ΚΟΥΜΑΝΔΑΡΙΑ Το κρασί-θρύλος της Κύπρου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΟΥΜΑΝΔΑΡΙΑ Το κρασί-θρύλος της Κύπρου"

Transcript

1

2 Κυριάκος Δ. Παπαδόπουλος ΚΟΥΜΑΝΔΑΡΙΑ Το κρασί-θρύλος της Κύπρου Φωτογραφίες Στέφανος Πάσχος Εκδόσεις Κυπροέπεια 1

3 ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΥΠΡΟΕΠΕΙΑ Σειρά: Γνώσεις για όλους Διευθυντής Σειράς: Μ.Α. Σοφοκλέους. ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Σχέδιο και σχεδιασμός εξωφύλλου: Άννα Παπαδοπούλου Φωτογραφία συγγραφέα: Μηνάς Χ Εφραιμίδης (Studio Minas) Διεύθυνση Συγγραφέα: Κυριάκος Παπαδόπουλος Αγίου Επικτήτου, , Άγιος Αθανάσιος, Λεμεσός Τηλ web page: Κυριάκος Δ. Παπαδόπουλος (1945- ) Εκδόσεις Κυπροέπεια, 2004 All rights reserved. Τυπογραφεία ISBN. : 2

4 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αρώματα θεσπέσια πνέουν. Μπουκέτο εσύ του άγριου κάμπου. Χαρούπι, σταφίδα και μέλι, με του μοσφύλου το λευκότατο άνθος. Γεύση φλογερή σαν φιλί στης παρθένας τα χείλη, και μέθη γλυκιά σ ερωτικό ύπνο στης Κύπριδας το στέρνο! Ρουμπίνι λαμπερό με θαμπώνει από την αιώνια αύρα της γης μου. Αν κάποιο κρασί ταιριάζει με το περιεχόμενο των πιο πάνω στίχων, τότε αυτό σίγουρα είναι η Κουμανδαρία. Αρκεί να τη δοκιμάσει κάποιος, έστω μια φορά στη ζωή του, για να γίνει ακόλουθός της πιστός και ρομαντικός. Θα εντυπωσιαστεί από τον πλούτο των γεύσεων και αρωμάτων που περικλείονται σε κάθε σταγόνα της. Ένας πλούτος που καλύπτει με εκπληκτική σαφήνεια και χωρίς κενά όλο το φάσμα των αισθήσεων. Χρώμα ζεστό, από χρυσό μέχρι ρουμπίνι άρωμα πολύπλοκο, αιθέριο, ερωτικό γεύση γλυκιά και φλογερή, γεμάτη φως και φωτιά. Κι ύστερα, το πνεύμα του εισχωρεί στο νου και στη ψυχή για να περιπλανηθεί σε κόσμους αιθέριους, ανώτερους, μυστηριώδεις, που βρίσκονατι πέρα από το πεζότητα του αιώνα μας. Κι όμως, αυτό το μοναδικό κρασί που στα πολύ παλιά χρόνια έγινε το αγαπητό ποτό θεών και ανθρώπων, που οι κάτοικοι του νησιού το εμπορεύονταν μέχρι τα πέρατα του τότε γνωστού κόσμου και που οι οινοπαραγωγοί άλλων χωρών αποπειράθηκαν πολλές φορές να το αντιγράψουν, αποξεχάστηκε για κάποια περίοδο. Έμειναν να κυριαρχούν στις αγορές όλου του κόσμου οι απομιμήσεις του. Η αιωνιότητα όμως δεν χάνεται ούτε μέσα σε ωκεανούς αγνωμοσύνης. Ξεπηδάει κάθε στιγμή αμόλυντη η πορεία του μέσα από τους αιώνες, μέσα από τους αμπελώνες της σκελετωμένης γης, μέσα από τα χαλάσματα και τις δόμες για να ωριμάσει κάτω από τον ζεστό κυπριακό ήλιο, να ζυμώσει στα πιθάρια και να μας μεθύσει. Ένα κρασί με μεγάλη παράδοση και ιστορία. Με άλλα λόγια, ένα κρασί-θρύλος. Περνώντας από τη λαίλαπα των κατακτήσεων που για χιλιάδες χρόνια βασάνισαν, ερήμωσαν κι ορφάνεψαν την Κύπρο, η Κουμανδαρία έμεινε ανέπαφη, όπως κι η ψυχή των ανθρώπων της όπως ανέπαφη έμεινε η λατρεία της Αφροδίτης, του Διόνυσου και του Ναζωραίου ανάμεσα στους αιώνες. Ο κυπριακός αμπελώνας κατάφερε να αντέξει την ερήμωση από τις πολύχρονες ανομβρίες, να μείνει ανέγγιχτος από τη φυλλοξήρα κι η Κουμανδαρία να βγει με το κεφάλι ψηλά από τους μαύρους χρόνους της Τουρκοκρατίας. Παρόλες τις δύσκολες στιγμές που πέρασε η Κουμανδαρία, και παρόλο το μεγάλο ανταγωνισμό που αντιμετωπίζει, δεν έχει τίποτα να φοβηθεί, γιατί οι απομιμήσεις είναι πάντα κατώτερες από το πρωτότυπο. Έτσι, σήμερα όποιος γευτεί αυτό το κρασί γίνεται αμέσως φανατικός φίλος του. 3

5 Σαν κρασί με ελεγχόμενη ονομασία προέλευσης, που ήταν πάντα, ατενίζει με αισιοδοξία το μέλλον του στην Ευρώπη, αλλά και σε όλο τον κόσμο, διεκδικώντας το χαμένο μεγαλείο που είχε κάποτε. 4

6 2. ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥΡΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Με επιφάνεια τετραγωνικών χιλιομέτρων και με πληθυσμό μόλις 750,000 κατοίκους, η Κύπρος θα μπορούσε να χαρακτηριστεί κατ αναλογία σαν η πιο αντιπροσωπευτική αμπελουργική χώρα στον κόσμο. Αρχαιολογικές και ι- στορικές μαρτυρίες μάς δείχνουν μια σημαντική παρουσία κρασιών καθ όλη τη διάρκεια της μακρινής ιστορίας του νησιού. Σήμερα, με μια παράδοση 4000 χρόνων και με καλλιεργήσιμη έκταση εκταρίων αμπελιού όλων των ειδών, το νησί παράγει γύρω στα 200 εκατομμύρια κιλά σταφύλια. Δεν είναι τυχαίο που η Κύπρος έχει αυτήν την μακρά παράδοση στην καλλιέργεια του αμπελιού. Οι λόγοι είναι φανεροί: το κλίμα, οι ποικιλίες, το έδαφος και το υπέδαφος είναι βασικοί παράγοντες για την παραγωγή σταφυλιού καλής ποιότητας. Τα κυπριακά οινοποιήσιμα αμπέλια βρίσκονται κυρίως στις νότιες και δυτικές πλαγιές της οροσειράς του Τροόδους, ενώ αντίθετα οι επιτραπέζιες ποικιλίες, των οποίων τα σταφύλια ωριμάζουν γρηγορότερα, καλλιεργούνται στις γόνιμες πεδιάδες κοντά στις ακτές, που απλώνονται από τη Λεμεσό ως την Πάφο. Τα μακρινά ηλιόλουστα καλοκαίρια της Μεσογείου είναι πολύ σημαντικά, βοηθούν στην ωρίμανση του φρούτου δίνοντας του γεύση απαράμιλλη, οι ήπιοι χειμώνες και οι αύρες εμποδίζουν τον παγετό και διαλύουν την ομίχλη προστατεύοντας τα αμπέλια και το σταφύλι από τις μυκητολογικές ασθένειες. Η φυλλοξήρα, το παράσιτο μάστιγα που προσβάλλει τις ρίζες των αμπελιών, δεν έχει ποτέ επιτεθεί στα κλήματα της Κύπρου, έτσι παραμένει μια από τις λίγες χώρες στον κόσμο που δεν γνώρισε αυτό το παράσιτο Γεωγραφικό περίγραμμα Η αμπελουργική περιοχή της Κύπρου βρίσκεται κυρίως στην διοικητική περιφέρεια της Λεμεσού και της Πάφου. Τα οινοποιήσιμα σταφύλια καλλιεργούνται σε ορεινές ή ημιορεινές περιοχές στις νότιες και δυτικές πλαγιές της οροσειράς του Τροόδους, σ ένα υψόμετρο 250 έως 1300 μέτρων πάνω από το επίπεδο της θάλασσας, με ε- ξαίρεση την περιοχή της Μαδαρής που φθάνει και τα 1600 μέτρα. Εδώ, χάρη στις βροχοπτώσεις εκμεταλλεύονται εδάφη στα οποία κανένα άλλο είδος καλλιέργειας δεν θα μπορούσε να δώσει αποδεκτά οικονομικά αποτελέσματα. Η αμπελουργική περιοχή διαιρείται στις πιο κάτω έξι κεντρικές ζώνες με τις υποδιαιρέσεις τους: 5

7 α) Περιοχή Κουμανδαρίας: Άγιος Γεώργιος, Άγιος Κωνσταντίνος, Άγιος Μάμας, Άγιος Παύλος, Αψιού, Γεράσα, Δωρός, Ζωοπηγή, ΚαλόΧωριό, Καπηλειό, Λάνια, Λουβαράς, Μονάγρι, Συλίκου. β) Περιοχή Λαόνα Ακάμα Δρούσια, Ίνια, Κάθηκας, Κρήτου Τέρρα, Πάνω και Κάτω Αρόδες. γ) Βουνί Παναγιάς - Αμπελίτης Αμπελίτης, Γαλαταριά, Κοιλίνια, Παναγιά. δ) Περιοχή Πιτσιλιάς Αγία Ειρήνη, Άγιος Ιωάννης, Άγιος Θεόδωρος, Αγρίδια, Αγρός, Αληθινού, Άλωνα, Απλίκι, Ασκάς, Γούρρι, Δύμες, Καμπί, Καννάβια, Κάτω Μύλος, Κούρδαλι, Κυπερούντα, Λαγουδέρα, Λαζάνια, Λειβάδια, Οδού, Παλαιχώρι, Πελένδρι, Πλατανιστάσα, Ποταμίτισσα, Πολύστυπος, Σαράντι, Σπήλια, Συκόπετρα, Φαρμακάς, Φικάρδου, Φτερικούδι, Χανδριά. ε) Κρασοχώρια Τα τεμάχια των πιο κάτω κοινοτήτων με υψόμετρο 600 μέτρα και άνω, δηλαδή που εντάσσονται στη ζώνη Γ III (α) της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Άγιος Αμβρόσιος, Άγιος Θεράπων, Άρσος, Βάσα, Βουνί, Γεροβάσα, Δορά, Κισσούσα. Κοιλάνι, Κουκά, Λόφου, Μαλλιά, Μανδριά, Όμοδος, Πάνω Κυβίδες, Πάχνα, Πέρα Πεδί, Ποταμίου, Τριμίκλινη, Τρόζενα. Υποπεριοχή Αφάμης Τα τεμάχια των κοινοτήτων Βουνί, Κοιλάνι, Μανδριά και Όμοδος (ανατολικά του ποταμού Χα - Ποτάμι ) με υψόμετρο 750 μέτρα και άνω. Υποπεριοχή Λαόνα Τα τεμάχια των κοινοτήτων Άρσος, Βάσα και Όμοδος (δυτικά του ποταμού Χα - Ποτάμι ) με υψόμετρο 750 μέτρα και άνω. 6

8 2.2. Αμπελοκαλλιέργεια. Τα κυπριακά αμπέλια καλύπτουν μεγάλο ποσοστό των νοτιοδυτικών, κυρίως, πλαγιών της οροσειράς του Τροόδους, όπου με μεγάλη δυσκολία χρησιμοποιούνται τα μηχανικά μέσα. Όμως το έδαφος των αμπελώνων προστατεύεται από τη διάβρωση με τις ξερολιθιές (δόμες), οι οποίες δίνουν ένα ξεχωριστό χαρακτήρα στην περιοχή, δημιουργώντας τοπία εξαιρετικής ομορφιάς και γραφικότητας. Σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει σε πολλές χώρες όπου η αμπελοκαλιέργεια, ιδιαίτερα τους τελευταίους δύο αιώνες καλύπτει μεγάλο ποικιλιακό υλικό, στην Κύπρο έχουμε σταθερή πίστη αναφορικά με την Κουμανδαρία στις δυο παραδοσιακές ποικιλίες από τις οποίες προέρχεται ΜΑΥΡΟ και ΞΥΝΙΣΤΕΡΙ- προχωρώντας σε ό,τι αφορά τα άλλα είδη κρασιού σταδιακά αξιοποιώντας τις νέες ευρωπαϊκές ποικιλίες. Έχει προτιμηθεί η καλλιέργεια των παραδοσιακών ποικιλιών αντί "νεότερων" για τις οποίες οι αμπελουργοί γνωρίζουνε πολύ λίγα. Εντούτοις, οι νέοι προσανατολισμοί της Κυπριακής αμπελοκαλλιέργειας έχουν επιβάλει από το 1958, μετά από γνωμοδότηση ειδικών, την εισαγωγή ενός μεγάλου αριθμού (75) ποικιλιών σταφυλιού (επιτραπέζιων και για οινοπαραγωγή), οι οποίες καλλιεργούνται στην Ευρώπη και σε άλλες χώρες. Αυτές οι καινούργιες για την Κύπρο ποικιλίες έχουν δοκιμαστεί στις εδαφοκλιματολογικές συνθήκες του τόπου σε δοκιμαστικούς αμπελώνες οι οποίοι φτιάχτηκαν ειδικά γι αυτό το σκοπό. Μετά από πολύχρονες μελέτες από τον Κλάδο Αμπελουργίας και Οινολογίας του Τμήματος Γεωργίας, επιλέχτηκαν οι πιο κατάλληλες και εισήχθησαν στους Κυπριακούς αμπελώνες σύμφωνα με ένα σχέδιο αναφύτευσης που άρχισε το Η τυπολογία των οινοποιήσιμων σταφυλιών κυριαρχείται από τις τοπικές ποικιλίες (90%) κυρίως από την ποικιλία ΜΑΥΡΟ η οποία καλλιεργείται στο 73% συνόλου των περιοχών, στις οποίες παράγονται οινοποιήσιμα σταφύλια. Η παραδοσιακή λευκή ποικιλία ΞΥΝΙΣΤΕΡΙ καλύπτει το 14%. Αυτές οι δυο τοπικές ποικιλίες έχουνε εξοικειωθεί αρκετά καλά με το κλίμα και το έδαφος της χώρας. Το ΞΥΝΙΣΤΕΡΙ ειδικά, είναι πολύ ανθεκτικό στον ενεργό ασβεστόλιθο, στις δύσκολες κλιματολογικές συνθήκες και σε εκείνες του υπεδάφους. Επίσης οι ποικιλίες ΜΑΛΑΓΑ (Μοσκάτο της Αλεξάνδρειας) και ΟΦΘΑΛΜΟ έχουνε μια μακρά παράδοση στην Κύπρο όπως και άλλες λιγότερο διαδεδομένες παραδοσιακές ποικιλίες σαν το ΜΑΡΑΘΕΥΤΙΚΟ, την ΠΡΟΜΑΡΑ, το ΣΠΟΥΡΤΙΚΟ και την ΚΑΝΕΛΛΑ, που επικρατούν στο υπόλοιπο 3%. Η καλυμμένη περιοχή από τις νέες εισαγόμενες ποικιλίες στην Κύπρο συμπεριλαμβανομένων του Carignan, Grenache, Mataro, Cinsaut, Cabernet Sauvignon, Cabernet Franc, Syrah, Palomino, Malvasia, Semillon, Sauvignon blanc, Riesling, Chardonnay και άλλων, δεν ξεπερνά το 10% της ολικής περιοχής σταφυλιού για κρασί. Αυτές οι αναλογίες βέβαια, χρόνο με το χρόνο διαφοροποιούνται, έτσι μέχρι να εκδοθεί αυτό το βιβλίο, η κατανομή της αμπέλου και των ποικιλιών στο νησί μπορεί να είναι εντελώς διαφορετική. 7

9 2.3. ΚΟΥΜΑΝΔΑΡΙΑ, η πιο παλιά "ονομασία προέλευσης" Το όνομα Κουμανδαρία, παρά την καταπίεση κατακτητών όπως οι Βενετοί και οι Τούρκοι, έχει διατηρήσει αυστηρά τα κύρια παραδοσιακά χαρακτηριστικά της:, την περιοχή στην οποία καλλιεργούνταν τα αμπέλια και τον τρόπο παραγωγής. Σήμερα η Κουμανδαρία είναι η ίδια που είχε τόση μεγάλη επιτυχία κατά την διάρκεια των Σταυροφοριών, αν όχι αυτή για την οποία μιλά ο Ησίοδος πριν 2000 χρόνια. Η περιοχή, στην ουσία, είναι η ίδια που προσδιοριζόταν ονομαστικά από τους Σταυροφόρους Νομοθεσία της οινοποιητικής βιομηχανίας και έλεγχος Το 1963 δημοσιεύτηκαν οι πρώτοι νομικοί κανόνες από την κυβέρνηση αναφερόμενοι σαν νόμος αρ. 82, με τις πρώτες διατάξεις για την καλλιέργεια του κλήματος. Το 1965, η Βουλή των Αντιπροσώπων ενέκρινε το βασικό νόμο αρ. 52, που καθόριζε την ίδρυση του Συμβουλίου αμπελουργικών προϊόντων (ΣΑΠ), ένα επίσημο όργανο με αρμοδιότητες να κατευθύνει και να ελέγχει όλη την αμπελουργική βιομηχανία. Ο νόμος προέβλεπε επί πλέον τη δραστηριοποίηση μιας συμβουλευτικής επιτροπής αντιπροσωπευτικής όλης της βιομηχανίας, της οποίας μέλη είναι οι αντιπρόσωποι του ΣΑΠ, των αμπελουργών και της αμπελουργικής βιομηχανίας. Το ΣΑΠ δημιούργησε λεπτομερές μητρώο όλων των αμπελουργών, έλεγχε προσεκτικά τη φύτευση των αμπελιών και ρύθμιζε την τιμή και την ποσότητα του σταφυλιού. Το 1973 η Βουλή των Αντιπροσώπων ψήφισε το νόμο αρ. 59/73, που έθετε σε ισχύ τους κανονισμούς σχετικά με τον έλεγχο για την "ονομασία προέλευσης των κρασιών". Αυτός ο νόμος πρόβλεπε ακόμη και την ίδρυση μιας «Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων Οίνου», με την αποστολή και την αρμοδιότητα να εξετάζει τα κρασιά που μπορούν να σημανθούν και να διανεμηθούν σαν «οίνος ελεγχόμενης ονομασίας προέλευσης». Η Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων Οίνου αναλύει και δοκιμάζει με τρόπο δειγματοληπτικό τα κρασιά με ελεγχόμενη ονομασία προέλευσης με στόχο να εγγυηθεί την αυθεντικότητα, την ποιότητα, την προστασία και την προώθηση του ονόματος. Το 1990, το υπουργικό συμβούλιο, ασκώντας την εξουσία από τον κανονισμό 10 της αμπελουργικής βιομηχανίας (κανονισμός και έλεγχος, ονομασία του κρασιού) κανονισμός 1973, εξέδωσε τον κανονισμό Ρ.1. 41/90 που περιγράφει τα όρια της γεωγραφικής ζώνης "Κουμανδαρία" προσδιορίζοντας τα χωριά που την απαρτίζουν, τη διοικητική τους ζώνη, το κρασί με την ελεγχόμενη ονομασία προέλευσης «Κουμανδαρία» και τους όρους που πρέπει να εκπληρώνει (βλέπε πάρα κάτω). 8

10 3. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ. Δεν θα ήταν καθόλου λάθος να υποθέσουμε ότι μιλώντας για κυπριακό κρασί από την εποχή των Ομηρικών χρόνων (ή και πιο παλιά) μέχρι και τους νεώτερους χρόνους, θα εννοούμε την Κουμανδαρία. Ο Ιταλός Giovanni Mariti έγραψε τα ακόλουθα σαν εισαγωγή στο βιβλίο του Del Vino di Cipro : «Θα είναι λοιπόν μια μελέτη που θα καταπιάνεται με την καλλιέργεια της αμπέλου που ευδοκιμεί στη νήσο Κύπρο όπως επίσης με την παραγωγή και αποθήκευση του οίνου, γνωστού ως Κυπριακός οίνος, αλλά πιο εξειδικευμένα με τον οίνο Κουμανδαρία, ο οποίος τόσο επάξια εκτιμείται στην Ευρώπη, έτσι που μέχρι σήμερα να κατέχει σημαντική θέση στα τραπέζια που παρουσιάζουν τα πιο αξιόλογα κρασιά.» (Mariti, Φλωρεντία 1772). Εκτός του ότι υπάρχουν γραπτά μνημεία, που με κάποιο τρόπο μαρτυρούν αυτό το γεγονός, πρέπει να προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε την τεχνολογία της οινοποίησης των χρόνων εκείνων και τα προβλήματα που αντιμετώπιζαν τότε. Αλλά, εκείνο που πρωτίστως θα πρέπει να αναλύσουμε και να κατανοήσουμε, είναι οι κοινωνικές συνθήκες, οι συνήθειες, τα μέσα και οι ανάγκες των ανθρώπων της εποχής εκείνης. Γιατί όλα αυτά διαμορφώνονται ανάλογα με το περιβάλλον, τις πηγές και τις γνώσεις. Οι αρχαίοι οινοπότες δεν αρέσκονταν στα ξηρά κρασιά, παρόλο που αργότερα οι Έλληνες συνήθιζαν να παράγουν τέτοια κρασιά, τα οποία ονόμαζαν αυστηρούς οίνους. Έτσι οι γευστικές προτιμήσεις των ανθρώπων της εποχής εκείνης ήταν τα γλυκά εδέσματα και ποτά. Επειδή μάλιστα δεν γνώριζαν την παραγωγή της ζάχαρης, αναγκάζονταν να αξιοποιούν με κάθε τρόπο τα γλυκά φρούτα, ιδιαίτερα όσα είχαν την ικανότητα να γίνονται πιο γλυκά με την αποξήρανση, όπως ήταν το σύκο και το σταφύλι. Το μόνο μέσο που είχαν για να γλυκαίνουν τα εδέσματά τους ήταν, εκτός από τα πιο πάνω, το μέλι. Έτσι λοιπόν, η αποξήρανση του σταφυλιού για τη συγκέντρωση του σακχάρου ήταν κάτι που ήταν αναγκαίο και χρήσιμο. Το γλυκό κρασί λοιπόν κυριαρχούσε την εποχή εκείνη, έτσι μπορούμε να υποθέσουμε, χωρίς να κάνουμε μεγάλο λάθος, ότι ακόμη και τα πρώτα κρασιά που παράγονταν στην Κύπρο ήταν γλυκά, περίπου όπως είναι η Κουμανδαρία. Αφού κάναμε αυτή την διαπίστωση, θα ρωτούσε κάποιος: πότε έγινε το πρώτο κρασί στην Κύπρο; Δυστυχώς δεν υπάρχουν καθόλου στοιχεία, ούτε γραπτές ή άλλες μαρτυρίες για την πρώτη παραγωγή του κρασιού. Εξάλλου κι οι ίδιοι οι αρχαίοι μας πρόγονοι θα πρέπει να είχαν την ίδια απορία. Ο Πλάτωνας στο Συμπόσιό του αναφέρει ότι υπήρχε εποχή που ούτε οι Θεοί δεν έφτιαχναν κρασί, έπιναν μόνο νέκταρ. Την τέχνη του κρασιού, σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, την έμαθε πρώτος ο Θεός Διόνυσος, ο οποίος μέσον του βασιλιά Ικάριου μετέδωσε σε όλους τους ανθρώπους. Πάντως η Κύπρος είναι μια από τις λίγες χώρες της Μέσης Ανατολής, στην οποία υπήρχε η άγρια άμπελος. Στην Αίγυπτο, για παράδειγμα, όπου πιστεύεται ότι αναπτύχθηκε η οινοπαραγωγή πριν από τη Κύπρο, δεν ευδοκίμησε ποτέ η άγρια άμπελος, η οποία θεωρείται η πρόγονος της εξευ- 9

11 γενισμένης. Κουκούτσια από σταφύλια της αγράμπελης Vitis vinifera ssp. Silvestris βρέθηκαν στην Κύπρο σε διάφορες περιόδους. α) Στον συνοικισμό της νεολιθικής περιόδου κοντά στο χωριό Άγιος Επίκτητος της Κερύνειας. β) Σε συνοικισμό της χαλκολιθικής περιόδου της Λέμπας (Λάκκοι) στην επαρχία της Πάφου, ο οποίος χρονολογείται στα τέλη της τέταρτης χιλιετηρίδας π.χ. γ) Κατά την εποχή του χαλκού υπάρχουν έμμεσες αποδείξεις για την ύπαρξη αγράμπελης με την μορφή αποτυπωμάτων των κουκουτσιών σε αγγεία. Τέτοια αποτυπώματα κουκουτσιών από αγριοστάφυλα βρέθηκαν στην Καλοψίδα της επαρχίας Αμμοχώστου. Ένα απ αυτά ανακαλύφθηκε σε επιγραφή που χρονολογείται στα 1950 π.χ., ενώ άλλα τρία σε άλλη επιγραφή νεώτερης εποχής ( π.χ.). Οι αρχαιοβοτανολόγοι αναγνώρισαν από το μέγεθος και το σχήμα, ότι το πρώτο αποτύπωμα προερχόταν από κουκούτσι της αγράμπελης, ενώ τα τρία τελευταία από κουκούτσια της εξευγενισμένης αμπέλου Vitis vinifera var vinifera. Σημαντικό είναι και ένα δοχείο της μέσης εποχής του χαλκού, ένα ερυθρόμορφο κύπελλο, που ανεβρέθηκε τελευταία σε τάφο στην Καλαβασό και το οποίο φέρει μια ζωγραφισμένη παράσταση. Οι αρχαιολόγοι επιμένουν ότι παρουσιάζει εικόνα από πιεστήριο σύνθλιψης σταφυλιών. Με βάση αυτά και πολλά άλλα στοιχεία μπορούμε να υποθέσουμε ότι ενώ η αγράμπελη υπήρχε στην Κύπρο από αμνημόνευτους χρόνους, η εξευγενισμένη άμπελος άρχισε να καλλιεργείται μόλις την δεύτερη χιλιετηρίδα π.χ. Εδώ όμως μπορούμε να ισχυριστούμε ότι συμβαίνει κάτι το παράδοξο, αφού στις χώρες, όπου η καλλιέργεια της ήμερης αμπέλου χρονολογείται παλαιότερα, από τα τέλη της τέταρτης χιλιετηρίδας π.χ., όπως είναι η Αίγυπτος και η Συρία, δεν ευδοκίμησε ποτέ η αγράμπελη. Αν υποθέσουμε ότι η ήμερη άμπελος εξελίχθηκε από την άγρια, τότε πώς βρέθηκε η ήμερη σ αυτές τις χώρες; Ανεξάρτητα μ αυτό, στην Κύπρο συνεχίζουμε να ανακαλύπτουμε κουκούτσια σε αμφορείς τόσο από αγριοστάφυλα, όσο και από σταφύλια της εξευγενισμένης αμπέλου, τα οποία είναι πιο μεγάλα και πιο γλυκά. Τέτοια ευρήματα έχουμε στο Απλίκι ενώ στην Αλυκή Λάρνακας ανεβρέθηκαν κουκούτσια αγριοστάφυλων, όλα της εποχής του χαλκού. Στην Κύπρο, η αγράμπελη συνέχισε να παίζει τον ίδιο ρόλο στη ζωή των Κύπριων και την εποχή που η ήμερη άμπελος καλλιεργούνταν εντατικά. Συνέχεια στα ευρήματα έχουν τα κουκούτσια και τα σταφύλια της ήμερης αμπέλου στη Σαλαμίνα. Το μέγεθος αυτών των απανθρακωμένων ευρημάτων μιλά πολύ εύγλωττα για την προέλευσή τους. Το κρασί σαν οργανικό προϊόν δεν αντέχει στον χρόνο. Το υγρό μέρος των συστατικών του, κυρίως νερό και οινόπνευμα, εύκολα εξατμίζεται και χάνεται χωρίς υπολείμματα, ενώ το οργανικό στερεό μέρος εύκολα αποσυντίθεται. Έτσι είναι δύσκολο να βρούμε άμεσες μαρτυρίες για την ύπαρξή του. Τελευταία εφαρμόζεται η μικροχημι- Ασκωλιασμός : Παιχνίδι που γινόταν στα πλαίσια των Ασκωλίων, μέρους της γιορτής των αγροτικών Διονυσίων. Το παιχνίδι αυτό ήταν διαδεδομένο σε όλη την Ελλάδα, κυρίως στην Αττική. 10

12 Ο Ευστάθιος αναφέρει πως το νησί ονομάστηκε Κύπρος από το φυτό κύπρος που βλάσταινε άφθονα: «Κύπρον, κληθήναι αυτήν από άνθους εκεί πολλού φυομένου, κύπρου καλουμένου» (Κύπρο, που ονομάστηκε από άνθος που εκεί φύεται σε μεγάλο αριθμό, που καλείται κύπρος). Το άνθος αυτό σήμερα ονομάζεται χέννα (επιστημονική ονομασία: Lawsonia alba, Λαουσονία η λευκή) και πρόκειται για δενδρώδη θάμνο, ύψους μέχρι 6μ, που είναι αυτοφυής στη Βόρεια κή τεχνική, οπόταν εξετάζεται το DNA των υπολειμμάτων, αν κάποια υπάρχουν, και υπολογίζεται η προέλευσή τους. Όμως υπάρχουν πολλοί άλλοι τρόποι, συνήθως έμμεσοι για να αποδειχτεί η ύπαρξη του κρασιού. Ένας απ αυτούς είναι και τα δοχεία. Στην Κύπρο χρησιμοποιούνταν, όπως κι αλλού, πρώτα οι οξυπύθμενοι αμφορείς για την αποθήκευση και την μεταφορά υγρών, όπως λάδι, μέλι, κρασί κλπ, αλλά και στερεών, όπως σιτηρών. Τέτοιοι αμφορείς αποστέλλονταν στην Κύπρο από την Αίγυπτο, οι οποίοι χρησιμοποιούντο εκεί πολύ πιο πριν. Όσοι αμφορείς αποστέλλονταν στην Κύπρο είχαν πλίνθινα πώματα με κυπρο-μινωική γραφή, η οποία δεν έχει ακόμη α- ποκρυπτογραφηθεί, έτσι δεν μπορούμε να εξακριβώσουμε με βεβαιότητα το περιεχόμενό τους. Το παλάτι της Έγκωμης, ένα από τα πιο εντυπωσιακά κτίρια του 12ου αιώνα π.χ. της εποχής του χαλκού στην πόλη αυτή, θεωρείται από τους αρχαιολόγους ότι ήταν η μεγάλη αίθουσα των δεξιώσεων, όπου γίνονταν οι διάφορες γιορτές και όπου το κρασί έρεε σε αφθονία. Αυτό είναι φανερό από το μεγάλο πιθάρι που ανακαλύφθηκε, μαζί μ ένα μυκηναϊκό κρασοπότηρο, σ ένα κοίλωμα, που αποτελούσε κατά πάσα πιθανότητα το κελάρι του μεγάρου). Σε γειτονικό δωμάτιο, βρέθηκαν πολλά άλλα μεγάλα πιθάρια, που πιθανόν να περιείχαν λάδι, κρασί ή σιτάρι, ό- πως συνέβαινε και στα μυκηναϊκά παλάτια. Πρόσφατες ανασκαφές στην Μαα-Παλαιόκαστρο, ένα συνοικισμό του 12ου αιώνα στην επαρχία της Πάφου, έφεραν στο φως μεγάλο αριθμό από κρασοπότηρα μυκηναϊκού τύπου. Αυτός ο συνοικισμός, που ιδρύθηκε το 1200 π.χ. από μετανάστες προερχόμενους από το Αιγαίο, αποτελούσε ένα είδος στρατιωτικής βάσης, όπου οι κάτοικοί της, κρίνοντας από τα κρασοπότηρα που ανεβρέθηκαν εκεί, περνούσαν ευχάριστα τον καιρό τους. Κατά τον 14ον και 13ον αιώνα π.χ. βρίσκουμε στους τάφους μεγάλες ποσότητες από μεγάλους μυκηναϊκούς κρατήρες και αμφορείς-κρατήρες, όπου οι αρχαίοι συνήθιζαν να αναμειγνύουν το κρασί με το νερό. Στο λαιμό ενός από τους αμφορείς-κρατήρες της Γεωμετρικής περιόδου ΙΙ, προερχόμενος από το Κούριον (10ος αιώνας π.χ.) και που σήμερα βρίσκεται στο Κυπριακό Μουσείο της Λευκωσίας, απεικονίζονται δυο σκηνές που έχουν άμεση σχέση με την οινοποσία. Η πρώτη σκηνή δείχνει μια ανθρώπινη φιγούρα να λαμβάνει κρασί από ένα μεγάλο κρατήρα και στην άλλη πλευρά απεικονίζεται η κατάλληλη συνοδεία της οινοποσίας: ένας άντρας που παίζει λύρα. Σ έναν άλλον κρατήρα του 9ου αιώνα π.χ., γνωστόν σαν «ο αμφορέας του Hubbard» και που βρίσκεται επίσης στο Κυπριακό Μουσείο, απεικονίζεται μια γυναικεία φιγούρα, πιθανόν κάποια θεά, να πίνει κρασί ρουφώντας το μ ένα σιφώνιο από οξυπύθμενο αμφορέα. Τα συμπόσια θα πρέπει να αποτέλεσαν ένα τακτικό φαινόμενο μετά τον 11 ον και 10 ον αιώνα, όταν η ελληνική αριστοκρατία επικράτησε της πολιτιστικής ζωής στην Κύπρο. Η σκαπάνη του αρχαιολόγου έφερε στο φως μεγάλο αριθμό από κρασοπότηρα ελληνικού τύπου σ όλο το νησί. Στην Παλαίπαφο και στο Κίτιο μάλιστα ανευρίσκονται τα λεγόμενα ιδιόρρυθμα ή αστεία κύπελλα. Πρόκειται για κρασοπότηρα τα οποία, όταν γέμιζαν με κρασί, αυτό περνούσε μέσα από διάφορα κρυφά κανάλια και τελικά εμφανιζόταν βγαίνοντας μέσα από το στόμα ενός ταύ- 11

13 ρου, του οποίου η κεφαλή ήταν προσαρμοσμένη στο χείλος του κυπέλλου. Οι συμποσιαζόμενοι φαίνεται θα διασκέδαζαν πολύ μ όλη αυτή την διαδικασία. Όμως το κρασί της Κύπρου ήταν γνωστό κι αγαπητό όχι μόνο μεταξύ των Ελλήνων. Ο βασιλιάς Σολομών ( π.χ.) φαίνεται να είχε ιδιαίτερη προτίμηση για το κρασί της Κύπρου και να γνώριζε γι αυτό αρκετά. Λέγει στο υπέροχο του έργο Άσμα Ασμάτων ( κεφ.1, εδάφιο 14): Ο αγαπητός μου είναι εις εμέ ως βότρυς κύπρινος εις τους αμπελώνες του Εν-γαδδί. Ο Giovanni Maritti στο βιβλίο του Del Vino di Cipro αμφισβητεί την έννοια των στίχων αυτών υποστηρίζοντας ότι βότρυς κύπρινος δεν σημαίνει ούτε κυπριακό σταφύλι ούτε κυπριακό κρασί αλλά ένα είδος αρωματικού φυτού που ονομάζεται cipro camphire και το οποίο εφύετο σε αφθονία στην Εν-γαδδί. Εξάλλου η αγγλική μετάφραση αυτού του στίχου έχει ως εξής: My beloved is unto me as a cluster of camphire in the vineyards of Engedi. Η άποψη του Maritti ενισχύεται από ακόμη ένα στίχο που υπάρχει στο ίδιο έργο ( Άσμα Ασμάτων, κεφ.4, εδάφιο 13): Οι βλαστοί σου είναι Παράδεισος ροϊδίων μετά εκλεκτών καρπών κύπρος μετά νάρδου. (Thy plants are an orchard of pomegranates, with pleasant fruits; camphire, with spikenard) Σύμφωνα με το λεξικό, «κύπρος» σημαίνει το δέντρο Λαουσονία η άοπλος και «χέννα» ή «κνα» είναι φυσική χρωστική ουσία ξανθοκόκκινου χρώματος που περιέχεται στο φυτό αυτό. Παράγεται μετά από κονιορτοποίηση των φυτικών τμημάτων με την προσθήκη γαλακτώματος ασβεστίου. Οι γυναίκες της Ανατολής βάφουν με τη χρωστική αυτή τα μαλλιά και τα νύχια τους κι οι άνδρες τα γένια τους και τις χαίτες των αλόγων τους. Νάρδος ήταν φυτό από όπου έβγαζαν αρωματικό λάδι ή μύρο. 12

14 Ασπελία Είναι μια από τις πολύ παλιές ονομασίες της Κύπρου. Την ονομασία αυτή χρησιμοποιεί ο Ξεναγόρας (πιθανόν πρόκειται για τα αμπέλια) και ο Πλίνιος, μιας και η Κύπρος φημιζόταν για τα κρασιά και τα σταφύλια της. Ευνοϊκή αναφορά στην αμπελοκαλλιέργεια κάνει και ο Πλίνιος, ενώ σε φιλολογικά κείμενα, το κρασί της Κύπρου περιβάλλεται από πολύ κολακευτικά επίθετα, γι αυτό και θεωρείται παραλλαγή της προσωνυμίας Αμπελία. Η καλλιέργεια των αμπελιών πιθανολογείται πως ξεκίνησε τη β χιλιετία π.χ, ενώ η παραγωγή κρασιού πιστεύεται ότι χρονολογείται από την Ύστερη Εποχή του Χαλκού αν όχι νωρίτερα. Μετά από αυτή την ανάλυση, είναι φανερό πια ότι ο στίχος αυτός από το υπέροχο ποίημα «Άσμα Ασμάτων» της Παλαιάς Διαθήκης δεν αναφέρεται στην Κουμανδαρία. Αυτό όμως δεν μειώνει ούτε κατά το ελάχιστον την α- ξία της. Δεν υπάρχουν στοιχεία ότι η σπουδαία εκείνη παράγραφος στο επίσης σημαντικό έργο του Ησίοδου (8ος αιώνας π.χ.) Έργα και Ημέρες αναφέρεται στον τρόπο που κατασκευαζόταν το κυπριακό κρασί. Η ομοιότητα ό- μως της τεχνολογίας που περιγράφεται με αυτήν της Κουμανδαρίας είναι τόσο μεγάλη που μας δελεάζει να πιστέψουμε ότι όταν έγραφε αυτούς τους στίχους είχε υπόψη του το κυπριακό κρασί. Πιο κάτω αναφέρω τους στίχους στην αρχαία ελληνική και την αντίστοιχη μετάφραση από τον Σωκράτη Σκαρτσή. Ευτ αν δ Ωρίων και Σείριος εις μέσον έλθη ουρανόν, Αρκτούρον δε ίδη ροδοδάκτυλος Ηώς, ώ Πέρση, τότε πάντας αποδρέπεν οίκαδε βότρυς, δείξαι δ ηελίω δέκα τ ήματα και δέκα νύκτας, πέντε δε συσκιάσαι, έκτω δ εις άγγε αφύσσαι δώρα Διωνύσου πολυγηθέος. Αυτάρ επήν δη Πληιάδες θ Υάδες τε το σθένος Ωρίωνος δύνωσιν, τότ έπειτ αρότου μεμνημένος είναι ωραίου, πλειών δε κατά χθονός άρμενος είη. (Στίχοι ) Κι όταν ο Ωρίωνας κι ο Σείριος φτάσουν στη μέση τ ουρανού και τον Αρκτούρο κοιτάζει η ροδοδάχτυλη Ηώς, Πέρση, τότε τρύγα και φέρε στο σπίτι όλα τα σταφύλια. Δείξ τα στον ήλιο δέκα μέρες και δέκα νύχτες, πέντε ίσκιασέ τα και την έκτη άδειασε στ αγγειά τα δώρα του πολυεύφραντου Διονύσου. Αλλά όταν οι Πλειάδες κι οι Υάδες κι η δύναμη του Ωρίωνα δύουν, τότε θυμήσου να οργώσεις στην ώρα του, κι ο σπόρος στη γη σωστός θα πάει. Το κρασί για τις ανάγκες των Κυπρίων παρασκευαζόταν στο ίδιο το νησί, αλλά ταυτόχρονα εισάγονταν μεγάλες ποσότητες και από τα ελληνικά νησιά, από ένα εμπόριο που είχε αναπτυχθεί πάνω σε επαγγελματική βάση. Υπήρχαν επαγγελματίες οινέμποροι, που πουλούσαν τα κρασιά τους μέσα σε επίσημα σφραγισμένους αμφορείς. Σύμφωνα με το σχήμα του αμφορέα είναι δυνατό να αναγνωρίσουμε την προέλευσή του: Θάσος, Κνίδος, Χίος, Σινόπη και πιο τακτικά η Ρόδος. Έχουν βρεθεί πολλοί αμφορείς προερχόμενοι απ αυτά τα νησιά σ ολόκληρη την Κύπρο. Το πλοίο της Κερύνειας, που ανασύρθηκε από το θαλάσσιο βυθό και που χρονολογείται στον 4ον αιώνα 13

15 Σταφυλοπολτός ή "dibs." Οι Άραβες παίρνουν το χυμό του σταφυλιού, τον βράζουν μέχρι που γίνεται πυκνός όπως η μελάσα. Αυτόν τον πολτό τον ονομάζουν dibs και τους αρέσει να τον τρώνε αλειμμένο στο ψωμί ή τον αραιώνουν με νερό και τον πίνουν. Αυτό το μέλι υπήρχε και στους βιβλικούς χρόνους. Φαίνεται να είναι αυτό που ο Ιακώβ έστειλε στον Ιωσήφ στην Αίγυπτο (Γεν. 43:11), και τον οποίον αγόρασαν οι τύραννοι από τη γη της Παλαιστίνης( Εζεκίας 27:17). Τρακόσες λίβρες σταφύλια δίνουν εκατό λίβρες dibs. π.χ., μετέφερε μεταξύ άλλων και ένα μεγάλο αριθμό από αμφορείς, οι περισσότεροι από την Ρόδο, φανερώνοντας το οινεμπόριο που πραγματοποιούταν μεταξύ της Κύπρου και των ελληνικών νησιών. Όταν οι διάδοχοι του Μεγάλου Αλεξάνδρου εγκαθίδρυσαν την εξουσία τους στην Εγγύς Ανατολή, άρχισαν να παράγουν τα δικά τους κρασιά, όταν ήθελαν όμως άριστης ποιότητας κρασιά εισήγαγαν από την Ελλάδα. Από παπύρους που βρέθηκαν στην Αίγυπτο μαθαίνουμε ότι η αμπελοκαλλιέργεια αναπτύχθηκε τόσο πολύ αυτή την περίοδο, που στέλνονταν απεσταλμένοι στα ελληνικά νησιά, στην Κιλικία και την Φοινίκη για να προσκομίσουν μοσχεύματα νέων ποικιλιών. Τότε, κάτω από την σκληρή κυριαρχία των Πτολεμαίων Ι, ένας μεγάλος αριθμός Εβραίων εγκατέλειψε την Παλαιστίνη και βρήκε καταφύγιο σε διάφορες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου, συμπεριλαμβανομένης και της Κύπρου. Η εβραϊκή κοινωνία της νήσου είχε τότε επωμισθεί με το καθήκον να στέλνει κυπριακό κρασί στην Ιερουσαλήμ, όπου χρησιμοποιείτο για τις θυσίες στο Ναό. Το κρασί της Κύπρου και οι ομορφιές του νησιού ήταν πολύ γνωστές στην αρχαιότητα, έτσι όλοι σχεδόν οι ποιητές δεν παράλειπαν να αναφέρουν την Κύπρο στα γραφτά τους. Ο Ευριπίδης λέει στο έργο του Βάκχαι : Ικοίμαν ποτί Κύπρον νάσον τας Αφροδίτας, ίν οι θελξίφρονες νέμονται θνατοίσιν Έρωτες, Πάφον θ άν εκατόστομοι βαρβάρου ποταμού ροαί καρπίζουσιν άνομβροι Βάκχαι Να ήταν στην Κύπρο να ήμουνα, της Αφροδίτης το νησί, όπου Έρωτες εξαίσιοι πλανεύουν τους ανθρώπους. Άχου στην Πάφο να ήμουνα που, αν κι άβροχη, ποτίζουν ρέματα εκατόστομα απ άγριο ποτάμι. Μετάφραση Γ. Γιάνναρης Η παράδοση στην παραγωγή του κρασιού στην Κύπρο συνεχίζεται και κατά την περίοδο της Ρωμαιοκρατίας. Οι ίδιοι οι Ρωμαίοι παίρνοντας την σκυτάλη από τους Έλληνες, μετέδωσαν την αμπελοκαλλιέργεια σ όλες τις χώρες που κατακτούσαν. Βέβαια η Κύπρος δεν περίμενε από τους Ρωμαίους να μάθει την τέχνη του κρασιού, αλλά κατ αυτήν την περίοδο το κυπριακό κρασί είχε μια ακόμη μεγαλύτερη ανάπτυξη και η εμπορία του μπήκε σε καλύτερες βάσεις. Οι Ρωμαίοι ασχολήθηκαν πιο επισταμένα με την τέχνη της οινοποίησης γράφοντας εγχειρίδια και οδηγούς για το κρασί. Έχουν ανεβρεθεί μεγάλες ποσότητες αμφορέων στις ρωμαϊκές επαύλεις της Κάτω Πάφου, όπως επίσης και ξύλινα βαρέλια, μεγάλοι αμφορείς και δερμάτινα ασκιά που χρησιμοποιούνταν για την μεταφορά 14

6993 706/2004. ιάταγµα δυνάµει του άρθρου 26 (2) (β) των περί του Συµβουλίου Αµπελοοινικών Προϊόντων Νόµων του

6993 706/2004. ιάταγµα δυνάµει του άρθρου 26 (2) (β) των περί του Συµβουλίου Αµπελοοινικών Προϊόντων Νόµων του Παρ. ΙΙΙ(Ι) Αρ. 3895, 27.8.2004 6993 706/2004 Αριθµός 706 ΟΙ ΠΕΡΙ ΑΜΠΕΛΟΟΙΝΙΚΩΝ ΝΟΜΟΙ 2004 ιάταγµα δυνάµει του άρθρου 26 (2) (β) των περί του Συµβουλίου Αµπελοοινικών Προϊόντων Νόµων του Για καλύτερη εφαρµογή

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΡΗΤΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Η Κρήτη έχει μια από τις αρχαιότερες και πιο εύγευστες γαστριμαργικές παραδόσεις στον κόσμο, μια παράδοση γεύσεων, αρωμάτων, υλικών και τεχνοτροπιών που ξεκινά

Διαβάστε περισσότερα

κοινή οργάνωση της αμπελοοινικης αγοράς, ιδίως του τίτλου

κοινή οργάνωση της αμπελοοινικης αγοράς, ιδίως του τίτλου Ε.Ε. Παρ. 111(1) 1858 Κ.Δ.Π. 214/2005 Αρ. 3986, 26.4.2005 Αριθμός 214 ΟΙ ΠΕΡΙ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΑΜΠΕΛΟΟΙΝΙΚΩΝ ΠΡΟΙΟΝΤΩΝ ΝΟΜΟΙ ΤΟΥ 2004 Διάταγμα δυνάμει. του άρθρου 26(2)(γ) των περί Συμβουλίου Αμπελοοινικών Προϊόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΠΟΙΚΙΛΙΑΚΗ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ»

«Η ΠΟΙΚΙΛΙΑΚΗ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ» «Η ΠΟΙΚΙΛΙΑΚΗ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ» ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ: Δρ ΒΑΣΙΛΗΣ ΒΑΙΜΑΚΗΣ ΧΗΜΙΚΟΣ - ΟΙΝΟΛΟΓΟΣ Η Ήπειρος υπήρξε από παλιά μεγάλη αμπελουργική ζώνη σε έκτασή που δεν έχει καμία σχέση με την σημερινή κατάσταση.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΜΠΕΛΙ ΚΑΙ ΚΡΑΣΙ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ 3ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΜΑΡΟΥΣΙΟΥ

ΑΜΠΕΛΙ ΚΑΙ ΚΡΑΣΙ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ 3ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΜΑΡΟΥΣΙΟΥ ΑΜΠΕΛΙ ΚΑΙ ΚΡΑΣΙ Το αμπέλι ή κλήμα ανήκει στην οικογένεια των Αμπελοειδών με πολλές ποικιλίες που καλλιεργούνται στις εύκρατες περιοχές της γης Το αμπέλι και η οικογένειά του ήταν γνωστά από την παλαιολιθική

Διαβάστε περισσότερα

1 η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΘΕΜΑ: ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ-ΠΑΡΕΛΘΟΝ,ΠΑΡΟΝ & ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

1 η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΘΕΜΑ: ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ-ΠΑΡΕΛΘΟΝ,ΠΑΡΟΝ & ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 1 η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΘΕΜΑ: ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ-ΠΑΡΕΛΘΟΝ,ΠΑΡΟΝ & ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ευαγγελοπούλου Αλεξάνδρα Κεπέογλου Τριανταφυλλιά, Φωτσεινού Αικατερίνη ΠΟΤΟΠΟΙΪΑ ΝΑΟΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη, 11 Νοεμβρίου. Τετάρτη, 12 Νοεμβρίου. Πέμπτη, 13 Νοεμβρίου

Τρίτη, 11 Νοεμβρίου. Τετάρτη, 12 Νοεμβρίου. Πέμπτη, 13 Νοεμβρίου 1 Οι επισκέψεις στα οινοποιεία ενδέχεται να χρεώνονται. Η χρέωση θα επιβαρύνει τους συμμετέχοντες. Η χρέωση για το γεύμα θα είναι ανάλογη του εστιατορίου και θα επιβαρύνει τους συμμετέχοντες. Τρίτη, 11

Διαβάστε περισσότερα

Οινοποιία Δαρεμά Βιολογικοί αμπελώνες

Οινοποιία Δαρεμά Βιολογικοί αμπελώνες Οινοποιία Δαρεμά Βιολογικοί αμπελώνες Ιστορικό Η Οινοποιία Δαρεμά αποτελεί τη φυσική συνέχεια μιας οικογενειακής παράδοσης γενεών στο Μαρκόπουλο Μεσογαίας Αττικής που ξεκινά πριν από πολλές δεκαετίες.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΤΥΡΝΑΒΟΥ ΤΜΗΜΑ : B3 B ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : 2012 2013 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΠΑΡΑ ΟΣΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ.

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΤΥΡΝΑΒΟΥ ΤΜΗΜΑ : B3 B ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : 2012 2013 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΠΑΡΑ ΟΣΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΤΥΡΝΑΒΟΥ ΤΜΗΜΑ : B3 B ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : 2012 2013 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΤΟΠΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ. ΠΑΡΑ ΟΣΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΣΙΟΥ ΑΝΑ ΤΟΥΣ ΑΙΩΝΕΣ Στην Ελλάδα άρχισε η

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΤΑ: α. Γιατί μετακινούνταν οι άνθρωποι της Κύπρου κατά την Αρχαϊκή Εποχή; Ποιοι μετακινούνταν; Πού μετακινούνταν; Πώς μετακινούνταν;

ΚΑΡΤΑ: α. Γιατί μετακινούνταν οι άνθρωποι της Κύπρου κατά την Αρχαϊκή Εποχή; Ποιοι μετακινούνταν; Πού μετακινούνταν; Πώς μετακινούνταν; ΚΑΡΤΑ: α Πηγή 1: Κείμενο αρχαιολόγου Χιλιάδες ειδώλια, μικρά και μεγάλα, βρέθηκαν σε διάφορα ιερά της Κύπρου. Οι προσκυνητές αφιέρωναν τα ειδώλια στους θεούς και τις θέες τους. Πολλοί άνθρωποι όπως αγρότες,

Διαβάστε περισσότερα

1 η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΘΕΜΑ: ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ-ΠΑΡΕΛΘΟΝ,ΠΑΡΟΝ & ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

1 η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΘΕΜΑ: ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ-ΠΑΡΕΛΘΟΝ,ΠΑΡΟΝ & ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 1 η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΘΕΜΑ: ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ-ΠΑΡΕΛΘΟΝ,ΠΑΡΟΝ & ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ευαγγελοπούλου Αλεξάνδρα Κεπέογλου Τριανταφυλλιά, Φωτσεινού Αικατερίνη ΠΟΤΟΠΟΙΪΑ ΝΑΟΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη, 11 Νοεμβρίου. Κυριακή, 16 Νοεμβρίου. Σάββατο, 15 Νοεμβρίου. Τετάρτη, 12 Νοεμβρίου. Πέμπτη, 13 Νοεμβρίου

Τρίτη, 11 Νοεμβρίου. Κυριακή, 16 Νοεμβρίου. Σάββατο, 15 Νοεμβρίου. Τετάρτη, 12 Νοεμβρίου. Πέμπτη, 13 Νοεμβρίου 1 Οι επισκέψεις στα οινοποιεία ενδέχεται να χρεώνονται. Η χρέωση θα επιβαρύνει τους συμμετέχοντες. Η χρέωση για το γεύμα θα είναι ανάλογη του εστιατορίου και θα επιβαρύνει τους συμμετέχοντες. Τρίτη, 11

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την E-GEOPONOI.GR Δευτέρα, 16 Νοέμβριος 2009 11:11 - Τελευταία Ενημέρωση Δευτέρα, 16 Νοέμβριος 2009 18:07

Συντάχθηκε απο τον/την E-GEOPONOI.GR Δευτέρα, 16 Νοέμβριος 2009 11:11 - Τελευταία Ενημέρωση Δευτέρα, 16 Νοέμβριος 2009 18:07 Τα χαρακτηριστικά από τα οποία διακρίνεται ένα κρασί εξαρτώνται από πολλούς παράγοντες. Κατά κύριο λόγο όμως οφείλονται στην (ή στις) ποικιλία σταφυλιών από την οποία προέρχεται, στην περιοχή και τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

ÊÚÔ ÙË ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ÊÚÔ ÙË ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ appleúè ÊÚÔ ÙË ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ- ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ Το ακτινίδιο είναι θάμνος με άνθη χρώματος λευκού. Τα φύλλα του έχουν ωοειδές σχήμα και στο κάτω μέρος τους έχουν χνούδι. Ο καρπός του είναι εδώδιμος, με γλυκόξινη γεύση. Το εξωτερικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΡΑΣΙ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Α ΤΑΞΗ ΓΕΛ ΣΕΡΒΙΩΝ ΣΧ. ΕΤΟΣ 2014-2015

ΤΟ ΚΡΑΣΙ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Α ΤΑΞΗ ΓΕΛ ΣΕΡΒΙΩΝ ΣΧ. ΕΤΟΣ 2014-2015 ΤΟ ΚΡΑΣΙ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Α ΤΑΞΗ ΓΕΛ ΣΕΡΒΙΩΝ ΣΧ. ΕΤΟΣ 2014-2015 ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η καταγραφή και ανάδειξη των τοπικών προϊόντων Η μελέτη παραγωγής, συντήρησης, μεταποίησης, τυποποίησης, διακίνησης

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ο Στάφυλος ήταν γιος του Διονύσου και τηςαριάδνης. Σε άλλο μύθο ο Στάφυλος ήταν βοσκός του βασιλεία της

Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ο Στάφυλος ήταν γιος του Διονύσου και τηςαριάδνης. Σε άλλο μύθο ο Στάφυλος ήταν βοσκός του βασιλεία της Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ο Στάφυλος ήταν γιος του Διονύσου και τηςαριάδνης. Σε άλλο μύθο ο Στάφυλος ήταν βοσκός του βασιλεία της ΑιτωλίαςΟινέα. Καθώς έβοσκε τις κατσίκες του, παρατήρησε ότι μια

Διαβάστε περισσότερα

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος ΤΕΧΝΙΚΌΣ ΦΆΚΕΛΟΣ 1 /11 Αριθμός πρωτοκόλλου: PGI-GR-A1603 Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος I. ΌΝΟΜΑ (Ή ΟΝΌΜΑΤΑ) ΠΡΟΣ ΚΑΤΑΧΏΡΗΣΗ Πλαγιές Κιθαιρώνα (el) II. ΣΤΟΙΧΕΊΑ ΑΙΤΟΎΝΤΑ Όνομα και τίτλος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΕΔΡΙΚΕΣ 2008. Oλα τα αποτελέσματα κατά εκλογικό κέντρο αμμοχωστος 150.996 33,51% 150.016 33,29% 143.249 31,79% Α' ΓΥΡΟΣ. λευκωσια. λεμεσος.

ΠΡΟΕΔΡΙΚΕΣ 2008. Oλα τα αποτελέσματα κατά εκλογικό κέντρο αμμοχωστος 150.996 33,51% 150.016 33,29% 143.249 31,79% Α' ΓΥΡΟΣ. λευκωσια. λεμεσος. ΠΡΟΕΔΡΙΚΕΣ 2008 ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ TΡΙΤΗ 19 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2008 150.996 33,51% 150.016 33,29% 143.249 31,79% λευκωσια ΨΗΦΟΙ % Iωάννης Κασουλίδης 62.406 34,30% Τάσσος Παπαδόπουλος 58.921 32,38% Δημήτρης Χριστόφιας

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Β1 1 Επίπεδο Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 40 λεπτά Ερώτημα 1 (6 μονάδες) Διαβάζετε σ ένα περιοδικό οδηγίες για να μάθουν σωστά τα παιδιά σας σκι. Το περιοδικό όμως είναι παλιό κι έτσι βλέπετε καθαρά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΔΑΦΟΣ Φυσικές ιδιότητες Δομή και σύσταση Χρώμα Βάθος Διαπερατότητα Διαθέσιμη υγρασία Θερμοκρασία Χημικές ιδιότητες ph Αλατότητα Γονιμότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΣΧΟΦΙΛΕΡΟ & BEYOND Παρασκευή 21 Μαρτίου 2014 Cellier Κριεζώτου

ΜΟΣΧΟΦΙΛΕΡΟ & BEYOND Παρασκευή 21 Μαρτίου 2014 Cellier Κριεζώτου ΜΟΣΧΟΦΙΛΕΡΟ & BEYOND ΜΟΣΧΟΦΙΛΕΡΟ & BEYOND Παρασκευή 21 Μαρτίου 2014 Cellier Κριεζώτου ΜΟΣΧΟΦΙΛΕΡΟ Το Μοσχοφίλερο πιθανότατα είναι µια απο τις πιο παλιές Ελληνικές ποικιλίες, καθώς σύµφωνα µε ισχυρισµούς

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΙΑ ΖΙΟΥΖΙΑ ΧΑΡΙΔΗΜΟΣ ΣΤΑΜΑΤΑΚΗΣ

ΜΑΡΙΑ ΖΙΟΥΖΙΑ ΧΑΡΙΔΗΜΟΣ ΣΤΑΜΑΤΑΚΗΣ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΑΖΙΟΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Το κρασί και η παραγωγή του. Από το σταφύλι στο τραπέζι μας ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΜΑΡΙΑ ΖΙΟΥΖΙΑ ΧΑΡΙΔΗΜΟΣ ΣΤΑΜΑΤΑΚΗΣ ΟΜΑΔΑ 1: ΓΕΜΙΣΤΟΣ ΣΤΕΛΙΟΣ ΠΑΠΑΖΟΓΛΟΥ ΑΝΤΩΝΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα Εργασία Ιστορίας U«Μυκηναϊκός Πολιτισµός» UΜε βάση τις πηγές και τα παραθέµατα Ελένη Ζέρβα Α1 Μελετώντας τον παραπάνω χάρτη παρατηρούµε ότι τα κέντρα του µυκηναϊκού κόσµου ήταν διασκορπισµένα στον ελλαδικό

Διαβάστε περισσότερα

2. Περιγράφουμε τα στοιχεία του καιρού, σαν να είμαστε μετεωρολόγοι.

2. Περιγράφουμε τα στοιχεία του καιρού, σαν να είμαστε μετεωρολόγοι. 1. Παρατηρούμε τον καιρό σήμερα και περιγράφουμε τις συνθήκες που αφορούν τη βροχή, τον άνεμο, τον ήλιο και τη θερμοκρασία. βροχή άνεμος ήλιος-σύννεφα θερμοκρασίαάνεση 2. Περιγράφουμε τα στοιχεία του καιρού,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ.

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ. ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ, 2012-2013 ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Α. ΑΡΖΟΓΛΟΥ & Ε. ΤΖΗΜΟΥΛΗ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ-ΣΥΝΟΔΟΙ: Τ. ΚΥΡΙΑΖΙΚΙΔΟΥ & Δ. ΤΖΟΒΑΝΑΚΗΣ Παρασκευή,

Διαβάστε περισσότερα

Κοπιάστε, κερνάμε κρασί...

Κοπιάστε, κερνάμε κρασί... διαδρομή6 Πιτσιλιά Το κρασί δεν είναι καινούρια ιστορία για την Κύπρο. Πρόσφατες ανασκαφές που έγιναν στο νησί επιβεβαίωσαν μια εντυπωσιακή αλήθεια, ότι σ αυτή την μικρή κόχη της γης παράγεται κρασί εδώ

Διαβάστε περισσότερα

Από τα παιδιά της Β 2

Από τα παιδιά της Β 2 Από τα παιδιά της Β 2 Γιαλούσα Η Γιαλούσα βρίσκεται στην Καρπασία. Είναι κοντά στο Μοναστήρι του Αποστόλου Ανδρέα. Το χωριό οφείλει το όνομα του στη θέση του, που είναι δίπλα από τη θάλασσα. Οι κάτοικοι

Διαβάστε περισσότερα

Του Α. Καστρίωτη TouristikiEkpaideysi.gr ΟΙ ΞΕΝΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΣΤΑΦΥΛΙΩΝ

Του Α. Καστρίωτη TouristikiEkpaideysi.gr ΟΙ ΞΕΝΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΣΤΑΦΥΛΙΩΝ ΟΙ ΞΕΝΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΣΤΑΦΥΛΙΩΝ ΟΙ ΞΕΝΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΣΤΑΦΥΛΙΩΝ Ερυθρές ποικιλίες Cabernet Sauvignon Syrah Merlot Pinot Noir Grenache Λευκές ποικιλίες Chardonnay Gewürztraminer Riesling Sauvignon Blanc Sylvaner

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Η κεραμική, μια πανάρχαια τέχνη, χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη το αργιλόχωμα. Όταν αναμείξουμε το αργιλόχωμα με νερό θα προκύψει μία πλαστική μάζα

Διαβάστε περισσότερα

Κορυφή Ολύμπου «Στεφάνι» ΟΛΥΜΠΙΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ. Παραλία Γρίτσας Λιτοχώρου Όλυμπος

Κορυφή Ολύμπου «Στεφάνι» ΟΛΥΜΠΙΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ. Παραλία Γρίτσας Λιτοχώρου Όλυμπος Κορυφή Ολύμπου «Στεφάνι» Λιτόχωρο ΟΛΥΜΠΙΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ Παραλία Γρίτσας Λιτοχώρου Όλυμπος Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης «Το αμπέλι στο χρόνο» Υπεύθυνη Προγράμματος: Μακρή Κωνσταντινιά 14 ΙΟΥΝΙΟΥ 2006

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Επιμέλεια, παρουσίαση : Παντελάκη Μαργαρίτα (ΠΕ08, καλλιτεχνικών μαθημάτων, 3ο Δημοτικό Σχολείο Σερρών ) Δευτέρα, 12 Νοεμβρίου 12 Τι σχέση μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες»

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες» ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ινστιτούτο ασικών Ερευνών (Βασιλικά, Λουτρά Θέρµης) ρ. Ιωάννης Σπανός Τακτικός Ερευνητής «Κρανιά: Μία νέα καλλιέργεια µε πολύτιµες ιδιότητες» Λαµία, 16Μαϊου 2012 Τοποθέτηση

Διαβάστε περισσότερα

Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που. Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα

Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που. Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που ονομάζεται ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα Ποια σύγχρονα κράτη αποτελούν την περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος ΤΕΧΝΙΚΌΣ ΦΆΚΕΛΟΣ 1 /8 Αριθμός πρωτοκόλλου: PGI-GR-A0841 Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος I. ΌΝΟΜΑ (Ή ΟΝΌΜΑΤΑ) ΠΡΟΣ ΚΑΤΑΧΏΡΗΣΗ Πλαγιές Αμπέλου (el) II. ΣΤΟΙΧΕΊΑ ΑΙΤΟΎΝΤΑ Όνομα και τίτλος αιτούντα:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ Η πολυπόθητη μέρα για την εκδρομή μας στην Κωνσταντινούπολη είχε φτάσει! Βαλίτσες, φωτογραφικές μηχανές, τα λόγια που είχε να μάθει ο καθένας από όσους συμμετέχουμε

Διαβάστε περισσότερα

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος ΤΕΧΝΙΚΌΣ ΦΆΚΕΛΟΣ 1 /16 Αριθμός πρωτοκόλλου: PGI-GR-A1195 Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος I. ΌΝΟΜΑ (Ή ΟΝΌΜΑΤΑ) ΠΡΟΣ ΚΑΤΑΧΏΡΗΣΗ Θήβα (el) II. ΣΤΟΙΧΕΊΑ ΑΙΤΟΎΝΤΑ Όνομα και τίτλος αιτούντα: Νομικό

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά της Αλυκής και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος ΤΕΧΝΙΚΌΣ ΦΆΚΕΛΟΣ 1 /14 Αριθμός πρωτοκόλλου: PGI-GR-A1565 Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος I. ΌΝΟΜΑ (Ή ΟΝΌΜΑΤΑ) ΠΡΟΣ ΚΑΤΑΧΏΡΗΣΗ Ηράκλειο (el) II. ΣΤΟΙΧΕΊΑ ΑΙΤΟΎΝΤΑ Όνομα και τίτλος αιτούντα:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Η χαρά της αγάπης

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Η χαρά της αγάπης ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Η χαρά της αγάπης Καρδιά που εργάζεται για όλους Ο Απόστολος Παύλος, ο διδάσκαλος Ο Σαούλ ήταν ένας πολύ μορφωμένος Ιουδαίος, που ζούσε στην Παλαιστίνη, μια χώρα πολύ κοντά στο νησί μας.

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ενότητα: Γεωγραφία (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Β1, Β2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα:

Διαβάστε περισσότερα

«Ποικιλιακός προσανατολισμός αμπελώνων Πελοποννήσου»

«Ποικιλιακός προσανατολισμός αμπελώνων Πελοποννήσου» «Ποικιλιακός προσανατολισμός αμπελώνων Πελοποννήσου» ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Δρ. Παν. Λαναρίδης Αναπληρωτής Ερευνητής Δ/ντής Ινστιτούτου Οίνου ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε Στην ποικιλιακή αναδιάρθρωση του ελληνικού αμπελώνα που θα γίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ Πρεσβυτέρου ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΣΚΟΠΙΑΝΟΥ Αρχιερατικού Επιτρόπου Καναλίων ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ Γνωριμία με την ιστορική, θρησκευτική, πολιτιστική και κοινωνική ζωή του τόπου αυτού ΒΕΝΕΤΟ 2013

Διαβάστε περισσότερα

Γρίφος 1 ος Ένας έχει μια νταμιτζάνα με 20 λίτρα κρασί και θέλει να δώσει σε φίλο του 1 λίτρο. Πώς μπορεί να το μετρήσει, χωρίς καθόλου απ' το κρασί να πάει χαμένο, αν διαθέτει μόνο ένα δοχείο των 5 λίτρων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΟΚΟΛΑΤΑΣ ΑΠΟ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΣΟΦΙΑΝΟΥ

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΟΚΟΛΑΤΑΣ ΑΠΟ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΣΟΦΙΑΝΟΥ Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΟΚΟΛΑΤΑΣ ΑΠΟ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΣΟΦΙΑΝΟΥ H ΑΡΧΗ ΤΗΣ!!!! Οι πίθηκοι της Κεντρικής Αμερικής ήταν οι πρώτοι που βρήκαν το κακάο βρώσιμο και απολαυστικό, όχι ο άνθρωπος. Έτρωγαν τον γλυκό, δροσιστικό

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορική αναδρομή του θεσμού της Μουσειακής Αγωγής. Α. Λειτουργία Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων Μουσειακής Αγωγής ΛΕΥΚΩΣΙΑ.

Ιστορική αναδρομή του θεσμού της Μουσειακής Αγωγής. Α. Λειτουργία Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων Μουσειακής Αγωγής ΛΕΥΚΩΣΙΑ. Ιστορική αναδρομή του θεσμού της Μουσειακής Αγωγής Α. Προγραμμάτων Μουσειακής Αγωγής ΛΕΥΚΩΣΙΑ Λειτουργία Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων Μουσειακής Αγωγής 2014-2015 Εφαρμογή νέου Εκπαιδευτικού Προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στο κτήμα του Γεροβασιλείου

Επίσκεψη στο κτήμα του Γεροβασιλείου Επίσκεψη στο κτήμα του Γεροβασιλείου Στα πλαίσια του Σχολικού Επαγγελματικού Προσανατολισμού επισκεφτήκαμε την Δευτέρα, 11.01.2010 και Τρίτη, 12.01.2010 το κτήμα Γεροβασιλείου λίγο έξω από την Επανομή.

Διαβάστε περισσότερα

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος ΤΕΧΝΙΚΌΣ ΦΆΚΕΛΟΣ 1 /11 Αριθμός πρωτοκόλλου: PGI-GR-A0422 Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος I. ΌΝΟΜΑ (Ή ΟΝΌΜΑΤΑ) ΠΡΟΣ ΚΑΤΑΧΏΡΗΣΗ Κίσσαμος (el) II. ΣΤΟΙΧΕΊΑ ΑΙΤΟΎΝΤΑ Όνομα και τίτλος αιτούντα:

Διαβάστε περισσότερα

«Ποικιλιακή αναδιάρθρωση του Κρητικού αμπελώνα» ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Τσούτσουρας Επαμεινώνδας Αναπληρωτής Ερευνητής Ινστιτούτο Οίνου ΕΘ.Ι.ΑΓ.

«Ποικιλιακή αναδιάρθρωση του Κρητικού αμπελώνα» ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Τσούτσουρας Επαμεινώνδας Αναπληρωτής Ερευνητής Ινστιτούτο Οίνου ΕΘ.Ι.ΑΓ. «Ποικιλιακή αναδιάρθρωση του Κρητικού αμπελώνα» ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Τσούτσουρας Επαμεινώνδας Αναπληρωτής Ερευνητής Ινστιτούτο Οίνου ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε Η Κρήτη αποτελούσε πάντα ένα από τα μεγάλα κέντρα αμπελοκαλλιέργειας

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Συνοπτικό πλαίσιο μετακίνησης και εγκατάστασης Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί και πώς μετακινούμαστε από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Πού μένουμε από τα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε.

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε. ιστορίες της 17 ιστορίες της Πρωτοχρονιάς Παραμύθια: Βαλερί Κλες, Έμιλι-Ζιλί Σαρμπονιέ, Λόρα Μιγιό, Ροζέ-Πιερ Μπρεμό, Μονίκ Σκουαρσιαφικό, Καλουάν, Ιμπέρ Μασουρέλ, Ζαν Ταμπονί-Μισεράτσι, Πολ Νέισκενς,

Διαβάστε περισσότερα

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος ΤΕΧΝΙΚΌΣ ΦΆΚΕΛΟΣ 1 /14 Αριθμός πρωτοκόλλου: PGI-GR-A1604 Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος I. ΌΝΟΜΑ (Ή ΟΝΌΜΑΤΑ) ΠΡΟΣ ΚΑΤΑΧΏΡΗΣΗ Ήπειρος (el) II. ΣΤΟΙΧΕΊΑ ΑΙΤΟΎΝΤΑ Όνομα και τίτλος αιτούντα:

Διαβάστε περισσότερα

http://www.namuseum.gr/object-month/2012/jul/jul12-en.html

http://www.namuseum.gr/object-month/2012/jul/jul12-en.html Ο Οινοπίωνας, ήταν γιος του θεού Διόνυσου και της Αριάδνης, κόρης του Μίνωα και θεωρείται ο πρώτος μυθικός βασιλιάς της Χίου. Δίδαξε στους κατοίκους την τέχνη της αμπελουργίας και την παραγωγή του καλύτερου

Διαβάστε περισσότερα

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Διάρκεια: 30 λεπτά Επίπεδο Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Η Χαρά γράφει ένα γράμμα στη Νικολέτα. Θέλεις να δεις αν καταλαβαίνεις αυτά που διαβάζεις, γι αυτό σημειώνεις

Διαβάστε περισσότερα

Η εταιρία εφαρμόζει σύστημα διαχείρισης ασφάλειας των τροφίμων ISO 22.000:2005 πιστοποιημένο από την TÜV HELLAS.

Η εταιρία εφαρμόζει σύστημα διαχείρισης ασφάλειας των τροφίμων ISO 22.000:2005 πιστοποιημένο από την TÜV HELLAS. από το 1966 Το Χθες Το πρώτο τυροκομείο της οικογένειας ιδρύθηκε το 1966, από τον παππού της οικογένειας Γρηγόρη στο χωριό Χύδηρα της Λέσβου. Το χωριό Χύδηρα είναι ένα μικρό σχετικά χωριό δυτικά του νησιού,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ

ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8 - ΕΤΩΝ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ Ν Α Δ Ε Σ Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Δύο χώρες της Βόρειας Θάλασσας

Δύο χώρες της Βόρειας Θάλασσας Δύο χώρες της Βόρειας Θάλασσας ΟΛΛΑΝΔΙΑ Έκταση: 3 φορές μικρότερη από την Ελλάδα. Πληθυσμός: 1,5 φορές μεγαλύτερος από τον ελληνικό. H Ολλανδία έχει μεγάλο μήκος ακτών και μικρό βάθος προς την ηπειρωτική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 14791 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΕΥΧΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Αρ. Φύλλου 1086 11 Ιουνίου 2008 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ Αναγνώριση Τοπικού Οίνου Κοζάνης.... 1 Αναγνώριση Τοπικού Οίνου Καρδίτσας....

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΗ: Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον. Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ.

ΜΕΛΗ: Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον. Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ. ΜΕΛΗ: Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ. Παρασκευόπουλο Ιστορικό Πλαίσιο: - Πρωτοεμφανίστηκε πριν από 5.000 χρόνια στην Αφρική.

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Αλήθεια, ακόμη και τώρα, έχετε αναρωτηθεί ποια ήταν αυτά τα κείμενα και τι περιεχόμενο είχαν;

Αλήθεια, ακόμη και τώρα, έχετε αναρωτηθεί ποια ήταν αυτά τα κείμενα και τι περιεχόμενο είχαν; Όποιον κι αν ρωτήσετε σήμερα σχετικά με την ανακάλυψη της Αμερικής, είναι σίγουρο ότι θα σας αναφέρει την γνωστή ιστορία με τον Χριστόφορο Κολόμβο, ο οποίος τον 15ο αιώνα έχοντας μελετήσει κάποια αρχαία

Διαβάστε περισσότερα

Ας προσπαθήσουμε όλοι να μη χαθεί κανένα είδος ζώου από την Κύπρο

Ας προσπαθήσουμε όλοι να μη χαθεί κανένα είδος ζώου από την Κύπρο ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΓΕΩΡΓΙΑΣ, ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Ας προσπαθήσουμε όλοι να μη χαθεί κανένα είδος ζώου από την Κύπρο Ξέρεις ότι: Πανίδα ονομάζουμε όλα τα ζώα μιας περιοχής. Αυτά

Διαβάστε περισσότερα

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος ΤΕΧΝΙΚΌΣ ΦΆΚΕΛΟΣ 1 /11 Αριθμός πρωτοκόλλου: PGI-GR-A1574 Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος I. ΌΝΟΜΑ (Ή ΟΝΌΜΑΤΑ) ΠΡΟΣ ΚΑΤΑΧΏΡΗΣΗ Νέα Μεσημβρία (el) II. ΣΤΟΙΧΕΊΑ ΑΙΤΟΎΝΤΑ Όνομα και τίτλος αιτούντα:

Διαβάστε περισσότερα

Οινοφόρος (Βag in Box)

Οινοφόρος (Βag in Box) Οίνος Λευκός Ξηρός Λ Ε Υ Κ Ο Σ Ξ Η Ρ Ο Σ Κατηγορία: Οίνος Λευκός Ξηρός Ποικιλία: Ορεινός Ροδίτης Χαρακτηριστικά: Χρώμα λευκό, χρυσοκίτρινο. Άρωμα φρουτώδες, νεανικό. Γεύση, γεμάτο φρεσκάδα, με νότες εσπεριδοειδών

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση Υπουργείο Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Διεύθυνση Μουσείων Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων και Επικοινωνίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Ο EΛΛΗΝΙΚΟΣ ΑΥΤΟΦΥΗΣ ΛΥΚΙΣΚΟΣ ΚΑΙ Η ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΛΥΚΙΣΚΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Ο EΛΛΗΝΙΚΟΣ ΑΥΤΟΦΥΗΣ ΛΥΚΙΣΚΟΣ ΚΑΙ Η ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΛΥΚΙΣΚΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο EΛΛΗΝΙΚΟΣ ΑΥΤΟΦΥΗΣ ΛΥΚΙΣΚΟΣ ΚΑΙ Η ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΛΥΚΙΣΚΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο ΛΥΚΙΣΚΟΣ ( HUMULUS LUPULUS) (γερμανικά HOPFEN και αγγλικά HOPS. Ο Γεωπόνος Παύλος Καπόγλου αναφέρθηκε στις δυνατότητες

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία νέων οινοποιήσιμων ποικιλιών αμπέλου με τη μέθοδο του υβριδισμού στο Ινστιτούτο Αμπέλου Αθηνών

Δημιουργία νέων οινοποιήσιμων ποικιλιών αμπέλου με τη μέθοδο του υβριδισμού στο Ινστιτούτο Αμπέλου Αθηνών ΕΡΕΥΝΑ - ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ Δημιουργία νέων οινοποιήσιμων ποικιλιών αμπέλου με τη μέθοδο του υβριδισμού στο Ινστιτούτο Αμπέλου Αθηνών Ποικιλίες για παραγωγή ερυθρών οίνων Δρ Παντελής Ζαμανίδης, Αναπληρωτής Ερευνητής,

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 978-960-484-159-2

ISBN 978-960-484-159-2 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ Ο Μέγας Αλέξανδρος Κείμενο: Φίλιππος Μανδηλαράς Επιμέλεια κειμένου: Ράνια Ζωίδη Εικονογράφηση: Ναταλία Καπατσούλια Διόρθωση: Αντωνία Κιλεσσοπούλου 2010, Εκδόσεις Κυριάκος Παπαδόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-15 Μάθημα: Ελληνικά για ξενόγλωσσους Επίπεδο: Ε1 Διάρκεια:

Διαβάστε περισσότερα

Γεωμετρική Εποχή Πώς περνούμε τη μέρα μας;

Γεωμετρική Εποχή Πώς περνούμε τη μέρα μας; Γεωμετρική Εποχή Πώς περνούμε τη μέρα μας; ΕΙΚΟΝΕΣ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ 0 Γνωρίζουμε από τα αγγεία σε τάφους ότι κατά την Γεωμετρική Εποχή, οι άνθρωποι στην Κύπρο έπιναν κρασί, χρησιμοποιούσαν ελαιόλαδο, έτρωγαν

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΦΥΛΙΩΝ

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΦΥΛΙΩΝ K E O Σ Ο Ε ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΑΜΠΕΛΟΟΙΝΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Λ. ΡΙΑΝΚΟΥΡ 73, 115 23 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: (210) 6923102 6923291 6928224 FAX: (210) 6981182 e-mail : keosoe@otenet.gr ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2005 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Άννα Κατερίνα Μαρία Μ.

Άννα Κατερίνα Μαρία Μ. Άννα Κατερίνα Μαρία Μ. Η Ιαπωνία είναι µια από τις ισχυρότερες βιοµηχανικές χώρες και µαζί µε άλλες αποτελούν σήµερα µια ισχυρή βιοµηχανική και εµπορική ζώνη που ανταγωνίζονται τις Η.Π.Α και την Ευρώπη.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος ΤΕΧΝΙΚΌΣ ΦΆΚΕΛΟΣ 1 /15 Αριθμός πρωτοκόλλου: PGI-GR-A1592 Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος I. ΌΝΟΜΑ (Ή ΟΝΌΜΑΤΑ) ΠΡΟΣ ΚΑΤΑΧΏΡΗΣΗ Καρδίτσα (el) II. ΣΤΟΙΧΕΊΑ ΑΙΤΟΎΝΤΑ ΕΑΣ Καρδίτσας EAS Karditsas

Διαβάστε περισσότερα

Στα πλαίσια του μαθήματος της πληροφορικής, δημιουργήσαμε ένα φυτολόγιο. Αυτή τη φορά όμως είναι ηλεκτρονικό

Στα πλαίσια του μαθήματος της πληροφορικής, δημιουργήσαμε ένα φυτολόγιο. Αυτή τη φορά όμως είναι ηλεκτρονικό 1ο Δημοτικό σχολείο Παλλήνης Οι μαθητές και οι μαθήτριες της Γ τάξης Το φυτολόγιό μας Στα πλαίσια του μαθήματος της πληροφορικής, δημιουργήσαμε ένα φυτολόγιο. Αυτή τη φορά όμως είναι ηλεκτρονικό Επιμέλεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Το Κάστρο των Ιπποτών είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά μνημεία της Κω. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό και επιβλητικό είναι ένα από τα αξιοθέατα που κάθε επισκέπτης του νησιού πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

Τοπικές Ποικιλίες. Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία. Πηνελόπη Μπεμπέλη

Τοπικές Ποικιλίες. Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία. Πηνελόπη Μπεμπέλη Τοπικές Ποικιλίες Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία Πηνελόπη Μπεμπέλη Τοπικές Ποικιλίες (Εγχώριοι Πληθυσμοί) Είναι ετερογενείς πληθυσμοί Είναι τοπικά προσαρμοσμένοι Έχουν δημιουργηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Συνεργασία και Ανάπτυξη...

Συνεργασία και Ανάπτυξη... Οκτώβριος 2014 Με ιδιαίτερη χαρά σας παρουσιάζουμε το πρώτο ενημερωτικό δελτίο του Αναπτυξιακού Σχεδίου Κρασοχωριών που δημιουργήθηκε με σκοπό τη συνεχή ενημέρωση του κοινού και των συμβαλλόμενων φορέων

Διαβάστε περισσότερα

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος ΤΕΧΝΙΚΌΣ ΦΆΚΕΛΟΣ 1 /16 Αριθμός πρωτοκόλλου: PGI-GR-A1569 Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος I. ΌΝΟΜΑ (Ή ΟΝΌΜΑΤΑ) ΠΡΟΣ ΚΑΤΑΧΏΡΗΣΗ Αττική (el) II. ΣΤΟΙΧΕΊΑ ΑΙΤΟΎΝΤΑ Όνομα και τίτλος αιτούντα: Νομικό

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου

Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου H Γ τάξη του 6 ου Δημοτικού Σχολείου Ζακύνθου Στα πλαίσια της ευέλικτης ζώνης μελέτησε το θέμα: «Χλωρίδα και πανίδα της Ζακύνθου» Εκπαιδευτικοί: Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου

Διαβάστε περισσότερα

Πέννυ Εμμανουήλ Κυβερνήτης Θ117Α

Πέννυ Εμμανουήλ Κυβερνήτης Θ117Α Αθήνα 31-7-2012 Αρ. πρωτ. 12 Προς την Επιτροπή Ανταλλαγών Νέων Αγαπητέ Πρόεδρε Τάσο Γρηγορίου, Με την Παρούσα επιστολή θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για την εγκάρδια φιλοξενία των 4 παιδιών του Θέματός μας

Διαβάστε περισσότερα

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού.

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. 1 Περιεχόμενα: Εισαγωγή σελ.3 Ιστορική αναδρομή σελ.4 Περιγραφή του χώρου σελ.5-7 Βιβλιογραφία σελ.8 Παράρτημα σελ.9-10 2 Εισαγωγή. Στο κέντρο της Λεμεσού υπάρχει το Κάστρο

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013-2014 Μάθημα: Ελληνικά Επίπεδο: Ε1 Διάρκεια: 2 ώρες Υπογραφή

Διαβάστε περισσότερα

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος ΤΕΧΝΙΚΌΣ ΦΆΚΕΛΟΣ 1 /11 Αριθμός πρωτοκόλλου: PGI-GR-A1327 Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος I. ΌΝΟΜΑ (Ή ΟΝΌΜΑΤΑ) ΠΡΟΣ ΚΑΤΑΧΏΡΗΣΗ Πλαγιές Πάρνηθας (el) II. ΣΤΟΙΧΕΊΑ ΑΙΤΟΎΝΤΑ Όνομα και τίτλος αιτούντα:

Διαβάστε περισσότερα

«ΠΟΙΚΙΛΙΑΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΜΠΕΛΩΝΩΝ ΤΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ» ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΡΙΑ ΕΡΕΥΝΗΤΡΙΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΙΝΟΥ ΕΘΙΑΓΕ

«ΠΟΙΚΙΛΙΑΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΜΠΕΛΩΝΩΝ ΤΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ» ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΡΙΑ ΕΡΕΥΝΗΤΡΙΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΙΝΟΥ ΕΘΙΑΓΕ «ΠΟΙΚΙΛΙΑΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΜΠΕΛΩΝΩΝ ΤΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ» ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΕΙΡΗΝΗ ΤΖΟΥΡΟΥ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΡΙΑ ΕΡΕΥΝΗΤΡΙΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΙΝΟΥ ΕΘΙΑΓΕ Στη περιοχή της Στερεάς Ελλάδας, εκτός από κάποιες μικρές σποραδικές

Διαβάστε περισσότερα

Έντονή η Ελληνική παρουσία στην Αμερική, χιλιάδες χρόνια πριν τον Κολόμβο

Έντονή η Ελληνική παρουσία στην Αμερική, χιλιάδες χρόνια πριν τον Κολόμβο Έντονή η Ελληνική παρουσία στην Αμερική, χιλιάδες χρόνια πριν τον Κολόμβο 10 Μαΐου, 2010 VatopaidiFriend H Aμερική σύμφωνα πάντα με την επίσημη άποψη ανακαλύφθηκε το 1492 από τον Χ. Κολόμβο, φαίνεται όμως

Διαβάστε περισσότερα

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Ξεκινώντας την εργασία θα θέλαμε να παραθέσουμε το παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος ΤΕΧΝΙΚΌΣ ΦΆΚΕΛΟΣ 1 /16 Αριθμός πρωτοκόλλου: PGI-GR-A1057 Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος I. ΌΝΟΜΑ (Ή ΟΝΌΜΑΤΑ) ΠΡΟΣ ΚΑΤΑΧΏΡΗΣΗ Δράμα (el) II. ΣΤΟΙΧΕΊΑ ΑΙΤΟΎΝΤΑ Όνομα και τίτλος αιτούντα: Νομικό

Διαβάστε περισσότερα

δημητριακών προς σπορά, 68/193/ΕΟΚ' περί εμπορίας υλικών

δημητριακών προς σπορά, 68/193/ΕΟΚ' περί εμπορίας υλικών Ε.Ε. Παρ. 111(1) Αρ. 3988, 6.5.2005 Αριθμός 228 1919 Κ.Δ.Π. 228/2005 Οι περί ΠαραγωγΙ1ς και Εμπορίας Αγενούς Πολλαπλασιαστικού Υλικού της Αμπέλου (Τροποποιητικοί) Κανονισμοί του 2005, οι οποίοι εκδόθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

διαδρομή5 Κουμανδαρία

διαδρομή5 Κουμανδαρία διαδρομή5 Κουμανδαρία Το κρασί δεν είναι καινούρια ιστορία για την Κύπρο. Πρόσφατες ανασκαφές που έγιναν στο νησί επιβεβαίωσαν μια εντυπωσιακή αλήθεια, ότι σ αυτή την μικρή κόχη της γης παράγεται κρασί

Διαβάστε περισσότερα