Νίκου Καζαντζάκη Στα Παλάτια της Κνωσού: ζητήματα ταυτότητας και ετερότητας στην προοπτική της σύνθεσης των ιστορικών χαρακτήρων.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Νίκου Καζαντζάκη Στα Παλάτια της Κνωσού: ζητήματα ταυτότητας και ετερότητας στην προοπτική της σύνθεσης των ιστορικών χαρακτήρων."

Transcript

1 Νίκου Καζαντζάκη Στα Παλάτια της Κνωσού: ζητήματα ταυτότητας και ετερότητας στην προοπτική της σύνθεσης των ιστορικών χαρακτήρων. Ελπινίκη Νικολουδάκη-Σουρή Καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας και Παιδικής Λογοτεχνίας Π.Τ.Δ.Ε.,Πανεπιστήμιο Κρήτης Περίληψη Το μυθιστόρημα του Νίκου Καζαντζάκη Στα Παλάτια της Κνωσού (1981) εντάσσεται στην ενότητα των έργων που εγκιβωτίζουν στην πλοκή τους όψεις του μινωικού πολιτισμού και παραλλαγές των μύθων του. Επί πλέον, ο μύθος του Θησέα προσλαμβάνει ιστορικό περιεχόμενο, καθώς οι πολιτισμικές θεωρίες για την ακμή, την παρακμή και την καταστροφή πολιτειακών συστημάτων και οι φιλοσοφικές θέσεις για τη διαμόρφωση του ηγέτη μέσα στα συμφραζόμενα της πόλης προσδίδουν αληθοφάνεια στον ήρωα. Παράλληλα, το ίδιο μυθιστόρημα εντάσσεται στα ενδιαφέροντα του συγγραφέα για την παιδεία, την εκπαίδευση και τη θέση των κλασικών έργων στο σχολείο. Στη σύντομη αυτή μελέτη α) διερευνούμε τη χρονολόγηση του έργου λαμβάνοντας υπόψη τις σχετικές συζητήσεις που το τοποθετούν στον Μεσοπόλεμο, β) ανιχνεύουμε θέματα που εμφανίζονται και αναπτύσσονται παρόμοια ή αντιστικτικά και σε άλλα έργα του Καζαντζάκη, όπως είναι η Ασκητική και η Οδύσεια, επιβεβαιώνοντας έτσι την υπόθεση ότι το μυθιστόρημα γράφεται στην ίδια εποχή με αυτά. γ) Στη συνέχεια, διακρίνουμε και αναλύουμε δύο μορφές ηρώων, ο τραγικός και ο παραμυθιακός ήρωας και δ) εξετάζουμε την εξέλιξη του δίπολου ταυτότητα vs ετερότητα στις θετικές και αρνητικές του όψεις. Άλλωστε, οι μορφές των ηρώων, τα πρόσωπα και οι καταστάσεις, που αποτελούν περιεχόμενα του δίπολου αυτού, βοηθούν τον αναγνώστη να ξεκινήσει τη μελέτη του μυθιστορήματος. Προλεγόμενα Πανσπερμία φυλών οι επισκέπτες που πλημμυρίζουν τον αρχαιολογικό χώρο της Κνωσού από τον Απρίλιο μέχρι τον Οκτώβριο κάθε χρόνο. Είναι καιρός τώρα που παρακολουθώ τις ξεναγήσεις στις μεγάλες ομάδες τουριστών που λες και υπακούουν στον ρυθμό της αγοράς κι επαναλαμβάνουν τις ίδιες σκηνές πάντα η ίδια πορεία, η ίδια διάρκεια, παρόμοιες και οι πόζες μπροστά στα ερείπια Ποιος ξέρει αν οι αναμνήσεις από την επίσκεψη αποκτούν κάποιο νόημα, ώστε το παρελθόν να αναπλάθεται ως ιστορική οντότητα και να απασχολεί τη σκέψη μας; Ακόμη και στις εκπαιδευτικές εκδρομές των σχολείων μας, απ όσο γνωρίζω, ο ίδιος τόπος παραμένει αδιάφορος, ταυτίζεται με ερείπια και τα θρυλικά ονόματα ανακαλούνται για λίγο, χωρίς να περνά από το μυαλό μας ότι η φήμη τους ξεπέρασε την πόλη και απόκτησε την οικουμενική διάσταση των συμβόλων. Και αναλογίζομαι τον Νίκο Καζαντζάκη ή τη Ρέα Γαλανάκη ενδεικτικά είναι τα παραδείγματα και τους λαβυρίνθους των στοχασμών τους, καθώς, πριν συνθέσουν το δικό τους έργο, επιχειρούν την «κατάδυσή» τους τόσο το προϊστορικό παρελθόν όσο και το πρόσφατο των ανασκαφών της Κνωσού «της μεγάλης πόλης, όπου βασίλευε άλλοτε ο Μίνως,/στα εννιά του χρόνια του μεγάλου Δία αγαπημένος. (Μαρωνίτης 2006: 1

2 276). Για να ανακαλύψουν τι, άραγε; Ίσως τη «φλέβα μιας χαμένης ζωής μετά από τρεις χιλιάδες χρόνια»! (Γαλανάκη, 2002: 27). Ίσως την «ακαταμάχητη μαγεία» που χάρισε ο κρητικός θεός στην πόλη «ο παιχνιδιάρης σαν τη θάλασσα που αγκαλιάζει το νησί» και δίνει στον άνθρωπο την εντύπωση πως «τοπίο, παλάτι, ζωγραφιές και θάλασσα έχουν τόση αλάθευτη αρμονία κι ενότητα» (Καζαντζάκης, 1982: 149). Και πάλι σκέφτομαι πως η λογοτεχνία δεν εκφράζει αβασάνιστα τον θαυμασμό της για έναν τόπο, όσο κι αν αυτός έχει αποδείξει την αντοχή του μέσα στον χρόνο αλλά τον καθιστά πρώτα χώρο της ανθρώπινης περιπέτειας και έπειτα τον παραδίδει στους αναγνώστες για τη γνώση, τη συγκίνηση, την καλλιέργεια, τη μνήμη. Το διαπιστώνουμε αυτό στη διαλεκτική πορεία που χάραξε ο Νίκος Καζαντζάκης, αναζητώντας να λύσει το μυστήριο της σιωπής που διαδέχεται κάθε ιστορικό αφανισμό. Η Κνωσός στο έργο του είναι ένα τρανταχτό παράδειγμα πρισματικής κριτικής μελέτης γιατί από τη σκληρότητα με την οποία την αντιμετωπίζει μέσα από τη σκέψη του Οδυσέα στην Οδύσειά του (1938) ή τις προθέσεις του Θησέα Στα Παλάτια της Κνωσού (1981) μεταπίπτει σε νηφάλιο θαυμασμό των έργων και των ημερών του μινωικού πολιτισμού τόσο στον Βίο και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά (1943) όσο και στην Αναφορά στον Γκρέκο (1957). Στη μελέτη που ακολουθεί εξετάζεται το παιδικό μυθιστόρημα μέσα στο πλαίσιο της ενασχόλησης του Νίκου Καζαντζάκη με το παιδικό ή νεανικό αναγνωστικό κοινό, οπτική που μας βοηθά στην υπόθεση της χρονολόγησης του έργου, ανιχνεύονται θέματα που συγκροτούν αργότερα την κοσμοθεωρία του και κρίνεται η συμβολή του στη διαμόρφωση της κριτικής ιστορικής γνώσης του μαθητικού αναγνωστικού κοινού. Η ταυτότητα του έργου Η δραστηριότητα του Νίκου Καζαντζάκη ως κρυμμένου ή φανερού συγγραφέα αναγνωσμάτων για παιδιά εκδηλώνεται παράλληλα με την κύρια συγγραφική του δράση. Μελετώντας το μανιφέστο με τίτλο «Ιστορία του γλωσσικού ζητήματος» i, κείμενο που κατά πάσαν πιθανότητα είναι δικό του και μαρτυρεί έναν διανοούμενο βαθιά ενημερωμένο σε θέματα παιδείας και γλώσσας, διαπιστώνουμε τα εξής: α) Ο Καζαντζάκης επισημαίνει τη σύγχυση που προκαλεί η διδασκαλία της καθαρεύουσας στη σκέψη των μαθητών, β) απαριθμεί τα οφέλη της διδασκαλίας της μητρικής γλώσσας, που ενισχύει τη σχέση οικογένειας και σχολείου και γ) διευκρινίζει τη σχέση που πρέπει να έχομε με τους προγόνους μας. Στο αναλυτικό αυτό θεωρητικό κείμενο ο συγγραφέας με τη βαθιά αρχαιογνωσία διακηρύσσει την άποψη ότι τα κλασικά γράμματα δεν έχουν ανάγκη από τη μίμηση, αλλά από δημιουργικά πνεύματα, που αναπτύσσουν δικό τους λόγο ως συνέχεια των προγόνων. Στο απόσπασμα που ακολουθεί ο Καζαντζάκης διασαφηνίζει ποιο είναι το χρέος μας απέναντι στην πνευματική μας κληρονομιά και ποιος ο τρόπος της πρόσληψής τους: «Τίποτα ωραιότερο από τα έργα των προγόνων μας. Η γλώσσα τους, η φιλολογία τους, η Τέχνη, όλα τους είναι τέλεια. Κ' έχομε μεγάλο καθήκον γιατί φέρνομε μεγάλο όνομα και πρέπει διπλά από τους άλλους λαούς να εργαστούμε για να κάμομε κάτι το αντάξιο των προγόνων. Γιατί η ζωή πηγαίνει μπροστά και ποτέ δε γυρίζει πίσω. Και γι αυτό να τους αντιγράφομε και να τους παπαγαλίζομε, ούτε δυνατόν είναι ούτε και πρέπει. Δεν είναι δυνατό γιατί νόμος φυσικός είναι όλα ν αλλάζουν με τον καιρό και κάθε εποχή νάχει δική της εξέλιξη και στη γλώσσα και στη φιλολογία και στην Τέχνη. Ούτε και πρέπει, γιατί αν έχομε φιλοτιμία πρέπει κάτι κ εμείς δικό μας να κάμομε συνεχίζοντας κι όχι αντιγράφοντας το έργο των προγόνων.» (Αλεξίου & Στεφανάκης 1977: 137 2

3 Όπως παρατηρούμε, ο Νίκος Καζαντζάκης, έχοντας από πολύ νωρίς αφομοιώσει την ανανεωτική τάση των δημοτικιστών ii και της ευρωπαϊκής διανόησης iii του 19 ου αιώνα, τάσσεται υπέρ του δημιουργικού διαλόγου με τους αρχαίους συγγραφείς, υπό την προϋπόθεση ότι αυτός γίνεται στη δημοτική γλώσσα που διδάσκεται στο σχολείο. Τα μυθιστορήματα Στα Παλάτια της Κνωσού και Μέγας Αλέξανδρος, που απευθύνονται, κατά τη γνώμη μας σε κοινό της «ώριμης» παιδικής ηλικίας, δίνουν ένα καλό παράδειγμα δημιουργικής ανάγνωσης των πηγών για τον προϊστορικό και τον αρχαίο κόσμο. Θεωρούμε, επίσης, ότι τα έργα αυτά, ανήκουν στον κύκλο δραστηριοτήτων του Νίκου Καζαντζάκη που ανοίγει η ενασχόλησή του με τη συγγραφή των Αναγνωστικών σε συνεργασία με τη Γαλάτεια και αργότερα με την Ελένη Σαμίου. Ταυτόχρονα, οι διασκευές ή οι μεταφράσεις, που κάνει ο ίδιος σε κλασικά έργα παιδικής λογοτεχνίας, και οι βιογραφίες των ιστορικών προσώπων ενισχύουν την εξής άποψη: ότι εναπόθεταν κοιτάσματα στο εργαστήρι του νου και της ψυχής που χάρη στη διαδικασία της μεταμόρφωσης έγιναν με τον καιρό νέα ύλη Και από μεταφραστής έργων παιδικής λογοτεχνίας ή βιογράφος ιστορικών μορφών αυτονομείται και μας χαρίζεται ως συγγραφέας μυθιστορημάτων για παιδιά, έφηβους και νεαρούς αναγνώστες! iv Ωστόσο, οφείλουμε να κατοχυρώσουμε τη θέση του μυθιστορήματος Στα Παλάτια της Κνωσού στο αφιέρωμα του περιοδικού Κείμενα για το παιδικό ιστορικό μυθιστόρημα. Από τις Επιστολές προς τη Γαλάτεια (Καζαντζάκης 1984: ) διαπιστώνουμε ότι ενδιαφέρεται συστηματικά για τη σύγχρονή του Παιδαγωγική που μελετά στο Βερολίνο. Και εξομολογείται στη Γαλάτεια: Ζω κάθε στιγμή τη νέα τούτη ανάγκη. Πρέπει ένα Έργο να βρεθεί που όλοι μας να δουλέψουμε, να δοθούμε, να σωθούμε ή να χαθούμε μαζί του. [ ] Να καταστραφεί ο κόσμος τούτος, να μην υπάρχει πια! Να το πρώτο χρέος. Το δεύτερο χρέος: να βρει τον νέο πυρήνα του ερχόμενου πολιτισμού (ό.π. 171) Αλλά αυτές είναι και σκέψεις του Θησέα που τις διατυπώνει ως λόγο για να επιχειρήσει το τρίτο ταξίδι στην Κρήτη, το ταξίδι της επιδρομής. Στην περίπτωση αυτή ο Καζαντζάκης διευρύνει τον μύθο του Θησέα, για να χωρέσει τις προσωπικές του πεποιθήσεις και το όραμα της βελτίωσης της Ελλάδας που τη θεωρούσε χαμένη υπόθεση μετά την Μικρασιατική Καταστροφή. Από την άλλη μεριά πολλές από τις τοιχογραφίες της Κνωσού, τα κοσμήματα που ανακαλύφτηκαν στις ανασκαφές, περιγραφές των σπιτιών, ειδήσεις για την καθημερινή ζωή των Μινωιτών συνεχίζουν να δένουν το προϊστορικό παρελθόν με το μυθιστορηματικό παρόν. Έτσι δημιουργείται ένα πλέγμα αληθοφάνειας που βοηθά τον αναγνώστη να πληροφορηθεί και να απολαύσει, να συγκινηθεί με τις περιπέτειες των ανθρώπων του παρελθόντος. Αυτοί, κατά τη γνώμη μας, είναι δυο λόγοι που μας επιτρέπουν να χαρακτηρίσουμε ιστορικό μυθιστόρημα μαθητείας τα Παλάτια της Κνωσού Η χρονολόγηση του έργου. Για την εκδοτική ιστορία των δύο έργων, ας σημειώσουμε ότι το ιστορικό μυθιστόρημα Μέγας Αλέξανδρος δημοσιεύθηκε σε συνέχειες στο περιοδικό Νεολαία της μεταξικής Ε. Ο. Ν. ( ), ενώ το μυθιστόρημα Στα Παλάτια της Κνωσού εκδίδεται μόλις το Ο Κακριδής (2005: 277, 282) εκφράζει την υπόθεση ότι και τα δύο αυτά μυθιστορήματα, έχουν γραφτεί κατά τον Μεσοπόλεμο, τότε, δηλαδή, που ο συγγραφέας είχε πολύ νωπές τις εμπειρίες από την παραμονή του στη Γερμανία. Ποικίλες μαρτυρίες γύρω από τη ζωή του Νίκου Καζαντζάκη v συμφωνούν, επίσης, με την άποψη ότι ο ίδιος έκανε προσπάθειες τουλάχιστον μέχρι το να διαθέσει 3

4 το μυθιστόρημα Στα Παλάτια της Κνωσού σε εκδοτικό οίκο, αλλ αυτές δεν ευδοκίμησαν. Ένα επί πλέον αποδεικτικό στοιχείο των προσπαθειών που γίνονται μέσα στην Κατοχή είναι η αποκάλυψη του συγγραφέα αφηγητή και των άμεσων αναγνωστών του έργου. Στο πρώτο μέρος του μυθιστορήματος ο Νίκος Καζαντζάκης δίνει την εντύπωση ότι απευθύνεται στους μαθητές-αναγνώστες του 1943, και τους πληροφορεί για τον τρόπο διοίκησης της μινωικής αυτοκρατορίας, για τις πλουτοπαραγωγικές πηγές της, τα σημεία αποθήκευσης των αγαθών και για το μινωικό αριθμητικό σύστημα σύμφωνα με το οποίο οι υπάλληλοι του Παλατιού λογάριαζαν όσα πρόσφεραν οι υποτελείς πολιτείες στον κυρίαρχο βασιλιά. Το απόσπασμα που ακολουθεί, τεκμηριώνει κιόλας τη διδακτική πρόθεση του δημιουργού, πέραν της αισθητικής απόλαυσης, να εξοικειώσει τα παιδιά με τα μινωικά σύμβολα αρίθμησης, δείχνοντάς πώς μπορούν να αναπαραστήσουν σύγχρονές τους χρονολογίες με τα σύμβολα της μινωικής αριθμητικής ((Καζαντζάκης, 1981: 184): Τις μονάδες τις έγραφαν με μια μικρή κάθετη γραμμούλα, τις δεκάδες με μια οριζόντια, τις εκατοντάδες με ένα Ο, τις χιλιάδες με ένα Ο με τέσσερις γύρω γραμμίτσες Ο οοο Το 1943 το έγραφαν: Ο οοο οοο Παρά τη χρησιμότητά του και ως βιβλίου γνώσεων, το μυθιστόρημα γνώρισε διαδοχικές ματαιώσεις ως προς την έκδοσή του, που κατά τη γνώμη μας δεν του άξιζαν. Διασταυρώνοντας τις διάφορες πληροφορίες για τις κινήσεις που έκανε ο Νίκος Καζαντζάκης, παρατηρούμε ότι σταματούν μέσα στα χρόνια της Αντίστασης. Την απότομη αυτή διακοπή του ενδιαφέροντος τολμούμε να τη συσχετίσουμε με τον έμμονο οίστρο που διακατέχει τον κεντρικό ήρωα της πλοκής, τον Θησέα να καταστρέψει την Κρήτη, «διά πυρός και σιδήρου», οίστρο που ο ίδιος τον δικαιολογεί ως αναγκαία πράξη, για να πάψει η παρηκμασμένη μινωική πολιτεία της Κνωσού να αποτελεί εμπόδιο στον νέο πολιτισμό της Αθήνας vi. Δεν μπορούμε, όμως, να τα λέμε αυτά το 1942 ή το 1943, ένα δυο χρόνια, δηλαδή, μετά τη Μάχη της Κρήτης (21 Μαΐου 1941), κατά την οποία οι απλοί άνθρωποι καθυστέρησαν με αυτοθυσία την εισβολή των στρατιωτών της άρειας φυλής στο νησί γιατί τότε θα είχαν κάθε λόγο οι αναγνώστες να συσχετίσουν τους Γερμανούς με τους ξανθούς βαρβάρους του μυθιστορήματος vii. Στο μεταξύ ο ίδιος ο Καζαντζάκης είχε καταπιαστεί με τη συγγραφή του μυθιστορήματος Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά viii, όπου η μινωική τέχνη λειτουργεί ως αισθητικό και φιλοσοφικό πρότυπο για να συνθέσει την κοσμοθεωρία του για την κρητική ματιά. Έκτοτε η έγνοια του να δημοσιεύσει το παιδικό μυθιστόρημα μάλλον ατόνησε. Το μυθιστόρημα Στα Παλάτια της Κνωσού: η παράδοση της κριτικής πρόσληψης του έργου. Το μυθιστόρημα εκδόθηκε, όπως έχουμε προείπει, το 1981, στις αρχές, δηλαδή, της δεκαετίας που θεωρείται για τα έργα της παιδικής λογοτεχνίας η αφετηρία της χρυσής 4

5 εποχής. Δυο χρόνια αργότερα στη διδακτορική διατριβή του ο Γιώργος Σταματίου (1983: ) εντοπίζει τις πηγές απ όπου ο συγγραφέας αντλεί το υλικό του στο συγκεκριμένο έργο και διερευνά τη συνέπεια και την απόκλιση από αυτές Πλουτάρχου Βίοι παράλληλοι Θησέως Ρωμύλου, Λυκούργου Νουμά, Απολλοδώρου Μυθολογική Βιβλιοθήκη, Παυσανίου Περιήγησις Ελλάδος, Διοδώρου Σικελικά και Οβιδίου Μεταμορφώσεις. Την πρώτη αφηγηματολογική μελέτη του μυθιστορήματος επιχειρεί στη διδακτορική του διατριβή ο Γιάννης Α. Μητροφάνης (2001). Στο δεύτερο μέρος (κεφάλαιο 2) εξετάζονται α) το χωροχρονικό στίγμα του μυθιστορήματος, β) η σχέση του με τα θεωρητικά κείμενα του συγγραφέα, γ) οι τεχνικές και η δομή της αφήγησης, δ) οι αντιθέσεις που προκύπτουν από τις πολιτικές και πολιτισμικές διαφορές των δύο πόλεων, της Κνωσού και της Αθήνας και ε) η επιρροή τους στη διαμόρφωση της πλοκής. Η πρώτη πολιτεία στηρίζεται στην παντοδυναμία του αυτοκράτορα, ο οποίος ζει από τις εισφορές των υποτελών κρατών. Καθώς, όμως, αυτός γερνά, η αυτοκρατορία παρακμάζει η δεύτερη πολιτεία, αντίθετα, εξελίσσεται χάρη στην ευστροφία και το νεανικό σφρίγος του Θησέα, που έχει, συν τοις άλλοις, το χάρισμα να εμπνέει στους συμπατριώτες του τους Αθηναίους εμπιστοσύνη και να τους καθιστά υπεύθυνους πολίτες. Επί πλέον, ο Θησέας εισάγει στο μυθιστόρημα την πολιτική σκέψη και διπλωματία με την οποία συνεννοείται και συμμαχεί κρατώντας, όμως, και τις αποστάσεις του από τις ανερχόμενες δυνάμεις του Βορρά (Μητροφάνης 2001: ). Πρόσφατα η Μαριάννα Σπανάκη (2011) εμπλούτισε σημαντικά, σχεδόν αποστομωτικά, θα λέγαμε, τη βιβλιογραφία γύρω από την Παιδική Λογοτεχνία του Νίκου Καζαντζάκη με την πολύπτυχη και εξαντλητική διερεύνηση των πηγών, των θεωριών, των χαρακτήρων και της λογοτεχνικότητας των παιδικών μυθιστορημάτων Μέγας Αλέξανδρος και Στα Παλάτια της Κνωσού. Την προσέγγισή μας ενδιαφέρει ιδιαίτερα η υβριδική φυσιογνωμία του δεύτερου αφηγήματος, όπου η πλοκή ακολουθεί τις συμβάσεις του μυθιστορήματος διαμόρφωσης (Bildungsroman). Εδώ οι ιστορικές μεταβατικές στιγμές ωθούν τους ήρωες να πάρουν μεγάλες αποφάσεις. Όπως εύστοχα παρατηρεί η Μαριάννα Σπανάκη: «ο μύθος, ο θρύλος, το παραμύθι, η λαϊκή αφήγηση ενίοτε εξιστορούνται με περιστατικά αληθοφάνειας, έτσι ώστε να μπορούν τα παιδιά να παρακολουθήσουν την αφήγηση. Η λογοτεχνική διαμόρφωση όλων αυτών των αφηγήσεων, η διαχείριση της μυθικής φαντασίας, τα ιστοριογραφικά διακείμενα και οι μυθοπλασίες μεταφέρουν την αλληλεπίδραση μεταξύ αρχικών και αποτελεσματικών κειμένων.» (Σπανάκη, 2011: 385) Η επισήμανση αυτή μας ενθαρρύνει να προτείνουμε τη μελέτη του μυθιστορήματος ως λογοτεχνικού βιβλίου που συντελεί να διαμορφώσουμε άποψη όχι μόνο για τον μινωικό πολιτισμό, τη φιλοσοφία που διέπει τη μινωική τέχνη, τον τρόπο ζωής, τη θέση της γυναίκας αλλά και να μπούμε στα κατάβαθα της ψυχής και του νου των προσώπων και να παρακολουθήσουμε την εξέλιξη της βιοθεωρίας και της κοσμοθεωρίας των. Τα μυθικά, τα γνωστά πρόσωπα, ο Θησέας, ο Ίκαρος, η Αριάδνη, η Φαίδρα, ο Μίνωας αλλά και τα πλαστά ο Αριστείδης, ο Χάρης, η Κρινό, για παράδειγμα, δομούνται ως χαρακτήρες υπαρκτών ηρώων ο Θησέας έχει μεν εξ αρχής σχεδιάσει τον στόχο του, αλλά ο ξένος τόπος, η Κρήτη, ειδικότερα η Κνωσός, γίνεται πεδίο γνώσης και μύησης που εκλεπτύνει τη σκέψη του και διαμορφώνει το αίτημα, μιας διαφορετικής πολιτικής, όπου η μαθητεία στη συλλογική συνείδηση και η καλλιέργεια της συλλογικής ευθύνης έχουν τον πρώτο λόγο. Έτσι το παιδικό ή νεανικό αναγνωστικό κοινό μαθαίνει να έχει άποψη για τους ήρωες, τους ζει στην καθημερινότητά τους αλλά και στις εξαίρετες στιγμές των οραμάτων τους, στις 5

6 επικίνδυνες αναμετρήσεις με καταστάσεις και όντα πιο δυνατά από αυτούς, σε στιγμές θετικών ή αρνητικών υπερβάσεων. Γιατί στο μυθιστόρημα το κάθε πρόσωπο «δρα», δικαιολογεί τις θέσεις του και τις πράξεις του, ενώ στη διαδικασία της ανάγνωσης, σαν να φεύγει το ίδιο από το κείμενο και να ζητά τον λόγο του «άλλου», του αναγνώστη. Το κάθε πρόσωπο δεν περιγράφεται μόνο, όπως γίνεται στα βιβλία της Μυθολογίας ή της Ιστορίας, αλλά το παίρνει ο Καζαντζάκης και το ρίχνει στα βαθιά νερά του στοχασμού και του χρέους, της σκληρής εμψύχωσης του χαρακτήρα του μονιά ix. Θα υποστηρίζαμε, λοιπόν, ότι πολύ νωρίς ο Νίκος Καζαντζάκης επιχειρεί να συγγράψει ένα μυθιστόρημα μελέτης των πολιτειακών θεσμών και να απαντήσει στο ερώτημα «Ποιες είναι οι δυνάμεις εκείνες που καθιστούν ένα κράτος βιώσιμο και υπό ποιες συνθήκες αυτό καταρρέει;». Αν στηριχθούμε, μάλιστα, στην υπόθεση του Φάνη Κακριδή για τα χρονικά όρια της συγγραφής των δύο παιδικών μυθιστορημάτων, τότε το «ρομάντσο» για την Κνωσό συλλαμβάνεται, σχεδιάζεται και πιθανόν αρχίζει να συγγράφεται σε χρονικό διάστημα πολύ κοντινό στο 1923 x, έτος που γράφεται η Ασκητική (Πετράκου, 2005: 238) το έργο που διακηρύσσει, κατ εξοχήν, το όραμα του Νίκου Καζαντζάκη xi να χωρέσει και να εναρμονίσει τις «δύο τεράστιες τούτες άναρχες και ακατάλυτες ορμές, τα αντίδρομα ρέματα» (Καζαντζάκης, 1971: 10), το κατηφορικό του θανάτου και το ανηφορικό της αθανασίας. Τα κύρια πρόσωπα του μυθιστορήματος τα εμπνέει η θεωρία της Ασκητικής για τον διαρκή αγώνα του πνεύματος και του σώματος, δυνάμεων που πασχίζουν να δώσουν μορφή στο χάος. Αποτέλεσμα αυτού του αγώνα είναι η ευημερία των δύο πόλεων, της Κνωσού και της Αθήνας, που μπορεί να αντιπροσωπεύουν δύο διαφορετικά συστήματα διακυβέρνησης των λαών, έχουν, όμως, ηγέτες που αγωνίστηκαν να οργανώσουν τις κοινωνίες. Τόσο ο Μίνωας όσο και ο Θησέας δημιουργούν μέσα στο Σύμπαν μικρούς κόσμους που δίνουν μορφή στο χάος και νόημα στη ζωή, επιβάλλοντας την τάξη, ο καθένας με τον δικό του λόγο, τον δικό του μύθο. Ο Μίνωας, όμως, όταν αρχίζει το μυθιστόρημα, κατηφορίζει ήδη προς τον θάνατο, παρασύροντας και το βασίλειό του στην καταστροφή, ενώ ο Θησέας είναι η ανερχόμενη δύναμη που μετατρέπει την «εφήμερη ζωή σε αθανασία» ό.π.: 9). Το μυθιστόρημα, ιδωμένο μέσα από τη θεωρία μιας πολιτειακής Ασκητικής, οργανώνει την πλοκή παρακολουθώντας την θρησκευτική, ηθική, πολιτική, πνευματική, οικογενειακή ζωή και την υπαρξιακή σκέψη των αυτοχθόνων κατοίκων και των ξένων που διαβιούν μόνιμα ή προσωρινά σε δύο πόλεις, στην Κνωσό και την Αθήνα. Σ αυτές τις ιερές πόλεις ο μύθος των προγόνων και η τελετουργική του επιβολή μετουσιώνονται σε αγώνα και λόγο μύησης που μπορεί να λυτρώσει τον νέον άνθρωπο από τον φόβο των προκαταλήψεων και να τον εμψυχώσει με το όραμα του συλλογικού χρέους. Και αν ο Μίνωας πασχίζει να διατηρήσει την αίγλη του στηριγμένος στον μύθο της θεοκρατικής καταγωγής της αυτοκρατορίας του και ο «νους του βολεύεται σαν απόλυτος μονάρχης στο βασίλειό του» (Καζαντζάκης 1981: 14, ο Θησέας έχει και καρδιά που «χυμάει να ξεσκίσει το δίχτυ της ανάγκης» (ό.π.: 15), που δε βολεύεται, και αγωνίζεται να δώσει ένα «νόημα ανθρώπινο στον υπερανθρώπινον αγώνα» (ό.π.: 20). Έτσι θεμελιώνει την Πολιτεία του, καλώντας τον λαό της Αθήνας να δημιουργήσει έναν «νέον εγκέφαλο και μιαν καρδιά στη Γης» (ό.π.). Ο τραγικός και ο παραμυθιακός ήρωας Ο Νίκος Καζαντζάκης ως συγγραφέας και ήρωας της Ασκητικής μετουσιώνει την Κρήτη και τον προϊστορικό της πολιτισμό σε συμβολικό χώρο του προσωπικού του προγονικού μύθου. Αυτόν τον προγονικό μύθο επανεξετάζει στο παιδικό 6

7 μυθιστόρημα Στα Παλάτια της Κνωσού προσέχοντας ιδιαίτερα να θεμελιώσει μια υπαρκτή, ρεαλιστική εξήγηση για το τέλος της μινωικής αυτοκρατορίας. Όταν αρχίζει η ιστορία, η Κνωσός απολαμβάνει ακόμη την ευημερία της, αλλά ο ξένος που θα καταλύσει αυτήν την ευημερία βρίσκεται ήδη στο Παλάτι. Ο βασιλιάς Μίνωας αναμένεται από την επίσκεψη που κάνει κάθε τόσο στην ιερή σπηλιά για να τον ευλογήσει η Μεγάλη Θεά. Εδώ είναι αξιοσημείωτη η παρέμβαση της νεότητας, που έχει σημαντικό ρόλο γιατί εισάγει σταδιακά τη νεωτερική ρεαλιστική σκέψη στη λειτουργία της πόλης. Ο Ίκαρος, για παράδειγμα, συμπληρώνοντας τη στιχομυθία Αρχικυνηγού και Μαλή, δύο πιστών αξιωματούχων του Μίνωα, απομυθοποιεί το τελετουργικό προσκύνημα του ιερού ταύρου στην ιερή σπηλιά και αποκαλύπτει τη συμφωνία - πλεκτάνη του αυτοκράτορα με την πάμπλουτη ιέρεια: [ ] είναι ντυμένη σαν τη Μεγάλη Θεά. Φοράει μακριά φούστα με φαρμπαλάδες, κρατά αστάχυα και παπαρούνες κι έχει το στήθος γυμνό. Και στα μαλλιά της είναι περιπλεμένα δυο φίδια. [ ] Ο βασιλιάς την πλησιάζει και της φωνάζει: «Μεγάλη Θεά, Μάνα των ανθρώπων, των ζώων και των φυτών, ευλόγησέ με! Δώσε μου δύναμη να κυβερνώ ακόμη την Κρήτη.» Η γριά ανοίγει τις φούχτες της κι ο βασιλιάς τις γεμίζει χρυσάφι. «Θες κι άλλο;» τη ρωτά ο βασιλιάς. «Θέλω!» αποκρίνεται εκείνη. Κι ο βασιλιάς της ξαναγεμίζει τις φούχτες. Κι ύστερα της λέει: «Χόρτασες;» «Χόρτασα», απαντά εκείνη. «Τότε ευλόγησέ με!» Και τότε η γριά απιθώνει τα χέρια της απάνω στο κεφάλι του βασιλιά και του λέει: «Η ευλογία της Μεγάλης Θεάς απάνω σου! Πάρε δύναμη καινούρια και κυβέρνα την Κρήτη!» (ό.π.: ) Από τη στιγμή, λοιπόν, που οι πιστοί αξιωματούχοι του Μίνωα, ο Ίκαρος και ο Χάρης γνωρίζουν το μυστικό του, η δύναμή του αμφισβητείται. Η εμφάνισή του, άλλωστε, την οποία παρατηρούν τα παιδιά, και η διάθεσή του φανερώνουν τη σωματική κατάπτωση και την ηθική κόπωση, αιτία των οποίων είναι η υποκρισία και η απάτη του λαού του: Ένα μεγάλο αμάξι περνούσε, στολισμένο με χρυσά σκαλίσματα, στρωμένο με πλούσια πορφυρά υφάσματα και το τραβούσαν τέσσερις μεγάλοι κάτασπροι ταύροι. Και μέσα στο αμάξι, καθισμένος σε ολόχρυσο θρόνο, έλαμπε, μέσα στα φτερά και στο μαργαριτάρι, ένας γέρος ζαρωμένος, χωρίς δόντια, με μια μεγάλη μύτη, με παμπόνηρα μάτια. Τα μαλλιά του είχαν πέσει και γύρω από τη φαλάκρα άστραφτε ένα χρυσό διάδημα, όπου ήταν καρφωμένα όρθια, κάτασπρα, εφτά πολύτιμα φτερά στρουθοκαμήλας. Και στο χέρι κρατούσε ένα ασημένιο ραβδί που είχε στην κορφή τρία ανοιγμένα ολόχρυσα κρίνα. [ ] «Κουράστηκα! συλλογιζόταν ο γέρο-βασιλιάς. Όλο αυτό το παιχνίδι με κουράζει. Να σκαρφαλώνω στα βουνά, να σούρνουμαι μέσα στη σπηλιά, να κουβεντιάζω με την παμπόνηρη γριά που, όσο χρυσάφι κι αν της δώσεις, δε χορταίνει κι ύστερα πάλι να γυρίζω πίσω στο Παλάτι μέσα στο λιοπύρι του καλοκαιριού Μα τι να κάμω; Πρέπει να ξεγελιέται ο λαός πως τάχα κουβεντιάζω με τους θεούς κι έτσι να υπακούει. (ό.π.: ) Παρακολουθώντας τη φθίνουσα πορεία του Μίνωα, δημιουργείται η εντύπωση στον αναγνώστη ότι ο ηγέτης της μινωικής αυτοκρατορίας είναι τραγικός ήρωας που παρωδείται. Μέσα στην παράδοση του ελληνικού πνεύματος ο Μίνωας θεωρείται πρότυπο νομοθέτη, θεμελιωτής της δικαιοσύνης και της πολιτικής σκέψης 7

8 (Πουλιόπουλος, 1972: ) στο μυθιστόρημα, αντίθετα, ο στοχασμός και οι πράξεις του διαψεύδουν αυτή τη φήμη, εφ όσον ο ίδιος στηρίζει την εξουσία του και τον φόβο που προκαλεί αυτή στην πλεκτάνη ότι η Μεγάλη Θεά υπάρχει και τον ευλογεί. Αν στην αρχαία τραγωδία η άγνοια ορισμένων καταστάσεων ή γεγονότων συντελούν στην τραγική ειρωνεία και στην πτώση του τραγικού ήρωα, εδώ ο Μίνωας γνωρίζει τα πάντα, αφού αυτός επινοεί το επιτήδειο ψέμα, ώστε να ελέγχει τις κινήσεις οποιουδήποτε εισέρχεται στο κράτος. Ο πρώτος κλονισμός, ωστόσο, του βασιλείου του γίνεται αντιληπτός πάλι από ένα νέο πρόσωπο, την Αριάδνη, που παρακολουθεί από το δωμάτιό της την άρνηση του λαού να παραδώσει όλη τη σοδειά του σιταριού στους φρουρούς του βασιλιά. Η βασιλοπούλα αντιλαμβάνεται πρώτη, επίσης, την έλευση του Θησέα στην πόλη και πρώτη αυτή επιχειρεί μια προωθημένη πολιτική συζήτηση μαζί του για τη σχέση εξουσίας και εξοπλισμού. Έτσι, συμπτωματικά, η απόλυτη εξουσία του τραγικού ήρωα αμφισβητείται από άνθρωπο δικό του, την Αριάδνη, η οποία επιταχύνει ενσυνείδητα την κατάρρευση της πατρίδας της. Τα αμύθητα, ωστόσο, πλούτη της Κνωσού, η ευμάρεια, η λαμπρότητα των εορτών και η συνάντηση του νεαρού Αθηναίου ήρωα με τη βασιλοπούλα συντελούν στην παραμυθιακή υποδομή του μυθιστορήματος. Γιατί ο Καζαντζάκης μπορεί να φορτώνει τον Θησέα του με τα βάρη του χρέους καθώς τον σπρώχνει στον ανήφορο της Ασκητικής αλλά τον εμπλουτίζει κιόλας με τα χαρίσματα που έχει ο ήρωας των λαϊκών παραμυθιών την εξυπνάδα, την ικανότητα προσαρμογής, τη νεανική ξεγνοιασιά και την τόλμη, χαρίσματα που εμπνέουν στους φίλους συμπάθεια και εμπιστοσύνη. Ως πόλος αναγκαστικής έλξης των υπηκόων η Κνωσός γίνεται και για τον νεαρό Αθηναίο επισκέπτη προορισμός τριών ταξιδιών που συντείνουν στην ωρίμανσή του ως ήρωα και ως ηγέτη. Το πρώτο είναι αναγνωριστικό (κατασκοπευτικό), και η μετακίνησή του (Προπ, 1978: 36) εντάσσεται στην αφηγηματική κατηγορία επικοινωνία με το πρόβλημα (Greimas, 1986: ). Ο Θησέας θαμπώνεται από τον πλούτο και τις γιορτές και παράλληλα, δημιουργείται ευνοϊκό κλίμα για τα σχέδιά του: γνωρίζεται με τα παιδιά των Αθηναίων ομήρων του Μίνωα, του σιδηρουργού Αριστείδη, την Κρινώ και τον Χάρη και του αρχιτέκτονα Δαίδαλου, τον Ίκαρο, αλλά και με την Αριάδνη, που σε ένδειξη της συμπάθειάς της τού χαρίζει το χρυσό της δαχτυλίδι xii (το μαγικό αντικείμενο) (Προπ, ό. π.: 40). Μετά την επιστροφή του στην Αθήνα, ο Θησέας επιχειρεί με επιτυχία τους πρώτους του άθλους, τον ατομικό και τον κοινωνικό η Αθηνά τον ενδυναμώνει, εκείνος μετακινεί τον βράχο και παίρνει τα σανδάλια και το μαχαίρι, με το οποίο θα καθαρίσει την περιοχή της Αττικής από τους ληστές. Ο τρίτος άθλος είναι η υπέρβαση του ατομικού φόβου και της αγάπης για τη ζωή και η συμμετοχή του στο ταξίδι της θυσίας (ψυχολογικός και ηθικός). Το δεύτερο ταξίδι στην Κρήτη αντιστοιχεί στην κύρια δοκιμασία του ήρωα (Greimas, ό. π.: 196) και στη μύηση του Θησέα στα μυστικά του Λαβύρινθου xiii. Οι νέοι και οι νέες μελλοθάνατοι - απομονώνονται, ο Χάρης, η Κρινώ και η Αριάδνη μηχανεύονται μια σειρά δόλων που βοηθούν τον Θησέα να πραγματοποιήσει τον κύριο άθλο με επιτυχία. Όταν σκοτώνεται ο Μινώταυρος, επιστρέφουν όλοι μαζί στην Αθήνα, πλην της Αριάδνης που συναντά τον Διόνυσο στη Νάξο και εκείνος την παίρνει μαζί του. Στην Αθήνα ο Θησέας ως πολιτικός αρχηγός βάζει τα θεμέλια της δημοκρατικής πολιτείας, συνάπτει συμμαχία με τους ξανθούς βαρβάρους που ξέρουν να επεξεργάζονται το σίδηρο και να φτιάχνουν όπλα, εκστρατεύει μαζί τους εναντίον της Κρήτης, την οποία ουσιαστικά παραδίδει σ αυτούς να την καταστρέψουν. Το τρίτο ταξίδι είναι, λοιπόν, εκστρατεία, η οποία εκκινεί με θριαμβευτικό χαρακτήρα, εξελίσσεται σε σκληρή επιδρομή εναντίον μιας πόλης προτύπου, που 8

9 πυρπολείται από τους βάρβαρους συμμάχους του Θησέα και, κατά περίεργο τρόπο, καταλήγει στην ηθική καταξίωση του ήρωα που σχεδίασε αυτή την καταστροφή γιατί ενώ κίνητρό του είναι η εκμηδένιση της Κνωσού, ώστε να μείνει μόνη της η Αθήνα και να αναπτύξει τον δικό της πολιτισμό, ο ήρωας, εν τέλει, αναμετριέται με το πεπρωμένο της Ιστορίας και το μένος του κοπάζει, όταν η Φαίδρα, για να σώσει τον πατέρα της, του ζητά να την παντρευτεί (γάμος του ήρωα με τη βασιλοπούλα) (ό. π.: 45). Ο Μίνωας πεθαίνει και η πρωτοκόρη του έρχεται στην Αθήνα, όπου, ως φορέας ενός πολιτισμού με πλούσια παράδοση και εξαιρετική ευαισθησία στην τέχνη και στις τελετές, προσφέρει τις γνώσεις της και τις ιδέες της, για να αποκτήσουν οι λαϊκές εορτές μεγαλοπρέπεια και να καλλιεργήσουν το λεπτό γούστο στους πολίτες. Όψεις της ταυτότητας και της ετερότητας Στο μυθιστόρημα Στα Παλάτια της Κνωσού συναντώνται τρεις λαοί, οι Κρητικοί, οι Αθηναίοι και οι ξανθοί βάρβαροι. Η ταυτότητα του καθενός συνίσταται από ένα σύνολο γνωρισμάτων που τον διαφοροποιεί από τους άλλους. Στη μινωική αυτοκρατορία η θρησκεία, η εξουσία, ο πολιτισμός είναι υπόθεση της οικογένειας του Μίνωα. Η ακμή της και η αίγλη των τελετών που τις παρακολουθεί έκθαμβος ο Θησέας στο πρώτο του ταξίδι, οφείλονται στη συσσώρευση του πλούτου που προσφέρουν οι υποτελείς χώρες, όσοι εργάζονται στα εργαστήρια της μινωικής πολιτείας και ο λαός. Ενώ η επιφάνεια προβάλλει μια ευδαιμονική κατάσταση (Προπ, ό. π.: 33). Στο παραμύθι ταυτίζεται συχνά με την αρχική κατάσταση η οποία στη συνέχεια ανατρέπεται, στα υπόγεια του ανακτόρου οι πρόγονοι του Μίνωα και ο ίδιος έχουν φυλακίσει τον Μινώταυρο. Το τέρας συνδέεται με τη θετική όψη το πεπρωμένου xiv, εφ όσον προστατεύει το βασίλειο και όσο ζει, περιφρουρεί την ευημερία του. Το μυστικό αυτό το ανακοινώνει στην Αριάδνη και στη Φαίδρα ο πατέρας τους, ενώ ο Θησέας προετοιμάζεται να αντιμετωπίσει το άγριο θηρίο. Η αρνητική όψη του πεπρωμένου κατατρέχει την Αθήνα. Κάθε χρόνο η πολιτεία ρίχνει κλήρο και διαλέγει τα νεαρά αγόρια και κορίτσια, που θα γίνουν βορά του θηρίου κάθε άνοιξη. Τη χρονιά που δίνεται τέλος στο συλλογικό δράμα, ο Μινώταυρος αποδυναμωμένος και άρρωστος, προκαλεί τον οίκτο του Μίνωα, του Θησέα και του αναγνώστη. Εκπροσωπεί μεν το διαφορετικό, την αποσιωπημένη και μυστικοπαθή ετερότητα της μινωικής πολιτείας, είναι το άσχημο και παραμορφωμένο στοιχειό, αλλά και το άλλοτε προικισμένο με οξυδέρκεια και διαίσθηση θεριό, με χαρίσματα πνευματικά που το βοηθούν να μαντέψει πρώτο αυτό την απειλή του Θησέα ταυτόχρονα όμως, γυρεύει η συνείδησή του να εκφραστεί, να μιλήσει σαν άνθρωπος και δεν το κατορθώνει. Στο μυθιστόρημα αναφέρονται δυο συναντήσεις ανθρώπων με τον Μινώταυρο. Η πρώτη γίνεται με τον Μίνωα τον φοβάται και τον συμπονεί, η αποδοχή της κοινής μοίρας δεν ομολογείται, αλλά το βαρύ κλίμα μέσα στο οποίο γίνεται η συνάντησή τους την υπονοεί. Ο αφηγητής παρακολουθεί τον βασιλιά, καθώς αυτός κατεβαίνει στον Λαβύρινθο, και καταγράφει τις σκέψεις του, που ανακαλούν την αλλοτινή δύναμη και την ψυχαγωγία του Μινώταυρου xv, όταν έπαιζε με τα θύματά του, λίγο πριν τα καταβροχθίσει, και συγκρίνει αυτή την ευφορία με την τωρινή του φθορά: «Στρούφιζε ο δρόμος, στρούφιζε, σαν να ταν στρόβιλος ποταμού, που ολοένα οι κύκλοι μικραίνουν και στη μέση είναι η καταβόθρα να σε ρουφήξει. Κανένας δεν μπορεί να μπει μέσα σ αυτούς τους σκοτεινούς γύρους του Λαβυρίνθου και να βγει ζωντανός! [...] 9

10 Σπάνια πολύ κατέβαινε να τον δει. Φοβόταν. Ήταν ένα τέρας τρομερό, που το είχε βρει φυλακισμένο από τα παμπάλαια χρόνια στο Παλάτι. Το σώμα του ήταν σώμα ανθρώπου, το κεφάλι του όμως, ήταν κεφάλι ταύρου. Όλο το χρόνο δεν έτρωγε τίποτα μονάχα κάθε άνοιξη έπρεπε να του φέρουν εφτά νέους και εφτά νέες. Πάλευε μαζί τους, τους άρπαζε, τους άφηνε, τους ξανάπιανε πάλι, έπαιζε όπως ο γάτος με τα ποντίκια και τέλος τους έτρωγε. [...] Έκανε να στρίψει πίσω, μα ξαφνικά ένα τεράστιο μαλλιαρό σώμα του έφραξε το δρόμο. Σήκωσε το κεφάλι ο βασιλιάς, είδε κι έσυρε φωνή τρομάρας: ο Μινώταυρος στεκόταν μπροστά του με ανοιγμένα τα μπράτσα σα να θελε να τον εμποδίσει να φύγει. [...] Τα μάτια του Μινώταυρου κοίταζαν το βασιλιά γεμάτα πόνο. Άνοιξε το στόμα και το έκλεισε και πάλι το ξανάνοιξε, έκαμε να βγάλει φωνή ανθρώπινη, μα δεν μπόρεσε. Δυο καινούργια χοντρά δάκρυα κύλησαν από τα μάτια του.» (Καζαντζάκης, ό. π.: ). Αλλά και ο Θησέας xvi, καθώς προχωρεί στη μοιραία συνάντηση αποφασισμένος να δώσει τέλος στο μαρτύριο των νεαρών συμπατριωτών του, βρίσκεται μπροστά σ ένα πλάσμα, που το βλέμμα του προκαλεί τη συμπόνια και την αμηχανία: Ο Μινώταυρος τον κοίταζε με κόκκινα μάτια, γεμάτα αίμα. Δυο στρουφηχτά κέρατα φύτρωναν ανάμεσα στα μαλλιά του και γυάλιζαν στο φως του δαδιού. Και το σώμα του ήταν σώμα ανθρώπου, πρασινωπό και φουσκωμένο σαν άρρωστο. Δυο χοντρές αλυσίδες ήταν περασμένες στα πρησμένα του ποδάρια. Μια στιγμή ο Θησέας δίστασε: «Τούτο είναι το φοβερό τέρας;» συλλογίστηκε. «Μα αυτό είναι ένα πλάσμα άρρωστο, άσκημο, που μήτε ζώο είναι μήτε άνθρωπος...». Ξαφνική συμπόνια πλάκωσε την καρδιά του: [...] -Μπορείς να μιλήσεις; Ω φοβερό τέρας, μπορείς να μιλήσεις; Αλαφρό μούγκρισμα ακούστηκε, σαν παράπονο. Και τα δόντια του θεριού ακούστηκαν να τρίζουν...» (ό. π.: ). Η νίκη του Θησέα προσθέτει στον ήρωα σύνεση. Όταν επιστρέφει στην Αθήνα η ανάμνηση του κύριου αυτού άθλου ερμηνεύεται ηθικά και πολιτικά. Τιμά την Αθηνά, τη θεά της δύναμης και της σοφίας και δίνει το εξής νόημα στη θετική έκβαση του αγώνα του: «Άντρες και γυναίκες της Αθήνας, γιορτάσετε σήμερα τη νίκη του ανθρώπου πάνω στο ζώο. Καθένας από σας ας νιώσει μέσα στην καρδιά του πως είναι ένας Θησέας και σκοτώνει μέσα του το ζώο, που τον τυραννούσε. Έτσι μονάχα η νίκη μου θα μπορέσει ν αποκτήσει αξία και θα μπορείτε να πείτε πως γίνατε ελεύθεροι άνθρωποι» (ό.π.: 366). Στα Παλάτια της Κνωσού, η «ακέραιη προσωπικότητα» του πολίτη τείνει να διαμορφωθεί με το νόημα που δίνει ο αρχηγός τους στον θάνατο του Μινώταυρου. Ο Θησέας σκοτώνει τον Μινώταυρο και η πράξη αυτή συμβολικά σημαίνει ότι ξεριζώνει από μέσα το ζώο. Ο Θησέας, λοιπόν, με τον αγώνα του καταλύει την ποινή και την αδικία που έχει επιβάλει ο Μίνωας στην Αθήνα, αψηφώντας τον φυσικό νόμο που θέλει τη νεότητα να ολοκληρώνει τον κύκλο της ζωής και να δημιουργεί, και αποκαθιστά την τάξη. Επί πλέον, δίνει ένα καλό παράδειγμα για την πραγματική σημασία της ελευθερίας που έχει άμεση σχέση με την εσωτερική πειθαρχία, το μέγιστο μάθημα που αποκομίζει από τον άθλο του στην Κνωσό. Γιατί αν η οντότητα του κάθε ήρωα συγκροτείται από τις διανθρώπινες επαφές, ο Μινώταυρος, το σκεπτόμενο μοναχικό μυθικό τέρας, οργανισμός και στοιχειό ταυτόχρονα, ενεργεί ως 10

11 δύναμη ετερότητας που σαν το πεπρωμένο ορίζει τη βιωσιμότητα και το μέλλον των ηρώων. Για τον Μίνωα, όσο περνούν τα χρόνια, η ετερότητα του Μινώταυρου γίνεται ξένη και εχθρική δύναμη, ωσάν να είναι η κρυφή συνείδηση που θέλει να αποφύγει ο βασιλιάς, ενώ στον Θησέα εμπνέει μίσος και οίκτο, οργή και έλεο, αλλά και κατανόηση κατανόηση και αποδοχή του «ξένου», που υπερβαίνει τελικά τη διάθεση της εκδίκησης του αθηναίου πολίτη για την άδικη θυσία των νέων της Αθήνας. Αυτές οι αρετές, η κατανόηση και η αποδοχή, συντελούν στη συνοχή των δήμων της Αθήνας και στην καλλιέργεια του δημοκρατικού ιδεώδους η μινωίτισσα σύζυγος του Θησέα, η Φαίδρα, έρχεται να δώσει αισθητική ποιότητα στην αναπαράσταση αυτού του δημοκρατικού ιδεώδους. Αντί επιλόγου Αν οι αλλαγές στον χαρακτήρα του Θησέα συμβαίνουν κατά τη διάρκεια των ταξιδιών του στην Κρήτη και η φροντίδα για τον «άλλο» οφείλει πολλά στην αναμέτρηση με το τέρας, γιατί ο ήρωας δεν μετριάζει την καταστροφική του μανία εναντίον της νήσου, αλλά την ολοκληρώνει με τη βοήθεια των βαρβάρων και παραδίδει τον τόπο σ αυτούς; Έπειτα, το βιβλίο γράφεται για να διαβαστεί από τα παιδιά και αναρωτιόμαστε αν το μάθημα της Ιστορίας που προτείνει ο Νίκος Καζαντζάκης, το αντέχει ένα παιδί της Τετάρτης Τάξης του Δημοτικού Σχολείου ή της Πρώτης Γυμνασίου! Μήπως οι ήρωες του μυθιστορήματος, ο Μίνωας και ο Θησέας, ως εκπρόσωποι των διαδοχικών πολιτειακών θεσμών επιφορτίζονται με τους επαχθείς ιδεολογικούς προσανατολισμούς του μεσοπολέμου; Και να υποθέσουμε στην περίπτωση αυτή ότι ο συγγραφέας προτείνει μια ακραία πολιτική και ηθική ερμηνεία των μύθων, προσβλέποντας στην κριτική αντίδραση και διερεύνηση εκ μέρους του αναγνώστη; Γιατί φαίνεται να ισχύει και εδώ αυτό που υποστηρίζει ο Walter Nestlé για τη σχέση του μύθου με την τραγωδία ότι, δηλαδή, η τραγωδία γεννιέται όταν αρχίζει κανείς να κοιτάει τον μύθο με τα μάτια του πολίτη! Όπως και αν έχει το πράγμα, οφείλουμε να ομολογήσουμε ότι το μυθιστόρημα διαλέγεται με τις πηγές για τα μυθικά πρόσωπα, με τα εναπομείναντα ερείπια, με τα έργα τέχνης και με τις θεωρίες για τους πολιτισμούς, τον αγώνα του ανθρώπου κ. ά.. Ο διάλογος περιέχει διερεύνηση των ποικίλων εκδοχών και ανίχνευση αναλογιών ή «χώρων» όπου μπορεί μια σύγχρονη του συγγραφέα κατάσταση να αποκτήσει την πολυσημία ενός συμβόλου. Από την άποψη αυτή, και το βλέμμα του Μινώταυρου προσημαίνει και επισημαίνει ταυτόχρονα την επίγνωση του τέλους και της παρακμής. Και σκεφτόμαστε μήπως το βλέμμα του τέρατος μπορεί να θεωρηθεί ως η αρνητική όψη της κρητικής ματιάς, που ατενίζει τον κόσμο μέσα από τα σκοτάδια του Λαβύρινθου, ενώ στο Παλάτι οι εκθαμβωτικές γιορτές, οι χοροί και τα αγωνίσματα δίνουν την αίσθηση μιας ευτυχίας που καθηλώνει τον νου και την καρδιά του απλού ανθρώπου. Στο παιδικό μυθιστόρημα η ζωή αυτή ερμηνεύεται για τον αυτόχθονα ως επίγειος παράδεισος, για τον ετερόχθονα, όμως, είναι η ψευδαίσθηση μιας αιωνιότητας που σκλαβώνει. Έτσι αισθάνονται ο Θησέας, ο Δαίδαλος, ο Ίκαρος, ο Χάρης, η Κρινό και οπατέρας τους Αριστείδης όμηροι. Η μινωική τέχνη αποτύπωσε χαρούμενες σκηνές στις τοιχογραφίες το χελιδονόψαρο, λ. χ., ο ζωγράφος το απαθανατίζει καθώς επιχειρεί το πέταγμα έξω από το νερό. Σ αυτήν την υπέρβαση του καλλιτέχνη προσηλώνει τα μάτια της ψυχής του ο Καζαντζάκης και της δίνει τη μεταφορική ονομασία κρητική ματιά όταν αργότερα ο Αλέξης Ζορμπάς ως ήρωας του ομώνυμου μυθιστορήματος γίνεται η ενσάρκωση των τολμηρών αναζητήσεων του συγγραφέα, με τις ιδέες του, τον χορό του, τις πράξεις του. Και όλα τούτα τα συνοψίζει στο συμβολικό πέταγμα του 11

12 χελιδονόψαρου, που κάνει το σάλτο έξω από το νερό. Αν, λοιπόν, στα Παλάτια της Κνωσού ο μινωικός μύθος «κουρσεύεται», στα μυθιστορήματα της Ποιητικής του, τον Αλέξη Ζορμπά και την Αναφορά στον Γκρέκο ο Νίκος Καζαντζάκης αναγνωρίζει την ακτινοβολία μιας ανώτερης αισθητικής που μολογούσε πολλά μυστικά και θαύματα της ζωής. i «Η απολογία αυτή υπέρ της δημοτικής γλώσσας», σημειώνουν οι Έλλη Αλεξίου και Γιώργος Εμμ. Στεφανάκης, «που δημοσιεύτηκε στο Νουμά (αρ. 347, 7 του Θεριστή 1909), από όπου την πήραμε, είναι ανυπόγραφη. Όταν όμως βγήκε ο Παλαμάς και την ύμνησε, ο συγγραφέας της, ο Νίκος Καζαντζάκης, εγκαταλείποντας την ανωνυμία, τον ευχαρίστησε. Είχε εκλεγεί τότε πρόεδρος του Συλλόγου των Δημοτικιστών Ηρακλείου Κρήτης Ο Σολωμός.» (Έλλη Αλεξίου Γιώργος Εμμ. Στεφανάκης, 1977: 122). ii Αρκεί να θυμηθούμε την αγωνία του Ψυχάρη, όταν υποδεικνύει την πλάνη των υποστηρικτών της καθαρεύουσας «Μην πιστέβετε όσα λεν που βαθμηδόν η γλώσσα θα καλητερέψη και που θα γράφουμε μια μέρα σαν τον Ξενοφώντα. Μόνο που σας λέει κανείς τέτοιο λόγο, σας δείχτει που δεν κατάλαβε ακόμη τι είναι Ξενοφώντας μήτε τι θα πη γλώσσα.», Ψυχάρης, 1971:187. Για την αρχαιολατρία του Νίκου Καζαντζάκη, την κίνηση του δημοτικισμού, γενικότερα, και τον τρόπο με τον οποίο η ελληνική διανόηση, προς το τέλος του 19 ου αιώνα, αντιλαμβανόταν τη σχέση του νεοελληνικού με τον αρχαίο κόσμο στον Σταματίου, 1983: iii Το καλοκαίρι που γράφει το άρθρο για το Γλωσσικό Ζήτημα, μόλις έχει επιστρέψει από το Παρίσι όπου παρακολούθησε τα μαθήματα του Μπέρξον και ολοκλήρωσε τις σπουδές του γύρω από τον Νίτσε. (Στέφος, 2007: 13-15). iv Η υπόθεση αυτή μας φέρνει στο νου την αδιάκοπη διεργασία της γης που μετουσιώνει την παλιά ή νεκρή ύλη σε νέα αξιοποιήσιμη διαφορετικά: κοίταζα το φιλόνι. Σκούρο, καστανό, γυάλιζε δάση απέραντα βούλιαξαν, εκατομμύρια χρόνια πέρασαν, μασούσε, χώνευε, μετουσίωνε η γης τα παιδιά της. Τα δέντρα έγιναν κάρβουνο, κι ήρθε ο Ζορμπάς και τα βρήκε. (Καζαντζάκης 1964:139). Στο ίδιο μυθιστόρημα η αφομοιωτική δύναμη της γης εξελίσσεται σε συμβολική αναλογία της συγγραφικής διαδικασίας (Νικολουδάκη 2003: 54). v (Πρεβελάκης, 1984: 386) (:όπου υπάρχει η πληροφορία ότι το μυθιστόρημα δημοσιεύθηκε σε συνέχειες. Την ακρίβειά της, όμως, δεν μπορέσαμε να εξακριβώσουμε) & ( ), (Καζαντζάκη, 1978: 470), (Κακριδής, 1998:122), (Μητροφάνης, 2001: ). vi Όπως αποδεικνύει σε αδημοσίευτη μελέτη του ο Νικόλαος Ε. Παπαδογιαννάκης, η συγκριτική ανάγνωση του παιδικού μυθιστορήματος Στα Παλάτια της Κνωσού και της Οδύσειας αποκαλύπτει έναν πρωτότυπο τρόπο αμοιβαίας ανατροφοδότησης του μύθου. Πρώτα πρώτα το μεγάθεμα «καταστροφή της Κνωσού» είναι κοινό και στα δύο έργα, όπως και η Κρινώ, με τη διαφορά ότι στο έπος είναι κόρη του Ιδομενέα και τη σκοτώνει ο ταύρος, καθώς αγωνίζεται στα Ταυροκαθάψια. Στην περίπτωση αυτή μπορούμε να ισχυριστούμε ότι ο Καζαντζάκης αυτολογοκρινόμενος - ξαναγράφει τη σκηνή για τα παιδιά, που χρειάζονται την αισιόδοξη προοπτική έτσι στο παιδικό μυθιστόρημα παρεμβαίνει ο Ίκαρος και σώζει από τις παγίδες του Μίνωα και των κατασκόπων του το κορίτσι που είναι αδερφή του Χάρη και Αθηναία στην καταγωγή. Για την αυτολογοκρισία βλ. (Ζερβού 1992: 30). vii Ο Φάνης Κακριδής απαλλάσσει τον Νίκο Καζαντζάκη από τους συσχετισμούς με τις φάλαγγες των Γερμανών και από την ταύτιση του Θησέα με τον Μεταξά, μετακινώντας τη χρονολόγηση του έργου μέσα στη δεκαετία του 20. «Αν δεχτούμε ότι το μυθιστόρημα γράφτηκε το 1940», σημειώνει «τότε η επιμονή του Καζαντζάκη στον διαχωρισμό των μελαχρινών από τους ξανθογάλανους δεν μπορεί να αποσυσχετιστεί από τις φασιστικές θεωρίες για την καθαρή ολόξανθη άρια φυλή, τότε το νέο αίμα που ξεχύνεται από τον Βορρά να καταστρέψει τον παρακμασμένο πολιτισμό δεν μπορεί παρά να δημιουργήσει συνειρμούς με τις σιδηρόφρακτες μεραρχίες του Χίτλερ, τότε και ο Ιωάννης Μεταξάς θα μπορούσε να παραλληλιστεί με τον Θησέα!». Και στη σημείωση 17 ο Κακριδής ( 2005: 281) προσθέτει το παράθεμα από τη σελίδα 383: 12

13 «Ο Θησέας κατέβηκε, επιθεώρησε το στρατό, πήγε έξω από την πόλη στις φάλαγγες των παιδιών. Τα παιδιά, ευτύς ως τον είδαν, αγόρια και κορίτσια, παρατάχτηκαν σε γραμμή και με το κεφάλι όρθιο, με βήμα σταθερό παρέλασαν μπροστά του.» (Καζαντζάκης 1981: 383) με την υπόδειξη να κοιτάξουμε και στη σελίδα 371: «Και τα παιδιά είχαν σχηματίσει φάλαγγες δικές τους και άρχισαν να γυμνάζουνται αγόρια και κορίτσια, μικροσκοπικοί στρατιώτες. Δεν είναι τούτη πια πολιτεία, έλεγαν οι Αθηναίοι χαρούμενοι, δεν είναι πολιτεία, είναι στρατόπεδο!». (ό.π.: 371) viii Το έργο, όπως επισημαίνει ο Μιχάλης Πασχάλης κυοφορείται από το 1927, σχεδιάζεται το 1937, γράφεται από τον Αύγουστο του 1941 μέχρι τον Μάιο του 1943 και δημοσιεύεται τον Μάιο του (Πασχάλης, 2007: 1122, 1126, 1136, 1141). Στο ίδιο έργο και στην Αναφορά στον Γκρέκο ο Νίκος Καζαντζάκης αναθεωρεί τις απόψεις του για την πνευματική «κατάπτωση» της μινωικής πολιτείας που δικαιολογούν στην Οδύσειά του τη σκληρή στάση του Οδυσέα απέναντί της. Ωστόσο, αν και αδιαμόρφωτη ακόμη, η κρητική ματιά κυοφορείται στο μυθιστόρημα Στα Παλάτια της Κνωσού ο Ίκαρος ξεναγεί στην Κνωσό τον φίλο του Μηνά από την Λατώ και κάποια στιγμή τα δυο παιδιά βρίσκονται μπροστά σε μια εντυπωσιακή τοιχογραφία όπου παρατηρούν και λένε τα εξής: «ήταν ζωγραφισμένη γαλάζια θάλασσα απέραντη και πηδούσαν από κύμα σε κύμα ψάρια με φτερά. -Σαν χελιδόνια! Μουρμούρισε ο Μηνάς. Υπάρχουν τέτοια ψάρια; -Και βέβαια υπάρχουν, αποκρίθηκε ο Ίκαρος. Εσύ είσαι από στεριανή πολιτεία και δεν τα ξέρεις. Τα λένε χελιδονόψαρα. -Και πετούνε; -Και βέβαια! Αφού έχουν φτερά. Και συ αν είχες φτερά θα πετούσες;» (Καζαντζάκης, 1981: 188). Αλλά η Μαριάννα Σπανάκη (ό.π.: ) τη διαδικασία αυτή της ανάτασης τη συσχετίζει με το ενδιαφέρον που είχαν γενικότερα τόσο ο Ιούλιος Βερν όσο και ο Νίκος Καζαντζάκης για τις «πετούμενες μηχανές». Ο συγγραφέας του «κνωσαϊκού ρομάντσου» είχε μεταφράσει, άλλωστε, το έργο του Βερν Ροβήρος ο Κατακτητής, το οποίο αναφέρεται στην κατασκευή αερόπλοιου και που οι παρατηρήσεις του Ροβήρου μοιάζουν με αυτές του Δαίδαλου. Το μυθιστόρημα εξέδωσε ο Δημητράκος το ix Φιλοσοφικές ιδέες του Νίκου Καζαντζάκη και των Ευρωπαίων φιλοσόφων διαποτίζουν τους ήρωες του μυθιστορήματος που εξετάζουμε. Ο Μακιαβέλι (εξασφάλιση φίλων, εξόντωση εχθρών), ο Νίτσε (η συμβολή του μύθου στη διαμόρφωση της νεανικής ψυχής, η θέληση για δύναμη, οι βίαιοι αγώνες στην επιτέλεση της υψηλής αποστολής, ο υπεράνθρωπος και το έμφυτο διονυσιακό στοιχείο, αυτοπειθαρχία), ο Καρλάυλ (οι αναζητήσεις του ήρωα και οι διαρκείς αγώνες του διαμορφώνουν την Ιστορία), ο Μπερξόν (το ελάν βιτάλ, η ζωτικότητα των ηρώων, το κωμικοτραγικό στοιχείο), ο Σπέγκλερ (ο παλαιός και ο νέος κόσμος, ο κύκλος των πολιτισμών, η εμπιστοσύνη στον αγροτικό πολιτισμό, συνασπισμοί ναυτικών, ο πολυτελής vs λιτός βίος) συντελούν να πλάσει τον χαρακτήρα του μεγάλου άντρα που επιβάλλεται και αλλάζει προς το καλύτερο τον τόπο του, το εκπολιτίζει μέσα και από την εμπειρία των άλλων πολιτισμών (Σπανάκη, ό.π.: ). x Η Πετράκου (2005) διασώζει τη μαρτυρία του Καζαντζάκη ότι «η Ασκητική γράφτηκε στη Γερμανία στα 1923 για να διατυπώσει την ψυχική αγωνία και τις ελπίδες ενός κομμουνιστικού κύκλου από Γερμανούς, Πολωνούς, Ρώσους που δεν μπορούσαν ν αναπνέουν άνετα μέσα στη στενή, καθυστερημένη, υλιστική αντίληψη της κομμουνιστικής Ιδέας. Η Ασκητική τούτη ας θεωρηθεί η πρώτη λυρική απόπειρα η πρώτη κραυγή του μετακομμουνιστικού πιστεύω.». xi Ο Μητροφάνης (ό.π., ) επιχειρεί, απ όσο γνωρίζουμε, την πρώτη συσχέτιση μεταξύ της Ασκητικής και του μυθιστορήματος που εξετάζουμε. Ο συσχετισμός των δύο έργων ενδιαφέρει κυρίως από την άποψη της μαθητείας και της μύησης του Θησέα στο χρέος του ως πολιτικού προσώπου. Ο ίδιος μας αφήνει να εννοήσουμε ότι το εν λόγω μυθιστόρημα ανήκει στο ιστορικό μυθιστόρημα μύησης (ό.π.: ). xii Ο Νίκος Καζαντζάκης ενθέτει στην πλοκή του μυθιστορήματος το δαχτυλίδι όχι μόνο ως παραμυθιακό μοτίβο που εξυπηρετεί τόσο πολύ τον ήρωα αλλά και ως αρχαιολογικό εύρημα των ανασκαφών. Ο Γιάννης Σακελλαράκης τόνιζε επανειλημμένως ότι το δαχτυλίδι των παραμυθιών απηχούσε υπαρκτά πολιτισμικά τεκμήρια του βίου σε μακρυνές εποχές του παρελθόντος. xiii Όπως επισημαίνει και η Μαριάννα Σπανάκη, η είσοδος στον Λαβύρινθο και η αντιμετώπιση του Μινώταυρου αντιστοιχούν στην άγρια παιδαγωγική της ενηλικίωσης των αγοριών στις πρωτόγονες κοινωνίες 13

14 xiv Το πεπρωμένο εννοείται ως «η βίαιη δαιμονική δύναμη που συντηρεί και ανακυκλεί το ταυτόν ως αυτοεπαναλαμβανόμενη αναγκαιότητα». Το πεπρωμένο συναρτάται με τον μύθο, την «έκφραση» της αγωνίας και του τρόμου του ανθρώπου έναντι της βαρβαρότητας και του ανορθολογισμού που επιβάλλουν οι κοινωνικές συνθήκες. (Αναστασιάδης, 2005: 24). xv Τη θλιμμένη ματιά του Μινώταυρου διασώζει ο Νίκος Εγγονόπουλος στους πίνακές του με κεντρικό πρόσωπο το κρητικό θηρίο. Η υπερρεαλιστική ποίηση και η ζωγραφική, άλλωστε, αναγνωρίζουν στον Μινώταυρο μια διάσταση ισορροπίας έλλογου και άλογου στοιχείου που αναζητά να εκφραστεί (Λοϊζίδη, 1984: 64-65). xvi Αργότερα, ο Νίκος Καζαντζάκης στο δράμα Κούρος (1949) εκφράζει τους δισταγμούς του για το τέλος του Μινώταυρου. Εκεί το ανθρωπόμορφο τέρας συμβολίζει πιο καθαρά την πρόκληση που αντιμετωπίζει ο Θησέας να συμβιώσει μαζί του ή να το σκοτώσει, αποφασίζοντας εν τέλει να το αφήσει να ζήσει. Η Αριάδνη αφηγείται στον Μίνωα τη σκηνή όπου η πάλη εκτονώνεται σε μια άναρθρη στην αρχή τρυφερή ωστόσο συγκατάνευση: «Μα εκεί που πάλευαν και μούγκριζαν, άξαφνα άκουσα βαθύ στεναγμό, τρυφερό πολύ, όλο συμπόνια Γκαρδιώθηκα, πήρα τη φλογέρα κι άρχισα να παίζω το μαγικό σκοπό που γαληνεύει τους ταύρους. Κι αγάλια αγάλια το πάλεμα γλύκαινε, στέναζαν γλυκά οι δυο, και μια στιγμή μου φάνηκε πως άρχισαν να κλαίνε Κείτουνταν τώρα κι οι δυο, ο ένας πλάι στον άλλο και χαδεύουνταν, μιλούσαν σιγά και γελούσαν κι έκλαιγαν. [ ] Κι απ την πολλή χαρά, θαρρώ, δεν ήξεραν τι λέγαν Μουρμούριζαν, γουργούριζαν και παραμιλούσαν» (Καζαντζάκης 1964: 358). Βιβλιογραφία Αγγέλου Άλκης (εισαγωγή επιμέλεια - σχόλια), Γιάννη Ψυχάρη, Το Ταξίδι μου, εκδ. Ερμής, Αθήνα 1971, Αλεξίου Έλλη Στεφανάκης Γιώργος, Για τον Νίκο Καζαντζάκη, Είκοσι χρόνια από το θάνατό του, Κέδρος, Αθήνα 1977 Αναστασιάδης Πέτρος, Το υποκείμενο και η ετερότητα, Μια Μετακριτική Προσέγγιση της Κριτικής Θεωρίας, β έκδοση, εκδ. Γρηγόρη, Αθήνα 2005 Γαλανάκη Ρέα Καζαντζάκη, Ελένη Ο Ασυμβίβαστος, εκδ. Ελένης Καζαντζάκη 1978 Καζαντζάκης Νίκος, Ασκητική, εκδ. Ελένης Καζαντζάκη, ε έκδοση, Αθήνα 1971 Καζαντζάκης Νίκος, Θέατρο, Τραγωδίες, β έκδοση, εκδ. Ελένης Καζαντζάκη, Αθήνα 1964 Καζαντζάκης Νίκος, Στα Παλάτια της Κνωσού, εκδ. Ελένης Καζαντζάκη, Αθήνα 1981 Κακριδής Φάνης, «Ο Μέγας Αλέξανδρος του Νίκου Καζαντζάκη», στο Κώστας Μουτζούρης (επιμέλεια), Πεπραγμένα Επιστημονικού Συνεδρίου Νίκος Καζαντζάκης: σαράντα χρόνια από το θάνατό του, έκδοση της Δημοτικής Πολιτιστικής Επιχείρησης του Δήμου Χανίων, Χανιά 1998 Κακριδής Φάνης, «Η αρχαιότητα στα παιδικά μυθιστορήματα του Νίκου Καζαντζάκη», στο Στέφανος Κακλαμάνης Μιχάλης Πασχάλης (επιμέλεια), Η πρόσληψη της αρχαιότητας στο βυζαντινό και νεοελληνικό μυθιστόρημα, εκδ. Στιγμή, Αθήνα 2005 Μητροφάνης Γιάννης Α., Το ιστορικό μυθιστόρημα για παιδιά και νέους κατά την περίοδο , Τα πρόσωπα και τα προσωπεία, ανέκδοτη διδακτορική διατριβή, Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης, Πανεπιστήμιο Κρήτης, Ρέθυμνο 2001 Νικολουδάκη-Σουρή Ελπινίκη, Της Κρήτης αφηγηματολογικές προσεγγίσεις, Βιβλιοθήκη «Γιάννης Δουνδουλάκης» Δήμου Αρχανών, Αρχάνες

15 Πασχάλης Μιχάλης, «Η κυοφορία του Ζορμπά και οι τέσσερεις μαίες του: Όμηρος, Πλάτωνας, Δάντης, Σαίξπηρ.», περ. Νέα Εστία, τεύχος 1806, Αφιέρωμα στον Νίκο Καζαντζάκη, Δεκέμβριος 2007 Πετράκου Κυριακή, Ο Καζαντζάκης και το Θέατρο, εκδ. Μίλητος, Αθήνα 2005 Πουλιόπουλος Νίκος, Ο Νίκος Καζαντζάκης και τα παγκόσμια ιδεολογικά ρεύματα. Η κοσμοθεωρία του και η πολιτική του ιδεολογία και δράση, Τόμος Α, Αθήνα 1972 Πρεβελάκης Παντελής, Τετρακόσια γράμματα του Καζαντζάκη στον Πρεβελάκη, β έκδοση, εκδ. Ελένη Καζαντζάκη, Αθήνα 1984 Προπ Bλαντιμίρ, Μορφολογία του Παραμυθιού, μετάφραση: Αριστέα Παρίση, εκδ. Καρδαμίτσα, Αθήνα 1978, σελ. 36. Σταματίου Γιώργος Π., Ο Καζαντζάκης και οι Αρχαίοι, διδακτορική διατριβή, Αθήνα 1983 Σπανάκη Μαριάννα, Ο Καζαντζάκης και η Παιδική Λογοτεχνία: Μύθος και Ιστορία στα μυθιστορήματα Ο Μέγας Αλέξανδρος & Στα Παλάτια της Κνωσού, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κύπρου Εκδόσεις Gutemberg, Αθήνα Στέφος Αναστάσιος, «Νίκος Καζαντζάκης: συνοπτική παρουσίαση της ζωής και του έργου του», στο Χριστίνα Αργυροπούλου, Νίκος Καζαντζάκης και Εκπαίδευση, 50 χρόνια από το θάνατο του Νίκου Καζαντζάκη Αφιέρωμα, Βιβλιοθήκη της Πανελλήνιας Ένωσης Φιλολόγων, Αθήνα 2007 Bien Peter, Kazantzakis and the Linguistic Revoloution in Greek Literature, Princeton University Press, Princeton, N. J Greimas A. J., Sémantique structurale, puf, Paris

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Απάντησε στις παρακάτω ερωτήσεις.

Απάντησε στις παρακάτω ερωτήσεις. Ερωτήσεις Πόσο καλά γνωρίζεις και Απαντήσεις τους Μινωίτες; Πόσο καλά γνωρίζεις τους Μινωίτες; 1. Τα πιο γνωστά ανάκτορα είναι της Κνωσού και της Φαιστού. 2. Οι τρίτωνες ήταν μεγάλα κοχύλια που ίσως χρησιμοποιούνταν

Διαβάστε περισσότερα

Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά,

Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά, http://www.amis-kazantzaki.gr./ Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά, ταξιδιωτικά Τα πιο γνωστά του έργα: Αναφορά

Διαβάστε περισσότερα

Συγγραφέας. Ραφαέλα Ρουσσάκη. Εικονογράφηση. Αμαλία Βεργετάκη. Γεωργία Καμπιτάκη. Γωγώ Μουλιανάκη. Ζαίρα Γαραζανάκη. Κατερίνα Τσατσαράκη

Συγγραφέας. Ραφαέλα Ρουσσάκη. Εικονογράφηση. Αμαλία Βεργετάκη. Γεωργία Καμπιτάκη. Γωγώ Μουλιανάκη. Ζαίρα Γαραζανάκη. Κατερίνα Τσατσαράκη Συγγραφέας Ραφαέλα Ρουσσάκη Εικονογράφηση Αμαλία Βεργετάκη Γεωργία Καμπιτάκη Γωγώ Μουλιανάκη Ζαίρα Γαραζανάκη Κατερίνα Τσατσαράκη Μαρία Κυρικλάκη Μαριτίνα Σταματάκη Φιλία Πανδερμαράκη Χριστίνα Κλωνάρη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΕΝΑ ΚΟΥΒΑΡΙ ΚΑΙ ΕΝΑ ΚΑΡΑΒΙ ΑΠ ΤΗΝ ΚΡΗΤΗ ΩΣ ΤΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ!!

ΜΕ ΕΝΑ ΚΟΥΒΑΡΙ ΚΑΙ ΕΝΑ ΚΑΡΑΒΙ ΑΠ ΤΗΝ ΚΡΗΤΗ ΩΣ ΤΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ!! ΜΕ ΕΝΑ ΚΟΥΒΑΡΙ ΚΑΙ ΕΝΑ ΚΑΡΑΒΙ ΑΠ ΤΗΝ ΚΡΗΤΗ ΩΣ ΤΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ!! etwinning συνεργασία του Νηπιαγωγείου Σεισίου και του 1 ου Νηπιαγωγείου Μουρικίου στα πλαίσια του προγράμματος «Ας ζήσουμε ένα ταξίδι με τους

Διαβάστε περισσότερα

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Τίτλος βιβλίου: «Μέχρι το άπειρο κι ακόμα παραπέρα» Συγγραφέας: Άννα Κοντολέων Εκδόσεις: Πατάκη ΕΡΓΑΣΙΕΣ: 1. Ένας έφηβος, όπως είσαι εσύ, προσπαθεί

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ''

Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ'' 1 2 Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ'' 3 Τα λουλούδια χωρίς όνομα, τα έχει ο καθένας από μας, αλλά δεν το ξέρουμε. Δεν μας μαθαίνουν τίποτα και ψάχνουμε μόνοι μας άσκοπα να βρούμε κάτι, για να

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ν ε ο ε λ λ η ν ι κ ή ς Λ ο γ ο τ ε χ ν ί α ς. Θεματική ενότητα: «Οικουμενικές αξίες και Λογοτεχνία» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Ν ε ο ε λ λ η ν ι κ ή ς Λ ο γ ο τ ε χ ν ί α ς. Θεματική ενότητα: «Οικουμενικές αξίες και Λογοτεχνία» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 Σχολική Χρονιά 2012-2013 Κ ε ί μ ε ν α Ν ε ο ε λ λ η ν ι κ ή ς Λ ο γ ο τ ε χ ν ί α ς Θεματική ενότητα: «Οικουμενικές αξίες και Λογοτεχνία» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Κείμενα προς συνανάγνωση συνεξέταση Έριχ Μαρία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Γ Γυμνασίου οι μαθητές ήρθαν σε επαφή με ένα δείγμα ερωτικής ποίησης. Συγκεκριμένα διδάχτηκαν το ποίημα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της αγάπης

Το παραμύθι της αγάπης Το παραμύθι της αγάπης Μια φορά και ένα καιρό, μια βασίλισσα έφερε στον κόσμο ένα παιδί τόσο άσχημο που σχεδόν δεν έμοιαζε για άνθρωποs. Μια μάγισσα που βρέθηκε σιμά στη βασίλισσα την παρηγόρησε με τούτα

Διαβάστε περισσότερα

κι η τιμωρία των κατηγορουμένων. Βέβαια, αν δεν έχεις πάρει καθόλου βάρος, αυτό θα σημαίνει ότι ο κατηγορούμενος

κι η τιμωρία των κατηγορουμένων. Βέβαια, αν δεν έχεις πάρει καθόλου βάρος, αυτό θα σημαίνει ότι ο κατηγορούμενος 14 Φτάνοντας λοιπόν ο Νικήτας σε μια από τις γειτονικές χώρες, εντυπωσιάστηκε από τον πλούτο και την ομορφιά της. Πολλά ποτάμια τη διέσχιζαν και πυκνά δάση κάλυπταν τα βουνά της, ενώ τα χωράφια ήταν εύφορα

Διαβάστε περισσότερα

Ταξίδι στις ρίζες «Άραγε τι μπορεί να κρύβεται εδώ;»

Ταξίδι στις ρίζες «Άραγε τι μπορεί να κρύβεται εδώ;» Ταξίδι στις ρίζες Είχε φτάσει πια η μεγάλη ώρα για τα 6 αδέρφια Ήταν αποφασισμένα να δώσουν απάντηση στο ερώτημα που τόσα χρόνια τα βασάνιζε! Η επιθυμία τους ήταν να μάθουν την καταγωγή τους και να συλλέξουν

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Μια νύχτα. Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει

Μια νύχτα. Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει Μια νύχτα Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει Μια νύχτα σαν κι αυτή μια νύχτα σαν κι αυτή θέλω να σου πω πόσο σ

Διαβάστε περισσότερα

Χαιρετισμός στην εκδήλωση για την συμπλήρωση 20 χρόνων από την αδελφοποίηση των Δήμων Ηρακλείου και Λεμεσού

Χαιρετισμός στην εκδήλωση για την συμπλήρωση 20 χρόνων από την αδελφοποίηση των Δήμων Ηρακλείου και Λεμεσού Ηράκλειο, Τρίτη 28/04/2009 Χαιρετισμός στην εκδήλωση για την συμπλήρωση 20 χρόνων από την αδελφοποίηση των Δήμων Ηρακλείου και Λεμεσού Κυρίες και κύριοι, Αισθάνομαι και αισθανόμαστε όλοι ιδιαίτερη χαρά

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

Κριτική για το βιβλίο της Άννας Γαλανού Όταν φεύγουν τα σύννεφα εκδ. Διόπτρα, από τη Βιργινία Αυγερινού

Κριτική για το βιβλίο της Άννας Γαλανού Όταν φεύγουν τα σύννεφα εκδ. Διόπτρα, από τη Βιργινία Αυγερινού Ημερομηνία 20/5/2016 Μέσο Συντάκτης Link vivlio-life.gr Βιργινία Αυγερινού http://vivlio-life.gr/%ce%ba%cf%81%ce%b9%cf%84%ce%b9%ce%ba%ce%ae- %CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%BF-%CE%B2%CE%B9%CE%B2%CE%BB%CE%AF%CE%BF-

Διαβάστε περισσότερα

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν.

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν. Είναι γνωστή σε όλους η σειρά επιστημονικής φαντασίας Star Trek η οποία έχει φανατικούς θαυμαστές σε όλο τον κόσμο. Οι τεχνολογικές καινοτομίες και οι «φανταστικές» τεχνολογίες που είχε συμπεριλάβει στο

Διαβάστε περισσότερα

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια»

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Κάθεσαι καλά, Γκέοργκ; Καλύτερα να καθίσεις, γιατί σκοπεύω να σου διηγηθώ μια ιστορία για γερά νεύρα». Με αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας του βιβλίου αρχίζει να ξετυλίγει το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ Η Ιλιάδα μαζί με την Οδύσσεια αποτελούν τα αρχαιότερα έπη, όχι μόνο της ελληνικής, αλλά και της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας, που μας

Διαβάστε περισσότερα

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Γενικά Δημήτρης Χατζής Περιεχόμενα «Το διπλό βιβλίο» Περίληψη Ιστορικό πλαίσιο Τίτλος του έργου Δομή

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ

ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ Την έρευνα για τη φύση του την αρχίζει ο άνθρωπος θέτοντας στον εαυτό του την ερώτηση: «Ποιός είμαι; Τι είμαι;» Στην πορεία της αναζήτησης για την απάντηση, η ερώτηση διαφοροποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Λογοτεχνίας

Διδακτική της Λογοτεχνίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Λογοτεχνίας Ενότητα 1: Σκοποί της διδασκαλίας της λογοτεχνίας l Βενετία Αποστολίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη

ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος 2015-2016 ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΒΑΦΗ Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΒΑΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μιμίκα Κρανάκη, Ένα τόπι χρωματιστό

Μιμίκα Κρανάκη, Ένα τόπι χρωματιστό Μιμίκα Κρανάκη, Ένα τόπι χρωματιστό Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α Γυμνασίου Απαντήσεις ερωτήσεων σχολικού βιβλίου σχ. βιβλίο (σελ. 184) Γυμνάσιο: 9.000 μαθήματα με βίντεο-διδασκαλία για όλο το σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

Ο Δημήτρης Στεφανάκης στο CretePlus.gr: «Ο χρόνος είναι το επιτραπέζιο παιχνίδι της μνήμης στο οποίο χάνουμε συνεχώς» (pics)

Ο Δημήτρης Στεφανάκης στο CretePlus.gr: «Ο χρόνος είναι το επιτραπέζιο παιχνίδι της μνήμης στο οποίο χάνουμε συνεχώς» (pics) Ο Δημήτρης Στεφανάκης στο CretePlus.gr: «Ο χρόνος είναι το επιτραπέζιο παιχνίδι της μνήμης στο οποίο χάνουμε συνεχώς» (pics) Πολιτισμός 26/07/2016-08:56 Ο Δημήτρης Στεφανάκης στο CretePlus.gr: «Ο χρόνος

Διαβάστε περισσότερα

Η Ισμήνη Μπάρακλη, απαντά στο «κουτσομπολιό» της αυλής!!!

Η Ισμήνη Μπάρακλη, απαντά στο «κουτσομπολιό» της αυλής!!! Παρασκευή, 10 Ιουνίου 2016 Η Ισμήνη Μπάρακλη, απαντά στο «κουτσομπολιό» της αυλής!!! «Ώρες να χα να σ ακούω», ήταν μια αυθόρμητη πρόταση που... έφυγε από το στόμα μου, αναγκάζοντας την Ισμήνη να χαμογελάσει

Διαβάστε περισσότερα

Όταν φεύγουν τα σύννεφα μένει το καθαρό

Όταν φεύγουν τα σύννεφα μένει το καθαρό Ημερομηνία 9/6/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://plusmag.gr/ Αλεξάνδρα Παναγοπούλου http://plusmag.gr/article/%cf%84%ce%b1%ce%bd_%cf%86%ce%b5%ce%b3%ce%bf%cf %85%CE%BD_%CF%84%CE%B1_%CF%83%CE%BD%CE%BD%CE%B5%CF%86%CE%B1_%CE%B

Διαβάστε περισσότερα

μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου

μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου Δύο Σε μια σπουδαία αρχαία πόλη που την έλεγαν Ουρούκ, ζούσε ένας νεαρός βασιλιάς, ο Γκιλγκαμές. Πατέρας του Γκιλγκαμές ήταν ο βασιλιάς Λουγκαλμπάντα και μητέρα του η

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β. Ερώτηση 1 α

ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β. Ερώτηση 1 α ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β Ερώτηση 1 α Το βιβλίο με τίτλο «Χάρτινη Αγκαλιά», της Ιφιγένειας Μαστρογιάννη, περιγράφει την ιστορία ενός κοριτσιού, της Θάλειας, η οποία αντιμετωπίζει προβλήματα υγείας. Φεύγει

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία 2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία Α Μέρος: ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ Τα επίπεδα συνείδησης Ύπνος Μισοξύπνιο Αφύπνιση Ελάχιστη εργασία των εξωτερικών αισθήσεων Με εικόνες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΞΗ ΩΣ «ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ» «ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ»

Η ΤΑΞΗ ΩΣ «ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ» «ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ» Η ΤΑΞΗ ΩΣ «ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ» «ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ» Στόχοι: Η καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας, η ανάπτυξη, δηλαδή, μέσα στην τάξη-λογοτεχνικό εργαστήρι εσωτερικών κινήτρων, ώστε να εδραιωθεί μια σταθερότερη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 1.α. Από τον Πρόλογο στο Επεισόδιο: Η Ελένη, μαζί με τις γυναίκες που αποτελούν το Χορό του δράματος, μπαίνουν μέσα στο παλάτι προκειμένου να ζητήσουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Ας μελετήσουμε. Ιστορία Γ τάξης. Ιωάννης Ε. Βρεττός Επιμέλεια: Ερμιόνη Δελή

Ας μελετήσουμε. Ιστορία Γ τάξης. Ιωάννης Ε. Βρεττός Επιμέλεια: Ερμιόνη Δελή Ας μελετήσουμε Ιστορία Γ τάξης Ιωάννης Ε. Βρεττός Επιμέλεια: Ερμιόνη Δελή ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑΣ http://www.pi-schools.gr/programs/depps/ 1. Σκοπός της διδασκαλίας του

Διαβάστε περισσότερα

Για την αγάπη και τη συγχώρεση

Για την αγάπη και τη συγχώρεση Ημερομηνία 10/10/2016 Μέσο Συντάκτης Link www.parents24.gr Σωτηρία Παπαρσένη http://www.parents24.gr/3071-2/ Λ ο γ ο τ ε χ ν ί α Για την αγάπη και τη συγχώρεση Γράφει η Σωτηρία Παπαρσένη H σιωπή του Φάρου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. καθημερινό λεξιλόγιο: «κάτι», «ἀρμαθιά»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΡΟΔΟ ΤΗΣ ΤΟΣΚΑΝΗΣ της Belinda Alexandra - Book review

ΤΟ ΡΟΔΟ ΤΗΣ ΤΟΣΚΑΝΗΣ της Belinda Alexandra - Book review Ημερομηνία 20/7/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://www.culture21century.gr/ Γιώτα Παπαδημακοπούλου http://www.culture21century.gr/2015/07/belinda-alexandra-book-review.html ΤΟ ΡΟΔΟ ΤΗΣ ΤΟΣΚΑΝΗΣ της Belinda

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. ''

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. '' 1. '' Τίποτα δεν είναι δεδομένο. '' 2. '' Η μουσική είναι η τροφή της ψυχής. '' 3. '' Να κάνεις οτι έχει νόημα για σένα, χωρίς όμως να παραβιάζεις την ελευθερία του άλλου. '' 4. '' Την πραγματική μόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Γ Γυμνασίου οι μαθητές ήρθαν σε επαφή με ένα δείγμα ερωτικής ποίησης. Συγκεκριμένα διδάχτηκαν το ποίημα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: "ΕΛΕΝΗ" ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΙΔΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: Β ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ στίχοι: 987-1098

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΕΛΕΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΙΔΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: Β ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ στίχοι: 987-1098 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: "ΕΛΕΝΗ" ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΙΔΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: Β ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ στίχοι: 987-1098 ΕΛΕΝΗ: Ικέτισσα, ω! παρθένα, σου προσπέφτω και σε παρακαλώ απ της δυστυχίας

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Victoria is back! Της Μαριάννας Τ ιρά η

Victoria is back! Της Μαριάννας Τ ιρά η Victoria is back! Της Μαριάννας Τ ιρά η Victoria is back! Με αφορμή την επίσκεψη της Βικτώριας Χίσλοπ στο Ρέθυμνο της Κρήτης για την παρουσίαση του καινούριου της βιβλίου Ανατολή, άρπαξα την ευκαιρία να

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής»

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής» Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της Γεωμετρική ς Εποχής; Ερωτήματα - κλειδιά: 2 Πόσο μεγάλες ήταν οι ομάδες των ανθρώπων της Γεωμετρικής Εποχής; Υπήρχαν αρχηγοί στις ομάδες των ανθρώπων

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου :21

Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου :21 Ημερομηνία 12/12/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://now24.gr/ Μαίρη Γκαζιάνη http://now24.gr/i-singrafeas-giota-gouveli-ke-i-proti-kiria/ Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου :20

Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου :20 Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου 2015-22:20 Από τη Μαίρη Γκαζιάνη «Μέσω της μυθοπλασίας, αποδίδω τη δικαιοσύνη που θα ήθελα να υπάρχει» μας αποκαλύπτει η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

Ρέας Γαλανάκη: «Η µεταµφίεση»

Ρέας Γαλανάκη: «Η µεταµφίεση» Ρέας Γαλανάκη: «Η µεταµφίεση» Η συγγραφέας γεννήθηκε το 1947 στην Κρήτη Έγραψε ποιήµατα στην αρχή και µετά διηγήµατα και µυθιστορήµατα Είναι µία από τις σηµαντικότερες φωνές της σύγχρονης ευρωπαϊκής πεζογραφίας

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Δάφνη Σουμάν: «Η ζωή της Σεχραζάτ»

Δάφνη Σουμάν: «Η ζωή της Σεχραζάτ» Δάφνη Σουμάν: «Η ζωή της Σεχραζάτ» 12 ΣΕΠ 2016 10:30 πμ 3 ημέρες πριν Ακούστε το κείμενο της είδησης ΜΙΑ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ, ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ Επιμέλεια: Μαρία Σφυρόερα Η συγγραφή της «Σιωπής της Σεχραζάτ» είναι μυθιστόρημα

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3,

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3, «...Πλαστήκαµε για να µην είµαστε µονάχοι. Για τούτο η καρδιά µας ασταµάτητα διψά για τους άλλους. Χωρίς το διάλογο των υπάρξεων µας η ζωή φαίνεται αδειανή, ερηµωµένη, αδικαιολόγητη. Ζούµε και πλησιάζουµε

Διαβάστε περισσότερα

Ο "Παραμυθάς" Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά

Ο Παραμυθάς Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά Ο "Παραμυθάς" Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά 18 Ιαν 2014 Χανιά (18/1), Σταλός (19/1), Χανιά 18.01 έως 19.01 Ο "Παραμυθάς" Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά Ο Παραμυθάς των παιδικών μας χρόνων έρχεται στην Κρήτη Όταν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ»

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Ειρηάννα Δραγώνα Θεατροπαιδαγωγός- Εμψυχώτρια Θεάτρου [ Το κείμενο βασίστηκε στις

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Μύθοι για τη μινωική Κρήτη

Μύθοι για τη μινωική Κρήτη Μύθοι για τη μινωική Κρήτη Ο Λαβύρινθος. Ο μύθος αναφέρει ότι στα υπόγεια του παλατιού της Κνωσού υπήρχε ο λα3ύρινθος, ένα περίπλοκο κτίριο. Αν κάποιος έμπαινε μέσα χανόταν και δεν μπορούσε να ξανα3γεί.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Επεξηγήσεις συμβόλων/αρχικών γραμμάτων: ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ 2009-10 Υ= Υποχρεωτικό Κ= ενότητα μαθημάτων «Κοινωνία και Εκπαίδευση» Ε= Κατ

Διαβάστε περισσότερα

Οι συγγραφείς του τεύχους

Οι συγγραφείς του τεύχους Οι συγγραφείς του τεύχους Οι συγγραφείς του τεύχους [ 109 ] Ο Θανάσης Αγάθος είναι λέκτορας Νεο ελληνικής Φιλολογίας στο Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα επικεντρώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Συνοπτικό πλαίσιο μετακίνησης και εγκατάστασης Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί και πώς μετακινούμαστε από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Πού μένουμε από τα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ «ΑΞΙΖΕ ΝΑ ΥΠΑΡΧΟΥΜΕ ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΝΑΝΤΗΘΟΥΜΕ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΝΕΑ ΓΕΝΙΑ ΣΕ ΔΡΑΣΗ» ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ 1 Ο ΕΠΑ.Λ ΧΑΝΙΩΝ Ό,τι δεν συνέβη, είναι ό,τι δεν ποθήσαμε,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η Μάχη της Κρήτης έχει µια ξεχωριστή θέση στη ροή των γεγονότων του Β' Παγκοσµίου Πολέµου. Ο Ελληνικός λαός στη Κρήτη, εγκαταλελειµµένος

Διαβάστε περισσότερα

Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο "Σκανταλόπετρα"

Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο Σκανταλόπετρα Ημερομηνία 24/11/2015 Μέσο Συντάκτης Link achaianews.gr Κατερίνα Σαμψώνα http://bit.ly/1qtceq0 Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο "Σκανταλόπετρα" Η Σκανταλόπετρα είναι το νέο βιβλίο του Σωτήρη

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων ΕΡΓΑΣΙΕΣ

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων ΕΡΓΑΣΙΕΣ Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Β Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Τίτλος βιβλίου: «Χάρτινη αγκαλιά» Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Εκδόσεις: Καλέντης Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1.

Διαβάστε περισσότερα

Όροι και συντελεστές της παράστασης Ι: Αυτοσχεδιασμός και επινόηση κειμένου.

Όροι και συντελεστές της παράστασης Ι: Αυτοσχεδιασμός και επινόηση κειμένου. Όροι και συντελεστές της παράστασης Ι: Αυτοσχεδιασμός και επινόηση κειμένου. Ενότητα 1: Το σπασμένο μπισκότο. Γιάννα Ροϊλού. Τμήμα: Θεατρικών Σπουδών. Σελίδα 1 1 Σκοποί ενότητας..3 2 Περιεχόμενα ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

γραπτα, έγιναν μια ύπαρξη ζωντανή γεμάτη κίνηση και αρμονία.

γραπτα, έγιναν μια ύπαρξη ζωντανή γεμάτη κίνηση και αρμονία. Ένας κόσμος ενεργειών και δυνάμεων ξετυλίχτηκε μπροστά μου και με διαπέρασε ολόκληρη. Ένας κόσμος άγνωστος, ασύλληπτος, μαγευτικός. Κι εγώ τον αγκάλιασα, αφημένη μέσα στην απέραντη αγκαλιά του... Κι αναρωτιόμουν

Διαβάστε περισσότερα

ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ. Απόσπασμα από το βιβλίο Ενδυναμώνοντας την Ψυχή Μέσω του Διαλογισμού από τον Ρατζίντερ Σινγκ

ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ. Απόσπασμα από το βιβλίο Ενδυναμώνοντας την Ψυχή Μέσω του Διαλογισμού από τον Ρατζίντερ Σινγκ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ Απόσπασμα από το βιβλίο Ενδυναμώνοντας την Ψυχή Μέσω του Διαλογισμού από τον Ρατζίντερ Σινγκ Μέσα μας υπάρχουν περισσότερα πλούτη απ ό,τι μπορούμε ποτέ να συσσωρεύσουμε σ αυτήν τη γη.

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 2 1 : Οι μετακινήσεις ανθρώπων σε άλλες περιοχές της γης κατά την Αρχαϊκή Εποχή

Διδακτική πρόταση 2 1 : Οι μετακινήσεις ανθρώπων σε άλλες περιοχές της γης κατά την Αρχαϊκή Εποχή Διδακτική πρόταση 2 1 : Οι μετακινήσεις ανθρώπων σε άλλες περιοχές της γης κατά την Αρχαϊκή Εποχή Ερώτημα-κλειδί 2 Οι άνθρωποι της Αρχαϊκής Εποχής μετακινούνταν για τους ίδιους λόγους και με τον ίδιο τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ»

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» 6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Ευέλικτη ζώνη 2013-2014 2014 Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη «χώμα και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» ΞΕΡΟΥΜΕ ΟΤΙ: ζούσε ο Μίνωας,ο Δαίδαλος έφτιαξε το παλάτι, μαζί με

Διαβάστε περισσότερα

Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82)

Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82) 1. KEIMENO Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Σε ποιο

Διαβάστε περισσότερα

https://www.youtube.com/watch?v=p3lhq_keyxq

https://www.youtube.com/watch?v=p3lhq_keyxq https://www.youtube.com/watch?v=p3lhq_keyxq Όλα όσα ζήσαμε, όλα όσα αγαπήσαμε, όλα όσα είπαμε δικά μας, θα επαναλαμβάνονται στην απουσία μας μ άλλους να τα ζουν, άλλους να τ αγαπούν, άλλους να τα λεν

Διαβάστε περισσότερα

Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. «Ζώα στη ζωγραφική»

Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. «Ζώα στη ζωγραφική» Π.3.1.4 Ολοκληρωμένα παραδείγματα εκπαιδευτικών σεναρίων ανά γνωστικό αντικείμενο με εφαρμογή των αρχών σχεδίασης Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας «Ζώα στη ζωγραφική» ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ IΙ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: ΔΑΚΤΥΛΟΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Το μαγικό βιβλίο. Σαν διαβάζω ένα βιβλίο λες και είμαι μια νεράιδα που πετώ στον ουρανό.

Το μαγικό βιβλίο. Σαν διαβάζω ένα βιβλίο λες και είμαι μια νεράιδα που πετώ στον ουρανό. Το μαγικό βιβλίο Σαν διαβάζω ένα βιβλίο λες και είμαι μια νεράιδα που πετώ στον ουρανό. Σαν διαβάζω ένα βιβλίο λες και είμαι μια γοργόνα μέσα στα καταγάλανα νερά. Σαν διαβάζω ένα βιβλίο λες και γίνομαι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΖΟΝΤΑΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ Η ΑΓΑΠΗ

ΕΚΦΡΑΖΟΝΤΑΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ Η ΑΓΑΠΗ ΕΚΦΡΑΖΟΝΤΑΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ Η ΑΓΑΠΗ Μεθοδολογία: Συνεργατική Βιωματική προσέγγιση. Στόχοι: Ανάπτυξη δεξιοτήτων δημιουργικού χειρισμού εννοιών σε κλίμα καλής επικοινωνίας και συνεργασίας. Απόπειρα δημιουργικής

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Σιδέρης. Μιλώ για την κρίση με το παιδί. Εμπιστευτική επιστολή σε μεγάλους που σκέφτονται ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΟΣΗ ΑΝΤΙΤΥΠΑ

Νίκος Σιδέρης. Μιλώ για την κρίση με το παιδί. Εμπιστευτική επιστολή σε μεγάλους που σκέφτονται ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΟΣΗ ΑΝΤΙΤΥΠΑ ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΟΣΗ 12.000 ΑΝΤΙΤΥΠΑ Νίκος Σιδέρης Μιλώ για την κρίση με το παιδί Εμπιστευτική επιστολή σε μεγάλους που σκέφτονται Από τον συγγραφέα του μπεστ σέλερ Τα παιδιά δεν θέλουν ψυχολόγο. Γονείς θέλουν!

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία;

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Δύσκολη ερώτηση Για την καλλιτεχνική μου δημιουργία δεν παίζει κανένα ρόλο. Αυτό που με πικραίνει είναι ότι έζησα την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Σήμερα: Η Λένα Μαντά παρουσιάζει το νέο της βιβλίο στη Λαμία

Σήμερα: Η Λένα Μαντά παρουσιάζει το νέο της βιβλίο στη Λαμία Σήμερα: Η Λένα Μαντά παρουσιάζει το νέο της βιβλίο στη Λαμία Δημοσιεύτηκε: Δευτέρα, 13 Ιουνίου 2016 08:00 Το βιβλιοπωλείο "Μπέτσης" και οι εκδόσεις "Ψυχογιός" σας προσκαλούν στην παρουσίαση του νέου βιβλίου

Διαβάστε περισσότερα

Γκαραγκάνη Αγγελική, kikigarag@gmail.com Φούκα Παρασκευή pfouka@sch.gr. 1. Τίτλος διδακτικού σεναρίου «Γνωρίζω τη Μινωϊκή Κρήτη»

Γκαραγκάνη Αγγελική, kikigarag@gmail.com Φούκα Παρασκευή pfouka@sch.gr. 1. Τίτλος διδακτικού σεναρίου «Γνωρίζω τη Μινωϊκή Κρήτη» 1. Τίτλος διδακτικού σεναρίου «Γνωρίζω τη Μινωϊκή Κρήτη» Κεφάλαιο: Μινωϊκός πολιτισµός (Ιστορία Γ ηµοτικού) Ενότητες: Το ανάκτορο της Κνωσού Καθηµερινή ζωή των Μινωϊτών Η τέχνη των Μινωϊτών 2. Εµπλεκόµενες

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ Είμαστε τυχεροί που είμαστε δάσκαλοι Α ΛΥΚΕΙΟΥ 20\ 11\2016 ΚΕΙΜΕΝΟ: Υπάρχει ιδανικός ομιλητής της γλώσσας; Δεν υπάρχει στη γλώσσα «ιδανικός ομιλητής». Θα διατυπώσω εδώ μερικές σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα

Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα 21/04/2015 Το φως της λάμπας πάνω στο τραπέζι αχνοφέγγει για να βρίσκουν οι λέξεις πιο εύκολα το δρόμο τους μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Ονοματεπώνυμο: Γιώργος Κωνσταντινίδης Τάξη: Γ 5 Σχολείο: Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Διδάσκουσα: Σελιώτη Χ Χριστοδούλου Βασιλική

Ονοματεπώνυμο: Γιώργος Κωνσταντινίδης Τάξη: Γ 5 Σχολείο: Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Διδάσκουσα: Σελιώτη Χ Χριστοδούλου Βασιλική Ονοματεπώνυμο: Γιώργος Κωνσταντινίδης Τάξη: Γ 5 Σχολείο: Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Διδάσκουσα: Σελιώτη Χ Χριστοδούλου Βασιλική 1 Δευτερότοκος γιος του Κωνσταντή και της Αιμιλίας Δούκα. Γεννήθηκε στις 6

Διαβάστε περισσότερα

Απάντησε στις παρακάτω ερωτήσεις.

Απάντησε στις παρακάτω ερωτήσεις. Ερωτήσεις Πόσο καλά γνωρίζεις και Απαντήσεις τους Μινωίτες; Πόσο καλά γνωρίζεις τους Μινωίτες; 1. Σε παραστάσεις τοιχογραφιών και σφραγίδων απεικονίζονται μόνο τελετουργικοί χοροί. 2. Κατά την Ύστερη Εποχή

Διαβάστε περισσότερα