Hιστορία του σώματος στο Bυζάντιο, όμως, είναι ένα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Hιστορία του σώματος στο Bυζάντιο, όμως, είναι ένα"

Transcript

1 Aσθένεια και σωματικότητα στο πρώιμο Βυζάντιο Τα Θαύματα του Αγίου Αρτεμίου Γ. Θ. Kαλόφωνος Ιστορικός Βυζαντινολόγος H μετατόπιση της έμφασης από την «σωματικότητα» του αρχαίου κόσμου στην «πνευματικότητα» του χριστιανισμού πνευματικότητα εχθρική προς τις σωματικές απολαύσεις και ηδονές αποτελεί, με ελάχιστες εξαιρέσεις, κοινό τόπο της σύγχρονης βυζαντινολογικής βιβλιογραφίας. H επιβολή περιορισμών στην δίαιτα, η καταστολή της σεξουαλικότητας, η ανατροπή των κανόνων της σωματικής υγιεινής, η μη ανοχή του γυμνού, είναι φαινόμενα που έχουν κατ επανάληψιν επισημανθεί. H εμφάνισή τους συνήθως συνδέεται με τις ιουδαϊκές καταβολές της χριστιανικής θρησκείας, ενώ η κάπως υπερτιμημένη επιρροή τους αποδίδεται στο εχθρικό προς το σώμα πρότυπο του ασκητισμού. Hιστορία του σώματος στο Bυζάντιο, όμως, είναι ένα πεδίο έρευνας που παραμένει ακόμη ανοιχτό. Xωρίς να παραγνωρίζεται η αξία τής κατανόησης των ασκητικών αντιλήψεων και της επιρροής τους στην βυζαντινή κοινωνία, αξίζει, πιστεύω, να διερευνηθούν παράλληλα και οι αντιλήψεις εκείνες, σε αντίθεση με τις οποίες ο ασκητισμός είχε την δυνατότητα να αυτοπροσδιορισθεί. H απάρνηση των εγκοσμίων προϋποθέτει μια κοινωνία με σαφή προσανατολισμό προς αυτά, την οποία να θελήσει ο ασκητής να απαρνηθεί. Mια σημαντική πτυχή των αντιλήψεων για το σώμα γίνεται εμφανής μέσα από την μελέτη πηγών που αναφέρονται στην ασθένεια. Δεν μιλώ τόσο για την μελέτη της βυζαντινής αιτιολογίας της ασθένειας σε θεωρητικό επίπεδο, που καταλήγει συχνά στην αναπαραγωγή της «επιδιορθωτικής» εκείνης λογικής της πρακτικής θεολογίας (όπως του Aναστασίου Σιναΐτη), όπου επιχειρείται ένας συμβιβασμός ανάμεσα στον ορθολογισμό της ελληνιστικής ιατρικής με την εξηγητική θρησκευτική λογική της παρέμβασης του θείου στα ανθρώπινα. Aναφέρομαι σε κείμενα που μας δίνουν την δυνατότητα να προσεγγίσουμε το τι μπορεί να σημαίνει για τον ίδιο τον ασθενή η σωματική του ασθένεια και το τι αυτό συνεπάγεται για την σχέση του με τον εαυτό του και την κοινωνία. Πολύ πρόσφορες για μια τέτοια προσέγγιση είναι οι συλλογές των θαυμάτων που σχετίζονται με τα οργανωμένα κέντρα εγκοιμήσεως. Η εγκοίμηση, η πρακτική δηλαδή της τελετουργικής προκλήσεως ενός θεόπεμπτου ονείρου, σε ιερό τόπο, για θεραπευτικούς συνήθως σκοπούς, υπήρξε εξαιρετικά δημοφιλής καθ όλη την διάρκεια της ελληνορωμαϊκής αρχαιότητας. H επικράτηση του χριστιανισμού δεν σήμανε το τέλος της κατά κανέναν τρόπο. H νέα θρησκεία την υιοθέτησε σχεδόν αυτούσια, υποκαθιστώντας τις χθόνιες ιαματικές θεότητες του παγανισμού, όπως π.χ. τον Aσκληπιό, με χριστιανούς μάρτυρες και αγίους, όπως την Θέκλα, τους Kύρο και Iωάννη, τους Kοσμά και Δαμιανό, τον Θεράποντα, και βέβαια τον Aρτέμιο. Γύρω από τα θαυματουργά λείψανά τους στήθηκαν τα χριστιανικά κέντρα εγκοιμήσεως, συχνά στον ίδιο χώρο όπου πριν λειτουργούσαν τα ειδωλολατρικά. H μεγάλη ομοιότητα της χριστιανικής με την ειδωλολατρική εγκοίμηση ήταν σαφώς ηθελημένη από την πλευρά της ηγεσίας της χριστιανικής εκκλησίας, η οποία ποτέ δεν αμφισβήτησε πλήρως τις ειδωλολατρικές ιάσεις, αλλά τις απέδωσε σε δαιμονική ενέργεια. Προέβαλε συστηματικά την μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα της χριστιανικής εγκοιμήσεως, χρησιμοποιώντας την στο οπλοστάσιο του προσηλυτισμού, φθάνοντας μάλιστα μέχρι την ίδρυση νέων χριστιανικών ιερών σε στρατηγικές τοποθεσίες, όπου λειτουργούσαν ακόμη τα ειδωλολατρικά, και την εσπευσμένη μεταφορά επί τόπου λειψάνων αγίων με εγνωσμένες ιαματικές ικανότητες. Πάντως η αποτελεσματικότητα των χριστιανικών κέντρων δεν θα πρέπει να ήταν μικρότερη από αυτήν των ειδωλολατρικών, ή έστω η αναποτελεσματικότητά τους δεν θα πρέπει να ήταν μεγαλύτερη, εφόσον όχι μόνο κατόρθωσαν να τα εκτοπίσουν, αλλά και να επιβιώσουν καλά ενταγμένα στο πλαίσιο της νέας θρησκείας και μετά την εξάλειψη του παγανισμού. Oι σωζόμενες καταγραφές των θαυμάτων χριστιανών ιαματικών αγίων ενσωματώνουν βέβαια και την πολεμική εναντίον του παγανισμού: όσο όμως η ειδωλολατρία υποχωρεί, τόσο η πολεμική τους προσχωρεί στην ρητορική, στρεφόμενη πλέον εναντίον της ετεροδοξίας των αιρέσεων, του Iουδαϊσμού, ακόμη και του Bουδδισμού, όπως συμβαίνει κατ 42 τχ. 103 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

2 1. Oλοσέλιδη μικρογραφία με σκηνές θαυμάτων των αγίων Aναργύρων. Eικονογραφημένο χειρόγραφο (κώδ. 2, φ. 197α), 12ος αι. Άγιον Όρος, Mονή Aγίου Παντελεήμονος. APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ τχ. 103 εξοχήν στα Θαύματα του Aγίου Aρτεμίου. Στόχος εδώ είναι προφανώς η ενίσχυση και η επιβεβαίωση του υψηλού θεολογικού κύρους που προσέδιδε στην πρακτική της εγκοιμήσεως η στράτευσή της στον αγώνα για την επικράτηση του χριστιανισμού. O πυρήνας όμως των κειμένων, που είναι η καταγραφή των ίδιων των θεραπειών, λειτουργεί ανεξάρτητα από την εξωτερική αυτή στρατηγική. Πέρα από την προφανή διαφημιστική χρήση τους για την προσέλκυση νέων ασθενών, οι καταγραφές αυτές έχουν και μια λειτουργία πολύ πιο εξειδικευμένη και κρίσιμη: εξοικειώνουν τους νέους ασθενείς με την παραδοσιακή θεραπευτική πρακτική της εγκοιμήσεως και τις μεθόδους της, διευκολύνοντάς τους να προσαρμόσουν και να εντάξουν την προσωπική τους εμπειρία στις διαδικασίες της. Tα Θαύματα του Aγίου Aρτεμίου, που θα μας απασχολήσουν εδώ, είναι συλλογή 45 καταγραφών θαυματουργικής θεραπείας στην Kωνσταντινούπολη του 7ου αιώνα, έργο ανώνυμου συγγραφέα-συμπιλητή. Kείμενο αρκετά δημοφιλές στην σύγχρονη έρευνα, λόγω του πλούτου των πληροφοριών και των ζωηρών και ανάγλυφων περιγραφών που περιλαμβάνει, η συλλογή αυτή παραμένει εν πολλοίς αναξιοποίητη ως προς το θέμα για το οποίο είναι προσφορότερη. H εξειδίκευση του Aγίου Aρτεμίου στην θεραπεία της βουβωνικής κήλης και άλλων παθήσεων των ανδρικών γεννητικών οργάνων καθιστούν το κείμενο αυτό μια σπάνια και ανεκμετάλλευτη πηγή για την στάση των βυζαντινών απέναντι στο σώμα, αλλά και για την μελέτη της βυζαντινής ανδρικής έμφυλης ταυτότητας. O ίδιος ο Αρτέμιος έζησε μια ζωή που δεν προϊδεάζει για την εντυπωσιακή μεταθανάτια πορεία του. Άνθρωπος του αιρετικού αυτοκράτορα Κωνσταντίου Β οπαδός πιθανότατα και ο ίδιος του Αρείου, τοποθετήθηκε στην θέση του διοι- 43

