ΜΑΡΙΑ ΚΑΤΣΑΜΠΕΡΗ ΑΕΜ: 1085 ΘΕΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ : «Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΕΦΗΒΟΥ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΜΑΡΙΑ ΚΑΤΣΑΜΠΕΡΗ ΑΕΜ: 1085 ΘΕΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ : «Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΕΦΗΒΟΥ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ»"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ / ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΛΑΔΟΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ: ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΜΑΡΙΑ ΚΑΤΣΑΜΠΕΡΗ ΑΕΜ: 1085 ΘΕΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ : «Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΕΦΗΒΟΥ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ» ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΛΑΠΠΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2011

2 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η παρούσα διπλωματική εργασία ως σκοπό έχει να μελετήσει την κοινωνικοποίηση των εφήβων, αδιακρίτως φύλου, στα πλαίσια του μαθήματος των Θρησκευτικών και συγκεκριμένα της Γ τάξης Λυκείου. Η εφηβεία αποτελεί το πιο δύσκολο ηλικιακό στάδιο, αν σκεφτούμε ότι είναι μία κρίσιμη, μεταβατική περίοδος, πολύ σημαντική για την μετέπειτα εξέλιξη του νέου ανθρώπου. Σε αυτή τη φάση, είναι γνωστό ότι οι αλλαγές που συμβαίνουν στον σωματικό, συναισθηματικό και ψυχικό κόσμο είναι μεγάλες. Η ψυχολογία του ανθρώπου παρουσιάζει έντονες και απότομες διακυμάνσεις, καθώς στην ηλικία αυτή ανατρέπονται πολλά από αυτά που πίστευε μέχρι στιγμής ο έφηβος. Αυτή η ανατροπή έχει ως αποτέλεσμα ο έφηβος να συμπεριφέρεται και να αντιδρά με ποικίλους και απρόβλεπτους τρόπους, οι οποίοι έχουν περαιτέρω αντίκτυπο σε όλη την πορεία της ζωής του. Επομένως αποτελεί σημαντικό παράγοντα (και) για τη βαθμιαία πορεία της κοινωνικοποίησής του. Με αυτή την εργασία θα καταβληθεί προσπάθεια παρουσίασης των διδακτικών ενοτήτων του βιβλίου των Θρησκευτικών της Γ Λυκείου και θα γίνει αναφορά στον βαθμό κατά τον οποίο η παρεχόμενη ύλη μπορεί να συμβάλει στην κοινωνικοποίηση των εφήβων. Για τη συγγραφή της εν λόγω εργασίας, πολλές ευχαριστίες θα ήθελα να εκφράσω στον σύμβουλο-καθηγητή μου κ. Δημήτριο Λάππα, για την πολύτιμη βοήθεια που μου προσέφερε, καθώς με κατηύθυνε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Ευγνωμονώ ακόμη για την ευκαιρία που είχα να παρακολουθήσω δύο χρόνια μαθημάτων στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα του θεολογικού Τμήματος, με ειδίκευση στην παιδαγωγική, όπου οι γνώσεις και οι εμπειρίες που απέκτησα είναι πολύ σημαντικές. Οφείλω, επίσης, να ευχαριστήσω και τους άλλους δύο καθηγητές, οι οποίοι ως μέλη της Τριμελούς εξεταστικής επιτροπής υποβλήθηκαν στον κόπο να μελετήσουν και να κρίνουν την εργασία αυτή. Θα ήθελα τέλος να ευχαριστήσω τους γονείς μου για την αμέριστη αγάπη και συμπαράστασή τους καθ όλη την πορεία της συγγραφής, τον αρραβωνιαστικό μου, ως μελλοντικό συνοδοιπόρο της ζωής μου και πάνω απ όλους τον Ύψιστο, που μου έδωσε τη δύναμη να αντεπεξέλθω στην ολοκλήρωση της εργασίας μου και να αντιμετωπίσω όλες τις δυσκολίες με θάρρος και αισιοδοξία. Η διευκρίνιση αυτή ισχύει για όλη την έκταση αυτής της εργασίας. Έτσι, με τον όρο έφηβος-οι παντού ενν. οι έφηβοι των δύο φύλων εκτός και αν δηλώνεται ad locum τυχόν διαφοροποίηση. 3

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ...3 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ...6 ΕΙΣΑΓΩΓΗ...7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α : Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΕΦΗΒΟΥ α. Η εφηβεία, τα χαρακτηριστικά της και η σωματική ανάπτυξη του εφήβου...15 β. Η συναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη του εφήβου...17 γ. Η θρησκευτική και ηθική ανάπτυξη του εφήβου α. Ορισμός κοινωνικοποίησης...27 β. Το σχολείο και η σχολική τάξη ως φορείς κοινωνικοποίησης...29 γ. Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στη σχολική τάξη α. Προβλήματα της κοινωνικοποίησης του εφήβου...38 β. Προβλήματα κοινωνικοποίησης των εφήβων στο σχολικό χώρο...42 γ. Αντιμετώπιση των προβλημάτων κοινωνικοποίησης του εφήβου...44 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β : ΤΟ ΑΞΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ ΤΩΝ ΔΙΔΑΚΤΙΚΩΝ ΕΝΟΤΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Διδακτικές ενότητες Κεφαλαίων Α και Β των Θρησκευτικών της Γ Λυκείου Διδακτικές ενότητες Κεφαλαίων Γ και Δ των Θρησκευτικών της Γ Λυκείου Διδακτικές ενότητες Κεφαλαίων Ε και Στ των Θρησκευτικών της Γ Λυκείου

4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ : Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΘΡΗ- ΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΕΦΗΒΟΥ Η παιδαγωγική αξία του μαθήματος των Θρησκευτικών στο Λύκειο και ειδικότερα στη Γ Λυκείου Σκοπός του μαθήματος των Θρησκευτικών της Γ Λυκείου σε σχέση με την κοινωνικοποίηση του εφήβου Το περιεχόμενο του μαθήματος των Θρησκευτικών της Γ Λυκείου σε σχέση με την κοινωνικοποίηση του εφήβου...75 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ...95 SUMMARY...98 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

5 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ Α.Σ.Ε.Π. Βλ. Δηλ. ΔΕΠΠΣ-ΑΠΣ έκδ, εκδ. ΕΕΘΣΠΘ κ.ά. ΜτΘ μν. έ. μτφρ. Ανώτατο Συμβούλιο Επιλογής Προσωπικού Βλέπε Δηλαδή Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών Αναλυτικά Προγράμματα Σπουδών έκδοση, εκδόσεις Επιστημονική Επετηρίδα Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη και άλλα/ και άλλοι Μάθημα των Θρησκευτικών μνημονευθέν έργο μετάφραση, μεταφράσεις ΟΕΔΒ Π.Ε.Θ. σ., σσ. ΦΕΚ Οργανισμός Εκδόσεων Διδακτικών Βιβλίων Πανελλήνιος Ένωσις Θεολόγων σελίδα, σελίδες Φύλλο Εφημερίδας της Κυβερνήσεως 6

6 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κάθε ανθρώπινη ύπαρξη «στα πλαίσια της κοινωνικοπολιτισμικής επικοινωνίας της με τον χώρο, στον οποίο περιβάλλεται έρχεται αντιμέτωπη με πρόσωπα, αντικείμενα, αξίες, κανόνες, περιστάσεις, συναισθήματα και προσδοκίες» 1. Όλα τα παραπάνω φανερώνουν την επιθυμία που έχει ο άνθρωπος, να έρθει σε επαφή με άλλους ανθρώπους, να συναναστραφεί και να δημιουργήσει κοινωνικές σχέσεις μαζί τους, να επιβιώσει μέσα σε ένα κοινωνικό περιβάλλον, στο οποίο θα ζήσει και θα δραστηριοποιηθεί ως κοινωνικό ον. Οι σύγχρονες κοινωνικές αλλαγές, από το άλλο μέρος, που συμβαίνουν στη σημερινή κοινωνία, επηρεάζουν και σηματοδοτούν τη συμπεριφορά των ατόμων, τα ενδιαφέροντά τους και τις ανάγκες τους. Παράλληλα επηρεάζουν την εξέλιξη των επιστημών. Τόσο οι εκπαιδευτικοί όσο και οι γονείς δεν μπορούν να μείνουν έξω από αυτές τις επιρροές. Εν μέρει αυτοδιδάσκονται για να ανταποκριθούν στα καινούργια ρεύματα, με τη γνώση της ψυχολογίας των παιδιών και των εφήβων και με την έρευνα των διαπροσωπικών τους σχέσεων και των ποικίλων αλληλεπιδράσεων που υφίστανται. Έτσι, προσαρμόζουν, ανάλογα με τις περιστάσεις, την προσωπική τους στάση από αυταρχική σε δημοκρατική και από αυστηρή σε φιλική. Πιο συγκεκριμένα, η συμβολή των γονέων στη φροντίδα και ανάπτυξη των παιδιών είναι καθοριστική και αναμφίβολα πολύ σπουδαία. Επιδιώκουν την καλύτερη δυνατή αγωγή με τη συμπεριφορά τους, με τις σχέσεις που αναπτύσσουν με τους εφήβους, με τους κανόνες και τις αξίες που τους μαθαίνουν, με τις μεθόδους, τις οποίες χρησιμοποιούν για τη διαπαιδαγώγησή τους. Επιθυμούν να δώσουν στον έφηβο όλα τα απαραίτητα στοιχεία, τα οποία έχει ανάγκη για να ολοκληρωθεί ως προσωπικότητα, να ενταχθεί στο κοινωνικό σύνολο με ομαλό τρόπο και να αναπτυχθεί κοινωνικά. Η αγωγή από την οικογένεια όταν στηρίζεται στην αγάπη, στην αλληλοεκτίμηση, στον σεβασμό και στην κατανόηση, συμβάλλει στη δημιουργία καλύτερων ανθρώπων και ευρύτερα καλύτερων κοινωνικών συνόλων 2. 1 Χαρ. Κωνσταντίνου, Σχολική πραγματικότητα και κοινωνικοποίηση του μαθητή: Σκιαγράφηση των κοινωνικοποιητικών μηνυμάτων του σχολείου και των εκπαιδευτικών, εκδ. Gutenberg, Παιδαγωγική σειρά, Αθήνα 1998, σ Βλ. Βασ. Αναστασιάδης, Ψυχοπαιδαγωγική της εφηβικής ηλικίας: Ο τρόπος της αγωγής της σήμερα στο σχολείο και στην οικογένεια, εκδ. Βιβλιογονία, Αθήνα 1993, σσ

7 Στις μεγάλες αυτές αλλαγές, οι οποίες αναφέρθηκαν παραπάνω, καλούνται να προσαρμοστούν και οι μαθητές, οι έφηβοι, οι οποίοι λόγω του ευαίσθητου της ηλικίας τους έχουν ανάγκη ιδιαίτερης προσοχής. Χρειάζονται αφενός την κατανόηση και τη σοβαρή αντιμετώπιση των προβλημάτων τους από τους μεγαλυτέρους, αφετέρου δε τη σωστή καθοδήγηση των μεγαλυτέρων και την παροχή ευκαιριών, ώστε να αναπτυχθούν ως ολοκληρωμένες προσωπικότητες μέσα σε έναν κόσμο, ο οποίος συνεχώς μεταβάλλεται και εξελίσσεται. Κατ επέκταση πρέπει να μάθουν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους, ώστε να αναλάβουν και τις ευθύνες, οι οποίες τους αναλογούν για την πορεία της εξέλιξής τους 3. Για μία τέτοια προοπτική, όμως, είναι απαραίτητη η καλύτερη δυνατή γνώση της εφηβείας. Πολλοί ερευνητές περιγράφουν την εφηβική ηλικία ως μία περίοδο γεμάτη μαγεία, η οποία είναι άξια μελέτης και προσοχής. Πρόκειται για την ηλικία των εκπλήξεων, όπου τα πάντα μεταμορφώνονται, από την σωματική και ψυχική ανάπτυξη του παιδιού, τις σχέσεις του με τους συνομηλίκους και τους μεγαλυτέρους, μέχρι τα ενδιαφέροντα που μπορεί να παρουσιάσει κατά καιρούς 4. Ενδιαφέρον για τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο παρουσιάστηκε από παλιά, καθώς υπάρχουν αρκετοί φιλόσοφοι, συγγραφείς κ.ά., όπως ο Αριστοτέλης, ο Ξενοφώντας, που έγραψαν για καλύτερη εκπαίδευση κατά την εφηβική ηλικία. Για την κατανόηση, ωστόσο, της εφηβικής ηλικίας κρίνεται απαραίτητο να κατανοηθεί προηγουμένως η παιδική ηλικία, καθώς προηγείται της εφηβικής. Η εφηβική ηλικία αποτελεί τη μετάβαση από την παιδική στην ώριμη ηλικία 5. Η κατανόηση των εφήβων από τους εκπαιδευτικούς θεωρείται πολύ σημαντική, καθώς ανακαλύπτοντας τα γνωρίσματα, τα ενδιαφέροντα και τις ιδιαιτερότητες της εφηβικής ηλικίας, θα ανταποκριθούν καλύτερα στο εκπαιδευτικό τους έργο και θα αποκτήσουν καλύτερες σχέσεις με τους μαθητές τους και την τάξη στην οποία διδάσκουν. Άλλωστε σημαντικός παράγοντας στις μεταξύ σχέσεις των εφήβων με τους συνομηλίκους τους και τους εκπαιδευτικούς θεωρείται η κοινωνικοποίησή τους. Γίνεται φανερό, συνεπώς, από τα παραπάνω, ότι η πρόταξη στην παρούσα εργασία της εφηβείας και της πολύπλευρης ανάπτυξης του εφήβου δεν έγινε τυχαία. Αποσκοπεί στην ομαλή ένταξη στα ευρύτερα αναπτυξιακά εφηβικά δεδομένα της κοινωνικοποίησης, μιας διαδικασίας που αρχίζει μεν από τη γέννηση του ανθρώπου, η ολοκλήρωσή της όμως πραγματοποιείται συνήθως προς το τέλος της εφηβικής ηλικίας. Η κοινωνικοποίηση του εφήβου, πιο συγκεκριμένα, συντελείται μέσα από 3 Βλ. Σπ. Τρυφωνόπουλος, Ψυχολογία του εφήβου: Εξέλιξη της προσωπικότητας Κοινωνική προσαρμογή Πολιτική αγωγή, εκδ. Τολίδη, Αθήνα 1980, σ Βλ. Εφηβεία, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 1987, σ προσπελάστηκε στις 01/ 09/

8 ποικίλους φορείς: την οικογένεια, το σχολείο, την συναναστροφή με συνομηλίκους, τα διάφορα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Οι γονείς αποτελούν συνήθως τον βασικότερο παράγοντα κοινωνικοποίησης, διότι ασκούν επίδραση στα πρώτα χρόνια της ζωής του παιδιού. Στην πορεία η κοινωνικοποίηση συντελείται στο σχολείο, στην παρέα των παιδιών ίδιας ηλικίας και αργότερα στην κοινωνία. Ο βαθμός, λοιπόν, κατά τον οποίο θα κοινωνικοποιηθεί ο έφηβος εξαρτάται από τον κοινωνικό περίγυρο, στον οποίο θα ζήσει και θα αναπτυχθεί και από τις διάφορες επιδράσεις που θα δεχτεί. Ο άνθρωπος όταν εντάσσεται κοινωνικά σε ένα σύνολο, προσαρμόζεται σε όσα θεωρούνται από την κοινωνία σωστά και προσπαθεί να συνυπάρξει με τους άλλους, ώστε να επιτευχθεί η εύρυθμη λειτουργία της κοινωνικής ζωής. Όταν κοινωνικοποιείται, προσπαθεί να γίνει αποδεκτός από τους άλλους και να συμβιώσει μαζί τους 6. Σπουδαίο ρόλο στη διαδικασία της κοινωνικοποίησης παίζει η ύπαρξη προτύπων κοινωνικής συμπεριφοράς, που θα επηρεάσουν την πορεία της κοινωνικής ανάπτυξης των ατόμων. Οι έφηβοι χρειάζονται σωστή καθοδήγηση από τους ενηλίκους, οι οποίοι θα τους προσφέρουν τις κατάλληλες συμβουλές και θα τους καθοδηγήσουν 7, ώστε να αναπτυχθούν σε προσωπικότητες συγκροτημένες και ολοκληρωμένες. Οι ενήλικες καθοδηγούν τους εφήβους τόσο μέσα στα πλαίσια της οικογένειας, ως γονείς, όσο και μέσα στο σχολικό πλαίσιο ως εκπαιδευτικοί. Η οικογένεια αποτελεί έναν από τους κυριότερους παράγοντες κοινωνικοποίησης. Πρόκειται για μία «μικρή κοινωνία αγάπης» 8, η οποία προσφέρει όλα τα απαραίτητα στοιχεία ώστε να καταφέρει ο άνθρωπος να ολοκληρωθεί ως προσωπικότητα. Μέσα από την οικογένεια μπορούν να ικανοποιηθούν όλες οι ανάγκες του (ανάγκες φυσικές, ανάγκη για ασφάλεια, αγάπη κ.ά.). Προσπερνούμε όμως την οικογένεια, ως τον πρώτο και σημαντικότερο χώρο της κοινωνικοποίησης του παιδιού και του εφήβου, γιατί η εργασία μας αφορά κυρίως την κοινωνικοποίηση στο χώρο του σχολείου. Στα πλαίσια, λοιπόν, του σχολείου τα κοινωνικοποιητικά δεδομένα αλλάζουν, σε σχέση με την οικογένεια, καθώς η οργάνωσή του στηρίζεται κυρίως στην πειθαρχία και τον έλεγχο. Αποτελεί μία μικρή κοινωνία, η οποία λειτουργεί σύμφωνα με τους νόμους και τους κανόνες που ορίζονται από το κράτος. Η συμπεριφορά των μαθητών καθορίζεται από τους κανόνες που ισχύουν στον σχολικό χώρο και πιο συγκεκριμένα 6 Βλ. Β. Δεληγιάννη-Κουϊμτζή, Θέματα κοινωνικοποίησης: σημειώσεις (Α.Π.Θ.), εκδ. Υπηρεσία Δημοσιευμάτων, Θεσσαλονίκη 1989,σσ Βλ. Στ. Κουμαρόπουλος, «Η σκιαγράφηση των σημερινών εφήβων μέσα από κοινωνικές έρευνες και ψυχολογικές περιγραφές», Πρακτικά των Σχολών Γονέων Κέντρου Στήριξης Οικογένειας Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών, Αθήνα 2004, σσ Ιω. Κογκούλης, Εισαγωγή στην Παιδαγωγική, εκδ. Α/φών Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 2000, σσ. 247, 248,

9 στην τάξη 9. Επομένως, εδώ το παιδί παύει να έχει το προνόμιο της αποκλειστικότητας, καθώς θα πρέπει να συνυπάρξει με τους υπόλοιπους μαθητές, να μοιραστεί μαζί τους κάποιες ώρες της ημέρας σε καθημερινή βάση. Ο εκπαιδευτικός, από την πλευρά του, οργανώνει τις παιδαγωγικές δραστηριότητες και διαδικασίες και επικοινωνεί σύμφωνα με τους κανόνες, οι οποίοι διέπουν τον σχολικό χώρο και τη σχολική τάξη. Ο μαθητής λειτουργεί βάσει των κανόνων 10 περιορίζοντας με αυτόν τον τρόπο την αυτονομία του και την ελευθερία κινήσεων, στοιχεία που απολάμβανε στο οικογενειακό περιβάλλον. Οι σχέσεις τις οποίες αναπτύσσει με τον εκπαιδευτικό βασίζονται σε κανόνες συμπεριφοράς, τους οποίους προβάλλει το σχολείο ως θεσμός. Επομένως, λόγω του περιορισμού κινήσεων και της τήρησης συγκεκριμένων κανόνων και συμπεριφοράς που προβάλλει το σχολείο, οι εκπαιδευτικοί οφείλουν να δημιουργήσουν ένα ευχάριστο κλίμα. Αυτό θα αποδώσει θετικά αποτελέσματα τόσο στην εκπαιδευτική διαδικασία και στην επικοινωνία μεταξύ εκπαιδευτικού-μαθητή, όσο και στην ομαλή ένταξη του μαθητή στην κοινωνία (με τα στενά και τα ευρύτερα όρια). Τρίτος σημαντικός παράγοντας στην κοινωνικοποίηση του εφήβου αποτελεί η συνύπαρξή του με συνομηλίκους του τόσο εντός του σχολικού χώρου όσο και εκτός αυτού, οι φιλίες οι οποίες δημιουργούνται και η αίσθηση ότι ανήκει σε κάποια ομάδα ή σε ομάδες παιδιών, που έχουν την ίδια ηλικία. Η συναναστροφή του με συνομηλίκους αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κοινωνικοποίησης μετά την οικογένεια. Επιθυμεί τόσο πολύ να είναι μέλος μίας ομάδας, ώστε πολλές φορές παρουσιάζεται διαφορετικός απ ό,τι είναι στην πραγματικότητα. Αποσκοπεί να συνυπάρξει με τους υπόλοιπους και να γίνει αποδεκτός από τα μέλη της. Η συμμετοχή σε κάποια ομάδα, προσφέρει την αίσθηση ότι είναι ανεξάρτητος, δεν εξαρτάται πλέον από τους γονείς του, αλλά έχει αναλάβει συγκεκριμένους ρόλους μέσα στην ομάδα και προσδοκά ότι θα τους επιτελέσει επιτυχώς 11. Από τα παραπάνω φαίνεται πόσο σπουδαία είναι η κοινωνική ανάπτυξη του εφήβου τόσο σε οικογενειακό όσο και σε ευρύτερο κοινωνικό επίπεδο. Στο σημείο αυτό θα άξιζε ίσως τον κόπο να προχωρήσουμε σε μία σύγκριση του παρελθόντος με το παρόν σε ό,τι αφορά την κοινωνικοποίηση του εφήβου, βλέποντας το θέμα αυτό μέσα από την ανάληψη ρόλων από τους εφήβους, σε γενικό και κοινωνικό πλαίσιο. Αξίζει να σημειωθεί ότι παλαιότερα οι έφηβοι δεν αντιμετώπιζαν ιδιαίτερες δυσκολίες, διότι η 9 Βλ. Στ. Δερβίσης, Οι μαθητές μιας τάξης ως κοινωνική ομάδα και η ομαδοκεντρική διδασκαλία, εκδ. Gutenberg, Παιδαγωγική σειρά, Αθήνα 1998, σ Αυτόθι, σ Βλ. Αχ. Καψάλης, Παιδαγωγική Ψυχολογία, έκδ. 3 η, εκδ. Α/φών Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 2007, σσ

10 περίοδος της εφηβείας ήταν σχετικά σύντομη, συγκριτικά με σήμερα. Οι έφηβοι αναλάμβαναν υπεύθυνους ρόλους και ξεκινούσαν να εργάζονται από πολύ νωρίς, προκειμένου να βοηθήσουν οικονομικά την οικογένειά τους. Όπως φαίνεται, στο παρελθόν οι έφηβοι δεν αντιμετώπιζαν «προβλήματα χειραφέτησης και εξάρτησης» 12, διότι με τη συνεισφορά τους στο οικογενειακό περιβάλλον και την εργασία τους, κατάφερναν να νιώθουν ανεξάρτητοι και αυτόνομοι. Στη σημερινή εποχή, οι έφηβοι καθυστερούν να αναλάβουν ρόλους υπεύθυνους, λόγω των μακροχρόνιων σπουδών τους και της κάλυψης όλων των οικονομικών τους εξόδων από την οικογένεια 13. Για τον λόγο αυτό οι σημερινοί γονείς, όπως επίσης και οι εκπαιδευτικοί, θα πρέπει να αποκτήσουν τις κατάλληλες γνώσεις, ώστε να μπορέσουν να προσφέρουν τη βοήθειά τους αποτελεσματικά. Να βοηθήσουν δηλαδή, να προσαρμοστούν οι έφηβοι σε ρόλους υπεύθυνους, ρόλους οι οποίοι θα ανταποκρίνονται στα καθήκοντα ενός ενηλίκου. Στη συνέχεια, έχοντας κατά νου την ανάδειξη της χρησιμότητας της εργασίας και προσεγγίζοντας την προβληματική του δευτέρου άξονα ή πόλου αυτής, που αφορά το ΜτΘ, θα ήθελα να τοποθετηθώ δι ολίγον έναντι της σύγχρονης συγκυρίας του μαθήματος και της σπουδαιότητας αυτού για την κοινωνικοποίηση του εφήβου. Υπάρχουν διάφορες απόψεις που διαμορφώνονται με την πάροδο του χρόνου. Κάποιες από αυτές απορρίπτουν εντελώς το μάθημα των Θρησκευτικών καθώς θεωρούν ότι παρουσιάζει χαρακτήρα καθαρά δογματικό, ενώ κάποιες άλλες προτείνουν την αναδιαμόρφωση τόσο του σκοπού όσο και των περιεχομένων του 14. Στις βασικές προϋποθέσεις αποδοχής ενός μαθήματος, ενός γνωστικού αντικειμένου στο περιβάλλον του σχολείου, βάσει των αποφάσεων που έχουν διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια, συγκαταλέγεται η μορφωτική αξία που εμπεριέχει. Με τον όρο μόρφωση εννοείται η μορφή που έχει ως σκοπό να δώσει η αγωγή στην συμπεριφορά του παιδιού. Η κατάλληλη ανάπτυξη συμπεριφοράς του παιδιού αποτελεί τον σκοπό της παιδαγωγικής διαδικασίας. Επομένως, για να γίνει αποδεκτό κάποιο μάθημα στο σχολικό πρόγραμμα τίθενται ως προϋποθέσεις ανάμεσα στα άλλα: μέσα από τον τρόπο σκέψης που παρουσιάζει πρέπει να θεωρείται αξιόλογο και να μπορεί να βοηθήσει τον μαθητή, ώστε να καταλάβει τον εαυτό του και το γύρω του περιβάλλον. Να συμβάλλει στην ολόπλευρη ανάπτυξη της προσωπικότητας του μαθητή. Να μπορεί να διδάσκεται με τέτοιους τρόπους, ώστε να γίνεται κατανοητό και να οδηγεί τον μαθητή στην ενεργητική σκέψη, στο να σκέφτεται μόνος 12 Σπ. Τρυφωνόπουλος, μν. έ., σ Βλ. Βασ. Κ. Αναστασιάδης, μν. έ., σ Βλ. Χρ. Βασιλόπουλος, Διδακτική του μαθήματος των Θρησκευτικών, εκδ. Α/φών Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 2002, σ

11 του 15. Όλα τα παραπάνω στοιχεία τα πληροί το μάθημα των Θρησκευτικών. Κι αυτό διότι συμβάλλει σημαντικά στην προσφορά γνώσεων, μορφώνει τον μαθητή και του δίνει τη δυνατότητα να κατανοήσει τόσο τον εαυτό του όσο και το γύρω περιβάλλον. Απαιτείται όμως προς τούτο η καλύτερη δυνατή μέθοδος διδασκαλίας. Γιατί σήμερα θεωρείται σημαντική η γνώση των γνωστικών δυνατοτήτων των μαθητών καθώς και η ψυχολογική τους κατάσταση, ώστε να πραγματοποιηθεί με επιτυχία το διδακτικό έργο. Η διδακτική πράξη θα πρέπει να βασίζεται στην «αυτενέργεια» του μαθητή, δηλ. στην ενεργοποίηση των δικών του πνευματικών, ψυχικών και σωματικών δυνάμεων. Μέσα από την αυτενέργεια ο μαθητής μπορεί να αναπτυχθεί καλύτερα, καθώς τού προσφέρεται η δυνατότητα να πετύχει τους στόχους που επιθυμεί, στηριζόμενος στον εαυτό του. Επομένως, οι μέθοδοι διδασκαλίας πρέπει να έχουν ως βασική προϋπόθεση την ενεργητική και ελεύθερη συμμετοχή του. Η αυτενέργεια καθιστά τον μαθητή ελεύθερο να ικανοποιήσει τα «θέλω» του και του δίνει όλα τα απαραίτητα στοιχεία, προκειμένου να συνεχίσει να μορφώνεται μόνος του και μετά το τέλος της σχολικής περιόδου 16. Η σύγχρονη διδακτική μεθοδολογία θα πρέπει να στηρίζεται σε πραγματικά κίνητρα και στην επιθυμία των παιδιών για γνώσεις και για δεξιότητες 17. Έτσι, ο εκπαιδευτικός οφείλει να καθοδηγήσει τον μαθητή ανάλογα με τα ενδιαφέροντα του και τον βαθμό με τον οποίο αναπτύσσεται, ώστε να του προσφέρει τα κατάλληλα κίνητρα που θα ενεργοποιήσουν τη θέληση και τις δυνάμεις του για μάθηση. Οι εκπαιδευτικοί θεολόγοι, πιο συγκεκριμένα, πρέπει να γνωρίζουν ότι η διδακτική τους μεθοδολογία για να αγγίξει τους ανήσυχους εφήβους, πρέπει να βασίζεται σε ορισμένα βασικά στοιχεία. Να συνδέεται ο τρόπος διδασκαλίας των αληθειών της πίστης με το λόγο του Θεού, να δημιουργηθεί ευχάριστο κλίμα στα πλαίσια της διδασκαλίας του μαθήματος, έτσι ώστε να αποφύγει να χαρακτηριστεί βαρετό το μάθημα. Ακόμη, να ανταποκρίνεται στις ιδιαίτερες ανάγκες των εφήβων, οι οποίοι είναι γεμάτοι από ζωντάνια και δεν επιθυμούν να στέκονται ως παθητικοί δέκτες, αλλά να συνεργάζονται και να συμμετέχουν ενεργά στα πλαίσια του μαθήματος 18. Οι διάφορες ανάγκες που έχει ο έφηβος αποτελούν κύριο στοιχείο της ψυχολογικής του κατάστασης και γι αυτό τον λόγο το μάθημα των Θρησκευτικών θα πρέπει να διδάσκεται με τέτοιο τρόπο, έτσι ώστε όχι απλά να βρίσκεται σε αρμονία με τον τρόπο 15 Βλ. R. Peters, Ethics and education, George Alley and Unwin, London 1978, σσ Βλ. Στ. Δερβίσης, Σύγχρονη Γενική Μεθοδολογία της διδασκαλίας-μάθησης, έκδ. 5 η, Θεσσαλονίκη 1999, σσ Βλ. Γ. Κυριαζόπουλος, Εφηβική ηλικία: ενδιαφέροντα και κίνητρα για μάθηση, εκδ. Κουτσουμπός, Αθήνα 1991, σσ. 8,9. 18 Βλ. Δημ. Λάππας, Ο διάλογος και το μάθημα των Θρησκευτικών στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση, εκδ. Πουρναρά, Θεσσαλονίκη 2000, σσ. 381,

12 σκέψης του, αλλά να ανταποκρίνεται στις ανάγκες του. Η κάλυψη των αναγκών δημιουργεί εσωτερικά κίνητρα στον μαθητή, τα οποία θα ενεργοποιήσουν με τη σειρά τους τις γνωστικές λειτουργίες του και θα συμβάλουν στη μάθηση 19. Οι κατάλληλες προϋποθέσεις που θα δημιουργηθούν κατά τη διδασκαλία καθώς και ο ρόλος του διδάσκοντα που θεωρείται καθοριστικός για τη μετάδοση γνώσεων, θα συμβάλουν βέβαια και σε μεγάλο βαθμό στην κοινωνικοποίηση των μαθητών. Ως προς την ύλη, αυτή είναι κατανεμημένη έτσι, ώστε να εμφανίζει η εργασία εσωτερική συνοχή, συνέχεια και συνέπεια, στοιχεία τα οποία διέπονται από τη γνωστή Αριστοτελική αρχή: αίτιον και αιτιατόν ή αποτέλεσμα. Ακολουθώντας, λοιπόν, αυτό το σκεπτικό προσδιορίστηκε η κατανομή της ύλης να δοθεί σε τρία κεφάλαια, με την προοπτική το ένα να συνδέεται λογικά με το άλλο, ώστε τα τελικά συμπεράσματα να είναι αβίαστα και να στηρίζονται -το κυριότερο- στην ενδεδειγμένη επιστημονική τεκμηρίωση. Πιο συγκεκριμένα στο Α Κεφάλαιο εκτίθενται τα σχετικά με το πρόβλημα της κοινωνικοποίησης του εφήβου, το οποίο εντάσσεται στα γενικότερα αναπτυξιακά πλαίσια της εφηβείας. Στο Β Κεφάλαιο εντοπίζονται ad rem εκείνα τα στοιχεία/σημεία, τα οποία καθιστούν χρήσιμη και παιδαγωγικά ενδεδειγμένη για την προσωπικότητα των εφήβων τη διδασκαλία του μαθήματος των Θρησκευτικών. Στην ουσία δεν δύναται τούτο να αμφισβητηθεί, δηλ. να υποβαθμιστεί ή ως πλανάται η φήμη να καταργηθεί παντελώς ως ανώφελο, αλλά να προταθούν μέθοδοι καλύτερης και ουσιαστικότερης διδασκαλίας του. Στο Γ Κεφάλαιο γίνεται η συσχέτιση του ΜτΘ της Γ Λυκείου με την κοινωνικοποίηση. Αναλυτικότερα το περιεχόμενο των τριών Κεφαλαίων: Το Α Κεφάλαιο ασχολείται με την κοινωνικοποίηση του εφήβου, το Β Κεφάλαιο με το αξιακό υλικό των διδακτικών ενοτήτων του μαθήματος των Θρησκευτικών της Γ Λυκείου και το Γ Κεφάλαιο κάνει λόγο για τη συμβολή του μαθήματος των Θρησκευτικών της Γ Λυκείου στην κοινωνικοποίηση του εφήβου. Πιο συγκεκριμένα, το Α Κεφάλαιο αναφέρεται στην εφηβεία, στα χαρακτηριστικά της και τις διάφορες μορφές ανάπτυξης του εφήβου (σωματική, συναισθηματική, κοινωνική, θρησκευτική, ηθική ανάπτυξη), στον ορισμό της κοινωνικοποίησης, στον ρόλο του σχολείου και του εκπαιδευτικού, στην κοινωνικοποιητική εξέλιξη και τα προβλήματα κοινωνικοποίησης που μπορεί να εμφανίσει ο έφηβος τόσο σε γενικό επίπεδο, όσο και στο χώρο της σχολικής τάξης. Στο Β Κεφάλαιο γίνεται ανάλυση του περιεχομένου των διδακτικών ενοτήτων της Γ Λυκείου. Επιχειρείται δηλαδή να 19 Βλ. Χρ. Βασιλόπουλος, Ο μαθητής ως κριτήριο του μαθήματος των Θρησκευτικών, έκδ. Β, εκδ. Α/φών Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 1993, σσ

13 αναδειχθούν οι αξίες, ιδέες, προτάσεις ζωής κ.λ.π., οι οποίες είναι ενσωματωμένες σε κάθε διδακτική ενότητα και αποτελούν πολύτιμα μορφωτικά αγαθά για την αγωγή των εφήβων. Στο Γ Κεφάλαιο γίνεται λόγος για την παιδαγωγική αξία του μαθήματος των Θρησκευτικών στο Λύκειο και ειδικότερα στη Γ Λυκείου, για το σκοπό του μαθήματος των Θρησκευτικών σε σχέση με την κοινωνικοποίηση του εφήβου. Τέλος τονίζονται όλα τα βασικά σημεία της κάθε διδακτικής ενότητας του μαθήματος των Θρησκευτικών της Γ Λυκείου που μπορούν να συμβάλουν στην κοινωνικοποίηση του εφήβου. Μέσα από την εργασία διαφαίνεται ότι η εφηβική ηλικία είναι μία κρίσιμη, μεταβατική περίοδος, πολύ σημαντική για την μετέπειτα εξέλιξη του εφήβου. Κατά τη διάρκειά της ο έφηβος έχει ανάγκη από κάποιες βασικές αξίες: την αγάπη, την αλληλοεκτίμηση, τον σεβασμό, την κατανόηση, οι οποίες θα συμβάλλουν στη διαμόρφωση μίας ολοκληρωμένης προσωπικότητας και στην πορεία της κοινωνικοποίησής του. Ο βαθμός κοινωνικοποίησής του, επηρεάζεται σημαντικά από την εκάστοτε ψυχολογική διάθεσή του. Στα πλαίσια της σχολικής τάξης ο έφηβος αναπτύσσει τις κατάλληλες διαθέσεις και αποκτά τις γνώσεις, ώστε να αναλάβει αργότερα κοινωνικούς ρόλους, ως ενήλικας πλέον. Μέσα στη σχολική τάξη οι μαθητές αποτελούν μία ομάδα, η οποία συνεργάζεται, ο καθένας έχει κοινά στοιχεία με τους υπόλοιπους, αλλά συγχρόνως αποτελεί μία ξεχωριστή και μοναδική οντότητα. Με άλλα λόγια, καταβάλλεται προσπάθεια παρουσίασης των διδακτικών ενοτήτων του βιβλίου των Θρησκευτικών της Γ Λυκείου, αναζητώντας τον βαθμό που συμβάλλουν στην κοινωνικοποίηση των εφήβων. Αποδεικνύεται πράγματι ότι το βιβλίο της Γ Λυκείου περιέχει θέματα σύγχρονα και επίκαιρα που σχετίζονται άμεσα με την κοινωνικοποίηση του ανθρώπου, καθώς αναφέρεται σε ζητήματα που απασχολούν καθημερινά τον άνθρωπο και τα οποία προσπαθεί να αντιμετωπίσει. Ακολουθούν τα Συμπεράσματα, το Summary και η διαθέσιμη Βιβλιογραφία, την οποία διεξήλθα χωρίς κατ ανάγκη στις υποσημειώσεις της παρεχόμενης ύλης να έχουν μνημονευθεί πάντοτε στο σύνολό τους τα σχετικά κεφάλαια, αφού πολλά από αυτά είχαν καθαρά ενημερωτικό χαρακτήρα. 14

14 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΕΦΗΒΟΥ 1α. Η εφηβεία, τα χαρακτηριστικά της και η σωματική ανάπτυξη του εφήβου Προτού προβούμε στην ανάλυση αυτής της ενότητας, είναι αναγκαίο να διευκρινιστούν οι σχετικοί όροι σύμφωνα με τα πορίσματα των ειδικών ερευνητών: ψυχολόγων, παιδαγωγών, ψυχοπαιδαγωγών και τα δεδομένα της διεθνούς βιβλιογραφίας. Ο πρώτος όρος είναι η εφηβεία «Εφηβεία ονομάζεται η μεταβατική περίοδος στην ανάπτυξη του ανθρώπου, που μέσα από έντονες σωματικές, γνωστικές, συναισθηματικές και κοινωνικές αλλαγές μεταβαίνει από την παιδική ηλικία στην ώριμη ενήλικη ζωή» 20. Το πιο βασικό γνώρισμα της εφηβείας είναι η ήβη. Πρόκειται για δύο έννοιες, οι οποίες δεν πρέπει να συγχέονται, καθώς η ήβη αναφέρεται στις διάφορες σωματικές αλλαγές, οι οποίες συμβαίνουν στο σώμα του εφήβου μέχρι να αναπτυχθεί πλήρως, ενώ η εφηβεία αποτελεί ένα «πλήρες βιοψυχολογικό γεγονός» 21 που φθάνει μέχρι την ενηλικίωση του εφήβου. Οι αλλαγές αφορούν κυρίως την ωρίμανση των γεννητικών οργάνων, την ανάπτυξη δευτερογενών χαρακτηριστικών του φύλου, την αύξηση σε ύψος και τις διάφορες αλλαγές που πραγματοποιούνται στα όργανα και τις λειτουργίες του οργανισμού. Εκτός όμως από τις σωματικές αλλαγές πληθώρα αλλαγών συμβαίνουν στον ψυχικό κόσμο του εφήβου. Η έναρξη της εφηβείας οριοθετείται από το 11 ο έτος μέχρι το 18 ο, ωστόσο μπορεί να συνεχιστεί και μέχρι τα 20 ή 25 έτη 22. Στην προεφηβεία (11 ο -13 ο έτος) εμφανίζονται έντονες σωματικές αλλαγές, που μπορεί να προκαλέσουν έκπληξη, αλλά και στενοχώρια. Σημαντικές είναι επίσης οι αλλαγές στον ψυχικό κόσμο του, γι αυτό κρίνεται ωφέλιμο να έχει την υποστήριξη των γονέων. Σε αυτή τη φάση αρχίζει επίσης να αναζητάει 20 προσπελάστηκε στις 08/09/ Βλ. Αρ. Ασπιώτης, Από τα ψυχολογικά προβλήματα του εφήβου, Τόμος πρώτος, Αθήνα 1976, σσ σ. 1 προσπελάστηκε στις 08/09/

15 την ταυτότητά του και έχει ανάγκη από τις παρέες με συνομηλίκους, με τους οποίους μοιράζεται τα καθημερινά του προβλήματα 23. Στη μέση εφηβική ηλικία (14 ο -16 ο έτος) οι ψυχοσωματικές αλλαγές συνεχίζονται. Σε αυτή τη χρονική φάση ο έφηβος προσπαθεί να νιώσει άνετα με τον εαυτό του και να προσεγγίσει το αντίθετο φύλο ερωτικά. Συγκρούεται συχνά με το οικογενειακό περιβάλλον και θέλει να ανεξαρτητοποιηθεί, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι θα σταματήσει να επιθυμεί την υποστήριξη των γονέων 24. Τέλος, από την ηλικία των 17 και έπειτα ο έφηβος, πλέον, αναζητά τις δεξιότητες που έχει, τους τομείς στους οποίους έχει έφεση και ταλέντο. Ο ήδη έφηβος παρουσιάζει συναισθηματική σταθερότητα και δυνατότητα προσαρμογής στις συνθήκες της κοινωνίας. Αυτό σημαίνει ότι σε αυτό το χρονικό διάστημα δύναται να ξεκινήσει ο επαγγελματικός προσανατολισμός του. Παράλληλα με τη σταθερότητα των συναισθημάτων βελτιώνονται και οι σχέσεις με τους γονείς 25. Πολλές φορές ωστόσο οι γονείς, από φόβο μήπως το παιδί τους κάνει λάθος επιλογές, δεν το αφήνουν να αποφασίσει και να επιλέξει ελεύθερα, με αποτέλεσμα να επηρεάζεται αρνητικά η ανάπτυξη της προσωπικότητάς του. Στις προηγούμενες παραγράφους έγινε μία σύντομη αναφορά στον όρο της εφηβείας και αναφερθήκαμε συνοπτικά στα στάδια ανάπτυξης της εφηβικής ηλικίας. Παρακάτω θα επικεντρώσουμε την προσοχή μας στη σωματική ανάπτυξη. Παρατηρείται, λοιπόν, έντονη αύξηση του ρυθμού ανάπτυξης του σώματος. Συμβαίνουν διάφορες αλλαγές στα όργανα και τις λειτουργίες του οργανισμού, απότομη αύξηση ύψους, βάρους και μορφής του σώματος. Οι κυριότερες αλλαγές πραγματοποιούνται στο αναπαραγωγικό και γεννητικό σύστημα 26, αλλά αν θέλαμε να τις παραθέσουμε κατανέμοντάς τις σε πεδία, θα λέγαμε ότι χωρίζονται σε: νευροφυσιολογικό, σωματικό, γνωστικό-νοητικό και γλωσσικό πεδίο. Από νευρολογικής πλευράς αναπτύσσεται σε μεγάλο βαθμό ο εγκέφαλος και, λόγω των αλλαγών που συμβαίνουν, η γνωστική λειτουργία εμφανίζεται υψηλότερη σε σχέση με την παιδική ηλικία. Επίσης υπάρχει ανάπτυξη καθώς και ποιοτική διαφορά στη γλώσσα, τη νόηση, τη φαντασία και τη μνήμη. Το αριστερό και το δεξί ημισφαίριο λειτουργούν πιο αυτόνομα. Η ωρίμανση του εφήβου στο γλωσσικό πεδίο του δίνει τη δυνατότητα να σχηματίζει, να εκφράζει, να ελέγχει αυτά που σκέφτεται, έτσι ώστε να μην αντιδρά αυθόρμητα και παρορμητικά με βάση το συναίσθημα. Η αυτοσυναίσθηση, δηλ. η επίγνωση που έχει ο 23 σ σ Βλ. Λουκ. Παπαναστασίου, Ψυχολογία και αγωγή της παιδικής και της εφηβικής ηλικίας, εκδ. Α/φών Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 1983, σ Βλ. Τζαίημς Άρθουρ Χάντφηλντ, Παιδικότητα και Εφηβεία, μτφρ. Μαρίνα Λώμη, εκδ. θυμάρι, Αθήνα 1979, σ

16 έφηβος για το τί συμβαίνει σε σχέση με τον εαυτό του και τις πράξεις του, αυξάνεται σταδιακά 27. Οι κυριότερες αλλαγές οι οποίες, όπως αναφέρθηκε και προηγουμένως, συντελούνται στο γεννητικό σύστημα, εμφανίζουν πρωτεύοντα και δευτερεύοντα χαρακτηριστικά. Στα πρωτεύοντα ανήκουν τα μέρη του γεννητικού συστήματος κάθε φύλου, τα οποία αναπτύσσονται και τελειοποιούνται. Στα δευτερεύοντα ανήκουν η εμφάνιση τριχοφυΐας, η αλλαγή της φωνής κ.ά. Στο σύνολό της η σωματική ανάπτυξη του εφήβου παρουσιάζεται ως «γενική» διότι συμβαίνει σε όλους, «ανομοιόμορφη» διότι δεν είναι ίδια στα δύο φύλα και «ιδιόρρυθμη», καθώς οι έφηβοι διαφέρουν μεταξύ τους 28. 1β. Η συναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη του εφήβου Η αυτοσυγκράτηση ή η εξωτερίκευση των συναισθημάτων είναι σοβαρό πρόβλημα τόσο για τους εφήβους όσο και για τους υπεύθυνους της αγωγής και της εκπαίδευσής τους. Άλλωστε οι «αντιδράσεις» τους δεν είναι ενιαίες, αλλά ποικίλλουν και εκδηλώνονται διαφοροτρόπως, καθώς επηρεάζονται/προσδιορίζονται από πολλούς -ελέγξιμους και ανεξέλεγκτους- παράγοντες. Αυτό όμως είναι ένα άλλο ζήτημα, έξω από την εμβέλεια της παρούσας εργασίας. Ας παρατηρήσουμε τις εκδηλώσεις των εφήβων από πλευράς έντασης και φορέων. Η εφηβεία αποτελεί μία περίοδο κατά την οποία ο άνθρωπος επηρεάζεται από τις σχέσεις του με τους άλλους ανθρώπους (συνομηλίκους, οικογένεια, εκπαιδευτικούς κ.ά.), από το κοινωνικό του περιβάλλον, από τις διάφορες δραστηριότητες με τις οποίες ασχολείται (εντός του σχολικού και εξωσχολικού χώρου). Μέσα από τις διάφορες καταστάσεις, που βιώνει καθημερινά τόσο στον οικογενειακό όσο και στον ευρύτερο χώρο, διαμορφώνεται η προσωπικότητα του 29. Η εφηβική ηλικία παρουσιάζεται γεμάτη από συναισθήματα, δηλ. από την ευχάριστη ή δυσάρεστη ψυχική κατάσταση στην οποία βρίσκεται κάθε φορά, η οποία επηρεάζεται τόσο από τις διάφορες φυσιολογικές μεταβολές που συμβαίνουν κατά τη διάρκεια της εφηβείας, όσο και από το γύρω περιβάλλον του εφήβου. 27 Βλ. Η. Κουρκούτας, Η ψυχολογία του εφήβου: Θεωρητικά ζητήματα και κλινικές περιπτώσεις, εκδ. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2001, σσ. 34, Αυτόθι, σσ. 36, Βλ. Σπ. Τρυφωνόπουλος, μν. έ., σ

17 Σημαντική αλήθεια αποτελεί ότι ο έφηβος κατά τα πρώτα χρόνια της εφηβείας, αλλά και κατά τα επόμενα θα ζήσει πολύ πιο έντονη συναισθηματική ζωή συγκριτικά με εκείνη που έζησε στην παιδική ηλικία ή αυτή που θα ζήσει όταν θα είναι πλέον ώριμος 30. Η συναισθηματικότητα του εφήβου κυρίως στη δεύτερη φάση της εφηβείας επηρεάζεται από τα κίνητρα και τις επιρροές που δέχεται από το περιβάλλον. Τα κίνητρα ή παρωθήσεις που δέχεται ένας έφηβος στο σχολείο θεωρούνται βασική προϋπόθεση για να επιτευχθεί μάθηση στο σχολείο, καθώς ενεργοποιούν τον μαθητή συναισθηματικά. Τώρα παρουσιάζει περισσότερη ευαισθησία και όσο περισσότερα ερεθίσματα δέχεται, τόσο πιο έντονη είναι η συναισθηματική του ζωή. Για παράδειγμα, ένας έφηβος από την επαρχία θα δεχτεί λιγότερα ερεθίσματα και θα έχει πιο απλή ζωή συγκριτικά με κάποιον άλλο που ζει σε αστικό κέντρο, οπότε θα υπάρξει διαφοροποίηση και στο συναισθηματισμό τους. Βέβαια σημαντικό ρόλο στη συναισθηματική ζωή του εφήβου παίζει η ιδιοσυγκρασία καθώς και ο χαρακτήρας που έχει 31. Ο χαρακτήρας, λοιπόν, του εφήβου σε συνδυασμό με τα διάφορα ερεθίσματα που θα δεχτεί από το κοινωνικό περιβάλλον, τις ποικίλες δυσκολίες που θα αντιμετωπίσει τόσο στον επαγγελματικό όσο και στον κοινωνικό χώρο, αποτελούν στοιχεία που οδηγούν τον έφηβο στην ανάγκη να δεχτεί φροντίδα και καθοδήγηση από τους μεγαλυτέρους, ώστε να διατηρήσει τη συναισθηματική του ισορροπία. Ο έφηβος παρουσιάζει έντονη συναισθηματικότητα, όταν πραγματοποιούνται οι επιθυμίες του, αλλά και όταν εμποδίζεται η υλοποίηση αυτών. Βρίσκεται σε μία κατάσταση, κατά την οποία παρουσιάζει έντονες αλλαγές στον τρόπο συμπεριφοράς και αντιμετώπισης όλων των πραγμάτων που τον απασχολούν. Αισθάνεται μεγάλη πίεση, λόγω των νέων δεδομένων που βιώνει στη ζωή του: συναισθήματα που δεν είχε στην παιδική ηλικία, αμφισβήτηση των αξιών, αμφισβήτηση του κόσμου των μεγάλων, ανασφάλεια για το τί επιφυλάσσει το μέλλον, ενοχές για τις ενδόμυχες σκέψεις του. Όλα αυτά τα στοιχεία επηρεάζουν τη συναισθηματική του ανάπτυξη και ισορροπία και σίγουρα κρίνεται απαραίτητη η συμπαράσταση τόσο από τον οικογενειακό και σχολικό χώρο, όσο και από τους συνομηλίκους 32. Συνεχίζοντας τη διερεύνηση της συναισθηματικότητας της εφηβείας, θα μπορούσε να λεχθεί ότι οι έφηβοι συχνά παρουσιάζουν τόσο έντονη εναλλαγή συναισθημάτων, ώστε να εμφανίζεται ως μία διάθεση κυκλοθυμική. Κάποιες από τις βασικές συναισθηματικές εκδηλώσεις που επαναλαμβάνονται είναι επιγραμματικά: Θυμός, απάθεια, άνοια, λύπη-μελαγχολία, φόβος-άγχος, αγωνία, χαρά, ενθουσιασμός, αγάπη, 30 Βλ. Νικ. Μελανίτης, Η εφηβική ηλικία και τα προβλήματα αυτής, εκδ. Γρηγόρη, Αθήνα 1972, σ Βλ. Κων. Μάνος, Ψυχολογία του εφήβου, εκδ. Γρηγόρη, Αθήνα 1999, σσ.166,167, Βλ. Μόζες Λόφερ, Εφηβική διαταραχή και ψυχικός κόσμος, μτφρ. Βάσω Τσιαντή, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 1992, σσ

18 φιλία, έρωτας 33. Μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα μπορεί να αλλάξει η διάθεσή τους και ενώ τη μία στιγμή εμφανίζονται αισιόδοξοι και χαρούμενοι, μετά από λίγο διακατέχονται από θλίψη και μελαγχολία. Σημαντικό ρόλο σε αυτήν την απότομη εναλλαγή των συναισθημάτων τους διαδραματίζει η αστάθεια, την οποία παρουσιάζει ο χαρακτήρας τους και η συμπεριφορά τους. Επίσης οι έφηβοι εμφανίζονται πολύ ευαίσθητοι και ευσυγκίνητοι. Το παραμικρό πράγμα μπορεί να τους επηρεάσει και να διαταράξει την ηρεμία τους, ενώ μερικές φορές η επίπληξη από έναν ενήλικα ή η αποτυχία σε κάποιον τομέα μπορεί να τους οδηγήσει σε ακραίες συμπεριφορές (ακόμα και στην αυτοκτονία σε σπάνιες περιπτώσεις) 34. Προκειμένου, λοιπόν, ο έφηβος να αντιμετωπίσει αυτήν τη θύελλα των συναισθημάτων και να ενταχθεί στην κοινωνία των μεγάλων, χωρίς να ακροβατεί μεταξύ των διφορούμενων πολλές φορές συναισθημάτων του, έχει ανάγκη βοηθείας από κάποιες βασικές προϋποθέσεις που θα τον βοηθήσουν να αναπτυχθεί συναισθηματικά και ψυχικά. Φυσικά οι προϋποθέσεις αυτές θα καθοριστούν από τους ανθρώπους που ενδιαφέρονται άμεσα γι αυτόν: από την οικογένεια, το σχολείο, από το γύρω περιβάλλον και την πολιτεία. Με τη σωστή καθοδήγηση από όλους, θα εξομαλυνθούν οι διάφορες εντάσεις που μπορεί να προκύψουν και θα στεφθεί με επιτυχία η συναισθηματική του ωριμότητα. Τέτοιες προϋποθέσεις μπορεί να θεωρηθούν οι εξής: α) Να κατανοήσει ο έφηβος ότι κάθε άνθρωπος έχει τη δική του προσωπικότητα και θεωρείται ο ίδιος υπεύθυνος για ό,τι πράττει. Γι αυτό και οφείλει να είναι υπεύθυνος και σοβαρός. Εδώ είναι σημαντικό να τονισθεί ότι ο έφηβος, για να αποκτήσει μία ολοκληρωμένη προσωπικότητα, έχει ανάγκη από παραδείγματα προς μίμηση, β) Να προσφερθούν στον έφηβο τα κατάλληλα ιδανικά και πρότυπα, που θα τον οδηγήσουν στο να κοινωνικοποιηθεί ομαλά, και θα τον βοηθήσουν να καλύψει τις πνευματικές και ψυχικές του ανησυχίες, γ) Να δοθεί στον έφηβο δυνατότητα λήψης πρωτοβουλιών και να νιώσει ότι έχει ασφάλεια, αγάπη, φιλική αντιμετώπιση και προσωπική ελευθερία, κατανόηση, επικοινωνία με τους μεγαλυτέρους, ώστε να γίνει συναισθηματικά πιο ώριμος 35. Από το άλλο μέρος, παρόλο που η συναισθηματικότητα παρουσιάζεται έντονη και σχετίζεται με τη βαθύτερη ύπαρξη του εφήβου, δεν είναι λίγες οι φορές, κατά τις οποίες η συναισθηματική του 33 Βλ. Ελ. Τζαβέλα, «Συναισθήματα και έκφραση συναισθημάτων στην εφηβεία. Ενίσχυση θετικών συναισθημάτων και λειτουργική διαχείριση των αρνητικών» Πηγή προσπελάστηκε στις 25/ 11/ Βλ. Βασ. Χαρώνης, Ψυχολογία και αγωγή των εφήβων, Αθήνα 1976, σσ Βλ. Αντ. Κολτσίδας, Ψυχοκοινωνιολογία της αγωγής του εφήβου: η διαμόρφωση του χαρακτήρα και της προσωπικότητας του εφήβου μέσα στο ελεγκτικό περιβάλλον, Θεσσαλονίκη 1988, σσ. 257,

19 κατάσταση δεν εξωτερικεύεται. Ο έφηβος εμφανίζεται εσωστρεφής και λιγότερο εκδηλωτικός, στοιχεία που χαρακτηρίζουν την ηλικία αυτή. Αυτή η συμπεριφορά οφείλεται στον τρόπο με τον οποίο σκέφτεται και στις επιδράσεις που δέχεται από το γύρω περιβάλλον. Επειδή έχει τη δυνατότητα να συγκρατεί τα συναισθήματά του, δίνεται η εντύπωση ότι μπορεί να μη συγκινείται. Στην πραγματικότητα όμως το συναίσθημα κυριεύει όλη την ύπαρξή του, δημιουργεί εντάσεις, πάθη. Αντίθετα κατά την παιδική ηλικία οι εκδηλώσεις αυτές ήταν ανύπαρκτες, καθώς τα συναισθήματα ήταν περισσότερο επιφανειακά 36. Έτσι, κρίνεται σκόπιμο, για την κατανόηση της συναισθηματικής ζωής του εφήβου και της προσωπικότητάς του, να μελετώνται τόσο οι συναισθηματικές καταστάσεις οι οποίες είναι φανερές, όσο και εκείνες, τις οποίες προσπαθεί ο έφηβος να κρύψει και να καλύψει είτε συνειδητά είτε ασυνείδητα. Οι τελευταίες, οι κρυφές συναισθηματικές καταστάσεις θεωρούνται πιο σημαντικές από ψυχολογικής πλευράς σε σχέση με τις άλλες. Μπορούν δε να μελετηθούν με διάφορους τρόπους, όπως με συνέντευξη, φυσική παρατήρηση κ.ά. 37 Εξάλλου, όταν η εφηβική ηλικία πλησιάζει προς το τέλος της, εμφανίζονται νέα προβλήματα και ανάγκες, τα οποία οφείλονται στη συναισθηματική φόρτιση που νιώθουν οι έφηβοι. Μερικά από αυτά είναι. Η ανεξαρτητοποίηση την οποία επιθυμούν να έχουν κυρίως τα κορίτσια, διότι δέχονται περιορισμούς από την οικογένεια. Οι σχέσεις με το άλλο φύλο καθώς και οι ενδεχόμενες απογοητεύσεις, οι οποίες μπορεί να προκύψουν. Οι σκέψεις για το μέλλον και την επαγγελματική αποκατάσταση, σκέψεις οι οποίες κατά τις δύο τελευταίες τάξεις του σχολείου απασχολούν έντονα τους εφήβους, γιατί προετοιμάζονται για την είσοδο τους σε ανώτερα και ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα και αναζητούν εργασία 38. Εντούτοις, παρόλα τα προβλήματα που παρουσιάζονται κατά το τέλος της εφηβικής ηλικίας, το μεγαλύτερο ποσοστό των εφήβων είναι συναισθηματικά πιο ώριμοι από προηγούμενες περιόδους της ζωής τους. Στην επίλυση των συναισθηματικών προβλημάτων των εφήβων μπορούν να συμβάλουν με τον τρόπο τους οι εκπαιδευτικοί, δημιουργώντας καλή ατμόσφαιρα μέσα στην τάξη, ώστε να υπάρξει κατανόηση, συνεργασία και αναγνώριση της προσπάθειας των μαθητών. Με αυτόν τον τρόπο θα είναι πιο εύκολο να ισορροπήσουν συναισθηματικά. Οι εκπαιδευτικοί μπορούν να κάνουν τους μαθητές να νιώσουν ευχάριστα μαζί τους, δείχνοντας ενδιαφέρον για τις επιθυμίες και τις ανάγκες τους. Έτσι, καταφέρνουν να τους βοηθήσουν να 36 Βλ. Λουκ. Παπαναστασίου, μν. έ., σ Βλ. Νικ. Μελανίτης, Η προσωπικότης και ο χαρακτήρ υπό το πρίσμα της επιστημονικής έρευνας, Αθήνα 1953, σσ Βλ. Του αυτού, Η εφηβική ηλικία και τα προβλήματα αυτής, σ

20 αναπτυχθούν συναισθηματικά και να αντιμετωπίσουν το άγχος και την ανασφάλεια, στοιχεία που υπάρχουν έντονα στην εφηβεία 39. Εξίσου σημαντική προς τη συναισθηματική ανάπτυξη του εφήβου είναι η κοινωνική ανάπτυξη αυτού. Ξεκινάει από την παιδική ηλικία και συνεχίζεται μέχρι την εφηβική, όπου και ολοκληρώνεται είτε στο τέλος αυτής της περιόδου ή αργότερα. Η κοινωνική ανάπτυξη του ατόμου είναι «η συμμόρφωσή του σε ό,τι η κοινωνία στο σύνολό της θεωρεί ορθό και εξυπηρετικό για τη λειτουργία της. Πρόκειται για ένα είδος προσαρμογής του ατόμου στις κοινωνικές προσδοκίες και τα ομαδικά πρότυπα που υπάρχουν» 40. Το άτομο, δηλαδή, προκειμένου να μπορέσει να συνυπάρξει μέσα στην κοινωνία με τα υπόλοιπα άτομα, πρέπει να προσαρμόσει τη συμπεριφορά του έτσι ώστε να είναι αποδεκτή από τους υπολοίπους. Ο άνθρωπος, εφόσον γεννιέται μέσα σε μία συγκεκριμένη κοινωνία, θα παρουσιάσει και μία ανάλογη συμπεριφορά αποδεκτή από την κοινωνία στην οποία αναπτύσσεται. Συνεπώς, σημαντικό ρόλο παίζουν εδώ τα πρότυπα κοινωνικής συμπεριφοράς, τα οποία συμβάλλουν καθοριστικά στην κοινωνική ανάπτυξη των εφήβων. Οι έφηβοι επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από το γύρω κοινωνικό περιβάλλον (τον τύπο, την τηλεόραση, το ραδιόφωνο, το θέατρο, τον κινηματογράφο, τις διαφημίσεις, τα διάφορα ρεύματα της εποχής, τις διάφορες αντιλήψεις περί ηθικής, θρησκείας, παιδείας, οικογένειας κ.λ.π.). Ο ρόλος του σχολείου και της οικογένειας θεωρούνται και εδώ ιδιαίτερα σημαντικοί, παρόλο που στη σημερινή εποχή δεν έχουν την επίδραση που είχαν στο παρελθόν. Και τούτο, γιατί οι έφηβοι έχουν πάψει να δέχονται ως πρότυπα τους γονείς τους, καθώς έχει απομυθοποιηθεί η εικόνα που είχαν γι αυτούς και αναζητούν νέα πρότυπα, τα οποία προσπαθούν να μιμηθούν. Αν παρατηρήσει κανείς ποιοι ανήκουν στα είδωλα των νέων και κυρίως των εφήβων, κατά κύριο λόγο θα βρει τραγουδιστές, σταρ του σινεμά, της τηλεόρασης και όχι αξιόλογους ανθρώπους από άλλους τομείς της κοινωνικής πραγματικότητας 41. Χαρακτηριστικό επίσης της κοινωνικής ανάπτυξης του εφήβου, είναι ότι κατά την περίοδο αυτή παρουσιάζεται μία αντιδραστική συμπεριφορά. Οι έφηβοι θέλοντας να εξωτερικεύσουν τα προβλήματά τους έρχονται σε αντίθεση με το κατεστημένο. Με αυτό τον τρόπο έκφρασης φανερώνουν τη δυσαρέσκεια, η οποία τους διακατέχει για όλα τα αρνητικά, τα οποία ενυπάρχουν στην κοινωνία. Ασκούν κριτική σε ό,τι τους ενοχλεί και τους φέρνει δυσφορία και προσπαθούν να ζήσουν με τον δικό τους τρόπο και τους δικούς τους κανόνες. «Η εφηβεία ήταν 39 Βλ. Κων. Μάνος, μν. έ., σ Βλ. Κων. Μάνος, μν. έ., σ Βλ. Ευάγ. Καναβίτσας «Εφηβεία: τα χρόνια της ωρίμανσης, τα χρόνια των συγκρούσεων», Εκπαιδευτικό άρθρο, Κυριακή 15/11/09, πηγή προσπελάστηκε στις 20/11/09. 21

21 και θα είναι πάντα μία περίοδος κρίσης και ανισορροπίας, σαν επακόλουθο της υποχρέωσης που έχουν οι νέοι να πραγματοποιήσουν την ένταξή τους στην κοινωνία και να πάρουν στα χέρια τους την τύχη τους» 42. Η στάση αυτή εξηγείται από το γεγονός ότι υπάρχει κυρίαρχη η ανάγκη για ασφάλεια καθώς και η τάση για επικράτηση έναντι των άλλων. Έτσι ο έφηβος προσπαθεί να δεχτεί την κοινωνική πραγματικότητα. Παρόλα αυτά όμως αρχικά αμφισβητεί το κοινωνικό περιβάλλον και εν συνεχεία αποκτά μία «εκλεκτική στάση», εμφανίζοντας κάποιες αντιδράσεις απέναντι στην κοινωνία, γεγονός που φανερώνει ότι ο έφηβος για να γίνει αποδεκτός μέσα στο κοινωνικό «κατεστημένο», πρέπει να αφιερώσει ένα μέρος της προσωπικής του ελευθερίας. Ακόμη, είναι αξιοσημείωτο ότι η κοινωνική ένταξη του εφήβου, στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην κοινωνικοποίηση που πραγματοποιήθηκε κατά την παιδική ηλικία 43. Βιώνει όμως την ένταξή του στην κοινωνική ζωή διαφορετικά από τότε που βρισκόταν στην παιδική ηλικία. Επίσης εξαρτάται από την ιδιοσυγκρασία του εφήβου, καθώς κάθε έφηβος είναι διαφορετικός. Επειδή δε κατά την εφηβική ηλικία αναζητά την ανεξαρτησία και την αίσθηση της αυτονομίας, πιστεύει ότι όλος ο κόσμος είναι δικός του και όταν αντιλαμβάνεται ότι κάτι τέτοιο δεν ισχύει στην πραγματικότητα, τότε συγκρούεται με το κοινωνικό περιβάλλον, το οποίο χαρακτηρίζει ως «κατεστημένο». Η αντίθεση που δημιουργείται κλονίζει την ψυχική ηρεμία του εφήβου, καθώς προσπαθεί να προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα 44. Πέραν αυτού, οι έφηβοι ενώ επιθυμούν να αποκτήσουν αυτονομία και ανεξαρτησία, αναλαμβάνοντας οι ίδιοι «την ευθύνη του εαυτού τους» 45, έχουν την ανάγκη να νιώσουν ότι αποτελούν κομμάτι της κοινωνίας. Γι αυτό η σωστή καθοδήγηση και αγωγή, που προσφέρεται από τους γονείς εγκαίρως στα παιδιά, βοηθάει στην ομαλή κοινωνικοποίησή τους αργότερα. Η εισαγωγή του εφήβου στον κόσμο των μεγάλων χρειάζεται μεγάλη προσοχή, καθώς λανθασμένοι χειρισμοί μπορεί να τον αποπροσανατολίσουν. Οι γονείς πρέπει να είναι υπεύθυνοι και σοβαροί. Να προσφέρουν σταδιακά στο παιδί μέχρι την εφηβική ηλικία μία αίσθηση ανεξαρτησίας, χωρίς όμως να φθάνουν σε ακραίες καταστάσεις. Διότι υπάρχουν γονείς που δεν θέλουν να παραδεχτούν ότι το παιδί τους μεγάλωσε και προσπαθούν με διάφορους τρόπους να προσκολληθούν επάνω του, με αποτέλεσμα να μην επιτρέπουν την ομαλή 42 Μπέρτ Ρεϊμόν-Ριβιέ, Η κοινωνική ανάπτυξη του εφήβου, μτφρ. Μαρίζα ντε Κάστρο, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 1989, σ Αλέξ. Κοσμόπουλος, Ψυχολογία και οδηγητική της παιδικής και νεανικής ηλικίας, έκδ. Β, εκδ. Γρηγόρη, Αθήνα 1990, σσ Βλ. Αντ. Ελευθεριάδης, Ψυχοπαιδαγωγικά προβλήματα: όλα τα θέματα του Α.Σ.Ε.Π., έκδ. Γ, εκδ. Σύγχρονη πέννα, Αθήνα 2002, σ Αυτόθι, σ

22 κοινωνική του ανάπτυξη. Βέβαια υπάρχει και η άλλη πλευρά, αυτών που παρουσιάζουν μία μορφή αδιαφορίας και αφήνουν ανεξέλεγκτο τον έφηβο, μόνο του στις πράξεις και τις επιλογές του. Μετά τους γονείς, το σχολείο αποτελεί τον δεύτερο σημαντικότερο παράγοντα κοινωνικοποίησης. Η κοινωνική ανάπτυξη του εφήβου, μέσα στα πλαίσια του σχολείου, μπορεί να πραγματοποιηθεί επιτυχώς, αρκεί να υπάρχουν οι κατάλληλες προϋποθέσεις. Μέσα από το σχολείο και τη σχολική τάξη, προσφέρονται στον μαθητή πολλές ευκαιρίες συνεργασίας με τους συμμαθητές και καθηγητές. Αυτό συμβάλλει σημαντικά στην κοινωνικοποίησή του, καθώς μέσα από τις κοινωνικές αυτές σχέσεις θα ζήσει εμπειρίες και στιγμές που θα τον βοηθήσουν να εγκλιματιστεί στην κοινωνία των μεγάλων. Οι σχέσεις με τους συμμαθητές και τους καθηγητές πρέπει να στηρίζονται στον αλληλοσεβασμό, στην κατανόηση, στην ειλικρίνεια. Επίσης η συμμετοχή των μαθητών σε διάφορες σχολικές ομάδες και δραστηριότητες, μπορούν να διαμορφώσουν τον χαρακτήρα τους και να καλλιεργήσουν την υπευθυνότητα, τη συνεργατικότητα, την άμιλλα. Οι αδύναμοι και ντροπαλοί μαθητές μπορούν να αποκτήσουν περισσότερη αυτοπεποίθηση, στοιχείο που θα τους βοηθήσει στην ένταξή τους σε κοινωνικές ομάδες. Η συμμετοχή των μαθητών σε μία σχολική ομάδα τους ωθεί να θέσουν κοινούς σκοπούς και να εργαστούν όλοι για την επίτευξή τους. Όλα όσα αναφέρθηκαν παραπάνω θεωρούνται καθοριστικά για την κοινωνική ανάπτυξη του εφήβου 46. Συμπερασματικά, η κοινωνική ανάπτυξη και τα εφόδια που θα λάβει ο έφηβος κατά την παιδική και εφηβική ηλικία από όλους τους φορείς, οι οποίοι ασχολούνται με το παιδαγωγικό έργο (οικογένεια, σχολείο, κοινωνία) θα επηρεάσουν σε μεγάλο βαθμό την κοινωνικοποίησή του, και κατ επέκταση την όλη του συμπεριφορά απέναντι στους συνανθρώπους του. Η πορεία της κοινωνικής του ανάπτυξης θα συντελέσει αργότερα καθοριστικά στην ένταξή του μέσα στην κοινωνία και στον τρόπο έκφρασης της κοινωνικότητάς του, ο οποίος μπορεί να παρουσιαστεί θετικός ή αρνητικός. 1γ. Η θρησκευτική και ηθική ανάπτυξη του εφήβου Περνούμε τώρα στη θρησκευτική και ηθική ανάπτυξη του εφήβου, μία διάσταση της αναπτυξιακής του εξέλιξης μείζονος σημασίας και εξίσου σημαντική προς τις άλλες, που έχουν ήδη διερευνηθεί. 46 Βλ. Σπ. Τρυφωνόπουλος, μν. έ., σσ

23 Καταρχήν το παιδί δέχεται τα πρώτα στοιχεία σχετικά με τη θρησκεία από το σχολείο και την οικογένεια. Οι θρησκευτικές εμπειρίες, τις οποίες θα αποκτήσει είναι ανάλογες με αυτές των γονέων του και με αυτές που θα γνωρίσει στο ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον. Η συμβολή της οικογένειας λοιπόν αλλά και του σχολείου θεωρούνται σημαντικοί παράγοντες στη διαμόρφωση της θρησκευτικής ανάπτυξης του εφήβου. Και τούτο καθώς κατά την εφηβική ηλικία οι απόψεις του εφήβου για τα θέματα γύρω από τη θρησκεία διαφοροποιούνται σε σχέση με την παιδική και ο έφηβος έχει ανάγκη από καθοδήγηση και από διάλογο προκειμένου να κατανοήσει τα θέματα της θρησκείας. Αρχίζει, πλέον, να ασκεί κριτική στα θρησκευτικά πιστεύω, τα οποία είχε στην παιδική ηλικία και να διαμορφώνει τις απόψεις του ανάλογα με τις νέες ανάγκες, οι οποίες εμφανίστηκαν στη ζωή του. Αναλυτικότερα, η πορεία των εφήβων στη θρησκευτική ζωή μπορεί να παρουσιάσει διάφορες μεταπτώσεις καθώς ένα ποσοστό των εφήβων σταματάει να εκκλησιάζεται, κάποιοι πιστεύουν στη θρησκεία με τον τρόπο που κρίνουν αυτοί σωστό, ενώ υπάρχουν και έφηβοι που δυστυχώς παρασύρονται από διάφορες παραθρησκευτικές ή αιρετικές ομάδες. Βέβαια δεν είναι λίγοι οι έφηβοι που δίνουν μεγάλη αξία στη θρησκεία και τη θεωρούν καθοριστική για την περαιτέρω πορεία της ζωής τους 47. Η συμβολή επίσης των εκκλησιαστικών φορέων είναι σημαντική, αλλά δυστυχώς η άποψη των εφήβων γι αυτούς είναι κατά μεγάλο βαθμό αρνητική, κυρίως λόγω των διάφορων σκανδάλων που γίνονται γνωστά και αφορούν ανθρώπους που εκπροσωπούν τη θρησκεία. Εδώ θα πρέπει να μάθουν οι έφηβοι ότι δεν μπορεί να καταδικάζεται μία θρησκεία, επειδή οι εκπρόσωποί της διαπράττουν μεμπτές πράξεις. Δημιουργείται ωστόσο απογοήτευση, όταν βλέπουν τέτοιου είδους συμπεριφορές από θρησκευόμενους και εκπροσώπους της θρησκείας, διότι οι έφηβοι είναι σε μία ηλικία κατά την οποία επιθυμούν τη δικαιοσύνη και το καλό αντί του κακού 48. Κατά την πρώτη φάση της εφηβικής ηλικίας (13-16 ετών), ο έφηβος παύει πλέον να παρουσιάζει την ευπιστία την οποία είχε στην παιδική ηλικία. Εμφανίζονται αμφιβολίες για διάφορα θρησκευτικά και δογματικά θέματα, όπως π.χ. για τα θαύματα ή την Ανάσταση του Κυρίου. Παρατηρεί την αδικία που επικρατεί στην κοινωνία και διερωτάται πώς μπορεί ο κόσμος να δημιουργήθηκε βάσει κάποιου σχεδίου θεϊκού, και να συνυπάρχει το καλό με το κακό. Γενικά βρίσκεται σε μία έντονη ψυχική και ηθική αναστάτωση και χρειάζεται οπωσδήποτε τη συμπαράσταση του εκπαιδευτικού. Στην πραγματικότητα ο έφηβος αναζητά την ουσία της θρησκευτικής αλήθειας, μίας αλήθειας που θα 47 Βλ. Γ. Κρασανάκης, Ψυχοπαιδαγωγικά προβλήματα της εφηβικής ηλικίας, εκδ. Σμυρνιωτάκης, Αθήνα 1988, σσ. 113, Βλ. Κων. Μάνος, μν. έ., σ

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η κάθε αναπηρία ή η κάθε ιδιαιτερότητα συνήθως έχει επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιαγράμματα Εκθέσεων Β! Γυμνασίου

Σχεδιαγράμματα Εκθέσεων Β! Γυμνασίου Σχεδιαγράμματα Εκθέσεων Β! Γυμνασίου ΕΝΟΤΗΤΑ 3 Φιλία Προϋποθέσεις ορθής φιλίας: Σεβασμός στην προσωπικότητα του άλλου. Ειλικρίνεια και τιμιότητα. Κατανόηση προβλημάτων. Αλληλοβοήθεια. Κοινά ενδιαφέροντα.

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό Έτος: 2014-2015 Α Τετράμηνο Τάξη: Α Λυκείου Εργασία: «Συναισθήματα και εφηβεία» Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Κα Γιανναρά

Σχολικό Έτος: 2014-2015 Α Τετράμηνο Τάξη: Α Λυκείου Εργασία: «Συναισθήματα και εφηβεία» Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Κα Γιανναρά Σχολικό Έτος: 2014-2015 Α Τετράμηνο Τάξη: Α Λυκείου Εργασία: «Συναισθήματα και εφηβεία» Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Κα Γιανναρά Τα συναισθήματα παίζουν καθοριστικό ρόλο στην καθημερινή ζωή των έφηβων μαθητών.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟΙ ΠΑΙΚΤΕΣ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΛΥΤΕΡΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ Ο ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΗΜΕΡΑ Εμπειρικές γνώσεις Έλλειψη μεθοδολογίας

Διαβάστε περισσότερα

www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point.

www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point. www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point. Συγγραφέας του βιβλίου είναι η Τζακλίν Ουίλσον και απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΟΑΕΔ Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Μαρμαρινός Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι,

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Μετά την σύντοµη ανάπαυλα των Χριστουγεννιάτικων διακοπών µας, έφτασε ένας ορεξάτος και Ολόφρεσκος Νέος Χρόνος που κουβαλά µαζί

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53 Πίνακας Περιεχομένων Εισαγωγή... 5 Κεφάλαιο 1 Πώς μαθαίνουν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας...11 Η Φυσική Αγωγή στην προσχολική ηλικία...14 Σχέση της Φυσικής Αγωγής με τους τομείς ανάπτυξης του παιδιού...16

Διαβάστε περισσότερα

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) ***

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) *** «...Η γλωσσομάθεια στις μέρες μας είναι απαραίτητη. Τα άτομα με επαρκή γνώση μιας ξένης γλώσσας έχουν τη δυνατότητα να είναι αποτελεσματικότεροι στις σπουδές τους, αφού μπορούν ψάχνοντας σε ξένες βιβλιογραφίες

Διαβάστε περισσότερα

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: αστρολογία & σχέσεις 6 μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ: με ποιον τρόπο αγαπάμε 42 ΜΑΘΗΜΑ ΠΕΜΠΤΟ: με

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα της παρουσίασης. Οικογενειακό περιβάλλον και αγωγή. Η οικογένεια. Στάδια κοινωνικοποίησης µέσα από την οικογένεια:

Θέµατα της παρουσίασης. Οικογενειακό περιβάλλον και αγωγή. Η οικογένεια. Στάδια κοινωνικοποίησης µέσα από την οικογένεια: ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Θέµατα της παρουσίασης Οικογενειακό περιβάλλον και αγωγή Σακελλαρίου Κίµων Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα H οικογένεια ως

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ)

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΔΕΠΥ; Αποτελεί μια ομάδα διαταραχών όπου τα συμπτώματα εμφανίζονται πριν από την ηλικία των 12 ετών. Τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Ορισμός Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία.

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Οικογενειακή Αγωγή Ι Σχολική Χρονιά: 2007 2008 Καθηγήτρια Οικιακής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

Μιμίκα Κρανάκη, Ένα τόπι χρωματιστό

Μιμίκα Κρανάκη, Ένα τόπι χρωματιστό Μιμίκα Κρανάκη, Ένα τόπι χρωματιστό Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α Γυμνασίου Απαντήσεις ερωτήσεων σχολικού βιβλίου σχ. βιβλίο (σελ. 184) Γυμνάσιο: 9.000 μαθήματα με βίντεο-διδασκαλία για όλο το σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Η κοινωνία μας περνά ένα στάδιο ταχύτατων μεταλλαγών και ανακατατάξεων, όπου αμφισβητούνται αξίες και θεσμοί. Σήμερα οι θεσμοί έχουν γίνει πολύμορφοι και σύνθετοι, ενώ ταυτόχρονα όσοι άντεξαν

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

«Βιωματική άσκηση» Βαρβέρη Μαριάνθη, Κοινωνική Ψυχολόγος, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών - Εφήβων Ψ.Ν.Θ.

«Βιωματική άσκηση» Βαρβέρη Μαριάνθη, Κοινωνική Ψυχολόγος, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών - Εφήβων Ψ.Ν.Θ. «Βιωματική άσκηση» Βαρβέρη Μαριάνθη, Κοινωνική Ψυχολόγος, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών - Εφήβων Ψ.Ν.Θ. Μετά την εισήγηση της 1 ης ημέρας, αρχικά χωρίσαμε τους εκπαιδευτικούς σε 4 ομάδες και δόθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε.

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε. Μάχη Νικολάρα: Θα μιλήσουμε για τον τομέα της εκπαίδευσης από μια άλλη σκοπιά. Οι ανακοινώσεις του Υπουργείου Παιδείας εχθές ανέτρεψαν κατά κάποιο τρόπο τον προγραμματισμό αυτής της εκπομπής, όμως όλα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή).

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή). ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 [Η φιλία] Τα παιδιά ωφελούνται πολύ από στενές φιλικές σχέσεις στις οποίες υπάρχει αμοιβαία εμπιστοσύνη. Οι φιλίες τα βοηθούν να συνειδητοποιήσουν κοινωνικές έννοιες, να συνυπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής Επιστήμης, σας καλωσορίζει

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Επιμόρφωση εκπαιδευτών/τριών Επιμορφωτικών Κέντρων Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού

Επιμόρφωση εκπαιδευτών/τριών Επιμορφωτικών Κέντρων Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού Επιμόρφωση εκπαιδευτών/τριών Επιμορφωτικών Κέντρων Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού Σάββατο, 28 Μαρτίου 2015 Λύκειο Λατσιών Αλέξανδρος Ταμπάκης Εκπαιδευτής Ε.Κ. Εισαγωγή 1. Χαρακτηριστικά ενήλικων εκπαιδευομένων

Διαβάστε περισσότερα

Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα

Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα Βίκη Παυλίδη Εκπαιδευτική Ψυχολόγος, ΜΑ,MSc Τμήμα Συμβουλευτικής & Ψυχολογίας Εκπαιδευτήρια Γείτονα Χαρακτηριστικά της χαρισματικότητας Γνωστικές Δεξιότητες Τρόποι

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ: «Αξιολόγηση Εκπαιδευτικής Επάρκειας Ανάπτυξη παιδαγωγικών και διδακτικών δεξιοτήτων στη Γενική, Ειδική και Διαπολιτισμική Αγωγή, με έμφαση στην Καινοτομία και

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

www.synodoiporos,weebly.com Page 1

www.synodoiporos,weebly.com Page 1 ΓΡΑΦΟΝΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Σε πρώτη φάση διαβάζουμε τουλάχιστον 2 φορές ολόκληρο το κείμενο και φροντίζουμε να το κατανοήσουμε πλήρως. Προσέχουμε ιδιαίτερα τη στάση - άποψη του συγγραφέα και το σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης

του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης Κοινωνικοποίηση του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Στους ρυθμούς με τους οποίους

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Μ. Χρήστου Στο Δημοτικό Σχολείο, τα σχολικά εγχειρίδια που χρησιμοποιούνται τα τελευταία χρόνια είναι εμπλουτισμένα με

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ενότητα 1η: Παιδιά, Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας, Εκπαίδευση Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti Οδηγός εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Ένταξη και αποδοχή Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Ενότητα κατάρτισης για γονείς και

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΦΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com

ΜΟΡΦΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com ΜΟΡΦΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Αφηγηματική προσέγγιση: Αποτελεί τη βασική μορφή των δασκαλοκεντρικών μεθόδων διδασκαλίας. Ο δάσκαλος δίνει τις πληροφορίες, ενώ οι μαθητές του παρακολουθούν μένοντας αμέτοχοι και κρατώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική. Θεμελιώδη προβλήματα. Δ. Χατζηχαριστός - Αντικείμενο της Παιδαγωγικής http://users.uoa.gr/~dhatziha Διαφάνεια: 1.

Παιδαγωγική. Θεμελιώδη προβλήματα. Δ. Χατζηχαριστός - Αντικείμενο της Παιδαγωγικής http://users.uoa.gr/~dhatziha Διαφάνεια: 1. Παιδαγωγική Θεμελιώδη προβλήματα http://users.uoa.gr/~dhatziha Διαφάνεια: 1 ο δάσκαλος είναι ποιητής του ανθρώπου ριζώνει τη ζωή και ξεριζώνει την ψευτιά Χτίζει Μαθαίνει το μάρμαρο τους της νέους γνώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76

μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76 μάθημα έβδομο: δίας 82 μάθημα ογδοο: κρονοσ

Διαβάστε περισσότερα

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Σε συνεργασία με την Περιφερειακή Διεύθυνση Π.Ε. & Δ.Ε. Νοτίου Αιγαίου ΗΜΕΡΙΔΑ Το νέο κοινωνιολογικό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑTΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1. Ανάπτυξη και Ενδυνάμωση του Εαυτού 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 Συναισθηματική Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι!

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Με ένα πραγματικά απλό και κατανοητό λόγο, η κυρία Μιγγείρου στο νέο της βιβλίο Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι, που

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΜΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ

Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΜΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ Η φιλοσοφία μας για την εκπαίδευση και το σχολείο του παρόντος, έχει ως βασικό της άξονα ένα σχολείο: που εφαρμόζει στην «πράξη» τη μαθητοκεντρική διδασκαλία και την ολιστική προσέγγιση

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Φύση και Σχολικοί Κήποι Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Ιστορικά στοιχεία Η «μόρφωση» του ανθρώπου άρχισε άτυπα από την επαφή του με

Διαβάστε περισσότερα

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών Ανακοίνωση στο 7 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας, Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Περιγραφή Συμβουλευτικής ανήκει στην ευρύτερη κατηγορία των Συμβουλευτικών Κέντρων. Τα Συμβουλευτικά Κέντρα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Γυθείου 1 Α, 152 31 Χαλάνδρι Τηλ.: 210-6741 933, 210-6740 118, Fax: 210-6724 536 e-mail: info@pedtrauma.gr www.pedtrauma.gr Γιατί Πρόληψη Παιδικών Ατυχημάτων;

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΣΕ ΤΑΞΕΙΣ ΜΕ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΜΑΘΗΤΙΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ Η υφιστάμενη κατάσταση καταπίεση από τον κοινωνικό τους περίγυρο απαιτήσεις του σχολικού περιβάλλοντος Όλο και περισσότεροι

Διαβάστε περισσότερα

Aθήνα, 17 Σεπτεμβρίου 2008

Aθήνα, 17 Σεπτεμβρίου 2008 EΛΛHNIKH ΔHMOKPATIA YΠOYPΓEIO EΘNIKHΣ ΠAIΔEIAΣ & ΘPHΣKEYMATΩN ΠEPIΦEPEIAKH ΔIEYΘYNΣH A /ΘMIAΣ & B ΘMIAΣ EKΠAIΔEYΣHΣ ATTIKHΣ ΓPAΦEIO ΣXOΛIKΩN ΣYMBOYΛΩN B ΔIEYΘYNΣHΣ Δ.E. AΘHNAΣ Γούναρη 60 15343 Aγ. Παρασκευή

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία

Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία Όταν το άτομο έρχεται αντιμέτωπο για πρώτη φορά με την άμεση πράξη της αναζήτησης και εξεύρεσης εργασίας, πρέπει, ουσιαστικά, να εντοπίσει

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ: ΕΓΓΕΝΗΣ Η ΕΠΙΚΤΗΤΗ; Η επιθετικότητα είναι η πιο κοινή συναισθηματική αντίδραση του νηπίου. Διαφορετικές απόψεις έχουν διατυπωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ. Negative feelings management

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ. Negative feelings management ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ Negative feelings management Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα για την Διαχείριση Αρνητικών Συναισθημάτων είναι μα πλήρης, αυτόνομη και ολοκληρωμένη εκπαιδευτική ενότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα