ΣΧΟΛΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΜΠ. Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών: ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΧΟΛΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΜΠ. Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών: ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ"

Transcript

1 ΣΧΟΛΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΜΠ Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών: «ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ - ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ» Πολεοδομία - Χωροταξία ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Αλεξάνδρα Ν. Παπασπύρου Επιβλέπων Καθηγητής Γεώργιος Μ. Σαρηγιάννης Αθήνα. 2009

2 Περιεχόμενα Περιεχόμενα... 1 Εισαγωγή... 3 Α Κεφάλαιο Ιστορική Αναδρομή Χωροταξική θεώρηση περιφέρειας της Παλαιάς Ηπείρου Γεωφυσικά χαρακτηριστικά της Ηπείρου Φυσικές διαβάσεις Φυσικοί οικονομικοί πόροι Ιστορικές χωροταξικές δομές Παλαιάς Ηπείρου Γεωγραφική θέση της πόλης των Ιωαννίνων Εθνολογική ταυτότητα του πληθυσμού Ιστορική εξέλιξη της πόλης Η πόλη κατά τη βυζαντινή περίοδο (6ος -17ος αι.) Ο ρόλος των τειχών στη Μεσαιωνική πόλη Κοινωνικό οικονομικό σύστημα της ευρύτερης περιοχής Χωρική οργάνωση του οικισμού (17ος 19ος αιώνας) Τα Ιωάννινα στον 20 ο αιώνα Β Κεφάλαιο Σημερινή θέση του Δήμου Ιωαννιτών στο ευρύτερο χωροταξικό πλαίσιο Πολεοδομική οργάνωση Οικισμοί και λειτουργική δομή Κεντρικές Λειτουργίες Πόλης - Πολεοδομικό Κέντρο Θεσμικό πλαίσιο: όροι δόμησης και άλλες ρυθμίσεις Αξιολόγηση αναπτυξιακών δυνατοτήτων και προοπτικών Αξιολόγηση χωροταξικών δεδομένων Γ Κεφάλαιο Πολεοδομικές παρεμβάσεις Ανάδειξη του ρόλου του κάστρου Ανάδειξη ιστορικού κέντρου Πολεοδομικό κέντρο Ιωαννίνων Συμπεράσματα Βιβλιογραφία - Πηγές Αλεξάνδρα Παπασπύρου 2 2

3 Εισαγωγή Από τα μέσα της δεκαετίας του 70 είχε εντοπιστεί το ενδιαφέρον της σύγχρονης ελληνικής ιστοριογραφίας στα θέματα της οθωμανικής επικυριαρχίας στα Βαλκάνια και ειδικότερα στο νότιο τμήμα τους, περιοχή ανάπτυξης της ελληνικής εθνότητας. Ειδικότερα, η περίοδος του 19 ου αι., όταν καταρρέει το οθωμανικό σύστημα και εμφανίζεται η νεοελληνική πόλη, αποτέλεσε αντικείμενο κεντρικού ενδιαφέροντος της πρόσφατης ιστορικής πολεοδομικής βιβλιογραφίας, γιατί τότε τίθενται τα θεμέλια ίδρυσης του νεοελληνικού αστικού χώρου. Η παρούσα εργασία, στοχεύει στη διερεύνηση των κοινωνικών, οικονομικών, δημογραφικών και χωρικών φαινομένων που οφείλονται στην ανάπτυξη της πόλης των Ιωαννίνων στη διάρκεια των αιώνων. Η εργασία δεν ανακαλύπτει νέο πρωτογενές υλικό, αλλά συνθέτει το ήδη δημοσιοποιημένο, από τη νεότερη και πρόσφατη βιβλιογραφία. Από την επεξεργασία του προκύπτει με σαφή τρόπο η διαδικασία παραγωγής του πολεοδομικού ιστού της πόλης των Ιωαννίνων τον 21 ο αιώνα. Το βασικό αντικείμενο της μελέτης, προσεγγίζεται μέσα από την εκτενής ιστορική παρουσίαση της διαδικασίας διαμόρφωσης της πόλης, αλλά του ρόλου που διαδραματίζει στις διάφορες φάσεις της, για να καταλήξει στην σημερινή της εικόνα, και στις επεμβάσεις που γίνονται στον ιστορικό και μη ιστό της. Έτσι, και σύμφωνα με αυτά που σχολιάσαμε παραπάνω, ακολουθεί λεπτομερειακά η παρουσίαση της πορείας που ακολουθήθηκε, με σκοπό τη διεξαγωγή συμπερασμάτων και την κριτική προσέγγιση της ανάπτυξης της πόλης των Ιωαννίνων. Ειδικότερα η εργασία αποτελείται από τρία Κεφάλαια: Ιστορική αναδρομή, Σημερινή κατάσταση Επιμέρους πολεοδομικές παρεμβάσεις Το πρώτο κεφάλαιο χωρίζεται σε δύο ενότητες. Στην πρώτη ενότητα, καταγράφονται οι μορφές και οι μεταβολές των μορφών της χωροταξικής δομής της Παλαιάς Ηπείρου νοούμενης ως χωροταξικής περιφέρειας, και στοιχειοθετείται ο ρόλος που διαδραματίζει η πόλη στις συγκεκριμένες χρονικές περιόδους. Εξετάζονται επίσης οι βασικές χωροταξικές παράμετροι, όπως το ευρύτερο Αλεξάνδρα Παπασπύρου 3 3

4 πολιτικό περιβάλλον, το οικιστικό σύστημα, τον οδικό ιστό κλπ, ανά περίοδο. Η Παλαιά Ήπειρος παρουσιάζει σαν περιφέρεια ιδιαιτερότητα ως προς τη γεωγραφική σύνθεσή της, δηλαδή απομονώνει αυστηρά τον Ηπειρωτικό χώρο από τις άλλες περιφέρειες, γεγονός που την υποχρεώνει, ως χωροταξική περιφέρεια, να λειτουργεί, κάτω από όρους αυτοδύναμης ανάπτυξης. Το φαινόμενο αυτό της μόνωσης, όντας οργανική συνθήκη του χώρου, λειτούργησε ιστορικά και λειτουργεί μέχρι σήμερα ως καταλύτης στη μόρφωση του Ηπειρωτικού "γίγνεσθαι". Για την καταγραφή των μορφών και συνακόλουθα και των μεταβολών των μορφών της χωροταξικής δομής της Παλαιάς Ηπείρου νοούμενης ως χωροταξικής περιφέρειας, επελέγησαν οι ιστορικές περίοδοι, οι οποίες εκφράζουν συνθήκες που ως "καθεστώς" διαφέρουν διακριτά. Οι ιστορικές αυτές περίοδοι, έχουν ορισθεί όχι όπως ιστορικά έχουν θεσμοθετηθεί, αλλά σχηματικά στις εξής περιόδους: 1. Αρχαιοελληνική, ως την καταστροφή της, το 168 π.χ. 2. Ρωμαϊκή, από το 168 π.χ. μέχρι τον 10 μ.χ. αι. 3. Βυζαντινή, από τον 11ο ως και τον 18ο αι. μ.χ. 4. Τουρκοκρατία, τον 19ο αι. μ.χ. 5. Νεότερη. Στη δεύτερη ενότητα, αναλύεται η ίδρυση της πόλης. Η περιγραφή ξεκινά από τον πρώτο οικισμό, το Κάστρο, τον πρώτο δηλαδή πυρήνα της, και αναλύονται οι ανάγκες οχύρωσης του πρώτου οικισμού. Αναλύεται επίσης το εσωτερικό κοινωνικοοικονομικό σύστημα, και οι επιρροές που δέχτηκε η πόλη. Η πόλη των Ιωαννίνων αποκτά πολεοδομική συγκρότηση οθωμανικού οικισμού κατά τη διάρκεια του 17ου αιώνα. Στο τέλος του 18ου αι. έχει διαμορφωθεί οριστικά ο χαρακτήρας της οθωμανικής πόλης, που από τη μια έχει έναν επίσημο χαρακτήρα στρατιωτικό-διοικητικού κέντρου με δημόσια και άλλα κτίρια, και από την άλλη την οικονομική διάσταση της πόλης που σχηματίζεται γύρω από την αγορά-παζάρι. Στις αρχές του 19ου αιώνα στην Ήπειρο, ο αστικός τρόπος ζωής και η αστική αρχιτεκτονική φτάνουν σε πλήρη ωριμότητα. Παράλληλα την ίδια εποχή εμφανίζεται η κατοικία, με αυτοτέλεια των επιμέρους στοιχείων της. Ειδικότερα τα Γιάννενα, κρατήθηκαν μακριά από τα μεγάλα κοινωνικά, ιδεολογικά, και καλλιτεχνικά ρεύματα που αναδιαρθρώνουν τη Δύση στο διάστημα , και χαρακτηρίζονται από παραδοσιακή διάρθρωση και δομή. Τα Γιάννενα υπέστησαν επίσης περιορισμένα τις κρατικές εκσυγχρονιστικές τάσεις της τελευταίας οθωμανικής περιόδου, Αλεξάνδρα Παπασπύρου 4 4

5 ιδίως μετά από πυρκαγιές ή διανοίξεις οδών κτλ. Τέλος καταγράφονται οι ιστορικοί παράγοντες και τα γεγονότα του 20 ου αιώνα που επηρέασαν και απέδωσαν τη σημερινή μορφή της πόλης. Τα Γιάννενα απελευθερώνονται το 1913 (Νέες Χώρες), και ξεκινά, η προσπάθεια για την αναμόρφωση του οικιστικού πλέγματος του Ηπειρωτικού χώρου. Η πόλη των Ιωαννίνων μετά την προσάρτησή της, αποτελεί πόλη μεσαίου μεγέθους (άνω των κατοίκων). Η νέα εικόνα της πόλης που προτείνεται κρατά βέβαια υπάρχοντα χαρακτηριστικά φυσικά στοιχεία, χαράξεις δρόμων, σχήματα πλατειών. Στη συνέχεια του 20 ου αιώνα, τα Γιάννενα αντιμετωπίζουν, το φαινόμενο της ανταλλαγής πληθυσμών και της εισροής προσφύγων και μετέπειτα, τα αποτελέσματα του Β παγκοσμίου πολέμου και του Εμφυλίου. Το 1960, μετά απ όλες τις περιπέτειες του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και την περιπέτεια του Εμφυλίου, τα Γιάννενα, όπως και όλα τα μεγάλα αστικά κέντρα δέχονται το μεγάλο κύμα της εσωτερικής μετανάστευσης, με συνέπεια τη μεγάλη συσσώρευση πληθυσμού και την ανάγκη για στέγαση, που επιχειρήθηκε να λυθεί χωρίς ιδιαίτερο πολεοδομικό και νομικό πλαίσιο με πρακτικές όπως αυτή της άναρχης και αυθαίρετης δόμησης και της αντιπαροχής. Συνέπειες των παραπάνω καταγράφονται μέχρι σήμερα στην εικόνα της πόλης και οι παραπάνω πρακτικές συνεχίζουν να διαμορφώνουν τον αστικό ιστό της. Στο δεύτερο κεφάλαιο αναλύεται διεξοδικά η θέση του Δήμου στο ευρύτερο χωροταξικό πλαίσιο. Τα Ιωάννινα χαρακτηρίζονται από το Περιφερειακό Πλαίσιο ως κέντρο 1ου επιπέδου, καθώς αποτελούν το κυρίαρχο κέντρο της Περιφέρειας Ηπείρου με εμβέλεια διαπεριφερειακή και διακρατική (Αλβανία). Αποτελούν τον κύριο πόλο έλξης της εσωτερικής μετανάστευσης της περιφέρειας παρουσιάζοντας σημαντική πληθυσμιακή αύξηση και με κυρίαρχο τομέα απασχόλησης τον τριτογενή και κατά δεύτερο λόγο τον δευτερογενή τομέα. Ο Δήμος αναμένεται να αναβαθμίσει τον ήδη δυναμικό ρόλο του ως κέντρου μεταφορών, τουρισμού, υπηρεσιών εκπαίδευσης και μεταφοράς νέων τεχνολογιών σε διαπεριφερειακό και διακρατικό επίπεδο. Στη συνέχεια δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στις κεντρικές λειτουργίες της πόλης και την ανάδειξη του πολεοδομικού κέντρου της και αναλύονται οι προοπτικές αλλά και οι αδυναμίες και τα επιμέρους χωρικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η πόλη. Αλεξάνδρα Παπασπύρου 5 5

6 Η προηγούμενη ιστορική περιγραφή, κρίθηκε αναγκαία για την αξιολόγηση του σημερινού πολεοδομικού γίγνεσθαι της πόλης των Ιωαννίνων. Η παράθεση στοιχείων από τα αρχαία χρόνια (Παλαιά Ήπειρος κοκ.), στόχο είχε να αναδείξει στους αιώνες, τον κυριαρχικό ρόλο (θρησκευτικό-πολιτικό-οικονομικό κλπ), της περιοχής όπου σήμερα βρίσκονται τα Γιάννενα. Η ιστορική προσέγγιση, δύναται να διευκολύνει τη σύγκριση ανάμεσα σ' αυτό που προϋπήρχε, με αυτό που υπάρχει ήδη διαμορφωμένο και με αυτό που πρόκειται να συμβεί. Στο τρίτο κεφάλαιο, η εργασία εξειδικεύεται σε συγκεκριμένες πολεοδομικές παρεμβάσεις που αφορούν στις περιοχές του Κάστρου, τον εμπορικό δρόμο έξω από αυτό και το πολεοδομικό κέντρο. Τα έργα που παρουσιάζονται είναι: - Η ανάδειξη των Τειχών του Κάστρου. - Η ανάδειξη του ιστορικού κέντρου (πεζοδρομήσεις και διαμορφώσεις δρόμων). - Η μετατροπή της Κεντρικής Πλατείας (Πλ. Πύρρου), και η κατασκευή υπόγειου χώρου στάθμευσης. - Η κατεδάφιση του παλιού Ξενία και η κατασκευή νέου ξενοδοχείου. - Η πρόταση κατασκευής του νέου Δημαρχιακού Μεγάρου στη θέση της παλιάς στεγασμένης Λαϊκής Αγοράς. Στα παραπάνω έργα γίνεται επιμέρους αξιολόγηση και κριτική προσέγγιση τόσο της χωροθέτησής τους όσο και της λειτουργίας τους. Τέλος, επιχειρείται η σύνοψη των βασικών συμπερασμάτων της εργασίας, που αποτελούν αφετηρία και αφορμή για παραπέρα εμβάθυνση. Για την υλοποίηση της παρούσας εργασίας, θα ήθελα να ευχαριστήσω καταρχάς τον καθηγητή κ. Γιώργο Σαρηγιάννη, επιβλέποντα της διπλωματικής εργασίας, ο οποίος δέχτηκε, παρακολούθησε με ιδιαίτερο ενδιαφέρον την εργασία μου σε όλη τη διάρκεια της εκπόνησής της. Για την παροχή χρήσιμων συμβουλών, διορθώσεων και αποσαφηνίσεων, καθώς και την παροχή των απαραίτητων στοιχείων για να υλοποιηθεί η συγκεκριμένη εργασία, όσο και ηθικά με την ενθάρρυνση που μου έδωσε και τη συμπαράσταση του από την αρχή. Τέλος θα ήθελα να ευχαριστήσω όλους τους φίλους μου που με βοήθησαν μέσω της παροχής χρήσιμων συμβουλών, αλλά κυρίως θα ήθελα να ευχαριστήσω τους γονείς μου για την ηθική και υλική βοήθεια που μου προσέφεραν τόσο κατά την εκπόνηση της διπλωματικής μου εργασίας, όσο και καθ όλη τη διάρκεια των μέχρι τώρα σπουδών μου. Αλεξάνδρα Παπασπύρου 6 6

7 Κεφάλαιο Α Αλεξάνδρα Παπασπύρου 7 7

8 Α Κεφάλαιο 1. Ιστορική Αναδρομή 1.1. Χωροταξική θεώρηση περιφέρειας της Παλαιάς Ηπείρου 1 O Ηπειρωτικός χώρος, όπως ιστορικά έχει προσδιοριστεί ως "Παλαιά 'Ήπειρος" περιλαμβάνει ευρύτερη έκταση, ιδίως προς τα Νότια, από τη σημερινή Ήπειρο. Ειδικότερα: στα ανατολικά, ορίζεται από την Πίνδο, στα δυτικά από το Ιόνιο πέλαγος, στα Νότια από τον Αμβρακικό κόλπο και στα βόρεια από τα ορεινά μέρη της περιοχής του Αργυρόκαστρου. Έτσι, λοιπόν, ο Ηπειρωτικός χώρος, όπως είναι αυστηρά οροθετημένος, αποτελεί μία ορισμένη και διακεκριμένη χωροταξική περιφέρεια. Ο χαρακτήρας των στοιχείων, τα οποία ως "τείχη" απροσπέλαστα τον ορίζουν, δεν επιτρέπουν εύκολη επικοινωνία με τις όμορες περιφέρειες του, δηλαδή, στα νότια την Αιτωλοακαρνανία, στα ανατολικά τη Θεσσαλία, στα ΒΑ τη Μακεδονία και στα βόρεια τη Νέα Ήπειρο. Η ιδιαιτερότητα της παραπάνω γεωγραφικής συνθήκης, δηλαδή το να απομονώνει αυστηρά τον Ηπειρωτικό χώρο από άλλες περιφέρειες, την υποχρεώνει, ως χωροταξική περιφέρεια, να λειτουργεί, κάτω από όρους αυτοδύναμης ανάπτυξης. Το φαινόμενο αυτό της μόνωσης, όντας οργανική συνθήκη του χώρου, λειτούργησε ιστορικά και λειτουργεί μέχρι σήμερα ως καταλύτης στη μόρφωση του Ηπειρωτικού "γίγνεσθαι". Ειδικότερα, η παραπάνω ιδιότητα της απομόνωσης, μαζί με τη "στέρηση" από την έλλειψη πλουσίων φυσικών οικονομικών πόρων προσέδωσε στο χώρο το χαρακτήρα της λιτής αυστηρότητας. Και ακόμα, ο αισθητικά δραματικός χαρακτήρας του τόπου, που εμφαίνεται ως διαλεκτική σύνθεση ανάμεσα στα πανύψηλα και κακοτράχαλα βουνά, τις ήπιες λυρικές ακτές και τους ήμερους κάμπους της ενδοχώρας, προσέδωσε στο χώρο το χαρακτήρα της απέριττης ομορφιάς. Αυτή δε η ιδιοτυπία της λιτής της αυστηρότητας και της απέριττης ομορφιάς του φυσικού Ηπειρωτικού χώρου, με την έννοια του περιβαλλοντικά ίδιου χαρακτήρα, επεβλήθη στην ηπειρωτική κοινωνία ως τάξη ευλογίας και συνακόλουθα ιστορικά εκφράστηκε από αυτήν ως δράση Συλλόγων ευποιίας αλλά και έργο ευεργεσίας. 1 Τα στοιχεία του κεφαλαίου προέρχονται από το βιβλίο: Ίδρυση Χωροταξικός ρόλος Μορφή της Πρωτοβυζαντινής πόλεως, Β. Χαρίσης. Αλεξάνδρα Παπασπύρου 8 8

9 1.2. Γεωφυσικά χαρακτηριστικά της Ηπείρου Ο χώρος της Ηπείρου, σχεδόν στο σύνολο του, αποτελείται από ψηλά βουνά. Το κυριότερο ορεινό συγκρότημα είναι η οροσειρά της Πίνδου, που αποτελεί τον πιο σημαντικό ορεινό όγκο στα ανατολικά όρια του χώρου της Ηπείρου. Η οροσειρά αυτή έχει κατεύθυνση από βορρά προς νότο, λόγω δε του όγκου της, των μεγάλων υψομέτρων και το "δυσχείμερον" του κλίματος, όπως ήδη έχει σημειωθεί, χωρίζει τον Ηπειρωτικό χώρο από το Θεσσαλικό ως τείχος απροσπέλαστο. Μία άλλη σημαντική, αλλά μικρότερης σημασίας οροσειρά, είναι αυτή που σχηματίζουν η Ολύτσικα -Τόμαρος, τα βουνά του Αμαντάλωτε, της Μουργκάνας, της Νεμέρτσικας, τα Κενταύρια και άλλα. Η οροσειρά αυτή αναπτύσσεται σχεδόν παράλληλα με την οροσειρά της Πίνδου με διεύθυνση από βορρά προς νότο, σε θέση ανάμεσα στο Ιόνιο και την ενδοχώρα της περιφέρειας των Ιωαννίνων. Η ιδιότυπη διάταξη των οροσειρών που αναφέρθηκε παραπάνω, όπως είναι φυσικό, διαμόρφωσε και τον προσανατολισμό της φοράς της κοίτης των κυριοτέρων ποταμών της περιοχής. Τα κύρια ποτάμια που διασχίζουν την "Παλαιά Ήπειρο" είναι ένας κλάδος του Αώου που κινείται προς τα δυτικά, ο Καλαμάς και ο Αχέρων που κατευθύνονται επίσης στα δυτικά και ο Λούρος με τον Άραχθο που εκβάλουν στα νότια. Πρέπει δε να σημειωθεί ότι, κατά την αρχαιότητα, ο Καλαμάς, ο Αχέρων, ο Λούρος και ο Άραχθος κατά ένα ικανό τμήμα της κοίτης τους ήταν πλωτοί. Ο τρόπος με τον οποίο αναπτύσσονται οι κύριοι ορεινοί όγκοι, με κατεύθυνση Β-Ν και παράλληλα, στο ανατολικό άκρο και στο μέσον του Ηπειρωτικού χώρου, συμβάλλει στο να διαχωρίζεται εμφαντικά η έκταση της Περιφέρειας της Ηπείρου σε δύο τμήματα: Το ένα στα δυτικά, που μπορεί να χαρακτηριστεί ως "παραλιακό", και το άλλο στα ανατολικά, το οποίο αποτελεί την ενδοχώρα και καταλαμβάνει το μεγαλύτερο τμήμα της Παλαιάς Ηπείρου. Τα ανοίγματα που αφήνουν οι παραπάνω οροσειρές, σε συνδυασμό με τις κοίτες των ποταμών και οριοθετούνται πότε απόλυτα και πότε ελαστικά, διαμορφώνουν τις μικρότερες περιοχές ως φυσικές χωροταξικές υποπεριφέρειες. Οι πιο σημαντικές δε από αυτές είναι: στην ενδοχώρα, η άλλοτε υποπεριφέρεια των Μολοσσών και σήμερα περίπου του νομού Ιωαννίνων, η άλλοτε υποπεριφέρεια της Αμβρακίας και σήμερα του νομού Άρτας, η υποπεριφέρεια της Κασσωπαίας και σήμερα της Πρεβέζης, και τέλος η υποπεριφέρεια της Θεσπρωτίας και σήμερα του ομώνυμου νομού. Αλεξάνδρα Παπασπύρου 9 9

10 1.3. Φυσικές διαβάσεις Οι φυσικές δίοδοι, που διαμορφώνονται κατά μήκος της κοίτης των ποταμών και μέσω των αυχένων των οροσειρών, σε όλους τους ιστορικούς χρόνους και σχεδόν ως σήμερα, όπου τα μέσα επικοινωνίας έχουν εντελώς διαφοροποιηθεί, αποτελούσαν και αποτελούν τους σταθερούς συγκοινωνιακούς άξονες του χώρου της Παλαιάς Ηπείρου, μέσω των οποίων γινόταν η επικοινωνία με τις όμορες περιφέρειες, αλλά και τις υποπεριφέρειές της. Τα βασικότερα "ανοίγματα" που λειτουργούν ως συγκοινωνιακοί διάδρομοι, κατά την έννοια της χωροταξικής κλίμακας που επιβάλλει η θεώρηση αυτή, είναι τα παρακάτω: Οδικοί άξονες Β Ν. α. Τεπελένι (Νέα Ήπειρος) Αργυρόκαστρο Γιάννενα Άρτα Αμφιλοχία (Αιτωλοακαρνανία) Νότια Ελλάδα. Ο άξονας αυτός περνάει στα δυτικά της Πίνδου και αποτελεί τον εσωτερικό άξονα του χώρου. β. Αυλώνα Χιμάρα Σαγιάδα Ηγουμενίτσα Μαργαρίτι Πρέβεζα Άρτα - Αμφιλοχία. Ο άξονας αυτός περνάει στα ανατολικά της ακτής του Ιονίου και είναι "παράλληλος" του προηγουμένου. Οδικοί άξονες Δ Α. α. Ηγουμενίτσα Γιάννενα Μέτσοβο Θεσσαλία (Τρίκαλα, Λάρισα κλπ.). β. Ηγουμενίτσα Καλπάκι Κόνιτσα Νεάπολη Δυτική Μακεδονία (Κοζάνη, Καστοριά κλπ.), που περνάει μέσα από την κοιλάδα του Σαρανταπόρου. γ. Πρέβεζα Άρτα Θεσσαλία και παλαιότερα Κασσώπη Αμβρακία Λάρισα, ο οποίος περνάει μέσω των Αθαμανικών βουνών. Οι παραπάνω βασικές φυσικές διαβάσεις Β-Ν και Δ-Α, σε συνάρτηση και με τα εσωτερικής κλίμακα περάσματα και μονοπάτια, συνιστούν το συνολικό δίκτυο φυσικών αξόνων και κόμβων. Επισημαίνεται δε ότι για τους άξονες αυτούς οι πιο σημαντικοί κόμβοι είναι της Άρτας, της Παραμυθιάς, του Καλπακίου, της Φοινίκης-Αργυροκάστρου και ο Αλεξάνδρα Παπασπύρου 10 10

11 πλέον σημαντικός και καίριος για την ενδοχώρα κόμβος είναι ο κεντροβαρικός ευρύτερος χώρος του λεκανοπεδίου των Ιωαννίνων και της κοιλάδας της Δωδώνης. Οι κύριες φυσικές θέσεις ελλιμενισμού σκαφών στις ακτές τις Παλαιάς Ηπείρου είναι αρκετές. Πολλές δε από αυτές, ανάλογα με τον τύπο των σκαφών και των απαιτήσεων της ενδοχώρας, λειτούργησαν κατά καιρούς ως λιμάνια, όπως π.χ. ο "Γλυκύς λιμήν" στις εκβολές του Αχέροντα κ.α. Όμως, ως θέσεις σημαντικών φυσικών λιμανιών μπορούν να μνημονευθούν τα λιμάνια του Αμβρακικού στις θέσεις του Άμβρακος, της Σαλαώρας και της Νικοπόλεως, αλλά και το λιμάνι του Βουθρωτού. Εικ. 1: Όρια και Κύρια οικιστικά κέντρα της ευρύτερης περιοχής της Ηπείρου 1.4. Φυσικοί οικονομικοί πόροι Οι πλουτοπαραγωγικές πηγές του χώρου της Παλαιάς Ηπείρου ανήκουν αποκλειστικά στον πρωτογενή τομέα και ειδικότερα ατή γεωργία, κτηνοτροφία, υλοτομία και στην αλιεία. Σε ιστορικές πηγές αναφέρεται ακόμα εξόρυξη και επεξεργασία αργυρού και πως η πηγή αυτή βρισκόταν στο χώρο της Νέας Ηπείρου. Συγκεκριμένα οι πεδινές εκτάσεις στην Παλαιά Ήπειρο δεν είναι πολλές. Ο χώρος που συγκεντρώνει, κατά κύριο λόγο, την κτηνοτροφία είναι η Πίνδος, η οποία πέραν της Αλεξάνδρα Παπασπύρου 11 11

12 κτηνοτροφίας, διέθετε πλούσια δάση και αποτελούσε, όπως και σήμερα, σημαντικό πόλο υλοτομίας. Ιστορικά, οικονομικό πόρο αποτελούσαν οι κόλποι, όπως του Αμβρακικού, του Βουθρωτού κλπ. αλλά και οι λίμνες. Είναι δε γνωστό πως λίμνες άξιες λόγου στο χώρο της Παλαιάς Ηπείρου, μέχρι πριν λίγα χρόνια, ήταν δύο η λίμνη της Αχερουσίας, η οποία αποξηράνθηκε στη δεκαετία του 1950 και σήμερα η έκταση της διασχίζεται από τα δύο ποτάμια και καλλιεργείται εντατικά και η λίμνη της Παμβώτιδας στο λεκανοπέδιο των Ιωαννίνων. Το αν η λίμνη αυτή υπήρχε στην αρχαιότητα, δεν είναι γνωστό Ιστορικές χωροταξικές δομές Παλαιάς Ηπείρου Για την καταγραφή των μορφών και συνακόλουθα και των μεταβολών των μορφών της χωροταξικής δομής της Παλαιάς Ηπείρου νοούμενης ως χωροταξικής περιφέρειας, επελέγησαν οι ιστορικές περίοδοι, οι οποίες εκφράζουν συνθήκες που ως "καθεστώς" διαφέρουν διακριτά. Οι ιστορικές αυτές περίοδοι, έχουν ορισθεί όχι όπως ιστορικά έχουν θεσμοθετηθεί, αλλά σχηματικά στις εξής περιόδους: 1. Αρχαιοελληνική, ως την καταστροφή της, το 168 π.χ. 2. Ρωμαϊκή, από το 168 π.χ. μέχρι τον 10 μ.χ. αι. 3. Βυζαντινή, από τον 11ο ως και τον 18ο αι. μ.χ. 4. Τουρκοκρατία, τον 19ο αι. μ.χ. 5. Νεότερη. Εξετάζοντας τις βασικές χωροταξικές παραμέτρους, όπως το ευρύτερο πολιτικό περιβάλλον, το οικιστικό σύστημα, τον οδικό ιστό κλπ, ανά περίοδο, διαπιστώνονται τα παρακάτω: 1. Αρχαιοελληνική. Αλεξάνδρα Παπασπύρου 12 12

13 Στην προϊστορική περίοδο, δηλαδή μέχρι τον 4ο αι. π.χ., 2 ο χώρος της Παλαιάς Ηπείρου δε λειτουργούσε ως μία ενιαία χωροταξική ενότητα αλλά ως διακεκριμένες μικρές περιφέρειες, όπου διάφορα φύλα κατοικούσαν σε διάσπαρτους μικρούς οικισμούς, και συνολικά συγκροτούσαν υποενότητες με ένα δικό τους οικιστικό κέντρο. Εικ. 2: Μορφή δομής Παλαιάς Ηπείρου κατά τον 4ο αι. π.χ.: 1. Πασσαρών, 2. Αμβρακία, 3. Κασσιώπη, 4. Τιτάνη-Γιτάνη, 5. Φοινίκη. Την περίοδο αυτή η Παλαιά Ήπειρος εμφανίζεται με τάσεις σύγκλισης προς το γεωγραφικό κέντρο βάρους της Παλαιάς Ηπείρου, όπου βρίσκεται το ιερό της Δωδώνης και το λεκανοπέδιο των Ιωαννίνων. Στα τέλη του 4ου αι. π.χ., η παραπάνω οικιστική δομή, χωρίς να αλλάξει μορφή, με τη θέσπιση ενός "ομοσπονδιακού" συστήματος ως "Κοινό των Ηπειρωτών" αρχίζει να λειτουργεί και να αποτελεί την πρώτη μορφή οργάνωσης της Παλαιάς Ηπείρου ως χωροταξικής περιφέρειας. 2 Κατά την παραπάνω διάκριση των ιστορικών περιόδων δεν αναλύεται η περίοδος από τον 6 ο 11 ο μ.χ. αι. γιατί λείπουν κρίσιμα οικιστικά στοιχεία. Αλεξάνδρα Παπασπύρου 13 13

14 Στις αρχές του 3ου αι. π.χ., με την άνοδο του Πυρρού στο θρόνο, όπου η Ήπειρος "ανοίγεται" προς όλες τις κατευθύνσεις, λόγω της επικυριαρχίας και των καλών σχέσεων με τις όμορες περιφέρειες, αλλά και των βλέψεων για κατακτήσεις στη Δύση, η χωροταξική δομική εικόνα της περιφέρειας της Παλαιάς Ηπείρου ανατρέπεται. Τότε, πανηπειρωτικό πολιτικό κέντρο γίνεται η Αμβρακία, ενώ ως μείζον θρησκευτικό κέντρο, και μάλιστα περίλαμπρο, παραμένει η Δωδώνη. 2. Ρωμαϊκή Στην εποχή της Ρωμαιοκρατίας και ειδικότερα μετά την πλήρη καταστροφή των πόλεων της ενδοχώρας και τον "εξανδραποδισμό" του πληθυσμού της η παραδοσιακή χωροταξική δομή της Παλαιάς Ηπείρου διαλύεται. Η ενδοχώρα, συμπεριλαμβανομένου και του ιερού της Δωδώνης, νεκρώνει, με συνέπεια να λειτουργεί μόνο το δυτικό διαμέρισμα της περιφέρειας της. Με την ίδρυση της Νικόπολης το 31 π.χ. και τον εποικισμό της από Αμβρακιώτες, Κασσωπαίους και άλλους κατοίκους της γύρω περιοχής, η μορφή της χωροταξικής δομής της Παλαιάς Ηπείρου της προηγούμενης περιόδου, ουσιαστικά, δεν αλλάζει. Την πρώιμη βυζαντινή περίοδο και προ του τέλους του 5ου αι. μ.χ., η προηγούμενη μορφή της χωροταξικής της δομής αλλοιώνεται σοβαρά με την κατάργηση του άλλοτε πανηπειρωτικού ρόλου της Δωδώνης και την αντικατάσταση του με το ρόλο της επισκοπής Δωδώνης. Βέβαια, «τις αρχές του 6ου αι. η παραπάνω κατάσταση επηρεάστηκε σοβαρά από την γνωστή επέμβαση του Ιουστινιανού στην Παλαιά Ήπειρο, με την ίδρυση νέων πόλεων, την ανανέωση κωμοπόλεων κλπ. Και αυτό γιατί, ασφαλώς, οι νέες αυτές χωροταξικές συνθήκες, τις οποίες επέβαλε ο νέος οικιστικός ιστός και η δυναμική του, διαμόρφωσαν μία διαφορετική δομή. 3. Βυζαντινή Στα μέσα του 11ου αι. μ.χ., η Νικόπολη φαίνεται πως έχει πάψει να υπάρχει, οπότε ιδρύεται η πόλη της Πρέβεζας, ενώ η Άρτα είχε ήδη αναπτυχθεί ως πόλη. Και ακόμα, στις αρχές του 13ου αι., με την κατάλυση του Βυζαντινού Κράτους από τους Σταυροφόρους και ειδικότερα το 1205, ο Κομνηνοδούκας Μιχαήλ δημιούργησε το Αλεξάνδρα Παπασπύρου 14 14

15 "Δεσποτάτο των Ιωαννίνων", στο κέντρο της "κλειστής" τότε και απομονωμένης Ηπείρου, τα Ιωάννινα. Και λίγο αργότερα, λειτούργησε ως "Δεσποτάτο της Ηπείρου", με κέντρο την Άρτα. Συμπερασματικά μπορούμε να πούμε πως: αν όχι από τον 11ο αι., τουλάχιστον από τις αρχές του 13ου ως και τον 15ο αι., τα παράλια υποβαθμίζονται, η ενδοχώρα εντατικοποιείται και η πόλη των Ιωαννίνων φέρεται να ασκεί πολύ σημαντικό χωροταξικό ρόλο ως οικιστικό και συγκοινωνιακό κέντρο της Παλαιάς Ηπείρου. 4. Τουρκοκρατία Στις αρχές 19ου αι. και ιδιαίτερα την εποχή του Αλή πασά όπου, όπως είναι γνωστό, η Παλαιά Ήπειρος λειτουργεί ως χωροταξική περιφέρεια και ασκεί κυριαρχικό ρόλο και στις όμορες περιφέρειες, παρατηρείται ότι τα Ιωάννινα συνιστούν το πανηπειρωτικό κέντρο, παρά το γεγονός ότι έχουν αναπτυχθεί ως πόλεις η Άρτα, η Πρέβεζα ως κομβικό εμπορικό σημείο και η Ηγουμενίτσα. Παρατηρείται ακόμα, πως την ίδια αυτή περίοδο ως κυρίαρχοι άξονες Β-Ν και Δ-Α εμφανίζονται οι άξονες Αργυρόκαστρο-Ιωάννινα-Άρτα και Παραμυθιά-Ιωάννινα-Μέτσοβο, που τέμνονται στο λεκανοπέδιο, και διαμορφώνουν, όπως και κατά την αρχαιότητα, τον πλέον σημαντικό οδικό κόμβο της Παλαιάς Ηπείρου. Συμπερασματικά, επομένως, προκύπτει πως στην περίοδο των αρχών του 19ου αι. μ.χ., που αποτελεί και την περίοδο της πλέον μεγάλης ανάπτυξης η περιφέρεια της Παλαιάς Ηπείρου αυτή ήταν "ανοιχτή" με δομή μονοπολική, ενώ ως κύριο χωροταξικό κέντρο είχε το λεκανοπέδιο της Παμβώτιδας με την πόλη των Ιωαννίνων. 5. Νεότερη περίοδος Στα νεότερα χρόνια, από την απελευθέρωση της πόλης των Ιωαννίνων (1913) μέχρι σήμερα, η μορφή της χωροταξικής δομής της Παλαιάς Ηπείρου δεν άλλαξε, αλλά διατηρήθηκε όμοια με αυτή των χρόνων της όψιμης Τουρκοκρατίας. Ειδικότερα δε σήμερα και πολύ περισσότερο στο άμεσο μέλλον, είναι βέβαιο ότι θα εξακολουθεί να αποτελεί μία περιφέρεια "ανοιχτή", οργανωμένη με τους τέσσερις νομούς της (Ιωαννίνων, Άρτας, Πρέβεζας και Θεσπρωτίας), οι οποίοι στην ουσία καταλαμβάνουν τους ίδιους χώρους που καταλάμβαναν οι παραδοσιακές υποενότητες της κατά την αρχαιότητα. Ακόμα, είναι, Αλεξάνδρα Παπασπύρου 15 15

16 επίσης βέβαιο ότι οι κυρίαρχοι σήμερα άξονες Β-Ν και Δ-Α, που είναι οι παραδοσιακοί άξονες Ιωάννινα-Άρτα και Ιωάννινα-Μέτσοβο και τέμνονται στο λεκανοπέδιο, δεν πρόκειται να αλλάξουν και να πάψουν να συνιστούν στο λεκανοπέδιο των Ιωαννίνων τον πλέον σημαντικό οδικό κόμβο της Ηπείρου. Εικ. 3: Μορφή Δομής Παλαιάς Ηπείρου τον 20ο αι. μ.χ. : 1. Ιωάννινα, 2. Άρτα, 3. Πρέβεζα, 4. Ηγουμενίτσα, 5. Αργυρόκαστρο, 6. Τεπελένι Αλεξάνδρα Παπασπύρου 16 16

17 1.6. Γεωγραφική θέση της πόλης των Ιωαννίνων. Τα Ιωάννινα (Γιάννινα), πρωτεύουσα του ομώνυμου νομού, ήταν η διοικητική πρωτεύουσα της τοπαρχίας των Ιωαννίνων, στην ομώνυμη κοιλάδα, που έχει μήκος 37 χιλιόμετρα, μέγιστο πλάτος 13, βρίσκεται σχεδόν στο κέντρο της Ηπείρου, περικλείεται από ψηλά βουνά και έχει υψόμετρο από την επιφάνεια της θάλασσας 484 μέτρα. Κατά μήκος της κοιλάδας, υπάρχει μια χαμηλή σειρά λόφων από το χωριό Κάτω Λαψίστα ως τη νοτιοδυτική πλευρά της πόλης που χωρίζει την κοιλάδα σε δύο μέρη: στο δυτικό και στο ανατολικό, την κυρίως πεδιάδα των Ιωαννίνων, που περιλαμβάνει την πόλη με τα διάφορα χωριά γύρω, λόφους και βουνά και δύο λίμνες, την Παμβώτιδα (Λίμνη Ιωαννίνων) και τη λίμνη της Λαψίστας. Το μεταξύ των λιμνών τμήμα είναι μια ελώδης πεδιάδα, που αρχίζει από το χωριό Πέραμα και εκτείνεται εκατέρωθεν της πόλης, κυρίως προς τη βορεινή πλευρά της. Βορειοανατολικά, υψώνεται η τριπλή σειρά της Πίνδου, παραφυάδα της οποίας, αποτελεί το βουνό Μιτσικέλι. Προεκτάσεις του Μιτσικελιού διαχωρίζουν την πεδιάδα από την κοιλάδα του Αράχθου ποταμού. Νοτιοδυτικά, η κοιλάδα των Ιωαννίνων, χωρίζεται από το λεκανοπέδιο της Τσιαρκοβίστας, με μια βραχώδη συστάδα υψωμάτων, που εκτείνονται ως το βορεινό άκρο του Μιτσικελιού. Εκτός των χαμηλών λόφων, στην κυρίως πεδιάδα των Ιωαννίνων παρατηρούνται και οι παρακάτω εδαφικές εξάρσεις: (α) Ένας ακατοίκητος λόφος κοντά στο Πέραμα, (β) Το βουνό της Καστρίτσας, (γ) Το λεγόμενο Νησί των Ιωαννίνων, ΒΑ της πόλης, απέναντι από το φρούριο και σε περίπου μέτρα απόσταση και (δ) Η περιοχή του σημερινού φρουρίου, που σε μορφή χερσονήσου εισχωρεί ΒΑ μέσα στη λίμνη, καταλήγοντας σε δύο βραχώδη υψώματα, όπου και οι δύο Ακροπόλεις του κάστρου Ιωαννίνων, η βορειοδυτική και η νοτιοανατολική. Το μήκος της χερσονήσου από τη λίμνη μέχρι την πύλη του φρουρίου είναι 450 μέτρα, ενώ το πλάτος της από την ανατολική μέχρι τη βόρεια πλευρά της 540 μέτρα. Υψομετρικά, το φρούριο των Ιωαννίνων στη θέση του νότιου ακρωτηρίου, όπου και η Ακρόπολη ΙΤΣ-ΚΑΛΕ, βρίσκεται 18 μέτρα περίπου πάνω από την επιφάνεια της λίμνης, ενώ το βορειοδυτικό, όπου σήμερα είναι το Δημοτικό Μουσείο Τζαμί Ασλάν Πασά, 23 μέτρα. Η ονομασία Παμβώτις της λίμνης των Ιωαννίνων σημαίνει την τροφοδότρια, αυτήν που τα πάντα τρέφει, τη γη, που με την πλούσια βλάστησή της, αποτελεί τόπο τροφής των βοδιών. Ως πλούσιο λιβαδότοπο περιγράφουν οι αρχαίοι Έλληνες όλο το λεκανοπέδιο, τον σημερινό κάμπο των Ιωαννίνων. Στα ιστορικά και εδαφολογικά στοιχεία της λίμνης πρέπει ακόμη να αναφερθεί ότι Αλεξάνδρα Παπασπύρου 17 17

18 το μήκος της λίμνης είναι περίπου 7,5 χιλιόμετρα και το πλάτος κυμαίνεται από 1,5 χιλιόμετρο στο στενότερο σημείο έως 5 χιλιόμετρα το πλατύτερο. Το μέσο βάθος είναι 4-5 μέτρα και το μέγιστο μεταξύ νησιού και Μιτσικελιού 11 μέτρα. Η έκτασή της φτάνει τα 23 τετραγωνικά χιλιόμετρα και το υψόμετρο της σε σχέση με τη θάλασσα είναι 470 μέτρα Εθνολογική ταυτότητα του πληθυσμού. Ο ηπειρωτικός χώρος παρουσίαζε τους αιώνες της τουρκοκρατίας μια ανάμειξη εθνοτήτων. Ο διαχωρισμός των διάφορων εθνοτήτων έγκειται στη διαφορετικότητα της γλώσσας. Έτσι, στο βόρειο τμήμα κατοικούν οι Γκέγκηδες, ενώ στο νότιο τμήμα οι Τόσκηδες (όριο τους είναι ο ποταμός Σκούμπι). Νοτιότερα έχουμε άλλες δύο εθνικές ομάδες. Τους Λιάπηδες (περιοχή Αργυροκάστρου-Αδριατικής) και τους Τσάμηδες (στη βορειοδυτική Ήπειρο, περιοχή Τσαμουριά). Τα όρη της Πίνδου κατοικήθηκαν από λαό λατινογενούς προέλευσης, τους Βλάχους, οι οποίοι επεκτάθηκαν με την πάροδο των χρόνων μέχρι τις πεδιάδες. Μία ακόμη αξιοσημείωτη εγκατάσταση είναι αυτή των Σλάβων στην περιοχή του Ζαγορίου. 3 Οι Τούρκοι της Ηπείρου διακρίνονται στους απλούς Τούρκους που ως αγρότες εγκαταστάθηκαν στον γενικότερο Ελληνικό χώρο, και στην ιθύνουσα τάξη. Τελειώνοντας θα πρέπει να αναφερθεί η κοινότητα των Εβραίων, η οποία είναι εγκατεστημένη στην πόλη των Ιωαννίνων ήδη από το Σε όλη την παλαιά Ήπειρο μιλιέται η ελληνική γλώσσα και σε πολλά μέρη διδάσκονται τα ελληνικά γράμματα. Εκτός από τους ελληνόφωνους χριστιανούς στην Ήπειρο υπήρχε και μεγάλος αριθμός αλβανοφώνων. Ως σύνορο, που χωρίζει τις δύο χριστιανικές ομάδες θεωρείται η λεγόμενη «γραμμή της Σούχας» 4. Στα βόρεια της γραμμής αυτής ο πληθυσμός ήταν αλβανόφωνος. 3 Στην Ήπειρο σε αντίθεση με τη Μακεδονίας, που οι πεδιάδες της ήταν ανοιχτές προς το Βορρά και επέτρεπαν την επικοινωνία με τον κύριο σλαβικό όγκο (Σέρβοι-Βούλγαροι), η Πίνδος και τα φύλα των Βλάχων απομόνωσαν τα όποια σλαβικά φύλα κατέβηκαν ως τον Ηπειρωτικό χώρο, διευκολύνοντας έτσι την ολοκληρωτική αφομοίωσή τους από το ελληνικό κυρίως στοιχείο. 4 Αρχίζει από το ακρωτήριο απέναντι από το νησί Σάσων και ακολουθεί τη γραμμή: Χωριά της Χιμάρας, ΒΔ του Αργυρόκαστρου, Άνω Λάμποβο, Σούχα Λεσκοβίκι Βούρμπιανη ως την Κορυτσά. Αλεξάνδρα Παπασπύρου 18 18

19 2. Ιστορική εξέλιξη της πόλης Η πόλη κατά τη βυζαντινή περίοδο (6ος -17ος αι.) Με βάση τις υπάρχουσες λιγοστές ιστορικές μαρτυρίες, ο πρώτος οχυρωμένος οικισμός τοποθετείται από ιστορικούς, στη νοτιοανατολική ακρόπολη του Κάστρου, το Ίτς Καλέ (έσω κάστρο) 5. Για την εποχή που ιδρύθηκε η πόλη, για τον πρώτο πυρήνα της και την ανάπτυξη της δεν υπάρχουν ακριβείς μαρτυρίες. Πότε οχυρώθηκαν αυτοί οι βράχοι και πότε άρχισε να σχηματίζεται ο πρώτος οικισμός σ αυτή την ακρόπολη, δεν είναι γνωστό. Το πιθανότερο είναι, η ΝΑ. ακρόπολη, λόγω έκτασης και μορφολογίας εδάφους, να ήταν ο αρχικός πυρήνας του Κάστρου. Στη Β.Δ. ακρόπολη ήταν η κατοικία των Δεσποτών επί «Δεσποτάτου της Ηπείρου», ενώ γύρω από την ΝΑ., άρχισε τον 10ο αιώνα να σχηματίζεται μια πολιτεία, που στα τέλη του 10ου αιώνα είναι η έδρα της Επισκοπής των Ιωαννίνων και ο Ιταλονορμανδός Βοημούνδος (το 1080) την βρίσκει να έχει υπολογίσιμο Κάστρο. Εικ. 4: Χάρτης του Κάστρου 5 Πιθανόν στον χώρο που ορίζεται από τον οχυρωματικό πύργο και τα τμήματα του τείχους (που ήταν εμφανή) καθώς και το δεύτερο πύργο (η θεμελίωση του οποίου αποκαλύφθηκε μετά την πρόσφατη ανασκαφή της 8ης Εφορίας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων) και από πολλούς μελετητές αποδίδονται στο Βοημούνδο (1082) (παρ ότι είναι γνωστό ότι παρέμεινε μικρό χρονικό διάστημα στην περιοχή) (βλ. και Κ. Τσιούρη, «Η βυζαντινή οχύρωση των Ιωαννίνων», Ηπειρωτικά Χρονικά, τομ. 25, Ιωάννινα 1983, ). Μια άλλη άποψη εκφράζει ο Β. Χαρίσης, βλ. «Γιάννενα, ιχνογραφία του πρώτου βυζαντινού σχεδίου πόλης», Ηπειρωτικό Ημερολόγιο, Ιωάννινα 1984, Αλεξάνδρα Παπασπύρου 19 19

20 Ο κομνηδούκας Μιχαήλ ο Α ( ) ανακατασκεύασε το Κάστρο, «το ανείγειρεν εις μόρφωσιν κάστρου» γι αυτό και ονομάζεται «πολιστής πολιούχος». Το ο Δεσπότης Κομνηνός Θωμάς ο Πρελούμπος, γιος Σέρβου και κάποιας Κομνηνής, επισκεύασε τείχη, Πύργο κλπ. Το 1384 δολοφονήθηκε και ανέλαβε το θρόνο ο Ιζάου-Ιζάουλος από τους Μπουοντελμόντι της Φλωρεντίας. ( ). Σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές, πολύ πριν από την κατάκτηση (1430) 6, πρέπει να είχε αναπτυχθεί ο οικισμός κατά μήκος και κοντά στη λίμνη, στο τμήμα της πεδιάδας που εκτείνεται νοτιοδυτικά του φρουρίου και μεταξύ αυτού και των χαμηλών λοφοσειρών της Περιβλέπτου, του Βελισσαρίου, των Ζευγαριών και του Αγ. Γεωργίου. Τα Γιάννενα κατά τη βυζαντινή περίοδο αποτελούσαν στρατιωτικοπολιτικό κέντρο μιας ευρείας περιοχής της δυτικής Βαλκανικής που προστατευόταν με μια σειρά οχυρών θέσεων. Σε τουρκικό φορολογικό κατάστιχο του έτους 1564, τα Γιάννινα καταγράφονται ως πόλη με 1300 «σπίτια» (=οικογενειακές εστίες), που υπολογίζεται ότι αντιστοιχούν σε πληθυσμό (1300 x 5=) κατοίκων. Από τα 1300 σπίτια, τα 50 ανήκουν σε μουσουλμάνους (250 άτομα) και τα υπόλοιπα σε χριστιανούς. Το 1564 υπήρχαν στα Γιάννινα 35 μαχαλάδες (=συνοικίες ή ενορίες) χριστιανών και ένας μαχαλάς μουσουλμάνων. Μετά το 1611 και τη σταδιακή εκδίωξη των χριστιανών από το Κάστρο, μπορούμε να θεωρήσουμε με σιγουριά και την αγορά των Γιαννίνων αναπτυγμένη έξω από το Κάστρο. Από τους διωγμένους Καστρινούς οι φτωχότεροι εγκαταστάθηκαν στις παραλίμνιες φτωχογειτονιές των βυρσοδεψών Σιαράβα και Λειβαδιώτη, ενώ οι ευπορότεροι προτίμησαν τις βορειοδυτικές περιοχές (όπου οικοδόμησαν σε μεγάλα οικόπεδα παλιότερα κτήματα- τις κατοικίες τους) και τότε πιθανότατα δημιουργήθηκαν οι συνοικίες Τσιγαρά, πλάτανος, Σεράγι, Λιάμ μετζήτι, Αρχιμανδρειό. Το 1670 έχουμε πληροφορίες σημαντικές για το Κάστρο από τον Τούρκο περιηγητή Evliya Celebi. Κατά την επίσκεψή του ο Τούρκος περιηγητής, βρήκε τα Γιάννινα πόλη σε μεγάλη ακμή. Έχουν, γραφεί, 4000 σπίτια (άρα x 5 = !). Στο κάστρο τους κατοικούν μόνο μουσουλμάνοι (χωρισμένοι σε 4 συνοικίες) και οι αρχές της πόλης και του Σαντζακίου (= του Νομού). Έχουν σπίτια καλοφτιαγμένα με ανώγεια. Ανάμεσά 6 Ως τότε τουλάχιστον το εμπόριο πρέπει να διεξαγόταν μέσα στο Κάστρο και κοντά στην κεντρική πύλη του. Επίσης τότε άρχισαν να δημιουργούνται συνοικίες έξω από το Κάστρο, όπως το Τουρκοπάλουκο (αρχικά στρατόπεδο των Τούρκων) και αργότερα (1480) γύρω από το τουρκικό νεκροταφείο και μετέπειτα μετζήτι (=είδος ναού) Ναματζάι, καθώς και στην Καλούτσιανη (Δ. Σαλαμάγκας, Γιαννιώτικα σύμμεικτα, Άπαντα, τομ. 2, 93). Αλεξάνδρα Παπασπύρου 20 20

21 τους ξεχωρίζει και μνημονεύει ο Ελβιά τρία «σαράγια», μεγάλα αρχοντικά Τούρκων αξιωματούχων. Αξιοθαύμαστα θεωρεί τα δύο τζαμιά, το Φετιχέ στη μία ακρόπολη και του Ασλάν πασά στην άλλη. Το κάστρο, προσθέτει, στον καιρό των «απίστων», δηλαδή πριν από τον Οθωμανική κατάκτηση, ήταν νησί. Η πόλη, γράφει, έχει 37 συνοικίες: 18 μουσουλμανικές, 14 χριστιανικές, 4 συνοικίες Εβραίων και μια συνοικία Γύφτων. Από τις τουρκικές αναφέρει ονομαστικά τις συνοικίες Σεράι, Ναμαζγκιάχ, Σιαπσιαδίν και Λιθαρίτσια (ή του Ωρολογίου, γιατί εκεί υπήρχε, καθώς γράφει, ωραίο ωρολόγι). Από τις συνοικίες των χριστιανών αναφέρει: Πλινθοποιείο, Τουρκοπάλουκο, Καλούτσιανη. Τα σπίτια, μικρά και μεγάλα, είναι λιθόκτιστα και σκεπασμένα με κεραμίδια. Μερικά είναι από τη μέση και πάνω με τσιατμά. Υπάρχουν και μεγάλα αρχοντόσπιτα με μεγάλες (εσωτερικές) αυλές με κληματαριές. Γύρω από την αυλή ενός τέτοιου αρχοντόσπιτου υπάρχουν 400 δωμάτια και βοηθητικοί χώροι (αποθήκες, αχούρια, στάβλοι, μαγειρεία, λουτρώνες κτλ., κατοικίες για φρουρούς και επιστάτες κ.α.) Υπάρχουν, γράφει, χάνια και δημόσιοι λουτρώνες (χαμάμια). Τα ιδιωτικά λουτρά των σπιτιών τα υπολογίζει σε 845. Η αγορά έχει 1900 μαγαζιά, ωραία τα πιο πολλά. Αναφέρει ιδιαίτερα τα ραφεία και τα χρυσοχοεία. Τακτικά, λέει, έρχονται στα Γιάννινα επισκέπτες από τις παράλιες πόλεις του Ιονίου και της Αδριατικής, κυρίως έμποροι μεταξωτών και άλλων εμπορευμάτων. Στο κέντρο της αγοράς υπάρχει πολύ μεγάλο καφενείο με ζωγραφική διακόσμηση που χωράει «χιλιάδες ανθρώπους». Εντύπωση του έκανε η μεγάλη έκταση της πόλης, που οφείλεται, λέει στο ότι κάθε σπίτι καταλάμβανε μεγάλη περιοχή. Υπάρχουν επίσης πολλοί ανοιχτοί χώροι: πλατείες, σταυροδρόμια με δημόσια πηγάδια, τζαμιά με ευρύ περίβολο, εκτεταμένα νεκροταφεία κτλ. Οι δρόμοι δεν έχουν λάσπες και σε πολλούς υπάρχουν κληματαριές και άλλα δένδρα. Τα Γιάννινα του 1670 του Εβλιά Τσελεμπή δε φαίνεται να υστερούν από τα Γιάννινα που περιέγραψαν, 100 και 150 χρόνια αργότερα, οι Ευρωπαίοι περιηγητές της εποχής του Αλή πασά. Την ίδια εποχή, στο περιηγητικό βιβλίο των Spon και Wheeler (1967), τα Γιάννινα αναφέρονται ως πόλη πολυάνθρωπη και αξιόλογο εμπορικό κέντρο. Γάλλος προξενικός πράκτορας επισκέφτηκε στα 1702 τα Γιάννινα και γράφει ότι είναι μία πόλη «τόσο μεγάλη όσο σχεδόν και η Μασσαλία». Οι κάτοικοι της είναι κατά τα ¾ Έλληνες και πολύ καλοί έμποροι. Από το 1670 μέχρι το 1788, που στο Πασαλίκι των Ιωαννίνων ανέβηκε ο Αλή Πασάς, δεν υπάρχουν πληροφορίες για ενέργειες που να δείχνουν ότι το Κάστρο υπέστη παρεμβάσεις και ο Αλή Πασάς άρχισε το 1815 την ριζική επισκευή-αναμόρφωσή του. Οι Αλεξάνδρα Παπασπύρου 21 21

22 εργασίες άρχισαν το 1815 και ολόκληρα τα εξωτερικά τείχη του είναι δικά του κατασκευάσματα. Το Κάστρο παρ όλο ότι έχουν περάσει 250 χρόνια από την κατάκτηση, έχει μείνει όπως το άφησαν οι δεσπότες της Ηπείρου (Βυζαντινοί και Φράγκοι). (Τα τείχη ήταν μαύρα και ραγισμένα) Ο ρόλος των τειχών στη Μεσαιωνική πόλη Η πολιτική αστάθεια στην Ευρώπη κατά τους χρόνους του Μεσαίωνα κατέστησε τα τείχη τελείως απαραίτητα για την ασφαλή ανάπτυξη των πόλεων. Δεν υπήρχε πόλη χωρίς τείχη. Εξαίρεση αποτελούν κάποιες πόλεις της Αγγλίας στις οποίες, λόγω μακροχρόνιων περιόδων ειρήνης, τα τείχη έχασαν τον κυρίαρχο αμυντικό τους ρόλο, απέκτησαν συμβολική σημασία και χρησίμευαν περισσότερο ως όριο για τον τελωνειακό δασμό των προϊόντων. Εκτός της αμυντικής λειτουργίας, τα τείχη έπαιζαν πολλαπλό ρόλο στη ζωή και την ανάπτυξη της Μεσαιωνικής πόλης: α. Αποτελούσαν το φυσικό όριο της πόλης. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο Mumford, με τη δύση του ήλιου τα τείχη έκλειναν και σφράγιζαν την πόλη διαχωρίζοντας τον έξω από το μέσα κόσμο. Οι πύλες των τειχών ήσαν τα σημεία συνάντησης του μέσα και του έξω κόσμου και αποτελούσαν χώρο κοινωνικών επαφών αλλά και οικονομικών δραστηριοτήτων. Ο Zucker επισημαίνει ότι συχνά αγρότες των γειτονικών χωριών αλλά και οι έμποροι που έφθαναν στην πόλη, περνούσαν τις πύλες, σταματούσαν τις άμαξες, και πωλούσαν εκεί τα προϊόντα τους. Διότι αφενός, οι δρόμοι της Μεσαιωνικής πόλης δεν προσφερόταν για την κίνηση άμαξας και αφετέρου, οι πύλες ήταν χώρος διέλευσης και συγκέντρωσης πολλών ατόμων. β. Ο περίπατος πάνω στα τείχη ήταν δημοφιλής ψυχαγωγία. Το σχετικά μεγάλο ύψος των τειχών και η περιμετρική τους διάταξη γύρω από την πόλη δημιουργούσε μια πανοραμική θέα προς την πόλη και την περιβάλλουσα ύπαιθρο. γ. Επειδή η ανέγερση τειχών ήταν χρονοβόρα και πολυδάπανη εργασία, τα τείχη αποτελούσαν καθοριστικό όριο για την επέκταση της πόλης. Η οριζόντια επέκταση του ιστού δεν ήταν μια συνεχής διαδικασία αλλά μια διαδικασία κατά φάσεις, ώστε η επέκταση του ιστού να συμβαδίζει με την οικονομική δυνατότητα ανέγερσης νέων τειχών. Η χωροθέτηση των νέων τειχών δεν έπαιρνε υπόψη μόνον τις ανάγκες της συγκεκριμένης Αλεξάνδρα Παπασπύρου 22 22

23 χρονικής περιόδου αλλά προέβλεπε και τις μελλοντικές ανάγκες επέκτασης της πόλης. Η Φλωρεντία αποτελεί τυπικό παράδειγμα επέκταση πόλης κατά ομόκεντρους κύκλους με δύο Μεσαιωνικά περιτειχίσματα το 12ο και το 14ο αιώνα αντιστοίχως. Στην περίπτωση της πόλης των Ιωαννίνων τα τείχη δημιουργήθηκαν από την ανάγκη προστασίας μια απομακρυσμένης επαρχίας της βυζαντινής αυτοκρατορίας. Η φυσική ιδιομορφία του χώρου (βραχώδης χερσόνησος στη λίμνη) προσφέρεται για τέτοιου είδους ανάγκη. Το κάστρο είναι χτισμένο επάνω σε μια χερσόνησο που εισχωρεί στη λίμνη Παμβώτιδα και έχει έκταση γύρω στα μ2. Το έδαφός της είναι σχεδόν ομαλό και στο επίπεδο της λίμνης. Η χερσόνησος εξελίσσεται σε δύο βραχώδη υψώματα τις Β.Δ. και Ν.Α. Ακροπόλεις Κοινωνικό οικονομικό σύστημα της ευρύτερης περιοχής Η ευρύτερη περιοχή των Ιωαννίνων αποκαλείται «Βιλαέτι», το οποίο κατά μία γενική εκτίμηση καταλαμβάνει γεωγραφική έκταση που είναι λίγο μεγαλύτερη από τη λεγόμενη «Παλαιά» Ήπειρο, όπως αποκαλούνταν το τμήμα της Χιμάρας (Ακροκεραύνια όρη). Αντίθετα, το τμήμα βόρια της Χιμάρας ονομαζόταν «Νέα» 7 Ήπειρος. Η έντονη οικολογική ομοιογένεια της «Νέας» και «Παλαιάς» Ηπείρου συντέλεσε ώστε η διαχωριστική γραμμή της Αλβανίας και της Ηπείρου, κατά το τέλος του 18 ου αι., να μην είναι σαφής. Η δυσκολία αυξανόταν μια και ο όρος Αλβανία για τις γεωγραφικές αντιλήψεις του δεύτερου μισού του 18 ου αι. ήταν συγκεχυμένος. Κατά το 18 ο και 19 ο αιώνα, στην περιοχή του Βιλαετίου διακρίνουμε τις επιρροές ενός εσωτερικού και ενός εξωτερικού κοινωνικοοικονομικού συστήματος. Το πρώτο, αποτελεί από τη μια η οθωμανική αυτοκρατορία (δευτερεύον υποσύστημα) και από την άλλη οι κοινωνικές και εθνικές ενότητες που δρουν σ αυτόν τον γεωγραφικό χώρο της δυτικής Βαλκανικής (κύριο υποσύστημα). Σ αυτό το εσωτερικό κοινωνικοοικονομικό σύστημα, που αποτελεί έναν κοινωνικό σχηματισμό, κυριαρχεί η φεουδαρχία οθωμανικού τύπου, ενώ οι βασικές αμφίδρομες σχέσεις που συνδέουν το δευτερεύον με το κύριο σύστημα, είναι η φορολογία και η άσκηση εξουσίας, που και αυτές ποικίλλουν κατά τη διάρκεια του 19 ου αι. 7 Κατά την περίοδο του Διοκλητιανού ιδρύθηκε η επαρχία της «Νέας Ηπείρου» (Epirus Nova), που περιλάμβανε τη νότια του Δρίλωνα Ιλλυρία με πρωτεύουσα το Δυρράχιο. Αλεξάνδρα Παπασπύρου 23 23

24 Το δεύτερο ή εξωτερικό κοινωνικοοικονομικό σύστημα το αποτελούν από τη μια οι ξένες ευρωπαϊκές δυνάμεις που δρουν στην περιοχή, κυρίως Γαλλία, Αγγλία, Αυστρία και Ιταλία, με διαφορετική εμβέλεια κατά τη διάρκεια του αιώνα, και από την άλλη το νεοσύστατο μικρό ελληνικό κράτος (1832), που συνεχώς επεκτείνεται σε έκταση και επιρροή στη διάρκεια του 19 ου αι. Εσωτερικό και εξωτερικό σύστημα συνδέονται με πολύπλοκες αμφίδρομες ή όχι, σχέσεις, που και αυτές διαφοροποιούνται όσο εξελίσσεται ο αιώνας. Ως βασικές όμως διακρίνουμε τις εμπορικές εισαγωγές- εξαγωγές προϊόντων και πρώτων υλών, τη διάδοση ιδεολογιών και εκσυγχρονισμού, τη μετανάστευση εργατικού δυναμικού, τη ροή κεφαλαίων, την παροχή προνομίων κτλ.. Το γεωγραφικό πεδίο της γεωπολιτικής και κοινωνικής δράσης στο Βιλαέτι Ιωαννίνων δεν αποτελεί σταθερή έκταση. Στο πλαίσιο των διοικητικών αλλαγών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας έχουμε συχνά κατά το 19ο αιώνα προσαρτήσεις ή αφαιρέσεις μεγάλων γεωγραφικών τμημάτων από τα Βιλαέτια, που ήταν οι μεγαλύτερες οθωμανικές διοικητικές περιφέρειες. Ιδιαίτερα το Βιλαέτι Ιωαννίνων περιλαμβάνει μεγάλο τμήμα της Αλβανίας και της Ηπείρου, ή ακόμη κατά διαστήματα και άλλες περιοχές (π.χ. Καζά Λάρισας). Σ' αυτό οφείλεται η αναφορά μας στις εσωτερικές συνθήκες (Αλβανία, Ήπειρο) ή στις εξωτερικές συνθήκες (Οθωμ. Αυτοκρατορία, Ελλάδα κτλ.) του Βιλαετίου. Κατά τη διάρκεια του 19ου αι. στο Βιλαέτι Ιωαννίνων επικρατεί η φεουδαρχία οθωμανικού τύπου, ενώ στο γύρισμα του μέσου του αιώνα εμφανίζεται μια έντονη διαφοροποίηση από το πρώτο μισό σχετικά με κοινωνικούς, οικονομικούς, θεσμικούς και άλλους παράγοντες. Επίσης συμβαίνουν σημαντικά οικονομικά φαινόμενα, με άμεση συνέπεια στην οργάνωση του αστικού χώρου, όπως είναι το φαινόμενο των συντεχνιών. Ενώ στην περίοδο του Αλή-Πασά αυτές φτάνουν στο απόγειο της οικονομικής και κοινωνικής προσφοράς τους, μετά το πρώτο μισό του αι. ακολουθεί η συρρίκνωση τους, ενώ στο δεύτερο μισό του αι. η αποσύνθεση τους, με άμεσες επιπτώσεις στην κοινωνική και χωρική οργάνωση της πόλης. Στη διάρκεια του 1ου μισού του 19ου αι. κυριαρχεί στο κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο του Βιλαετίου το δευτερεύον κοινωνικό υποσύστημα και ειδικότερα η οθωμανική κοινωνική υποδομή. Κατά τη δεύτερη φάση (1858/ /1913) ο κοινωνικός σχηματισμός στρέφεται πλησιέστερα προς έναν καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής. Παρόλο που εμφανίζεται προς Αλεξάνδρα Παπασπύρου 24 24

25 το τέλος της περιόδου η μισθωτή εργασία και ένα ολιγάριθμο στρώμα εργατών με παράλληλη αποσύνθεση της συντεχνιακής οργάνωσης εργασίας, δεν ακολουθούν γενικότερα κοινωνικοοικονομικά φαινόμενα για την αλλαγή του τρόπου παραγωγής. Αυτή η περίοδος χαρακτηρίζεται ως πλησίασμα για μια μετάβαση από τη φεουδαρχία στον καπιταλισμό. Στο διάστημα αυτό γίνονται κάποιες προσπάθειες εκσυγχρονισμού του κοινωνικού σχηματισμού που ήδη θεσμικά είχαν καθιερωθεί στο 1ο μισό του αιώνα. Τα σοβαρά όμως εσωτερικά προβλήματα δημιουργούν μια αδράνεια της κοινωνίας στην αποδοχή αυτών των τάσεων εκσυγχρονισμού. Σ' αυτό το διάστημα αποδεικνύεται ότι κυριαρχεί οικονομικά η ελληνική κοινωνική υποδομή στο βασικό πόλο των Ιωαννίνων. Παράλληλα, γίνονται φανερές οι επιρροές από το νεοσύστατο ελληνικό κράτος, αλλά και τη δυτική Ευρώπη γενικότερα, στο πλαίσιο της βιομηχανικής επανάστασης Χωρική οργάνωση του οικισμού (17ος 19ος αιώνας) Η πόλη των Ιωαννίνων αποκτά πολεοδομική συγκρότηση οθωμανικού οικισμού κατά τη διάρκεια του 17ου αιώνα, η οποία εκφράζεται με τις υπαίθριες και σκεπαστές αγορές, όπως τα Μπεζεστένια. Η αστική ανάπτυξη της πόλης έξω από τα όρια της αγοράς οργανώνεται με βάση τις συνοικίες ή τους μαχαλάδες. Ο κύριος άξονας ανάπτυξης του οικισμού συμπίπτει με τη βασική οδική αρτηρία (ΒΔ-ΝΑ κατεύθυνσης), που διέρχεται από το κέντρο του παζαριού. Στις δύο κύριες εισόδους της πόλης (βόρια, νότια) αρχίζουν ίσως να χωροθετούνται δραστηριότητες που απευθύνονται στους κατοίκους της υπαίθρου (π.χ. Αλογοπάζαρα, πώληση ξύλων κτλ.). Βασικής σημασίας λειτουργίας της πόλης, είναι τα νεκροταφεία που βρίσκονται διάσπαρτα στον αστικό ιστό, αλλά και τα διάφορα κτίρια όπως στρατώνες, νοσοκομεία, κτίρια κοινωνικών υπηρεσιών κτλ. Η μετέπειτα εξέλιξη της οθωμανικής πόλης απεικονίζεται στον αριθμό των τζαμιών που φέρει. Ίδρυση ενός τζαμιού σημαίνει εστία ανάπτυξης για την γύρω περιοχή του, γιατί εκεί εκτελείται η θρησκευτικό-πολιτική, αλλά και πολιτιστική δραστηριότητα του μαχαλά. Στα τέλη του 17ου αι., αναφέρονται συνοικίες που έχουν αναπτυχθεί γύρω από έντεκα τζαμιά. Όπως φαίνεται από τα παραπάνω, στο τέλος του 18ου αι. έχει διαμορφωθεί οριστικά ο χαρακτήρας της οθωμανικής πόλης, που από τη μια έχει έναν επίσημο Αλεξάνδρα Παπασπύρου 25 25

26 χαρακτήρα στρατιωτικό-διοικητικού κέντρου με δημόσια και άλλα κτίρια, και από την άλλη την οικονομική διάσταση της πόλης που σχηματίζεται γύρω από την αγορά-παζάρι. Στις αρχές του 19ου αιώνα στην Ήπειρο, ο αστικός τρόπος ζωής και η αστική αρχιτεκτονική φτάνουν σε πλήρη ωριμότητα. Οι αρχιτεκτονικές μορφές των κελυφών έχουν συγγένεια με πρωταρχικές μορφές που αναπτύχθηκαν στον ελλαδικό χώρο κατά την Αρχαιότητα, το Βυζάντιο και την Οθωμανική περίοδο. Παράλληλα την ίδια εποχή εμφανίζεται η κατοικία, με αυτοτέλεια των επιμέρους στοιχείων της. Ειδικότερα τα Γιάννενα, που εμφανίζουν τοπική σημασία, κρατήθηκαν μακριά από τα μεγάλα κοινωνικά, ιδεολογικά, και καλλιτεχνικά ρεύματα που αναδιαρθρώνουν τη Δύση στο διάστημα , και χαρακτηρίζονται από παραδοσιακή διάρθρωση και δομή. Τα Γιάννενα υπέστησαν επίσης περιορισμένα τις κρατικές εκσυγχρονιστικές τάσεις της τελευταίας οθωμανικής περιόδου, ιδίως μετά από πυρκαγιές ή διανοίξεις οδών κτλ. Η αμυντική όμως λειτουργία του αστικού χώρου και η οργάνωση σε κλειστή εσωτερική διάταξη δε χάνεται τελείως. Εφόσον η σύνθεση του πληθυσμού είναι πολυεθνική (Έλληνες, Τούρκοι, Εβραίοι κ.α.), οι εθνικοθρησκευτικές ομάδες του αστικού χώρου διατηρούν την αυτόνομη κοινωνική οργάνωση, δηλαδή τις ενότητες συνοικίες (μαχαλάδες). Στο κεντρικό τμήμα του οικισμού, οι λειτουργίες οργανώνονται κατά ομοειδείς δραστηριότητες, πράγμα που αντανακλά τις νησίδες επαγγελματιών (συντεχνίες). Έτσι ο κατασκευασμένος χώρος αποκτά μια οργανικότητα με ποικιλία στη σχέση: δρόμων, δημόσιων και ιδιωτικών χώρων και κτιρίων. Τελικά, εμφανίζεται ένα ενοποιημένο αστικό τοπίο, όπου τα επί μέρους στοιχεία του υποτάσσονται αρμονικά στο γενικό ιστό του οικισμού Τα Ιωάννινα στον 20 ο αιώνα. Η πρώτη εικοσαετία του 20 ου αιώνα αποτελεί για τις ελληνικές πόλεις μια κρίσιμη περίοδο αλλαγών και ανακατατάξεων. Υπό διαφορετική κυριαρχία σε Νότο και Βορρά, οι πόλεις βιώνουν τις συνέπειες των «εκσυγχρονιστικών» προγραμμάτων που υιοθέτησαν το νεοελληνικό κράτος και η Οθωμανική Αυτοκρατορία, στην προσπάθειά τους ν ανταποκριθούν στις ευρύτερες, όσο και διαφορετικές για κάθε κρατική οντότητα, απαιτήσεις των καιρών. Σε διάστημα είκοσι χρόνων επέρχεται αυτό που από ορισμένους μελετητές Αλεξάνδρα Παπασπύρου 26 26

27 ονομάστηκε το «ήρεμο τέλος μια παλαιότερης εποχής» για τις πόλεις της Παλαιάς Ελλάδας και ταυτόχρονα το βίαιο τέλος της οθωμανικής κυριαρχίας για της πόλεις της Βόρειας Ελλάδας. Παράλληλα, και ως απόρροια των πολιτικών ζυμώσεων των χρόνων , ένας έντονος προβληματισμός εκδηλώνεται μεταξύ διανοουμένων, τεχνοκρατών και πολιτικών, που γεννά, από το 1914 και μετά, νέους θεσμούς για την οργάνωση και τη διαχείριση του χώρου. Τα Γιάννενα απελευθερώνονται το 1913 (Νέες Χώρες), από τον ελληνικό στρατό και σχεδόν ταυτόχρονα εγκαθίστανται προσωρινές γενικές διοικήσεις και ξεκινά, η προσπάθεια για την αναμόρφωση του οικιστικού πλέγματος του Ηπειρωτικού χώρου. Η πόλη των Ιωαννίνων μετά την προσάρτησή της, αποτελεί πόλη μεσαίου μεγέθους (άνω των κατοίκων). Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι ενώ το 1913 τα Γιάννενα έχουν πληθυσμό , το 1920 ο πληθυσμός τους ανέρχεται σε Η νέα εικόνα της πόλης που προτείνεται κρατά βέβαια υπάρχοντα χαρακτηριστικά φυσικά στοιχεία, χαράξεις δρόμων, σχήματα πλατειών. Προς την περιφέρεια και τις επεκτάσεις, το σχέδιο αποκτά την «κανονική» ορθογωνική μορφή, ενώ τα κτίσματα που αναπτύσσονται ελεύθερα στο χώρο εντάσσονται τώρα σε οικοδομικά τετράγωνα. Καθορίζονται ακόμη οι κοινόχρηστοι και κοινωφελείς χώροι. Επίσης στα Γιάννενα διανοίγονται μεγάλες διαμπερείς λεωφόροι, μέσα από τις δαιδαλώδεις γειτονιές. Στη συνέχεια του 20 ου αιώνα, τα Γιάννενα αντιμετωπίζουν, το φαινόμενο της ανταλλαγής πληθυσμών και της εισροής προσφύγων και μετέπειτα, τα αποτελέσματα του Β παγκοσμίου πολέμου και του Εμφυλίου. Το 1960, μετά απ όλες τις περιπέτειες του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και την περιπέτεια του Εμφυλίου, τα Γιάννενα, όπως και όλα τα μεγάλα αστικά κέντρα δέχονται το μεγάλο κύμα της εσωτερικής μετανάστευσης, με συνέπεια τη μεγάλη συσσώρευση πληθυσμού και την ανάγκη για στέγαση, που επιχειρήθηκε να λυθεί χωρίς ιδιαίτερο πολεοδομικό και νομικό πλαίσιο με πρακτικές όπως αυτή της άναρχης και αυθαίρετης δόμησης και της αντιπαροχής. Συνέπειες των παραπάνω καταγράφονται μέχρι σήμερα στην εικόνα της πόλης και οι παραπάνω πρακτικές συνεχίζουν να διαμορφώνουν τον αστικό ιστό της. Αλεξάνδρα Παπασπύρου 27 27

28 Κεφάλαιο Β Αλεξάνδρα Παπασπύρου 28 28

29 Β Κεφάλαιο 1. Σημερινή θέση του Δήμου Ιωαννιτών στο ευρύτερο χωροταξικό πλαίσιο Ο Δήμος Ιωαννιτών καταλαμβάνει μικρό μέρος στο κεντρικό τμήμα του Νομού Ιωαννίνων. Η συνολική έκταση του Δήμου ανέρχεται σε στρέμματα και αντιπροσωπεύει το 1% της συνολικής έκτασης του Νομού Ιωαννίνων. Πρόκειται για μια περιοχή πεδινή κατά το μεγαλύτερο μέρος της. Με βάση την απογραφή του 2001, ο πληθυσμός του Δήμου ανέρχεται σε κατοίκους, που αντιπροσωπεύει το 66% του πληθυσμού του Λεκανοπεδίου, 41,2% του Νομού και 19,8% της Περιφέρειας. Ο Δήμος κατέχει την πρώτη θέση όσον αφορά στο πληθυσμιακό μέγεθος ανάμεσα στους 28 Δήμους και τις 13 κοινότητες του Νομού. Η μικτή πυκνότητα του Δήμου Ιωαννιτών είναι εντυπωσιακά υψηλότερη της αντίστοιχης της Περιφέρειας Ηπείρου, με ακόμα υψηλότερη τη μικτή πυκνότητα του Δ.Δ. Ιωαννιτών. Πίνακας 1. Μικτή πυκνότητα του Δήμου Ιωαννιτών, του Νομού Ιωαννίνων και της Περιοχή Περιφέρειας Ηπείρου Πληθυσμός 2001 Έκσταση (τ.χλμ.) 1991 Πυκνότητα (BRUTTO) (ατ./τ.χλμ.) Δ.Δ. Ιωαννιτών Λοιπά Δ.Δ. Δήμου Ιωαννιτών Δήμος Ιωαννιτών Νομός Ιωαννίνων Ήπειρος Πηγή: ΕΣΥΕ, Απογραφή πληθυσμού 2001 & ΕΣΥΕ, Κατανομή της εκτάσεως της Ελλάδας κατά βασικές κατηγορίες χρήσεως, Απογραφή 1991, Αθήνα 1996 Περίπου το 40% της έκτασης του Δήμου καταλαμβάνουν οι βοσκότοποι, ενώ το 1/4 καλύπτεται από τους οικισμούς. Τα αντίστοιχα ποσοστά για το Νομό είναι 55,1% και 3,5%. Τα δάση καλύπτουν 7,6% της έκτασης του Δήμου, ποσοστό που ανέρχεται στο 29,5% για το σύνολο του Νομού. Το ποσοστό που καταλαμβάνουν οι καλλιεργούμενες Αλεξάνδρα Παπασπύρου 29 29

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ 1. ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ 1.1 Πληθυσµός Κατά την εκπόνηση του

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η Ευρώπη είναι ήπειρος κυρίως πεδινή, χωρίς έντονο ανάγλυφο. Τα 2/3 της ηπείρου είναι πεδινές εκτάσεις. Έχει το χαμηλότερο μέσο υψόμετρο από την επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν 1 Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν Έλενα Κωνσταντινίδου, Επ. Καθηγήτρια ΕΜΠ Σας καλοσωρίζουμε στο μάθημα της «Αρχιτεκτονικής ανάλυσης παραδοσιακού

Διαβάστε περισσότερα

31.03 01.04 02.04 Γ Υ Μ Ν Α Σ Ι Ο

31.03 01.04 02.04 Γ Υ Μ Ν Α Σ Ι Ο 31.03 01.04 02.04 Γ Υ Μ Ν Α Σ Ι Ο 2η στάση 3 ΒΕΡΟΙΑ ΙΩΑΝΝΙΝΑ Άφιξη περίπου... Στο Epirus Palace 5* 7ο χλμ. Ιωαννίνων-Αθηνών Τηλέφωνο: 2651 093555 0 λεπτά ΜΟΥΣΘΕΝΗ 1η στάση 15 λεπτά ΞΑΝΘΗ Αναχώρηση 07.00

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΓΙΑΤΗΧΑΛΚΙΔΑ. γενικά: πρωτεύουσα ν.ευβοίας 80 χλμ από την Αθήνα 53.584 κάτοικοι επίσημα

Β. ΓΙΑΤΗΧΑΛΚΙΔΑ. γενικά: πρωτεύουσα ν.ευβοίας 80 χλμ από την Αθήνα 53.584 κάτοικοι επίσημα Η ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΧΑΛΚΙΔΑΣ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΘΑΛΑΣΣΙΟΥ ΜΕΤΩΠΟΥ ΠΑΛΟΓΟΥ ΣΟΦΙΑ A. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αντικείμενο: Χαλκίδα Στόχος: μελέτη του θαλάσσιου μετώπου Μέθοδοι επεξεργασίας: βιβλιογραφία-διαδίκτυο αεροφωτογραφίες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΚΟ-Π-4: ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΚΟ-Π-4: ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει τον πληθυσμό και τη μεταβολή του ανά Περιφέρεια, Νομό και Δήμο της Ζώνης IV. Η σκοπιμότητα του δείκτη αφορά στην γνώση των μακροσκοπικών

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός;

Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός; ΟΡΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός; Διαμελισμός Κατακόρυφος είναι: Τα βουνά, οι πεδιάδες, οι λόφοι, οι κοιλάδες, τα φαράγγια και γενικά το ανάγλυφο μιας περιοχής. Άλπεις Οι Άλπεις είναι

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και

Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και της βιοτεχνίας είναι αρκετά χαμηλή, παρότι είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία. Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά

Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία. Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά 1 2 Η Εγνατία Οδός δίνει άλλες διαστάσεις και ευκαιρίες στην επισκεψιμότητα. Η δυνατότητα του επισκέπτη να διασχίσει όλη

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ 9. "Χαλκίδα - Ιστορική Εξέλιξη και Σύγχρονα Ζητήματα Σχεδιασμού"

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ 9. Χαλκίδα - Ιστορική Εξέλιξη και Σύγχρονα Ζητήματα Σχεδιασμού ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ 9 "Χαλκίδα - Ιστορική Εξέλιξη και Σύγχρονα Ζητήματα Σχεδιασμού" Περιοχές αρχαιοτήτων κλασική περίοδος ελληνιστική ρωμαϊκή περιόδος μεσαιωνική περίοδος νεοκλασσική περίοδος Η θέση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET11: ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΑΣΤΙΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET11: ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΑΣΤΙΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει την ταξινόμηση (α) όλων των αστικών κέντρων και των πρωτευουσών των νομών της Ζώνης IV κατά πληθυσμιακό μέγεθος, (β) των αστικών

Διαβάστε περισσότερα

VIVIANNA A METALLINOU Architect, Environmental Historian YPERIA 2013, AMORGOS

VIVIANNA A METALLINOU Architect, Environmental Historian YPERIA 2013, AMORGOS VIVIANNA A METALLINOU Architect, Environmental Historian YPERIA 2013, AMORGOS W A L K t h e B L U E Η γεωγραφική θέση των Κυκλάδων, google earth -2- Περιδιαβαίνοντας τον Ασφοντυλίτη Αιγιάλη Μινώα Αρκεσίνη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΣΥΝΟΛΩΝ

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΣΥΝΟΛΩΝ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΣΥΝΟΛΩΝ -Η κάθε αστική ή αγροτική τοποθεσία που µαρτυρεί πολιτισµό έχει µνηµειακή αξία -Το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται µόνο στην υψηλή αρχιτεκτονική αλλά και στα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΥΠΛΙΟ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΗΠΑΛΙΑΠΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑ

ΝΑΥΠΛΙΟ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΗΠΑΛΙΑΠΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑ ΝΑΥΠΛΙΟ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΗΠΑΛΙΑΠΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑ 1 Η ΝΕΩΤΕΡΗ ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ 2 Τα εργαλεία ανάγνωσης της ταυτότητας της πόλης. Τα εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014 Σίνα 14 & Ακαδημίας, τηλ. 210 3642707, φαξ. 201-3642707 e-mail: info@cosmorama.gr Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες 18 22 Απριλίου 2014 Μόνο σε εμάς θα βρείτε: Πλούσιες πρωινές ξεναγήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ο εκτοπισμός της κατοικίας από το Γκαζοχώρι

ο εκτοπισμός της κατοικίας από το Γκαζοχώρι Δ.Π.Μ.Σ. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΧΩΡΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Β : ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑ και ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΔΥΝΑΜΙΚΕΣ και ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ ο εκτοπισμός της κατοικίας από το Γκαζοχώρι φοιτήτρια:

Διαβάστε περισσότερα

Karystos Beach Front - Εύβοια. οικολογικό συγκρότημα

Karystos Beach Front - Εύβοια. οικολογικό συγκρότημα Karystos Beach Front - Εύβοια οικολογικό συγκρότημα Περιγραφή συγκροτήματος Συγκρότημα τεσσάρων οικολογικών και βιοκλιματικών εξοχικών κατοικιών σε οργανωμένο παραθεριστικό οικισμό, με άμεση πρόσβαση στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ Γεωγραφικά στοιχεία Ο Εθνικός Δρυμός Πίνδου, γνωστός και ως Βάλια Κάλντα βρίσκεται σε ιδιαίτερα δυσπρόσιτη περιοχή της οροσειράς της Πίνδου στα όρια μεταξύ των νομών Γρεβενών και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13 : ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13 : ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13 : ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 13.1 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Μορφολογία - Γενικά Ο νοµός Καβάλας είναι ο µόνος µη συνοριακός νοµός της Περιφέρειας και ο νοµός µε το µεγαλύτερο ανάπτυγµα θαλάσσιου µετώπου

Διαβάστε περισσότερα

Α.3.3 Χωροταξική Διάρθρωση Περιοχής Μελέτης Χρήσεις Γης

Α.3.3 Χωροταξική Διάρθρωση Περιοχής Μελέτης Χρήσεις Γης Α.3.3 Χωροταξική Διάρθρωση Περιοχής Μελέτης Χρήσεις Γης Α.3.3.1 Χωροταξική διάρθρωση Οικιστική δομή Ο Δήμος Τρικκαίων είναι ενταγμένος στα νότια του Νομού Τρικάλων, εγγύς των ορίων με το Νομό Καρδίτσας,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η σημαία της Βουλγαρίας αποτελείται από τρεις ισομεγέθεις οριζόντιες λωρίδες χρώματος λευκού(στην κορυφή), πράσινου και κόκκινου. Το λευκό αντιπροσωπεύει την ειρήνη,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ : Κείμενο του ενημερωτικού εντύπου

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ : Κείμενο του ενημερωτικού εντύπου ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ : Κείμενο του ενημερωτικού εντύπου [ΕΓΝΑΤΙΑ - κείμενο εντύπου.doc] ΑΝΚΟ σελ 1/5 ΕΓΝΑΤΙΑ, ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Η Εγνατία οδός είναι ένα έργο εξαιρετικά σημαντικό για την ανάπτυξη του τόπου. Ένας αυτοκινητόδρομος

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για Λήμματα Τοπωνυμίων

Οδηγίες για Λήμματα Τοπωνυμίων Το λήμμα αποτελείται από τα εξής μέρη: Οδηγίες για Λήμματα Τοπωνυμίων Τίτλος λήμματος Δελτίο λήμματος Κυρίως λήμμα Χρονολόγιο Προτεινόμενη βιβλιογραφία (βλ. Γενικές Οδηγίες Σύνταξης Λημμάτων) Γλωσσάρι

Διαβάστε περισσότερα

Ταξίδι στην Καβάλα. Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα.

Ταξίδι στην Καβάλα. Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα. Ταξίδι στην Καβάλα Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα. Ταξίδι στην Καβάλα Παρασκευή, 28 Αύγουστος 2015 Παραλία Άσπρης Άμμου Αφήνοντας την πόλη της Καβάλας

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία του Πολεοδοµικού Σχεδιασµού ΓΠΣ - ΣΧΟΟΑΠ

Εργαλεία του Πολεοδοµικού Σχεδιασµού ΓΠΣ - ΣΧΟΟΑΠ Εργαλεία του Πολεοδοµικού Σχεδιασµού ΓΠΣ - ΣΧΟΟΑΠ Θ. ΨΥΧΟΓΙΟΣ Τοπ. Μηχ/κός Πολεοδόµος Προϊστάµενος Τµήµατος Σχεδιασµού Οργανισµού Ρυθµιστικού Σχεδίου και Προστασίας Περιβάλλοντος Αθήνας ΕΠΙΠΕ Α ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία του Πολεοδοµικού Σχεδιασµού ΓΠΣ - ΣΧΟΟΑΠ

Εργαλεία του Πολεοδοµικού Σχεδιασµού ΓΠΣ - ΣΧΟΟΑΠ Εργαλεία του Πολεοδοµικού Σχεδιασµού ΓΠΣ - ΣΧΟΟΑΠ ΘΕΟ ΟΣΗΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Τοπ. Μηχ/κός Πολεοδόµος Προϊστάµενος Τµήµατος Σχεδιασµού Οργανισµού Ρυθµιστικού Σχεδίου και Προστασίας Περιβάλλοντος Αθήνας ΠΟΛΕΟ ΟΜΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα διπλωµατική εργασία µε τίτλο «Η πόλη της Καστοριάς ως τουριστικός προορισµός», µελετάται η σχέση τουρισµού και πόλης, εξετάζοντας αν η αλλαγή που παρατηρείται σήµερα στη φυσιογνωµία

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών και Μηχανικών Περιβάλλοντος Πρόγραμμα Αρχιτεκτονικής ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ.

Πανεπιστήμιο Κύπρου Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών και Μηχανικών Περιβάλλοντος Πρόγραμμα Αρχιτεκτονικής ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ. Πανεπιστήμιο Κύπρου Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών και Μηχανικών Περιβάλλοντος Πρόγραμμα Αρχιτεκτονικής ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ Βασιλένα Πετκόβα ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΠΕΡΙΟΧΗΣ Το χωριό βρίσκεται σε απόσταση

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΠ 40. Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου.

ΕΛΠ 40. Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου. ΕΛΠ 40 Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου. Διαμόρφωση κεφαλαίων εργασίας: 1. Μουσική και χορός: απαραίτητα στοιχέια κουλτούρας 2. Βορειοελλαδικός χώρος και πληθυσιακές

Διαβάστε περισσότερα

Τα πέντε θεματικά πάρκα εκτείνονται σε μήκος 1500 μ. από το Μέγαρο Μουσικής έως τους Ναυτικούς Ομίλους και περιλαμβάνουν:

Τα πέντε θεματικά πάρκα εκτείνονται σε μήκος 1500 μ. από το Μέγαρο Μουσικής έως τους Ναυτικούς Ομίλους και περιλαμβάνουν: ΘΕΜΑΤΙΚΑ ΠΑΡΚΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Νέα Παραλία Θεσσαλονίκης Τα πέντε θεματικά πάρκα εκτείνονται σε μήκος 1500 μ. από το Μέγαρο Μουσικής έως τους Ναυτικούς Ομίλους και περιλαμβάνουν: Ο ΚΗΠΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ 1 / 6

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου ΑΡΗ 311. Τμήμα Αρχιτεκτονικής Εαρινό Εξάμηνο 2013 ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ. Χωριό: Πέρα Ορεινής Θέμα μελέτης: Προσόψεις.

Πανεπιστήμιο Κύπρου ΑΡΗ 311. Τμήμα Αρχιτεκτονικής Εαρινό Εξάμηνο 2013 ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ. Χωριό: Πέρα Ορεινής Θέμα μελέτης: Προσόψεις. Πανεπιστήμιο Κύπρου ΑΡΗ 311 Πολυτεχνική Σχολή Παραδοσιακή Αρχιτεκτονική Τμήμα Αρχιτεκτονικής Εαρινό Εξάμηνο 2013 Χωριό: Πέρα Ορεινής Θέμα μελέτης: Προσόψεις ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ Φαρζανέ Κοχαρή ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοσιακή αρχιτεκτονική της Ηπείρου

Παραδοσιακή αρχιτεκτονική της Ηπείρου Παραδοσιακή αρχιτεκτονική της Ηπείρου Η λαϊκή αρχιτεκτονική της Ηπείρου, παρά τις επιμέρους τοπικές μορφολογικές ιδιαιτερότητες, εμφανίζει κοινά χαρακτηριστικά σε όλες τις ορεινές περιοχές. Οι μορφές των

Διαβάστε περισσότερα

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Ε ΤΑΞΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Σελίδα 1 Κωνσταντινούπολη Η ξακουστή και δοξασµένη πολιτεία, µε τη λαµπρή, χιλιόχρονη ιστορία, που για δέκα αιώνες δέσποζε πρωτεύουσα της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ

ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ Η Σύρος είναι νησί των Κυκλάδων. Πρωτεύουσά της είναι η Ερμούπολη, η οποία είναι πρωτεύουσα της Περιφέριας Νότιου Αιγαίου αλλά και του πρώην Νομού Κυκλάδων. Η Σύρος αναπτύχθηκε ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «Προτάσεις για την Τουριστική Ανάπτυξη και προβολή της Τοπικής Κοινότητας Στράτου» Κύρια πύλη δευτερεύουσα πύλη πύλη Ακρόπολης Παραποτάμια πύλη

ΘΕΜΑ: «Προτάσεις για την Τουριστική Ανάπτυξη και προβολή της Τοπικής Κοινότητας Στράτου» Κύρια πύλη δευτερεύουσα πύλη πύλη Ακρόπολης Παραποτάμια πύλη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Στράτος 29-12 - 2011 ΝΟΜΟΣ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ Αριθμ. Πρωτ.: ΔΗΜΟΣ ΑΓΡΙΝΙΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΤΡΑΤΟΥ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΣΤΡΑΤΟY ΠΛΗΡ: Πατσέας Αναστάσιος ΤΗΛ: 6978558904 Π Ρ Ο Σ Κο Αντιδήμαρχο

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρόλογος 14

Περιεχόμενα. Πρόλογος 14 Περιεχόμενα Πρόλογος 14 Κεφάλαιο 1 Ιστορική εξέλιξη των πόλεων 17 1.1 Ορισμός της πόλης και βασικές έννοιες.................... 17 1.2 Η εξέλιξη των πόλεων............................... 21 1.3 Βασικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 2009-2012 Ιούνιος 2014

ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 2009-2012 Ιούνιος 2014 Το παρόν κείμενο εργασίας παρουσιάζει τα αποτελέσματα επεξεργασίας δεδομένων της ΕΛΣΤΑΤ για την εξέλιξη της ιδιωτικής οικοδομικής δραστηριότητας στις Περιφέρειες διέλευσης της Εγνατίας Οδού και των καθέτων

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός Η πρόσφατη οικονομική κρίση επηρέασε εκατομμύρια Ευρωπαίων πολιτών με πολλούς να χάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ"*-*

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ*-* Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤΚΑΤοΡ1Α Η 3υζαντινή εποχή Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ ΚΑΤοΡ1Α Κωνσταντινούπολη, Μ' ένα λεωφορείο τριγυρνάμε όλοι μέσα στην πόλη, σελ. 59-63. Βυζαντινή αυτοκρατορία, Εμπορικοί δρόμοι, σελ 34 Μύθοι και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Εισαγωγή - Η πιο παραμελημένη περίοδος της ιστορίας της Ελληνικής είναι η μεσαιωνική. Για λόγους καθαρά ιδεολογικούς και πολιτικούς, το

Διαβάστε περισσότερα

Α.4.2. Λειτουργική δομή της πόλης πολεοδομικές ενότητες, κέντρα, γειτονιές

Α.4.2. Λειτουργική δομή της πόλης πολεοδομικές ενότητες, κέντρα, γειτονιές Α.4.2. Λειτουργική δομή της πόλης πολεοδομικές ενότητες, κέντρα, γειτονιές Το αστικό συγκρότημα των Τρικάλων, όπως έχει προσδιοριστεί με το ισχύον Γ.Π.Σ. περιλαμβάνει: Το συμπαγή αστικό πυρήνα της πόλης

Διαβάστε περισσότερα

12. ΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΙΚΤΥΩΝ ΠΡΑΣΙΝΟΥ

12. ΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΙΚΤΥΩΝ ΠΡΑΣΙΝΟΥ 45 12. ΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΙΚΤΥΩΝ ΠΡΑΣΙΝΟΥ Η ιδέα της διαµόρφωσης δικτύων πρασίνου στη Θεσσαλονίκη αναπτύχθηκε αρχικά κατά τον ανασχεδιασµό της πόλης από τους πολεοδόµους Ernest Hebrard και Κωνσταντίνο Κιτσίκη και

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακό προφίλ της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας

Αναπτυξιακό προφίλ της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας Αναπτυξιακό προφίλ της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας Η Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας είναι η μικρότερη πληθυσμιακά Περιφέρεια της Ζώνης Επιρροής IV 1 της Εγνατίας Οδού (μόνιμος πληθυσμός 2001: 294.317

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Τα τελευταία χρόνια η ενδογενής ανάπτυξη, η αξιοποίηση δηλαδή του ενδογενούς φυσικού και πολιτιστικού πλούτου καθώς και του ανθρώπινου δυναµικού του κάθε τόπου,

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET11: ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΑΣΤΙΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET11: ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΑΣΤΙΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει την ταξινόμηση (α) όλων των αστικών κέντρων και των πρωτευουσών των νομών της Ζώνης IV κατά πληθυσμιακό μέγεθος, (β) των αστικών

Διαβάστε περισσότερα

στον αστικό ιστό Το παράδειγμα του Δήμου Αρτέμιδος Αττικής» ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: Ι. ΠΟΛΥΖΟΣ, Τζ. ΚΟΣΜΑΚΗ, Σ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗ Αθήνα, Μάρτιος 2009

στον αστικό ιστό Το παράδειγμα του Δήμου Αρτέμιδος Αττικής» ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: Ι. ΠΟΛΥΖΟΣ, Τζ. ΚΟΣΜΑΚΗ, Σ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗ Αθήνα, Μάρτιος 2009 ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΔΠΜΣ: Αρχιτεκτονική - Σχεδιασμός του Χώρου Κατεύθυνση: Πολεοδομία Χωροταξία Μάθημα:Περιβαλλοντικές συνιστώσες του σχεδιασμού και της οικιστικής

Διαβάστε περισσότερα

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 ΜΑΘΗΜΑ 1, Οι έννοιες «γεωγραφική» και «σχετική» θέση 1. Με τη βοήθεια του χάρτη στη σελ.12, σημειώστε τις παρακάτω πόλεις στην

Διαβάστε περισσότερα

Αλλαγή στα κοινωνικά, οικονομικά και πολεοδομικά δεδομένα της περιοχής του Κέντρου της Πόλης

Αλλαγή στα κοινωνικά, οικονομικά και πολεοδομικά δεδομένα της περιοχής του Κέντρου της Πόλης Αλλαγή στα κοινωνικά, οικονομικά και πολεοδομικά δεδομένα της περιοχής του Κέντρου της Πόλης Ο Δήμος Λεμεσού πρωτοστάτησε για την δημιουργία του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου στο κέντρο της πόλης αφού πίστευε

Διαβάστε περισσότερα

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που ΚΡΗΝΗ Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που συνορεύει με τις πρώην κοινότητες και επίσης δημοτικά

Διαβάστε περισσότερα

1η Ελληνο - Γαλλική & Διεθνής Συνάντηση, SD-MED:

1η Ελληνο - Γαλλική & Διεθνής Συνάντηση, SD-MED: Ε ΘΝΙΚΟ Μ ΕΤΣΟΒΙΟ Π ΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ & ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 1η Ελληνο - Γαλλική & Διεθνής Συνάντηση, SD-MED: «Πολιτικές χωρικού σχεδιασμού και διευθέτησης

Διαβάστε περισσότερα

2.0 SWOT ΑΝΑΛΥΣΗ SWOT ΑΝΑΛΥΣΗ 30

2.0 SWOT ΑΝΑΛΥΣΗ SWOT ΑΝΑΛΥΣΗ 30 2.0 SWOT ΑΝΑΛΥΣΗ SWOT ΑΝΑΛΥΣΗ 30 2.0 SWOT AΝΑΛΥΣΗ 2.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κατά το σχεδιασμό του Προγράμματος Γειτνίασης κρίνεται απαραίτητη η ανάλυση των δυνατών και αδύνατων σημείων της εξεταζόμενης περιοχής. H

Διαβάστε περισσότερα

Πελοπόννησος. Λεωνίδας Κραλίδης. 1 ο Π.Π.Σ. Α.Π.Θ. Ε2-2014-2015

Πελοπόννησος. Λεωνίδας Κραλίδης. 1 ο Π.Π.Σ. Α.Π.Θ. Ε2-2014-2015 Πελοπόννησος Λεωνίδας Κραλίδης 1 ο Π.Π.Σ. Α.Π.Θ. Ε2-2014-2015 Περιεχόµενα 1. Γεωφυσικά στοιχεία 2. Πόλεις 3. Πολιτισµός 4. Τουρισµός 1. Γεωφυσικά στοιχεία 1.1 Λίµνες 1.2 Ποτάµια 1.3 Βουνά 1.1 Λίµνες Λίµνη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΤRΑ14: ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΕΩΝ ΕΠΙ ΤΟΥ ΑΞΟΝΑ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΤRΑ14: ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΕΩΝ ΕΠΙ ΤΟΥ ΑΞΟΝΑ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΤRΑ14: ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΕΩΝ ΕΠΙ ΤΟΥ ΑΞΟΝΑ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης εκτιμά τα χαρακτηριστικά των μετακινήσεων επί του άξονα και ειδικότερα τα ακόλουθα: α) προέλευση-προορισμός

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET06: ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΙΜΑ ΜΕΣΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET06: ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΙΜΑ ΜΕΣΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης καταγράφει δεδομένα σχετικά με τα αεροδρόμια, τους σιδηροδρομικούς σταθμούς και τα λιμάνια που βρίσκονται στις Περιφέρειες της Ζώνης Επιρροής

Διαβάστε περισσότερα

Βιοκλιματική ανάπλαση της υπαίθριας αγοράς στην περιοχή Πολυκέντρου στην πόλη της Πτολεμαϊδας

Βιοκλιματική ανάπλαση της υπαίθριας αγοράς στην περιοχή Πολυκέντρου στην πόλη της Πτολεμαϊδας Αρχιτεκτονικός σχεδιασμός: Δημούδη Σοφία Αρχιτέκτων μηχ. ΑΠΘ, Ταμιωλάκη Άννα Μαρία Αρχιτέκτων μηχ. ΑΠΘ Βιοκλιματική ανάπλαση της υπαίθριας αγοράς στην περιοχή Σκοπός της παρούσας ομιλίας είναι η παρουσίαση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΥΡΗΞΗ ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗΣ-ΠΡΟΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗΣ

ΠΡΟΚΥΡΗΞΗ ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗΣ-ΠΡΟΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗΣ ΚΟΛΥΜΒΗΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 2013 Εκμάθηση & Αγωνιστική Κολύμβηση Τεχνική Κολύμβηση ΑΧΕΡΟΝΤΑ 3 ΚΕΚΩΠ ΙΩΑΝΝΙΝΑ Τ.Κ. 45445 ΤΗΛ. 26510-71581 ΠΡΟΚΥΡΗΞΗ ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗΣ-ΠΡΟΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗΣ 3 ο SWIMMING CUP IOANNINA

Διαβάστε περισσότερα

Η περιοχή του ήµου Μενεµένης βρίσκεται στη δυτική πλευρά του Πολεοδοµικού Συγκροτήµατος

Η περιοχή του ήµου Μενεµένης βρίσκεται στη δυτική πλευρά του Πολεοδοµικού Συγκροτήµατος 2 ΤΟ ΘΕΜΑ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΗΜΟΥ ΜΕΝΕΜΕΝΗΣ Η ανάπτυξη των Λαχανοκήπων και της ευρύτερης περιοχής Α. ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΗΜΟΥ ΜΕΝΕΜΕΝΗΣ Η περιοχή του ήµου Μενεµένης βρίσκεται στη δυτική πλευρά του Πολεοδοµικού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ 1. Από τη Γραμμική Β στην εισαγωγή του αλφαβήτου - Στον ελληνικό χώρο, υπήρχε ένα σύστημα γραφής μέχρι το 1200 π.χ. περίπου, η

Διαβάστε περισσότερα

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο Παλαιό Φρούριο Είναι χτισμένο σε μια δίκορφη φυσική τοποθεσία από τον 16ο αιώνα στην άλλοτε Βυζαντινή πόλη της Κέρκυρας. Το Παλιό φρούριο είναι ένα χαρακτηριστικό σύμβολο της παλιάς πόλης και οι δύο κορυφές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΣΠΟΥ ΑΣΤΩΝ: ΣΚΛΑΒΟΥΝΟΥ ΗΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΤΣΑΡΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΘΕΜΑ: ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΑΙΓΙΑΛΙΤΙ

Διαβάστε περισσότερα

3. ΠΕΡΙΟΧΗ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΤΟΥ ΠΕ.Σ.Δ.Α.

3. ΠΕΡΙΟΧΗ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΤΟΥ ΠΕ.Σ.Δ.Α. 3. ΠΕΡΙΟΧΗ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΤΟΥ ΠΕ.Σ.Δ.Α. 3.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Περιφέρεια Κρήτης, αποτελείται από τους Νομούς Ηρακλείου, Λασιθίου, Ρεθύμνου και Χανίων και έχει έδρα το Ηράκλειο, πρωτεύουσα του ομώνυμου νομού. Βρέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΑΡΧΕΙΟ ΜΠΟΣ Α ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΣΤΡΑΤΟΠΕ Ο ΠΑΠΑΣΤΑΘΗ ΦΙΛΑ ΕΛΦΕΙΑΣ

ΗΜΑΡΧΕΙΟ ΜΠΟΣ Α ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΣΤΡΑΤΟΠΕ Ο ΠΑΠΑΣΤΑΘΗ ΦΙΛΑ ΕΛΦΕΙΑΣ Στο Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο του ήμου Αχαρνών (σύμφωνα με τις διατάξεις του Άρθρου του Ν. 2508/97) καθορίζονται: α) οι περιοχές ειδικής προστασίας που δεν πρόκειται να πολεοδομηθούν (Ζώνη Προστασίας Κηφισού

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ 1 ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Κώστας Κύρος ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 1. Ανοίξτε το λογισμικό Google Earth και προσπαθήστε να εντοπίσετε τη θέση της Ευρώπης στη Γη. Κατόπιν για να

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET08: ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΙΜΟΙ ΤΟΠΟΙ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET08: ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΙΜΟΙ ΤΟΠΟΙ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει τους σημαντικούς τόπους τουριστικού ενδιαφέροντος στη Ζώνης Επιρροής της Εγνατίας Οδού που είναι προσπελάσιμοι μέσω κάποιου κόμβου

Διαβάστε περισσότερα

Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας

Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας Χρήστος Νίκας Εισαγωγή Η εισροή μεταναστών στην Ελλάδα και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΣΥΝΟΙΚΙΑ ΜΟΥΤΤΑΛΟΥ

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΣΥΝΟΙΚΙΑ ΜΟΥΤΤΑΛΟΥ ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΣΥΝΟΙΚΙΑ ΜΟΥΤΤΑΛΟΥ Πινακίδα 01: Xωροταξικό σχέδιο και διαγράμματα πρότασης κλ. 1:1000 Πινακίδα 02: Κάτοψη περιοχής τζαμιού κλ. 1:200 και σχέδια αστικού εξοπλισμού κλ. 1:100

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΥΡΗΞΗ ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗΣ

ΠΡΟΚΥΡΗΞΗ ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗΣ ΚΟΛΥΜΒΗΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 2013 Εκμάθηση & Αγωνιστική Κολύμβηση Τεχνική Κολύμβηση ΑΧΕΡΟΝΤΑ 3 ΚΕΚΩΠ ΙΩΑΝΝΙΝΑ Τ.Κ. 45445 ΤΗΛ. 26510-71581 ΠΡΟΚΥΡΗΞΗ ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗΣ 2 ο VODAFONE SWIMMING CUP IOANNINA 2013

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Δραπετσώνας & Τροιζήνας Μεθάνων. Λόφος Μουσών. Φύλλα εργασίας

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Δραπετσώνας & Τροιζήνας Μεθάνων. Λόφος Μουσών. Φύλλα εργασίας Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Δραπετσώνας & Τροιζήνας Μεθάνων Λόφος Μουσών Φύλλα εργασίας Στόχος των φύλλων εργασίας είναι να ανιχνευθούν βιωματικά στον χώρο τα κυριότερα στοιχεία της ανάπλασης του

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ

ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ Μια πολύπαθη Ιστορία κουβαλάει στους πέτρινους τοίχους του το κατ εξοχήν σύμβολο της Θεσσαλονίκης. Ο Λευκός Πύργος της Θεσσαλονίκης είναι ένας Πύργος

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν οι παγετώνες. β. Η Νορβηγική Θάλασσα βρέχει τις βορειοανατολικές ακτές

a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν οι παγετώνες. β. Η Νορβηγική Θάλασσα βρέχει τις βορειοανατολικές ακτές EΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Επαναληπτικό διαγώνισμα στα μαθήματα 12-18 1. Χαρακτήρισε τις παρακάτω προτάσεις με το γράμμα (Σ), αν είναι σωστές, και a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ

Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ ΔΠΜΣ «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΟΡΕΙΝΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ» ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2014 2015 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΙΩΑΝΝΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΙΟΥΡΑΣ ΒΑΝΕΣΣΑ ΜΠΟΥΓΙΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΔΗΜΟΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ. Ελευσίνα. 08 / 09 /2011 Αρ. Πρωτ. 21413

ΓΕΝΙΚΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΔΗΜΟΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ. Ελευσίνα. 08 / 09 /2011 Αρ. Πρωτ. 21413 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΔΗΜΟΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ Διεύθυνση:Χατζηδάκη 41 & Δήμητρος ΕΛΕΥΣΙΝΑ Πληρ.: κ. Π. Λινάρδος Τηλ.: 210 5537 309 Fax: 210 5537 279 Email: Ελευσίνα. 08 / 09 /2011 Αρ. Πρωτ. 21413

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ενότητα: Γεωγραφία (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Β1, Β2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα:

Διαβάστε περισσότερα

Marathon Data Systems 22ή Πανελλαδική συνάντηση Χρηστών GIS

Marathon Data Systems 22ή Πανελλαδική συνάντηση Χρηστών GIS Marathon Data Systems 22ή Πανελλαδική συνάντηση Χρηστών GIS ΑΘΗΝΑ 2014 2 3 1) να διαπιστώσει τις αλλαγές που υπέστη ο χώρος κατά την κατασκευή και λειτουργία του αεροδρομίου 2) να αξιολογήσει τις προοπτικές

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η Θεσσαλονίκη αποτελούσε και αποτελεί «σταυροδρόμι» πολιτισμών Ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού της αποτελούνταν από τους Εβραίους: ΕΤΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΕΒΡΑΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

SOU ZHELEZNIK Stara Zagora, Bulgaria

SOU ZHELEZNIK Stara Zagora, Bulgaria SOU ZHELEZNIK Stara Zagora, Bulgaria Η Στάρα Ζαγόρα είναι είναι η έκτη μεγαλύτερη πόλη της Βουλγαρίας και ένα σημαντικό οικονομικό κέντρο της χώρας. Είναι γνωστή ως πόλη των ίσιων δρόμων, των φλαμουριών

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΑΜΦΙΛΟΧΙΚΟΥ ΑΡΓΟΥΣ. βασίσθηκε στην εργασία που εκπόνησε ειδική επιστημονική ομάδα υπό τους κ.κ. Λάζαρο Κολώνα τ. γενικό Διευθυντή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΤΙΚΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΜΕΤΩΠΟ: Η περίπτωση του Φαληρικού Όρµου

ΑΣΤΙΚΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΜΕΤΩΠΟ: Η περίπτωση του Φαληρικού Όρµου ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΔΠΜΣ: Αρχιτεκτονική-Σχεδιασµός του χώρου- Κατεύθυνση: Πολεοδοµία-Χωροταξία Μάθηµα: Περιβαλλοντικές συνιστώσες του σχεδιασµού και της οικιστικής ανάπτυξης. ΑΣΤΙΚΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΜΕΤΩΠΟ:

Διαβάστε περισσότερα

παιδική κατασκήνωση στο Μόλυβο της Λέσβου

παιδική κατασκήνωση στο Μόλυβο της Λέσβου παιδική κατασκήνωση στο Μόλυβο της Λέσβου διπλωματική εργασία σχολής αρχιτεκτόνων ΕΜΠ Μάρτιος 2012 Κλειώ Παντέλα αμ 04105035 Μυρσίνη Προκοπίου αμ 04105007 υπεύθυνος καθηγητής Σ. Γυφτόπουλος σύμβουλος Π.

Διαβάστε περισσότερα

Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο

Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο ρομαντισμός, που καταλαμβάνει τον επισκέπτη, μόλις φθάσει στο

Διαβάστε περισσότερα

Εγνατία Οδός: Άξονας ανάπτυξης και συνεργασίας

Εγνατία Οδός: Άξονας ανάπτυξης και συνεργασίας Εγνατία Οδός: Άξονας ανάπτυξης και συνεργασίας Η Εγνατία Οδός δεν αποτελεί μόνον έναν σημαντικό άξονα μεταφορών που συνδέει τα μεγάλα αστικά κέντρα και αναπτύσσει τον βορειοελλαδικό χώρο, αλλά αναμένεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΙ Η ΠΡΟΒΛΕΨΗ ΑΥΤΟΥ ΜΕΧΡΙ ΤΟ 2000

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΙ Η ΠΡΟΒΛΕΨΗ ΑΥΤΟΥ ΜΕΧΡΙ ΤΟ 2000 Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΙ Η ΠΡΟΒΛΕΨΗ ΑΥΤΟΥ ΜΕΧΡΙ ΤΟ 2000 Του ΠΕΤΡΟΥ KIOXOΥ, Λέκτορα της Α.Β.Σ.Π. 1. Ή εξέλιξη τοΰ συνολικού πληθυσμού της Ελλάδος (1920-1971) Ή πορεία του Ελληνικού πληθυσμού,

Διαβάστε περισσότερα

2 ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΓΕΝΙΚΑΤΟΠΟΛΟΓΙΑ Η μελέτη του παραθεριστικού οικισμού, έχει σαν στόχο να ικανοποιήσει λειτουργικά και αισθητικά το αγοραστικό κοινό αλλά και να εκμεταλλευτεί στο μέγιστο την οικοδομισιμότητα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020

Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 2020 Γεν. Διευθυντής Αναπτυξιακού Κώστας Καλούδης Αναπτυξιακού

Διαβάστε περισσότερα

Ξενοδοχείο 4* «Virginia Hotel» εκτός Σχεδίου Δήμος Ρόδου

Ξενοδοχείο 4* «Virginia Hotel» εκτός Σχεδίου Δήμος Ρόδου Σάββενας Γιώργος Αρχιτέκτων Μηχ/κος Ε.Μ.Π. Ξενοδοχείο 4* «Virginia Hotel» εκτός Σχεδίου Δήμος Ρόδου Αρχιτεκτονική Μελέτη: Γ. Σάββενας Πολιτικός Μηχανικός: Κ. Χριστόπουλος Διακοσμήτρια: Κ. Καλλιγά Σάββενα

Διαβάστε περισσότερα

Πολυκατοικία. Γ. Σάββενας. Γιώργος Αρχιτέκτων Μηχ/κος Ε.Μ.Π. Πόλη της Ρόδου (Ανάληψη)

Πολυκατοικία. Γ. Σάββενας. Γιώργος Αρχιτέκτων Μηχ/κος Ε.Μ.Π. Πόλη της Ρόδου (Ανάληψη) Πολυκατοικία Πόλη της Ρόδου (Ανάληψη) Σάββενας Γιώργος Αρχιτέκτων Μηχ/κος Ε.Μ.Π. Αρχιτεκτονική Μελέτη: Γ. Σάββενας Πολιτικός Μηχανικός: Κ. Χριστόπουλος Διακοσμήτρια: Κ. Καλλιγά Σάββενα Φωτογραφίες: Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΠΛΑΝΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ. Αρχιτεκτονική. Περιβαλλοντική αρχιτεκτονική

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΠΛΑΝΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ. Αρχιτεκτονική. Περιβαλλοντική αρχιτεκτονική Η ιδιοκτησία της ΑΝΘΕΜΙΑΣ Α.Ε., χωροθετείται μέσα στον οικισμό της Καρδίας. Ο πολεοδομικός και ο οικιστικός σχεδιασμός των οικοπέδων της ιδιοκτησίας οφείλει να στηρίζεται σε συγκεκριμένο στρατηγικό πλάνο,

Διαβάστε περισσότερα

B Η ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΕΝΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ

B Η ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΕΝΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ B Η ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΕΝΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ 1. Ιστορική εξέλιξη της Χωροταξίας Η Χωροταξία στην Ελλάδα αρχίζει να εμφανίζεται ως ιδιαίτερος κλάδος (discipline) μεταπολεμικά, στις αρχές του δεύτερου μισού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣ ΛΑΡΙΣΑΙΩΝ. Λεύκωμα Λάρισας 8.000 8.000 χρόνια νεότητας ΛΑΡΙΣΑ 1900 ΛΑΡΙΣΑ 1940-1945 ΛΑΡΙΣΑ 1910 ΛΑΡΙΣΑ 1950 ΛΑΡΙΣΑ 1950

ΔΗΜΟΣ ΛΑΡΙΣΑΙΩΝ. Λεύκωμα Λάρισας 8.000 8.000 χρόνια νεότητας ΛΑΡΙΣΑ 1900 ΛΑΡΙΣΑ 1940-1945 ΛΑΡΙΣΑ 1910 ΛΑΡΙΣΑ 1950 ΛΑΡΙΣΑ 1950 Πολεοδομική Ανασυγκρότηση Αναβάθμιση του κέντρου της Λάρισας 2009 ΛΑΡΙΣΑ 1900 ΛΑΡΙΣΑ 1910 ΛΑΡΙΣΑ 1940-1945 ΛΑΡΙΣΑ 1950 ΛΑΡΙΣΑ 1950 1 ΛΑΡΙΣΑ 1950 ΛΑΡΙΣΑ 1956 ΛΑΡΙΣΑ 1960 ΛΑΡΙΣΑ 1970 ΛΑΡΙΣΑ 1980 Η ΟΔΟΣ ΗΠΕΙΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Από τα παιδιά της Β 2

Από τα παιδιά της Β 2 Από τα παιδιά της Β 2 Γιαλούσα Η Γιαλούσα βρίσκεται στην Καρπασία. Είναι κοντά στο Μοναστήρι του Αποστόλου Ανδρέα. Το χωριό οφείλει το όνομα του στη θέση του, που είναι δίπλα από τη θάλασσα. Οι κάτοικοι

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΝΕΑΣ ΠΛΕΥΡΩΝΑΣ. βασίσθηκε στην εργασία που εκπόνησε ειδική επιστημονική ομάδα υπό τους κ.κ. Λάζαρο Κολώνα τ. γενικό Διευθυντή Αρχαιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα