Διατροφή.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Διατροφή. www.eligast.gr"

Transcript

1 ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΜΑΪΟΣ ΙΟΥΝΙΟΣ 2014 ΤΕΥΧΟΣ 66 / 12 ο έτος έκδοσης ISSN: & Διατροφή ΚΩΔΙΚΟΣ 6899 Ηπατίτιδα C, ύπουλος αλλά, ιάσιμος κίνδυνος Άσκηση για νέες μητέρες Διαχείριση παιδιών με σύνδρομο βραχέος εντέρου Η θρεπτική αξία του ελληνικού καφέ Κανέλα & Σακχαρώδης Διαβήτης

2

3 Άρθρο Σύνταξης «Ουκ ένι ιατρικήν είδέναι, όστις μη οίδεν ό,τι εστίν άνθρωπος» (μτφρ. είναι αδύνατο να ξέρει την ιατρική, αυτός που δεν ξέρει ακριβώς τι είναι ο άνθρωπος) είχε πει ο Ιπποκράτης. Με τη φράση αυτή θεμελιώνεται μία από τις βασικές αρχές της ιατρικής, δηλαδή η ανάγκη κατανόησης πρώτα του ίδιου του ανθρώπου. Αν κι αυτή η κατανόηση δεν είναι εύκολη υπόθεση, είναι γεγονός ότι στη σημερινή εποχή, ο άνθρωπος εμφανίζεται σαν ένα πολύπλοκο σύμπλεγμα από άγχος, τεχνικά παρασκευάσματα και ένα συνθλιπτικό κοινωνικό ρόλο. Τα παραπάνω υπαγορεύονται τόσο από την οικονομική απαξίωση της εργασίας όσο και από την απουσία εύλογων επιλογών αντιμετώπισης όλων αυτών. Εν πολλοίς, η απομείωση των επιλογών μας σε καθημερινή βάση είναι από τους βασικούς λόγους που τροφοδοτούν αρνητικά την φθίνουσα ψυχολογική μας υγεία και κατ αποτέλεσμα την ίδια μας τη σωματική υγεία. Μην είμαστε όμως τόσο απαισιόδοξοι όσο οι καιροί θα ήθελαν να μας επιβάλουν. Με μικρές κινήσεις, όπως η επιλογή απλών καθημερινών διατροφικών συνηθειών με τεράστια πλεονεκτήματα, και προσεκτικές ενέργειες, όπως η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων σοβαρών αλλά και ήσσονος σημασίας ασθενειών, μπορούν να βελτιώσουν αισθητά τους όρους διαβίωσής μας. Πλέον όλο και περισσότεροι άνθρωποι ανακαλύπτουν τα οφέλη των απλών αγαθών τα οποία είχαν απαξιωθεί σε προηγούμενες περιόδους «οικονομικής ευμάρειας». Τα όσπρια, το μαύρο ψωμί, τα λαχανικά, το μέλι, ο ελληνικός καφές είναι μερικά μόνο παραδείγματα. Επιπροσθέτως, πολλές ασθένειες που πολιορκούν την υγεία μας έχουν πλέον χαρακτηριστικά αναγνωρίσιμα και θεραπείες άκρως αποτελεσματικές. Το να βοηθήσουμε τον οργανισμό μας να κατανοήσει και να πιστέψει στην θεραπεία του είναι το πρώτο και κύριο βήμα προς την σωστή κατεύθυνση της ίασης. Καταληκτικά θα μπορούσαμε να χαιρετίσουμε το μέλλον με την εγρήγορση, την κρίση και την καλή πίστη του «αγαθού ανδρός», την διαφύλαξη της ψυχικής υγείας, τόσο της δικής μας όσο και της οικογένειάς μας, και με εφόδια τα πιο απλά και συνάμα τα πιο αποτελεσματικά αγαθά της ίδιας της φύσης. Εύχομαι σε ένα καλύτερο και ευοίωνο αύριο. Ευάγγελος Χολόγκιτας Αναπλ. Διευθυντής Σύνταξης 3

4 ΔΙΜΗΝΙΑΙΟ ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΜΑΪΟΣ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΙΟΥΝΙΟΣ 2014 ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΥΕΞΙΑ & ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ Διμηνιαία ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ Έκδοση του Ελληνκού Ιδρύματος ΚΑΙ Γαστρεντερολογίας ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ & Διατροφής ΕΛΙΓΑΣΤ Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α Άρθρο: Σύνταξης Εικόνα σώματος... σε παθολογικές καταστάσεις Άρθρο: Η σημασία της συχνότητας των γευμάτων... 6 Άρθρο: Ηπατίτιδα C, ύπουλος αλλά, ιάσιμος κίνδυνος... 9 Διατροφή: Διατροφή = Τρόπος ζωής... 8 Άρθρο: Δυσκοιλιότητα: Νέα φάρμακα για ένα την συχνό υπατίτιδα σύμπτωμα C: που Συναρπαστικό δεν πρέπει να ζεις υποεκτιμάται στο μέλλον Άρθρο: Υγιεινή Ηπατοκυτταρικός διατροφή. καρκίνος...16 Γιατί είναι τόσο δύσκολη;...16 Άρθρο: Διατροφή: Στέβια, για παιδιά το φυσικό και εφήβους γλυκαντικό αθλητές του μέλλοντος; Παιδί Ευεξία: & Άσκηση Εφηβος: για Σωστή νέες διατροφή μητέρες για μαθητές Υγιεινό Κολατσιό στο Σχολείο Περί Παιδί Διαίτης: & Έφηβος: Μη Διαχείριση θερμιδογόνες παιδιών γλυκαντικές ουσίες: «Το με σύνδρομο Μηδεν Αγαν» βραχέος...23 εντέρου...23 Ευεξία: Άρθρο: ZUMBA: Η θρεπτική η κεφάτη αξία του άσκηση...26 ελληνικού καφέ...26 Άρθρο: Μεταβολές του τρόπου ζωής κατά Περί Διαίτης: τη διάρκεια Κανέλα θεραπείας & Σακχαρώδης με κορτικοστεροειδή Διαβήτης Συνταγές Μικρά & Νόστιμα Μικρά & Νόστιμα Tα Nέα του Ιδρύματος...32 Επικοινωνούμε Συνταγές... Ta Nέα του Ιδρύματος Ιδιοκτήτης: ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Εκδότης και υπεύθυνος παρά τω νόμω: Δ. Παπαπαναγιώτου, δημοσιογράφος Έδρα: Πατριάρχου Ιωακείμ 30, Αθήνα Τηλ. Fax.: , URL: ΔιοικητικΟ ΣυμβοΥλιο Πρόεδρος: Δημήτριος Παπαπαναγιώτου, Δημοσιογράφος Διευθυντής: Κωνσταντίνος Αρβανιτάκης, Γαστρεντερολόγος Γεν. Γραμματέας: Δημήτριος Γ. Καραμανώλης, Γαστρεντερολόγος ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ Διευθυντής Σύνταξης: Αναπληρωτές Διευθυντές Σύνταξης: Συντακτική Επιτροπή: Επιμέλεια- Διόρθωση Κειμένων: Γεώργιος Π. Καραμανώλης, Γαστρεντερολόγος Εμμανουήλ Συμβουλάκης, Γαστρεντερολόγος Ευάγγελος Χολόγκιτας, Παθολόγος Παναγιώτα Καφρίτσα, Παιδίατρος - Παιδογαστρεντερολόγος Ιωάννης Μανιός, Διατροφολόγος - Εργοφυσιολόγος Βασίλειος Παπαμίκος, Νοσοκομειακός Διατολόγος - Διατροφολόγος Παρασκευάς Παπαχρήστος, Διατολόγος - Διατροφολόγος Εμμανουήλ Τσόχατζης, Παθολόγος Γεώργιος Π. Καραμανώλης Ταμίας: Νικόλαος Βιάζης, Γαστρεντερολόγος Μέλη: Νικόλαος Θεοδωρίδης, Επιχειρηματίας Ιωάννης Καραγιάννης, Γαστρεντερολόγος Γεώργιος Παπαθεοδωρίδης, Γαστρεντερολόγος Παρασκευάς Παπαχρήστος, Διατροφολόγος Γρηγόριος Πασπάτης, Γαστρεντερολόγος Χαράλαμπος Τζάθας, Γαστρεντερολόγος Επαμεινώνδας Τσιάνος, Γαστρεντερολόγος Σχεδιασμός, Παραγωγή: Καλλιτεχνική Επιμέλεια: Εκδοτική Επιμέλεια: ΤΕΧΝΟΓΡΑΜΜΑmed Ελένη A. Βραχάτη ΤΕΧΝΟΓΡΑΜΜΑmed Marketing & Διαφήμιση: Μένια Κουκουγιάννη Τηλ.: Κιν.: ISSN: Το περιεχόμενο του κάθε άρθρου εκφράζει την άποψη του συγγραφέα του, η οποία δεν είναι υποχρεωτικά αποδεκτή από τη Συντακτική Επιτροπή 4

5 5

6 ΔΙΜΗΝΙΑΙΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΕΛΙΓΑΣΤ Άρθρο Εικόνα σώματος σε παθολογικές καταστάσεις Σε πολλές παθολογικές καταστάσεις είτε η ίδια η πάθηση είτε η φαρμακευτική αγωγή, που δίνεται, έχει ως αποτέλεσμα αλλαγές στο σώμα των ασθενών. Η αλλαγή αυτή μπορεί να συνδέεται είτε με απώλεια βάρους, με οιδήματα ή με την εμφάνιση ερεθισμών ή σημαδιών που όλα επηρεάζουν, όχι μόνο την ίδια την εμφάνιση του σώματος, αλλά και την εικόνα σώματος, για τους ίδιους τους ασθενείς. Είναι σύνηθες το φαινόμενο τέτοιες αλλαγές και αλλοιώσεις στο σώμα να δημιουργούν μία ψυχολογική επιβάρυνση, που κάνει την αντιμετώπιση της όποιας παθολογικής κατάστασης ή ασθένειας, ακόμα πιο δύσκολη. Παθολογικές καταστάσεις, όπως ο καρκίνος, ειδικά υπό ακτινο- ή χημειοθεραπεία, ρευματολογικές και άλλες νόσοι, που απαιτούν λήψη κορτιζόνης, αυτοάνοσα νοσήματα, αλλά και καταστάσεις, όπως το ευερέθιστο έντερο, είναι μόνο κάποιες από τις παθολογικές καταστάσεις στις οποίες αλλάζει η εικόνα σώματος, που έχει ο ασθενής για το ίδιο του το σώμα. 6

7 Χάρης Δημοσθενόπουλος, Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος, M.Sc. Καρκινική καχεξία Η ανορεξία, μαζί με την ακούσια απώλεια βάρους, την απώλεια μυϊκών και άλλων ιστών, είναι από τα βασικά χαρακτηριστικά της καρκινικής καχεξίας, που ακολουθούν τη μειωμένη διάθεση για λήψη τροφής και τον υποσιτισμό. Πρόκειται ουσιαστικά για πρωτεϊνοθερμιδικό υποσιτισμό, αφού και οι συνολικές θερμίδες είναι περιορισμένες, αλλά και η λήψη λευκωμάτων μέσα από πρωτεϊνικές τροφές που συντηρούν το μυϊκό σύστημα είναι χαμηλή. Σύμφωνα με στοιχεία, οι μισοί από το σύνολο των καρκινοπαθών υποφέρουν από αυτό το σύνδρομο. Η καρκινική καχεξία είναι πιο συχνή στα παιδιά και στους ηλικιωμένους ασθενείς, με κάθε μορφή καρκίνου και επιδεινώνεται με την πρόοδο της νόσου. Στους ασθενείς αυτούς η αλλαγή του σώματος, η ραγδαία απώλεια βάρους και η τελική εικόνα σώματος (ειδικά στις γυναίκες) αποτελεί αιτία συναισθηματικής φόρτισης και απογοήτευσης, που κάνει τη συνολική διαχείριση της νόσου πιο δύσκολη. Για τον λόγο αυτό, η μεγιστοποίηση της πρόσληψης τροφής από το στόμα, η λήψη μικρών τακτικών γευμάτων και η λήψη ειδικών συμπληρωμάτων μπορεί να περιορίσει την καχεξία και να συμβάλει στην αύξηση του βάρους και στην, έστω και μέτρια, αλλαγή εικόνας σώματος. Λήψη κορτιζόνης Η κορτιζόνη είναι ένα δραστικό φάρμακο με αντιφλεγμονώδη, αναλγητική και ανοσοκατασταλτική δράση, που χορηγείται για τη θεραπεία πολλών νοσημάτων όπως είναι η ρευματοειδής αρθρίτιδα, η νόσος Addison, το σύνδρομο Cushing, ποικίλες φλεγμονώδεις καταστάσεις του δέρματος και των εντέρων, αυτοάνοσες ασθένειες και αλλεργίες (όλες σχεδόν αυτές οι παθήσεις συνοδεύονται από χαρακτηριστικές αλλαγές στην εικόνα σώματος, π.χ η ρευματοπάθεια και η αρθρίτιδα εκτός από τους πόνους συνοδεύεται και από εκφυλιστική εικόνα στα χέρια και στις αρθρώσεις). Μία από τις πιο συνήθεις παρενέργειες της κορτιζόνης είναι η παρουσία οιδήματος (χαρακτηριστική εικόνα πρηξίματος σε πρόσωπο και άκρα), λόγω της κατακράτησης νατρίου και υγρών και η αύξηση του σωματικού βάρους. Οι ασθενείς συχνά δυσανασχετούν με την εικόνα αυτή και δυστυχώς, ο μόνος τρόπος αντιμετώπισης είναι η μείωση του πρόσθετου αλατιού στο φαγητό. Ευερέθιστο έντερο Το ευερέθιστο έντερο ή αλλιώς η «σπαστική κολίτιδα» είναι μια λειτουργική διαταραχή του εντέρου, που χαρακτηρίζεται από χρόνιο κοιλιακό άλγος και κοιλιακή δυσφορία. Ένα από τα κλασικά συμπτώματα που έχει άμεση επίπτωση στην εικόνα του σώματος είναι η κοιλιακή διάταση (φούσκωμα). Τα άτομα που πάσχουν από τη νόσο βλέπουν καθημερινά την περιοχή της κοιλιάς τους να πρήζεται και αυτό τους δημιουργεί μεγάλη δυσφορία, που συνοδεύεται από αλλαγές στις συνήθειες του εντέρου (άλλοτε διάρροια και άλλοτε δυσκοιλιότητα). Δεδομένου ότι η κατάσταση αυτή δεν έχει πάντα παθολογικά αίτια, αλλά σχετίζεται κυρίως με ψυχολογικά αίτια και με την έντονη παρουσία στρες, η διάταση της κοιλιάς και η αλλαγμένη εικόνα του σώματος αποτελεί μια ακόμη αιτία άγχους και επιδεινώνει τα συμπτώματα. Ειδικά για τις γυναίκες, το διαρκές πρήξιμο στο στομάχι δημιουργεί ένα εκνευρισμό και μια αρνητική διάθεση, που πολλές φορές σχετίζεται και εκτονώνεται σε λανθασμένες διατροφικές επιλογές. Διαβάστε περισσότερα για τη νέα καμπάνια του mednutrition «Ας αφήσουμε τους τύπους, στη διεύθυνση 7

8

9 Γεώργιος Β. Παπαθεοδωρίδης, Αναπλ. Καθηγητής Παθολογίας - Γαστρεντερολογίας, Διευθυντής Πανεπιστημιακής Γαστρεντερολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Α. Λαϊκό Άρθρο Hπατίτιδα C Ύπουλος αλλά, Ιάσιμος Κίνδυνος Τι είναι η ηπατίτιδα C; Ηπατίτιδα C είναι φλεγμονή (ερεθισμός) του ήπατος (συκωτιού) που οφείλεται στον ιό ηπατίτιδας C. Όταν ιός ηπατίτιδας C εισέλθει στον οργανισμό, προσβάλλει κυρίως το ήπαρ, όπου συνήθως παραμένει για χρόνια. Έτσι, προκαλεί χρόνια ηπατίτιδα, δηλαδή χρόνιο ερεθισμό και διαρκή καταστροφή του συκωτιού. 9

10 ΔΙΜΗΝΙΑΙΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΕΛΙΓΑΣΤ Από τη μητέρα στο παιδί κατά τον τοκετό. Ο κίνδυνος μετάδοσης είναι επίσης πολύ μικρός (2-5%). Άγνωστη. Σε ένα ποσοστό (30-40%) ασθενών με ηπατίτιδα C δεν αποκαλύπτεται έκθεση σε γνωστό παράγοντα κινδύνου. Πόσο συχνή είναι; Η χρόνια ηπατίτιδα C αποτελεί σημαντικό πρόβλημα δημόσιας υγείας σε όλες τις χώρες του κόσμου. Στην Ελλάδα υπολογίζεται ότι υπάρχουν περίπου άτομα με χρόνια ηπατίτιδα C. Η πρόσφατη είσοδος στη χώρα μας περίπου μεταναστών από χώρες των Βαλκανίων και της Ανατολικής Ευρώπης αλλά και από χώρες της Ασίας και Αφρικής (κυρίως Αίγυπτος), που αποτελούν ομάδες υψηλής συχνότητας για ηπατίτιδα C, έχει αυξήσει τους αριθμούς ασθενών με χρόνιες ηπατίτιδες B και C. Πως μεταδίδεται και πως μπορεί να προληφθεί; Ο ιός της ηπατίτιδας C μεταδίδεται κυρίως με έκθεση ενός ατόμου σε μολυσμένο αίμα. Συνηθέστεροι τρόποι μετάδοσης είναι: Η χρήση ενδοφλεβίων ναρκωτικών. Ήταν και παραμένει ο συχνότερος τρόπος μετάδοσης. Οι μεταγγίσεις αίματος ή παραγώγων του πριν το Μετά το 1992, το αίμα και τα παράγωγά του ελέγχονται για ηπατίτιδα C και επομένως είναι ασφαλή. Η σεξουαλική επαφή. Ο κίνδυνος μετάδοσης είναι πολύ μικρός (2-5%). Δεν υπάρχει εμβόλιο για την ηπατίτιδα C και γι αυτό η πρόληψη της μετάδοσης στηρίζεται στην τήρηση γενικών μέτρων που θα πρέπει να ισχύουν για όλο τον πληθυσμό. Τέτοια μέτρα είναι: αποφυγή χρησιμοποίησης από άλλους βελονών-συρίγγων ή προσωπικών αντικειμένων που μπορεί να έλθουν σε επαφή με το αίμα τους (οδοντόβουρτσες, ξυραφάκια και ό,τι προκαλεί μικροτραυματισμό), χρησιμοποίηση προφυλακτικού κατά τις ερωτικές πράξεις ατόμων με πολλαπλούς ή άγνωστους ερωτικούς συντρόφους. Ειδικότερα θέματα πρόληψης της ηπατίτιδας C θα πρέπει να συζητούνται με το γιατρό κατά περίπτωση. Oι ιός ηπατίτιδας C δεν μεταδίδεται από τουαλέτες, πιάταποτήρια-σκεύη κουζίνας ή γενικότερα με την κοινωνική επαφή (αγκάλιασμα, φίλημα, χειραψίες). Πως γίνεται να έχουν ηπατίτιδα C άνθρωποι χωρίς κανένα σύμπτωμα; Η χρόνια ηπατίτιδα C είναι σαφέστατα μία ύπουλη νόσος, αφού για χρόνια δεν προκαλεί κανένα σύμπτωμα και επομένως δεν οδηγεί τον ασθενή στον απαραίτητο έλεγχο για τη διάγνωση, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να καταστρέφει το συκώτι. Έτσι, με την πάροδο των χρόνων και παρά την απουσία συμπτωμάτων, ένα ποσοστό των ασθενών αναπτύσσει κίρρωση, που σημαίνει πλήρη καταστροφή της δομής του συκωτιού. Ακόμη και οι ασθενείς με κίρρωση μπορεί να μην έχουν συμπτώματα για λίγα χρόνια, αλλά η νόσος χειροτερεύει συνεχώς και μπορεί να εμφανισθούν υγρό στην κοιλιά (ασκίτης), αιμορραγία από φλέβες (κιρσούς) του οισοφάγου, εγκεφαλοπάθεια ή ίκτερος. Όλοι οι ασθενείς με κίρρωση έχουν αυξημένο κίνδυνο να αναπτύξουν καρκίνο ήπατος. Οι επιπλοκές της κίρρωσης και ο καρκίνος ήπατος είναι οι συχνότερες αιτίες θανάτου των ασθενών με χρόνια ηπατίτιδα C. 10

11 Πως γίνεται η διάγνωση; Η ηπατίτιδα C δεν μπορεί να διαγνωσθεί με τις συνηθισμένες εξετάσεις που γίνονται σε ένα συνηθισμένο check-up, που συνήθως περιλαμβάνει γενική αίματος, σάκχαρο και επίπεδα χοληστερίνης, τριγκυκεριδίων. Αν στο check-up συμπεριλαμβάνονται και ηπατικά ένζυμα, δηλαδή τρανσαμινάσες, ίσως υπάρξει μία ένδειξη για πιθανή ηπατίτιδα, αλλά όχι πάντοτε. H διάγνωση της ηπατίτιδας C γίνεται εύκολα με ειδική εξέταση αίματος για αντισώματα του ιού της ηπατίτιδας C. Στις εξετάσεις αυτές πρέπει οπωσδήποτε να υποβάλλονται: Όλα τα άτομα που έχουν αυξήσεις των ηπατικών ενζύμων (τρανσαμινασών) Πρώην και ενεργοί χρήστες ενδοφλεβίων ναρκωτικών Όσοι έχουν υποβληθεί σε μεταγγίσεις αίματος ή παραγώγων του ή μεταμόσχευση οργάνου πριν από το 1992 Όσοι έχουν υποβληθεί ή υποβάλλονται σε τεχνητό νεφρό Όσοι έχουν εκτεθεί παρεντερικά σε δυνητικά μολυσμένα ιατρικά ή παραϊατρικά εργαλεία Ερωτικοί σύντροφοι ατόμων με ηπατίτιδα C Άτομα με πολλαπλούς ερωτικούς συντρόφους Παιδιά μητέρων με ηπατίτιδα C Αρχική εκτίμηση Τα άτομα που βρίσκονται να έχουν θετικά αντισώματα ιού ηπατίτιδας C, θα πρέπει να υποβάλλονται σε πιο ειδική εξέταση για να επιβεβαιωθεί ότι πράγματι πάσχουν από ηπατίτιδα C. Οι ασθενείς με ηπατίτιδα C πρέπει να συμβουλεύονται και να παρακολουθούνται από γιατρούς εξειδικευμένους στα νοσήματα αυτά. Η διατροφή είναι ελεύθερη με εξαίρεση την αποφυγή κατανάλωσης οινοπνευματωδών ποτών. Θεωρείται, όμως, χρήσιμο να διατηρείται φυσιολογικό σωματικό βάρος και οι παχύσαρκοι να προσπαθούν να αδυνατίσουν. Mπορεί να θεραπευθεί η ηπατίτιδα C; Τελευταία, υπάρχουν εντυπωσιακές εξελίξεις στη θεραπευτική αντιμετώπιση των ασθενών με ηπατίτιδα C και είμαστε πλέον πολύ κοντά στη δυνατότητα εκρίζωσης του ιού σε όλους τους ασθενείς. Η εκρίζωση του ιού της ηπατίτιδας C όχι μόνο σταματάει την εξέλιξη της βλάβης του ήπατος, οπότε δεν αναπτύσσεται κίρρωση και καρκίνος, αλλά βελτιώνει και τις βλάβες που είχαν δημιουργηθεί πριν από τη θεραπεία. Ταυτόχρονα, εξαφανίζει την πιθανότητα μετάδοσης του ιού από τον ασθενή στο περιβάλλον του. 11

12 ΔΙΜΗΝΙΑΙΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΕΛΙΓΑΣΤ Άρθρο Νέα φάρμακα για την ηπατίτιδα C: συναρπαστικό να ζεις το μέλλον! O συνδυασμός ιντερφερόνης (1 ένεση την εβδομάδα) και ριμπαβιρίνης (4 με 6 δισκία καθημερινά) αποτελούσε μέχρι πριν από 2-3 έτη τη μοναδική θεραπευτική επιλογή που είχαν οι ασθενείς με χρόνια ηπατίτιδα C. Ο διπλός αυτός συνδυασμός είχε αρκετά μειονεκτήματα, καθώς έπρεπε ο ασθενής να υποβάλλεται σε θεραπεία που περιελάμβανε την χορήγηση ιντερφερόνης με υποδόρια ένεση, διαρκούσε 24 εως 48 εβδομάδες, σχετιζόταν με την εμφάνιση αρκετών παρενεργειών, απαγορευόταν να δοθεί σε ασθενείς με ηπατική ανεπάρκεια και αποτύγχανε στην επίτευξη μακροχρόνιας ιολογικής ανταπόκρισης, δηλαδή κάθαρσης του ιού από τον οργανισμό, σε ποσοστό 40%-50%. 12

13 Ευάγγελος Χολόγκιτας, Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Δ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική ΑΠΘ Μάλιστα, τα ποσοστά αποτυχίας ήταν ακόμα υψηλότερα σε ορισμένες κατηγορίες ασθενών που είχαν και τη μεγαλύτερη ανάγκη να απαλλαγούν από τον ιό της ηπατίτιδας C, όπως σε ασθενείς με κίρρωση. Από τα παραπάνω γίνεται αντιληπτή η μεγάλη ανάγκη που υπήρχε να βρεθούν νέα φάρμακα έναντι της χρόνιας λοίμωξης από τον ιό της ηπατίτιδας C. Η καλύτερη κατανόηση του κύκλου ζωής του ιού της ηπατίτιδα C, είχε ως αποτέλεσμα τη δυνατότητα παραγωγής μεγάλου αριθμού καινοτόμων αντι-ιικών φαρμάκων με δράση εναντίον των διαφόρων σταδίων πολλαπλασιασμού του ιού. Τα φάρμακα αυτά βρίσκονται σε διάφορα στάδια κλινικών δοκιμών και ορισμένα από αυτά είναι εγκεκριμένα και διαθέσιμα στην αγορά ή αναμένεται να κυκλοφορήσουν τους επόμενους λίγους μήνες ή έτη. Τα δύο πρώτα νέα φάρμακα που πήραν έγκριση (κυκλοφορούν επίσημα και στην Ελλάδα εδώ και αρκετούς μήνες) ήταν η μποσεπρεβίρη (boceprevir, Merck) και η τελαπρεβίρη (telaprevir, Janssen). Τα δύο αυτά φάρμακα χορηγούνται από το στόμα και έχουν ισχυρή αντι-ιική δράση, αλλά πρέπει να χορηγούνται πάντοτε ως τριπλός συνδυασμός με ιντερφερόνη και ριμπαβιρίνη για 48 εβδομάδες και είναι δραστικά έναντι μόνο του γονοτύπου 1 και όχι των υπολοίπων (δηλαδή 2 έως 6). Ο τριπλός συνδυασμός (δηλαδή ιντερφερόνης με ριμπαβιρίνη και μποσεπρεβίρη ή τελαπρεβίρη) αύξησε σημαντικά την αποτελεσματικότητα της θεραπείας έναντι του ιού της ηπατίτιδας C, σε σχέση με τον κλασσικό διπλό συνδυασμό (δηλαδή ιντερφερόνης και ριμπαβιρίνης): κατά 30%-35% στους πρωτοθεραπευόμενους ασθενείς και κατά 45%-65% σε ασθενείς που είχαν υποτροπή της HCV λοίμωξης μετά από προηγούμενο διπλό συνδυασμό. Όμως, παράλληλα αυξήθηκε και το ποσοστό των παρενεργειών που καλείται να αντιμετωπίσει ο ασθενής και ο γιατρός (κυρίως αναιμία για τη μποσεπρεβίρη, εξάνθημα και αναιμία για την τελαπρεβίρη). Επίσης, ο ασθενής πρέπει να λαμβάνει αρκετά επιπλέον δισκία την ημέρα, αφού στα δισκία της ριμπαβιρίνης προστίθενται ακόμα 12 για την μποσεπρεβίρη και 6 για την τελαπρεβίρη. Να σημειωθεί ότι η τελαπρεβίρη, σε αντίθεση με την μποσεπρεβίρη, χρειάζεται να χορηγείται μόνο για τις πρώτες 12 από τις 48 εβδομάδες θεραπείας. Η σοφοσμπουβίρη (Sovaldi, Gilead), είναι το πρώτο από τα νέα αντιικά φάρμακα 2 ης γενιάς που πήρε έγκριση σε Ευρώπη και Αμερική μόλις πριν από λίγους μήνες, χωρίς να έχει πάρει ακόμα επίσημη έγκριση στη χώρα 13

14 ΔΙΜΗΝΙΑΙΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΕΛΙΓΑΣΤ μας. Η σοφοσμπουβίρη είναι δραστική έναντι όλων των γονοτύπων του ιού της ηπατίτιδας C (παν-γονοτυπική δράση) προκαλώντας ταχύτατη πτώση του ιικού φορτίου και, εφόσον δίνεται σε συνδυασμό με άλλα αντιικά φάρμακα, δεν προκαλεί ιική αντοχή. Επίσης, ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της σοφοσμπουβίρης είναι η δυνατότητα χορήγησης μία φορά ημερησίως χωρίς να χρειάζεται προσαρμογή της δόσης σε ασθενείς με ηπατική ανεπάρκεια ή νεφρική δυσλειτουργία, εφόσον ο ρυθμός σπειραματικής διήθησης είναι μεγαλύτερος από 30ml/min. Σημαντικό πλεονέκτημα της σοφοσμπουβίρης θεωρείται το γεγονός των περιορισμένων αλληλεπιδράσεων που έχει με τα άλλα φάρμακα. Συνεπώς, δεν χρειάζεται προσαρμογής της δοσολογίας σε ασθενείς που λαμβάνουν άλλα φάρμακα λόγω συνοδών νοσημάτων. Η σοφοσμπουβίρη φαίνεται να έχει εξαιρετικό προφίλ ασφαλείας, όπως έχει εκτιμηθεί σε πάνω από 3000 ασθενείς με χρόνια ηπατίτιδα C που συμμετείχαν στις εγκριτικές μελέτες του φαρμάκου. Μάλιστα, οι περισσότερες παρενέργειες που αποδίδονται στη σοφοσμπουβίρη είναι ήπιας βαρύτητας, μη ειδικές (π.χ. ναυτία) και σπάνια έχουν οδηγήσει σε διακοπή του φαρμάκου. Τα στοιχεία αυτά είναι πολύ ενθαρρυντικά, καθώς φαίνεται ότι η σοφοσμπουβίρη μπορεί να χορηγηθεί σε δύσκολους ασθενείς, όπως είναι αυτοί με μη αντιρροπούμενη κίρρωση, που μέχρι τώρα δεν είχαν καμιά άλλη εναλλακτική λύση εκτός από τη μεταμόσχευση ήπατος. Επίσης, σε μεταμοσχευμένους ασθενείς με ηπατίτιδα C, η σοφοσμπουβίρη δίνει τη δυνατότητα εκρίζωσης του ιού χωρίς σημαντικές παρενέργειες ή αλληλεπιδράσεις με τα ανοσοκατασταλτικά φάρμακα που θα έθεταν σε κίνδυνο τη βιωσιμότητα του μοσχεύματος. Συγκεντρωτικά και σύμφωνα με τις τρέχουσες κατευθυντήριες οδηγίες, η θεραπεία της ηπατίτιδας C με βάση τη σοφοσμπουβίρη διαμορφώνεται ενδεικτικά ως εξής: α) για τους ασθενείς με γονότυπο 1, 4, 5 και 6: τριπλός συνδυασμός με ιντερφερόνη, ριμπαβιρίνη και σοφοσμπουβίρη για 12 εβδομάδες (ή ριμπαβιρίνη και σοφοσμπουβίρη για 24 εβδομάδες αν υπάρχει αντένδειξη ή αδυναμία ανοχής της ιντερφερόνης), β) για τους ασθενείς με γονότυπο 2 και 3: διπλός συνδυασμός ριμπαβιρίνης και σοφοσμπουβίρης για 12 και 24 εβδομάδες, αντιστοίχως (Σχήμα 1). Με την έγκριση της σοφοσμπουβίρης ανοίγει ο δρόμος για την αποτελεσματική θεραπεία των ασθενών με χρόνια ηπατίτιδα C χωρίς την ανάγκη χορήγησης ιντερφερόνης, που αποτελούσε μέχρι σήμερα έναν βασικό ανασταλτικό παράγοντα. Συνεπώς, οι ασθενείς με ηπατίτιδα C μπορούν πια να ατενίζουν το μέλλον τους πιο αισιόδοξα. Ουσιαστικά, η σοφοσμπουβίρη επιτρέπει για πρώτη φορά τη θεραπεία της ηπατίτιδας C, όπως θα έπρεπε να είναι η ιδανική θεραπεία για μια τόσο σοβαρή ασθένεια: λίγα δισκία ημερησίως χωρίς ενέσεις για σύντομο χρονικό διάστημα με υψηλή αποτελεσματικότητα και ελάχιστες παρενέργειες. Πολύ πρόσφατες μελέτες (ION Ι, ΙΙ και ΙΙΙ) έδειξαν προς τα πού θα κινηθεί η θεραπεία της χρόνιας ηπατίτιδας C: χορήγηση συνδυασμού νέων αντιικών φαρμάκων χωρίς την ανάγκη ιντερφερόνης. Υπό αυτό το πρίσμα, η σοφοσμπουβίρη φαίνεται να αποτελεί την ιδανική «ραχοκοκαλιά» της αντιικής θεραπείας, πάνω στην οποία θα μπορούν να προστίθενται ένα ή περισσότερα από του στόματος αντιικά φάρμακα νέας γενιάς. Ήδη, νέα φάρμακα (π.χ. σιμεπρεβίρη, ντακλατασβίρη, λεντιπασβίρη) βρίσκονται σε προχωρημένα στάδια κλινικών δοκιμών και αναμένεται να πάρουν έγκριση το επόμενο χρονικό διάστημα. Οι εξελίξεις είναι καταιγιστικές και δίνεται για πρώτη φορά η δυνατότητα να θεραπευτούν όλοι οι ασθενείς με ηπατίτιδα C ανεξάρτητα από τη βαρύτητα της νόσου. Εντούτοις, τα νέα φάρμακα αναμένεται να αυξήσουν σημαντικά το άμεσο κόστος και να εγείρουν ζητήματα ισότιμης πρόσβασης και κοινωνικής ισότητας, με αποτέλεσμα τον κίνδυνο διακρίσεων σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο. Ας ελπίσουμε, αυτή η πρόκληση να αποτελέσει και μια ευκαιρία να βγούμε πιο σοφοί συνειδητοποιώντας ότι η ιστορία προχωρά με αλληλοσεβασμό και αμοιβαίες υποχωρήσεις και ότι η ανθρώπινη υγεία αποτελεί ένα παγκόσμιο αγαθό που πρέπει να τίθεται πάνω από οποιαδήποτε πολιτική και οικονομική σκοπιμότητα. 14

15 15

16 ΔΙΜΗΝΙΑΙΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΕΛΙΓΑΣΤ Άρθρο ΗΠΑΤΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ O ηπατοκυτταρικός καρκίνος (HKK) αποτελεί το συχνότερο πρωτοπαθή καρκίνο του ήπατος. Πρόκειται για τον 6ο συχνότερο καρκίνο ( νέα περιστατικά ανά έτος), τον 5Ο στους άνδρες και τον 7ο στις γυναίκες ενώ ευθύνεται για την τρίτη αιτία θνητότητας από καρκίνο σε παγκόσμια κλίμακα ( περιπτώσεις ανά έτος). Οι κυριότεροι παράγοντες που προδιαθέτουν στην ανάπτυξη του HKK είναι η χρονία λοίμωξη από τους ιούς ηπατίτιδας B, C (HBV, HCV), η χρόνια κατάχρηση αλκοόλ και η κίρρωση του ήπατος ανεξαρτήτως αιτιολογίας (όπως αιμοχρωμάτωση, αυτοάνοσα νοσήματα του ήπατος, σπάνιες μεταβολικές παθήσεις). Το 90% των ασθενών με ΗΚΚ παρουσιάζουν ιστολογικά κίρρωση ή προχωρημένη ίνωση του ήπατος. H χρόνια ηπατίτιδα Β συσχετίζεται με το 50% των περιστατικών ΗΚΚ και η ανάπτυξη του ΗΚΚ μπορεί να συμβεί και σε προ-κιρρωτικό στάδιο. Η χρόνια ηπατίτιδα C, ευθύνεται για το 30% περιπτώσεων ΗΚΚ παγκοσμίως (50-70% σε Ευρώπη, Β. Αμερική, Ιαπωνία), η ανάπτυξη του οποίου παρατηρείται σχεδόν πάντοτε σε έδαφος κίρρωσης ή βαρειάς ίνωσης. Η κατάχρηση αιθυλικής αλκοόλης δρα συνεργικώς στις χρόνιες ιογενείς ηπατίτιδες για την εμφάνιση ΗΚΚ, όπως και η παχυσαρκία και ο σακχαρώδης διαβήτης κυρίως τύπου 2 όπου έχουν αναγνωρισθεί στη βιβλιογραφία και ως ανεξάρτητοι παράγοντες κινδύνου για ανάπτυξη ΗΚΚ. Η αυξανόμενη επίπτωση της λιπώδους διήθησης του ήπατος και του σακχαρώδους διαβήτη, ίσως να σημαίνει ότι μελλοντικά θα αποτελούν τους συχνότερους αιτιολογικούς παράγοντες ανάπτυξης ΗΚΚ κυρίως διαμέσου ανάπτυξης μη αλκοολικής λιπώδους νόσου του ήπατος (NAFLD) και NASH κίρρωσης. Σε μελέτες σε Ιαπωνία και Ευρώπη, διαπιστώθηκε προστατευτικός ρόλος του καφέ στον ΗΚΚ, με αναφερόμενη μείωση έως και 43% στη συχνότητα εμφάνισης του σε άτομα που καταναλώνουν 2-3 φλιτζάνια καφέ ημερησίως. Η κλινική εικόνα του ΗΚΚ παρουσιάζει ευρύ φάσμα και εξαρτάται από το μέγεθος του όγκου και τη βαρύτητα της υποκείμενης ηπατικής νόσου. Η νόσος εκδηλώνεται ως άλγος (το συχνότερο σύμπτωμα) με ή χωρίς ηπατομεγαλία, διόγκωση της κοιλίας (λόγω ηπατομεγαλίας ή/και ασκίτη), απώλεια βάρους λόγω ανορεξίας, ρήξη της αντιρρόπησης της κίρρωσης, πυρετό (από νέκρωση του όγκου) ή και με πιο σοβαρές επιπλοκές όπως αιφνίδια μαζική ενδοπεριτοναΐκη αιμορραγία. Όμως, συνηθέστερα ο ΗΚΚ δεν παρουσιάζει κλινικές εκδηλώσεις στα αρχικά του στάδια, και πολλές φορές κατά την πρώτη διάγνωση είναι ήδη σε προχωρημένο στάδιο. Απομακρυσμένες μεταστάσεις διαπιστώνονται στο 5 με 15% των ασθενών κατά τη διάγνωση. 16

17 Σωτηρία Παπαδάκη, Ειδικευόμενη Παθολογίας, ΓΝΑ Ιπποκράτειο Βασίλειος Παπαδημητρόπουλος, Παθολόγος Επιμελητής Β', ΓΝΑ Ιπποκράτειο H διάγνωση του HKK βασίζεται στην απεικόνιση, στα υψηλά επίπεδα α-εμβρυικής πρωτεΐνης (afp) και στην ιστολογία. Οι απεικονιστικές μέθοδοι περιλαμβάνουν το υπερηχογράφημα με ή χωρίς την ενδοφλέβια χορήγηση ενισχυτή της ηχογένειας (ευαισθησία 71%, ειδικότητα 93%), τη πολυτομική ελικοειδή (spiral) αξονική τομογραφία με ενδοφλέβια χορήγηση σκιαγραφικού (ευαισθησία 74%, ειδικότητα 93%) και τη μαγνητική τομογραφία με ενδοφλέβια χορήγηση παραμαγνητικής ουσίας (ευαισθησία 77%, ειδικότητα 97%) Η αξονική τομογραφία και η μαγνητική τομογραφία παρουσιάζουν ιδαίτερα απεικονιστικά χαρακτηριστικά στην περιοχή του ΗΚΚ. Αυτές οι δύο δυναμικές απεικονιστικές μέθοδοι συστήνονται σήμερα για την απεικονιστική διάγνωση του ΗΚΚ, ενώ το υπερηχογράφημα με ενδοφλέβια χορήγηση ενισχυτή της ηχογένειας δεν προτείνεται λόγω ψευδώς θετικών ευρημάτων σε ασθενείς με χολαγγειοκαρκίνωμα. Η αγγειογραφία δεν συνιστάται για την αρχική διάγνωση ενώ το FDG-PET δεν είναι χρήσιμο εξαιτίας της χαμηλής ευαισθησίας και ειδικότητας ειδικά σε μικρές βλάβες. Το απλό υπερηχογράφημα συνιστάται για το screening των ασθενών σε κίνδυνο όπως είναι οι κιρρωτικοί ασθενείς. Η a-fp είναι μία γλυκοπρωτεΐνη η οποία φυσιολογικά υπάρχει μόνο στην εμβρυική κυκλοφορία. Τιμές της a-fp > 400 ng/ml είναι διαγνωστικές της παρουσίας HKK, εάν δεν υπάρχει εμβρυικό νεόπλασμα του όρχεως ή της ωοθήκης, κύηση ή αταξία-τηλεαγγειεκτασία. Όμως, οι μεγάλες αυτές αυξήσεις παρατηρούνται σε προχωρημένα στάδια του ΗΚΚ, ενώ το 30% των HKK έχουν φυσιολογική a-fp και τιμές της a-fp ng/ml παρατηρούνται και σε φάσεις αναγέννησης του ηπατικού παρεγχύματος (οξείες και χρόνιες ηπατίτιδες), μεταστατικά νεοπλάσματα του στομάχου ή του παχέως εντέρου. Εξαιτίας αυτών των προβλημάτων στην αξιολόγηση της, η a-fp δεν περιλαμβάνεται σήμερα στους προτεινόμενους διαγνωστικούς αλγορίθμους. Η ιστολογική εξέταση είναι διαγνωστική της νόσου. Όμως, το HKK είναι αιμοβριθές και παρουσιάζει αυξημένο κίνδυνο αιμορραγίας κατά τη βιοψία. Επιπλέον, στο 3% των περιπτώσεων, παρατηρείται εμφύτευση νεοπλασματικών κυττάρων κατά την πορεία της βελόνης λήψης του ηπατικού τεμαχίου. Έτσι, υπάρχει γενικά περιορισμός των ενδείξεων διενέργειας βιοψίας του ήπατος σε ΗΚΚ, στις περιπτώσεις εκείνες όπου τα ευρήματα των απεικονιστικών μεθόδων είναι αμφίβολα. Η πρώιμη διάγνωση της νόσου σε ομάδες ασθενών υψηλού κινδύνου ανάπτυξης ΗΚΚ είναι πολύ σημαντική καθώς οι ασθενείς με πρώιμο ΗΚΚ μπορούν να θεραπευθούν αποτελεσματικά με χειρουργική εκτομή του όγκου, με μεταμόσχευση ήπατος ή και με τοπική θεραπεία (ραδιοσυχνότητες ή έγχυση αλκοόλης), με 5ετή επιβίωση 50% - 75%. Η μερική ηπατεκτομή είναι θεραπεία εκλογής σε ΗΚΚ που αναπτύσσεται σε μη-κιρρωτικό ήπαρ ενώ η μεταμόσχευση του ήπατος είναι η θεραπεία εκλογής σε κιρρωτικούς ασθενείς που πληρούν τα κριτήρια του Μιλάνου (1 όζος διαμέτρου <5 εκ, ή 2-3 <3 εκ, χωρίς μακροσκοπική αγγειακή διήθηση). Η περιοχική θεραπεία με ραδιοσυχνότητες είναι εξίσου αποτελεσματική με τη χειρουργική εκτομή, σε όγκους διαμέτρου <3 εκ. Οι περιοχικές θεραπείες του ΗΚΚ με εμβολισμό με ή χωρίς περιοχική χημειοθεραπεία, χρησιμοπιούνται στην αντιμετώπιση του ανεγχείρητου ΗΚΚ ή για τη δραστική μείωση του μεγέθους. Η μόνη μέχρι σήμερα αποτελεσματική φαρμακευτική συστηματική θεραπεία για την αντιμετώπιση του ΗΚΚ είναι η χορήγηση σοραφενίμπης. Η σοραφενίμπη, η οποία είναι αναστολέας κινασών, χορηγούμενη από το στόμα, αποδείχθηκε ασφαλής και δραστική στο να αυξήσει την επιβίωση ασθενών με αντιρροπούμενη κίρρωση του ήπατος και προχωρημένο ΗΚΚ που δεν επιδέχεται χειρουργική ή περιοχική θεραπεία και αποτελεί το φάρμακο εκλογής για την κατηγορία αυτή των ασθενών με ΗΚΚ. H πρωτογενής πρόληψη του HKK μπορεί να επιτευχθεί με εμβολιασμό έναντι του HBV, η δευτερογενής πρόληψη με τη θεραπεία των ασθενών με χρόνια ιογενή ηπατίτιδα (ώστε να ανασταλεί η εξέλιξη της ηπατικής νόσου), ενώ πολύ σημαντική είναι και η επιτήρηση των κιρρωτικών ασθενών με υπερηχογράφημα κάθε 6 μήνες για τη πρώιμη διάγνωση της νόσου. 17

18 ΔΙΜΗΝΙΑΙΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΕΛΙΓΑΣΤ Διατροφή Διατροφή για παιδιά και εφήβους αθλητές Στην σημερινή εποχή, η σωστή διατροφή είναι το κομμάτι που λείπει από το πρόγραμμα προπόνησης των νέων και εφήβων αθλητών και ο κύριος παράγοντας που θα οδηγήσει κάποιους αθλητές να ξεχωρίσουν από το γενικό σύνολο. Η σωστή διατροφή στις νεαρές ηλικίες παίζει πολύ σημαντικό ρόλο, διότι βοηθάει: στη βιολογική ωρίμανση και ανάπτυξη στη μεγιστοποίηση της απόδοσης και στην πρόληψη τραυματισμών Εάν δεν υπάρξει η κατάλληλη διατροφική αγωγή σε αυτές τις ηλικίες και παρατηρηθεί ανεπάρκεια θρεπτικών συστατικών, τότε δυσμενείς συνέπειες μπορεί να επέλθουν στην υγεία των παιδιών όπως: διαταραχές στον έμμηνο κύκλο μείωση της οστικής πυκνότητας καθυστέρηση της εφηβείας και αυξημένη πιθανότητα τραυματισμού 18

19 Αθανάσιος Δουληγέρης, MSc, CISSN, Αθλητικός Διατροφολόγος - Εργοφυσιολόγος Ιδρυτής & Επ. Διευθυντής PeakPerformance Κατά τη διάρκεια της προπόνησης, έχει παρατηρηθεί ότι τα παιδιά και οι έφηβοι αθλητές, να καταναλώνουν 20-30% περισσότερη ενέργεια για την ίδια διάρκεια και έντασης άσκηση, σε σχέση με τους ενήλικες αθλητές. Έρευνες έχουν δείξει ότι τα παιδιά εν αντιθέσει με τους ενήλικες, χρησιμοποιούν λιγότερο γλυκογόνο κατά τη διάρκεια της άσκησης και αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι έχουν περιορισμένη αναερόβια ικανότητα και μικρές ενεργειακές αποθήκες γλυκογόνου. Μία νεαρή αθλήτρια 14 ετών με βάρος 45Kg, είναι σημαντικό να καταναλώνει καθημερινά gr υδατάνθρακες, ενώ ένας αθλητής 15 ετών 60 kg, έχει όφελος στην απόδοση του από την καθημερινή κατανάλωση γρ υδατανθράκων. Οι κατηγορίες των τροφίμων που περιέχουν υδατάνθρακες, όπως δημητριακά ολικής άλεσης, βρώμη, κριθάρι, πολύσπορα σιτηρά, μακαρόνια, ρύζι, πατάτες, λαχανικά και φρούτα, αποτελούν μια ιδανική επιλογή για την ενίσχυση και μεγιστοποίηση της απόδοσης. ανεπαρκής πρόσληψη πρωτεϊνών και θρεπτικών συστατικών, όπως ασβέστιο, μαγνήσιο, χρώμιο, βιταμίνη Β12, σίδηρος, ψευδάργυρος και Βιταμίνη D. Έχει παρατηρηθεί επίσης, ότι τα παιδιά και οι έφηβοι αθλητές χρησιμοποιούν περισσότερο τα λιπαρά οξέα και λιγότερο τους υδατάνθρακές στην παραγωγή ενέργειας σε σχέση με τους ενήλικές. Όποτε, ιδανικό θεωρείται το 25-35% της συνολικής ημερήσιας πρόσληψης να αποτελείται από κατανάλωση ακόρεστων λιπαρών οξέων όπως, ελαιόλαδο, λιναρόσπορος, φυστικοβούτυρο, καρύδια, αβοκάντο, λιπαρά ψάρια και πλήρες γάλα. Έχει ακόμα παρατηρηθεί, ότι τα Ω3 λιπαρά οξέα βοηθούν στην μείωση του σωματικού λίπους και στην αύξηση της μυϊκής μάζας. Ένας άλλος σημαντικός παράγοντας όσον αφορά τους νέους και εφήβους αθλητές είναι η διατήρηση και αύξηση του μυϊκού ιστού και η μείωση της λιπώδους μάζας. Ένα συχνό λάθος που κάνουν τα παιδιά και οι έφηβοι αθλητές προσπαθώντας να χάσουν βάρος, είναι ο περιορισμός της πρόσληψης μέχρι και η πλήρης κατάργηση των λιπαρών οξέων από την διατροφή τους, με αποτέλεσμα να δημιουργείται μια συσσώρευση προβλημάτων όπως: ανεπαρκής πρόσληψη ενέργειας ανεπαρκής πρόσληψης των απαραίτητων λιπαρών οξέων και των λιποδιαλυτών βιταμινών και 19

20 ΔΙΜΗΝΙΑΙΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΕΛΙΓΑΣΤ απόδοση, όσο και στη βιολογική του ανάπτυξη. Υψηλής βιολογικής αξίας πρωτεϊνούχα τρόφιμα είναι: το κρέας, τα πουλερικά, τα ψάρια, τα αυγά και τα γαλακτοκομικά προϊόντα, όπως γάλα, γιαούρτι και τυρί. Ένας βασικός παράγοντας που επηρεάζει την απόδοση είναι η αφυδάτωση. Παρατηρείται ότι μια ήπια αφυδάτωση 2% οδηγεί σε μείωση της απόδοσης. Οι νέοι και έφηβοι αθλητές πρέπει να καταναλώνουν επαρκή ποσότητα υγρών πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την προπόνηση, ώστε να διατηρήσουν την ισορροπία των υγρών στο σώμα τους. Κατανάλωση νερού ή εργογόνων βοηθημάτων, όπως ταμπλέτες γλυκόζης ή ισοτονικά ποτά, φαίνεται να οδηγεί σε διατήρηση του ισοζυγίου υγρών και βελτίωση της απόδοσης. Το πιο σημαντικό γεύμα της ημέρας που πρέπει οι νέοι αθλητές να καταναλώνουν είναι το μετά-προπονητικό γεύμα. Συστήνεται η κατανάλωση ενός μικρού μεικτού γεύματος, που να περιέχει υδατάνθρακές και πρωτεΐνη λεπτά μετά τη λήξη της προπόνησης. Ο συνδυασμός του μικτού γεύματος οδηγεί σε: επανυδάτωση αναδόμηση και επισκευή των μυών και Ο πιο σημαντικός παράγοντας που σχετίζεται με την ανάπτυξη ενός υγιούς μυοσκελετικού συστήματος στους νέους και εφήβους αθλητές είναι η επαρκής κατανάλωση πρωτεΐνης, ασβεστίου και βιταμίνης D. Η επαρκής κατανάλωση πρωτεΐνης, είναι απαραίτητη για την αύξηση της μυϊκής μάζας, καθώς και για την αναδόμηση του μυϊκού συστήματος από τις έντονες καθημερινές προπονήσεις. Μη επαρκείς ποσότητες πρωτεΐνης, ασβεστίου και βιταμίνης D μπορεί να οδηγήσουν μακροπρόθεσμα σε μη υγιή ανάπτυξη της οστικής μάζας, κατάγματα οστών και αυξημένο κίνδυνο οστεοπόρωσης. Ένας αθλητής ηλικίας 12 ετών βάρους 45 Kg είναι σημαντικό να καταναλώνει 65-70γρ πρωτεΐνης καθημερινά, ώστε να έχει τα μέγιστα οφέλη, τόσο στην αθλητική αναπλήρωση της χαμένης ενέργειας Συνοψίζοντας, πρέπει όλοι να συνειδητοποιήσουμε, ότι οι νέοι και έφηβοι αθλητές δεν είναι μικροί ενήλικες και έχουν τις δικές τους διαφορετικές ανάγκες. Οι μικροί αθλητές πρέπει: να τρέφονται υγιεινά, καταναλώνοντας επαρκής ποσότητες από όλα τα θρεπτικά συστατικά να πίνουν αρκετά υγρά, ώστε να μένουν πάντα ενυδατωμένοι να τρώνε πάντα ένα μικρό γεύμα μετά τη λήξη της προπόνησης και να κοιμούνται τουλάχιστον 8 ώρες, ώστε να επέρχεται αποκατάσταση και αναδόμηση του σώματος. 20

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 3: ΗΠΑΤΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΗΠΑΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη της απώλειας βάρους Ενίσχυση προγράμματος αποκατάστασης ΕΡΓΑΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ: ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΤΙΔΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη/ αντιμετώπιση κακής θρέψης Πρόληψη της απώλειας βάρους Αντιμετώπιση της

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν:

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν: 1 Τι είναι η Κίρρωση του Ήπατος: Η κίρρωση του ήπατος είναι μία χρόνια πάθηση του ήπατος κατά την οποία παρατηρείται καταστροφή του ιστού του ήπατος και αλλαγή της αρχιτεκτονικής του, γεγονός που οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΝΕΥΡΟΓΕΝΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Οι ασθενείς με νευρογενή ανορεξία παρουσιάζουν σημαντική απώλεια βάρους, είναι ανορεκτικοί και υποφέρουν από

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 12: HIV Ο HIV έχει συνδεθεί με κακή θρέψη και με το σύνδρομο απώλειας καθαρής σωματικής μάζας και λιπώδους ιστού (AIDS wasting syndrome). Η απώλεια σωματικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Υγεία & βελτίωση της αθλητικής απόδοσης Α.Ο. ΠΡΩΤΕΑΣ Αγγελοπούλου Μαντώ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας & Διατροφής Διατροφή η σημαντικότερη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο Αλκοόλ και ασθένειες του Συκωτιού (Πηγή: http://www.patient.co.uk/health/alcohol-and-liver-disease) Απόδοση στα ελληνικά: Αθανάσιος Μπάκας (υπεύθυνος του προγράμματος) Η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων αλκοόλ

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Πότε και τι να τρώμε πριν την προπόνηση 1. Ένα μεγάλο γεύμα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 14: ΤΡΑΥΜΑ Η διατροφική υποστήριξη κρίνεται απαραίτητη κατά την φλεγμονώδη και μεταβολική φάση διότι βελτιώνει σημαντικά την έκβαση του ασθενούς. Η μέτρια

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Σε προηγούμενα άρθρα μιλήσαμε για τη σχέση σωστής διατροφής και αθλητισμού, διακρίναμε τη σημαντικότητα του ρόλου που διαδραματίζει και επικεντρωθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά)

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά) 1. Ποιον θεωρείτε καλύτερο τρόπο, ώστε ένας αθλητής μειώσει το βάρος του; Να κάνει πιο έντονη προπόνηση Να κάνει περισσότερα μικρά γεύματα 2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5: ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΙΔΙΟΠΑΘΗΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5: ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΙΔΙΟΠΑΘΗΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5: ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΙΔΙΟΠΑΘΗΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ Νόσος Crohn ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Πρόληψη και αντιμετώπιση της κακής θρέψης Πρόληψη της απώλειας

Διαβάστε περισσότερα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΗΣ ΜΚ 0501, Διάλεξη 13η Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ : ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Τα παιδιά παρουσιάζουν υψηλό μεταβολικό ρυθμό (3 4 φορές μεγαλύτερος των ενηλίκων). Έχουν αυξημένες ανάγκες για ανάπτυξη. Έχουν αυξημένες

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα ΙΙΙ. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης

Παράρτημα ΙΙΙ. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης Παράρτημα ΙΙΙ Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης Σημείωση : Οι τροποποιήσεις στην Περίληψη των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5 ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5 ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5 ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Σύνδρομο βραχέος εντέρου ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Πρόληψη/αντιμετώπιση της κακής θρέψης Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Προσαρμογή του εναπομείναντος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΝΗΣΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ

ΟΙ ΝΗΣΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ ΟΙ ΝΗΣΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΛΑΜΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012 2013 ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ ΣΚΑΜΑΓΚΟΥΛΗΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΦΥΤΙΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές ενεργειακές απώλειες κατά την εφηβεία Ανάπτυξη Τυπικές ηµερήσιες δραστηριότητες Ιδιαίτερες δραστηριότητες για το συγκεκριµένο άθληµα.

Βασικές ενεργειακές απώλειες κατά την εφηβεία Ανάπτυξη Τυπικές ηµερήσιες δραστηριότητες Ιδιαίτερες δραστηριότητες για το συγκεκριµένο άθληµα. ιατροφή στην εφηβεία και άθληση-ενεργειακή ισορροπία και πρόσληψη Ηµεροµηνία δηµοσίευσης: 17 Φεβρουαρίου 2003 Τα διαιτολόγιο ενός νεαρού αθλητή θα πρέπει αρχικά να είναι επαρκές σε θερµίδες αλλά και σε

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές του στομάχου.

Διαταραχές του στομάχου. Διαταραχές του στομάχου. Δυσπεψία Η δυσπεψία δεν είναι μια ασθένεια αλλά ένα σύνολο συμπτωμάτων. Πρόκειται για κατάσταση κακής λειτουργίας του πεπτικού συστήματος που δημιουργεί δυσχέρειες κατά την πέψη.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2: ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2: ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2: ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια 25% - 40% των ασθενών με ΧΑΠ υποσιτίζονται. ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 6: ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΑ ΤΕΛΙΚΟΥ ΣΤΑΔΙΟΥ ΝΕΦΡΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Η νεφρική υποκατάσταση (αιμοδιάλυση) οδηγεί στις ακόλουθες απώλειες: αμινοξέων (2gr/ώρα διάλυσης) και γλουταμίνης

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από

Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΘΛΗΤΩΝ Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από την ποσότητα των υδατανθράκων που αποθηκεύονται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3 Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ) ανήκει σε μια ομάδα λειτουργικών διαταραχών του πεπτικού σωλήνα. Το κοιλιακό άλγος, ο μετεωρισμός και η εναλλαγή των συνηθειών του εντέρου αποτελούν τυπικά συμπτώματα.

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΚΑΡΚΙΝΟΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΚΑΡΚΙΝΟΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S The "Annual Report to the Nation on the Status of Cancer,, 1975-2001*"

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Ιογενείς Ηπατίτιδες Ηπατίτιδα Β. Συχνές Ερωτήσεις

Ιογενείς Ηπατίτιδες Ηπατίτιδα Β. Συχνές Ερωτήσεις Ιογενείς Ηπατίτιδες Ηπατίτιδα Β Συχνές Ερωτήσεις Tι είναι ηπατίτιδα; Το ήπαρ (συκώτι) είναι ένα ζωτικό όργανο που βρίσκεται στο δεξιό άνω τμήμα της κοιλιακής χώρας. Έχει πολλές λειτουργίες και διαδραματίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία ΜΕΛΗ ΟΜΑΔΑΣ: Γιώργος Δερμιτζάκης Δημήτρης Δημητρουλόπουλος Έλενα Ξενάκη Μαργαρίτα Χατζοπούλου PROJECT Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας Ελαιόλαδο και υγεία ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ: Λαγουτάρη Ελένη Σούσου

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες;

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες; ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Τι είναι οι υδατάνθρακες; Οι υδατάνθρακες είναι τα νομίσματα ενέργειας του σώματός μας. Τα περισσότερα τρόφιμα που τρώμε καθημερινά αποτελούνται από υδατάνθρακες. Ο οργανισμός μας, σπα τους

Διαβάστε περισσότερα

Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο

Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο 1 Γλυκογόνο: επαρκεί για μια ημέρα για ανάγκες εγκεφάλου -> Πρωτεΐνη: για

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 13: ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Η χορήγηση διατροφής δεν ΠΡΕΠΕΙ να ξεπερνά την ικανότητα χρησιμοποίησης/οξείδωσης τους απο τον οργανισμό ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης.

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Αν είστε 55-70 ετών ελάτε και εσείς για ΔΩΡΕΑΝ προληπτικές εξετάσεις για τον καρκίνο παχέος εντέρου, από 1-31 Μαρτίου σε Αθήνα-Πειραιά, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Ηράκλειο. Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια Ημέρα κατά της Ηπατίτιδας

Παγκόσμια Ημέρα κατά της Ηπατίτιδας Παγκόσμια Ημέρα κατά της Ηπατίτιδας Η Παγκόσμια Ημέρα κατά της Ηπατίτιδας εορτάζεται κάθε χρόνο στις 28 Ιουλίου και καθιερώθηκε από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας με σκοπό την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Το θέμα της εργασίας μας είναι η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ. Ασχοληθήκαμε με τις διατροφικές συνήθειες των αθλητών από την αρχαία Ελλάδα έως και σήμερα. Βρέθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Τι είναι η ηπατίτιδα Α; Η ηπατίτιδα Α είναι μια νόσος του ήπατος που προκαλείται από τον ιό της ηπατίτιδας Α.

Διαβάστε περισσότερα

Κράμπα. Παράγοντες πρόκλησης μυϊκής κράμπας

Κράμπα. Παράγοντες πρόκλησης μυϊκής κράμπας Κράμπα -Η εμφάνιση κράμπας είναι συχνότερη σε άτομα της 3ης ηλικίας, σε μη γυμνασμένους και υπέρβαρους ανθρώπους ακόμα και στους αθλητές,ιδίως ύστερα απο μακρά εξαντλητική προσπάθεια και έντονη εφίδρωση.

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη Τύπου Παγκόσμια Ημέρα Συνέντευξη Υγείας Πεπτικού Τύπου Συστήματος. Παγκόσμια Ημέρα Υγείας Πεπτικού Συστήματος

Συνέντευξη Τύπου Παγκόσμια Ημέρα Συνέντευξη Υγείας Πεπτικού Τύπου Συστήματος. Παγκόσμια Ημέρα Υγείας Πεπτικού Συστήματος Συνέντευξη Τύπου Παγκόσμια Ημέρα Συνέντευξη Υγείας Πεπτικού Τύπου Συστήματος Παγκόσμια Ημέρα Υγείας Πεπτικού Συστήματος ΟΜΙΛΗΤΕΣ - Μερκούρης Μποδοσάκης, Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Γενικής Ιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

Ιογενείς Ηπατίτιδες Ηπατίτιδα C. Συχνές Ερωτήσεις

Ιογενείς Ηπατίτιδες Ηπατίτιδα C. Συχνές Ερωτήσεις Ιογενείς Ηπατίτιδες Ηπατίτιδα C Συχνές Ερωτήσεις Tι είναι ηπατίτιδα; Το ήπαρ (συκώτι) είναι ένα ζωτικό όργανο που βρίσκεται στο δεξιό άνω τμήμα της κοιλιακής χώρας. Έχει πολλές λειτουργίες και διαδραματίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΑΘΗΝΑ 2008 ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου. Πόσο συχνό είναι; Πώς εκδηλώνεται το Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου;

Περιεχόμενα. Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου. Πόσο συχνό είναι; Πώς εκδηλώνεται το Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου; Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου Περιεχόμενα Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου Πόσο συχνό είναι; Πώς εκδηλώνεται το Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου; Γιατί και με ποιό μηχανισμό εμφανίζονται τα συμπτώματα του ΣΕΕ;

Διαβάστε περισσότερα

Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition. Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού

Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition. Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού Διατροφή Γενετική Ύπνος Δεξιότητες Απόδοση Προπόνηση Εξαρτήματα Ψυχολογία Σωστή διατροφή Υγιή ανάπτυξη Διατήρηση ιδανικού σωματικού βάρους

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, υγρό χρυσάφι κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ, ΜSc Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή θρεπτικών συστατικών

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ;

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ; ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Ο σ τ ε ο π ό ρ ω σ η καλείται η ελάττωση της οστικής μάζας, χωρίς όμως να έχουμε διαταραχή της χημικής σύστασης του οστού. Η φυσιολογική αποδόμηση του οστού δεν ακολουθείται από αντίστοιχη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 Τ.Ε.Ι. ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ: Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ-Ι ΡΥΜΑΤΑ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ : Κυπαρίση Γεωργία ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 ΛΑΡΙΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Δρ Γεώργιος Ι Κούρτογλου Παθολόγος-Διαβητολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ Εκρηκτικές διαστάσεις λαμβάνει πλέον ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ οι χημικές αντιδράσεις που συμβαίνουν στον οργανισμό για την παραγωγή ενέργειας και τη διατήρηση της ζωής αναβολισμός

Διαβάστε περισσότερα

TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ

TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ Εργασία της Ειρήνης Καλλιντεράκη Μαθήτρια Τ.Α.Δ. - 2 ο Γυμνάσιο Αργυρούπολης Αθλήτρια Α.Σ. ΑΙΑΝΤΑ Αγ. Δημητρίου ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΟΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΑΘΛΗΜΑΤΟΣ Το Taekwondo είναι μία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Η ΣΥΝΕΧΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Τα παιδιά ρυθμίζουν τη λήψη τροφής έτσι ώστε να ταιριάζει με τις σωματικές ανάγκες σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Νομίζετε ότι είστε φουσκωμένοι από σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (σπαστική κολίτιδα );

Νομίζετε ότι είστε φουσκωμένοι από σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (σπαστική κολίτιδα ); ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΕΥΕΡΕΘΙΣΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ ή SIBO Νομίζετε ότι είστε φουσκωμένοι από σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (σπαστική κολίτιδα ); Θα μπορούσε απλώς να είναι μια εντερική βακτηριακή υπερανάπτυξη του λεπτού εντέρου

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά ΓΕΝΙΚΑ Το γιαούρτι προέρχεται από το αγελαδινό, κατσικίσιο ή πρόβειο γάλα, το οποίο βράζεται και αργότερα, όταν η θερμοκρασία του κατέβει στους 40 50 ο C προστίθεται η μαγιά και αφήνεται να πήξει. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Ph.D., Λέκτορας, ΤΕΦΑΑ Σερρών ΑΠΘ Καρατράντου Κωνσταντίνα, MSc, Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ - ΠΘ Ιπποκράτης

Διαβάστε περισσότερα

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Συµβολή του γάλακτος και των

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΙΟΓΕΝΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΤΙΔΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΙΟΓΕΝΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΤΙΔΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΙΟΓΕΝΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΤΙΔΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Τι είναι η ιογενής γαστρεντερίτιδα; Η ιογενής γαστρεντερίτιδα είναι μια εντερική λοίμωξη που οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ. «Καούρα» «Ξινίλες» ΑΘΗΝΑΙ 2008

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ. «Καούρα» «Ξινίλες» ΑΘΗΝΑΙ 2008 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ & «Καούρα» «Ξινίλες» ΑΘΗΝΑΙ 2008 Γαστροοισοφαγική Παλινδρομική Νόσος Απλό κάψιμο στο στήθος και ξινίλα ή κάτι περισσότερο; Τι είναι και πως εκδηλώνεται η

Διαβάστε περισσότερα

επιδόρπια γιαουρτιού & γιαούρτι ροφήματα κεφίρ η καλή ζωή έχει ωραίες γεύσεις! Μπανάνα, Φοινίκι & Γαρίφαλο Μήλο, Σταφίδες & Κανέλα

επιδόρπια γιαουρτιού & γιαούρτι ροφήματα κεφίρ η καλή ζωή έχει ωραίες γεύσεις! Μπανάνα, Φοινίκι & Γαρίφαλο Μήλο, Σταφίδες & Κανέλα επιδόρπια γιαουρτιού & γιαούρτι Μπανάνα, Φοινίκι & Γαρίφαλο Μήλο, Σταφίδες & Κανέλα Στραγγιστό γιαούρτι functionalitie that naturallys ροφήματα κεφίρ Ανανάς, Παπάγια, & Μάνγκο Mπανάνα, Βανίλια & Μέλι N.Θ.

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Οστεοπόρωση Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων Οστεοπόρωση: Η σιωπηλή επιδημία

Διαβάστε περισσότερα

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η διατροφική αξία του σταφυλιού και των προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η καλλιέργεια του αμπελιού στην στην αρχαιότητα Δίαιτα στην Αρχαία Ελλάδα Το Μεσογειακή πρότυπο

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Άσκηση και διατροφή στην πρόληψη και αντιμετώπιση ασθενειών Ισορροπημένη διατροφή Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Ο τρόπος εναπόθεσης του σωματικού λίπους έχει αποδειχτεί τελευταία πως αποτελεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακής Διατροφής

Μεσογειακής Διατροφής mini Οδηγός Μεσογειακής Διατροφής Γιατί Μεσογειακή Διατροφή; Η μεσογειακή διατροφή αναφέρεται στον τρόπο διατροφής των λαών που ζουν σε περιοχές που αναπτύσσονται γύρω από τη Μεσόγειο. Οι επιστημονικές

Διαβάστε περισσότερα

Ι. Βλαχογιαννάκος, Γ. Β. Παπαθεοδωρίδης, Γ.Ν. Νταλέκος, Α. Αλεξοπούλου, Χ. Τριάντος, Ε. Χολόγκιτας, Ι. Κοσκίνας

Ι. Βλαχογιαννάκος, Γ. Β. Παπαθεοδωρίδης, Γ.Ν. Νταλέκος, Α. Αλεξοπούλου, Χ. Τριάντος, Ε. Χολόγκιτας, Ι. Κοσκίνας ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΗΠΑΤΟΣ (ΕΕΜΗ) ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΙΟΥ ΤΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑΣ Β ΚΑΤΑ ΤΗ ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Ι. Βλαχογιαννάκος,

Διαβάστε περισσότερα

Ένας από τους δομικούς λίθους της ποιοτικής προπόνησης είναι η καλή διατροφή. Κάθε κολυμβητής και κάθε γονέας κολυμβητή πρέπει να γνωρίζει ότι:

Ένας από τους δομικούς λίθους της ποιοτικής προπόνησης είναι η καλή διατροφή. Κάθε κολυμβητής και κάθε γονέας κολυμβητή πρέπει να γνωρίζει ότι: ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Στο τμήμα αυτό θα παρατεθεί σειρά άρθρων που αφορούν τη διατροφή των κολυμβητών. Τα άρθρα αυτά προέρχονται από έγκυρες πηγές, οι οποίες και αναφέρονται. ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΚΟΛΥΜΒΗΤΕΣ Από την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΗΣ ΑΓΩΝΩΝ ΔΡΟΜΟΥ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΗΣ ΑΓΩΝΩΝ ΔΡΟΜΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ESCAPE ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΗΣ ΑΓΩΝΩΝ ΔΡΟΜΟΥ Βασικές απαιτήσεις για τη διατροφή των αθλητών Τα τελευταία χρόνια οι αθλητικές επιδόσεις αυξάνονται αδιάκοπα. Η συνηθισμένη

Διαβάστε περισσότερα

Έλεγχος της λειτουργίας της εξωκρινούς μοίρας του παγκρέατος

Έλεγχος της λειτουργίας της εξωκρινούς μοίρας του παγκρέατος Έλεγχος της λειτουργίας της εξωκρινούς μοίρας του παγκρέατος Φλεγμονή Ανεπάρκεια ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ Φλεγμονή που συνοδεύεται από διάφορα συμπτώματα στο σκύλο και

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙA 4 η Υ.ΠΕ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ Δράμα 18-2- 2014 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ Αρ. Πρωτ. 1794

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙA 4 η Υ.ΠΕ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ Δράμα 18-2- 2014 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ Αρ. Πρωτ. 1794 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙA 4 η Υ.ΠΕ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ Δράμα 18-2- 2014 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ Αρ. Πρωτ. 1794 ΘΕΜΑ: «Ανάρτηση προδιαγραφών προς διαβούλευση στο Site του Νοσοκομείου» Δημόσια διαβούλευση Τεχνικών

Διαβάστε περισσότερα

Υψηλή κατανάλωση οσπρίων Υψηλή κατανάλωση δημητριακών Μέτρια κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών. 57ο Γενικό Λύκειο Αθήνας

Υψηλή κατανάλωση οσπρίων Υψηλή κατανάλωση δημητριακών Μέτρια κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών. 57ο Γενικό Λύκειο Αθήνας Υψηλή κατανάλωση οσπρίων Υψηλή κατανάλωση δημητριακών Μέτρια κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών Υψηλή κατανάλωση οσπρίων. Χάρη στην υψηλή περιεκτικότητά τους σε πρωτεΐνες και φυσικά λόγω της χαμηλής

Διαβάστε περισσότερα

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ Το άσθμα είναι ένα από τις πιο συχνές νόσους που περιπλέκει την εγκυμοσύνη. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως περίπου 8-10% των εγκύων έχουν άσθμα και μπορεί να επηρεάσει την εγκυμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ανακοίνωση του Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου για την Παγκύπρια Ημέρα Διατροφής (10/5/2012) και Δραστηριότητες για την Εβδομάδα 7-13/5/2012 Φετινό θέμα: «Προγραμματίστε σωστά το πιάτο σας:

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή & εγκυμοσύνη. Νικ. Α. Βιτωράτος, MD Β Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Δ/ντής: Καθηγητής Γ.Κ.

Διατροφή & εγκυμοσύνη. Νικ. Α. Βιτωράτος, MD Β Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Δ/ντής: Καθηγητής Γ.Κ. Διατροφή & εγκυμοσύνη Νικ. Α. Βιτωράτος, MD Β Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Δ/ντής: Καθηγητής Γ.Κ. Κρεατσάς Κύρια χαρακτηριστικά της διατροφής Η διατροφή στη διάρκεια της εγκυμοσύνης

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Αρσάκειο Γενικό Λύκειο Ψυχικού Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Σχολικό έτος: 2013-2014 Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΥΠΕΡΟΧΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ Γ ΑΛΑΚΤΟΣ

Η ΥΠΕΡΟΧΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ Γ ΑΛΑΚΤΟΣ Η ΥΠΕΡΟΧΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ Γ ΑΛΑΚΤΟΣ f Το καλύτερο γάλα κάθε νεογέννητου είναι το γάλα του είδους του, δηλαδή το γάλα της μάνας του. Για τον άνθρωπο το καλύτερο γάλα είναι το γάλα της γυναίκας δηλαδή το γάλα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ

ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Επιβλέπουσα Α.ΤΕΙ.Θ Ε. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ Μέλη Επιτροπής Λαβδανίτη Μαρία Μινασίδου Ευγενία Αλεξιάδη Αθηνά Γεωργάκη Ελένη Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό

Διαβάστε περισσότερα

www.c-afora.gr Η Ηπατίτιδα C μας αφορά όλους!

www.c-afora.gr Η Ηπατίτιδα C μας αφορά όλους! www.c-afora.gr Η Ηπατίτιδα C μας αφορά όλους! www.c-afora.gr Η ηπατίτιδα C είναι μία ιογενής λοίμωξη που μεταδίδεται αιματογεν ασθενών που προσβάλλονται δεν κατορθώνουν να αποβάλλουν τον αναπτύξει κίρρωση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙA 4 η Υ.ΠΕ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ Δράμα 14-11- 2013 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ Αρ. Πρωτ. 10637

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙA 4 η Υ.ΠΕ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ Δράμα 14-11- 2013 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ Αρ. Πρωτ. 10637 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙA 4 η Υ.ΠΕ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ Δράμα 14-11- 2013 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ Αρ. Πρωτ. 10637 ΘΕΜΑ: «Ανάρτηση προδιαγραφών προς διαβούλευση στο Site του Νοσοκομείου» Δημόσια διαβούλευση Τεχνικών

Διαβάστε περισσότερα

Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής

Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής e-catalogue 2012 Βιταμίνες Μέταλλα & Ιχνοστοιχεία Αμινοξέα & Πρωτεΐνες Απαραίτητα Λιπαρά Οξέα Πεπτικά/Προβιοτικά Βοηθήματα Βιταμίνες Οι βιταμίνες είναι απαραίτητες για

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι η οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι η συχνότερη πάθηση των οστών και χαρακτηρίζεται, πρώτον, από χαμηλή οστική μάζα ή, πιο απλά, από λιγότερη ποσότητα οστού και δεύτερον, από διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Η υπέρμετρη κατανάλωση οινοπνεύματος αποτελεί τη μοναδική κυριότερη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΛΑΘΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ/-ΡΙΩΝ

ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΛΑΘΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ/-ΡΙΩΝ ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΛΑΘΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ/-ΡΙΩΝ Η επαρκής πρόσληψη όλων των θρεπτικών συστατικών αποτελεί τη βάση της προσφοράς της διατροφής στην επιτυχία του αθλητή. Βασίλης Μούγιος Καθηγητής βιοχηµείας της άσκησης http://users.auth.gr/mougios

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

κλινική και εργαστηριακή προσέγγιση των νοσημάτων του Τ. Ράλλης Καθηγητής Παθολογίας Ζώων Συντροφιάς, Τμήμα Κτηνιατρικής, ΑΠΘ

κλινική και εργαστηριακή προσέγγιση των νοσημάτων του Τ. Ράλλης Καθηγητής Παθολογίας Ζώων Συντροφιάς, Τμήμα Κτηνιατρικής, ΑΠΘ Τι είναι κοινό και τι όχι κατά την κλινική και εργαστηριακή προσέγγιση των νοσημάτων του ήπατος στο σκύλο και στη γάτα Τ. Ράλλης Καθηγητής Παθολογίας Ζώων Συντροφιάς, Τμήμα Κτηνιατρικής, ΑΠΘ Η γάτα δεν

Διαβάστε περισσότερα