3 2. H κολυμβήθρα της Bηθεσδά, γύρω από την οποία είναι ξαπλωμένοι ασθενείς που αναμένουν τη θεραπεία τους. Eικονογραφημένο χειρόγραφο (κώδ. 587μ, φ. 17β), 11ος αι. Άγιον Όρος, Mονή Διονυσίου. κητού της Αλεξάνδρειας, όπου διέπρεψε στους διωγμούς κατά των πιστών της αρχαίας θρησκείας, ίσως ακόμη και ορθοδόξων Χριστιανών. Είχε μάλιστα πρωτοστατήσει στην βεβήλωση του Σεραπείου σημαντικού κέντρου εγκοιμήσεως και την καταστροφή των λατρευτικών ειδώλων και αφιερωμάτων του προστάτη-θεού της πόλης. Μετά την ανάρρηση του Ιουλιανού στον θρόνο της αυτοκρατορίας η στάση του Αρτεμίου δεν ήταν πλέον ανεκτή. Oι Αλεξανδρινοί τον κατήγγειλαν, και ο κατοπινός άγιος κλήθηκε από τον τελευταίο ειδωλολάτρη αυτοκράτορα στην Αντιόχεια να απολογηθεί για τον υπερβάλλοντα χριστιανικό του ζήλο, και οδηγήθηκε τελικά στον μαρτυρικό θάνατο. Αρκετό καιρό μετά τον θάνατό του, ο Αρτέμιος επανεμφανίζεται στην Κωνσταντινούπολη ως ιαματικός άγιος. Το όποιο αιρετικό παρελθόν του έχει πλέον ξεχαστεί, επισκιασμένο προφανώς από την αχλύ του μαρτυρίου και την θρυλούμενη αποτελεσματικότητα των θαυματουργικών ιάσεων που πλέον προσέφερε τεκμήριο αψευδές της ορθοδοξίας του. Στην Βασιλεύουσα, το θαυματουργό λείψανό του βρήκε μόνιμη στέγη στην εκκλησία του Αγίου Ιωάννου στην Oξεία, όπου λειτούργησε οργανωμένο ιαματικό κέντρο εγκοιμήσεως. Δεν έχουμε επαρκείς πληροφορίες για την ίδρυση του κέντρου ούτε για το πότε ακριβώς εκδηλώθηκε για πρώτη φορά το ιαματικό χάρισμα του λειψάνου. Η βασική πηγή μας είναι η ίδια η συλλογή των καταγραφών των θαυμάτων του, έργο, όπως αναφέρθηκε, του 7ου αιώνα, εποχής κατά την οποία το κέντρο είχε ήδη από καιρό καθιερωθεί. Tα κείμενα των θαυμάτων παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον σημερινό αναγνώστη, διότι αντιπροσωπεύουν μια μορφή θρησκευτικότητας, προσανατολισμένης στα εγκόσμια, που απέχει αρκετά από τις αρχές και τους στόχους του ασκητισμού. H εγκοίμηση ενδιαφέρεται πρώτα για το σώμα και μετά για το πνεύμα υπηρετεί την επίγεια και αδιαφορεί σχεδόν για την μετά θάνατον ζωή. H ασκητική ερμηνεία της σωματικής ασθένειας προβάλλει ανάγλυφη στις Eρωταποκρίσεις των Bαρσανουφίου και Iωάννου, πηγή στην οποία επίσης θα αναφερθώ εν συντομία. Πρόκειται για μακροσκελή συλλογή των απαντήσεων που έδιναν οι έγκλειστοι πνευματικοί καθοδηγητές μιας αιγυπτιακής μονής του 6ου αιώνα στις γραπτές ερωτήσεις των μοναχών αλλά και άλλων πιστών. Ένα μέρος της πνευματικής αυτής αλληλογραφίας είναι αφιερωμένο στην σωματική ασθένεια, στα αίτια και στις επιπτώσεις της στην ζωή του ασκητή. Tο επανερχόμενο αίτημα ασθενών μοναχών να θεραπευθούν με την διαμεσολάβηση των δύο αγίων στον Θεό, σπάνια ικανοποιείται. H ασθένεια, κατά τους δύο πνευματικούς, ερμηνεύεται πολλές φορές ως θεία δωρεά για τον ασκητή, εφόσον τον απαλλάσσει από την ευθύνη να φροντίζει ο ίδιος για την απονέκρωση του σώματός του, φέρνοντάς τον κοντύτερα στην βασιλεία των ουρανών. Σε άλλες περιπτώσεις, η προσφυγή στην ιατρική και η φροντίδα του σώματος δεν αποκλείονται αφού η υπερβολική εξασθένηση του σώματος επιδρά αρνητικά και στο πνεύμα, αλλά η εναπόθεση των ελπίδων στον Θεό θεωρείται δείγμα υψηλότερης μορφής άσκησης. Oι πάσχοντες μοναχοί σπάνια αρκούνται σε μία μόνο επικοινωνία με τους πνευματικούς τους. Eπιζητούν συνεχώς ηθική και πνευματική στήριξη και, παρά την αναμφισβήτητη εμμονή τους στην επιλογή της ασκητικής ζωής, επικαλούνται τα προβλήματα που τους δημιουργεί η ασθένειά τους ακριβώς ως προς την τήρηση της σωματικής πειθαρχίας την οποία επιβάλλει η ασκητική τους επιλογή: η αδυναμία τους να νηστέψουν ή να τηρήσουν έναν αποδεκτό κατά την γνώμη τους κανόνα προσευχής, η επιβάρυνση που αισθάνονται ότι προκαλούν στους αδελφούς τους, δείχνει την αγωνία τους για τις αλλαγές που φέρνει η ασθένεια στον τρόπο που αντιλαμβάνονταν έως τότε τον εαυτό τους και το περιβάλλον τους, καθώς και τον τρόπο που λειτουργούσαν μέσα σε αυτό. Oι ζωές και οι προβληματισμοί των ασθενών που προσφεύγουν για θεραπεία στον Άγιο Aρτέμιο διαφέρουν σημαντικά. Πρόκειται για ανθρώπους της πόλης, με οικογενειακούς δεσμούς ή εργασιακές υποχρεώσεις. Oι περισσότεροι από αυτούς προέρχονται από την ίδια την Kωνσταντινούπολη ή κατοικούν σε αυτήν και είναι τεχνίτες, έμποροι, ναυτικοί, μέλη της κατώτερης αυτοκρατορικής ιεραρχίας, ακόμη και μέλη του κοσμικού κλήρου. H αιτιολογία της ασθένειάς τους μοιάζει λίγο να τους απασχολεί. Έχοντας συχνά εξαντλήσει ή απορρίψει την αμφίβολη δυνατότητα θεραπείας που τους προσέφερε η ιατρική της εποχής, καταφεύγουν στον Άγιο Aρτέμιο εναποθέτοντας τις ελπίδες τους στο θαύμα, όχι όμως πάντοτε χωρίς να διατηρούν κάποιο βαθμό δυσπιστίας. Aργά ή γρήγορα, όπως ισχυρίζεται το κείμενο των Θαυμάτων, ο άγιος Aρτέμιος παρουσιάζεται στα όνειρά τους για να τους προσφέρει την περιπόθητη θεραπεία. Το ιαματικό 44 τχ. 103 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

4 όνειρο προκύπτει μετά την τήρηση ενός καθορισμένου τελετουργικού που περιλαμβάνει προσευχή, το άναμμα μιας κανδήλας, ύπνο κάθε βράδυ στο δάπεδο της εκκλησίας όπου φυλάσσεται το λείψανο του αγίου, συχνά για μεγάλο χρονικό διάστημα. Πολλές φορές η ίαση έρχεται με τρόπο ανώδυνο: ο άγιος εμφανίζεται στο όνειρο του ασθενή και προσεύχεται θερμά ή και ευλογεί το πάσχον μέλος. Σε ορισμένες περιπτώσεις επιθέτει ο ίδιος ή συνταγογραφεί την επίθεση κηρωτής, ενός μίγματος κεριού και ελαίου από την κανδήλα που καίει νυχθημερόν πάνω από την λάρνακά του. Από την λέξη κηρωτή μάλιστα προέρχεται ο ιταλικός όρος cerotto, το γνωστό τσερότο ή τσιρότο, δηλαδή το μικρό έμπλαστρο, που κληροδότησε η ύστερη αρχαιότητα στην σύγχρονη ιατρική πρακτική. Στις περισσότερες περιπτώσεις, όμως, η ίαση δεν έρχεται ανώδυνα. Συχνά ο άγιος, μεταμφιεσμένος σε γιατρό ή άλλο πρόσωπο, και αφού εξετάσει τον ασθενή, ασκεί με το χέρι του ισχυρή πίεση στα πάσχοντα μέλη του, προκαλώντας του αβάσταχτο πόνο, ή χρησιμοποιεί όπως θα δούμε άλλες μεθόδους, ακόμη πιο ανορθόδοξες και επώδυνες. Στο σημείο αυτό ο ασθενής ξυπνά έντρομος για να διαπιστώσει ότι έχει θεραπευθεί. Σε αντίθεση με την αρνητική στάση της ασκητικής γραμματείας, η κατάφαση στο σώμα και τις λειτουργίες του είναι εμφανής σε όλο το κείμενο. H θεμελιώδης διχοτομία στο κείμενο των Θαυμάτων δεν είναι εκείνη ανάμεσα στο πνεύμα και το σώμα, αλλά εκείνη ανάμεσα στο υγιές και το άρρωστο σώμα. Mε μόνη εξαίρεση την μοναδική περίπτωση πάσχουσας γυναίκας που προσφεύγει στον άγιο Aρτέμιο για να θεραπευθεί, και της οποίας η σεμνότητα απαιτεί να εξετασθεί και να θεραπευθεί στο όνειρό της από την γυναίκα βοηθό του, την αγία Φεβρωνία, η έκθεση του υγιούς σώματος των ανδρών θεραπευμένων ασθενών δεν προκαλεί κανένα αίσθημα συστολής: τα ενδύματα παραμερίζονται οπουδήποτε, ακόμη και σε δημόσιους ή και σε ιερούς χώρους προκειμένου να επιδειχθεί το αποτέλεσμα της θεραπείας. Aντίθετα, η ασθένεια του σώματος σημαίνει την γελοιοποίηση και την ντροπή. Ένας ασθενής ζητά από τον άγιο να τον απαλλάξει από την γελοία του κατάσταση: öπαρον àπ âμοü τe γέλοιον τοüτο. Tο πόσο έντονο θα πρέπει να ήταν το συναίσθημα αυτό φαίνεται σε μια συνοπτική διήγηση από αρμενικό συναξάριο, η οποία δεν περιλαμβάνεται στην συλλογή των Θαυμάτων. Mια ομάδα νεαρών εισβάλλει στην εκκλησία του Aγίου Iωάννη στην Oξεία για να εξευτελίσει και να γελοιοποιήσει το πλήθος των ασθενών με κήλες που περίμεναν εκεί για να θεραπευθούν από τον άγιο Aρτέμιο. Αυ- 3. O άγιος Aρτέμιος συνομιλεί με τον αυτοκράτορα Iουλιανό, ενώ, στα αριστερά του, απεικονίζεται ο αποκεφαλισμός των αγίων Eυγενίου και Mακαρίου. Eικονογραφημένο χειρόγραφο (κώδ. 14, φ. 90α), 11ος (;) αι. Άγιον Όρος, Mονή Eσφιγμένου. APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ τχ

5 τή η ομαδική διαπόμπευση, που, βεβαίως, προκαλεί αμέσως την σωτήρια παρέμβαση του αγίου, δείχνει πόσο ελάχιστα ανεκτική ήταν η κοινωνία της εποχής στην σωματική παραμόρφωση που προκαλεί η ασθένεια. O φόβος της γελοιοποίησης προβάλλει έντονα στην ιστορία ενός άλλου ασθενούς, του διακόνου της Aγίας Σοφίας και ποιητού των Bενέτων, Στεφάνου. Όταν εμφανίσθηκε η κήλη, η ζωή του πήρε πολύ δυσάρεστη τροπή. Γεμάτος ντροπή για την κατάστασή του, αισθανόταν πλέον αναγκασμένος να αποφεύγει τα μεγάλα και πολυσύχναστα λουτρά: «και κρυβόμουν για πολύ καιρό, προσέχοντας να παίρνω το λουτρό μου μόνος», διηγείται. Mε την προτροπή των γονέων του προσέφυγε στους γιατρούς όπου πέρασε διά πυρός και σιδήρου. Kαι μόλις τα τραύματα από την χειρουργική τομή και τον καυτηριασμό είχαν επουλωθεί, «το νόσημα επανήλθε», λέει, «και βρέθηκα στην ίδια κατάσταση, και πάλι να κρύβομαι, και πάλι να πλένομαι σε σκοτεινά λουτρά, και μάλιστα το μεσημέρι ή το βράδυ, για να μη δει κανείς τον εξευτελισμό μου» (τcν α σχύνην). Aυτό που προκαλεί ντροπή στον διάκονο δεν είναι βέβαια το γυμνό σώμα του ούτε τόσο η αρρώστια αυτή καθ εαυτήν τον ενοχλεί το ότι δεν έχει την δυνατότητα να επιδείξει στο λουτρό ένα σώμα υγιές και αρτιμελές και αυτό παρά το υποτιθέμενο πρότυπο της àλουσίας, της αποχής δηλαδή από τα λουτρά, και της σεμνοτυφίας που υποτίθεται ότι ο χριστιανισμός επέβαλε στην βυζαντινή κοινωνία. Tο να λουστεί καλυμμένος, ή να μην πάει καθόλου στο λουτρό, δεν πέρασε καν από το μυαλό του. Περισσότερο λοιπόν και από τους πόνους και τα βάσανα της ασθένειας, τον ενοχλεί η κοινωνική απόρριψη: η περιθωριοποίηση και ο στιγματισμός. H ασθένειά του, άλλωστε, σημαίνει και κάτι ακόμη πιο δυσάρεστο. Όπως αναφέρουν τα ιατρικά κείμενα της εποχής, σε πολλές περιπτώσεις η κήλη προκαλεί σεξουαλική ανικανότητα. Παρότι το γεγονός αυτό δεν αναφέρεται ευθέως στο κείμενο των Θαυμάτων, υπονοείται σαφώς στην περιγραφή του ονείρου ενός άλλου ασθενούς, όπου ξαπλωμένος στην συζυγική κλίνη συζητά με την συμβία του, αγχωμένος για την επιδείνωση της καταστάσεώς του. Tο συναίσθημα, λοιπόν, της ντροπής, για μια πάθηση που προσβάλλει κυρίως μέλη του σώματος πολύ καθοριστικά για την ανδρική ταυτότητα, είναι κάτι που προβάλλει ανάγλυφα στην συλλογή και αναπτύσσεται ακόμη περισσότερο στην επόμενη ομάδα ονείρων που θα εξετάσω. Στα όνειρα αυτά οι χειρότεροι φόβοι των ασθενών παίρνουν σάρκα και οστά. O άγιος εμφανίζεται ως χειρουργός, ή ακόμη και ως χασάπης, και εκτελεί επάνω τους επικίνδυνες εγχειρήσεις παρά τις διαμαρτυρίες τους. H απέχθεια για τους γιατρούς είναι διάχυτη στις αφηγήσεις των Θαυμάτων. Eίναι εμφανώς μέρος της στρατηγικής του κειμένου, μιας στρατηγικής που λειτουργεί στο πλαίσιο του ανταγωνισμού της εγκοιμήσεως με την ιατρική. Eκφράζει όμως έναν φόβο πολύ πραγματικό, και όχι μόνο για την μεγάλη πιθανότητα αποτυχίας μιας εγχείρησης που εκτελείται κυρίως στα γεννητικά όργανα των ασθενών, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τον ανδρισμό τους. Eξίσου μεγάλος θα πρέπει να ήταν και ο φόβος της επιτυχίας. Aπό τα ιατρικά συγγράμματα του Παύλου Aιγινήτου είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε τα μέσα και τις τεχνικές που είχαν στην διάθεσή τους οι γιατροί του 7ου αιώνα για την αντιμετώπιση της βουβωνικής κήλης. Στις μισές περιπτώσεις η εγχείρηση συμπεριλάμβανε και την αφαίρεση των όρχεων. Eφόσον, μάλιστα, ο ευνουχισμός υγιών ανθρώπων απαγορευόταν από τον νόμο, οι εγχειρήσεις κήλης συχνά προσέφεραν κάλυψη σε γονείς που επιθυμούσαν να ευνουχίσουν τους γιους τους για να διευκολύνουν την είσοδό τους στην υπηρεσία των ανακτόρων και την αυτοκρατορική διοίκηση. Στην προσπάθειά του να διαφημίσει την εγκοίμηση, το κείμενο των Θαυμάτων χρησιμοποιεί αριστοτεχνικά τους πραγματικούς αυτούς φόβους των ασθενών, περιλαμβάνοντας μελανές περιγραφές εγχειρήσεων που εκτελέσθηκαν ανεπιτυχώς σε ορισμένους από αυτούς πριν να καταφύγουν στον άγιο. Ανάμεσά τους και ο διάκονος Στέφανος. «Eμπιστεύθηκα τον εαυτό μου στους χειρουργούς του νοσοκομείου του Σαμψών για να με χειρουργήσουν», διηγείται, «και κατέλυσα στον θάλαμο δίπλα στην είσοδο της οφθαλμολογικής κλινικής. Aφού λοιπόν με κατέκαψαν επί τρεις ημέρες με ψυχρούς καυτηριασμούς, την τέταρτη μέρα χειρουργούμαι. Tα όσα φοβερά έπαθα ενώ βρισκόμουν στο χειρουργικό κρεβάτι θα τα παραλείψω. [ ] Θα πω μόνο ότι και την ζωή μου την ίδια δεν ήθελα πια, έχοντας πέσει στα χέρια των γιατρών». Θεώρησε ότι επέζησε από την τομή και τα εγκαύματα μόνο και μόνο επειδή ο Θεός λυπήθηκε τους γονείς του. Kαι όλα αυτά για να επανεμφανισθεί η κήλη σχεδόν αμέσως. Παρότι πολλοί από τους ασθενείς καταφεύγουν πρώτα στους γιατρούς ανάμεσά τους και ο ίδιος ο ιερεύς της εκκλησίας του Aγίου Iωάννου στην Oξεία, αργά ή γρήγορα αρνούνται έντρομοι οποιαδήποτε ιατρική βοήθεια, ακόμη και εάν έχουν ήδη πληρώσει αδρά για αυτήν. «Nα μην κάνετε τίποτε, μα τον Θεό! διότι, εφόσον η κήλη είναι ανίατη, δεν επιτρέπω να μου εφαρμόσετε καμία θεραπεία», φωνάζει στους γιατρούς ένας ασθενής πριν στραφεί στον άγιο Aρτέμιο. Σε μιαν άλλη ιστορία, ο τριαντάχρονος χαλκωματάς Γεώργιος εμφάνισε πόνους και πρήξιμο στον δεξιό του όρχι. Όταν κάποιοι του πρότειναν να πάει στον γιατρό να του τον αφαιρέσει, έντρομος, άρχισε και αυτός να φωνάζει: «Αλίμονο μου! με στέλνετε να πεθάνω: είναι πολλοί αυτοί που δέχτηκαν να χειρουργηθούν για κήλη και η εγχείρηση απέτυχε». Δεχόμενος λοιπόν την συμβουλή κάποιων άλλων, κατέφυγε στον άγιο Aρτέμιο και έπεσε να κοιμηθεί μέσα στην εκκλησία. Στο όνειρό του έναν εφιάλτη όπου αναδύονται όλοι οι φόβοι του βλέπει έναν χειρουργό να τον πλησιάζει κρατώντας ένα μακρύ νήμα, να το τυλίγει γύρω από τον υγιή αριστερό του όρχι και όχι τον δεξιό, και να του δίνει την μία άκρη του ζητώντας του να την κρατήσει. Aυτός, παίρνοντας στο χέρι το νήμα, διαμαρτύρεται: «Στον δεξιό όρχι πονώ κύριε, και εσύ μου δένεις τον αριστερό», αλλά ο γιατρός αδιαφορώντας τον διατάζει ψυχρά: «Tράβα την μια άκρη του νή- 46 τχ. 103 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

6 ματος». «Aλίμονο», ξεσπάει ο ασθενής, «αυτά που θέλησα από τον φόβο μου να αποφύγω, τώρα τα βρίσκω μπροστά μου». «Aπλώς τράβα», επιμένει ο γιατρός εξακολουθώντας να αγνοεί τις ενστάσεις του. Kαι ενώ ο ασθενής τραβούσε πειθήνια την μια άκρη, ο γιατρός, που στην πραγματικότητα ήταν βέβαια ο άγιος Aρτέμιος, τραβούσε από την άλλη, κόβοντας τον υγιή του όρχι. Kαι από τον αφόρητο πόνο ο Γεώργιος ξύπνησε έντρομος για να ανακαλύψει πως ήταν πλέον υγιής και ευτυχώς αρτιμελής. Tέτοια επεισόδια που είναι συχνά στην συλλογή των Θαυμάτων δεν καταγράφουν μόνο τον φόβο μπροστά στην χειρουργική επέμβαση και το ενδεχόμενο ιατρικό λάθος. Kαταγράφουν επίσης το δέος απέναντι στο ίδιο το θαύμα: τον μεταφυσικό εκείνο φόβο που θα έπρεπε να εμπνέει η αναμενόμενη επίσκεψη του αγίου και η αβεβαιότητα ως προς την έκβασή της. H ενσωμάτωση στις διηγήσεις των Θαυμάτων των ανάμεικτων αυτών συναισθημάτων που περιλαμβάνουν την απόγνωση, την δυσπιστία, τον τρόμο, ακόμη και την οργή προσθέτει στον ρεαλισμό τους και στην ευστοχία τους. Yποδηλώνει ότι η πρώτη ύλη πολλών από τις διηγήσεις προέρχεται από τους ίδιους τους ασθενείς: την εμπειρία τους, τα όνειρά τους, την φαντασία τους. Ύστατη έκφραση αυτής της σύγχυσης, ο θυμός που εκφράζεται τόσο εναντίον των γιατρών, όσο και εναντίον του ίδιου του αγίου. Όταν μια μητέρα τον είδε στο όνειρό της να ταρακουνάει το άρρωστο παιδί της ανάποδα, δεν κατάφερε να ελέγξει τα συναισθήματά της και φώναξε: «Tι κάνεις εκεί; Δολοφονείς το παιδί μου μπροστά στα μάτια μου; Ε! άνθρωπε. Tι κάνεις;». Ένας άλλος ασθενής όταν, αντί για τον άγιο Aρτέμιο, βλέπει μπροστά του έναν χασάπη να του έχει ανοίξει την κοιλιά με το μαχαίρι, να του έχει βγάλει έξω τα έντερα και να τα χρησιμοποιεί για να παρασκευάσει λουκάνικα, ουρλιάζει: «Aρνήθηκα να πάω σε γιατρό και κοίτα τι μου κάνεις, άνθρωπε! Mου έχεις βγάλει έξω όλα τα σωθικά! Δεν ζω πια! Αχ τι έπαθα! Ποιος σ έστειλε εδώ να με σκοτώσεις;» Tο αντίδοτο βεβαίως για όλην αυτή την τρικυμία των συναισθημάτων είναι η θεραπεία που τελικά ο άγιος προσφέρει έστω και μέσα από τόση απόγνωση και πόνο και που αλάνθαστα οδηγεί σε μια έκρηξη χαράς. Aλλά δεν είναι μόνο οι ασθενείς στο κείμενο που έχουν αισθήματα. Όπως συνειδητοποιεί, σχεδόν έκπληκτη, μια γυναίκα ύστερα από μια δύσκολη θεραπεία, ο Aρτέμιος στην ζωή του δεν ήταν γιατρός ήταν ένας άνθρωπος σαν όλους μας, που σίγουρα θα έτρεμε κι αυτός μπροστά στους γιατρούς. Mετά τον θάνατό του, και στην ζωή που ζει μέσα στα όνειρα και τα οράματα των ασθενών του, διατηρεί μια σωματικότητα εντελώς ανθρώπινη: κοιμάται σαν όλους τους ανθρώπους, επισκέπτεται τα λουτρά και απαιτεί να του φέρουν καθαρές πετσέτες, πραγματοποιεί μιαν ίαση καθισμένος στην λεκάνη του αποχωρητηρίου της εκκλησίας του. Όπως κάθε άνθρωπος ισχυρός έχει τους δικούς του ανθρώπους, που τους φροντίζει με στοργή: όταν ένα οκτάχρονο κορίτσι, που μεριμνούσε για την κανδήλα του στην εκκλησία του Aγίου Iωάννη, αρρωσταίνει με πανώλη και όλοι ετοιμάζονται για την κηδεία της, εκείνη συνέρχεται απρόσμενα και περιγράφει ότι, όταν είδε δύο αγγέλους να έχουν κατέβει 4. Σκηνές από το μαρτύριο του αγίου Aρτεμίου. Eικονογραφημένο χειρόγραφο (κώδ. 14, φ. 90β), 11ος (;) αι. Άγιον Όρος, Mονή Eσφιγμένου. APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ τχ

7 5. Tο άναμμα κανδήλας αποτελούσε μέρος του τελετουργικού που ακολουθούσαν οι ασθενείς, όταν κατέφευγαν στα κέντρα εγκοιμήσεως. H αργυρή αυτή κανδήλα του 7ου αι. προέρχεται από «θησαυρό» που βρέθηκε στον Kράτηγο Mυτιλήνης. Aθήνα, Bυζαντινό και Xριστιανικό Mουσείο. από πάνω της για να της πάρουν την ψυχή, εμφανίστηκε ο άγιος και την άρπαξε με το δεξιό του χέρι φωνάζοντας στους αγγέλους «Tι κάνετε εκεί! Mην μου την παίρνετε! Αφήστε την [ ] γιατί είναι δική μου». Όταν πάλι ο Mηνάς, ένας νεαρός αλεξανδρινός ναυτικός, φθάνει στην εκκλησία τραυματισμένος σοβαρά, ο άγιος εμφανίζεται στο όνειρό του και προσεύχεται στον Θεό για την σωτηρία του με λυγμούς. Tον προσφωνεί με ένα χαϊδευτικό παρατσούκλι: «Σκάτζυ τι έχεις;» «Σκάτζυ κουράγιο» Έτσι, σε αντίθεση με την κυρίαρχη αντίληψη για τους γιατρούς της ύστερης αρχαιότητας, ο άγιος είναι δίπλα στον ασθενή, συμπάσχει, μοιράζεται τον πόνο και την καθημερινότητά του. Kαταφεύγοντας λοιπόν στο κέντρο εγκοιμήσεως, συχνά για μεγάλα χρονικά διαστήματα, οι ασθενείς του αγίου Αρτεμίου, εκτός από την θεραπεία, αναζητούν έναν ισχυρό αλλά και ανθρώπινο προστάτη, που κατανοεί την κατάστασή τους και που θα τους συνδράμει κατ επανάληψιν σε όλες τις δύσκολες στιγμές. Μετά την θεραπεία, η ισχυρή αυτή σχέση δεν χαλαρώνει. Γίνονται συνήθως μέλη των «Φίλων της παννυχίδος του αγίου Αρτεμίου», ενός οργανωμένου σωματείου, που έχει μάλιστα και ταμία, ο οποίος επιβάλλει ένα μικρό πρόστιμο στα μέλη που απουσιάζουν αδικαιολόγητα από την σαββατοβραδυνή αγρυπνία, την οποία οργανώνουν κάθε εβδομάδα. Τέτοια σωματεία, γνωστά και από άλλα κέντρα εγκοιμήσεως, αποτελούν τους προδρόμους των μεσοβυζαντινών αδελφοτήτων ή διακονιών, που υποκατέστησαν σταδιακά το κράτος στην διοίκηση των ευαγών ιδρυμάτων και των δημόσιων λουτρών. Τα μακρά διαστήματα κοινοβιακής ζωής μέσα στην εκκλησία του Αγίου Ιωάννη, εν αναμονή της θεραπείας και οι εβδομαδιαίες αγρυπνίες των «Φίλων» δημιουργούν μια κλειστή κοινότητα ομοιοπαθών, όπου οι ασθενείς μπορούν να βρουν κατανόηση, να συζητήσουν ανοιχτά τα προβλήματα και τους φόβους τους, να συγκρίνουν ακόμη και το μέγεθος της πάθησής τους. Aνήμποροι σωματικά να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του κοινωνικού τους ρόλου, παραμένουν εκεί προστατευμένοι από το στίγμα της αναπηρίας τους και τον κοινωνικό αποκλεισμό. Μέσα από τις διηγήσεις των παλαιότερων θαυμάτων του αγίου προετοιμάζονται για την περιπόθητη ίαση, βρίσκοντας ξανά την ελπίδα της σωματικής αποκατάστασης, αλλά και της κοινωνικής επανένταξης. Σε αντίθεση με τους κοσμικούς ασθενείς του Aρτεμίου, οι οποίοι πάσχιζαν για να αποκτήσουν ένα σώμα αρτιμελές, υγιές και λειτουργικό, οι μοναχοί και οι ασκητές επιθυμούσαν να απονεκρώσουν τα σώματά τους. Yπάρχουν μάλιστα στον πρώιμο ασκητισμό και αρκετές περιπτώσεις αυτο-ευνουχισμού, ακραίες προσπάθειες υπέρβασης των δεσμών του φύλου και της σωματικότητας, που τόσο ο νόμος όσο και οι κανόνες της εκκλησίας έσπευσαν να απαγορεύσουν. Στην ασκητική αγιολογική γραμματεία εμφανίζεται μια ειδική κατηγορία θαύματος, που ακολουθεί τον τύπο της εγκοιμήσεως, με αντίστροφα όμως αποτελέσματα από τις θεραπείες του Aρτεμίου, και που συχνά θα πρέπει να λειτουργούσε για την συγκάλυψη απαγορευμένων πράξεων αυτο-ευνουχισμού. Σαν παράδειγμα θα αναφέρω το όνειρο του εικονόφιλου πατριάρχη, και κατόπιν αγίου, Mεθοδίου που καταγράφεται στην Χρονογραφία του Θεοφάνη. Eνώ βρισκόταν στην Pώμη απεσταλμένος της εικονόφιλης παράταξης στον Πάπα, περιέπεσε σε μιαν άκρως ενοχλητική κατάσταση διαρκούς ερωτικής διέγερσης. Προσευχήθηκε λοιπόν στον άγιο Πέτρο να τον απαλλάξει από το πάθος του αυτό. O άγιος εμφανίσθηκε στον ύπνο του και πίεσε δυνατά με το χέρι του τα γεννητικά όργανά του κατοπινού πατριάρχη, κάνοντάς τον να ξυπνήσει από τον πόνο για να ανακαλύψει ότι είχαν τελείως απονεκρωθεί. Πρόκειται για την αντίληψη της σωματικής ασθένειας ως δωρεάς που είδαμε στις Ερωταποκρίσεις των Βαρσανουφίου και Ιωάννη, σε μια πολύ πιο ακραία, όμως, και εφαρμοσμένη εκδοχή: ένα είδος αυτογενούς ασκητικής εγκοιμήσεως που βρίσκεται στους αντίποδες της παραδοσιακής, αφού «θεραπεύ- 48 τχ. 103 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

8 ει» το πάθος της ψυχής με την επιβολή σωματικής ασθένειας. Για τους εγκόσμιους ασθενείς του Aρτεμίου, πάλι, για τους οποίους το σώμα και οι λειτουργίες του ήταν καλύτερα αφομοιωμένα στο κοινωνικό και θρησκευτικό σύστημα αξιών, η θεραπεία της ψυχής τους προϋπέθετε την ίαση του σώματος έτσι ώστε ο άγιος Aρτέμιος του κειμένου των Θαυμάτων να μπορεί να ονομάζεται κυριολεκτικά ατρeς ψυχ ν καd σωμάτων. ΠHΓEΣ Βαρσανούφιος και Ιωάννης, Ερωταποκρίσεις, στο Νικοδήμου Αγιορείτου, Βίβλος Βαρσανουφίου και Ιωάννου, έκδ. Σ. Ν. Σχοινάς, Βόλος Διήγησις των Θαυμάτων του Αγίου και Ενδόξου Μεγαλομάρτυρος και Θαυματουργού Αρτεμίου, στο Varia Graeca Sacra, έκδ. Παπαδόπουλος-Κεραμεύς, Αγία Πετρούπολις 1909 [αγγλ. έκδ. στο V. S. Crisafulli / J. W. Nesbitt, The Miracles of St. Artemios, Λάιντεν 1997] Θεοφάνης, Χρονογραφία, έκδ. C. de Boor, Λειψία BOHΘHMATA ASHBROOK HARVEY S., «Physicians and ascetics in John of Ephesus: An expedient alliance», στο J. Scarborough (επιμ.), Symposium on Byzantine Medicine, Dumbarton Oaks Papers 38 (1984), σ DEUBNER L.A., De incubatione capita quattor, Λειψία D ROCHE V., «Pourquoi crivait-on des recueils des miracles? L exemple des miracles de Saint Artemios», στο Les saints et leurs sanctueres: Textes, images et monuments, Byzantina Sorbonensia 11, Παρίσι 1993, σ EUTHIMIADES S., «A day and ten months in the life of a lonely bachelor: the other Byzantium in Miracula S. Artemii 18 and 22», Dumbarton Oaks Papers 58 (2004), σ FERNÁ NDEZ MARCOS N., Los «Thaumata» de Sofronio. Contribuciόn al estudio de la «Incubatio» cristiana, Manuales y anejos de «Em rita» 31, Μαδρίτη GREGORY T.E., «The survival of paganism in Christian Greece: a critical essay», The American Journal of Philology 107/2 (1986), σ HALDON J.F., «The miracles of Artemios and contemporary attitudes», στο V.S. Crisafulli / J.W. Nesbitt, The Miracles of St. Artemios, Λάιντεν 1997, σ HAMILTON M. A., Incubation, or the Cure of Disease in Pagan Temples and Christian Churches, Λονδίνο1906. HORDEN P., «The confraternities of Byzantium», Studies in Church History 23 (1986), σ KAZHDAN A., A History of Byzantine Literature ( ), σε συνεργασία με τους L. Sherry / C. Angelidi, Αθήνα (Για τα Θαύματα του Αγίου Αρτεμίου βλ. σ ) KAZHDAN A. / G. CONSTABLE, People and Power in Byzantium, Oυάσινγκτον MAGOULIAS H.J., «The Lives of Saints as sources for the History of Byzantine Medicine in the sixth and seventh centuries», Byzantinische Zeitschrift 57 (1964), σ MANGO C., «On the history of the Templon and the Martyrion of St. Artemios at Constantinople», Zograf 10 (1979), σ MATTINGLY C. / L.C. CARRO (επιμ.), Narrative and the Cultural Construction of Illness and Healing, Μπέρκλι MEIER C.A., Ancient Incubation and Modern Psychotherapy (αγγλ. μτφρ. M. Curtis), Έβανστον RINGROSE K.M., The Perfect Servant: Eunuchs and the Social Construction of Gender in Byzantium, Σικάγο SCULMAN D. / G.G. STROUMSA (επιμ.), Dream Cultures: Explorations in the Comparative History of Dreaming. Νέα Υόρκη / Oξφόρδη TROMBLEY F.R., Hellenic Religion and Christianization c , Λάιντεν Disease and Corporeality in Early Byzantium: The Miracles of St. Artemios George T. Calofonos A well established institution in antiquity, incubation, involves evoking a curative dream by sleeping on sacred ground, after following specific purification rituals. Christianity embraced it and adapted it to fit its own purposes, employing a ritual deceptively similar to that of pagan sanctuaries. Christian incubation represents a form of secular religiosity, whose aims and principles are removed from those of asceticism. In spite of the supposed shift of Christian spirituality away from the body-centred culture of antiquity towards an ascetic hostility to the body, incubation is predominantly concerned with the body, not the spirit. It caters for its supplicants earthly existence, not their lives after death. While ascetics appear ashamed to have bodies and even tend to regard disease as a divine gift that spares them the effort of mortifying their bodies themselves incubation patients appear to value their bodies and to be ashamed of their deformities or diseases. The article concentrates on The Miracles of St. Artemios, a text which records 45 cures, which took place an incubation centre in seventh-century Constantinople. The saint s specialisation in curing scrotal hernia and disorders of the male genitals makes this text a rare and unexplored source of information on subjects such as attitudes towards the body, masculinity, castration. For the Saint s predominantly male secular client le, disease, deformity or mutilation of the genitals is a clear source of embarrassment, shame and fear fear of losing their masculine identity, on which the text masterfully plays. Aversion to surgery and hostility to doctors, is brilliantly portrayed in the miracle narratives sometimes through the description of vivid dreams. Again, it reflects, for the most part, fear of losing their masculinity, through castration which was often the outcome of hernia surgery at the time. Resort to the incubation centre of Artemios offers to hernia patients a safe ground where they can find refuge from social hostility and stigmatization. They become members of a sheltered group of fellow sufferers, where they can openly discuss their problems and fears, or even compare the magnitude of their ailments. Acquainting themselves with past miracle accounts, they gradually prepare for the long awaited cure, rediscovering hope of rehabilitation. G.T.C. APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ τχ

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί; www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Γονείς και Έφηβοι Λίγο Πριν τις Πανελλαδικές: Τρόποι Αποδοτικής Μελέτης και Διαχείρισης του Άγχους Τι είναι το Άγχος και τι το Προκαλεί;

Γονείς και Έφηβοι Λίγο Πριν τις Πανελλαδικές: Τρόποι Αποδοτικής Μελέτης και Διαχείρισης του Άγχους Τι είναι το Άγχος και τι το Προκαλεί; Γονείς και Έφηβοι Λίγο Πριν τις Πανελλαδικές: Τρόποι Αποδοτικής Μελέτης και Διαχείρισης του Άγχους Τι είναι το Άγχος και τι το Προκαλεί; Τι είναι το άγχος; Άγχος είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιδρά το

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΘΑΥΜΑ ΤΟΥ ΧΩΜΑΤΟΣ

ΤΟ ΘΑΥΜΑ ΤΟΥ ΧΩΜΑΤΟΣ ΤΟ ΘΑΥΜΑ ΤΟΥ ΧΩΜΑΤΟΣ Μαρτυρία της νεαρής Σοφίας από την Αθήνα για το θαύμα που έζησε, στο οποίο ξαφνικά βρέθηκε να τρώει χώμα στο περιστατικό που περιγράφει αναλυτικά η ίδια, επιβεβαιβεώνοντας τα προφητικά

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Τι είναι ''social media''; Τι είναι ο εθισμός; Τι είναι εθισμός στο διαδίκτυο;

Εισαγωγή. Τι είναι ''social media''; Τι είναι ο εθισμός; Τι είναι εθισμός στο διαδίκτυο; Εισαγωγή Τι είναι ''social media''; Ως μέσα κοινωνικής δικτύωσης (social media) ορίζονται τα μέσα, τα οποία αλληλεπιδρούν μεταξύ ομάδων ανθρώπων μέσω των διαδικτυακών κοινοτήτων. Υπάρχουν διάφορες μορφές

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί.

Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί. 1 Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί. Η θεραπεία απεξάρτησης μπορεί να προσφέρει τα μέγιστα στο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Ασθένεια και stress Ο φόβος της πιθανής ασθένειας και η αγωνία για την επιβίωση Ο φόβος της απώλειας του ελέγχου ζωτικών λειτουργιών Ο φόβος της καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Τα Γλυπτά του Παρθενώνα στο Βρετανικό Μουσείο: Πρόταση για διαμεσολάβηση της UNESCO

Τα Γλυπτά του Παρθενώνα στο Βρετανικό Μουσείο: Πρόταση για διαμεσολάβηση της UNESCO Courtesy translation Προς τον κ. Alfredo Pérez de Armiñán Βοηθό Γενικό Διευθυντή για τον Πολιτισμό Εκπαιδευτική, Επιστημονική και Πολιτιστική Οργάνωση των Ηνωμένων Εθνών Οδός Miollis 1 75732 Παρίσι Cedex

Διαβάστε περισσότερα

6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Οι άγιες εικόνες, έκφραση της πίστης Σχολείο: Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα (κεφ.18) Τάξη: Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός: Να αντιληφθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ

ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ Dies Domini ΕΒΔΟΜΑΔΙΑΙΟ ΔΕΛΤΙΟ της Ποιμαντικής Ενότητας της Καθολικής Μητροπόλεως Νάξου Αρ. 30 5-19 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΜΕΓΑΛΗ ΕΒΔΟΜΑΔΑ & ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ Προσφιλείς

Διαβάστε περισσότερα

Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού

Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού Μακρυνίτσα 2009 Ύμνος της ομάδας «Στη σκέπη της Παναγίας» Απ τα νησιά τα ιερά στην Πάτμο φτάνω ταπεινά απ τα νησιά όλης της γης ακτίνες ρίξε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΤΟΥ ΕΔΩ 1. Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΓΟΝΩΝ 2. Η ΟΙΚΙΑΚΗ ΛΑΤΡΕΙΑ

Η ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΤΟΥ ΕΔΩ 1. Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΓΟΝΩΝ 2. Η ΟΙΚΙΑΚΗ ΛΑΤΡΕΙΑ Η ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΤΟΥ ΕΔΩ 1. Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΓΟΝΩΝ 2. Η ΟΙΚΙΑΚΗ ΛΑΤΡΕΙΑ Η ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΤΟΥ ΕΔΩ Σύμφωνα με Lewis Mumford (The Myth of the Machine: Technics and Human Development [New York: Harcourt Bracem 1967],

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ. Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Δ.Ν. Πατρίνα Παπαρρηγοπούλου Ειδικοί Επιστήμονες: Γιάννης Κωστής, Έλενα Σταμπουλή, Τασούλα Τοπαλίδου

ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ. Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Δ.Ν. Πατρίνα Παπαρρηγοπούλου Ειδικοί Επιστήμονες: Γιάννης Κωστής, Έλενα Σταμπουλή, Τασούλα Τοπαλίδου ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ Αθήνα 21 Ιουνίου 2005 Αριθμ. Πρωτ.: 18811/2004 Η ΕΠΙΔΕΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΒΛΑΒΗΣ Η ΤΗΣ ΠΑΘΗΣΗΣ, ΣΕ ΜΕΤΑΓΕΝΕΣΤΕΡΗ ΤΗΣ ΥΠΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΑΣΦΑΛΙΣΗ ΑΝΑΠΗΡΙΑ, ΜΕ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ Ο ΑΣΦΑΛΙΣΜΕΝΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΚΕ ΓΙΑ ΚΑΠΟΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12)

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12) ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΤΑΞΗ: Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Α ΟΜΑΔΑ: 1 1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16),0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12),0 3. Ποιοι είναι οι μαθητές του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΑΙΡΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΙΟΥΝΙΟΣ 2014

ΕΤΑΙΡΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΙΟΥΝΙΟΣ 2014 ΙΟΥΝΙΟΣ 2014 Το Σωματείο ΕΛΙΖΑ, Εταιρία Κατά της Κακοποίησης του Παιδιού, διανύει τον έβδομο χρόνο από την ίδρυσή του το 2008. Τα τελευταία δύο χρόνια σημειώθηκε σημαντική πρόοδος σε πολλούς τομείς και

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV;

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Στην ουσία πρόκειται για το ίδιο πράγμα. Κονδυλώματα είναι η αρχαία ονομασία και HPV είναι η σύγχρονη ιατρική ορολογία και σημαίνει Human Pappiloma Virus ή στα ελληνικά Ιός

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α 1. Πρόλογος 2. Τι είναι η Κατά Πλάκας Σκλήρυνση/Πολλαπλή Σκλήρυνση 3. Λίγα λόγια για τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Πολλαπλής Σκλήρυνσης Π ρ ό λ ο γ ο ς Ο λόγος της σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Προγράμματος Εισαγωγή. Personal Freedom. Για να μην σας ανησυχεί το απρόοπτο.

Ανάλυση Προγράμματος Εισαγωγή. Personal Freedom. Για να μην σας ανησυχεί το απρόοπτο. Ανάλυση Προγράμματος Εισαγωγή Personal Freedom Για να μην σας ανησυχεί το απρόοπτο. 01 Ανάλυση Προγράμματος Εισαγωγή Personal Freedom Νιώστε ασφαλείς από τα απρόοπτα της ζωής! Τα απρόοπτα είναι μέρος της

Διαβάστε περισσότερα

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας Β Μέρος Κατάθλιψη Αξιολόγηση Χρήση ψυχομετρικών εργαλείων Ερωτήσειςγια: Συναίσθημα Ύπνο Ενδιαφέροντα Ενοχή Ενέργεια Συγκέντρωση Όρεξη Ψυχοκοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη

ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη 1 ΤΑ ΦΥΛΑ ΠΡΟ ΤΗΣ ΠΤΩΣΗΣ Η συγκλίνουσα άποψη των ερμηνευτών πατέρων της εκκλησίας μας είναι ότι κατά το σχέδιο του Θεού, αν δεν συνέβαινε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 5ο μάθημα Διδάσκουσα Δήμητρα Ιορδάνογλου ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΡΕΣ Διεθνές Εθνικό Οργανισμού Πανεπιστημίου Διαπροσωπικό Ατομικό ΜΕΡΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΑΓΧΟΣ: Ένας "μη

Διαβάστε περισσότερα

Τα νοσοκομεία στο Βυζάντιο

Τα νοσοκομεία στο Βυζάντιο Τα νοσοκομεία στο Βυζάντιο Στον αρχαίο ελληνικό κόσμο, όπως και στην μεσαιωνική βυζαντινή αυτοκρατορία η πίστη και η ιατρική ήσαν ανέκαθεν στενά συνδεδεμένες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα Ασκληπιεία

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006 Χρήστος Μαρκόπουλος Αν. Καθηγητής Χειρουργικής Ιατρικής Σχολής Αθηνών /ντης Κλινικής Μαστού Ιατρικού Κέντρου Αθηνών Πρόεδρος Ελληνικής Χειρουργικής Εταιρείας Μαστού - Στατιστικά στοιχεία Στη χώρα µας,

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Aγχώδεις διαταραχές. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια.

Aγχώδεις διαταραχές. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια. Οι αγχώδεις διαταραχές, όπως η Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή, η Διαταραχή Πανικού και η Κοινωνική Φοβία, συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»!

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»! Η Ζωή είναι 8 χρονών και πριν 3 χρόνια ο παιδιάτρος και οι γονείς της, της εξήγησαν πως έχει Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα. Από τότε η Ζωή κάνει όλα αυτά που τη συμβούλεψε ο παιδορευματολόγος της και είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΖΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΧΑΡΟΥΜΕΝΑ, ΑΝ Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΦΡΟΝΗΣΗ, ΟΜΟΡΦΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΚΑΙ ΟΥΤΕ ΠΑΛΙ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

1.7.2015 Ble Pavillon XENIA KOURTOGLOU PRESENTATION

1.7.2015 Ble Pavillon XENIA KOURTOGLOU PRESENTATION 1.7.2015 Ble Pavillon XENIA KOURTOGLOU PRESENTATION I Didn't Sign Up for This Ξένια Κούρτογλου Founder & Managing Partner Focus Bari S.A Co-founder e-satisfaction Τι θα δούμε I. Οι δυνάμεις της αλλαγής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis)

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23 ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας παρουσιάσει τις βασικές έννοιες των ελέγχων υποθέσεων, θα ήταν, ίσως, χρήσιμο να αναφερθούμε σε μια άλλη περιοχή στατιστικής συμπερασματολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Στίγμα. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί το στίγμα σχετικά με την ψυχική ασθένεια.

Στίγμα. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί το στίγμα σχετικά με την ψυχική ασθένεια. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί το στίγμα σχετικά με την ψυχική ασθένεια. Στίγμα Τρελός. Ψυχοπαθής. Σχιζοφρενής. Παρανοϊκός. Όχι καλά. Αυτοί οι όροι χρησιμοποιούνται συχνά με ένα υποτιμητικό τρόπο για να περιγράφουν

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ;

ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ; ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ; Οι διάφορες θεραπευτικές επιλογές για ασθενείς µε διαγνωσµένο καρκίνο του προστάτη: 1. Στενή παρακολούθηση 2. Ριζική προστατεκτοµή 3. Ακτινοθεραπεία

Διαβάστε περισσότερα

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008) Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Διαβάστε περισσότερα

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού με απλά λόγια Όλα τα παιδιά έχουν δικαιώματα που προβλέπονται από νόμους και διεθνείς συμβάσεις. Το σημαντικότερο κείμενο για τα δικαιώματα των παιδιών,

Διαβάστε περισσότερα

«Ενημερωθείτε για την Υγεία σας, Ζήστε καλύτερα! Άνοια Νευροπαθητικός Πόνος λόγω Σακχαρώδη Διαβήτη Σεξουαλική Ζωή στην Τρίτη Ηλικία - Ακράτεια»

«Ενημερωθείτε για την Υγεία σας, Ζήστε καλύτερα! Άνοια Νευροπαθητικός Πόνος λόγω Σακχαρώδη Διαβήτη Σεξουαλική Ζωή στην Τρίτη Ηλικία - Ακράτεια» Το Εθνικό Διαδημοτικό Δίκτυο Υγιών Πόλεων Προαγωγής Υγείας και οι Δήμος Νεάπολης-Συκεών, στα πλαίσια της συνεργασίας τους για την έγκυρη ενημέρωση των πολιτών σε θέματα Υγείας και Πρόληψης, διοργάνωσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ 12 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 TI ENNOOYME ΛΕΓΟΝΤΑΣ «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» Ο όρος «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» περιλαμβάνει μια ομάδα μυοσκελετικών παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗΣ Α) ΕΚΤΑΣΗ ΚΑΙ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΚΩΔΙΚΑ

Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗΣ Α) ΕΚΤΑΣΗ ΚΑΙ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΚΩΔΙΚΑ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗΣ Α) ΕΚΤΑΣΗ ΚΑΙ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΚΩΔΙΚΑ Ο Κώδικας αφορά όλες τις διαφημίσεις για κάθε είδους προϊόντα και υπηρεσίες. Ο Κώδικας ορίζει τους κανόνες επαγγελματικής δεοντολογίας και

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Πρότυπα περίθαλψης () για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Μετάφρασ η σε: Ολοκληρώθ ηκε από: Email: 1 1 2 3 4 Οι άνθρωποι με συμπτώματα οστεοαρθρίτιδας (ΟΑ) θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε επαγγελματία του τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας»

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Παρουσίαση Κλινικής Περίπτωσης : Χατζοπούλου Μ., Νοσηλεύτρια ΠΕ, MSc,

Διαβάστε περισσότερα

Στρες και τεχνικές διαχείρισής του. Χρήσιμες επισημάνσεις για εκπαιδευτικούς και γονείς

Στρες και τεχνικές διαχείρισής του. Χρήσιμες επισημάνσεις για εκπαιδευτικούς και γονείς Στρες και τεχνικές διαχείρισής του. Χρήσιμες επισημάνσεις για εκπαιδευτικούς και γονείς Ευάγγελος Χ. Καραδήμας Αναπληρωτής Καθηγητής Κλινικής Ψυχολογίας της Υγείας, Πανεπιστήμιο Κρήτης Στην ενότητα που

Διαβάστε περισσότερα

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη 3 η Πανελλήνια Συνάντηση Συλλόγων Ατόμων και Γονέων Παιδιών με Ρευματικές παθήσεις Αθήνα 3-4 Οκτωβρίου 2014 Κατερίνα Κουτσογιάννη Πρόεδρος Σ Ρ Κ Ορισμός Ως "συμμόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις ΜΑΘΗΜΑ 10 Ο ΠΡΟΣΚΥΝΟΥΜΕΝ ΣΟΥ ΤΑ ΠΑΘΗ,ΧΡΙΣΤΕ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί μια λέξη. «Η Μεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη Ένα γεμάτο μέλια χεράκι Βούλα Μάστορη Εικονογράφηση: Σπύρος Γούσης Σελ. 91 Δραστηριότητες για Γ & Δ τάξη Συγγραφέας: Η Βούλα Μάστορη γεννήθηκε στο Αγρίνιο. Πέρασε τα

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Εξυπηρετώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η εξυπηρέτηση ως το πλέον δυναμικό

Διαβάστε περισσότερα

4. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ (1517-1555)

4. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ (1517-1555) 4. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ (1517-1555) Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): Ρώμη, Βυζάντιο, βούλλα, συγχωροχάρτι, επιστήμη, Αναγέννηση, Μεσαίωνας, τυπογραφία. Από τα τέλη του

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω; Πώς θα το καταλάβω; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Μήπως έχω λέμφωμα; Η έγκαιρη διάγνωση, σώζει ζωές Ο οδηγός αυτός έχει γραφτεί για να σας εφοδιάσει με πληροφορίες και συμβουλές, ώστε να αξιολογήσετε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η αυτοκτονική συµπεριφορά ορίζεται ως η συµπεριφορά, κατά την οποία το άτοµο θέλει να κάνει κακό στον εαυτό του µε σκοπό να δώσει ένα τέλος στη ζωή του. ιαχωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

H «φάτνη» του... Νότου. Μαιευτήριο Ρέα. Ο Πέτρος Δούκας μιλάει για την παραμπομπή του. Aqua Pilates, η νέα τάση LIFESTYLE ΥΓΕΙΑ GOSSIP ΣΠΙΤΙ

H «φάτνη» του... Νότου. Μαιευτήριο Ρέα. Ο Πέτρος Δούκας μιλάει για την παραμπομπή του. Aqua Pilates, η νέα τάση LIFESTYLE ΥΓΕΙΑ GOSSIP ΣΠΙΤΙ OPIS_EXOF_Layout 1 12/3/10 3:43 PM Page 1 w w w. a t t i c a p r e s s. g r ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2010 / ΤΕΥΧΟΣ 007 Μ Η Ν Ι Α Ι Ο Π Ε Ρ Ι Ο Δ Ι Κ Ο Π Ο Ι Κ Ι Λ Η Σ ΥΛ Η Σ Ο Πέτρος Δούκας μιλάει για την παραμπομπή

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία - Επάγγελμα. Ανάλυση 1 εννοιών

Εργασία - Επάγγελμα. Ανάλυση 1 εννοιών Εργασία - Επάγγελμα Ανάλυση 1 εννοιών Τι είναι εργασία επάγγελμα Εργασία : Η σωματική και πνευματική απασχόληση του ανθρώπου που αποβλέπει σε παραγωγικό σκοπό. Όλα τα καταναλωτικά αγαθά είναι προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΥΨΗΛΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΜΑΖΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ Βρυξελλες, 12-13 ιουνιου 2008 Slovensko predsedstvo EU 2008 Slovenian Presidency

Διαβάστε περισσότερα

Μια παράμετρος επιτυχίας διοίκησης έργου

Μια παράμετρος επιτυχίας διοίκησης έργου EMPATHY ΕΝΣΥΝΑΙΣΘΗΣΗ Μια παράμετρος επιτυχίας διοίκησης έργου Εισηγητής: Νίκος Α. Χαζάπης, Μ.Μ, τεχνικός σύμβουλος Καθορισμός διαδικασιών Λειτουργικής Παραλαβής Συστημάτων Κτιρίων Μέλος ASHRAE, CIBSE,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Στην Αγορά των αρχαίων Αθηναίων (με τον Κ. Βέτση), Γνώση, Αθήνα 19893, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 20064 (έκδοση αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη) Αρχαιολογία Ένα ταξίδι στο παρελθόν, οδηγός για παιδιά, Κέδρος,

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία.

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Οικογενειακή Αγωγή Ι Σχολική Χρονιά: 2007 2008 Καθηγήτρια Οικιακής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΓΩΝΑ ΚΑΛΑΝΤΑ. Τρίγωνα, κάλαντα σκόρπισαν παντού. κάθε σπίτι μια φωλιά του μικρού Χριστού. ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά

ΤΡΙΓΩΝΑ ΚΑΛΑΝΤΑ. Τρίγωνα, κάλαντα σκόρπισαν παντού. κάθε σπίτι μια φωλιά του μικρού Χριστού. ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά ΤΡΙΓΩΝΑ ΚΑΛΑΝΤΑ Τρίγωνα, κάλαντα, σκόρπισαν παντού κάθε σπίτι μια φωλιά του μικρού Χριστού, τρίγωνα κάλαντα μες στη γειτονιά ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά Άστρο φωτεινό, θα βγει γιορτινό μήνυμα

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Ηγούμαι 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Ηγούμαι 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Ηγούμαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Τι είναι Ηγεσία «Η Ηγεσία, δεν είναι θέση! γιαυτό

Διαβάστε περισσότερα

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Η προεκλαµψία είναι πολύ πιο συνήθης από ό,τι πιστεύουν οι περισσότεροι άνθρωποι. Στην πραγµατικότητα είναι η συνηθέστερη σοβαρή επιπλοκή της κύησης. Η προεκλαµψία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ & ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΑΜΕΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ & ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΑΜΕΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ & ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΑΜΕΑ 1438 / Διάγραμμα 1 ΟΡΑΤΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ Κάποιες φορές ακούμε να γίνεται συζήτηση για τα άτομα με αναπηρία. Το τελευταίο διάστημα,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Κεφάλαιο 5 Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Έφτασε μια μισάνοιχτη πόρτα, ένα μικρό κενό στο χώρο και το χρόνο, σαν ένα ασήμαντο λάθος της Ιστορίας για να πέσει η Πόλη. Εκείνο

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων

Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων Εισαγωγή Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Χαρχαντής Αθανάσιος STEDIMA S.A. www.stedima.gr

Διαβάστε περισσότερα

Επιλεγόµενο µάθηµα «Εισαγωγή στην Πρωτοβάθµια Φροντίδα Υγείας και τη Γενική Ιατρική»

Επιλεγόµενο µάθηµα «Εισαγωγή στην Πρωτοβάθµια Φροντίδα Υγείας και τη Γενική Ιατρική» Προαγωγή της Υγείας - Βαθµίδες Πρόληψης Στις "αναπτυγµένες" κοινωνίες οι κύριες αιτίες νοσηρότητας και θνησιµότητας είναι τα χρόνια νοσήµατα. Τα νοσήµατα αυτά είναι αποτέλεσµα µακρόχρονης έκθεσης του οργανισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Breaking Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Πώς θα την προσεγγίσετε; Γυναίκα 57 ετών πρόσφατα υποβλήθηκε σε κολονοσκόπηση. Κατά την εξέταση βρέθηκε μάζα μεγέθους 2cm

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Η νομική διάσταση των σπάνιων νοσημάτων.

Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Η νομική διάσταση των σπάνιων νοσημάτων. 1 Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ Θέμα ημερίδας: Χρόνος ημερίδας: Σπάνια νοσήματα και Ε.Σ.Υ. 21-6-09, ώρα 09:30 π.μ. 13:30 μ.μ.

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικός εκφοβισμός Στο σχολείο μας υλοποιήθηκε ημερίδα για την Παγκόσμια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας. Εισηγήτρια ήταν η Παπαδημητρίου Αλεξάνδρα.

Σχολικός εκφοβισμός Στο σχολείο μας υλοποιήθηκε ημερίδα για την Παγκόσμια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας. Εισηγήτρια ήταν η Παπαδημητρίου Αλεξάνδρα. Σχολικός εκφοβισμός Στο σχολείο μας υλοποιήθηκε ημερίδα για την Παγκόσμια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας. Εισηγήτρια ήταν η Παπαδημητρίου Αλεξάνδρα. Η εισήγηση ξεκινά με μια συζήτηση με τα παιδιά για την

Διαβάστε περισσότερα

Τι πρέπει να γνωρίζετε για τη στείρωση των ζώων

Τι πρέπει να γνωρίζετε για τη στείρωση των ζώων Τι πρέπει να γνωρίζετε για τη στείρωση των ζώων Υπάρχει πρόβλημα υπερπληθυσμού αδέσποτων ζώων? Κάθε χρόνο, εκατομμύρια αδέσποτα σκυλιά και γατιά, συμπεριλαμβανομένων κουταβιών και μικρών ψιψίνων, τραυματίζονται,

Διαβάστε περισσότερα

ΕικόνατηςΕυρωπαϊκήςΈνωσης. Αθανάσιος Ν. Σαμαράς Τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών Πανεπιστήμιο Πειραιώς

ΕικόνατηςΕυρωπαϊκήςΈνωσης. Αθανάσιος Ν. Σαμαράς Τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών Πανεπιστήμιο Πειραιώς ΕικόνατηςΕυρωπαϊκήςΈνωσης Αθανάσιος Ν. Σαμαράς Τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών Πανεπιστήμιο Πειραιώς 2 Εικόνες Κρατών Εικόνα της Ε.Ε. Το σύνολο των χαρακτηριστικών μίας χώρα που μας έρχεται στο μυαλό

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 3

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 3 Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΕΙΑ: ΝΙΚΟΑΟ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΟΓΟ ΠΡΟΟΜΟΙΩΗ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΤΩΝ 3 Κεφάλαιο 3 ο ΔΙΕΥΘΥΝΗ ΠΑΡΑΚΙΝΗΗ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΟΜΑΔΩΝ Ομάδα Α Ερωτήσεις ωστού άθους

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. Σύνολο νοµού Αργολίδας.. Γενικές παρατηρήσεις Γίνεται φανερό από την ανάλυση, που προηγήθηκε, πως η επίδοση των υποψηφίων του νοµού Αργολίδας, αλλά και η κατανοµή της βαθµολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012 Εισηγήσεις που μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά σας - Μια μαγική λέξη που κάνει τους ανθρώπους και κυρίως τα παιδιά να αισθάνονται άνετα, πολύ καλά με τον εαυτό τους και τους άλλους. ΑΠΟΦΥΓΕΤΕ τα αρνητικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ Το φυλλάδιο «Ένας οδηγός για την προαγωγή της ψυχικής υγείας στο χώρο εργασίας- πηγή βοήθειας για τους εργοδότες» απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα