβληματισμός Μη σωστή στάση Προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ ΠΟΥ ΝΟΣΕΙ Ραφαέλλα Χαραλάμπους Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΕΡΟΒΙΑ ΑΣΚΗΣΗ (ΜΕ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟ AEROBIC) Σπύρος Κέλλης Καθηγητής προπονητικής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ kellis@phed.auth.

ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΕΡΟΒΙΑ ΑΣΚΗΣΗ (ΜΕ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟ AEROBIC) Σπύρος Κέλλης Καθηγητής προπονητικής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ kellis@phed.auth. ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΕΡΟΒΙΑ ΑΣΚΗΣΗ (ΜΕ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟ AEROBIC) Σπύρος Κέλλης Καθηγητής προπονητικής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ kellis@phed.auth.gr Βασικές έννοιες που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο της άσκησης με

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010)

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Καραγιάννη Δ. 1, Μπάμπα Α. 2, Σουμανίδησ τ. 2, Ρίζοσ Π 2., Μπαλτζήσ Δ. 3, κούτασ Δ., ΚοτςαμίδηΙ.

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί πρωτοκάνουν σεξ οι έφηβοι

Γιατί πρωτοκάνουν σεξ οι έφηβοι Γιατί πρωτοκάνουν σεξ οι έφηβοι Αλέξανδρος Ζησόπουλος Ουρολόγος ΕΦΗΒΕΙΑ Η εξελικτική διεργασία στη ζωή του ανθρώπου που αρχίζει ''βιολογικά'' µε τις µεταβολές της φυσιολογίας της ήβης και τελειώνει ''ψυχολογικά''

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την υποστήριξη ιατρικών πράξεων σε νησιωτικές περιοχές στο Αιγαίο

Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την υποστήριξη ιατρικών πράξεων σε νησιωτικές περιοχές στο Αιγαίο Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την υποστήριξη ιατρικών πράξεων σε νησιωτικές περιοχές στο Αιγαίο ρ. Η. Μαγκλογιάννης Πανεπιστήµιο Αιγαίου Τµήµα Μηχανικών Πληροφοριακών και Επικοινωνιακών

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα

Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα Οι διαιτολόγοι, ως μέλη ολοκληρωμένων διεπιστημονικών και πολυεπιστημονικών ομάδων, διαδραματίζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/

ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/ FITNESS: ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΕΣΟ ΑΣΚΟΥΜΕΝΟ ΑΡΧΕΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΤΟΜΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΔΙΑΛΕΞΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΑΝΑΛΥΕΤΑΙ Η ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ Ο ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ FITNESS ΕΝΩ

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες

Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες Συµµαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής ΕΚΕΤΑ Δίπλα Κωνσταντίνα, Λέκτορας ΤΕΦΑΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου. www.cardiorehab.com.cy

Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου. www.cardiorehab.com.cy Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου www.cardiorehab.com.cy Καλωσορίσατε στο Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου Στόχος του κέντρου Το κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι η οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι η συχνότερη πάθηση των οστών και χαρακτηρίζεται, πρώτον, από χαμηλή οστική μάζα ή, πιο απλά, από λιγότερη ποσότητα οστού και δεύτερον, από διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΤΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΑΠΑΛΑΜΠΡΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ BscN, Msc(c), TCN(C).

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΤΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΑΠΑΛΑΜΠΡΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ BscN, Msc(c), TCN(C). ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΤΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΑΠΑΛΑΜΠΡΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ BscN, Msc(c), TCN(C). ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ Η ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΕΜΙΖΕΙ ΤΟ ΚΕΝΟ ΜΕΤΑΞΥ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

οστεοαρθρίτιδα δεν προστατεύουν από την οστεοπόρωση Ομότιμος Καθηγητής ΕΚΠΑ Πρόεδρος ΕΛΙΟΣ

οστεοαρθρίτιδα δεν προστατεύουν από την οστεοπόρωση Ομότιμος Καθηγητής ΕΚΠΑ Πρόεδρος ΕΛΙΟΣ Το αυξημένο σωματικό βάρος και η οστεοαρθρίτιδα δεν προστατεύουν από την οστεοπόρωση Ελληνικά επιδημιολογικά δεδομένα Γ. Π. Λυρίτης Ομότιμος Καθηγητής ΕΚΠΑ γ Πρόεδρος ΕΛΙΟΣ Οι ποιο συχνές παθήσεις του

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΓΝΩΣΕΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΕ ΜΟΝΑΔΕΣ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΟΡΓΑΝΩΝ ΑΠΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην έρευνα χρησιµοποίησης υπηρεσιών υγείας χρησιµοποιούνται επιδηµιολογικές, κοινωνιολογικές, οικονοµετρικές, καθώς και καθαρά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του Ονοματεπώνυμο φοιτήτριας: Ειρήνη Αδάμου Λεμεσός 2014 2 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ενυδάτωση & Ηλικωμένοι. Αδελαΐς Αθανασάτου, MSc Υποψήφια Διδάκτωρ Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνων

Ενυδάτωση & Ηλικωμένοι. Αδελαΐς Αθανασάτου, MSc Υποψήφια Διδάκτωρ Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνων Ενυδάτωση & Ηλικωμένοι Αδελαΐς Αθανασάτου, MSc Υποψήφια Διδάκτωρ Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνων Ποιοί είναι ηλικιωμένοι? Ορίζονται ως οι ενήλικοι ηλικίας μεγαλύτερης των 65 ετών Διαφοροποιήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Biomechanics lab Pts Κινηµατική & Κινητική Ανάλυση X Y Z Pts 5

Biomechanics lab Pts Κινηµατική & Κινητική Ανάλυση X Y Z Pts 5 Κινηµατική και Κινητική Ανάλυση της Στατικής και υναµικής Ισορροπίας Kinematic & Kinetic analysis of the Static and Dynamic Balance ρ Παναγιώτης Τσακλής Αναπληρωτής Καθηγητής Εµβιοµηχανικής Μηχανικής Ιστών

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα Ζωής. Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής. Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος

Ποιότητα Ζωής. Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής. Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής Ηλικία Ποιότητα Ζωής Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος Καρδιαγγ ειακή νόσος Νεφρική νόσος παχυσαρκ ία Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Μυϊκές θλάσεις και αποκατάσταση ΠΗΔΟΥΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΕΦΑΑ ΚΟΜΟΤΙΝΗΣ

Μυϊκές θλάσεις και αποκατάσταση ΠΗΔΟΥΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΕΦΑΑ ΚΟΜΟΤΙΝΗΣ Μυϊκές θλάσεις και αποκατάσταση ΠΗΔΟΥΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΕΦΑΑ ΚΟΜΟΤΙΝΗΣ Ορισμός : Οξεία μυϊκή θλάση ορίζεται η ρήξη των μυϊκών ινών στο μυ η οποία είναι αποτέλεσμα εφαρμογής υπέρμετρης ξαφνικής δύναμης στο μυ

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Τροποποίηση της σχέσης του ανθρώπου με το περιβάλλον.

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά Καρδιακή Ανεπάρκεια Απόστολος Καραβίδας Πρόεδρος Ομάδας Εργασίας Καρδιακής Ανεπάρκειας Διευθυντής Καρδιολογικού Τμήματος, Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Αθήνας Η καρδιακή ανεπάρκεια είναι μια σοβαρή καρδιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Berg Balance Scale (Α/Α:, Ημερομηνία: / /20 )

Berg Balance Scale (Α/Α:, Ημερομηνία: / /20 ) Α/Α Περιγραφή Σκορ (0-4) 1. Σήκωμα από κάθισμα 2. Όρθια στάση χωρίς στήριξη 3. Κάθισμα χωρίς στήριξη πλάτης 4. Κάθισμα από όρθια στάση 5. Μεταφορές 6. Όρθια στάση, χωρίς στήριξη, με μάτια κλειστά 7. Όρθια

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή.

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΑΓΓΙΓΜΑΤΟΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΩΣ ΑΝΑΚΟΥΦΙΣΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ ΑΝΤΡΕΑΣ ΠΙΤΣΙΛΛΟΣ Α.Φ.Τ 2007947541 ΛΕΥΚΩΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ Trigger Points: Mια τεχνική που αφοπλίζει τον πόνο

ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ Trigger Points: Mια τεχνική που αφοπλίζει τον πόνο ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ Trigger Points: Mια τεχνική που αφοπλίζει τον πόνο ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ ΕΠΩΔΥΝΩΝ ΣΗΜΕΙΩΝ.(ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ/ΙΣΧΙΑΛΓΙΑ/ΑΥΧΕΝΑΛΓΙΑ) ΑΘΑΝΑΣΑΚΗΣ Γ. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΘΕΙΣ ΣΤΗΝ ΖΥΡΙΧΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ Ι ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ. Μαρία Μελέτη Πτυχιούχος Νοσηλεύτρια

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ Ι ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ. Μαρία Μελέτη Πτυχιούχος Νοσηλεύτρια Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ Ι ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ Μαρία Μελέτη Πτυχιούχος Νοσηλεύτρια Ο ινσουλινοεξαρτώμενος σακχαρώδης διαβήτης είναι γνωστός σαν τύπου 1 και αποτελεί την

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΣΔΙΑΣΤΑΤΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΒΑΔΙΣΗΣ

ΤΡΙΣΔΙΑΣΤΑΤΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΒΑΔΙΣΗΣ ΤΡΙΣΔΙΑΣΤΑΤΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΒΑΔΙΣΗΣ Τι είναι η Ανάλυση Βάδισης? Η εκτίμηση της βάδισης ενός ατόμου μόνο με την παρατήρηση είναι δύσκολη. Η δυσκολία αυτή είναι μεγαλύτερη όταν η βάδιση επηρεάζεται από νευρολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Μάιος 2007 Τ. Παναγιωτόπουλος Τομέας υγείας του παιδιού Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας «Όλα τα προγράμματα screening προκαλούν βλάβη, ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση

Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Αρθρίτιδα Συγγραφική ομάδα: Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, PhD, Ερευνητής Τζιαμούρτας Αθανάσιος, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ- ΠΘ Κήτας Γεώργιος, Ιατρός Ρευματολόγος

Διαβάστε περισσότερα

«Οργάνωση και ιοίκηση Υπηρεσιών Υγείας»

«Οργάνωση και ιοίκηση Υπηρεσιών Υγείας» «Οργάνωση και ιοίκηση Υπηρεσιών Υγείας» Νίκος Μανιαδάκης, ρ. Οικονοµίας & ιοίκησης Υπηρεσιών Υγείας, ιοικητής Πανεπιστηµιακού Νοσοκοµείου Ηρακλείου Κρήτης ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ To Περιβάλλον Εξελίξεις και κόστος

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηµατολόγιο Πληροφοριοδότη σχετικά µε τη Γνωστική Εξασθένηση στους Ηλικιωµένους (IQCODE)

Ερωτηµατολόγιο Πληροφοριοδότη σχετικά µε τη Γνωστική Εξασθένηση στους Ηλικιωµένους (IQCODE) Μετάφραση & Προσαρµογή στα Ελληνικά (2012): ρ. Αλεξάνδρα Πενταράκη PhD, CPsychol, AFBPsS Brain Matters-Ινστιτούτο Νευροψυχολογικής Εκτίµησης, Γνωστικής Αποκατάστασης & Θεραπείας Translation & Adaptation

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΟ ΡΟΜΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣΤΗΖΩΗ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ» Ο Ευρωπαϊκός κώδικας κατά των ατυχηµάτων και δυνατότητες πρόληψης των ατυχηµάτων σε δικυκλιστές στο αστικό περιβάλλον Ιωάννης Ματσούκης Ιατρός, Υποψήφιος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΩΣ ΜΕΣΟ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΝΤΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ. Καρυές, Τρίκαλα 42100.

ΤΑ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΩΣ ΜΕΣΟ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΝΤΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ. Καρυές, Τρίκαλα 42100. ΤΑ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΩΣ ΜΕΣΟ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΝΤΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ Πήδουλας Γεώργιος, Σούλας Δημήτριος, Βουτσελάς Βασίλειος Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και

Διαβάστε περισσότερα

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ Ι. Ιωαννίδης Παθολόγος Υπεύθυνος ιαβητολογικού Ιατρείου και Ιατρείου Παχυσαρκίας Κωνσταντοπούλειο Συγκρότηµα Γ.Ν.Ν.Ιωνίας«Αγία Όλγα» Προδιαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα αναπτυχθούν Άσκηση και κατάθλιψη Άσκηση και σχιζοφρένεια Άσκηση και αλκοόλ Εισαγωγή Για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης και

Διαβάστε περισσότερα

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες Πώς μπορεί να διασφαλιστεί ότι οι άνθρωποι με οστεοαρθρίτιδα και ρευματοειδή αρθρίτιδα λαμβάνουν τη βέλτιστη δυνατή περίθαλψη σε ολόκληρη την Ευρώπη: συστάσεις του EUMUSC.NET Σε συνεργασία με τον EULAR

Διαβάστε περισσότερα

IDF - ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ

IDF - ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ IDF - ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ Τι είναι η Παγκόσμια Ημέρα για το Διαβήτη; Η Παγκόσμια Ημέρα για το Διαβήτη είναι η εκστρατεία για παγκόσμια αναγνώριση από τον κόσμο των διαβητικών. Στοχεύει στην

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικό Προφίλ. ραστηριότητες. Στόχος. Νέες ράσεις. e-mail: info@youngsafedrivers.com web site: www.youngsafedrivers.com

Κοινωνικό Προφίλ. ραστηριότητες. Στόχος. Νέες ράσεις. e-mail: info@youngsafedrivers.com web site: www.youngsafedrivers.com Ελληνική Εταιρία Νέων Σωστής Οδικής Συµπεριφοράς Αστική µη κερδοσκοπική εταιρία 2011 Ελληνική Εταιρία Νέων Σωστής Οδικής Συµπεριφοράς All Rights Reserved Ελληνική Εταιρία Νέων Σωστής Οδικής Συµπεριφοράς

Διαβάστε περισσότερα

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Επαγγελματίες υγείας και υπηρεσίες υγείας Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Σύσταση 40: Συστήνεται να γίνεται εκτίμηση των αναγκών του ασθενή, συμβουλευτική σε προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Επιδημία Παχυσαρκίας Source: IASOWebsite 2013 Αν δεν πάρουμε σύντομα αποτελεσματικά μέτρα,

Διαβάστε περισσότερα

National tools Country : Greece

National tools Country : Greece National tools Country : Greece Name of tool or initiative Source Short description Link Αγωγή Υγείας. Διατροφή. Διατροφικές Συνήθειες για μαθητές ηλικίας 6-8 ετών. -Εγχειρίδιο Εκπαιδευτικού -Τετράδιο

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχογενής στυτική δυσλειτουργία: μια γνωριμία με τις ψυχολογικές θεραπείες. Β Ουρολογική Κλινική Α.Π.Θ

Ψυχογενής στυτική δυσλειτουργία: μια γνωριμία με τις ψυχολογικές θεραπείες. Β Ουρολογική Κλινική Α.Π.Θ Ψυχογενής στυτική δυσλειτουργία: μια γνωριμία με τις ψυχολογικές θεραπείες Β Ουρολογική Κλινική Α.Π.Θ Καλυβιανάκης Δημήτρης, Ουρολόγος Υπότροφος ΜΜΟΠ 27 30 Μαΐου 2010. Πορταριά Πήλιο Εισαγωγή (1) Λίγες

Διαβάστε περισσότερα

Στάδια συγγραφής άρθρου ανασκόπησης. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Στάδια συγγραφής άρθρου ανασκόπησης. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Στάδια συγγραφής άρθρου ανασκόπησης Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ 1 ο βήμα : Επιλογή θέματος Unsolicited review γενικό μέρος

Διαβάστε περισσότερα

1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ια Βίου Φυσική Κατάσταση ΚΩ. Μ/ΤΟΣ-ΜΑΜ ΑΘΛ.012-11325 ΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ (ECTS) 3 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Μάθηµα Επιλογής ΤΡΟΠΟΣ ΙΕΞΑΓΩΓΗΣ ιαλέξεις/εργαστηριακά Μαθήµατα/Πρακτική Εφαρµογή

Διαβάστε περισσότερα

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Χριστιάνα Γ. Παυλίδου D.U., MSc Κλινικός ιατροφολόγος ιαιτολόγος Επιστηµονικός σύµβουλος ΠΑΙ ΕΙΑΤΡΟΦΗ by Epode Παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα Το

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Άσθμα Ομάδα εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ Τμήμα Νοσηλευτικής ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Το παιδί από τη γέννησή του μέχρι την ηλικία των 19 έως 20 ετών παρουσιάζει μία αύξηση του βάρους αλλά και του ύψους. Αν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΧΡΗΣΗ ΚΙΝΗΤΟΥ ΤΗΛΕΦΩΝΟΥ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΟΓΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. ΧΡΙΣΤΟΣ ΕΥΘΥΜΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2012 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Μετανάστες: φτώχια, συνθήκες ζωής και εργασίας παράγοντες που καθορίζουν την υγεία τους. ΠΑΠΑΖΟΓΛΟΥ ΧΡΗΣΤΟΣ ΙΑΤΡΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Μέλος του ΔΣ του ΠΙΣ

Μετανάστες: φτώχια, συνθήκες ζωής και εργασίας παράγοντες που καθορίζουν την υγεία τους. ΠΑΠΑΖΟΓΛΟΥ ΧΡΗΣΤΟΣ ΙΑΤΡΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Μέλος του ΔΣ του ΠΙΣ Μετανάστες: φτώχια, συνθήκες ζωής και εργασίας παράγοντες που καθορίζουν την υγεία τους ΠΑΠΑΖΟΓΛΟΥ ΧΡΗΣΤΟΣ ΙΑΤΡΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Μέλος του ΔΣ του ΠΙΣ Τι είναι η «υγεία»; Η κατάσταση πλήρους σωματικής, πνευματικής,

Διαβάστε περισσότερα

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση There are no translations available. Γιώργος Κολιός Καρδιολόγος Οι ασθενείς με συγκοπή αποτελούν το 2% των επισκέψεων στα τμήματα έκτακτων περιστατικών. Η ετήσια επίπτωση συγκοπτικών επεισοδίων στα ηλικιωμένα

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α 1. Πρόλογος 2. Τι είναι η Κατά Πλάκας Σκλήρυνση/Πολλαπλή Σκλήρυνση 3. Λίγα λόγια για τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Πολλαπλής Σκλήρυνσης Π ρ ό λ ο γ ο ς Ο λόγος της σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

1 σεµινάριο 40 2 σεµινάρια 70 3 σεµινάρια 90 4 σεµινάρια 110 2109765100, 2109711213, 2109713665, 2109734341

1 σεµινάριο 40 2 σεµινάρια 70 3 σεµινάρια 90 4 σεµινάρια 110 2109765100, 2109711213, 2109713665, 2109734341 Fitness Training Seminar Series ΙΙ H Maximum Fitness σε συνεργασία µε τη Gymnastika διοργανώνουν σειρά επιµορφωτικών και εκπαιδευτικών σεµιναρίων. Ο σχεδιασµός και η δοµή των σεµιναρίων ακολουθούν τα διεθνή

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία και πτώσεις σε ηλικιωμένα άτομα. Balance and Falls in Ageing

Ισορροπία και πτώσεις σε ηλικιωμένα άτομα. Balance and Falls in Ageing Ισορροπία και πτώσεις σε ηλικιωμένα άτομα Balance and Falls in Ageing Διδακτικοί Στόχοι Αξιολόγηση της σοβαρότητας του προβλήματος μέσα από επιδημιολογικά στοιχεία για τις πτώσεις Κατανόηση των επιπτώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Temporomandibular Dysfunction: Considerations in the Surgical- Orthodontic Patient M. Tucker, W. Proffit. Παρουσίαση Αργυρώ Κεχαγιά

Temporomandibular Dysfunction: Considerations in the Surgical- Orthodontic Patient M. Tucker, W. Proffit. Παρουσίαση Αργυρώ Κεχαγιά Temporomandibular Dysfunction: Considerations in the Surgical- Orthodontic Patient M. Tucker, W. Proffit Παρουσίαση Αργυρώ Κεχαγιά Σκοπός Να μελετήσει τη σχέση ανάμεσα στις συγκλεισιακές ανωμαλίες & στην

Διαβάστε περισσότερα

Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις. Παρουσίαση Περιστατικών. Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ.

Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις. Παρουσίαση Περιστατικών. Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ. Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις Παρουσίαση Περιστατικών Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ. Αεροπορίας Περιστατικό 1 Άρρεν ασθενής 41 ετών προσήλθε στο Ενδοκρινολογικό

Διαβάστε περισσότερα

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ.

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. Η σηµασία των κονδυλωµάτων ως πρόβληµα υγείας Επίπτωση:

Διαβάστε περισσότερα

Νοσοκοµειακή Οµάδα Επειγόντων: Όθων Φραϊδάκης Αναισθησιολόγος ΤΕΠ Πανεπιστηµιακού Νοσοκοµείου Ηρακλείου

Νοσοκοµειακή Οµάδα Επειγόντων: Όθων Φραϊδάκης Αναισθησιολόγος ΤΕΠ Πανεπιστηµιακού Νοσοκοµείου Ηρακλείου Νοσοκοµειακή Οµάδα Επειγόντων: Είναι µια λύση; Όθων Φραϊδάκης Αναισθησιολόγος ΤΕΠ Πανεπιστηµιακού Νοσοκοµείου Ηρακλείου Νοσοκοµειακή Οµάδα Επειγόντων η ανάγκη ΚΑΡΠΑ-Οµάδα αναζωογόνησης επιβίωση ενδονοσοκοµειακά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 21 Νοεµβρίου 2014 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Σκοπός της έρευνας ήταν η συλλογή

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI)

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Τι είναι το σύνδροµο µηροκοτυλιαίας πρόσκρουσης; Φυσιολογικά, η κεφαλή του ισχίου δεν προσκρούει στο χείλος της κοτύλης κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Με τον όρο «υπηρεσίες υγείας», προσδιορίζονται όχι µόνο οι παρεχόµενες φροντίδες υγείας και ιατρικής περίθαλψης αλλά γενικότερα το πλέγµα των δοµών µε τις

Διαβάστε περισσότερα

Εμμανουήλ Θ. Παπακώστας, MD Sports Orthopaedic Surgeon Sports Clinic Thessaloniki FIS Medical Committee

Εμμανουήλ Θ. Παπακώστας, MD Sports Orthopaedic Surgeon Sports Clinic Thessaloniki FIS Medical Committee Συνήθεις τραυματισμοί στο αλπικό SKI Πρόληψη και αντιμετώπισή τους Εμμανουήλ Θ. Παπακώστας, MD Sports Orthopaedic Surgeon Sports Clinic Thessaloniki FIS Medical Committee Κώστας Επαμεινωντίδης PT Θάνος

Διαβάστε περισσότερα