ΙΣΤΟΡΙΑ Α'ΘΕ'ΣΘΗ ΚϊΘΗΡΕΌϊ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΙΣΤΟΡΙΑ Α'ΘΕ'ΣΘΗ ΚϊΘΗΡΕΌϊ"

Transcript

1 Ν Ε' Α ΙΣΤΟΡΙΑ Α'ΘΕ'ΣΘΗ ΚϊΘΗΡΕΌϊ Tè %7uç 1729 με7αφραο& Ϊσ α eïç XOÌVÌW γλω<χτ<μ E'Ν ΤΗ; NH'S^ ΚΕΦΑΛΗΝΙΆϊ τυπΰ^^γσα έν Ββνετία τώ 1749 Τώρα ξανατυπωμ,ένη (iè εισαγωγή και επιμέλεια του 'Αλέξη Πολίτη ΚΕΝΤΡΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Ε.Ι.Ε. ΑΘΗΝΑ, 1983

2

3

4

5 ΝΕΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΑΘΕΣΘΗ ΚΥΘΗΡΕΟΤ

6

7 ΚΕΝΤΡΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Ε.Ι.Ε. 28 ΝΕΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΑΘΕΣΘΗ ΚΤΘΗΡΕΟΥ επανέκδοση της πρώτης βενετικής έκδοσης του 1749 εισαγωγή και επιμέλεια Αλέξης Πολίτης ΑΘΗΝΑ 1983

8

9 ΜΝΗΜΗ ΛΙΝΟΥ ΠΟΛΙΤΗ

10

11 'Ανατρέχοντας στις Ιστορίες της νεοελληνικής λογοτεχνίας, ό αναγνώστης δεν θα συναντήσει πουθενά τον τίτλο του έργου που παρουσιάζεται στον τόμο αυτό: Ιστορία νέα Άθέσθη του Κυθηρέου. Βέβαια, δεν είναι πρώτη φορά που ό μελετητής τής νεοελληνικής γραμματείας βρίσκεται μπροστά σε παρόμοιες απουσίες. 'Απουσίες, κενά, που συμπληρώνονται με τον καιρό, καθώς ή έρευνα προσπαθεί δλο και πιο συστηματικά νά δαμάσει το διάσπαρτο, αθησαύριστο, πολλές φορές άγνωστο άλλα και συχνά, απλώς λησμονημένο υλικό. "Αν, σε ορισμένες περιπτώσεις ή ανακάλυψη ενός νέου κειμένου, μιας νέας αρχειακής μονάδας οφείλεται σε τυχαίο περιστατικό, ή ανεύρεση είναι συνήθως και 'έτσι πρέπει νά είναι αποτέλεσμα μιας ενσυνείδητης, ορθολογιστικά οργανωμένης διαδικασίας που αποβλέπει νά εντοπίσει το ζητούμενο. Άλλωστε, ας μήν ξεχνάμε πώς μόνο ή γνώση προκαλεί τήν αναζήτηση. "Ετσι, σε τελευταία ανάλυση, θά μπορούσαμε νά ισχυριστούμε δτι δεν πρόκειται για «άγνωστο» υλικό, αλλά για υλικό του οποίου είναι άγνωστο το ακριβές του περιεχόμενο. Κάποια μνεία αόριστη, κάποιες μαρτυρίες, άμεσες ή έμμεσες βρίσκονται σχεδόν πάντοτε για νά μας οδηγήσουν σ ' αυτό που αποκαλέσαμε «ζητούμενο». "Ι-

12 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ σως δεν τις είχαμε καταλάβει, δεν ήταν εύκολη ή αποκρυπτογράφηση τους. Σε τέτοιες σκέψεις τουλάχιστον μας οδηγούν οί περιπτώσεις των «νέων ανακαλύψεων»: δταν ξαναπαρ θυσιάζονται στο φως πλήθος μαρτυρίες έρχονται να τις πλαισιώσουν και οί ποικίλες έμμεσες αναφορές γίνονται τώρα κατανοητές. Μιλήσαμε κιόλας για τή διαφορά ανάμεσα στην τυχαία ανακάλυψη και τήν ενσυνείδητη ανεύρεση. Το παράδειγμα μας, ή ανεύρεση του Άθέσθη, είναι αντιπροσωπευτικό και αποδεικνύει γι ' άλλη μια φορά πόσο απαραίτητες και χρήσιμες είναι οί απογραφικές επεξεργασίες του Ιστορικού υλικού. "Ετσι κι εδώ, μνείες λησμονημένες ή αναφορά του τίτλου σε βιβλιοκαταλόγους της εποχής που ξανάρχονται στο προσκήνιο μέσα άπο συστηματικές καταγραφές (ό Ε. Legrand αναδημοσιεύει έναν βιβλιοπωλικό κατάλογο, ό Φίλιππος Ήλιου εντάσσει τον τίτλο στις άβιβλιογράφητες εκδόσεις τής τουρκοκρατίας), συνδυαζόμενες με πληροφορίες πού προέκυψαν άπο τή μελέτη ενός αρχείου, του Cl. Fauriel, οδηγούν, όχι συμπτωματικά, 'ίσως υποσυνείδητα, τον ερευνητή στον σωστό δρόμο, στή βιβλιοθήκη τού Institut de France στο Παρίσι, δπου άλλωστε απόκειται και ή βιβλιοθήκη του Fauriel. 'Εκεί, κατά τή διάρκεια βιβλιογραφικών αναζητήσεων, ό 'Αλέξης Πολίτης θά εντοπίσει, δεμένη με άλλα εξι βιβλιαράκια, τήν φυλλάδα πού περιέχει τον Άθέσθη. Ό σύμμικτος αυτός τόμος δεν φέρει κανένα ίχνος πού νά φανερώνει ότι άνηκε κάποτε στο γάλλο νεοελληνιστή. 'Ωστόσο, μαρτυρίες μέσα άπο το αρχείο του πιστοποιούν δτι ό Fauriel γνώριζε το κείμενο και το είχε μάλιστα χρησιμοποιήσει στις πανεπιστημιακές του παραδόσεις. "Οπως και νά 'έχουν τα πράγματα, βρισκόμαστε σή-

13 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ μέρα μπροστά στο μοναδικό γνωστό αντίτυπο, εκείνο πού πρέπει να είχε στή διάθεση του ô Fauriel. Με δυσκολία, άλλωστε, θά δεχόμασταν άτι ενα δεύτερο αντίτυπο θά είχε διασωθεί στον 'ίδιο πάνω-κάτω χώρο. Για τη σπανιότητα που παρουσιάζουν τα βιβλιαράκια αυτά, οι λαϊκές φυλλάδες, δεν χρειάζεται να επαναληφθούν εδώ δσα έχουν συχνά διατυπωθεί. Προσφιλή αναγνώσματα, «μικρά και χαροποιά», δπως τά αποκαλεί ένας άπο τους κυριότερους εκδότες τους, ό 'Αντώνιος Βόρτολης, ευπρόσιτα και πολυζήτητα, δεν καταφέρνουν πάντοτε νά διατηρηθούν στο πέρασμα του χρόνου. Οî λόγοι είναι ποικίλοι, άμεσα συναρτημένοι με τήν εξωτερική τους εμφάνιση, άλλα και με το περιεχόμενο τους. Το Κέντρο Νεοελληνικών 'Ερευνών Ε. Ι. Ε. θέλοντας σήμερα νά προσφέρει στην επιστημονική κοινότητα το νέο αυτό κείμενο πού ανήκει στή λογοτεχνική παραγωγή της Κεφαλονιάς τον 18ο αιώνα, το παρουσιάζει σε φωτομηχανική ανατύπωση και παράλληλα σε σημερινή εκτύπωση με εκσυγχρονισμένη ορθογραφία και στίξη. Ή επεξεργασία έγινε άπο τον 'Αλέξη Πολίτη ό όποιος στην εισαγωγή του αφού συγκεντρώσει τις λίγες διαθέσιμες πληροφορίες σχετικά με το ανώνυμο αυτό κείμενο, επιχειρεί μια ιστορική θεώρηση του αναζητώντας τήν υποδοχή του έργου στην κοινωνία της εποχής καθώς και το ιδεολογικό του στίγμα. Τέλος, θίγει το πρόβλημα της ανωνυμίας, χωρίς ωστόσο νά προχωρήσει σε ταυτίσεις. Το θέμα, παρ' δλη τή λεπτολόγο και διεισδυτική ανίχνευση πού έκανε ό 'Αλέξης Πολίτης, παραμένει ανοικτό για δσους θά ήθελαν νά το προσεγγίσουν ξανά στηριγμένοι σε ενδεχόμενη νέα πληροφόρηση. ισ.

14 ijit ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 'Όπως εϊναι φανερό, τα θέματα της λογοτεχνίας μας στα κάπως πρώιμα αυτά χρόνια δεν μπορούν να φθάσουν εύκολα σε τελικές τοποθετήσεις άφοΰ υπάρχουν ακόμα τα κενά. Φυσικό λοιπόν είναι, ή γνωριμία με ενα ακόμα κείμενο και ή ένταξη του στο σώμα τών λογοτεχνικών έργων να προκαλέσει αναπροσαρμογές στα δσα ώς τώρα έχουν γίνει παραδεκτά στο χώρο της κεφαλονίτικης παραγωγής και της πνευματικής ζωής του νησιού. Λουκία Δρούλια

15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

16

17 Νέα 'Ιστορία Άθέσθη Κνθηρέον έτσι τιτλοφορείται το κείμενο πού παρουσιάζεται έδώ. Πραγματικά ό λόγος εϊναι για μιαν «ιστορία», για μιαν έμμετρη αφήγηση ποιητική: μαθαίνουμε τίς περιπέτειες και τα πάθη ενός ζευγαριού, του Άθέσθη και της Έλίσου, πού έζησαν σε χρόνους παλιούς, αγαπήθηκαν, χώρισαν, ξαναβρέθηκαν, πολέμησαν τους εχθρούς, νίκησαν όλες τίς δυσκολίες' τέλος πάντων έκαναν και έπαθαν δλα δσα κατασταίνουν αξιαγάπητους και θαυμαστούς τους ή ρωες των αφηγήσεων και των παραμυθιών. Το έργο είναι γραμμένο στην Κεφαλονιά το 1729' όνομα συγγραφέα δεν παραδίδεται στην έντυπη μορφή μέ την οποία μας είναι γνωστό. Τυπώθηκε στην τυπογραφία του Bortoli στή Βενετία το 1749, σ' ένα μικρό βιβλιαράκι τριών τυπογραφικών φύλλων. Λίγα πράγματα ξέρουμε για τήν κυκλοφορία του' ΐσως να στάθηκε μικρή, ΐσως να μη γνώρισε τήν επιτυχία καί να μήν ξανατυπώθηκε. 'Οπωσδήποτε σύντομα ξεχάστηκε' κανείς δεν το μνημονεύει, έκτος άπο τους βιβλιοκαταλόγους πού τύπωνε ό έκδοτης του 1. Σήμερα έχουμε ύπό- 1. Βλ. τον κατάλογο πού περιλαμβάνεται στην τελευταία σελίδα του Αισώπου Μύθοι, Βενετία, Βόρτολης, 1752, ό όποιος αναπαράγεται άπο τον Legrand, Bibliographie Hellénique, XVIIIème siècle, τ. Ι, άρ. 404 σ Ό κ. Φίλιππος Ήλιου είχε τήν καλοσύνη να μέ πληροφορήσει δτι ό τίτλος του Άθέσθη περιλαμβάνεται σε τρεις

18 ις ΕΙΣΑΓΩΓΗ ψη μας ένα μοναδικό αντίτυπο, πού κι αυτό πρόσφατα μόλις εντοπίστηκε 2. Πρόκειται λοιπόν για ένα έργο της νεοελληνικής λογοτεχνίας αθησαύριστο, πού πλουτίζει τήν κεφαλονίτικη παραγωγή του 18ου αιώνα: 1716, Κλαυθμος Πελοποννήσου- 1720, 'Ιφιγένεια- 17'21, Θυέστης- Ολα του Πέτρου Κατσαΐτη Άθέσθης- 1732, μετάφραση, ανώνυμη επίσης, των Τρωάδων του Σενέκα 4. "Ετσι μια παραγωγή επτανησιακή, ωχρή συνέχεια της κρητικής ακμής, άποκτα όλο και πλουσιότερα περιεχόμενα. Παλιότερα ξέραμε μονάχα τή μετάφραση του Παστώρ Φίδος, ήγουν Ποιμήν πιστός του Μιχαήλ Σουμμάκη (1658) 5 και τή μετάφραση τής Βατραχομυοβιβλιοκαταλόγους του 1755 (έναν αθησαύριστο και δύο άβιβλιογράφητους)' στον επόμενο γνωστό βιβλιοκατάλογο, του 1760 {Θυσία του 'Αβραάμ, Βενετία, Βόρτολης, 1760' αναπαράγεται στο Γ. Γ. Λαδάς και Αθ. Δ. Χατζηδήμος, 'Ελληνική Βιβλιογραφία, Συμβολή στον IH' αι., [Α'], 'Αθήνα 1964, άρ. 85, σ. 105) χάνεται, και δεν ξέρω να ξαναεμφανίζεται πιά. 2. Βλ. 'Αλέξης Πολίτης, «Βιβλιογραφικά τεκμήρια», Ό 'Ερανιστής, 17 (1981) Περισσότερες λεπτομέρειες για τον εντοπισμό του αντίτυπου, βλ. παρακάτω. 3. Έμμ. Κριαρας, Κατσαΐτης, 'Αθήνα Πβ. και του ϊδιου, «Τα βασικά ιταλικά πρότυπα τών τραγωδιών του Π. Κατσαΐτη», Μα 'Εστία, 69 (1961) Βλ. τα όσα διασώζει ό 'Ηλίας Τσιτσέλης, Κεφαλληνιακά Σύμμικτα, Α', 'Αθήνα 1904, 19. Πβ. Σπ. Α. Εύαγγελάτος, 'Ιστορία τον θεάτρου εν Κεφαλληνία, 'Αθήνα 1970, Βλ. Έμμ. Κριαράς, «Ή μετάφραση του Pastor Fido άπο τον Ζακυνθινό Μιχαήλ Σουμμάκη», Νέα 'Εστία, Χριστούγεννα 1964,

19 ΥΠΟΘΕΣΗ TOT ΕΡΓΟΤ ιζ' μαχίας άπο τον 'Αντώνιο Στρατηγό (1745) 6- τώρα, με την έκδοση των έργων του Κατσαΐτη, τήν ανεύρεση της Ευγένας (1646) 7, τή συσχέτιση του Ζήνωνα (1682) με τή Ζάκυνθο 8 και τήν προσγραφή της μετάφρασης του 'Αμύντα του Tasso (1745) στον Κυθήριο Γεώργιο Μόρμορη 9, έχουμε δέκα έργα με λογοτεχνική υπόθεση 10 μέσα σε εκατό ακριβώς χρόνια. 'Αραιή παραγωγή, στην όποια αμφίβολο αν μπορούμε να συναριθμήσουμε τα "Ανθη Ευλάβειας (1708) οπωσδήποτε δμως φαινόμενο πού δηλώνει κάποια αιτήματα κοινωνικά και οχι άπλες ατομικές περιπτώσεις. Η ΤΠΟΘΕΣΗ TOT ΕΡΓΟΤ Ή ιστορία τοποθετείται στα χρόνια του αυτοκράτορα 'Ηράκλειου. Δυο νέοι, ό Άθέσθης και ή Έλισος, αρχοντόπουλα κι οι δυό, γεννημένοι στα Κύθηρα, μεγαλώ- 6. Βλ. τα όσα σημειώνει ό Κ. Θ. Δημαράς, «'Αντώνιος Στρατηγός. Βιο-βιβλιογραφικές έρευνες», Ό 'Ερανιστής 5 (1967) 7-8. Οι πληροφορίες αναπαράγονται και άπο τον Βασ. Φρ. Τωμαδάκη, Νεοελληνικά! μεταφράσεις, παραφράσεις και διασκευαί της «Βατραχομυομαχίας», Αθήνα 1973, T. Monzelese, Εύγένα, a cura di Mario Vitti, Νάπολη Σπ. Α. Εύαγγελάτος, «Χρονολόγηση, τόπος συγγραφής του "Ζήνωνος" και έρευνα για τον ποιητή του», Θησαυρίσματα, 5 (1968) Σπ. Α. Εύαγγελάτος, «Γεώργιος Μόρμορης, ò ποιητής του "Αμύντα"», 'Ελληνικά, 22 (1969) Δεν συνυπολογίζω τίς ρίμες πού αφηγούνται γεγονότα ιστορικά. "Οχι πώς δεν πρόκειται για λογοτεχνία, μα νομίζω πώς εντάσσονται σε άλλου τύπου παράδοση, με ευρύτερα πλαίσια.

20 ιη ΕΙΣΑΓΩΓΗ νουν καί αναθρέφονται μαζί, σαν αδέλφια. Με τα χρόνια ή αδελφική αγάπη γίνεται έρωτας, σφοδρός, καί σύντομα παντρεύονται. Ξαφνικά Ομως χρειάζεται να χωριστούνε, γιατί ό βασιλιάς 'Ηράκλειος στέλνει τον στρατό του να υπερασπίσει τήν Καρθαγένη άπο τήν επίθεση του βασιλιά των Περσών Χοσρόη, καί ό Άθέσθης, σαν "Ελληνας στρατηγός, φεύγει για να λάβει μέρος στην εκστρατεία. Ό χωρισμός τους είναι πικρός, καί ό Άθέσθης είναι συνεχώς θλιμμένος. Βλέποντας τον έτσι κάποιος άγνωστος στρατιώτης, καταλαβαίνει τήν αιτία της στενοχώριας, καί για να τον παρηγορήσει αρχίζει να του διηγείται τις δικές του ερωτικές περιπέτειες, πού φανερώνουν πόσο άπιστες είναι οί γυναίκες, καί πώς δεν το αξίζουν να σκοτίζεται δα κανείς για χάρη τους. Λοιπόν, κατά τα λεγόμενα του ξένου, ή τελευταία κατάκτηση του είναι ή 'ίδια ή "Ελισος. Τυφλός άπο τον θυμό του ό Άθέσθης σκοτώνει τον ξένο στρατιώτη, καί γυρίζοντας στα Κύθηρα στέλνει έναν δούλο προπομπό με τή διαταγή να θανατώσει καί τήν άπιστη. Σύμφωνα με τις οδηγίες πού είχε, ό 8ουλος παίρνει τήν "Ελισο σε μια βάρκα, ανοίγεται στο πέλαγος, μα καθώς πείθεται για τήν αθωότητα της τή λυπάται, καί τή βγάζει στην κοντινή παραλία, με τον όρο να μήν επιστρέψει ποτέ πιά. ' Η "Ελισος δεν θέλει να σωθεί' προσπαθεί να σκοτωθεί μόνη της, μα τελικά ή ελπίδα πώς ίσως να αποδειχθεί κάποτε ή άνεπίληπτη συμπεριφορά της τή συγκρατεί στή ζωή. Καταφεύγει σε κάτι βοσκούς, ζεί κοντά τους ντυμένη σαν αγόρι, καί αργότερα μεταμφιέζεται σε στρατιώτη. Ό δούλος δηλώνει στον Άθέσθη πώς τή σκότωσε'

21 ΥΠΟΘΕΣΗ TOT ΕΡΓΟΥ ιθ' κι αυτός πάλι, βασανισμένος άπο αμφιβολίες για τήν πράξη του, γυρνάει στα Κύθηρα, όπου μαθαίνει τήν α λήθεια: ό ξένος εκείνος στρατιώτης δεν είχε κοιμηθεί παρά με μια δούλη, τή Θηρέα. Ή γριά παραμάνα της Έλίσου, παρακινημένη άπο τα χρήματα του ξένου, εΐχε στήσει τή μηχανή ετούτη, γιατί ακριβώς ήξερε πώς ή "Ελισος δεν θα καταδεχόταν μήτε να τον κοιτάξει τον ξένο. Τύψεις καί λύπη τώρα πολλαπλασιάζουν τον πόνο του Άθέσθη, πού θέλει, με τή σειρά του, να αυτοκτονήσει' μόλις καί τον συγκρατούν οι δικοί του. Έντωμεταξύ, καινούριος πόλεμος: ό Χοσρόης είχε αρπάξει τώρα τον Τίμιο Σταυρό, καί ό Ηράκλειος εκστρατεύει στον Ευφράτη. ' Ο Άθέσθης φεύγει καί πάλι, Ομως στο χριστιανικό στράτευμα μετέχει τώρα καί ή "Ελισος, πάντοτε βέβαια μεταμφιεσμένη σε στρατιώτη. Καλεί τον Άθέσθη σε μονομαχία, αναγνωρίζονται, καί ή "Ελισος τον συγχωρεί. "Εχουν περάσει τέσσερα χρόνια άπο τότε πού χωρίσανε. Ευτυχισμένοι συνεχίζουν να πολεμούν ανδρεία τους Σαρακηνούς - όμως σε μια σημαντική μάχη αποκόβονται άπο τους χριστιανούς στρατιώτες καί βρίσκονται αντιμέτωποι μ' ένα πλήθος εχθρούς. Ό Άθέσθης σκοτώνει τον ξένο στρατηγό, τον 'Ισμαήλ, άλλα πληγώνονται καί οι δύο, καί μόλις πού καταφέρνουν να διαφύγουν σε ένα δάσος. ' Ο Άθέσθης τελικά πεθαίνει, καί ή "Ελισος, σχεδόν τρελή άπο τή θλίψη της, επιχειρεί να αυτοκτονήσει, Ομως με τήν τελευταία του πνοή ό αγαπημένος της τήν εμποδίζει. 'Η "Ελισος τον μοιρολογεί, καί ψάχνει να βρει βοήθεια για να τον θάψει πάντα χωρίς να έχει ολότελα συνέλθει. Συναντά κάτι βοσκούς πού

22 κ ΕΤΣΑΓΩΠ1 θάβουν τον Άθέσθη, τήν περιποιούνται, και τήν οδηγούν σ' έναν ασκητή για να της γιατρέψει τον πόνο της καρδίας της. Αυτός της συγχωρεί το μεγάλο κρίμα, πώς δηλαδή άνανοήθηκε τήν αυτοκτονία, καί τή φέρνει σ' ένα μοναστήρι, δπου γίνεται καλόγρια με το όνομα 'Ελισάβετ, καί δταν πεθαίνει, ονομάζεται όσία. Σε έναν επίλογο ό συγγραφέας δίνει τή χρονολογία καί τον τόπο δπου γράφηκε το ποίημα, καθώς σ' έναν σύντομο πρόλογο είχε εξηγήσει τους λόγους πού τον οδήγησαν να εκφραστεί ποιητικά: κάθησε καί μετάφρασε κάτι πού του άρεσε, για να βρει κάποιαν παρηγοριά στα ρευματικά πού τον βασάνιζαν. "Οπως διαφαίνεται καί άπό τή σύντομη τούτη περίληψη, έχουμε να κάνουμε με μιαν ερωτική μυθιστορία. Μια αφήγηση, νουβέλα, πού διατηρεί τον απόηχο ενός λογοτεχνικού είδους με μακρόχρονη παράδοση. Καί στον Άθέσθη διατηρείται κατά βάση ή παραμυθιακή δομή πού σπονδυλώνει το είδος: χωρισμός (ή φυγή των παραμυθιών)" υποθετικός θάνατος (ή βλάβη αντίστοιχα), επιστροφή στην αρχική, ευτυχισμένη κατάσταση. 'Από το σημείο αυτό απομακρυνόμαστε ολότελα άπο τή δομή της μυθιστορίας ή του παραμυθιού, καί ή αφήγηση τρέπεται προς τον τύπο της ηθικής παραίνεσης: ό ήρωας πεθαίνει, καί ή ηρωίδα βρίσκει τή σωτηρία της σε μοναστήρι. 'Ωστόσο άπο το παραμύθι έχει απομείνει στην αφήγηση μονάχα ό σκελετός. Λείπουν οι περιπλοκές στή δράση, ό μαγικός κόσμος απουσιάζει - ούτε θαύματα γίνονται, ούτε τίποτα. Καί βέβαια το έργο δεν στήριζε-

23 ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ κα' ται στην ψυχολογική περιγραφή τών ηρώων ουσιαστικά είμαστε κάπου ενδιάμεσα: ό κόσμος του έργου στηρίζεται στην προβολή τών καθημερινών καταστάσεων μέσα άπο ένα πρίσμα πού μεγενθύνει το καθημερινό, χωρίς να το παραμορφώνει. "Ολα βιώνονται με τρόπο έντονο: ό έρωτας, ό πόνος, ή αφοσίωση, ή γενναιότητα, ή θρησκευτική πίστη περιγράφονται στο υπερθετικό τους, ένώ βέβαια εξαφανίζεται καθετί πού θα μπορούσε να υπονομεύσει αυτήν τήν εικόνα' οι κοινές δηλαδή ανάγκες. Οι ήρωες ζουν για να κάνουν έργα θαυμαστά και μόνο. Τέλος, ακόμα κι αυτή ή απλή πλοκή, αν προβληθεί πάνω στίς διαστάσεις της κανονικής ζωής, φαίνεται εξαιρετικά μεγενθυμένη. Ό στόχος λοιπόν του έργου είναι ή μεταφορά του αναγνώστη ή του ακροατή σ' έναν κόσμο φανταστικό, δπου Οσες αξίες και καταστάσεις αποδέχεται καί βιώνει καθημερινά αποκτούν διάσταση οριακή, τέτοια πού ή 'ίδια ή πραγματικότητα δεν μπορεί να του προσφέρει. Ό συγγραφέας οργανώνει ένα νοητό οικοδόμημα εύγενισμένο, με μια προσθήκη στο τέλος για να μπορεί να εμφανισθεί με τή μάσκα της παραινετικής λογοτεχνίας. ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ Ποιο ήταν το λογοτεχνικό κοινό στο όποιο απευθυνόταν ό Άθέσθης, ποιες οι απαιτήσεις του είτε ή δεκτικότητα του, είναι ζητήματα πού δεν μπορούν να προσδιοριστούν όσο επαρκώς θα θέλαμε. Τα έργα του Κατσα'ίτη έμειναν" ανέκδοτα' κάτι πε-

24 κβ' ΕΙΣΑΓΩΓΗ ρισσότερο, ξεχασμένα 11. Ό Άθέσθης τυπώθηκε, χωρίς αυτό να βοηθήσει τή φιλολογική του φήμη. 'Ανέκδοτη έμε,ινε και ή μετάφραση των Τρωάδων του Σενέκα, καθώς και τα έργα της κρητικής λογοτεχνίας πού άντιγράφηκαν στην Κεφαλονιά. Ό νεαρός Κυθήριος μεταφραστής του 'Αμύντα εντοπίσθηκε μόνο χάρη στο σημείωμα ενός ιταλού βιβλιοθηκάριου' ήταν πρόσο^πο ωστόσο πού απόκτησε κάποιο κύρος στην κοινίονία του για άλλους λόγους 12. Τέλος τον 'Αντώνιο Στρατηγό τον ανέδειξαν λογιότερες δραστηριότητες, οχι ή ποιητική του παρουσία 13. Βέβαια, Οσα συμπεράσματα συνάγονται άπο τέτοιου είδους τεκμήρια, υποσκάπτονται άπο το γεγονός ότι ή ποιητική αυτή παραγωγή σβήνει ολοκληρωτικά στο επόμενο μισό του αιώνα: οι γενιές πού ακολούθησαν μπορεί να ξέχασαν και τους δημιουργούς, άφοΰ λησμόνησαν και τα έργα. 'Ωστόσο, κι άπα Οσες μαρτυρίες της 'ίδιας εποχής γνο^ρίζίο, δεν φαίνεται πουθενά να λογαριαζόταν ιδιαίτερα ή πράξη της ποιητικής δημιουργίας, Οπως τήν εννοούμε έμεΐς σήμερα, δηλαδή ή συγγραφή έργων σε γλώσσα λογοτεχνική και κοινή ταυτόχρονα. Με άλλου είδους δραστηριότητες φαίνεται πώς αποκτούσαν γόητρο μέσα στην κοινίονία τους οι άνθρ(οποι: με τα πολιτικά αξιώματα, με τήν ιατρική, με τή συμ- 11. Είναι, χαρακτηριστικά τα οσα, ασαφή και 'ίσίος λανθασμένα, μνημονεύει ό Τσιτσέλης, δ.tl., 231, αντλώντας άπο τον Πινιατώρο. 12. Το κύρος του το διαπιστώνουμε άπο τήν ύπαρξη (καίτή διαφύλαξη) της προσωπογραφίας του βλ. τήν παραπομπή της σημ Βλ. τή μελέτη του Κ. Θ. Δημαρά στή σημ. 6.

25 ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ κγ' μετοχή στή διοίκηση ή στην έκκλησιαστικήν ιεραρχία, με τήν υπεράσπιση της ορθόδοξης πίστης, ή αντίθετα, με τήν προσχώρηση στή μικρή ανακαινιστική ομάδα πού ασπάσθηκε τον καθολικισμό 14, εΐτε πάλι, για να περιοριστούμε σε ζητήματα πού εκπορεύονται άπό τή δραστηριότητα τήν πνευματική, με τή συγγραφή έργων θρησκευτικών, επιστημονικών, ρητορικών, ή γενικότερα λογιοσύνης. 'Ακόμα, με τήν καλλιέργεια και τή χρήση κάποιου δυσκολοκατάκτητου γλωσσικού οργάνου: τών άρχαιότροπων ελληνικών, τών λατινικών ή τών λόγιων 'ιταλικών. ' Η λογοτεχνική απόλαυση, ή θέση της λογοτεχνίας μέσα στην κοινωνία δεν φαίνεται να είναι πια εκείνη πού γνωρίζουμε άπό τήν ευρωπαϊκή αναγέννηση έν μέρει καί άπό τήν Κρήτη γύρω στα 1600 ούτε πολύ περισσότερο ή σημερινή, εκείνη πού έφεραν στην επιφάνεια τα προβλήματα μιας καινούριας κοινωνίας, πού αναδύθηκε ύστερα άπό τή διπλή επανάσταση της βιομηχανίας καί του φιλελευθερισμού. Είναι μια απλή τέρψη, μια περιδιάβαση' κάτι το ανάλαφρο καί το ασήμαντο. 'Ακόμα κι ό Πέτρος Κατσαΐτης, πού σε κάποια σημεία του έργου του σημάδεψε υψηλότερους στόχους, σχολιάζει έτσι τή μετατροπή τοΰ τραγικού τέλους της 'Ιφιγένειας σε κοσμική παρωδία: 14. Φυσικά το επίκεντρο της σεισμογόνου εστίας στάθηκε ή Βενετία' όμως οι κραδασμοί έφτασαν ως τήν Κεφαλονιά' είναι "/αρακτηριστική ή απέχθεια πού αισθάνεται εκατόν πενήντα ypovia αργότερα ό Τσιτσέλης, όταν βιογραφεί τους εκπροσώπους αυτής τήί τάσης.

26 κδ' ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κι άνίσως κι εϊναι διαφορά στο τέλος της, κι εις γάμο τον θάνατον της άλλαξα, αυτό είχα το κάμω για να σας δώσω πλια χαρά και περιδιάβαση σαςγιαΰτο ας είμαι ελεύθερος όκ την κατάκριση σας. Μάλιστα, οντάς έγραφα, μοπόνειε το ποδάρι όκ το πολύ ρεματικό, πού 'χε με τορμεντάρεν και για να λάβω άλάφρωση εις τον πολύ μου πόνο τότες εκακοσύνθεσα το ποίημα αυτόνο 15. Και ό συγγραφέας του Άθέσθη αισθάνεται την ανάγκη να προσκομίσει παρόμοιες δικαιολογίες. Το ποίημα αρχίζει μ' έναν πρόλογο, πού τιτλοφορείται «Οι αφορμές του συγγράμματος»: Έτούτην την Ίστόριαν είχα τήνε διαβάσω σ ' ενα βιβλίον παλαιόν, και να την μεταφράσω μου 'φάνη εις ιδίωμα κοινον και είσε φράση, για να μπορεί πας άνθρωπος απλός να την διαβάσει και όχι δια φαντασιάν η για κενοδοξία μου, μα για να εχω ανεσιν εις τα ρεματικά μου. "Οθεν λοιπόν παρακαλώ, όστις την αναγνώσει, εμε που την εσύνθεσα, κατάκρισιν μην δώσει άνίσως και οι στίχοι μου δεν είναι στολισμένοι σαν έπρεπε, με κάλαμον ρητορικόν γραμμένοι. Βέβαια τέτοιου είδους άλλοθι δεν είναι πρωτόφαντα. Τα συναντάμε καί στην κρητική λογοτεχνία συχνά - ό μως ας θυμηθούμε ότι ό Κορνάρος, στον δικό του έπί- 15. Κριαράς, Κατσάίτης, ο.π., 117.

27 ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ κε' λόγο, αντιστρέφει τις κατηγορίες πού πιθανόν να του εκτοξεύσουν κάποιοι κακόγλωσσοι, πού ψέγουν δ,τι δοΰσι κι άπόκεις δεν κατέχουσι τήν άλφα σκιάς να πούσι 16. Αυτή ή υπερήφανη συνείδηση, αυτή ή επίγνωση της αξίας είναι πού δέν υπάρχει πιά. Εϊτε λοιπόν πραγματικά οι 'ίδιοι ο'ι ποιητές δέν θεωρούσαν πώς άρμοζε στα έργα τους κάποια υψηλότερη τύχη, εϊτε πάλι θεωρούσαν πώς ή κοινωνική σύμβαση τους υποχρέωνε αυτό να δηλώσουν, το συμπέρασμα είναι το ϊδιο. Πάρεργο στάθηκε ή λογοτεχνική δημιουργία δπως άλλωστε και ή λογοτεχνική απόλαυση. 'Από τήν άλλη μεριά ή γλώσσα του Άθέσθη, για να ξαναπεριοριστοΰμε σ' αυτόν, δείχνει τεχνίτη οπωσδήποτε άσκημένον σέ ένα εκφραστικό όργανο πού δέν ήταν απολύτως ή μητρική του λαλιά, παρά μια γλώσσα λογοτεχνική και ιδιωματική. Ή άνεση μέ τήν όποια τή χειρίζεται φανερώνει πώς δέν πρόκειται καθόλου για επίδειξη γλο^σσομάθειας' ολότελα φυσικά εκφράζεται σ' ένα ιδίωμα φιλολογικό, δηλαδή καταξιωμένο άπο πρότυπα. Αυτό εξηγείται μονάχα μέ μια ζωντανή επικοινωνία: ο,τι ονομάζουμε «κληρονομιά της κρητικής λογοτεχνίας» δέν σημαίνει παρά μια επίμονη αναστροφή μέ τά κείμενα της. " ν Αν λοιπόν συνδυάσουμε αυτήν τήν τριβή μέ τήν αδιαφορία, ή έστω τή μικρή απαίτηση πού είχε άπο τή λογοτεχνία ή εποχή, καταλήγουμε πώς τα έργα αυτά 16. Βιτσέντσος Κορνάρος, Έρωτόκριτος, έκδ. Στυλ. 'Αλεξίου, 'Αθήνα 1980, 407, στ. Ε'

28 κς ΕΙΣΑΓΩΓΗ απευθύνονταν κυρίως σ' ένα κοινωνικό στρώμα ενδιάμεσο πού δεν ταυτιζόταν απόλυτα ούτε με τον καθαυτό αγροτικό πληθυσμό, ούτε με τή μικρή μειοψηφία τών ηγετικών ομάδων. Προς τήν κατεύθυνση αυτή συνεπικουρεί καί ή μαρτυρία τών βενετικών εκδόσεων, πού είχαν μορφή απλούστερη, μα οχι καί ευτελή' καθώς καί τών χειρογράφων Οπου αντιγράφονταν τα έργα: επιμελημένα, συχνά με μικρογραφίες, απέβλεπαν σ' ένα κοινωνικό στρώμα με αυξημένες απαιτήσεις. Φυσικά καί έδώ χρειαζόμαστε περισσότερες πληροφορίες. Ή στρωματογραφία της νεοελληνικής κοινο^νίας μας διαφεύγει' συχνά μάλιστα ή ανεπεξέργαστη αναφορά στις πηγές παγιδεύει τις δυνατότητες να πλησιάσουμε προς τις πραγματικότητες της εποχής. Λόγου χάρη στην Κεφαλονιά τών χρόνων του Άθέσθη οι αριθμοί πού γνίορίζουμε για το στρώμα τών ευγενών καί τών αστών σε σχέση με τον συνολικό πληθυσμό εκφυλίζει τή σημασία πού μπορεί να πάρει ή απλή αναφορά σε «ευγενείς», «αστούς» καί «λαό». Τα δύο ανώτερα στρώματα δεν θα πρέπει να είχαν καί τόσες κοινοτικές διαφορές, ούτε μεταξύ τους, ούτε με τον κοινό λαό' γιατί ποιος θα έτρεφε τους άρχοντες όταν οί χωρικοί δεν ήταν παρά ένα μικρό πολλαπλάσιο τους, καί το μεγαλύτερο μέρος του ύπερπροϊόντος όδευε προς τή Βενετία 17 ; 17. 'Επίτηδες αποφεύγω να αναφερθώ σε απόλυτους αριθμούς ή έστω, σε τάξη μεγεθών: τα στατιστικά δεδομένα για τήν Κεφαλονιά, ΐδί(ος στα χρόνια πού μας αφορούν, έτσι όπως παρουσιάζονται ανεπεξέργαστα στα εγχειρίδια πού χρησιμοποίησα, άπο-

29 ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΟ ΣΤΙΓΜΑ κζ' Μπορούμε πάντως να θεωρούμε πώς στην Κεφαλονιά της εποχής υπήρχε ένα στρώμα «αρχόντων», δηλαδή ανθρώπων πού θεσμικά ήταν ελεύθεροι, δεν υπάγονταν στους καταναγκασμούς των χωρικών, πού διέθεταν ενδεχομένως κάποια εισοδήματα, χωρίς πάλι να διαφοροποιούνται ολότελα άπο τον αγροτικό πληθυσμό στο κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο. Αυτοί θα πρέπει να αποτελούσαν το κύριο κοινό τής λογοτεχνικής παραγωγής και άναπαραγο^γής. 'Ανήμποροι να μετασχηματιστούν σε δυναμικότερα στρώματα, δεμένοι με τήν αΐγλη κάποιου θολού καί αμφίβολου παρελθόντος, ορισμένοι τους πρόσφυγες άπο τήν Κρήτη, δημιουργούν έναν χώρο πού άπο τή μια αποτελεί, χάρη στην «άριστοκρατικότητά» του, τον αρχικό αποδέκτη τέτοιων έργο^ν, κι άπο τήν άλλη, χάρη στή μικρή τους διαφοροποίηση άπο τις υπόλοιπες ομάδες, τον διάμεσο πού θα διοχετεύσει, με τους μηχανισμούς τής λαϊκής φυλλάδας, τα έργα αυτά σε ευρύτερα καί λαϊκότερα στρώματα. ΤΟ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΟ ΣΤΙΓΜΑ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ Μέσα στον κόσμο αυτό, τί έφερνε ό συγγραφέας του Άθέσθη; Βέβαια το έργο είναι μετάφραση το δηλώνει ρητά ό συγγραφέας του 18. 'Ωστόσο το «μετάφραση» καλύπτουν καί στο μάτι του αμύητου πως δεν μπορούν να προσφέρουν αξιόπιστη βάση. 'Ωστόσο οι εσωτερικοί συσχετισμοί είναι όπ(οσδήποτε πιο ασφαλείς. 18. Φαντάζομαι άπο τα 'ιταλικά' το μαρτυρούν αλλ(οστε οι γλωσσικοί τύποι τών ονομάτων καί τών τοπωνυμίων. Δεν ε/ω ό-

30 κη ΕΙΣΑΓΩΓΗ δεν σημαίνει αναγκαστικά μη δημιουργική λογοτεχνία: ή έννοια της πρωτοτυπίας ως κύριας λογοτεχνικής α ξίας είναι, το ξέρουμε, μεταγενέστερη. Κι εφόσον δεν πρόκειται για μεταφορά ενός άπο τα τότε διάσημα αριστουργήματα, έχουμε το δικαίοομα να θε(οροΰμε πώς καί μόνο ή επιλογή του φανερώνει βούληση, λογοτεχνική, μα καί ιδεολογική. "Αλλωστε το σύνολο των ώς τότε λογοτεχνικών έργο^ν το αποτελούσαν παραφράσεις ξένων προτύπο^ν ο,τι αναζητάμε είναι ή δεκτικότητα της εποχής γενικά, του συγγραφέα ειδικότερα, καί ή ικανότητα του να εκφραστεί σε ποιητική γλώσσα. Βέβαια αυτό πού μας ενδιαφέρει περισσότερο δεν είναι να κρίνουμε κάποιες προσο^πικές αρετές, παρά το λογοτεχνικό καί ιδεολογικό στίγμα του έργου: γυρεύουμε μιαν επιπλέον μαρτυρία, ώστε να διεισδύσουμε καλύτερα στή διανοητική στάθμη της εποχής καί στις δυνατότητες τής ποιητικής γλώσσας μ' άλλα λόγια το τί προσκόμιζε ή λογοτεχνία, καί πώς εντασσόταν ή α πόλαυση της μέσα στή ζωή τών ανθρώπων εκείνων. Ζητήματα δυσπροσπέλαστα, φυσικά, μα πού ωστόσο μο:>ς τις γνώσεις πού θα επαρκούσαν για τον εντοπισμό του πρωτοτύπου. Άπο τίς πληροφορίες πού προσφέρουν ό D.P. Rotunda. Motif Index of the Italian Novelle in Prose, Indiana University. Bloomington 1942, ό κατάλογος τών ιταλικών έργων τής λογοτεχνίας καί θεάτρου πού παρέχει ή Table Méthodique του J.-Ch. Brunei Manuel du Libraire et de l'amateur de livres (φωτομηχ. ανατ., Παρίσι, y.'/.), καθώς καί άπο τα γενικά λεξικά (τής λογοτεχνίας του Laffont-Bompiani, του Kindler ή τής κλασικής γραμματείας, κ.λπ.) δεν μπόρεσα να οδηγηθώ πουθενά.

31 ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΟ ΣΤΙΓΜΑ κθ' εΐναι απαραίτητο να τα πλησιάσουμε' έστω και με τον νου μας μόνο, άρρητα, φευγαλέα. 'Ανάμεσα στή δικιά μας ανάγνωση ενός λογοτεχνικού έργου και τήν αργή, φωναχτή καί συλλαβιστή της εποχής εκείνης, και μόνο ή διάσταση του χρόνου διαφοροποιείται σημαντικά: για ένα γρήγορο διάβασμα του Άθέσθη δεν χρειάζονται λόγου χάρη περισσότερο άπο σαράντα, σαρανταπέντε λεφτά, ένώ μια «προφορική» ανάγνωση, ξεπερνά τις τέσσερις ώρες καί θα πρέπει να προσθέσουμε καί τα απαραίτητα διαλείμματα. Καί βέβαια ή επιμήκυνση του χρόνου μας μεταφέρει σ' ενα διαφορετικό σύστημα παραστάσεων. "Αλλωστε, σύμφωνα με τήν παραδοσιακή πρακτική τίποτα δεν διαβαζόταν μια κι έξω: διαβαζόταν πολλές φορές, ακόμα κι Οταν ό αναγνώστης ή ό ακροατής το είχε μάθει απέξω. Τα όσα διαδραματίζονται στο έργο ριζώνουν στην αντίληψη του αναγνώστη, δεν αποτελούν παροδικά ερεθίσματα. Αυτό μάλιστα επιτείνεται ιδιαίτερα σ' ένα σύστημα Οπου οί πομποί των πληροφοριών είναι σε σχέση με τα όσα ξέρουμε άπο το δικό μας σημαντικότατα περιορισμένοι. Ό κόσμος ήταν πολύ μικρότερος για τον ακροατή του Άθέσθη καί συνάμα λιγότερο περίπλοκος. 'Αρκούσαν άρα οί παραμικρές εντυπώσεις για να μετατοπίσουν το επίπεδο άπο το πραγματικό σ το φανταστικό, καί ή υψηλή δεκτικότητα πολλαπλασίαζε τή σημασία τους. "Επειτα πρέπει να μή μας διαφεύγει Οτι παρά τήν κυκλοφορία τους οί λαϊκές φυλλάδες κρατώ συμβατικά αυτήν τήν ονομασία, πού δεν αποδίδει πάντοτε

32 λ' ΕΙΣΑΓΩΓΗ επακριβώς την ύφη πού είχαν εκείνα τα χρόνια δεν αποτελούσαν, βέβαια, καθημερινό άνάγνίοσμα: έλειπε ό «ελεύθερος χρόνος», 6ποκ θα λέγαμε σήμερα' ή καθημερινή αγροτική απασχόληση σπάνια έδινε τή δυνατότητα ανάπαυλας, ακόμα και τις μακριές νύχτες του χειμώνα οί δουλειές δέν άπέλειπαν και αυτό 'ίσχυε καί για τους περισσότερους άπο τους ευγενείς. Ούτε πού περνούσε άπο τον νου τών ανθρώπων να ((διαβάσουν» κάτι ευχάριστο σέ κάποιο διάκενο μισής, ας πούμε, ώρας: ή ανάγνωση αποτελούσε ένα είδος τελετουργίας' βρισκόμαστε σέ μια κοινωνία πού τα πάντα είναι καθορισμένα, έχουν τή θέση τους, την ώρα τους, καί τή λειτουργία τους. 'Υπήρχε ωστόσο καί κάποιο εμπόδιο επιπρόσθετο, πού εκπορεύεται άπο τους ιδεολογικούς καταναγκασμούς: δέν είναι τής ζούής ετούτης, δίδασκε ή εκκλησία, οί διασκεδάσεις καί οί χαρές. Τα τραγούδια, οί αφηγήσεις, τα χωρατά, χαλαρώνουν τήν ένταση καί λοιπόν μας απομακρύνουν άπο το ποθούμενο, τον φόβο τοΰ Θεού. 'Ακόμα πιο πολύ οί κάθε λογής ερωτικές ιστορίες' ας είναι, έστω, υμνητικές τής συζυγικής πίστης, δέν παύουν να συνδαυλίζουν μνήμες πού οδηγούν τον αγαθό χριστιανό στην αμαρτία. «Ό μισόθεος Κόσμος θέλει να μας κρατεί ωσάν αιχμαλώτους, παντοτεινά ασχολούμενους εις κόπους καί περισπασμούς τής μοχθηρής ταύτης ζ(οής, καί τότε μάλιστα Οταν Οέλωμεν να κάμωμεν το χρέος μας μέ τον Θεόν, τότε μας φορτώνει διπλά τα εμπόδια (...) Θέλίομεν να προσευχηθοΰμεν; τότε διπλοί τοΰ Κόσμου οί λογισμοί, όπου διασκορπίζουσι τον νουν μας εις χίλιαις ματαιότηταις καί

33 ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΟ ΣΤΙΓΜΑ λα' περισσότερον εις αίσχρας ενθυμήσεις» 19. Και ή ανάμνηση είναι αμαρτία πολύ περισσότερο βέβαια ή φαντασία. 'Ωστόσο ή αμαρτία δεν είναι απαγορευμένη ένόσο ζοΰμε σ ' αυτή τή γη δεν μπορούμε έτσι κι αλλιώς να τήν αποφύγουμε. Το αμάρτημα είναι πλεγμένο με τήν ανθρώπινη υπόσταση, είναι ή άλλη Οψη της Θείας Χάριτος: οι ένοχες, λοιπόν, πού ενδεχομένως προκαλεί ή αίσθηση της αμαρτίας, επιτείνουν τα αποτελέσματα της φυγής μέσα στην λογοτεχνία. Το απλό παραμύθι, ό αριστοτεχνικός Έρωτόκριτος, ή αδέξια αφήγηση της 'Ιστορίας του Ταγιαπιέρα έχουν όλα έναν κοινό παρανομαστή: προσφέρουν μιαν ιστορία φαινομενικά καινούρια και ξένη, μα κατά βάθος οικεία, γιατί αναπαράγει τή γνωστή άπό παλιότερα εκδοχή, πού κεντρίζει τήν ατομική φαντασία μια φαντασία ούτε ασκημένη, ούτε ιδιαίτερα απαιτητική και εντείνει προσωρινά τήν ασήμαντη καθημερινότητα, δίχως να ανατρέπει τα πλαίσια της. 'Επιτρέπει κάποιο παροδικό χαλάρωμα, τήν εναλλαγή τών εντυπώσεων, όμο:>ς πάντοτε μέσα στον 'ίδιο χώρο, τον προκαθορισμένο. Λογοτεχνία της φυγής, μα καί της αέναης επανάληψης. "Υστερα άπό ετούτες τις προκαταρκτικές παρατηρήσεις, ας προχωρήσουμε. Ό Άθέσθης, Οπως καί οι περισσότερες άπό αυτές τις ιστορίες, είναι κεντρωμένος γύρω άπό τή θλίψη καί τον πόνο' ακόμα καί σ' εκείνες πού το τέλος είναι ευτυχισμένο, ό καμβάς είναι πάντα το κακό. Άπό τους χίλιους περίπου στίχους του Άθέ- 19. 'Ηλίας Μηνιάτης, Διδαχαί, Βενετία 1720, 314.

34 λβ' ΕΙΣΑΓΩΓΗ σθη, οι οκτακόσιοι τόσοι περιγράφουν το ζευγάρι χωρισμένο, καί άπό τους υπόλοιπους, οπού το αφήνουν να συμβιώνει, οι περισσότεροι, οί συντριπτικά περισσότεροι, αναφέρονται στα παθήματα τους, τη δραματική καί άνιση μάχη με τον εχθρό. Άλλα καί τον συμβατικό χρόνο της αφήγησης αν πάρουμε, μόλις ό συγγραφέας παντρέψει το ζευγάρι, ακολουθεί ό ξαφνικός χωρισμός. Κρατάει τέσσερα χρόνια, ενώ το διάστημα πού ξανασμίγουν μετριέται σε μέρες. Σε τέτοιον τρόπον ή ζωή κι ό θάνατος εστάθη τ' Άθέσθη καί της "Ελισου, με τα πολλά τους πάθη. "Ετσι αρχίζει ό επίλογος του έργου, εκφράζοντας το ζήτημα επιγραμματικά. Κεντρικό σημείο λοιπόν ό πόνος. Πολλά νήματα θα μπορούσαμε να πιάσουμε άπό το σημείο αυτό" εϊτε ξεκινώντας άπό τή σχεδόν ομόφωνη διαπίστωση ολο^ν τών ξένων παρατηρητών για τον θρηνητικό χαρακτήρα των ελληνικών τραγουδιών, εΐτε άπό τήν επέκταση της λέξης «μοιρολόγι)) στή σημασία ((τραγούδι», εϊτε άπό τήν έννοια της «αδικίας)) στο σύστημα άξιων του δημοτικού τραγουδιού 20. "Ή πάλι να απλωθούμε σε χώρους πλατύτερους καί να το συνδέσουμε με τήν κρίσιμη ρήση: "le bonheur est une idée neuve en Europe", τήν ε'ιπωμένη άπό τον Saint-Just. Δεύτερο σημείο, απαραίτητο για τον καθορισμό του στίγματος, είναι ή αοριστία πού παρέχει το πλαίσιο 20. Βλ. τήν ωραία μελέτη του Cu ν Saunier, Adikia, Παρίσι 1979.

35 ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΟ ΣΤΙΓΜΑ λγ' της ιστορίας κι εδώ το δικό μας έργο λειτουργεί διαφορετικά άπο το άγνωστο πρότυπο του. Σ ' εκείνο, ή αναφορά στην ανατολική αυτοκρατορία καί τον 'Ηράκλειο παρέπεμπε σ' έναν συγκεχυμένο, μα οχι απροσδιόριστο κόσμο. Στην ανατολική μεσαιωνική Μεσόγειο ξεδιπλωνόταν ή δράση Ολων τών ερωτικών μυθιστοριών. Για το ελληνικό κοινό αντίθετα, πού οπωσδήποτε ήταν λιγότερο οίκειωμένο με τήν παλιότερη ιστορία 21, ή «εποχή τοΰ Ηράκλειου» δεν ήταν τίποτε περισσότερο άπο μία συμβατική ένδειξη παρελθόντος, πολύ συγγενική με το «μια φορά κι έναν καιρό». Το 'ίδιο άνιστορική είναι καί ή αναφορά τοΰ έχθροΰ, τοΰ άναιώνιου Σαρακηνοΰ" καί φυσικά ό Χοσρόης, πού βρίσκεται μια στην Καρχηδόνα καί μια στον Ευφράτη, δεν αποτελεί στοιχείο ιστορικό για τον αναγνώστη. Μα καί οί προσδιορισμοί τοΰ τόπου είναι το ΐδιο κενοί, το 'ίδιο παραμυθιακοί: Καρθαγένη, Σελεύκεια, Ευφράτης, Κύθηρα - τα τελευταία χρειάζονται βέβαια κάποιον ξέχωρο σχολιασμό. Στο άγνωστο μας πρότυπο διαλέχθηκαν για να δηλώσουν το νησί τοΰ έρωτα: μοτίβο διαδεδομένο στή δυτική λογοτεχνία τουλάχιστον άπο το τέλος τοΰ 15ου αιώνα 22, έμεινε μετέωρο στην ελληνική 21. Ή τροπή προς τήν ιστορική γνώση είναι φαινόμενο του δεύτερου μισοΰ τοΰ 18ου αιώνα' οί χρονογραφίες πού κυκλοφορούσαν ώς τότε πλησίαζαν περισσότερο προς το ήθικο-θρησκευτικο αφήγημα" βλ. Κ.Θ. Δημαράς, 'Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Αθήνα 1968, Δεν μπόρεσα να χρονολογήσω επακριβώς τήν πρώτη εμφάνιση του μοτίβου στην Ευρώπη. Οί F. Baldensberger καί W. Friederich, στή Bibliography of Comparative Literature, Νέα Υόρκη 1960

36 λδ' ΕΙΣΑΓΩΓΗ μετάφραση. Ούτε μυθολογικός τόπος, ούτε το πραγματικό νησί. Έπειτα, καθώς ò μύθος γύρω άπο τον όποιο πλέκεται το έργο είναι, Οπως εϊδαμε, μονοφασικός, καταντάει αδύνατο καί για τον σημερινό παρατηρητή ό εντοπισμός κάποιας πραγματικότητας ή ενός στοιχείου χρονολογήσιμου. 'Η ιστορία του Άθέσθη δεν άντικαθρεφτίζει άμεσα κανέναν αιώνα' ανήκει σ' έναν κόσμο πολύ μακρότερης διάρκειας, πού στον χώρο της λογιοσύνης πρωτοεμφανίζεται με τα λεγόμενα «μυθιστορήματα της δεύτερης σοφιστικής» του 3ου καί του 4ου αιώνα, επιβιώνει με ποικίλους τρόπους για χρόνια, καί ά- (τελευταία ανατύπωση πού γνωρίζω, 1978), σελ. 92, στο κεφάλαιο Literary Themes, Individual Motifs, όπου θα είχε τη θέση της, δεν σημειώνουν καμία μελέτη. (Ή μελέτη του Paul Maury, «Cerigo, ou un épisode de l'hellénisme en France», Mercure de France, τχ. 15 'Οκτωβρίου 1925, , εξετάζει την τύχη του μοτίβου στον 19ο αιώνα' μια απλή μνεία του έργου του Colonna για το όποιο βλ. αμέσως πρκτ. γίνεται μόνο χάρη στο σχετικό χ/ορίο του Gérard de Nerval). Ώς μοτίβο το ((Ταξίδι στα Κύθηρα» υπάρχει πάντως στο μυθιστόρημα Hypnerotomachia Poliphili, του ' Ιταλού Fr. Colonna πού πρωτοεκδόθηκε άπο τον "Αλδο στα 1499 καί γνώρισε γρήγορα εξαιρετική επιτυχία σ' όλη τήν Ευρώπη. Στα μεγάλα λεξικά της γαλλικής γλώσσας (Paul Robert, Lit tré, Larousse) καθώς καί σε όσα εγχειρίδια ή τυφλοσουρτες άνέτρεξα, ή παλαιότερη αναφορά πού συνάντησα ήταν στο ελεγείο του Lafontaine «Les deux pigeons» (στ. 76) πού περιλήφθηκε στή δεύτερη συλλογή των Fables (1679). Πολλή περισσότερη διάδοση φαίνεται να έχει το μοτίβο άπο τον 18ο αιώνα' άρκεϊ, νομίζω, να θυμίσω τον πίνακα του Watteau «Φεύγοντας άπο τα Κύθηρα» (1717), ή τήν Οπερα του Gluck «Τα πολιορκημένα Κύθηρα» (1759).

37 ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΟ ΣΤΙΓΜΑ λε' φήνει χνάρια ως καί βαθιά στον 19ο αιώνα. Τα έπί μέρους μοτίβα χρονολογούνται απλώς άπο τα χρόνια του χριστιανισμού: ή πάλη τών πιστών με τους Σαρακηνούς, ή φήμη του ' Ηράκλειου 23 καί γενικότερα της ρο^μαϊκής ισχύος, ή εισδοχή της κόρης σε μοναστήρι, ή ύποκατάστάση της κυράς στο ερωτικό επιπεοο απο τη οουλα^. "Ολα αυτά για τον έλληνα αναγνώστη του 18ου αιώνα εΐναι έκτος τόπου καί χρόνου' τίποτε περισσότερο. Το ΐδιο καί τα ονόματα. Κάποιο άρχαιότροπο σκηνικό φανερώνουν, πού σχεδόν χάνεται στην ελληνική γλώσσα. Ό Άθέσθης θυμίζει κάπως τον θυέστη φωνητικά" άλλα το όνομα μοιάζει επινοημένο 25. Ή "Ελι- 23. Άς μήν ξεχνάμε τον μεσαιωνικό Βελισσάριο. Άλλα ό μύθος του Ηράκλειου εξακολουθεί να είναι ιδιαίτερα ζωντανός καί στον 17ο όπως καί στον 18ο αιώνα: τα περισσότερα άπο τα δράματα της εποχής (σύμφωνα με τη μελέτη του Agostino Peritisi, «Τα δράματα με βυζαντινή καί τούρκικη υπόθεση στο ευρωπαϊκό καί βενετικό θέατρο άπο το τέλος του 16ου ως τις αρχές του 18ου αιώνα», 'Ελληνικά, 22, 1969, ) κινούνται γύρω άπο τον Βελισσάριο, τον 'Ηράκλειο καί τον Χοσρόη. 24. Ό Μ. Ibrovac, Claude Fauriel et la fortune européenne des poésies populaires grecque et serbe, Παρίσι 1966, 555 ύποσ., σχολιάζοντας το σημείο αυτό παραπέμπει στον «Volpone» του Βοκκάκιου. Δεν μπόρεσα να εξακριβώσω τί εννοεί' ούτε διήγημα ούτε ήρωα Volpone συναντώ στον Βοκκάκιο. "Ενα παρόμοιο επεισόδιο υποκατάστασης κυράς άπο δούλα βρίσκεται στο τέταρτο αφήγημα τής έβδομης μέρας του Δεκαήμερου' τίποτε δμο^ς άλλο δεν το συνδέει με τήν ιστορία μας. Για το μοτίβο ò Ibrovac παραπέμπει γενικότερα σε μελέτες του Gaston Paris - δεν διερεύνησα το ζήτημα. 25. Το κοντινότερο φωνητικά λήμμα πού μπόρεσα να εντοπισθώ εΐναι το Ateste στο Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumwissenschaft: πρόκειται για όνομα 'ιταλικής πόλης, του

38 λς' ΕΙΣΑΓΩΓΗ σος υποθέτω πώς αντλεί το ονομά της άπο τήν Elissa, δηλαδή τή Δ ιδώ, τη μυθική βασίλισσα της Καρχηδόνας, της περίφημης για τις ερωτικές της ιστορίες κάπου ταιριάζει με το κλίμα του έργου. Θυμίζω πάντως πώς στα Κύθηρα τιμάται σήμερα ώς τοπική μάρτυς ή αγία Έλέσα: ωστόσο, όπως προκύπτει άπο το συναξάρι της, ή ζωή της στάθηκε ολότελα απρόσφορη για πρότυπο ηρωίδας ερωτικού αφηγήματος και πρόκειται για πολύ περιορισμένης ακτινοβολίας αγία, ενδεχομένως και πολύ μεταγενέστερης 26. Το τρίτο σημαντικό πρόσημερινοΰ Este, κοντά στή Βενετία. 'Υπάρχει βέβαια και ή ιταλική οικογένεια Este, με λαμπρούς εκπροσώπους. Να πρόκειται τάχα για έξαρχαϊσμό αρχικά και υστέρα σόλοικο εξελληνισμό του ονόματος; 26. Ή ακολουθία της τυπώθηκε για πρώτη φορά το 1847' βλ. L. Petit, Bibliographie des Acolouthies Grecques, Βρυξέλλες 1926, 73-74, δπου και οι επόμενες ανατυπώσεις (βλ. πρόχειρα, Κ.Χ. Δουκάκης, Μέγας Συναξαριστής πάντων των 'Αγίων, των καθ' άπαντα τον μήνα Αΰγονστον έορταζομένων, 'Αθήνα 1894, 8-24). ' Η Έ λέσα δεν μνημονεύεται στους βυζαντινούς χρόνους' βλ. Fr. Halkin, Bibliotheca Hagiographica Graeca, ί-ιιι, Βρυξέλλες 1957, και του ϊδιου, Auctarium Bibliothecae Hagiographicae Graecae, Βρυξέλλες Π β. το λήμμα στή Θρησκευτική καί 'Ηθική 'Εγκυκλοπαίδεια, και Σωφρόνιος Εύστρατιάδης, Άγιολόγιον τής 'Ορθοδόξου 'Εκκλησίας, 'Αθήνα χ.χ., 127. Στους παλιότερους περιηγητές, εκείνους πού μπόρεσα να συμβουλευθώ, καθώς και όσους αναφέρει ό Othon Riemann, Recherches Archéologiques sur les isles Ioniennes, IV, Cérigo, Παρίσι 1880 καί ό Μιχ. Κ. Πετρόχειλος, 'Εντυπώσεις από τα Κύθηρα, 'Αθήνα 1979, δεν συνάντησα καμία μνεία. ('OR. Leonhard, Die Insel Kythera, Gotha 1899, φωτομηχανική ανατύπωση Δ. Καραβιάς, 'Αθήνα 1983, 16 ύποσ. 1, θεωρεί καί το συναξάρι καί τον θρύλο της νεότερα κατασκευάσματα). Ούτε στή «Βιβλίο-

39 ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΟ ΣΤΙΓΜΑ λζ' σωπο εΐναι ό στρατηγός των Σαρακηνών 'Ισμαήλ, το τέταρτο ò Χοσρόης. Ή δούλη Θηρέα (στ. 468) ή Θερέα (στ. 435,442,443), κι αύτη έχει όνομα απλώς αρχαιοπρεπές. Τέλος ό μοναχός στον όποιο καταφεύγει ή "Ελισος λέγεται Νικήτας και είναι «Ίεροσολυμίτης)) κι αυτή ή πληροφορία μας αφήνει σε αμηχανία. Γιατί βέβαια μετόχι του Παναγίου Τάφου υπάρχει στην Κεφαλονιά, όπως καί μονή του αγίου Νικήτα 27- όμως αυτός ό συσχετισμός, πού θα μπορούσε να επιβεβαιώνει τήν «ορθοδοξία» του έλληνα μεταφραστή, υπονομεύεται άπό το γεγονός δτι το περιστατικό τοποθετείται, σύμφωνα με τή δράση, κάπου κοντά στον Ευφράτη: εκεί έρχεται πολύ φυσικά να είναι «Ίεροσολυμίτης)) ό μοναχός. "Ενα τρίτο σημείο στο όποιο χρειάζεται να σταθούμε είναι ό παραινετικός χαρακτήρας πού παίρνει ή ιστορία στο τέλος της. Αυτή καθαυτή ή θρησκευτική χροιά δεν είναι διόλου ασυνήθιστη" τή διαπιστώνουμε να φουντώνει στό τέλος δλων των παλαιότερων αφηγημάτων γραφιά της νήσου Κυθήρων» του τελευταίου ( Ό Βιβλιόφιλος, 3, 1949, και , 1953, , 1956, , 1958, 7-8 καί 14, 1960, 15-16) συνάντησα σχετικό λήμμα. Καί οι νεότεροι ιστορικοί των Κυθήρων (Μιχ. Κ. Πετρόχειλος, 'Ιστορία της νήσου Κυθήρων, 'Αθήνα 1940, καί Ιωάννης Π. Κασιμάτης, Άπό τήν παλιά καί σύγχρονη Κυθηραϊκή ζωή, Αθήνα 1957, 32-33, ) στηρίζονται αποκλειστικά στο συναξάρι. Ή πρόσφατη ταξινόμηση του κυθηραϊκοϋ νοταριακοΰ αρχείου (βλ. Χρύσα Μαλτέζου, «Το νοταριακο άρχεϊο Κυθήρων», Δελτίο της 'Ιονίου 'Ακαδημίας, 1, 1971, 15-84) δεν έφερε στο φως καμία πληροφορία για το ζήτημα. 27. Τσιτσέλης, δ.π., Β', Αθήνα 1960, 232.

40 λη' ΕΙΣΑΓΩΓΗ έκτος άπό τα έργα της κρητικής ακμής Οπου χάνεται, βέβαια και δεν απαιτεί ιδιαίτερες εξηγήσεις. Εΐτε σαν άλλοθι, εΐτε και γιατί οί ϊδιοι οι συγγράφεις αισθάνονταν τήν αμαρτία να βαραίνει το χέρι καί τή συνείδηση τους, επιδιώκουν να εξιλεωθούν καταδεικνύοντας πώς μοναδικός οδηγός τους στάθηκε ή αρετή, πώς ή ιστορία πού περιγράφουν ήταν άμεμπτη καί ηθική. 'Ακόμα καί δυο γενιές αργότερα, ό Ρήγας, πού απευθύνεται σε πολύ πιο προωθημένες κοινωνικά ομάδες αναγκάζεται να αμυνθεί για το λιγότερο αθώο, εννοείται Σχολεϊον των ντελικάτων εραστών καί να αντεπιτεθεί με τα όπλα του αντιπάλου. Διαβάζουμε στον πρόλογο του: «αποκρίνομαι λοιπόν Οτι οί εμπεριεχόμενοι τω παρόντι βιβλίω έρωτες εις ύπανδρείαν καταντούν, ή οποία είναι μυστήριον, καί ας μήν πολυλογούν». "Ομως στον Άθέσθη έχουμε κάτι περισσότερο άπό άλλοθι: αλλάζει ολόκληρο το τυπικό τέλος. Οί ήρωες δεν έζησαν «αυτοί καλά», παρά ό ένας σκοτώθηκε χωρίς να το απαιτεί ή πλοκή του μύθου καί ή άλλη εμφανίζεται σώνει καί καλά αμαρτωλή, προκειμένου να τή σώσει ή θεία παρέμβαση. Διαπιστώνουμε κάποια βούληση λοιπόν να μετατραπεί ή ερωτική ιστορία σε ηθική, σπάζοντας έναν τύπο διήγησης πού είχε θρέψει γενιές καί γενιές καί χωρίς να τις έχει απομακρύνει ούτε άπό τήν εκκλησία, ούτε άπό τήν ηθική. Θα ήταν χρήσιμο να ξέραμε αν ό νεωτερισμός οφείλεται στον συγγραφέα ή στον μεταφραστή. "Αν, τέλος, εξετάσουμε τήν ύφή του έργου διαπιστώνουμε πώς έχουμε μια μορφή αφηγηματική, πού έχει

41 ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΟ ΣΤΙΓΜΑ λθ' απομακρυνθεί άπο τον κόσμο του παραμυθιού δίχως και να τον υπερβαίνει. Τα πρόσωπα ώς χαρακτήρες είναι το ΐδιο συμβατικά έχουμε τύπους, Οχι ανθρώπινα Οντα κινούνται σ' έναν το Ϊδιο συμβατικό χώρο, δίχως όμως τις περιπέτειες, τα μυθικά βασίλεια, τα μαγικά αντικείμενα, τους παραμυθένιους δράκους πού χαρακτηρίζουν τις 'ιστορίες του Βέλθανδρου, του 'Απολλώνιου, του Φλώριου. Λείπει ακόμα ή τόσο επίμονη στα ιπποτικά μυθιστορήματα αναφορά σε χρυσαφικά, διαμάντια και πετράδια - αντίθετα, συναντάμε αναφορά στην πολύ πεζότερη «πλερωμή» (στ. 403): φανερό Οτι ό συγγραφέας αποφεύγει να ερεθίσει τήν περιέργεια του ακροατή του σε τέτοια ζητήματα. Χρονικά είμαστε πιό κοντά στον κόσμο του Έρωτόκριτον, Ομως χωρίς το ευφρόσυνο και έταστικό βλέμμα τής 'Αναγέννησης, χωρίς τήν τρίτη διάσταση και το ζωγραφικό βάθος. Τα ΐδια τα παλιά μοτίβα ξαναχρησιμοποιούνται, μα άχνα, δίχως τή λάμψη τους: λόγου χάρη αντί για τήν απαραίτητη στα ιπποτικά μυθιστορήματα γκιόστρα έ χουμε ενα χλωμό υποκατάστατο της στή μονομαχία Άθέσθη και Έλίσου. *Η πάλι, ή ζωή στα δάση, τή μια φορά στην αρχή τής ιστορίας και τήν άλλη στο τέλος της, θυμίζει τήν αρκαδική ποίηση, Ομως και έδώ το μοτίβο δίνει απλώς το παρόν, δίχως να χρωματίζει με άρκαδισμό τήν αφήγηση. Παντού διαβλέπουμε μια τάση πού κληρονομεί δίχως να προωθεί, μια στάση συντηρητική, απρόθυμη να αμφισβητήσει τα όσα συμβαίνουν και να διεκδικήσει περισσότερα άπο όσα τής παραχωρούνται. Ή κρίση πού έτάραξε τήν ευρωπαϊκή συνείδηση στις δυο προηγούμενες γενιές δεν περνάει ούτε

42 μ ΕΙΣΑΓΩΓΗ σαν σκιά, έστω, μέσα άπο τις αράδες του Άθέσθη. Ό συγγραφέας μας επέλεξε λοιπόν ένα κείμενο πού δεν ανταποκρινόταν στις ιδεολογικές και λογοτεχνικές αξίες πού αντιπροσώπευαν τα καινούρια ρεύματα της Δύσης. Θα πρέπει να πρόκειται για κάποιο έργο άπο αυτά πού επιβίωναν και καταναλίσκονταν σ' δλον τον 17ο αιώνα, πάντως άπο στρώματα πού δεν έγεύονταν το λογοτεχνικό παρόν. "Ισως ένα διήγημα άπο εκείνα πού σωρεύονταν στις πολυάριθμες συλλογές, στα όποια άναχωνεύονταν αρχαιότεροι μύθοι, συχνά σε λαϊκότερη δηλαδή καί ιδεολογικά υποβαθμισμένη μορφή. 'Ενδεχομένως να μπορούμε να πιθανολογήσουμε τό πρότυπο στον 17ο αιώνα, δίχως να αποκλείεται να είναι καί λίγο παλιότερο. Τα Οσα μαρτυρεί ό ΐδιος ό μεταφραστής στην αρχή του προλόγου του: «έτούτην τήν Ίστόριαν είχα τήνε διαβάσω / σ' ένα βιβλίον πάλαιαν» προσκομίζουν ελάχιστες πληροφορίες, πού δεν έρχονται σε αντίφαση με τις υποθέσεις μας. Στα 1729 ή ορμή πού είχε ξεπηδήσει μέσα άπο τήν ακμή των κρητικών πόλεων του 16ου καί του 17ου αιώνα είχε πια υποχωρήσει, καί κόντευε να εξατμιστεί. Οί πρόσφυγες του 1669 κουβάλησαν μνήμες καί χειρόγραφα, άλλα ό κόσμος τους είχε χαθεί" δεν χωρούσε στην καινούρια, στενή υποδοχή του. Ή επτανησιακή κοινωνία του 18ου αιώνα δεν μπόρεσε να αποκτήσει τήν αυτονομία της κρητικής - μαζί της έσβηνε καί ή λογοτεχνία. Πιο αργά, πιό σταδιακά, βέβαια όμως Ολα τα έργα της επτανησιακής λογοτεχνίας τα χωρίζει ένας αιώνας, περίπου, άπο τό πρότυπο τους: ό Σουμμάκης

43 ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΑΘΕΣΘΗ μα/ μεταφράζει Guarirli, ό Μόρμορης Tasso, ό Κατσαΐτης Dolce. Άπό τον λέβητα της κρητικής λογοτεχνίας δεν είχε απομείνει παρά ό αφρός, ή γλώσσα. Διόλου ευκαταφρόνητο αγαθό. Άρκεΐ να συγκρίνει κανείς τα έργα αυτά με τα καινούρια ποιητικά φανερώματα του αιώνα, τις απαρχές της φαναριώτικης ποίησης μ' άλλα λόγια, ή τήν 'ισχνή παραγωγή πού ξέρουμε άπό τή Χίο, για να διαπιστώσει πόσο οι δυσκολίες πού επισώρευε μια γλώσσα ποιητικά ακαλλιέργητη α ναχαίτιζαν τήν ΐδια τήν ποιητική βούληση. Παρά τις εκφραστικές του αδεξιότητες, παρά τή συχνή συγγραφική αμηχανία, ό ποιητής του Άθέσθη καταφέρνει να κυριαρχήσει το θέμα και να στήσει ενα λογοτέχνημα. Το υλικό του το κατευθύνει, δεν το ακολουθεί. Η ΕΚΔΟΣΗ TOT ΑΘΕΣΘΗ Το βιβλίο τυπώθηκε, Οπως είδαμε, άπό τον Βόρτολη στα 1749" δεύτερη έκδοση δεν μας είναι γνωστή 28- ο πωσδήποτε καθώς ό τίτλος εξαφανίζεται ύστερα άπό το 1755 και άπό τους βιβλιοκαταλόγους, μπορούμε να θεωρούμε πώς ό Άθέσθης στάθηκε μια εμπορική αποτυχία. Ό εμπορικός οίκος τοΰ Βόρτολη στηρίχτηκε αρκετά στή διακίνηση των «λαϊκών βιβλίων». Ανάμεσα στους 28. Ό Φοριέλ στα μαθήματα του περί νεοελληνικής ποιήσεως το 1831 αναφέρει πώς «ce roman a été imprimé plusieurs fois», βλ. Ibrovac, δ.π., bba. Ρητή μαρτυρία - απομένει ωστόσο να επιβεβαιωθεί.

44 μβ' ΕΙΣΑΓΩΓΗ 112 τίτλους πού διέθετε το 1720, τουλάχιστον οί είκοσι μπορούν να θεωρηθούν, σε πρώτη ματιά, λαϊκά λογοτεχνικά βιβλία 29. Βέβαια για να προχωρήσουμε σε λεπτότερες αναλύσεις θα χρειαζόταν να υπολογίσουμε καί το ποσοστό αξίας πού αντιπροσώπευαν, καθώς καί το ποσοστό κέρδους. 'Οπωσδήποτε οί αναλογίες σε τίτλους είναι αισθητά υψηλότερες άπο εκείνες των ανταγωνιστών του. Καί δεν είναι μόνο αυτό. Τον βλέπουμε να επιχειρεί καί εκδοτικές πρωτοβουλίες προς έτοΰτον τον τομέα - λόγου χάρη στα 1713 τυπώνει τον Έρωτόκριτο, ένώ στον κατάλογο του 1720 προσθέτει έναν μικρό πρόλογο, οπού διαβάζουμε καί τα έξης: «Δια τούτο έκρινα άξιον καί τώρα να δηλοποιήσω εις Ολους εκείνους όπου έχουν χειρόγραφα Βιβλία διδασκαλικά, πολυμαθή, καί δια το Γένος ωφέλιμα Οτι έγώ μέ κάθε εύχαρίστησιν καί μέ ιδίαν μου εξοδον θέλω τα δώση εις φως, αν όντως εϊναι τοιαύτα, καί αν οί συγγράφεις ευχαριστούνται ν' αγοράσουν ένα άρκετόν αριθμόν άπο τα ϊδια βιβλία, κατά τήν τιμήν καί τάς συνθήκας όπου θέλομεν κάμη» 30. Βέβαια λείπει ή κατηγορία πού μας ενδιαφέρει άπο τήν απαρίθμηση των χειρογράφων πού αναζητεί" ας θυμη- 29. Στηρίζομαι στον κατάλογο πού αναδημοσιεύει ό Φίλ. Η. Ήλιου, Προσθήκες στην ελληνική βιβλιογραφία, Α', 'Αθήνα 1973, 'Αναδημοσιεύεται άπο τον Μ. Φώσκολο, «Τα παλαιά ελληνικά βιβλία του 'Ελληνικού Κολλεγίου του 'Αγίου 'Αθανασίου της Ρώμης. Με συμπληρώσεις στη βιβλιογραφία των Ε. Legrand καί Δ. Γκίνη-Β. Μέξα», Ό 'Ερανιστής, 9 (1971) 51.

45 ΕΚΔΟΣΗ TOT ΑΘΕΣΘΗ μυ θοΰμε πώς ή λογοτεχνική ανάγνωση δεν συμπεριλαμβανόταν στα πνευματικά ενδιαφέροντα. Στον πρόλογο όμως του Έρωτόκριτου ό 'ίδιος ό Βόρτολης, άφοΰ κατονομάσει τα Οσα άξια λόγου βιβλία έφρόντισε να τυπώσει, συνεχίζει: «...και ταΰτα μέν δια τους σοφούς καί τους σπουδαίους. Δια δέ τους άλλους, όπου δια ψυχαγωγίαν και περιδιάβασιν άναγνώθουν κανένα άπλοΰν βιβλίον» 31, γι' αυτούς, τύπωσε τον Έρωτόκριτο. "Ανοιγμα λοιπόν καί προς ένα απλούστερο κοινό, ή, μονάχα, προς άλλες ανάγκες του ϊδιου κοινού. Συνήθως ονομάζουμε αυτά τα βιβλία μέ τον Ορο «λαϊκά», καλύπτοντας έτσι ένα ευρύτερο στρωματογραφικό φάσμα; πού περιμένει κάποιον αναλυτικότερο προσδιορισμό. Λόγου χάρη ή επανέκδοση της Έρωφίλης το 1676 μέ αποκαταστημένο το κρητικό ιδίωμα ύστερα άπό δύο εκδόσεις σε γλώσσα λογιότερη, φανερώνει ένα κοινό πού δεν το ικανοποιούσε ή παλιότερη έκδοση καί πού ταυτόχρονα είχε τή δυνατότητα να επηρεάσει τα πράγματα. 'Εκατόν πενήντα χρόνια αργότερα διαπιστώνουμε ένα παρόμοιο περιστατικό - ό Έρωτόκριτος μεταγλωττίζεται σύμφωνα μέ τήν καλαισθησία πού είχε διαμορφωθεί στους κύκλους της φαναριώτικης κοινωνίας. 'Ωστόσο πρόκειται για ακραίες περιπτώσεις: αυτά τα «δια ψυχαγωγίαν καί περιδιάβασιν» βιβλία δέν γνωρίζουν μετατροπές στο περιεχόμενο τους άπό το 1519 πού τυπώθηκε το πρώτο 32 ως το τέλος του 19ου 31. Κορνάρος, δ.π., Βλ. Linos Polit is, "Venezia come centro della stampa e della diffusione della prima letteratura neoellenica", στο Venezia centro

46 μδ' ΕΙΣΑΓΩΓΗ αιώνα, που τα περισσότερα κυκλοφορούσαν ακόμη ". Ό Βόρτολης, καθώς και οι υπόλοιποι τυπογραφικοί οίκοι, δεν προχώρησε άπό μόνος του σέ λαϊκότερες προσαρμογές όπως συνέβη στα δυτικά τυπογραφεία των λογοτεχνικών βιβλίων πού έπεφταν στα χέρια του: έργα Οπως ό Έρωτόκριτος, ή Έρωφίλη, ή Θυσία του 'Αβραάμ, πού βγήκαν άπό μια κοινωνία πού είχε φτάσει σέ σημείο να απαιτεί ακόμα και άπό τήν «ψυχαγωγίαν και περιδιάβασιν» μια διανοητικότερη τέρψη, συμφύρονται μαζί μέ άλλα, όπως ή 'Ιστορία της Σωσάννης εϊτε ό Ταγιαπιέρας, πού προέρχονταν άπό στρώματα κοινωνικά όπου ή λογοτεχνία είχε οπωσδήποτε λιγότερη βαρύτητα. "Ομως ή πολυμιγία του κοινού, ενδεχομένως και ό μικρός αριθμός του, δέν επιτρέπει ριζικότερη ποdi mediazione tra oriente e occidente, Atti del II Convegno Internazionale di storia della civiltà veneziana, II, 1977, 'Ορισμένα έργα πέρασαν και το κατώφλι του 20οΰ αιώνα - άλλα επιβιώνουν ή αναβιώνουν ως τις μέρες μας: ωστόσο σαν φαινόμενο πρόκειται για κάτι το διαφορετικό. Τήν εσωτερική σταθερότητα των κειμένων σ' Ολη τή μακρόχρονη διάρκεια της ζωής τους τή διαπιστώνουμε άπό τή γενική μας εμπειρία' ειδικότερα για τή Διήγηση του Μεγάλου 'Αλεξάνδρου, τή «Φυλλάδα του Μεγαλέξαντρου» δηλαδή, βλ. τις ελάχιστες διαφοροποιήσεις πού επισημαίνει ό Γ. Βελουδής {Der neugriechischer Alexander. Tradition in Bewahrung und Wandel, Μόναχο 1968, 97-10Γ πβ. και Διήγησις 'Αλεξάνδρου του Μακεδόνος, 'Αθήνα 1977, λ'-λγ'): πρόκειται για βελτιωτικές μικροτροποποιήσεις προς το λογιότερο και πραγματοποιούνται στις εκδόσεις του 1832 και 1860 παρά για προσαρμογές στο λαϊκότερο γούστο. Για τή θυσία του 'Αβραάμ βλ. W.F. Bakker, «Οι παλιές εκδόσεις της "Θυσίας του Αβραάμ"», Ό 'Ερανιστής, 15 (1979)

47 ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΑΘΕΣΘΗ με' λιτική, και οι οποίες διαφοροποιήσεις θα περιοριστούν στή βιβλιακή υπόσταση: με την πάροδο του χρόνου χάνονται οι ξυλογραφίες πού ήταν άλλωστε δεύτερης χρήσης πάντοτε αλλάζει ή μορφή, περιορίζεται το κόστος με τη μειωμένη χρήση του διορθωτή γι' αυτό και πολλαπλασιάζονται τα λάθη και το φτηνότερο χαρτί 34. Το τί είναι λοιπόν λαϊκή φυλλάδα και τί οχι θα το κρίνουμε περισσότερο άπο εξωτερικά, τυπογραφικά μέτρα' οχι απο τήν ανάλυση του περιεχομένου α όσα μόλις αναφέρθηκαν, μερικά άλλα στοιχεία Οπως ή ύπαρξη ή οχι αφιέρωσης σε κάποιο σημαντικό πρόσωπο, ή αναγραφή ή οχι του επιμελητή της έκδοσης, ή παρουσία ή ή απουσία επιγραμμάτων τιμητικών, αποτελούν τεκμήρια όδηγητικά. "Ετσι ό Έρωτόκριτος τοΰ 1713 έχει αφιέρωση, πού χάνεται στή δεύτερη έκδοση 34. Αυτό το τελευταίο δεν το έχω τεκμηριώσει' χρειάζεται, και τήν περιμένουμε, μια ειδική έρευνα' όμως ή αίσθηση πού έχω συγκρίνοντας τις φυλλάδες του τέλους του 19ου αιώνα με ορισμένες παλαιότερες πού έχει τύχει να πέσουν στα χέρια μου με οδηγεί προς αυτή τή διαπίστωση. 35. Βλ. λόχου χάρη πώς εκφράζεται ό H.-J. Martin σχετικά με το ζήτημα: «Il faudrait que je régarde d'abord la littérature de colportage grecque. Et non seulement que je vois les textes mais son aspect matériel», Το Βιβλίο στις προβιομηχανικές κοινωνίες, Πρακτικά τοΰ Α' διεθνούς συμποσίου τοΰ Κέντρου Νεοελληνικών 'Ερευνών, 'Αθήνα 1982, 373. Για το ζήτημα τοΰ ευρωπαϊκού λογοτεχνικού βιβλίου βλ. πρόχειρα το άρθρο τοΰ ϊδιου, «Le circuit du livre dans la France d'ancien Régime», δ.π., , οπού και στοιχειώδης βιβλιογραφία.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν.

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν. Είναι γνωστή σε όλους η σειρά επιστημονικής φαντασίας Star Trek η οποία έχει φανατικούς θαυμαστές σε όλο τον κόσμο. Οι τεχνολογικές καινοτομίες και οι «φανταστικές» τεχνολογίες που είχε συμπεριλάβει στο

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82)

Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82) 1. KEIMENO Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Σε ποιο

Διαβάστε περισσότερα

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου Ημερομηνία 19/3/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%b1%cf%80%cf%8c- %CE%BE%CF%8D%CE%BB%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9- %CE%B1%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Η Έμη Σίνη μεγάλωσε στη Ρόδο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!»

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!» Ημερομηνία 27/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link www.thinkover.gr Ανδριάνα Βούτου http://www.thinkover.gr/2015/04/27/stefanos-livos/ Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

Η σημαντικότητα του ελληνικού πολιτισμού και μέσα διάδοσης αυτού στη Γεωργία. DR. MEDEA ABULASHVILI Καθηγήτρια του Κρατικού Πανεπιστημίου Τιφλίδας

Η σημαντικότητα του ελληνικού πολιτισμού και μέσα διάδοσης αυτού στη Γεωργία. DR. MEDEA ABULASHVILI Καθηγήτρια του Κρατικού Πανεπιστημίου Τιφλίδας Η σημαντικότητα του ελληνικού πολιτισμού και μέσα διάδοσης αυτού στη Γεωργία DR. MEDEA ABULASHVILI Καθηγήτρια του Κρατικού Πανεπιστημίου Τιφλίδας Ελληνικός πολιτισμός - το ενιαίο και διαχρονικό φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου Συλλογή Περιστέρια 148 Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά 1. Το σωστό γράψιμο Έχεις προσέξει πως κάποια βιβλία παρακαλούμε να μην τελειώσουν ποτέ κι άλλα, πάλι, από την πρώτη κιόλας σελίδα τα βαριόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Ξεκινώντας την εργασία θα θέλαμε να παραθέσουμε το παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή;

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Γιατί μελετούμε την Αγία Γραφή; Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Είναι ένα σπουδαίο βιβλίο Το πιο πολυδιαβασμένο στον κόσμο. Το πρώτο που τυπώθηκε από τον Γουτεμβέργιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Κεφάλαιο 5 Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Έφτασε μια μισάνοιχτη πόρτα, ένα μικρό κενό στο χώρο και το χρόνο, σαν ένα ασήμαντο λάθος της Ιστορίας για να πέσει η Πόλη. Εκείνο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ»

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Ειρηάννα Δραγώνα Θεατροπαιδαγωγός- Εμψυχώτρια Θεάτρου [ Το κείμενο βασίστηκε στις

Διαβάστε περισσότερα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα ΓΙΩΡΓΟΣ Σ. ΔΡΟΥΛΙΑΣ Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα Παραγωγή λόγου για την Ε και την ΣΤ Δημοτικού ΠΡΟΛΟΓΟΣ Για να κρατάς αυτό το βιβλίο στα χέρια σου, σημαίνει ότι θέλεις να μάθεις να εκφράζεσαι

Διαβάστε περισσότερα

Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο "Σκανταλόπετρα"

Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο Σκανταλόπετρα Ημερομηνία 24/11/2015 Μέσο Συντάκτης Link achaianews.gr Κατερίνα Σαμψώνα http://bit.ly/1qtceq0 Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο "Σκανταλόπετρα" Η Σκανταλόπετρα είναι το νέο βιβλίο του Σωτήρη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΜΑΡΑΓΔΙ ΣΤΗ ΒΡΟΧΗ της Άννας Γαλανού - Book review

ΣΜΑΡΑΓΔΙ ΣΤΗ ΒΡΟΧΗ της Άννας Γαλανού - Book review Ημερομηνία 20/8/2015 Μέσο Συντάκτης Link www.culture21century.gr Γιώτα Παπαδημακοπούλου http://www.culture21century.gr/2015/08/book-review_33.html ΣΜΑΡΑΓΔΙ ΣΤΗ ΒΡΟΧΗ της Άννας Γαλανού - Book review 20

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 1. Πράγματι, τα προαναφερθέντα αποτελούν κυρίαρχα χαρακτηριστικά της ποίησης του Ελύτη, που πιστοποιούνται σαφέστατα- και στο δοθέν ποίημα. Συγκεκριμένα:

Διαβάστε περισσότερα

Ηλία Μηνιάτη: Περί φθόνου (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 115-117)

Ηλία Μηνιάτη: Περί φθόνου (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 115-117) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Ηλία Μηνιάτη: Περί φθόνου (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 115-117) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Σε ποιους απευθύνεται ο συγγραφέας της διδαχής περί φθόνου

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα

Διαβάστε περισσότερα

Ο "Παραμυθάς" Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά

Ο Παραμυθάς Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά Ο "Παραμυθάς" Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά 18 Ιαν 2014 Χανιά (18/1), Σταλός (19/1), Χανιά 18.01 έως 19.01 Ο "Παραμυθάς" Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά Ο Παραμυθάς των παιδικών μας χρόνων έρχεται στην Κρήτη Όταν

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ 1. Πτωχοπρόδρομος - Το κείμενο έχει πολλές διαφορετικές γραφές στα χειρόγραφα που διασώζεται, λόγω του σχετικά δημώδους αλλά και σκωπτικού του χαρακτήρα. Δυσχεραίνει

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της αγάπης

Το παραμύθι της αγάπης Το παραμύθι της αγάπης Μια φορά και ένα καιρό, μια βασίλισσα έφερε στον κόσμο ένα παιδί τόσο άσχημο που σχεδόν δεν έμοιαζε για άνθρωποs. Μια μάγισσα που βρέθηκε σιμά στη βασίλισσα την παρηγόρησε με τούτα

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί"

Σόφη Θεοδωρίδου: Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί" Το clickatlife επιλέγει ρήσεις από έντεκα συγγραφείς της παγκόσμιας κλασσικής λογοτεχνίας για να ανοίξει διάλογο με σύγχρονους

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ «Δεν γράφω για να είμαι αγαπητή» Βικτόρια Χίσλοπ: «Τον Ερντογάν τον φοβάμαι. Είναι δικτάτορας!» H Βικτόρια Χίσλοπ Η συγγραφέας Βικτόρια Χίσλοπ, γνωστή για «Το Νησί» που μεταφέρθηκε με μεγάλη επιτυχία στην

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164)

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Αφού µελετήσετε τη διήγηση του Κολοκοτρώνη

Διαβάστε περισσότερα

15/9/2009. 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα

15/9/2009. 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα Νέα Αθηναϊκή Σχολή Λογοτεχνία Β Λυκείου Εισαγωγή Επιμέλεια: Τ. Γιακουμάτου www.netschoolbook.gr 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα Εσωτερική αναδιάρθρωση κράτους-στόχος

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Υπάρχει µεγάλη ποικιλία θεµάτων που θα µπορούσαν να δοθούν ως συνθετικές δηµιουργικές εργασίες. Όποιο θέµα όµως και να δοθεί, θα ήταν καλό να έχει ως στόχο τη στροφή του

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ.

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Οι κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου και η πολιτική ενοποίηση του χώρου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες.

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ Μάθημα: Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Τάξη: Β Γυμνασίου Ενότητα: Οι πρώτοι αιώνες του Βυζαντίου Χρόνος εξέτασης: 45 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

Πιάστε τους! Συλλογή Χελιδόνια Εκδόσεις Πατάκη

Πιάστε τους! Συλλογή Χελιδόνια Εκδόσεις Πατάκη Συλλογή Χελιδόνια Εκδόσεις Πατάκη Πιάστε τους! Φίλιππος Μανδηλαράς, Μαρία Παπαγιάννη Εικονογράφηση: Μιχάλης Κουντούρης Σελ. 260 Έπαινος Κύκλου του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου ραστηριότητες για την Ε & την

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά δεν έπαψαν ποτέ να με εκπλήσσουν

Τα παιδιά δεν έπαψαν ποτέ να με εκπλήσσουν Τα παιδιά δεν έπαψαν ποτέ να με εκπλήσσουν Έχοντας μεγαλώσει με το Ουράνιο Τόξο, ο Χρήστος Δημόπουλος αποτελεί μία οικεία φιγούρα. Κάθε μέρα «έμπαινε» στο σπίτι, μας έλεγε ιστορίες, μας έδειχνε κατασκευές.

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ

ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ Εισαγωγικά: Τι είναι λογοτεχνικό αρχείο; Τι περιέχει το αρχείο ενός ποιητή; Ποιος είναι ο πονοκέφαλος ενός εκδότη; Τι ηθικά διλήμματα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

[Ήλιε µου και τρισήλιε µου] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 101)

[Ήλιε µου και τρισήλιε µου] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 101) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: [Ήλιε µου και τρισήλιε µου] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 101) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Γιατί η µάνα απευθύνεται στον ήλιο για να της πει πού βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ Ο θαυμαστός κόσμος της ΑΛΚΗΣ ΖΕΗ ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ για τους μαθητές και τις μαθήτριες της Δ, Ε και ΣΤ Δημοτικού Νοέμβριος 2011-Μάιος 2012 Υπό την αιγίδα του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Μαραθώνιος

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας Ιωαννίνων Αριθμητικός Γραμματισμός Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη ΘΕΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ «Προγραμματισμός-Οργάνωση και υλοποίηση μιας διδακτικής ενότητας στον Αριθμητικό Γραμματισμό» ΠΡΟΣΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188)

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. α) Ποιες σκέψεις διατυπώνει ο Μακρυγιάννης στο εξεταζόµενο

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά):

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά): Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ Θετικά: μας ηρεμεί μας χαλαρώνει μας ψυχαγωγεί (ταξίδια, εκδρομές, συναντήσεις) μας παρέχει τα βασικά είδη διατροφής και επιβίωσης (αέρας, νερό, τροφή) Σήμερα (αρνητικά): Ο άνθρωπος:

Διαβάστε περισσότερα

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν.

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Αποστόλη Λαμπρινή (brines39@ymail.com) ΔΥΝΑΜΗ ΨΥΧΗΣ Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Θα σε χτυπάνε, θα σε πονάνε,

Διαβάστε περισσότερα

Ήταν μια φορά.. Moυσικά Παραμύθια για αφηγητή και ορχήστρα εγχόρδων. Η εκδήλωση εντάσσεται στον κύκλο Το Ελληνικό Σχέδιο στη Στέγη

Ήταν μια φορά.. Moυσικά Παραμύθια για αφηγητή και ορχήστρα εγχόρδων. Η εκδήλωση εντάσσεται στον κύκλο Το Ελληνικό Σχέδιο στη Στέγη 10.4.2013 Ήταν μια φορά.. Moυσικά Παραμύθια για αφηγητή και ορχήστρα εγχόρδων Η εκδήλωση εντάσσεται στον κύκλο Το Ελληνικό Σχέδιο στη Στέγη Για παιδιά από 5 ετών και άνω. 28 Απριλίου 2013 Κεντρική Σκηνή

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

13Κ7: Εισαγωγή στην Ιστοριογραφία. Ηρόδοτος (Α Εξάμηνο) 13Κ31_15: Ηρόδοτος - Θουκυδίδης Ξενοφών (Δ Εξάμηνο)

13Κ7: Εισαγωγή στην Ιστοριογραφία. Ηρόδοτος (Α Εξάμηνο) 13Κ31_15: Ηρόδοτος - Θουκυδίδης Ξενοφών (Δ Εξάμηνο) 2014-2015 2015-2016 13Κ1: Εισαγωγή στην Κλασική Φιλολογία - Επισκόπηση της Αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας (Α 13Κ2_12: Επισκόπηση της Λατινικής Λογοτεχνίας (με διδασκαλία πεζών κειμένων) (Α 13Κ1: Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΑΣΕΠ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ

ΓΡΑΠΤΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΑΣΕΠ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΡΑΠΤΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΑΣΕΠ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια «ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ» προετοιμάζοντας σε ολιγομελείς ομίλους τους υποψήφιους Εκπαιδευτικούς για τον επικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση. Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα. Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας. bantonog@yahoo.gr

Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση. Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα. Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας. bantonog@yahoo.gr Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας bantonog@yahoo.gr Εισαγωγή Τίτλος: «Παραμύθι και Αφήγηση» Υλοποίηση: στο πλαίσιο του νέου θεσμού

Διαβάστε περισσότερα

1 ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ B ΛΥΚΕΙΟΥ (Θεωρία Σχολικού βιβλίου, σελ. 249-257) A.ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΓΡΑΠΤΟ ΛΟΓΟ 1. Κρατώ σηµειώσεις κατά παράγραφο 1. Εντοπίζω τα κύρια συστατικά της παραγράφου 2. Παρουσιάζω παραλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν.

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι μόνος είναι απλά ένα όνειρο. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι με άλλους μαζί είναι πραγματικότητα. John Lennon Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Πουλάω 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η καταναλωτική συμπεριφορά των πελατών

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΗΣ ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΜΕΛΧΙΣΕΔΕΚ

Η ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΗΣ ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΜΕΛΧΙΣΕΔΕΚ Η ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΗΣ ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΜΕΛΧΙΣΕΔΕΚ 1. Ιστορία της έρευνας 2. Ο Μελχισεδέκ στην Παλαιά Διαθήκη 3. Ο Μελχισεδέκ στην απόκρυφη γραμματεία 4. Ο Μελχισεδέκ στα χειρόγραφα του Κουμράν 5. Ο Μελχισεδέκ στους Φίλωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά

Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά Καλλιτεχνική επιμέλεια εξωφύλλου ΝΙΚΟΣ ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ Σχεδιασμός & δημιουργία εξωφύλλου ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΑΚΡΑΚΗΣ [www.alpha2.gr] ISBN έντυπης έκδοσης: 978-960-7948-46-5 ISBN ηλεκτρονικής

Διαβάστε περισσότερα

Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι

Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι Αφηγηματικές τεχνικές Οι λειτουργίες του αφηγητή 0 αφηγητής μπορεί να είναι πρόσωπο της αφήγησης, με πρωταγωνιστικό ή δευτερεύοντα ρόλο, ή μπορεί να είναι αμέτοχος

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:Lazarus Διασκευή:SarahS. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children www.m1914.org

Διαβάστε περισσότερα

Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα. Διασκευή: Ανδρονίκη

Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα. Διασκευή: Ανδρονίκη Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ Ο Μικρός Πρίγκιπας Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα Διασκευή: Ανδρονίκη 2 Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα νεαρό αγόρι, που του άρεσε πολύ να ζωγραφίζει. Μια μέρα ζωγράφισε ένα βόα

Διαβάστε περισσότερα

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 1.α. Από τον Πρόλογο στο Επεισόδιο: Η Ελένη, μαζί με τις γυναίκες που αποτελούν το Χορό του δράματος, μπαίνουν μέσα στο παλάτι προκειμένου να ζητήσουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΜΑΘΗΤΩΝ 1. Ατομικά ΑΤΟΜΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ Επειδή οι φάκελοι κατατίθενται στο τέλος του τετραμήνου (μαζί με την Ερευνητική Έκθεση

Διαβάστε περισσότερα