ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ Α Θ Η Ν Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟΙ ΟΛΜΟΙ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ Α Θ Η Ν Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟΙ ΟΛΜΟΙ"

Transcript

1 ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ Α Θ Η Ν Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟΙ ΟΛΜΟΙ

2 Βιοχημεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ' Τάξης Γενικού Λυκείου Εργαστηριακός Οδηγός

3 ΟΜΑΔΑ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ ΓΙΑΛΟΥΡΗΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣ, δρ χημικός, εκπαιδευτικός Δ/θμιας Εκπαίδευσης ΜΠΟΣΙΝΑΚΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ, δρ βιολόγος, εκπαιδευτικός Δ/θμιας Εκπαίδευσης ΣΙΔΕΡΗΣ ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ, επ. καθηγητής Βιολογικού Τμήματος Πανεπιστήμιου Αθηνών ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΠΕΡΑΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ, δρ βιολόγος, μόν. πάρεδρος Παιδαγωγικού Ινστιτούτου ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΚΛΕΙΔΩΝΑΡΗ ΜΑΙΡΙΤΑ, φιλόλογος, εκπαιδευτικός Δ/θμιας Εκπαίδευσης ΟΜΑΔΑ ΚΡΙΣΗΣ ΑΒΡΑΜΙΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΣ, δρ χημικός, εκπαιδευτικός Δ/θμιας Εκπαίδευσης ΚΡΕΜΑΣΤΟΣ ΘΑΝΑΣΗΣ, βιολόγος, εκπαιδευτικός Δ/θμιας Εκπαίδευσης ΣΕΚΕΡΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ, καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Με απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης τα διδακτικά βιβλία του Δημοτικού, του Γυμνασίου και του Λυκείου τυπώνονται από τον Οργανισμό Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων και διανέμονται δωρεάν.

4 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ Βιοχημεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ' Τάξης Γενικού Λυκείου Εργαστηριακός Οδηγός ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ «ΑΘΗΝΑ

5 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Αγαπητοί μαθητές Η Βιοχημεία είναι πειραματική και όχι περιγραφική επιστήμη, και οι εργαστηριακές ασκήσεις που προτείνονται στον οδηγό που κρατάτε στα χέρια σας αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του μαθήματος. Εξάλλου η προσέγγιση της γνώσης μέσα από το πείραμα προσδίδει ενεργητικό χαρακτήρα στη μάθηση: σας βοηθά να σκέπτεστε δημιουργικά, να κάνετε υποθέσεις, να παρατηρείτε, να συγκρίνετε, να αμφισβητείτε, να καταλήγετε σε συμπεράσματα και έτσι να κατανοείτε καλύτερα και τις θεωρητικές έννοιες. Κατ' αυτό τον τρόπο άλλωστε θα μυηθείτε στην επιστημονική πειραματική μέθοδο. Κάθε άσκηση διακρίνεται στα εξής μέρη: ξεκινά με το «σκοπό» για τον οποίο προτείνεται. Στη συνέχεια ακολουθεί η «εισαγωγή - θεωρητικό μέρος», που περιλαμβάνει θεωρητικές γνώσεις σχετικές με την εργαστηριακή άσκηση. Στο επόμενο βήμα παρατίθενται τα «απαιτούμενα όργανα και υλικά», καθώς και «οδηγίες» για την παρασκευή των απαραίτητων διαλυμάτων. Στην «πειραματική διαδικασία» δίνονται οδηγίες βήμα βήμα για την εκτέλεση της εργαστηριακής άσκησης. Στο τέλος της άσκησης υπάρχει το «φύλλο εργασίας», όπου θα καταγράφετε τις παρατηρήσεις σας από την πειραματική διαδικασία και θα απαντάτε σε ερωτήματα που θα σας βοηθήσουν στην οργάνωση των παρατηρήσεών σας και στην εξαγωγή συμπερασμάτων. Οι οδηγίες για την εκτέλεση των εργαστηριακών ασκήσεων που προτείνονται είναι λεπτομερείς και αυτό θα σας βοηθήσει στην υλοποίηση των πειραμάτων χωρίς να υπάρξουν ιδιαίτερα προβλήματα. Δεν πρέπει όμως να ξεχνάτε ότι ο επιστήμονας δεν μπορεί να προκαθορίζει πάντοτε όλες τις μεταβλητές παραμέτρους ε- νός πειράματος, ιδιαίτερα όταν στην άσκηση χρησιμοποιείται βιολογικό υλικό. Γι' αυτό, σε περίπτωση που από κάποιο «λάθος» αποτύχει ένα πείραμα, σε συνεργασία με τον καθηγητή σας θα πρέπει να αξιοποιήσετε την ευκαιρία και να χρησιμοποιήσετε το «λάθος» ως αφορμή για συζήτηση σχετικά με τα αίτια που το προκάλεσαν αλλά και τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να βελτιωθεί η πειραματική πορεία που επιλέχθηκε. Η διαδικασία αυτή μάλιστα μπορεί σε πολλές περιπτώσεις να αποδειχθεί αποδοτικότερη για την προσέγγιση της γνώσης. Με την ελπίδα ότι οι εργαστηριακές ασκήσεις της Βιοχημείας θα αποτελέσουν μια ευχάριστη και δημιουργική για σας ενασχόληση, σας ευχόμαστε καλή σχολική χρονιά και καλή πρόοδο. Οι συγγραφείς

6 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 1: Χρωματογραφικός διαχωρισμός βιομορίων ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 2: Ιδιότητες αμινοξέων ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 3: Αντίδραση διουργας ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4: Μετουσίωση πρωτεϊνών ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 5: Ενζυμική δράση της όξινης ψωσψατάσης ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 6: Επίδραση του ρη στην ενζυμική ενεργότητα ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 7: Αναγωγικός χαρακτήρας μονοσακχαριτών ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 8: Ιδιότητες δισακχαριτών ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 9: Ιδιότητες πολυσακχαριτών ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 10: Οξειδοαναγωγικά ένζυμα

7 Βασικά σκεύη εργαστηρίου Βιοχημείας

8 XCD CD CD CD.CD CD CD CD N Υδατόλουτρο Στήριγμα δοκιμαστικών σωλήνων Πλέγμα θέρμανσης Υδροβολέας Χωνί Σταγονόμετρο Τρυβλίο (petri) Ψαλίδι Ποτήρι ζέσης Ογκομετρικός Κωνική φιάλη Ογκομετρική φιάλη Δοκιμαστικός σωλήνας κύλινδρος

9 Π ι πέτα «υ* Βούρτσα Ζυγός Λαβίδες Τρίποδας Λύχνος Bunsen κλίβανος 11 ιι 11 ι ιιιιι ill ιιιΐιΐ Ορθοστάτης με λαβίδα

10 ΚΑΝΟΝΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ 1. Να θυμόσαστε πάντα ότι το εργαστήριο είναι χώρος για σοβαρή εργασία.ως εκ τούτου αστεία και παιχνίδια δεν επιτρέπονται, γιατί μπορεί να οδηγήσουν σε α- τυχήματα εσάς ή τους συμμαθητές σας. 2. Κατά τη διάρκεια εκτέλεσης μιας εργαστηριακής άσκησης πρέπει να έχετε καθαρά χέρια, να φοράτε εργαστηριακή μπλούζα και να έχετε δεμένα τα μαλλιά σας αν είναι μακριά. 3. Απαγορεύεται κατά τη διάρκεια της παραμονής σας στο εργαστήριο να τρώτε ή να βάζετε στο στόμα σας μολύβια, στιλό ή χαρτιά. 4. Πριν ξεκινήσετε την εργαστηριακή άσκηση, καλύψτε οποιαδήποτε πληγή έχετε με επίδεσμο. 5. Κάθε φορά που πηγαίνετε στο εργαστήριο για την εκτέλεση μιας εργαστηριακής άσκησης, καλό θα είναι να έχετε προετοιμαστεί επαρκώς και να γνωρίζετε σε όλα του τα στάδια το πείραμα που θα εκτελέσετε. 6. Να ακολουθείτε πάντα τις οδηγίες που περιέχει ο εργαστηριακός οδηγός και να μην αυτοσχεδιάζετε. 7. Αν έχετε κάποια απορία, για την εκτέλεση του πειράματος ρωτήστε τον καθηγητή σας. 8. Μην πιάνετε τα αντιδραστήρια με τα χέρια σας. 9. Δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να μυρίζετε ή να δοκιμάζετε τη γεύση αντιδραστηρίων. 10. Τα δοχεία των αντιδραστηρίων που χρησιμοποιείτε πρέπει να φέρουν εξωτερικά ενδείξεις για το περιεχόμενο τους. Ποτέ μη χρησιμοποιήσετε αντιδραστήριο από δοχείο χωρίς ένδειξη. I I. Μη χρησιμοποιείτε το στόμα σας για αναρρόφηση υγρών από σιφώνιο. Για το σκοπό αυτό υπάρχουν ειδικά πουάρ (ελαστικές φούσκες αναρρόφησης). 12. Όταν αραιώνετε πυκνό οξύ, θα πρέπει να προσθέτετε το οξύ στο νερό και ποτέ αντίστροφα. Υπάρχει κίνδυνος να πεταχτούν σταγόνες με οξύ επάνω σας. 13. Ενημερωθείτε για τη θέση και τον τρόπο λειτουργίας των πυροσβεστήρων, τη θέση του κιβωτίου πρώτων βοηθειών και τη χρησιμότητά του. 14. Φεύγοντας από το εργαστήριο φροντίστε να αφήσετε το χώρο καθαρό, ώστε να μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τους μαθητές του επόμενου τμήματος που θα έχει εργαστηριακή άσκηση. 10

11 ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ Σε ένα εργαστήριο πάντα υπάρχει η πιθανότητα ατυχήματος. Σε μια τέτοια (απευκταία) περίπτωση θα πρέπει να συνεργαστείτε με τον καθηγητή σας για την α- ντιμετώπιση του προβλήματος. 'Ετσι θα πρέπει: Να αναφέρετε στον καθηγητή σας κάθε ατύχημα, μόλις αυτό συμβεί, χωρίς φόβο. Να αναφέρετε κάθε τραυματισμό, ακόμη και τον πλέον ασήμαντο. Σε περίπτωση μικρού εγκαύματος ή επαφής του δέρματος με χημικό αντιδραστήριο να ξεπλύνετε την περιοχή με άφθονο κρύο νερό. Σε περίπτωση που εκδηλωθεί πυρκαγιά από γκαζάκι ή από λύχνο, να χρησιμοποιήσετε τον πυροσβεστήρα ή να ρίξετε νερό. Αν, κατά λάθος, καταπιείτε κάποιο χημικό αντιδραστήριο, να ειδοποιήσετε α- μέσως το γιατρό. Αν τραυματιστείτε και η πληγή αιμορραγεί, να πιέσετε την πληγή με μία καθαρή πετσέτα, φορώντας γάντια μιας χρήσης, και να ειδοποιήσετε αμέσως το γιατρό. Σε περίπτωση λιποθυμίας συμμαθητή σας, να φροντίσετε ώστε να μεταφερθεί σε χώρο που αερίζεται καλά, να τον ξαπλώσετε με τα πόδια πιο ψηλά από το κεφάλι και να του χαλαρώσετε τα ρούχα. 11

12 XPQMATOΓΡΑΦΙΚΟΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΣ BIOMOPIQN, εργαστηριακή άσκηση Σκοπός Η κατανόηση της αρχής λειτουργίας της μοριακής διήθησης ως μεθόδου διαχω-ρισμού μορίων διαφορετικού μεγέθους. Ειοαγωγιί - θεωρητικό μέρος Ο διαχωρισμός των βιομορίων γίνεται συνήθως με χρωματογραφικές ή ηλεκτροφορητικές μεθόδους. Υπάρχουν διάφορα είδη χρωματογραφίας, τα οποία λειτουργούν με βάση τις διαφορετιές φυσικοχημικές ιδιότητες των μορίων που θέλουμε να διαχωρίσουμε. Ένα από αυτά είναι και η χρωματογραφία μοριακής διήθησης (gel filtration), η αρχή λειτουργίας της οποίας περιγράφεται στο βιβλίο της Βιοχημείας (παράγραφος 3.1). Η μέθοδος αυτή χρησιμοποιείται για το διαχωρισμό μορίων διαφορετικού μοριακού βάρους. Ανάλογα με το μοριακό βάρος των μορίων που θέλουμε να διαχωρίσουμε γίνεται και η επιλογή της ρητίνης που θα χρησιμοποιηθεί, μέσα από έν ευρύ φάσμα διαφορετιών ρητινών που διατίθενται ως έτοιμα προϊόντα στο εμπόριο. Σ' αυτή την εργαστηριακή άσκηση η ρητίνη που θα χρησιμοποιήσουμε είναι το Sephadex G-25, ένα υλικό ικανό να διαχωρίζει μεγαλομοριακές ουσίες (Μ.Β.>25.000) από μικρομοριακές (Μ.Β.< ). Οι ουσίες που επελέγησαν για το διαχωρισμό είναι έγχρωμα βιομόρια, προκειμένου να μπορέσουμε να παρακολουθήσουμε με ευκολία τη θέση τους κατά τη διάρκεια της χρωματογραφίας. Συγκεκριμένα, θα διαχωρίσουμε ένα μείγμα που αποτελείται από δεξτράνη-μπλε (πολυμερές της γλυκόζης, με Μ.Β. = περίπου, με μπλε χρώμα) και ριβοφλαβίνη (βιταμίνη Β2, με Μ.Β. = 376, με κίτρινο χρώμα). 13

13 Απαιτούμενα όργανα και υλικά ΟΡΓΑΝΑ 15 δοκιμαστικοί σωλήνες ΑΝΤΙΔΡΑΣΤΗΡΙΑ - ΥΛΙΚΑ Στήριγμα για δοκιμαστικούς σωλήνες Απεσταγμένο νερό Στήριγμα για προχοϊδα Διάλυμα ριβοφλαβίνης 0,1 % κ.ο. Πιπέτες Διάλυμα δεξτράνης-μπλε Χωνάκι (dextran-blue) 0,2% κ.ο. Ογκομετριμοί κύλινδροι Στήλες χρωματογραφίας PD-10 Sephadex G-25 Υαλογραφικός μαρκαδόρος Οδηγίες παρασκευής διαλυμάτων Διάλυμα ριβοφλαβίνης Διαλύατε 0,1 gr ριβοφλαβίνης σε 100 ml νερού. Προκύπτει διάλυμα με κίτρινο χρώμα. Διάλυμα δεξτράνης-μπλε Διαλύατε 0,1 gr δεξτράνης-μπλε σε 50 ml νερού. Προκύπτει διάλυμα με μπλε χρώμα. Σημείωση: Επειδή κυρίως η ριβοφλαβίνη αλλά και η δεξτράνη-μπλε δε διαλύονται εύκολα σε νερό, διηθήστε κάθε διάλυμα μέσα από διηθητικό χαρτί (ή φίλτρο του καφέ), ώστε τα διαλύματα να μην περιέχουν αδιάλυτα συστατικά. Στη συνέχεια αναμείξτε τα δύο διαλύματα. Οδηγίες παρασκευής διαλυμάτων 1. Αριθμήστε τους δοκιμαστικούς σωλήνες και τοποθετήστε τους στο στήριγμα. 2. Τοποθετήστε σε ένα στήριγμα για προχοΐδα τη στήλη χρωματογραφίας, α- φαιρέστε το καπάκι και κόψτε με ένα ψαλίδι 2-3 mm από το κάτω άκρο της, για να αρχίσει να ρέει (όταν περάσει το διάλυμα που βρίσκεται στο πάνω μέρος της στήλης, το διάλυμα σταματά να ρέει από τη στήλη). 3. Τοποθετήστε το στήριγμα με τους σωλήνες στο κάτω μέρος της στήλης, ώ- στε η έξοδος της να βρίσκεται 2-3 cm πάνω από το σωλήνα I. 4. Με μια πιπέτα, που θα ακουμπήσετε προσεκτικά στο τοίχωμα της στήλης, προσθέστε σιγά σιγά I ml από το μείγμα ριβοφλαβίνης - δεξτράνης-μπλε και αφήστε το να περάσει μέσα στο υλικό της στήλης. 5. Όταν το μείγμα περάσει μέσα στη ρητίνη, προσθέστε απεσταγμένο νερό και αρχίστε να συλλέγετε κλάσματα όγκου 2 ml περίπου στους δοκιμαστικούς σωλήνες που έχετε αριθμήσει. 6. Συνεχίστε να προσθέτετε τη στήλη απεσταγμένο νερό και να συλλέγετε κλάσματα, μέχρι να ολοκληρωθεί η έκλουση και των δύο ουσιών. 14

14 Άσκηση I Ονοματεπώνυμο: ^ εργασίας Τμήμα: I. Καταγράψτε τις παρατηρήσεις σας από το πείραμα στον παρακάτω πίνακα: Κλάσματα Σωλήνας I Σωλήνας 2 Σωλήνας 3 Σωλήνας 4 Σωλήνας 5 Σωλήνας 6 Σωλήνας 7 Σωλήνας 8 Σωλήνας 9 Σωλήνας ΙΟ Σωλήνας 11 Σωλήνας 12 Σωλήνας 13 Σωλήνας 14 Σωλήνας 15 Χρώμα 2. Εξηγήστε τη σειρά με την οποία η έκλουση των δύο ουσιών από τη στήλη. 3. Θα μπορούσε να χρησιμοποιήσετε την ίδια στήλη, για να διαχωρίσετε ένα μείγμα που αποτελείται από ριβοφλαβίνη (Μ.Β.=376) και το αμινοξύ αλανίνη (Μ.Β. = 89); i 15

15 δ. Με ποια σειρά περιμένετε να γίνει η έκλουση των πρωτεϊνων ενός μείγματος που αποτελείται από αλδολάση (Μ.Β.= ), ωαλβουμίνη (Μ.Β.= ), χυμοθρυψιγόνο (Μ.Β.= ) και κυτόχρωμα C (Μ.Β.= ), ό- ταν χρωματογραφείται σε στήλη μοριακής διήθησης στην οποία χρησιμοποιούμε ρητίνη κατάλληλη να διαχωρίζει μόρια στην περιοχή Μ.Β. από έ- ως ; 16

16 ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ εργαστηριακή άσκηση Σκοπός Η παρατήρηση χαρακτηριστικών χρωστικών αντιδράσεων των αμινοξέων, ό- πως οι αντιδράσεις νινυδρίνης και ξανθοπρωτεΐνης. Εισαγωγή - θεωρητικό μέρος Τα αμινοξέα αποτελούν τους δομικούς λίθους των πρωτεϊνών. Από τη χημική άποψη τα αμινοξέα φέρουν αφ' ενός αμινομάδα, αφ' ετέρου καρβοξυλομάδα. Ο γενικός τύπος των αμινοξέων είναι: R I NH 2 -C-COOH Η Τα αμινοξέα δίνουν διάφορες χαρακτηριστικές αντιδράσεις, οι οποίες χρησιμεύουν στην ανίχνευσή τους. Άλλες από αυτές είναι κοινές για όλα τα αμινοξέα και άλλες είναι ειδικές αντιδράσεις για κάποια από τα μέλη αυτής της ομάδας. Στην πρώτη κατηγορία ανήκει η αντίδραση της νινυδρίνης. Στη δεύτερη κατηγορία των ειδικών αντιδράσεων ανήκουν η αντίδραση της ξανθοπρωτεΐνης (που τη δίνουν τα αμινοξέα που έχουν αρωματικό δακτύλιο), η αντίδραση Armold (που είναι ειδική για την κυστεΐνη), η αντίδραση Sakaguchi (που είναι ειδική για την αργινίνη) κ.ά. Αντίδραση νινυδρίνης Η νινυδρίνη είναι ένα ισχυρό οξειδωτικό σώμα, το οποίο αντιδρά με όλα τα αμινοξέα σε περιοχή ρη=4-8, σχηματίζοντας προϊόντα με χαρακτηριστικά ιώδες χρώμα σύμφωνα με την αντίδραση: + HjNCHCOOH Ό Η Ο Νινυδρίνη II Ο RCHO + CQ> + R Ιώδες παράγωγο 17

17 Η αντίδραση αυτή οφείλεται στην ελεύθερη αμινομάδα του αμινοξέος και συνεπώς τη δίνουν όλα τα αμινοξέα. Ειδικά για το αμινοξύ προλίνη το χρώμα που σχηματίζεται είναι κίτρινο και όχι ιώδες. Την ίδια αντίδραση δίνουν και οι πρωτεΐνες, αφού σε κάθε πρωτεΐνη υπάρχει μία τουλάχιστον ελεύθερη αμινομάδα στο ένα άκρο του μορίου της αλλά πιθανόν και άλλες ελεύθερες αμινομάδες στις πλευριές αλυσίδες ορισμένων αμινοξέων της. Αντίδραση ξανθοπρωτεΐνης Την αντίδραση αυτή τη δίνουν μόνο τα αμινοξέα που έχουν στο μόριό τους αρωματικό δακτύλιο. Τέτοια αμινοξέα είναι η φαινυλαλανίνη, η τυρσοίνη και η τρυπτοφάνη. Στην αντίδραση αυτή, όταν το αμινοξύ θερμανθεί παρουσία νιτρικού οξέος, σχηματίζει νιτροπαράγωγο με χαρακτηριστικό κίτρινο χρώμα. ΠΕΙΡΑΜΑ 1: Αντίδραση νινυδρίνης Απαιτούμενα όργανα και υλικά ΟΡΓΑΝΑ ΑΝΤΙΔΡΑΣΤΗΡΙΑ - ΥΛΙΚΑ 3 δοκιμαστικοί σωλήνες νερό Στήριγμα,r,r δοκιμαστικών Γ σωλήνων 1. Διαλυμα γλυκινης 0,5% κ.ο. Λύχνος... - n co/ * Διαλυμα τυροσινης 0,5% κ.ο. Ξύλινη λαβίδα δοκιμαστικών σωλήνων Δ(άλυμα νινυδρίνης 0>2% κ.ο. σε αιθα- Υδατόλουτρο Γάντια μιας χρήσης νόλη Προσοχή!!! Πρέπει να αναφέρουμε ότι η νινυδρίνη είναι ισχυρή μεταλλαξογόνος ουσία και για το λόγο αυτό θα πρέπει να χρησιμοποιείται με μεγάλη προσοχή. Συνιστάται η χρήση πλαστικών γαντιών. Πειραματική διαδικασία 1. Αριθμήστε τους δοκιμαστικούς σωλήνες και τοποθετήστε τους στο στήριγμα. 2. Στο δοκιμαστικό σωλήνα I βάλτε I ml διαλύματος γλυκίνης. 3. Στο δοκιμαστικό σωλήνα 2 βάλτε I ml διαλύματος τυροσίνης. 4. Στο δοκιμαστικό σωλήνα 3 βάλτε I ml νερού. 5. Σε κάθε δοκιμαστικό σωλήνα προσθέστε από I ml του διαλύματος της νινυδρίνης. 6. Τοποθετήστε τους δοκιμαστικούς σωλήνες σε υδατόλουτρο που περιέχει νερό σε θερμοκρασία βρασμού για διάστημα 10 min περίπου. 7. Καταγράψτε τις χρωματικές αλλαγές που παρατηρούνται (βλ. φύλλο εργασίας). 18

18 ΠΕΙΡΑΜΑ 2: Αντίδραση ζανθοπρωτεΐνης Απαιτούμενα όργανα και υλικά ΟΡΓΑΝΑ 3 δοκιμαστικοί σωλήνες Στήριγμα δοκιμαστικών σωλήνων Λύχνος Ξύλινη λαβίδα δοκιμαστικών σωλήνων ΑΝΤΙΔΡΑΣΤΗΡΙΑ - ΥΛΙΚΑ Νερό Διάλυμα γλυκίνης 0,5% κ.ο. Διάλυμα τυροσίνης 0,5% κ.ο. Πυκνό νιτρικό οξύ Πειραματική διαδικασία 1. Αριθμήστε τους δοκιμαστικούς σωλήνες και τοποθετήστε τους στο στήριγμα. 2. Στο δοκιματικό σωλήνα I βάλτε I ml διαλύματος γλυκίνης. 3. Στο δοκιμαστικό σωλήνα 2 βάλτε I ml διαλύματος τυροσίνης. 4. Στο δοκιμαστικό σωλήνα 3 βάλτε I ml νερού. 5. Σε κάθε δοκιμαστικό σωλήνα προσθέστε από I ml πυκνού νιτρικού οξέος. 6. Τοποθετήστε τους δοκιμαστικούς σωλήνες σε υδατόλουτρο που περιέχει νερό σε θερμοκρασία βρασμού για διάστημα 10 min περίπου. 7. Καταγράψτε τις χρωματικές αλλαγές που παρατηρούνται (βλ. φύλλο εργασίας). 19

19 Άσκηση 2 Ονοματεπώνυμο:. ύλλο εργασίας Τμήμα: I. Καταγράψτε τις παρατηρήσεις σας από το πείραμα I (αντίδραση νινυδρίνης) στον παρακάτω πίνκα: Δείγμα Γλυκίνη Τ υροσίνη Νερό Χρώμα 2. Καταγράψτε τις παρατηρήσεις σας από το πείραμα 2 (αντίδραση ξανθοπρωτεΐνης) στον παρακάτω πίνακα: Δείγμα Γλυκίνη Τυροσίνη Νερό Χρώμα 3. Από δύο δοκιμαστικούς σωλήνες που έχουμε, ο ένας περιέχει διάλυμα αλανίνης και ο δεύτερος τρυπτοφάνης. Πώς μπορείτε να αναγνωρίσετε το περιεχόμενο κάθε σωλήνα; 4. Έχετε ένα διάλυμα ωαλβουμίνης (κύριας πρωτεΐνης που βρίσκεται στο ασπράδι του αβγού) και δοκιμάζετε σ' αυτό την αντίδραση της ξανθοπρωτεΐνης. Πιστεύετε ότι το αποτέλεσμα του πειράματος θα είναι θετικό ή αρνητικό; Τεκμηριώστε την απάντησή σας. 21

20 ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΔΙΟΥΡΙΑΣ εργαστηριακή άσκηση Σκοπός Η παρατήρηση της χαρακτηριστικής χρωματικής αντίδρασης της διουρίας που δίνουν οι πρωτεΐνες. Εισαγωγή - θεωρητικό μέρος Οι ουσίες εκείνες που περιέχουν στο μόριό τους τουλάχιστον δύο πεπτιδικούς δεσμούς αντιδρούν με διάλυμα Cu+2 σε αλκαλικό περιβάλλον, σχηματίζοντας σύμπλοκα που έχουν χαρακτηριστικό μπλε-μοβ χρώμα. Η αντίδραση αυτή λέγεται αντίδραση διουρίας, αφού η διουρία (NH2CONHCONH2), η ο- ποία περιέχει πεπτιδικούς δεσμούς, είναι η απλούστερη ένωση που δίνει την α- ντίδραση θετική. Πρέπει να τονιστεί, ότι, αν και μία πρωτεΐνη αποτελείται από αμινοξέα, ελεύθερα αμινοξέα δεν μπορούν να δώσουν την αντίδραση αυτή. Απαιτούμενα όργανα και υλικά ΟΡΓΑΝΑ 3 δοκιμαστικοί σωλήνες Στήριγμα δοκιμαστικών σωλήνων Ξύλινη λαβίδα δοκιμαστικών σωλήνων Σταγονόμετρο ΑΝΤΙΔΡΑΣΤΗΡΙΑ - ΥΛΙΚΑ Αβγό Διάλυμα ωαλβουμίνης 2% κ.ο. Διάλυμα NaOH 40% κ.ο. Νερό Παρασκευή διαλύματος ωαλβουμίνης 1. Σπάστε το αβγό και απομονώστε το ασπράδι. 2. Διαλύστε το μισό κατά προσέγγιση ασπράδι (ωαλβουμίνη) σε I L νερού. 3. Αναδεύατε καλά το διάλυμα που προέκυψε. Έτσι παρασκευάζεται διάλυμα 2% κ.ο. περίπου. Πειραματική διαδικασία I. Αριθμήστε τους δοκιμαστικούς σωλήνες και τοποθετήστε τους στο στήριγμα. 23

21 2. Στο δοκιμαστικός σωλήνα I βάλτε 3 ml διαλύματος ωαλβουμίνης 2% κ.ο. 3. Στο δοκιμαστικό σωλήνα 2 βάλτε 3 ml διαλύματος γλυκίνης \% κ.ο. 4. Στο δοκιμαστικό σωλήνα 3 βάλτε 3 ml νερού. 5. Σε κάθε δοκιμαστικό σωλήνα προσθέστε 2-3 σταγόνες από το διάλυμα του NaOH. 6. Σε κάθε δοκιμαστικό σωλήνα προσθέστε 5-6 σταγόνες από το διάλυμα του CuSo4 Αναδεύατε καλά. 7. Καταγράψτε τις χρωματικές αλλαγές που παρατηρούνται (βλ. φύλλο εργασίας). 24

22 Άσκηση 3 Ονοματεπώνυμο: Τμήμα: m φύλλο Εργασίας I. Καταγράψτε τις παρατηρήσεις σας στον παρακάτω πίνακα: Δείγμα Ωαλβουμίνη Γλυκίνη Νερό Χρώμα 2. Γιατί η γλυκίνη δε δίνει θετική αντίδραση διουρίας; Αν αντί για γλυκίνη χρησιμοποιούσατε ένα άλλο αμινοξύ, θα είχατε θετική ή αρνητική αντίδραση διουρίας; 3. Μια πρωτεΐνη υποβάλλεται σε υδρόλυση. Πώς μπορείτε να διαπιστώσετε αν μετά το τέλος της αντίδρασης έχει μείνει ποσότητα πρωτεΐνης που δεν έχει υδρολυθεί; 4. Καθένας από τρεις δοκιμαστικούς σωλήνες περιέχει διάλυμα ενός πεπτιδίου. Ένας από τους σωλήνες αυτούς περιέχει ένα διπεπτίδιο, ενώ οι άλλοι περιέχουν πολυπεπτίδια. Πώς μπορείτε να διαπιστώσετε ποιος σωλήνας περιέχει διπεπτίδιο; 25

23 ΜΕΤΟΥΣΙΩΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ εργαστηριακή άσκηση Σκοπός Η μελέτη της επίδρασης μεταβολών θερμοκρασίας και ρη στις ιδιότητες των πρωτεϊνών. Εισαγωγή - θεωρητικό μέρος Με τον όρο αποδιάταξη εννοούμε την αλλαγή της στερεοδομής (δευτεροταγούς και τριτοταγούς δομής) μιας πρωτεΐνης. Η αποδιάταξη μιας πρωτεΐνης είναι διαδικασία που πολλές φορές είναι μη αντιστρεπτή, οπότε καλείται μετουσίωση. Η αποδιάταξη μιας πρωτεΐνης μπορεί να γίνει με μεταβολές στην τιμή του ρη του διαλύματος, με θέρμανση σε υψηλές θερμοκρασίες, καθώς και με επίδραση διάφορων ουσιών που γενικά ονομάζονται αποδιατακτικοί παράγοντες, όπως για παράδειγμα είναι η ουρία. Με την αποδιάταξη χάνονται οι βιολογικές ιδιότητες μιας πρωτεΐνης, αφού μεταβάλλονται τόσο οι φυσικές ό- σο και οι χημικές ιδιότητές της. Επίσης η διαλυτότητα της πρωτεΐνης ελαττώνεται σημαντικά σε τιμές ρη γύρω από το ισοηλεκτρικό σημείο, με αποτέλεσμα να παρατηρείται συσσωμάτωση της πρωτεΐνης. Απαιτούμενα όργανα και υλικά ΟΡΓΑΝΑ ΑΝΤΙΔΡΑΣΤΗΡΙΑ - ΥΛΙΚΑ 3 δοκιμαστικοί σωλήνες Αβγό Στήριγμα δοκιμαστικών σωλήνων Διάλυμα ωαλβουμίνης 2% κ.ο. Λύχνος Διάλυμα NaOH 0,1Μ Ξύλινη λαβίδα δοκιμαστικών σωλήνων Ρυθμιστικό διάλυμα Υδατόλουτρο οξικού οξέος 2 Μ με ρη = 4,7 Πεχάμετρο ή πεχαμετρικό χαρτί Διάλυμα HCI 0,1 Μ Οδηγίες παρασκευής διαλυμάτων Διάλυμα ωαλβουμίνης Το διάλυμα παρασκευάζεται σύμφωνα με τις οδηγίες της άσκησης 3. Ρυθμιστικό διάλυμα οξικού οξέος 2 Μ με ρη=4,7 1. Διαλύατε 164 g CH 3 COONa σε 500 ml νερού. 2. Προσθέστε 100 ml καθαρού CH 3 COOH. 27

24 3. Προσθέστε νερό μέχρι τελικού όγκου I L. 4. Ελέγξτετο ρη του διαλύματος που προέκυψε χρησιμοποιώντας πεχάμετρο ή πεχαμετρικό χαρτί. Πειραματική διαδικασία 1. Αριθμήστε τους δοκιμαστικούς σωλήνες και τοποθετήστε τους στο στήριγμα. 2. Σε κάθε δοκιμαστικό σωλήνα βάλτε 5 ml διαλύματος ωαλβουμίνης. 3. Στο δοκιμαστικό σωλήνα I προσθέστε I ml διαλύματος HCI, 0,1 Μ. 4. Στο δοκιμαστικό σωλήνα I προσθέστε I ml από το ρυθμιστικό διάλυμα ο- ξικού οξέος με ρη=4,7 5. Στο δοκιμαστικό σωλήνα 3 προσθέστε I ml διαλύματος NaOH 0,1 Μ. 6. Τοποθετήστε τους δοκιμαστικούς σωλήνες σε ζέον υδατόλουτρο (θερμοκρασίας I00 C) για χρονικό διάστημα 5 min περίπου. 7. Στη συνέχεια αφήστε τους δοκιμαστικούς σωλήνες να κρυώσουν και καταγράψτε στο φύλλο εργασίας τα αποτελέσματα των παρατηρήσεών σας. 8. Ακολούθως προσθέστε στους δοκιμαστικούς σωλήνες I και 3 από 5 ml ρυθμιστικού διαλύματος οξικού οξέος με ρη=4,7. 9. Τοποθετήστε πάλι τους δοκιμαστικούς σωλήνες I και 3 σε ζέον υδατόλουτρο (θερμοκρασίας I00 C) για χρονικό διάστημα 5 min περίπου. 10. Στη συνέχεια αφήστε τους δοκιμαστικούς σωλήνες να κρυώσουν και καταγράψτε στο φύλλο εργασίας τα αποτελέσματα των παρατηρήσεών σας. 28

25 Άσκηση 4 Ονοματεπώνυμο: Τμήμα: m Ιρύλλο ^ Εργασίας I. Καταγράψτε τις παρατηρήσεις σας από το πείραμα (βήμα 7) στον παρακάτω πίνακα: Δείγμα Σωλήνας I Σωλήνας 2 Σωλήνας 3 Συσσωμάτωση ( + ή-) 2. Καταγράψτε τις παρατηρήσεις σας από το πείραμα (βήμα 10) στον παρακάτω πίνακα: Δείγμα Σωλήνας I Σωλήνας 3 Συσσωμάτωση (+ ή -) 3. Γιατί δεν παατηρήθηκε θρόμβωση της πρωτεΐνης στα διαλύματα I και 3 κατά το βήμα 6, ενώ παρατηρήθηκε κατά το βήμα 9; Δώστε μια εξήγηση. 4. Όταν το γάλα παραμείνει για μεγάλο χρονικό διάστημα εκτός ψυγείου, αλλοιώνεται και «κόβει». Κατά την αλλοίωση του γάλακτος σχηματίζεται γαλακτικό οξύ. Πώς συνδέεται η θρόμβωση του γάλακτος με το σχηματισμό του γαλακτικού οξέος; 29

26 ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ εργαστηριακή άσκηση Γ Σκοπός Η διαπίστωση ότι τα ένζυμα που υπάρχουν στους διάφορους οργανισμούς ε- πιταχύνουν χημικές αντιδράσεις. Εισαγωγή - θεωρητικό μέρος Οι φωσφατάσες είναι ειδικά ένζυμα ευρέως διαδεδομένα στη φύση. Ανήκουν στην κατηγορία των υδρολασών και καταλύουν την υδρόλυση εστέρων του φωσφορικού οξέος απελευθερώνοντας ανόργανο φωσφορικό ιόν (Pi). Στην άσκηση αυτή ως πηγή του ενζύμου θα χρησιμοποιηθεί εκχύλισμα ζύμης (μαγιά) και ως υπόστρωμα η φωσφορική π-νιτροφαινόλη. Το προϊόν της ενζυμικής αντίδρασης είναι η π-νιτροφαινόλη, η οποία σε αλκαλικό περιβάλλον σχηματίζει κίτρινο χρώμα. <7 όξινη π-νιτροφαινόλη Ο ν φωσφατάση λ ^ )-0-Ρ-0 + Η 2 0<>0 2 Ν-^ ^-ΟΗ + ΗΟ-Ρ-Ο" φωσφορική 0Η- ΟΗ π-νιτροφαινόλη [" > = ( )=ο ο Ο 2 Ν ο έγχρωμο v o l παράγωγο Απαιτούμενα όργανα και υλικά ΟΡΓΑΝΑ ΑΝΤΙΔΡΑΣΤΗΡΙΑ - ΥΛΙΚΑ 6 δοκιμαστικοί σωλήνες Αμμος Στήριγμα δοκιμαστικών σωλήνων Ένα φακελάκι ξηρής μαγιάς Ογκομετρικοί κύλινδροι Ρυθμιστικό διάλυμα οξικού οξέος 0,1 Ποτήρι ζέσης Μ με ρη = 4,7 Πιπέτες Ρυθμιστικό διάλυμα οξικού οξέος 0,02 Γκαζάκι ή ηλεκτρικό μάτι Μ με ρη=4,7 Χωνάκι Διάλυμα φωσφορικής π-νιτροφαινόλης Πεχαμετρικό χαρτί ή πεχάμετρο Διάλυμα NaOH 0,1Μ Υαλογραφικός μαρκαδόρος Διηθητικό χαρτί ή φίλτρο του καφέ 31

27 Οδηγίες παρασκευής διαλυμάτων Ρυθμιστικό διάλυμα οξικού οξέος 0,1 Μ με ρη = 4,7 1. Διαλύατε 8,2 g CH 3 COONa σε 500 ml νερού. 2. Προσθέστε 5 ml καθαρού CH 3 COOH. 3. Προσθέστε νερό μέχρι τελικού όγκου I L. 4. Ελέγξτε το ρη του διαλύματος που προέκυψε χρησιμοποιώντας πεχάμετρο ή πεχαμετρικό χαρτί. Ρυθμιστικό διάλυμα οξικού οξέος 0,02 Μ με ρη = 4,7 Αραιώστε I μέρος ρυθμιστικού οξέος 0,1 Μ με ρη = 4,7 με 4 μέρη νερού. Εκχύλισμα ζύμης 1. Σε ένα γουδί βάλτε λίγη άμμο, ένα φακελάκι ξηρής μαγιάς (8-IOg περίπου) και 100 ml οξικού ρυθμιστικού διαλύματος 0,02 Μ. 2. Χτυπήστε τα υλικά στο γουδί για 5-10 min, για να σπάσουν τα κύτταρα της ζύμης. 3. Διηθήστε το εκχύλισμα, για να απομακρύνετε την άμμο και τα άλλα α- διάλυτα συστατικά. Διάλυμα φωσφορική π-νιτροφαινόλης Διαλύατε 0,4 g φωσφοριής π-νιτροφαινόλης σε 100 ml νερού. Διάλυμα NaOH 0,1Μ Διαλύατε 0,4 g NaOH σε 100 ml νερού. Πειραματική διαδικασία 1. Αριθμήστε από το I έως το 3 τρεις δοκιμαστικούς σωλήνες και τοποθετήστε τους στο στήριγμα. 2. Στο δοκιμαστικό σωλήνα I βάλτε I ml νερού. 3. Στους δοκιμαστικούς σωλήνες 2 και 3 βάλτε από I ml εκχυλίσματος ζύμης. 4. Τοποθετήστε το δοκιμαστικό σωλήνα 3 σε ζέον υδατόλουτρο και αφήστε τον να βράσει για 10 min περίπου. 5. Μετά το βρασμό τοποθετήστε το σωλήνα 3 κάτω από τρεχούμενο νερό της βρύσης και αφήστε τον να κρυώσει. 6. Προσθέστε και στους τρεις δοκιμαστικούς σωλήνες από 2 ml ρυθμιστικού διαλύματος οξικού οξέος 0,1 Μ με ρη=4,7 και από 2 ml διαλύματος φωσφορικής π-νιτροφαινόλης. 32

28 7. Αναδεύατε καλά το περιεχόμενο κάθε σωλήνα και κρατήστε τον σφικτά στο χέρι σας για 10 min (για να αποκτήσει θερμοκρασία 37 C). 8. Αριθμήστε από το Γ έως το 3' τρεις νέους δοκιμαστικούς σωλήνες και τοποθετήστε τους στο στήριγμα. 9. Βάλτε σε κάθε νέο σωλήνα 2 ml διαλύματος NaOH 0,1 Μ και 2 ml από το περιεχόμενο των σωλήνων 1,2 και 3 αντίστοιχα. 10. Αναδεύστε καλά το περιεχόμενο των σωλήνων και καταγράψτε τις παρατηρήσεις σας. Σημείωση: Αν έχετε διαθέσιμο χρόνο, μπορείτε να κρατήσετε τους σωλήνες I, 2 και 3 στο χέρι σας για 10 min ακόμη και να συνεχίσετε το πείραμα α- κολουθώντας τα βήματα 8 και 9. 33

29 Άσκηση 5 Ονοματεπώνυμο:. Ιβύλλο εργασίας Τμήμα: I. Συγκρίνετε το χρώμα που προέκυψε στους σωλήνες Γ,2' και 3' και ερμηνεύστε τα αποτελέσματά σας. 2. Γιατί, κατά τη γνώμη σας, είναι απαραίτητο να χρησιμοποιήσετε στο πείραμα και το σωλήνα I στον οποίο αντί για ενζυμικό εκχύλισμα προσθέσατε νερό; 3. Πώς δικαιολογείτε το αποτέλεσμα που πήρατε από το σωλήνα 3 του οποίου το ενζυμικό εκχύλισμα θερμάνατε σε ζέον υδατόλουτρο; 4. Τι αποτελέσματα αναμένετε να πάρετε, αν θερμάνετε τους τρεις σωλήνες στους 37 C για 20 min αντί για 10 min; Αιτιολογήστε την απάντησή σας. J 35

30 5. Ποιο περιμένετε να είναι το διάγραμμα της ενζυμικής ενεργότητας σε συνάρτηση με το χρόνο επώασης; Τεκμηριώστε την απάντηση σας. 36

31 ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ρη ΣΤΗΝ ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΕΝΕΡΓΟΤΗΤΑ εργαστηριακή άσκηση Σκοπός Η μελέτη της επίδρασης του ρη στην ταχύτητα μιας ενζυμικής αντίδρασης. Εισαγωγή - θεωρητικό μέρος Βλέπε εργαστηριακή άσκηση 5. Απαιτούμενα όργανα και υλικά ΟΡΓΑΝΑ 8 δοκιμαστικοί σωλήνες Στήριγμα δοκιμαστικών σωλήνων Πιπέτες Ποτήρι ζέσης Πεχαμετρικό χαρτί Υαλογραφικός μαρκαδόρος ΑΝΤΙΔΡΑΣΤΗΡΙΑ - ΥΛΙΚΑ Εκχύλισμα ζύμης Ρυθμιστικό διάλυμα οξικού οξέος 0,1 Μ με ρη=4,7 Διάλυμα NaOH 0,1Μ Διάλυμα φωσφορικής π-νιτροφαινόλης Διάλυμα HCI 0,1 Μ Οδηγίες παρασκευής διαλυμάτων Το εκχύλισμα ζύμης, το οξικό ρυθμιστικό διάλυμα 0,1 Μ με ρη=4,7, το διάλυμα NaOH 0,1 Μ και το διάλυμα φωσφορικής π-νιτροφαινόλης παρασκευάζονται σύμφωνα με τις οδηγίες της άσκησης 5. Διάλυμα HCI 0,1 Μ Σε 500 ml νερού διαλύατε 4,1 ml πυκνού HCI. 37

32 Πειραματική διαδικασία 1. Αριθμήστε από το I έως το 4 τέσσερις μεγάλους δοκιμαστικούς σωλήνες και τοποθετήστε τους στο στήριγμα. 2. Βάλτε σε κάθε δοκιμαστικό σωλήνα τα αντιδραστήρια, σύμφωνα με τον παρακάτω πίνακα: Σωλήνας I Νερό I ml Οξικό ρυθμιστικό διάλυμα 0,1 Μ ρη=4,7 2 ml «, 2 ml Διάλυμα HCI 0,1 Μ - 2 ml - - Διάλυμα NaOH 0,1 Μ mol Διάλυμα φωσφορικής π-νιτροφαινόλης 2 ml 2 ml 2 ml 2 ml Εκχύλισμα ζύμης - 1 ml 1 ml 1 ml 3. Αναδεύατε καλά το περιεχόμενο των σωλήνων και μετρήστε το ρη σε κάθε διάλυμα με πεχαμετρικό χαρτί. 4. Καταγράψτε τις τιμές ρη. 5. Θερμάνετε τους σωλήνες στους 37 C για 15 min (μπορείτε να το κάνετε κρατώντας τους σωλήνες σφικτά στο χέρι σας). 6. Αριθμήστε από το I' έως το 4' τέσσερις νέους δοκιμαστικούς σωλήνες και τοποθετήστε τους στο στήριγμα. 7. Βάλτε σε κάθε νέο σωλήνα 2 ml διαλύματος NaOH 0,1 Μ και 2 ml από το περιεχόμενο των σωλήνων 1,2,3 και 4 αντίστοιχα. 8. Ανακατέψτε καλά το περιεχόμενο των σωλήνων και καταγράψτε τις παρατηρήσεις σας. 38

33 Ασκηση 6 Ονοματεπώνυμο:.. Τ μήμα: Ψ «ν * υλλο Εργασίας I. Συγκρίνετε το χρώμα που προέκυψε στους σωλήνες Γ,2' και 3' και ερμηνεύστε τα αποτελέσματά σας. 2. Ποιο είναι το άριστο ρη δράσης της όξινης φωσφατάσης; 3. Πώς δικαιολογείτε το γεγονός ότι σε τιμή ρη που απέχει πολύ από το άριστο ρη δράσης του ενζύμου δεν παρατηρείται ενζυμική ενεργότητα; 4. Ποιο περιμένετε να είναι το διάγραμμα ενζυμικής ενεργότητας της όξινης φωσφατάσης σε συνάρτηση με το ρη; J 39

34 5. Γιατί, κατά τη γνώμη σας, το ένζυμο που μελετήθηκε στην άσκηση αυτή ονομάζεται όξινη φωσφατάση; 6. Σε ποια περιοχή τιμών αναμένεται δράση της αλκαλικής φωσφατάσης; 40

35 ΑΝΑΓΩΓΙΚΟΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΜΟΝΟΣΑΚΧΑΡΙΤΩΝ εργαστηριακή άσκηση Σκοπός Η διαπίστωση του αναγωγικού χαρακτήρα τον οποίο εμφανίζουν διάφοροι μονοσακχαρίτες. Εισαγωγή - θεωρητικό μέρος Όπως ήδη γνωρίζουμε, από χημική άποψη οι μονοσακχαρίτες είναι ενώσεις που περιέχουν πολλές υδροξυλομάδες αλλά και μία καρβονυλομάδα. Ανάλογα με το αν η καρβονυλομάδα είναι αλδεϋδομάδα ή κετονομάδα, οι μονοσακχαρίτες διακρίνονται σε αλδόζες και κετόζες. Από τη Χημεία επίσης γνωρίζουμε ότι οι αλδεΰδες, σε αντίθεση με τις κετόνες, εμφανίζουν ισχυρό αναγωγικό χαρακτήρα αντιδρώντας ακόμη και με ήπια οξειδωτικά μέσα, όπως είναι το αντιδραστήριο Fehling (διάλυμα CuS0 4 σε NaOH) ή το αντιδραστήριο Tollens (διάλυμα AgN0 3 σε ΝΗ 3 ). Συνεπώς θα ανέμενε κανείς τον ισχυρό αναγωγικό χαρακτήρα να τον εμφανίζουν μόνο οι αλδόζες και όχι οι κετόζες. Οι μονοσακχαρίτες όμως, είτε είναι αλδόζες είτε κετόζες, εμφανίζουν αναγωγική δράση. Ο αναγωγικός χαρακτήρας τους οφείλεται στην ύπαρξη ελεύθερου ημιακεταλικού υδροξυλίου. Οι παραπάνω αντιδράσεις χρησιμεύουν στην ανίχνευση και στον προσδιορισμό των σακχάρων. ΠΕΙΡΑΜΑ 1: Αντίδραση με αντιδραστήριο Fehling Απαιτούμενα όργανα και υλικά ΟΡΓΑΝΑ ΑΝΤΙΔΡΑΣΤΗΡΙΑ - ΥΛΙΚΑ 5 δοκιμαστικοί σωλήνες Διάλυμα γλυκόζης 1% κ.ο. Στήριγμα δοκιμαστικών σωλήνων Διάλυμα φρουκτόζης 1% κ.ο. Λύχνος Διάλυμα σακχαρόζης (ζάχαρης) I % κ.ο. Υδατόλουτρο Διάλυμα σακχαρόζης (ζάχαρης) 1% κ.ο. Διάλυμα Fehling Α Διάλυμα Fehling Β 41

36 Οδηγίες παρασκευής διαλυμάτων Διάλυμα Fehling Α Διαλύατε 69,2 g CuS0 4 5Η 2 0 σε απεσταγμένο νερό και αραιώστε το διάλυμα που προκύπτει μέχρι τελικού όγκου I L. Διάλυμα Fehling Β Διαλύατε 346 g τρυγικού καλιονατρίου και 100 g NaOH σε απεσταγμένο νερό και αραιώστε το διάλυμα που προκύπτει μέχρι τελικού όγκου I L. Πειραματική διαδικασία 1. Αριθμήστε τους δοκιμαστικούς σωλήνες και τοποθετήστε τους στο στήριγμα. 2. Στο δοκιμαστικό σωλήνα I βάλτε I ml διαλύματος γλυκόζης. 3. Στο δοκιμαστικό σωλήνα 2 βάλτε I ml διαλύματος φρουκτόζης. 4. Στο δοκιμαστικό σωλήνα 3 βάλτε I ml διαλύματος σακχαρόζης. 5. Στο δοκιμαστικό σωλήνα 4 βάλτε I ml νερού. 6. Αναμείξτε σε έναν άλλο δοκιμαστικό σωλήνα ίσο όγκο από τα διαλύματα Fehling Α και Fehling Β. 7. Σε κάθε δοκιμαστικό σωλήνα προσθέστε I ml του διαλύματος που προέκυψε από το βήμα Αναδεύατε καλά το περιεχόμενο όλων των σωλήνων και τοποθετήστε τους σε ζέον υδατόλουτρο για 3-5 min. 9. Καταγράψτε τις παρατηρήσεις σας (βλ. φύλλο εργασίας). ΠΕΙΡΑΜΑ 2: Αντίδραση με αντιδραστήριο Tollens Απαιτούμενα όργανα και υλικά ΟΡΓΑΝΑ ΑΝΤΙΔΡΑΣΤΗΡΙΑ - ΥΛΙΚΑ 4 δοκιμαστικοί σωλήνες Διάλυμα γλυκόζης 1% κ.ο. Στήριγμα δοκιμαστικών σωλήνων Διάλυμα φρουκτόζης 1% κ.ο. Λύχνος Διάλυμα σακχαρόζης (ζάχαρης) 1% κ.ο. Υδατόλουτρο Αντιδραστήριο Tollens Παρασκευή αντιδραστηρίου Tollens Σε δοκιμαστικό σωλήνα βάλτε 2 ml διαλύματος AgN0 3 0,1 Μ. Κατόπιν προσθέστε πυκνό διάλυμα ΝΗ 3 (εμπορίου). Αν σχηματιστεί ίζημα (Ag 2 0), προσθέστε και άλλη ποσότητα ΝΗ 3 μέχρι να διαλυθεί πλήρως το ίζημα. 42

37 Πειραματική διαδικασία 1. Αριθμήστε τους δοκιμαστικούς σωλήνες και τοποθετήστε τους στο στήριγμα. 2. Στο δοκιμαστικό σωλήνα I βάλτε I ml διαλύματος γλυκόζης. 3. Στο δοκιμαστικό σωλήνα 2 βάλτε I ml διαλύματος φρουκτόζης. 4. Στο δοκιμαστικό σωλήνα 3 βάλτε I ml διαλύματος σακχαρόζης. 5. Στο δοκιμαστικό σωλήνα 4 βάλτε I ml νερού. 6. Σε κάθε δοκιμαστικό σωλήνα προσθέστε I ml από το αντιδραστήριο Tollens. 7. Τοποθετήστε κάθε σωλήνα σε ζέον υδατόλουτρο για 3-5 min. 8. Καταγράψτε τις παρατηρήσεις σας (βλ. φύλλο εργασίας). 43

38 Άσκηση 7 Ονοματεπώνυμο:.. «!^ίί ί ο εργασίας Τμήμα: Καταγράψτε τις παρατηρήσεις σας από το πείραμα I στον παρακάτω πίνακα: Δείγμα Αρχικό χρώμα (πριν από τη θέρμανση) Τελικό χρώμα (μετά τη θέρμανση) Σχηματισμός ιζήματος (+/-) Γλυκόζη Φρουκτόζη Σακχαρόζη Νερό 2. Καταγράψτε τις παρατηρήσεις σας από το πείραμα 2 στον παρακάτω πίνακα: Δείγμα Αρχικό χρώμα (πριν από τη θέρμανση) Τελικό χρώμα (μετά τη θέρμανση) Σχηματισμός ιζήματος (+/-) Γλυκόζη Φρουκτόζη Σακχαρόζη Νερό 3. Σε ένα δείγμα ζάχαρης υπάρχει η υποψία ότι έχει προστεθεί γλυκόζη. Πώς μπορείτε να ανιχνεύσετε την πιθανή νοθεία 3. Σε ένα δείγμα ζάχαρης υπάρχει η υποψία ότι έχει προστεθεί γλυκόζη. Πώς μπορείτε να ανιχνεύσετε την πιθανή νοθεία; 45

39 4. Χαρακτηρίστε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασμένες (Λ): α. Από τους μονοσακχαρίτες μόνο οι αλδόζες είναι αναγωγικά σώματα, ενώ οι κετόζες δεν είναι β. Από τους μονοσακχαρίτες μόνο οι κετόζες είναι αναγωγικά σώματα, ενώ οι αλδόζες δεν είναι. γ. Οι μονοσακχαρίτες αλδόζες και κετόζες είναι αναγωγικά σώματα. 46

40 ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΔΙΣΑΚΧΑΡΙΤΩΝ εργαστηριακή Σκοπός Η παρατήρηση ιδιοτήτων των δισακχαριτών, όπως ο αναγωγικός χαρακτήρας και η υδρόλυση. Εισαγωγή - θεωρητικό μέρος Οι δισακχαρίτες σχηματίζονται από δύο μόρια μονοσακχαριτών με ταυτόχρονη απόσπαση ενός μορίου νερού, είναι δηλαδή ανυδριτικά παράγωγα των μονοσακχαριτών. Αντίθετα, οι δισακχαρίτες σχηματίζουν με υδρόλυση τα α- πλά σάκχαρα από τα οποία προέρχονται. Οι σημαντικότεροι δισακχαρίτες είναι το καλαμοσάκχαρο ή σακχαρόζη ή ζάχαρη, που προέρχεται από τη συνένωση ενός μορίου γλυκόζης και ενός μορίου φρουκτόζης, η μαλτόζη που προέρχεται από τη συνένωση δύο μορίων γλυκόζης, και το γαλακτοσάκχαρο ή λακτόζη, που προέρχεται από τη συνένωση ενός μορίου γλυκόζης και ενός μορίου γαλακτόζης. Από άποψη αναγωγικού χαρακτήρα, η σακχαρόζη δεν εμφανίζει αναγωγικό χαρακτήρα σε αντίθεση με τη μαλτόζη και τη λακτόζη. ΠΕΙΡΑΜΑ 1: Αναγωγικός χαρακτήρας δισακχαριτών ΟΡΓΑΝΑ 5 δοκιμαστικοί σωλήνες Στήριγμα δοκιμαστικών σωλήνων Λύχνος Υδατόλουτρο ΑΝΤΙΔΡΑΣΤΗΡΙΑ - ΥΛΙΚΑ Διάλυμα σακχαρόζης (ζάχαρης) I % κ.ο. Διάλυμα μαλτόζης 1% κ.ο. Διάλυμα λακτόζης 1% κ.ο. Διάλυμα Fehling Α Διάλυμα Fehling Β Απαιτούμενα όργανα και υλικά Πειραματική διαδικασία 1. Αριθμήστε τους δοκιμαστικούς σωλήνες και τοποθετήστε τους στο στήριγμα. 2. Στο δοκιμαστικό σωλήνα I βάλτε I ml διαλύματος σακχαρόζης I % κ.ο. 3. Στο δοκιμαστικό σωλήνα 2 βάλτε I ml διαλύματος μαλτόζης 1% κ.ο. 4. Στο δοκιμαστικό σωλήνα 3 βάλτε I ml διαλύματος λακτόζης 1% κ.ο. 5. Στο δοκιμαστικό σωλήνα 4 βάλτε I ml νερού. 6. Αναμείξτε σε έναν άλλο δοκιμαστικό σωλήνα ίσο όγκο από τα διαλύματα 47

41 Fehling Α και Fehling Β. 7. Σε κάθε δοκιμαστικό σωλήνα προσθέστε I ml του διαλύματος που προέκυψε από το βήμα Αναδεύστε καλά το περιεχόμενο κάθε σωλήνα και τοποθετήστε τους σε ζέον υδατόλουτρο για 3-5 min. 9. Καταγράψτε τις παρατηρήσεις σας (βλ. φύλλο εργασίας). ΠΕΙΡΑΜΑ 2: Υδρόλυση σακχαρόζης Απαιτούμενα όργανα και υλικά ΟΡΓΑΝΑ 2 δοκιμαστικοί σωλήνες Στήριγμα δοκιμαστικών σωλήνων Λύχνος Υδατόλουτρο ΑΝΤΙΔΡΑΣΤΗΡΙΑ - ΥΛΙΚΑ Διάλυμα σακχαρόζης (ζάχαρης) 1% κ.ο. Διάλυμα Fehling Α Διάλυμα Fehling Β Πειραματική διαδικασία Α. Υδρόλυση 1. Σε ένα δοκιμαστικό σωλήνα βάλτε 10 ml διαλύματος σακχαρόζης. 2. Προσθέστε 2 σταγόνες πυκνού HCI. 3. Τοποθετήστε το δοκιμαστικό σωλήνα σε ζέον υδατόλουτρο για 5 min. 4. Πάρτε με μία πιπέτα I ml από το περιεχόμενο του δοκιμαστικού σωλήνα και δοκιμάστε την αναγωγική ικανότητα. Β. Αναγωγική ικανότητα 1. Αναμείξτε σε ένα δοκιμαστικό σωλήνα τα διαλύματα Fehling Α και Fehling Β. 2. Προσθέστε I ml από το υδρόλυμα. 3. Αναδεύστε καλά το διάλυμα. 4. Τοποθετήστε το δοκιμαστικό σωλήνα σε ζέον υδατόλουτρο για 3-5 min. 5. Καταγράψτε τις παρατηρήσεις σας (βλ. φύλλο εργασίας). 48

42 Άσκηση 8 Ονοματεπώνυμο: Τμήμα: ^ Εργασίας I. Καταγράψτε τις παρατηρήσεις σας από το πείραμα I στον παρακάτω πίνακα: Δείγμα Αρχικό χρώμα Τελικό χρώμα Σχηματισμός Αναγωγικός (πριν από (μετά ιζήματος χαρακτήρας τη θέρμανση) τη θέρμανση) (+/-) (ναι/όχι) Σακχαρόζη Μαλτόζη Λακτόζη Νερό 2. Καταγράψτε τις παρατηρήσεις σας από το πείραμα 2 στον παρακάτω πίνακα: Δείγμα Υδρόλυμα σακχαρόζης Αρχικό χρώμα (πριν από τη θέρμανση) Τελικό χρώμα (μετά τη θέρμανση) Σχηματισμός ιζήματος (+/-) Αναγωγικός χαρακτήρας υδρολύματος (ναι/όχι) 3. Χαρακτηρίστε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασμένες (Α): α. Όλοι οι δισακχαρίτες είναι αναγωγικά σώματα. β. Κανένας δισακχαρίτης δεν είναι αναγωγικό σώμα. γ. Άλλοι δισακχαρίτες είναι και άλλοι δεν είναι αναγωγικά σώματα. 4. Χαρακτηρίστε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασμένες (Α): α. Η σακχαρόζη και η λακτόζη είναι αναγωγικά σώματα, ενώ η μαλτόζη όχι. β. Η σακχαρόζη και η μαλτόζη είναι αναγωγικά σώματα, ενώ η λακτόζη όχι. γ. Η λακτόζη και η μαλτόζη είναι αναγωγικά σώματα, ενώ η σακχαρόζη όχι. 49

43 ΟΔΙΟΤΗΤΕΣ ΠΟΛΥΣΑΚΧΑΡΙΤΩΝ εργαστηριακή άσκηση Σκοπός Η παρατήρηση ιδιοτήτων των πολυσακχαριτών, όπως η υδρόλυση. Εισαγωγή - θεωρητικό μέρος Το μόριο των πολυσακχαριτών αποτελείται από μεγάλο αριθμό μορίων μονοσακχαριτών ενωμένων μεταξύ τους με γλυκοζιτικούς δεσμούς. Με την υδρόλυσή τους οι πολυσακχαρίτες σχηματίζουν κατ' αρχάς ολιγοσακχαρίτες και στη συνέχεια μονοσακχαρίτες. Οι σημαντικότεροι πολυσακχαρίτες είναι οι ακόλουθοι: Γλυκογόνο: Αποτελείται από μόρια γλυκόζης ενωμένα με γλυκοζιτικούς δεσμούς. Άμυλο: Πολυσακχαρίτης που αποτελείται από επαναλαμβανόμενες μονάδες γλυκόζης, είναι η κύρια εφεδρική ουσία των φυτών που εναποτίθεται σε μεγάλες ποσότητες στα σπέρματα (δημητριακά) και στους βολβούς (πατάτες). Εμφανίζεται με δύο μορφές, την αμυλόζη και την αμυλοπηκτίνη. Η αμυλόζη αποτελεί το 20-30% του αμύλου και σχηματίζεται από μονάδες γλυκόζης ( ) γραμμικά διατεταγμένες, ενώ η αμυλοπηκτίνη αποτελεί το υπόλοιπο ποσοστό του αμύλου και εμφανίζει διακλαδώσεις ανά 25 περίπου μονάδες γλυκόζης. Η δομή του μορίου μοιάζει με εκείνη του γλυκογόνου. Το σημαντικότερο πεπτικό ένζυμο του α- μύλου είναι η αμυλάση, που βρίσκεται στο σάλιο και στο λεπτό έντερο. Κυτταρίνη: Είναι ένας πολυσακχαρίτης που αποτελείται από επαναλαμβανόμενες μονάδες γλυκόζης. Είναι δηλαδή ένας γλυκοζίτης με Μ.Β. περίπου Αποτελεί δομικό συστατικό των φυτών. Τα ένζυμα που διασπούν την κυτταρίνη ονομάζονται κυτταρινάσες. Οι κυτταρινάσες είναι διαδεδομένες στους μικροοργανισμούς που αποτελούν τη μικροχλωρίδα του στομάχου των μηρυκαστικών, ενώ δεν απαντούν στον άνθρωπο. Για το λόγο αυτό η κυτταρίνη πέπτεται από τα μηρυκαστικά, όχι όμως από τον άνθρωπο. Απαιτούμενα όργανα και ολικά ΟΡΓΑΝΑ ΑΝΤΙΔΡΑΣΤΗΡΙΑ - ΥΛΙΚΑ Πατάτες ή άμυλο 5 δοκιμαστικοί σωλήνες Ροκανίδια Στήριγμα δοκιμαστικών σωλήνων Λύχνος Υδατόλουτρο Νερό HCL Διάλυμα Fehling Α Διάλυμα Fehling Β α 51

44 Πειραματική διαδικασία 1. Τεμαχίστε μια πατάτα σε μικρά κομμάτια. 2. Σε ένα ποτήρι ζέσης βάλτε 100 ml νερού, 0,5 ml HCI και προσθέστε τα κομμάτια της πατάτας. 3. Θερμάνετε το ποτήρι μέχρι βρασμού. 4. Μετά από χρονικό διάστημα 10 min περίπου πάρτε I ml από το υπερκείμενο και δοκιμάστε την αναγωγική ικανότητα. Β. Υδρόλυση κυτταρίνης Επαναλάβετε τα προηγούμενα βήματα με τη διαφορά ότι αντί για πατάτα θα χρησιμοποιήσετε ροκανίδια. Γ. Αναγωγική ικανότητα υδρολυμάτων Αριθμήστε 2 δοκιμαστικούς σωλήνες και τοποθετήστε τους στο στήριγμα. 2. Στο δοκιμαστικό σωλήνα I βάλτε I ml υδρολύματος πατάτας. 3. Στο δοκιμαστικό σωλήνα 2 βάλτε I ml υδρολύματος κυτταρίνης. 4. Αναμείξτε σε έναν άλλο δοκιμαστικό σωλήνα ίσο όγκο από τα διαλύματα Fehling Α και Fehling Β. 5. Στους δοκιμαστικούς σωλήνες I και 2 προσθέστε από I ml του διαλύματος που προέκυψε από το βήμα 4. Αναδεύστε καλά. 6. Τοποθετήστε τους δοκιμαστικούς σωλήνες σε ζέον υδατόλουτρο για 3-5 min. 7. Καταγράψτε τις παρατηρήσεις σας (βλ. φύλλο εργασίας). 52

45 Άσκηση 9 Ονοματεπώνυμο: Τμήμα: Λ φύλλο ^ Εργασίας I. Καταγράψτε τις παρατηρήσεις σας στον πίνακα που ακολουθεί: Δείγμα Αρχικό διάλυμα αμύλου Υδρόλυμα αμύλου Αρχικό διάλυμα κυτταρίνης Υδρόλυμα κυτταρίνης Αρχικό χρώμα (πριν από τη θέρμανση) I Τελικό χρώμα (μετά τη θέρμανση) Σχηματισμός ιζήματος (+/-) Αναγωγικός χαρακτήρας (ναι/όχι) 2. Πού οφείλεται ο αναγωγικός χαρακτήρας που εμφανίζουν τα υδρολύματα του αμύλου και της κυτταρίνης; 3. Ποιος, κατά τη γνώμη σας, είναι ο ρόλος του HCI στην υδρόλυση; Νομίζετε ότι θα μπορούσε να γίνει η υδρόλυση χωρίς την προσθήκη του HCI χρησιμοποιώντας απλώς απεσταγμένο νερό; 53

46 ΟΙΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΑ ΕΝΖΥΜΑ εργαστηριακή άσκηση Σκοπός Η μελέτη των οξειδοαναγωγικών ενζύμων στην πορεία μεταφοράς των η- λεκτρονίων διαμέσου των συμπλοκών της οξειδωτικής φωσφορυλίωσης. Εισαγωγή - θεωρητικό μέρος Γνωρίζουμε ότι η επανοξείδωση των ανηγμένων συνενζύμων NADH και FADH 2 γίνεται με τη ροή των ηλεκτρονίων προς το 0 2 διαμέσου των συμπλοκών της οξειδωτικής φωσφορυλίωσης (βλ. βιβλίο Βιοχημείας, κεφάλαιο 10). Συγκεκριμένα, για την οξείδωση του NADH χρησιμοποιείται ο δρόμος των συμπλοκών I ο III ο IV ο 0 2, ενώ για την οξείδωση του FADH 2 ο δρόμος II I ι=ο III IV ^ 0 2. Για τη διαπίστωση αλλά και την παρακολούθηση των οξειδοαναγωγικών αντιδράσεων που μεταφέρουν τα ηλεκτρόνια διαμέσου των συμπλοκών αυτών χρησιμοποιούνται ειδικοί δείκτες οξειδοαναγωγής, που είναι ενώσεις χρωματισμένες στην οξειδωμένη μορφή και άχρωμες στην ανηγμένη μορφή. Μια τέτοια ουσία, που θα χρησιμοποιήσουμε στην άσκηση αυτή, είναι το κυανό του μεθυλενίου, το οποίο παρεμβάλλεται στην αλληλουχία των αντιδράσεων μεταφοράς των ηλεκτρονίων στο σημέιο που δρα το σύμπλοκο III και παραλαμβάνει τα ηλεκτρόνια. Η αναγωγή του κυανού του μεθυλενίου μπορεί να παρατηρηθεί μόνο όταν Δότης ηλεκτρονίων X H,. ' ^jocxx;r^ η, CH, 1 οξειδωμένη I τ Ά. jccxi S / N^N_ch 3 + H+ CHi ανηγμένη μορφή I J (άχρωμη) CHj '/ 2 o 2 αποκλειστεί από την αντίδραση το 0 2 του αέρα, γιατί η ανηγμένη μορφή (άχρωμη) οξειδώνεται ταχύτατα από το μοριακό οξυγόνο. 55

47 Απαιτούμενα όργανα και υλικό ΟΡΓΑΝΑ ΑΝΤΙΔΡΑΣΤΗΡΙΑ - ΥΛΙΚΑ 3 δοκιμαστικοί σωλήνες 40 gr συκώτι Στήριγμα δοκιμαστικών σωλήνων Διάλυμα NaCI 0,15 Μ ή φυσιολογικός Μπλέντερ ορός Υαλογραφικός μαρκαδόρος Διάλυμα κυανού του μεθυλενίου Ογκομετρικός κύλινδρος 0,02% κ.ο. Υδατόλουτρο Μηχανέλαιο Παρασκευή ομογενοποιήματος Τεμαχίστε 40 gr συκώτι σε μικρά κομματάκια και ομογενοποιήστε τα σε μπλέντερ προσθέτοντας 200 ml διαλύματος NaCI 0,15 Μ η φυσιολογικού ορού. Το ομογενοποίημα παρασκευάζεται λίγο πριν χρησιμοποιηθεί και διατηρείται σε ψυγείο ή σε πάγο. Πειραματική διαδικασία 1. Αριθμήστε τους δοκιμαστικούς σωλήνες και τοποθετήστε τους στο στήριγμα. 2. Στο σωλήνα I βάλτε I ml ηπατικού ομογενοποιήματος. 3. Στο σωλήνα 2 βάλτε I ml ηπατικού ομογενοποιήματος και τοποθετήστε τον σε ζέον υδατόλουτρο για 5 min. Αφήστε το σωλήνα να κρυώσει και τοποθετήστε τον στο στήριγμα. 4. Στο σωλήνα 3 βάλτε I ml νερού. 5. Προσθέστε σε κάθε δοκιμαστικό σωλήνα από I ml διαλύματος κυανού του μεθυλενίου και αναδεύστε καλά. 6. Προσθέστε σε κάθε δοκιμαστικό σωλήνα από I ml μηχανέλαιου και αφήστε τους στο στήριγμα δίχως να τους αναταράξετε. 7. Τοποθετήστε το στήριγμα με τους δοκιμαστικούς σωλήνες σε ζεστό μέρος (υδατόλουτρο 37 C ή κοντά σε καλοριφέρ) για 15 min τουλάχιστον. Καταγράψτε τις παρατηρήσεις σας. 56

48 Άσκηση 9 Ονοματεπώνυμο ^ ΙΙΙύλλο εργασίας Τμήμα: I. Καταγράψτε τις παρατηρήσεις σας για κάθε σωλήνα και εξηγήστε τα αποτελέσματα του πειράματος. 2. Γιατί ο σωλήνας 2 δεν αποχρωματίστηκε; 3. Αναταράξτε όλους τους σωλήνες. Τι παρατηρείτε; Ποιος ο ρόλος του μηχανέλαιου; 4. Αν στο ίδιο πείραμα αντί για διάλυμα κυανού του μεθυλενίου 0,02% χρησιμοποιήσουμε διάλυμα 0,1% πιστεύετε ότι ο αποχρωματισμός θα γίνει στο ί- διο χρονικό διάστημα, σε μικρότερο ή σε μεγαλύτερο; Τεκμηριώστε την α- πάντησή σας. 57

49 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1.John Μ. Clark, Experimental Biochemistry, W.H. FREEMAN AND COMPANY, San Francisco, I. Γ. Γεωργάτοου, Εργαστηριακές Ασκήσεις Βιοχημείας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Εργαστηριακές Ασκήσεις Βιοχημείας I και II, Πανεπιστημίου Αθηνών, Τομέας Βιοχημείας-Μοριακής Βιολογίας,

50 Με απόφαση της Ελληνικής Κυβέρνησης τα διδακτικά βιβλία του Δημοτικού, του Γυμνασίου και του Λυκείου τυπώνονται από τον Οργανισμό Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων και διανέμονται δωρεάν στα Δημόσια Σχολεία. Τα βιβλία μπορεί να διατίθενται προς πώληση, όταν φέρουν προς απόδειξη αυτού βιβλιόσημο. Κάθε αντίτυπο που διατίθεται προς πώληση και δεν φέρει βιβλιόσημο, θεωρείται κλεψίτυπο και ο παραβάτης διώκεται σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 7 του Νόμου 1129 της 15/21 Μαρτίου 1946 (ΦΕΚ 108/1946). Απαγορεύεται η αναπαραγωγή οποιουδήποτε τμήματος αυτού του βιβλίου, που καλύπτεται από δικαιώματα (copyright), ή η χρήση του σε οποιαδήποτε μορφή, χωρίς τη γραπτή άδεια του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου ΕΚΔΟΣΗ ΣΤ' ΑΝΤΙΤΥΠΑ ΑΡ. ΣΥΜΒΑΣΗΣ 1171/ ΕΚΤΥΠΩΣΗ: ΑΦΟΙ ΣΠΥΡΟΥ Ο.Ε. - ΒΙΒΛΙΟΔΕΣΙΑ: ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ Α. & ΣΙΑ Ε.Ε.

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΛΙΠΩΝ, ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ, ΣΑΚΧΑΡΩΝ ΚΑΙ ΑΜΥΛΟΥ ΣΕ ΤΡΟΦΙΜΑ (άσκηση 10 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΜΕΤΟΥΣΙΩΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ (άσκηση 7 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά Α. ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ Εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΛΥΣΗ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΒΑΚΤΗΡΙΑΚΗ ΑΜΥΛΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΡΟ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟ

ΥΔΡΟΛΥΣΗ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΒΑΚΤΗΡΙΑΚΗ ΑΜΥΛΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΡΟ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟ !Unexpected End of Formula l ΥΔΡΟΛΥΣΗ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΒΑΚΤΗΡΙΑΚΗ ΑΜΥΛΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΡΟ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Γκέκας Γιώργος Δημητριάδου Άννα Τζελέπη Λαμπρινή ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Πειράµατα Επιδείξεως Πείραμα

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΕ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ. Για τη Β ΛΥΚΕΙΟΥ. Περιεχόμενα ασκήσεων ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ στο συκώτι, στο γάλα κ.α τρόφιμα

ΕΚΦΕ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ. Για τη Β ΛΥΚΕΙΟΥ. Περιεχόμενα ασκήσεων ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ στο συκώτι, στο γάλα κ.α τρόφιμα ΕΚΦΕ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ Για τη Β ΛΥΚΕΙΟΥ Περιεχόμενα ασκήσεων ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ στο συκώτι, στο γάλα κα τρόφιμα ΜΕΤΟΥΣΙΩΣΗ της ΩΑΛΒΟΥΜΙΝΗΣ (πρωτεΐνης στο ασπράδι του αυγού) και της ΚΑΖΕΪΝΗΣ (πρωτεΐνης του γάλακτος)

Διαβάστε περισσότερα

Μεζούρες (λευκό καπάκι) Μαρκαδόρος

Μεζούρες (λευκό καπάκι) Μαρκαδόρος 1. Κυτταρική αναπνοή στο μύκητα Saccharomyces cerevisiae. 2. Παράγοντες που επηρεάζουν το ρυθμό της ανάπτυξης και της κυτταρικής αναπνοής του μύκητα. 3. Μικροσκοπική παρατήρηση του μύκητα και της αναπαραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Σε αυτή την εργαστηριακή άσκηση θα ορίσουμε την ταχύτητα διάλυσης μιας στερεής ουσίας στο νερό και θα

Διαβάστε περισσότερα

Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού χάρτου, πεχαμέτρου και αισθητήρα ph Multilog, (όπου υπάρχει)

Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού χάρτου, πεχαμέτρου και αισθητήρα ph Multilog, (όπου υπάρχει) 1 Εργαστηριακή Διδασκαλία των Φυσικών εργασιών στα Γενικά Λύκεια Περίοδος 2006 2007 Χημεία Α Λυκείου Ενδεικτική προσέγγιση της εργαστηριακή δραστηριότητας : Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού

Διαβάστε περισσότερα

Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα

Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα Τρόφιμα με λιπίδια Τρόφιμα με πρωτεΐνες Τρόφιμα με υδατάνθρακες Α Γυμνασίου Κεφάλαιο 2 Ενότητα 2.4 Σελ. 45-47 1 Εισαγωγή Πρωτεΐνες Η ονομασία πρωτεΐνες προέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΘΕΜΑ A ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 12 ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ 2005 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1.2 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΝΖΥΜΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ 1. Να εξηγήσετε γιατί πολλές βιταμίνες, παρά τη μικρή συγκέντρωσή τους στον οργανισμό, είναι πολύ σημαντικές για

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου.

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος θα πρέπει ο μαθητής: Να περιγράφει τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2004

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2004 ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι;

4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι; 4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι; Σκοπός Σκοπός αυτού του πειράματος είναι να προσδιορίσετε την ποσότητα (γραμμομοριακή συγκέντρωση) του οξικού οξέος που υπάρχει σε ένα λευκό ξίδι μέσω ογκομέτρησης με

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ. Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ. Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια:

Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ. Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ. Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια: ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια: ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ Θωμάς Kρεμιώτης 1 από 6 ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΑ ΟΡΓΑΝΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ α/α ΟΡΓΑΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία & Υλικά Διαλύματα Χρωστικές

Εργαλεία & Υλικά Διαλύματα Χρωστικές Ενότητα Ροή γενετικής πληροφορίας Φύλλο εργασίας 2 Απομόνωση νουκλεϊκών οξέων από φυτικά κύτταρα Βιολογία Γ Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο Τμήμα Ημερομηνία. Τα νουκλεϊκά οξέα, όπως και οι πρωτεΐνες, είναι μακρομοριακές

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ρ Γ Α Σ Τ Η Ρ Ι Α Κ Ε Σ Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ Χ Η Μ Ε Ι Α Σ

Ε Ρ Γ Α Σ Τ Η Ρ Ι Α Κ Ε Σ Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ Χ Η Μ Ε Ι Α Σ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ - ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑΣ Ε Ρ Γ Α Σ Τ Η Ρ Ι Α Κ Ε Σ Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ Χ Η Μ Ε Ι Α Σ Πάνιας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση των μηχανισμών των οξειδοαναγωγικών δράσεων. Θεωρητικό Μέρος Οξείδωση ονομάζεται κάθε αντίδραση κατά την οποία συμβαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΓΑΛΑΚΤΟΣ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης.

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΓΑΛΑΚΤΟΣ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης. Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΓΑΛΑΚΤΟΣ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης Προσδιορισμοί Ειδικό βάρος Οξύτητα Στερεό υπόλειμμα Λακτόζη Έλεγχος παστερίωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες. Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 Ημερομηνία εξέτασης: Παρασκευή 28 Μαΐου 2010 Ώρα εξέτασης: 07:30

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή άσκηση για τη διδασκαλία του ισοηλεκτρικού σημείου και τη μετουσίωση των πρωτεϊνών

Εργαστηριακή άσκηση για τη διδασκαλία του ισοηλεκτρικού σημείου και τη μετουσίωση των πρωτεϊνών Εργαστηριακή άσκηση για τη διδασκαλία του ισοηλεκτρικού σημείου και τη μετουσίωση των πρωτεϊνών Μαρία Α. Ξαπλαντέρη Στη Βιολογία ιδιαίτερα απαιτητική είναι η διδασκαλία εννοιών που σχετίζονται με τη δομή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ. Ανίχνευση αμύλου σε φυτικούς ιστούς με διάλυμα ιωδίου. ΔΗΜΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ Δρ.

ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ. Ανίχνευση αμύλου σε φυτικούς ιστούς με διάλυμα ιωδίου. ΔΗΜΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ Δρ. ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ Ανίχνευση αμύλου σε φυτικούς ιστούς με διάλυμα ιωδίου ΔΗΜΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ Δρ. Γεωπόνος Ανίχνευση αμύλου σε φυτικούς ιστούς με διάλυμα ιωδίου Γενικά Το άμυλο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ :...ΤΜΗΜΑ :...Αρ:... Βαθμολογία εξεταστικού δοκιμίου

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 24 Μαΐου, 2013 7:30 10:30

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 27: Βιομόρια, αμινοξέα, πεπτίδια και πρωτεΐνες

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 27: Βιομόρια, αμινοξέα, πεπτίδια και πρωτεΐνες Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 27: Βιομόρια, αμινοξέα, πεπτίδια και πρωτεΐνες 1. Γενικά Πρωτεΐνες: μεγάλα βιομόρια που απαντούν σε όλους τους ζωντανούς οργανισμούς Διαφορετικά είδη πρωτεϊνών με ποικίλη βιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Α4. Να μεταφέρετε στο τετράδιό σας τις παρακάτω χημικές εξισώσεις σωστά συμπληρωμένες:

Α4. Να μεταφέρετε στο τετράδιό σας τις παρακάτω χημικές εξισώσεις σωστά συμπληρωμένες: ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 18 ΜΑΪΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 19 ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΙ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. γενικής ηαιεείας. Β'τόξης ενιαίου (ΙυΗείου ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΟΣ ΑΙΔΑΚΤΙΚΟΝ BIBA1QN ΑΘΗΝΑ

ΙΝΣΤΙΤΙ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. γενικής ηαιεείας. Β'τόξης ενιαίου (ΙυΗείου ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΟΣ ΑΙΔΑΚΤΙΚΟΝ BIBA1QN ΑΘΗΝΑ ΓΕΙΟΕ ΑΙ ΚΑ ΙΝΣΤΙΤΙ ΒΙΟΛΟΓΙΑ γενικής ηαιεείας Β'τόξης ενιαίου (ΙυΗείου ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΟΣ ΑΙΔΑΚΤΙΚΟΝ BIBA1QN ΑΘΗΝΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γενικής Παιδείας Β' ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΒΛΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΟΜΑΔΑ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

5. Αντιδράσεις οξείδωσης και αναγωγής

5. Αντιδράσεις οξείδωσης και αναγωγής 5. Αντιδράσεις οξείδωσης και αναγωγής Τι ονομάζεται οξείδωση και τι αναγωγή; Οξείδωση είναι η αύξηση του αριθμού οξείδωσης ατόμου ή ιόντος Αναγωγή είναι η ελάττωση του αριθμού οξειδώσεως ατόμου ή ιόντος

Διαβάστε περισσότερα

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας,

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας, Σχολείο: Ημερομηνία Δειγματοληψίας.. Φύλλο Εργασίας Έλεγχος της Ποιότητας του Πόσιμου Νερού του Σχολείου μας Γενικές πληροφορίες Τα φυσικά νερά περιέχουν διάφορες ουσίες οι οποίες είναι διαλυμένες και

Διαβάστε περισσότερα

Aπό το βιβλίο µε τίτλο: Food Chemistry (H.-D. Belitz, W. Grosch & P. Schieberle), 4 th Edition, 2009, Springer, New York ΟΜΗ ΓΛΥΚΟΖΗΣ

Aπό το βιβλίο µε τίτλο: Food Chemistry (H.-D. Belitz, W. Grosch & P. Schieberle), 4 th Edition, 2009, Springer, New York ΟΜΗ ΓΛΥΚΟΖΗΣ Aπό το βιβλίο µε τίτλο: Food Chemistry (H.-D. Belitz, W. Grosch & P. Schieberle), 4 th Edition, 2009, Springer, New York ΟΜΗ ΓΛΥΚΟΖΗΣ οµή της D-γλυκόζης (προβολή κατά Fischer) και των δυο ανωµερών της

Διαβάστε περισσότερα

2.6.2 Φυσικές σταθερές των χημικών ουσιών

2.6.2 Φυσικές σταθερές των χημικών ουσιών 1 2.6.2 Φυσικές σταθερές των χημικών ουσιών Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 6-2-1. Ποιες χημικές ουσίες λέγονται καθαρές ή καθορισμένες; Τα χημικά στοιχεία και οι χημικές ενώσεις. 6-2-2. Ποια είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ - ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ - ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ - ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ʹ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 18 ΜΑΪΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση της Αρχής Le Chatelier και η μελέτη της διαλυτότητας των ιοντικών ενώσεων Θεωρητικό Μέρος Αρχή Le Chatelier Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΖΥΜΑ. 3. Στο σχήμα φαίνεται η υποθετική δράση ενός ενζύμου πάνω σε ένα υπόστρωμα και ο αναστολέας του.

ΕΝΖΥΜΑ. 3. Στο σχήμα φαίνεται η υποθετική δράση ενός ενζύμου πάνω σε ένα υπόστρωμα και ο αναστολέας του. ΕΝΖΥΜΑ 1. (α) Να εξηγήσετε τι εννοούμε με τον όρο «εξειδίκευση των ενζύμων» καθώς και που οφείλεται αυτή. (β) Ποιες ουσίες μπορούν να επηρεάσουν τη δράση ενός ενζύμου και πώς; (γ) Πώς τα ένζυμα επηρεάζουν

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία. Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου :

Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία. Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου : Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου : 1. Στο παρακάτω διάγραμμα του κύκλου του Krebs να σημειωθούν

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνος. καθηγητής: Κρεμιώτης Θωμάς, Φυσικός ΤΑΞΗ Γ' ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Ον/νυμο Τμήμα: Ημ/νια

Υπεύθυνος. καθηγητής: Κρεμιώτης Θωμάς, Φυσικός ΤΑΞΗ Γ' ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Ον/νυμο Τμήμα: Ημ/νια 5ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΟΥ 2 ο Σχολικό Εργα στήριο Φυσικών Επιστημών Υπεύθυνος. καθηγητής: Κρεμιώτης Θωμάς, Φυσικός ΤΑΞΗ Γ' ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ον/νυμο Τμήμα:

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ PH

Α. ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ PH Α. ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ PH Γενικά: Το παρακάτω σχέδιο μαθήματος προσεγγίζει την έννοια του ρη, τη σημασία που αυτό έχει για την καθημερινή μας ζωή, ενώ επίσης γίνεται και παρουσίαση μιας εργαστηριακής άσκησης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΘΕΜΑ Α ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 6 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ(5) Για τις προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία Θέματα πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Μετουσίωση είναι το φαινόμενο α. κατά το οποίο συνδέονται δύο αμινοξέα για τον σχηματισμό μιας πρωτεΐνης β. κατά

Διαβάστε περισσότερα

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007.

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007. Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Τρίτη, 12 Ιουνίου 2007 7:30-10:30

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Δ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Δ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ Θέμα Α ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Δ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων 1/3/2013 και 6/3/2013 Μάντζιου Μαρία χημικός ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος του πειράματος αυτού θα πρέπει να μπορείς:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ Θέμα Α ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

2. ΟΙ ΒΑΣΕΙΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2. ΟΙ ΒΑΣΕΙΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2. ΟΙ ΒΑΣΕΙΣ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε το βασικό χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τις βάσεις κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ & ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΜΟΝΟΣΑΚΧΑΡΙΤΩΝ

ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ & ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΜΟΝΟΣΑΚΧΑΡΙΤΩΝ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ & ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΜΟΝΟΣΑΚΧΑΡΙΤΩΝ Οι μονοσακχαρίτες αποτελούν τους απλούστερους υδατάνθρακες. Ως δε υδατάνθρακες ορίζουμε τα οργανικά βιομόρια, των οποίων ο χημικός τύπος αποτελείται από άτομα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ. Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 10 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012.

ΧΗΜΕΙΑ. Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 10 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012. Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 10 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΧΗΜΕΙΑ Σχολείο: 1) Ονομ/επώνυμα μαθητών: 2)... 3) Το Παγκόσµιο Πείραµα για

Διαβάστε περισσότερα

νιαιου Λυκείου κή Κατευθυνση ΪΜΜΜί 4,- % ν ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ Α Ο Η Ν Α

νιαιου Λυκείου κή Κατευθυνση ΪΜΜΜί 4,- % ν ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ Α Ο Η Ν Α ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ νιαιου Λυκείου κή Κατευθυνση β ΪΜΜΜί Κ i I «ι ντί Η',, % ν ρ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ Α Ο Η Ν Α 4,- Βιοχημεία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R;

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; (γ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει σε αυτό όξινες ιδιότητες; (δ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει

Διαβάστε περισσότερα

Νίκου και Δέσποινας Παττίχη 116, ΛΕΜΕΣΟΣ (100 μέτρα από τον κυκλοφοριακό κόμβο Τροόδους) Τηλ.25345800, ΦΑΞ: 25345808 e-mail: iek@iekvasiliou.

Νίκου και Δέσποινας Παττίχη 116, ΛΕΜΕΣΟΣ (100 μέτρα από τον κυκλοφοριακό κόμβο Τροόδους) Τηλ.25345800, ΦΑΞ: 25345808 e-mail: iek@iekvasiliou. ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΕΝΔΕΙΚΝΥΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ Επιμέλεια Λύσεων : Έλενα Ανδρέου Χημικός, με πτυχίο Χημείας της Σχολής Θετικών Επιστημών Πανεπιστημίου Κύπρου, μεταπτυχιακό τίτλο ΜRes in

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Εργαστήριο

Εισαγωγή στο Εργαστήριο Εισαγωγή στο Εργαστήριο ΒΑΣΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Οι κανόνες εργαστηριακής άσκησης αποβλέπουν στη σωστή λειτουργία του εργαστηρίου και κυρίως εξασφαλίζουν την ασφάλεια των εργαζομένων σε

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Για τις προτάσεις Α1 και Α να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και, δίπλα, το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή επιλογή. Α1. Ποιο

Διαβάστε περισσότερα

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους.

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. Διαλύτης: η ουσία που βρίσκεται σε μεγαλύτερη αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ

ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2014 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ Αριθμός ομάδας: Ονόματα διαγωνιζομένων: Στοιχεία Διαγωνιζόμενων 1) 2) 3) Σχολείο: Όνομα

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση ph Ρυθμιστικά διαλύματα

Μέτρηση ph Ρυθμιστικά διαλύματα Μέτρηση ph Ρυθμιστικά διαλύματα Η έννοια του ph: Η 2 Ο + Η 2 Ο Η 3 Ο + + ΟΗ ή Η 2 Ο Η + + ΟΗ K + [H ][OH ] = [H O] 2 K + [H2O]=[H ][OH ] Κ[Η 2 Ο] = Κ w = γινόμενο ιόντων νερού ή σταθερά διάστασης νερού

Διαβάστε περισσότερα

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Οξείδωση της γλυκόζης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Καταβολισµός ή ανοµοίωση» C 6 H 12 O+6O 2 +6H 2 O 12H 2 O+6CO 2 +686 Kcal/mol Πηγές ενέργειας κατά την

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ (Ε.Κ.Φ.Ε.) ΛΑΚΩΝΙΑΣ ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΕΠΙΛΟΓΗ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ελένη Γ. Παλούμπα,

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

Η υδρόλυση της ATP (σε ADP και μία φωσφορική ομάδα) απελευθερώνει ενέργεια που χρησιμοποιείται στις αναβολικές αντιδράσεις

Η υδρόλυση της ATP (σε ADP και μία φωσφορική ομάδα) απελευθερώνει ενέργεια που χρησιμοποιείται στις αναβολικές αντιδράσεις Κεφάλαιο 6 ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Αποικοδόμηση (διάσπαση) πολύπλοκων μορίων σε απλούστερες ενώσεις πχ στην κυτταρική αναπνοή η διάσπαση της γλυκόζης σε CO 2 και Η 2 Ο Η ενέργεια που απελευθερώνεται χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική ΟΙΝΟΣ ΑΛΚΟΟΛΗ Με απόσταξη 200 ml οίνου συλλέγονται 133-150 ml αποστάγματος. Για την εξουδετέρωση της οξύτητας του οίνου, για να μη ληφθούν στο απόσταγμα πτητικά οξέα (οξικό, ανθρακικό και θειώδες), στα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: AN EXPERIMENTAL BIOLOGY MYSEYM

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: AN EXPERIMENTAL BIOLOGY MYSEYM Γενικό Λύκειο Μοιρών 2012-2013 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: AN EXPERIMENTAL BIOLOGY MYSEYM ΩΣΜΩΣΗ-ΜΕΤΟΥΣΙΩΣΗ Γρηγοράκη Αγγελική Ντρετάκη Αγάπη Πηρουνάκη Στέλλα Πολυχρονάκη Παναγιώτα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή..3 Μεθοδολογία.4

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 24 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ)

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο μελέτης του ph, ηλεκτρολυτικών δεικτών και εξουδετέρωσης.

Εργαστήριο μελέτης του ph, ηλεκτρολυτικών δεικτών και εξουδετέρωσης. Εργαστήριο μελέτης του ph, ηλεκτρολυτικών δεικτών και εξουδετέρωσης. Ονοματεπώνυμο:.............................................. Ερωτήματα πριν την εκτέλεση των πειραμάτων: 1. Ποιο είναι το εύρος της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Χημεία Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΡΑΠΕΖΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη;

Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη; Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη; Επίδραση κοινού ιόντος έχουμε όταν σε διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη προσθέσουμε έναν άλλο ηλεκτρολύτη που έχει κοινό ιόν με

Διαβάστε περισσότερα

VA ομάδα. ii CH3CH2OH 4I2 6NaOH HCOONa CHI3 5NaI 5H iii CH3CH O 2AgNO3 3NH3 H2O CH3COONH4 Ag 2NH4NO3

VA ομάδα. ii CH3CH2OH 4I2 6NaOH HCOONa CHI3 5NaI 5H iii CH3CH O 2AgNO3 3NH3 H2O CH3COONH4 Ag 2NH4NO3 Α Π Α Ν Τ Η Σ Ε Ι Σ Θ Ε Μ Α Τ Ω Ν Π Α Ν Ε Λ Λ Α Δ Ι Κ Ω Ν Ε Ξ Ε Τ Α Σ Ε Ω Ν 2 0 1 Χ Η Μ Ε Ι Α Θ Ε Τ Ι Κ Η Σ Κ Α Τ Ε Υ Θ Υ Ν Σ Η Σ Γ Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ 2 9. 0 5. 2 0 1 ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2013 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ. Στοιχεία Διαγωνιζόμενων

ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2013 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ. Στοιχεία Διαγωνιζόμενων ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2013 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ Αριθμός ομάδας: Ονόματα Διαγωνιζόμενων: Στοιχεία Διαγωνιζόμενων 1) 2) 3) Σχολείο: Όνομα Υπεύθυνου Καθηγητή: ΤΙΤΛΟΣ ΑΣΚΗΣΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργαστ. Κέντρου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΠΟΥΔΑΣΤΩΝ ΠΕΙΡΑΜΑ A: ΦΥΣΙΚΑ ΝΑΝΟ-ΥΛΙΚΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΠΟΥΔΑΣΤΩΝ ΠΕΙΡΑΜΑ A: ΦΥΣΙΚΑ ΝΑΝΟ-ΥΛΙΚΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΠΟΥΔΑΣΤΩΝ ΠΕΙΡΑΜΑ A: ΦΥΣΙΚΑ ΝΑΝΟ-ΥΛΙΚΑ Όνομα του σπουδαστή: Ημερομηνία:.. ΣΤΟΧΟΣ: - Πληροφόρηση για την ύπαρξη των φυσικών νάνο-υλικών - Ελαφρά αλληλεπίδραση με κολλοειδή -

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση του αυγού Λευκό Κρόκος Βάρος 38 g 17 g Πρωτείνη 3,9 g 2,7 g Υδατάνθρακες 0,3 g 0,3 g Λίπος 0 6 g Χοληστερόλη 0 213 mg

Σύσταση του αυγού Λευκό Κρόκος Βάρος 38 g 17 g Πρωτείνη 3,9 g 2,7 g Υδατάνθρακες 0,3 g 0,3 g Λίπος 0 6 g Χοληστερόλη 0 213 mg Αυγό Τα αυγά αποτελούνται από το κέλυφος (10 %), το ασπράδι ή λευκό (50-60 %), τον κρόκο ή κίτρινο (30 %). Το κέλυφος αποτελείται κατά 95 % από ανόργανα συστατικά όπως ανθρακικό ασβέστιο, ανθρακικό μαγνήσιο

Διαβάστε περισσότερα

Τετράδιο εργαστηριακών ασκήσεων Φυσικής

Τετράδιο εργαστηριακών ασκήσεων Φυσικής Τετράδιο εργαστηριακών ασκήσεων Φυσικής ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ «, ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ Β' Λυκείου Θετική & Τεχνολογική Κατεύθυνση Τετράδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α.1 γ. Α.2 β. Α.3 β. Α.4 γ. A.5 α) Ορισμός σχολικού βιβλίου σελίδα 13. β) Ορισμός σχολικού βιβλίου σελίδα 122. ΘΕΜΑ Β B.1 α.

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

KEΦΑΛΑΙΟ 5ο ΒΙΟΜΟΡΙΑ και ΑΛΛΑ ΜΟΡΙΑ

KEΦΑΛΑΙΟ 5ο ΒΙΟΜΟΡΙΑ και ΑΛΛΑ ΜΟΡΙΑ KEΦΑΛΑΙΟ 5ο ΒΙΟΜΟΡΙΑ και ΑΛΛΑ ΜΟΡΙΑ 5.1. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Οδηγία: Στις παρακάτω ερωτήσεις (1-53) να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Βιοµόρια είναι: α. τα µόρια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 Μεταβολισμός και Βιοενεργητική [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 - Μεταβολισμός - Εισαγωγή Πολύ μεγάλο ρόλο στην λειτουργία ενός οργανισμού παίζει η ενέργεια και η κατάλληλη αξιοποίησή της.

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΙΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2013

ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΙΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΙΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 06/06/2013 ΤΑΞΗ: B ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ : 2.30 ώρες ΩΡΑ: 7:45 10:15 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman.

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. 25 Ιανουαρίου 2014 ΛΥΚΕΙΟ:... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 2... 3... ΜΟΝΑΔΕΣ:

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. 25 Ιανουαρίου 2014 ΛΥΚΕΙΟ:... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 2... 3... ΜΟΝΑΔΕΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ 25 Ιανουαρίου 2014 ΛΥΚΕΙΟ:..... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 1.. 2..... 3..... ΜΟΝΑΔΕΣ: ΜΕΡΟΣ Α Κυτταρική ανάπτυξη και διάχυση ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ Διάχυση: Με τον όρο διάχυση, γενικά, χαρακτηρίζουμε την τάση

Διαβάστε περισσότερα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Σκληρότητα νερού Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Τι περιέχει το νερό της βροχής; Ποιο είναι συνήθως το ph του βρόχινου νερού; Γιατί; Τι περιέχει το νερό του εδάφους; Na +, K +, Ca 2+, Mg 2+, Cl, SO 4 2,

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Λυκείου Γενικής Παιδείας: Όλα τα πειράματα σε προσομοίωση

Χημεία Β Λυκείου Γενικής Παιδείας: Όλα τα πειράματα σε προσομοίωση ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΡΑΚΤΙΚΑ 5 ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ Γ Διδασκαλία τη Χημείας Με Νέες Τεχνολογίες Χημεία Β Λυκείου Γενικής Παιδείας: Όλα τα πειράματα σε προσομοίωση Γεώργιος Ξεντές

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικό διαγώνισμα Οργανικής Χημείας 3ωρης διάρκειας

Επαναληπτικό διαγώνισμα Οργανικής Χημείας 3ωρης διάρκειας παναληπτικό διαγώνισμα Οργανικής Χημείας ωρης διάρκειας 1 ΘΜΑ Α Στις ερωτήσεις Α.1. έως Α.. να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Α.1.

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε τον όξινο χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τα οξέα κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο. Εξοπλισμός. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο. Εξοπλισμός. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο Εξοπλισμός Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 ΧΩΡΟΙ ΤΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ Κάθε εργαστήριο θα πρέπει να διαθέτει χώρους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ:Β 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Είναι γνωστό πως οποιοσδήποτε οργανισμός, για να λειτουργήσει χρειάζεται ενέργεια. Η ενέργεια αυτή βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΕΚΦΕ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011-2012 ΕΚΦΕ : ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΚΦΕ (όνομα - ειδικότητα) : Άννα Σωτηροπούλου, Φυσικός

ΕΚΘΕΣΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΕΚΦΕ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011-2012 ΕΚΦΕ : ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΚΦΕ (όνομα - ειδικότητα) : Άννα Σωτηροπούλου, Φυσικός ΕΚΘΕΣΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΕΚΦΕ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011-2012 ΕΚΦΕ : ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΚΦΕ (όνομα - ειδικότητα) : Άννα Σωτηροπούλου, Φυσικός 1.Επικαιροποιημένα στοιχεία του ΕΚΦΕ. Ονοματεπώνυμο Ειδικότητα Είδος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΟΛΑ Η ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ!

ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΟΛΑ Η ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ! ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΟΛΑ Η ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ! 1 Καλό το Εργαστήριο και πολύτιμο, αλλά πολυτιμότερη η υγεία και η ασφάλεια των μαθητών και η δική μας. Για να πάνε λοιπόν όλα καλά, ας έχουμε υπόψη μας τα εξής:

Διαβάστε περισσότερα

1. ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΟΓΚΟΥ ΥΓΡΩΝ

1. ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΟΓΚΟΥ ΥΓΡΩΝ 1. ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΟΓΚΟΥ ΥΓΡΩΝ Τα όργανα που χρησιμοποιούνται συνήθως για τη μέτρηση του όγκου των υγρών είναι: 1) το σιφώνιο 2) η προχοΐδα 3) η ογκομετρική φιάλη 4) ο ογκομετρικός κύλινδρος 5) η κωνική φιάλη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 6: ΟΓΚΟΜΈΤΡΗΣΗ ΟΞΕΟΣ - ΒΑΣΕΩΣ

ΑΣΚΗΣΗ 6: ΟΓΚΟΜΈΤΡΗΣΗ ΟΞΕΟΣ - ΒΑΣΕΩΣ ΑΣΚΗΣΗ 6: ΟΓΚΟΜΈΤΡΗΣΗ ΟΞΕΟΣ - ΒΑΣΕΩΣ ΘΕΩΡΙΑ Οξέα, βάσεις, άλατα και εξουδετέρωση Γνωρίζουμε ότι ενώσεις οι οποίες διαλυόμενες στο νερό δίνουν κατιόντα υδρογόνου (πρωτόνια) είναι οξέα: ΗΑ Η + + Α Ενώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ

ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ εσµός Υδρογόνου 1) Τι ονοµάζεται δεσµός υδρογόνου; εσµός ή γέφυρα υδρογόνου : είναι µια ειδική περίπτωση διαµοριακού δεσµού διπόλου-διπόλου,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΠΟΛΥΜΕΡΟΥΣ ΦΥΛΛΟΥ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΑΜΥΛΟ ΠΑΤΑΤΑΣ

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΠΟΛΥΜΕΡΟΥΣ ΦΥΛΛΟΥ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΑΜΥΛΟ ΠΑΤΑΤΑΣ !Unexpected End of Formula l ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΠΟΛΥΜΕΡΟΥΣ ΦΥΛΛΟΥ ΑΜΥΛΟΥ ΑΠΟ ΑΜΥΛΟ ΠΑΤΑΤΑΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Βαλαχής Ανδρέας Μπεζεργιαννίδου Αικατερίνη 2. ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 1 2.1. Πείραµα επιδείξεως Πλαστικό από

Διαβάστε περισσότερα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Οξέα Είναι οι χημικές ενώσεις οι οποίες όταν διαλυθούν στο νερό, ελευθερώνουν κατιόντα υδρογόνου (Η + ) Ιδιότητες Οξέων 1. Έχουν όξινη γεύση. 2. Επιδρούν με τον ίδιο

Διαβάστε περισσότερα

2). i = n i - n i - n i (2) 9-2

2). i = n i - n i - n i (2) 9-2 ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΗ ΤΑΣΗ ΙΑΛΥΜΑΤΩΝ Έννοιες που πρέπει να γνωρίζετε: Εξίσωση Gbbs-Duhem, χηµικό δυναµικό συστατικού διαλύµατος Θέµα ασκήσεως: Μελέτη της εξάρτησης της επιφανειακής τάσης διαλυµάτων από την συγκέντρωση,

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου

Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου Λύσεις στα θέματα της Τράπεζας Θεμάτων Συγγραφή λύσεων: Χρήστος Κόκκινος ΘΕΜΑΤΑ (17740-18017) Χρησιμοποιείτε τους σελιδοδείκτες (bookmarks) στο αριστερό μέρος της οθόνης για την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD Θεωρητικό υπόβαθρο Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2 Οργανικά απόβλητα και µικροργανισµοί Οξείδωση Ενέργεια Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια οξείδωση Νέα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα