ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΜΑΤΑ TOT Κ. Θ. ΔΗΜΑΡΑ ( )

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΜΑΤΑ TOT Κ. Θ. ΔΗΜΑΡΑ (1926-1940)"

Transcript

1 ΜΑΡΙΛΙΖΑ ΜΗΤΣΟΥ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΜΑΤΑ TOT Κ. Θ. ΔΗΜΑΡΑ ( ) «Δεν υπάρχουν νύκτες του Πασκάλ» «Όλα είναι μέσα σε όλα»: Δυο οικείες γνωμικές φράσεις, αποσπασμένες από διαφορετικά αυτοβιογραφικά κείμενα 1, μια απόλυτα αποφατική κρίση και μια καθολική καταφατική, προστατεύουν την πνευματική βιογραφία του Κ. Θ. Δημαρά την ανάγνωση της βιογραφίας του από τις απότομες στροφές. Η ιστορία, η ατομική όσο και η συλλογική, είναι λοιπόν ομαλή, ευθύγραμμη πορεία; «Η ευθεία γραμμή είναι κάτι πλασματικό», μας έχει απαντήσει κατ' επανάληψη ο Δημαράς, «έχουμε αιχμές». Η ευθεία γραμμή, σαν τις περιόδους, τα κεφάλαια, τις τομές, είναι μια σύμβαση στατική του νου όταν ιστορεί. Αλλά «του στατικού δεν υπάρχει ιστορία» 2. Αν χρειαζόταν να εικονογραφήσουμε το εργαστήρι του Δημαρά, στη διαχρονία του, θα είχαμε ίσως να διαλέξουμε ανάμεσα σε τρεις ισοδύναμες κινηματογραφικές εικόνες ή μεταφορές, που επανέρχονται σαν μουσικά μοτίβα στο ώριμο έργο του. Η πρώτη θα έδειχνε το μηχάνημα του θερμογράφου καθώς «εγγράφει σε ελισσομένη χάρτινη ταινία τους ελάχιστους κραδασμούς στην θερμοκρασία της ημέρας, και συνάμα τις μεγάλες καμπύλες: την κατώτατη και την ανώτατη σε κάθε μέρα» 3. Η δεύτερη θα ήταν η εικόνα της χρωστικής που 1. Πρόλογος, Ιστορικά Φροντίσματα, Α' Ο Διαφωτισμός και το κορύφωμα του, εκδοτική φροντίδα Πόπη Πολέμη, Πορεία, 1992, σ. 12, και Συνεντεύξεις, Ερμής, 1986, σ Συνεντεύξεις, ό.π., σ. 48 και 54. Βλ. και «Η στάθμιση του ποιοτικού και η περιοδίκευση στην ιστορία», Ο Ερανιστής, 19, 1993, σ. 11 «Η έννοια της περιόδου στην ιστορία είναι, βεβαίως, αίτημα, απαίτηση του νου: ο άνθρωπος δεν μπορεί να συλλάβει την ρευστότητα των φαινομένων καθό ρευστότητα, όπως δεν μπορεί να συλλάβει το γίγνεσθαι καθό γίγνεσθαι. Ο νους μας, δηλαδή, όπως και το μάτι μας, πιάνει μόνο το στατικό». Επίσης Ελληνικός Ρωμαντισμός, Ερμής, , σ. 472: «Η κατά περιόδους διαίρεση [...] είναι κατά πρώτον λόγο μια απαίτηση του μυαλού μας στην προσπάθεια του να δώσει ένα νόημα στο ξετύλιγμα της ιστορίας». 3. «Η στάθμιση του ποιοτικού...», ό.π., σελ. 13. Βλ. και Ελληνικός Ρωμαντισμός, ό.π., σ. ιβ': «Ο θερμογράφος [...] εκφράζει καλά τα έργα του ιστοριογράφου των συνειδήσεων. Βέβαια, ιστοριογράφοι των συλλογικών σωμάτων θέλουμε να είμαστε, να εγγράφουμε τα μεγάλα τους κινήματα" αλλά για την εγγραφή αυτήν, για την γνωριμία της, για την μελέτη

2 ΜΛΡ1ΛΙΖΛ.ΜΗΤΣΟΥ απλώνεται και καλύπτει σταδιακά μια υγρή επιφάνεια, επιβάλλει ολότελα το χρώμα της, και ύστερα λίγο λίγο ελαττο^νεται, για να χαθεί στο τέλος οριστικά. Και η τρίτη, η ποιμενική, που είναι δανεισμένη από τον Βολταίρο, θα παρουσίαζε τα δυο κοπάδια, το μεγάλο δίπλα στο μικρό, και τη βαθμιαία μεταβολή των αναλογιών τους 4. Θα ήταν και οι τρεις μηχανεύματα, για να παρασταθούν, με την εναλλαγή στατικών σκηνών και το συνδυασμό τους, οι συνέχειες και οι ασυνέχειες μιας πνευματικής διαδρομής 0. Να δανειζόμαστε τα επιστημονικά σύνεργα του Δημαρά, όταν αναφερόμαστε στη δουλειά του. μάς το έχει υποδείξει ο ίδιος, στις ποικίλες αυτοβιογραφικές του φανερώσεις της τελευταίας δεκαετίας. Κάτι που πράγματι εντυπωσιάζει, όταν τον ακούμε να εξιστορεί τη βιοτή του ή να εκθέτει τη θεο^ρία του είναι πως όχι μόνο ορίζει με ακρίβεια τις αιχμές της πνευματικής του πορείας πρόσωπα και ιδέες και καταστάσεις που τον σημάδεψαν. αλλά, το κυριότερο, προσεγγίζει το παρελθόν του με την ίδια ιστορική μεθόδευση που χρησιμοποιεί όταν μελετά τα φαινόμενα του πολιτισμού. Πολλαπλά αίτια 6, διψχόσα έλαφος', διαδοχικές προσεγγίσεις 8. Η επιστημονική του ενδοσκόπηση εκτελείται της με όλα τα συμπεράσματα που ανάγουν προς τις μεγάλες γραμμές απαραίτητο είναι να γνωρίσουμε προότα τους μικρούς κραδασμούς, όπως εμφανίζονται στους επιμέρους φορείς τους, στα άτομα». 4. «Η στάθμιση του ποιοτικού...», ό.π.. σ «er., σ. 1 Ι -12: «για την όραση μας εφευρέθηκαν μηχανεύματα που επιτρέπουν, με την γοργή παρουσίαση μιας σειράς από εικόνες, να φθάνουμε στην παράσταση των κινήσεων. Φυσικά, πρόκειται, μιλούμε ζ8ώ, για τον κινηματογράφο, και, πριν από αυτόν ακόμη, για τις lanternes magiques, τα παιγνίδια, όπου η γοργή εναλλαγή δύο εικόνων μάς έδινε μιά τρίτη, στην οποία συνδυάζονταν οι δύο πρώτες. Και στις δύο αυτές περιπτώσεις, η βάση είναι να φέρνουμε διαδοχικά στο οπτικό πεδίο εικόνες με ταχύτητα τέτοια ώστε πριν να σβήσει η μία αίσθηση, να έρχεται και να πέφτει επάν<ο της μία άλλη, δημιουργώντας έτσι συνέχεια από πολλές διαδοχικές ασυνέχειες». (3. ΤΙ μεθοδολογική αρχή των πολλο'ιν αιτίων κατατίθεται ως «νόμος» το 1944, στο Δοκίμιο για την ποίηση (Εκδόσεις Γκοβόστη, χ.χ., σ. Γ>8 κ.ε. βλ. το')ρα Δοκίμιο για την ποίηση [1943], Νεφέλη, 1990, σ. 94 κ.ε.). 7. Για την προτεραιότητα της ζήτησης στη μελέτη των πολιτισμικών φαινομένων, βλ., λ.χ., «Το δυτικό βιβλίο στον ελληνικό χώρο», Το βιβλίο στις προβιομηχανικές κοινωνίες, Πρακτικά Α' Διεθνούς Σνμποαίον τον Κέντρο ν Νεοελληνικών Ερευνών, 1982, σ. 187: «Σταθερά, η αιτία των επιδράσεων, όταν εμφανίζονται γόνιμες και όχι ως απλές περαστικές μιμήσεις, είναι μία προϋπάρχουσα δίψα. Την δίψα αυτή έρχεται να κατασιγάσει, διαλέγοντας, ο διψασμένος». 8. Ένας σαφής και λειτουργικός ορισμός της διαλεκτικής τεχνικής των διαδοχικοί; προσεγγίσεων διατυπώνεται στη συνέντευξη του 1988 («Ως η διψώσα έλαφος...», Σύγχρονα Θέματα, περ. Β', χρ. 11ος, τχ , Δεκέμβριος 1988, σ. 16): «IT διαδοχική προσέγγιση δεν είναι τίποτε άλλο παρά να βεβαιώνεται ο ερευνητής σε κάθε βαθμίδα της έρευνας του ότι μία από τις δύο υποθέσεις στις οποίες διαδοχικά καταλήγει δεν είναι, εκ των πραγμάτο^ν δυνατή, μπορετή..μένει, λοιπόν, η άλλη - και ακόμη μπροστά στην άλλη έχει

3 ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΦΡΟΝΊΊΣΜΛΤΑ (192β-1040) 4:; με την αποστασιοποιημένη νηφαλιότητα ενός εξωτερικού παρατηρητή. «Πρώτιστος όρος πάσης κοσμοθεωρίας», είχε γράψει το 1931 στον «Ψευδόμενο», «είναι να περιλαμβάνη και το θεωρούν υποκείμενον εντός του θεωρουμένου αντικειμένου» 9. Μια «ενιαία περί του κόσμου και του βίου θεωρία», όπως έλεγε ο Βορέας, απαλλαγμένη, όσο είναι ανθρώπινα δυνατό, από αντιφάσεις 10. Μια ((καθολική επιστή μη» 11. Οι θεωρητικές αρχές έχουν, αυτονόητα, τόσο μεγαλύτερη αξία όσο ευρύτερο είναι το πεδίο εφαρμογής τους, και η βιογραφία μάθαμε πως ανήκει και αυτή στην ιστορία 12. Στον μαθητή ή στον φίλιο αναγνοίστη που αποδέχθηκε τις μεθοδεύσεις του Κωνσταντίνου Δημαρά, είναι περίπου αδύνατο να εξετάσει οποιαδήποτε πτυχή του έργου του, χωρίς να προσφύγει στις δικές του αναλυτικές κατηγορίες στο μεθοδολογικό του ιδίωμα. «Αφήνουμε τον συγγραφέα πάλι, ένα παρόμοιο δίλημμα: το ένα από τα δύο συμ,περάσματα αποκλείεται εκ TCOV πραγμάτων, μένει ένα, και προχωρεί έτσι. Αυτές είναι οι διαδοχικές προσεγγίσεις - και η μεθόδευση αυτή στις θετικές επιστήμες, αλλά και στις ιστορικές και φιλολογικές επιστήμες, μπορεί μέσα από μια σειρά υποθέσείον που διαδοχικά αποκλείονται, μπορεί, λέοο, να καταλήξει σε βεβαιότητα». Η ιδέα, πάντοος, αυτής της λογικής διεργασίας απαντά ήδη στα Επτά κεφάλαια νια την ποίηση (Κασταλία, 1935, σ , βλ. Δοκίμιο νια την ποίηση [1943], ό.π., σ. 37), αναφορικά με τον πεζό λόγο εν γένει: «Καθρέφτης κατά το μάλλον ή ήττον πιστός της λογικής πορείας του ανθρωπίνου πνεύματος, έχει ιδανική του μορφή την συλλογιστική σειρά είτε το γεωμετρικό θεώρημα είτε την αλγεβρική εξίσωση. Ο πεζός λόγος μπορούμε να πούμε ότι κινείται φανερά επάνω σε δυο άξονες που χρησιμοποιεί διαδοχικά, όπως ο άνθρωπος τα δυο του πόδια όταν περπατεί: η εμπειρία άγει στην θεωρία, η οποία στηριγμένη πάλι στην εμπειρία μάς φέρνει στην θεωρία, κ.ο.κ.». 9. «Ο Ψευδόμενος. Προφύλαξις από μερικάς αυτοκτονίας του πνεύματος», Κοσμοθεωρία, τ. Α', 1931, σ. 387 (ανατύπωση Μολνβοοκονονλοπελεκητής, 3, 1991, σελ. 9). 10. Βλ. «Πλαίσιο γύρω σε μερικές αποδείξεις για την ύπαρξη του Θεού», Ελληνικά Γράμματα, τ. Β', τ/. 1-2, 16 Δεκεμβρίου Ιανουαρίου 1928, σ. 7: «Άριστη θεωρία είναι κείνη που λύνει τις περισσότερες απορίες με τις λιγότερες αντιφάσεις» - Συνεντεύξεις, ό.π., σ. 66: «Όλη μας τη ζω'/'] προσπαθούμε ακριβούς να υποτάξουμε αυτές τις αντιφάσεις»' επίσης Αλέξ. Αργυρίου, ((Από την κριτική στην ιστορία της λογοτεχνίας», Πενήντα γεράνια νεοελ/.ηνικής παώείας. Π παρουσία του Κ. Θ. Δημαρά στην επιστήμη των νεοελληνικών γραμμάτων, Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας, 1985, σελ. 13: «κατέχεται [ο Κ.Θ.Δ.J από την έγνοια της αποφυγής των αντιφάσεοιν». 11. Πρόκειται για τον ορισμό της φιλοσοφίας από τον Θεόφιλο Βορέα, Ακαόημεικά. τόμος τρίτος, Εισαγωγή εις την ιστοοίαν της φιλοσοφίας, Αθήνα 1935, σ. 16. Βλ. και σ. 32: «[...) είναι η επιστήμη ήτις καθιστά μ.εν τον άνθρωπον ικανόν από υψηλοτέρας περιωπής να εξετάζη τα πράγματα και ζητεί πανταχού τους έσχατους αυτοον λόγους, καταλύει δε των μυθολογικών και φανταστικών περί κόσμου θεωριών τα είδ<ολα και αποσκορακίζει την δεισιδαιμονίαν και καθαιρεί τας περί του θείου ιδέας και ελέγχει τας πλάνας τας κοινωνικάς, προς δε τούτοις ανυψοί το ηθικόν των ανθρώπουν φρόνημα». 12. Βλ. Κωνσταντίνος Παπαορηγόπονλος, Μ.Ι.Ε.Τ., 1986, σ. 10.

4 44 ΜΑΡΙΛΙΖΑ ΜΗΤΣΟΥ [...] να μιλεί, αντί να μιλούμε εμείς για του λόγου του», «χρησιμοποιούμε πάντοτε, προκειμένου για οποιοδήποτε θέμα, την επάλληλη έκφραση την οποία ευτύχησε άλλος να διατυπώσει πριν από εμάς)) 13. Πολύτιμο δίδαγμα, όχι μόνο με το Παλαμικό επιχείρημα ότι «όσα ξέρει ο νοικοκύρης» κτλ., αλλά διότι, στη συγκεκριμένη περίπτωση, ο συγγραφέας μας έχει προβλέψει, μέσα στο θεωρητικό τον σύστημα, να περικλείεται και η πνευματική του βιογραφία. * * «[...] Δεν υπάρχουν νύκτες του Πασκάλ, νύκτες του Jouffroy, δηλαδή εξαφνικές μεταπτώσεις, σε θέματα ιδεών και πίστεων η εμπειρία μου με κατευθύνει προς εντελώς βραδείες μεταβολές, και θα έλεγα, στατιστικής υφής: επί χρόνια δύο ιδεολογίες επικαλύπτονται, ώσπου η καινούρια να αναλάβει την πρωτεύουσα θέση» 14. Από τον ιδανισμό στον «ρεαλισμό της επιστήμης», από την υπερβατική θεώρηση στον κριτικό ορθολογισμό και από τον ευσεβισμό στον φιλοσοφημένο αγνωστικισμό, ή στον αδιαφορισμό 15, η μεταβολή θα είναι, τότε, ζήτημα ποσοστώσεων. «Έπεσε μία σταγόνα, δεν έδειξε, δεν φάνηκε. Πέφτουν πολλές σταγόνες ώσπου αλλοιώνεται το χρώμα» 16. Σε μια μεσοπολεμική επιφυλλίδα του, με τον τίτλο «Στοχασμοί επάνω στην ιστορία», ο Δημαράς στήριζε την περιοδίκευση του ευρωπαϊκού πολιτισμού στο τριαδικό σχήμα: ανατολικός μυστικισμός ελληνικός ορθολογισμός λατινική ηθικολογία. Μετά τη συμπλήρωση του πρώτου κύκλου, έγραφε, ο ανατολικός συντελεστής είχε επικρατήσει ξανά στα χρόνια του Μεσαίωνα, ο ελληνικός κυριαρχούσε στην Αναγέννηση, ενώ η σύγχρονη εποχή είναι στραμμένη προς τα ηθικά και πρακτικά προβλήματα. «Όμως μέσα σε καθεμία από τας περιόδους αυτάς μπορούμε εύκολα να διαγνώσωμε και των δύο άλλων συντελεστών την επίδρασι, ενώ αφ' ετέρου ανάμεσα σε κάθε περίοδο, παρατηρείται μία πτώσις της αξίας που υπερίσχυε πριν, και ένα γενικό ανακάτωμα των αξιών» 17. Έτσι, μέσα στους μεγάλους κύκλους έβλεπε να διαγράφονται κύκλοι 13. αντ., σ Ιστορικά Φροντίσματα, ό.π., σ. 11. Βλ. και «Ως η διψώσα έλαφος...», ό.π., σ Βλ. Φίλιππος Ηλιου, «Ιστορία των κορυφών και ιστορία των μέσων όρων», 77ενήντα χρόνια νεοελληνικής παιδείας, ό.π., σ. 73" επίσης «Ως η διψώσα έλαφος...», ό.π., σ. 33: «δεν πρέπει να μιλούμε για αθεΐα προκειμένου για μένα: είναι αδιαφορισμός. Δηλαδή είναι ένα πρόβλημα που εβγήκε από την ζωή μου. [...] Η αθεΐα είναι μια μορφή φανατισμού. Εγώ απλώς αποτραβήχθηκα από αυτά τα θέματα, έπαυσα να γράφω γι' αυτά». 16. Συνεντεύξεις, ό.π., σ Έτσι, «όταν επεκράτησε η Ρώμη, ο ελληνισμός παρήκμαζε πια, ενώ ο ανατολικός μυστικισμός φανερωνόταν παντού, χωρίς να επικρατή πουθενά' όταν παρήκμασε η Ρώμη, ο ελληνισμός έδινε τις τελευταίες του μεγάλες αναλαμπές, ενώ με την επικράτησι του

5 ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΜΑΤΑ ( ) 45 μικρότεροι, που ύστερα μεγάλωναν για να αναλάβουν πρωτεύουσα θέση. «Η εμπειρία αυτή» συμπλήρωνε ο Δημαράς, τον Αύγουστο του 1936, «είναι κοινή [...] και στη ζωή των ατόμων» 18. Στην ιστορία του πολιτισμού όσο και στη ζωή του ατόμου δεν υπάρχει λοιπόν «διακοπή συνεχείας» 19. Τα ιδεολογικά ρεύματα, οι διανοητικές ζητήσεις, οι αξίες διασταυρώνονται, συμφύονται και διαχωρίζονται με τρόπο φυσικό. Ανάμεσα στη θέση και την αντίθεση, στην πίστη και την απιστία, η ροή είναι συνεχής 20. «Ακόμη το 1933 γράφω για τον Κοραή, αποδοκιμαστικά, ό,τι μου υπαγορεύει ο ευσεβισμός. [...] Στο μεταξύ, τα τεκμήρια του ευσεβισμού δεν εξαφανίζονται από τα γραπτά μου" δεν χάνονται: χάνεται, βαθμιαία, το προβάδισμα τους» 21. Το ποτάμι άλλαξε, άλλαξε και ο άνθρωπος που το κοίταζε 22. Χριστιανισμού υπερίσχυε το ανατολικό στοιχείο - το ίδιο φαινόμενο παρατηρείται στα πρόθυρα της Αναγεννήσεως και επίσης όταν, περί τα τέλη του IH' αιώνος προετοιμάζεται ο σημερινός πολιτισμός». Ελεύθερον Βήμα, 9 Αυγούστου αυτ. Το κείμενο αυτό μάς ενδιαφέρει εδώ, αφενός, επειδή περιέχει, σε παραλλαγή, τη μεταφορά της χρωστικής, αλλά, αφετέρου, γιατί αιτιολογεί εμμέσως την προσωπική στάση του αρθρογράφου μέσα στο γενικό πνεύμα της εποχής όπως, τουλάχιστον, εκείνος το αντιλαμβάνεται: ((Σήμερα [...] ο μηχανικός πολιτισμός μας αποδεικνύεται ανεπαρκής για να ξεδιψάσει τις ψυχές από τις μεταφυσικές τους ανάγκες ο κόσμος αναζητεί γύρω του απόλυτες αστάθειες, θρησκευτικές βεβαιότητες, μυστικισμούς κάθε λογής. [...] Η ψυχή διψά για γνώσεις υπερβατικές [...] κάτι αλλοιώτικο κυοφορείται. [...] Ας γίνη και σήμερα του καθενός μας η ψυχή μοναστήρι». 19. Βλ. Ελληνικός Ρωμαντισμός, ό.π., σελ. 473: «Άσχετα προς τα όσα λένε οι συντάκτες μανιφέστων, δεν υπάρχει ποτέ, με μόνη εξαίρεση ορισμένες εξωτερικές αιτίες, διακοπή συνεχείας στην πολιτισμική ζωή: όποιος θέλει να γνωρίσει καλά μια κίνηση, θα βρει μεγάλη ωφέλεια μελετώντας τόσο τις προγενέστερες περιόδους όσο και τις επιβιώσεις της». 20. αντ., σ. η'-θ': «Δεν νοείται άρνηση χωρίς την θέση, αντιμεταρρύθμιση χωρίς την μεταρρύθμιση, αντιφιλοσοφία χωρίς την φιλοσοφία, αντιρωμαντισμός χωρίς τον ρωμαντισμό. Όμως όλες αυτές οι αντιθέσεις [...] μετέχουν οργανικά στην διαμόρφωση των θέσεων [...] η θέση και η αντίθεση, σε άνισες, κανονικά, ποσοστώσεις, ξαναβρίσκονται αναπόσπαστα ενωμένες». 21. Ιστορικά Φροντίσματα, ό.π., σ. 11. Το 1933, με αφορμή την εκατοστή επέτειο του θανάτου του Κοραή και μια πρόσφατη διάλεξη του Μπαλάνου («Ο Κοραής περί εκκλησίας και κλήρου»), ο Κ.Θ.Δ. εξετάζει τη σχέση του Κ. με τον χριστιανισμό, διαπιστώνει την ταύτιση του με τον Βολταίρο (((το έργο του, από όπου κι αν το πιάσει κανείς, αποπνέει εκείνη την αφόρητη μυρωδιά της οιήσεως του ορθολογισμού και του ανθρωποκεντρισμού, η οποία εχαρακτήρισε τον πνευματικό του πατέρα, τον Βολταίρο») και καταλήγει στην ακόλουθη παραίνεση: «Ας αφήσουμε τον Κοραή στη μεγάλη του κοσμική δόξα, και ας αναζητήσουμε [...] να βρούμε μέσα στη διδασκαλία των εκκλησιαστικών πατέρων την αληθινή χριστιανική παράδοση...». «Μνημόσυνο του Κοραή», Νέα Εστία, τ. 13, τχ. 152, 15 Απριλίου 1933, σ Βλ. Συνεντεύξεις, ό.π., σ. 51: «Αλλάζουν οι γνώσεις μας, καλά* αλλάζει το ποτάμι, θα έλεγε ο Ηράκλειτος αλλάζει όμως και ο άνθρωπος που κοιτάζει το ποτάμι».

6 4f> ΜΛ1ΜΛΙΖΛ ΜΗΤΣΟΥ Ξέρουμε θετικά πόσο διαφέρει ο μαθητής του Αποστολάκη, ο θεωρητικός του χριστιανικού κοινωνισμού, ο φιλόσοφος, από τον ιστορικό του Διαφοοτισμού, των συλλογικών συνειδήσεων και τογν μέσων όρων. Από τη σκοπιά του αντικειμένου εργασίας και της κοινωνικής ιδεολογίας, είναι εύλογο να μιλούμε για δύο διακριτές χρονικές περιόδους, που διαμορφώνουν, σχηματικά, δύο διαφορετικά πρόσωπα λογίου. Πριν από μερικά χρόνια, ο Φίλιππος Ηλιου μιλούσε για «μετάβαση σε ένα άλλο επίπεδο» και «παράλληλη πορεία», και σημείο^νε πως «οι καταστάσεις αυτές [η στροφή προς την ιστορία και τον ορθολογισμό] ωριμάζουν στα τέλη της δεκαετίας του 1930, αρχίζουν να μορφοποιούνται στα χρόνια της Κατοχής, για να αποκτήσουν την πλήρη διάσταση τους στην αμέσως επόμενη περίοδο.» Συγκρατούμε από την ομιλία του, στην Εταιρεία Σπουδών, το 1985, μια δεύτερη σημαντική παρατήρηση: «Πίσω από όλα αυτά υπάρχουν, και στην πρώτη και στη δεύτερη περίοδο, κάποιες ενιαίες μεθοδεύσεις, στις οποίες, αν αναφερθεί κανείς, για να υπογραμμίσει τη σημασία τους, είναι δυνατόν να θεωρηθεί πως παραδοξολογεί» 23. Χάρη στην ολοκληρωμένη, αλλά ακόμη αδημοσίευτη, Εργογραφία Κ. Θ. Δημαρά, που έχει συνταχθεί στο Βιβλιολογικό Εργαστήρι του ΕΑΙΑ, και με τη βοήθεια του νοητού θερμογράφου, είναι εύκολο να παρακολουθήσουμε την πνευματική θερμοκρασία της πρώτης δημιουργικής περιόδου, από το Δοκίμων περί της φυσικής θεολογίας τον σοφιστών, το 1926, ώς το 1940 που θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί τζρώτο έτος Κοραή 24. (Η τομή, ας το επαναλάβουμε, είναι μια ποσοτική σύμβαση: «Εκεί όπου φθάνει ο κώδωνας στο υψηλότερο σημείο του») 25. Αυτής της δεκαπενταετίας, η εργογραφία Δημαρά περιλαμβάνει. 341 τίτλους δημοσιευμάτων, σε περιοδικά, εφημερίδες και αυτοτελείς εκδόσεις. Ώς το 1931 περίπου, με κορυφή τον «Ψευδόμενο», επικρατούν τα καθαυτό φιλοσοφικά θέματα, με αφετηρία «αρχαία φιλοσοφήμ.ατα». Εν συνεχεία, και όσο προχωρούμε στη δεκαετία, πυκνώνουν τα θέματα κριτικής (της λογοτεχνίας και της ιδεολογίας), από το 1936 εμφανίζονται συχνότερα τα ιστορικά (βυζαντινά και μεταβυζαντινά). Τα ενδιαφέροντα του Δημαρά ακολουθούν έτσι «την φυσική χρονολογική τάξη, και όχι την αντίστροφη: εξεκίνησαν από την αρχαιότητα, και, βαθμιαία, έφθασαν στους καιρούς μας. [...] Παράλληλα, κάθε ένας από τους διαδοχικούς σταθμούς μου άφηνε το ψηφί του, τα ψηφιά του, στην εικόνα του 23. «Ιστορία των κορυφών και ιστορία των μέσων όρων», ό..τ., σ. 73 και Έξι από τα δημοσιεύματα του Κ.Θ.Δ. αφορούν τον Κοραή (Εργογραφία, αρ. 342, 356, 373, 380, 397, 399). Είμαι ευγνώμων στον Φίλιππο Ηλιου που έθεσε υπόψη μου τόσο την Εργογραφία, όσο και τις πρώιμες δημοσιεύσεις του Δημαρά, όσες έχουν συγκεντρωθεί στο Βιβλιολογικό Εργαστήρι. Χωρίς τη βοήθεια τη δική του και της Πόπης Πολέμη, αυτή η εργασία θα είχε μείνει στο επίπεδο γενικών εικασιών. 25. «Ως η διψώσα έλαφος...», ό.π., σ. 20.

7 ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣ.ΜΛΐΛ ( 1!»2ιί- Ι!»',()) \~ ελληνισμού την οποία συνεπλήρωνε» 21 '. Από στατιστική άποψη, μπορούμε να μιλήσουμε για μεγάλες θεματικές καμπύλες με πολλούς ενδιάμεσους κραδασμούς. Περιορίζοντας το οπτικό μας πεδίο σε ζητήματα μεθόδου, δηλαδή στους μηχανισμούς της σκέψης και τα εργαλεία της, θα επιχειρήσω να συνοψίσω, με αναπόφευκτες απλουστεύσεις, τις νεανικές φιλοσοφικές ζητήσεις του Κωνσταντίνου Δημαρά, αφήνοντας στο περιθοόριο όλες εκείνες τις σελίδες που αφορούν συγκεκριμένα πρόσωπα και πράγματα της λογοτεχνίας μας και της ιστορίας. Θυμόμαστε τους δασκάλους για τους οποίους μιλά στη Χειροθεσία και αλλού: Αποστολάκης, Τριανταφυλλίδης, Μπαλάνος, Βορέας. Τα διαβάσματα του: abbé Brémond, René Guénon, Barrés, Maurras, Maritain. Καινή Διαθήκη, Πλάτωνας, Αριστοτέλης, πολύς ΣΤΕΙνόζα, ΙΙασκάλ- 7. Το κλίμα στο οποίο θα αντιταχθεί εξαρχής η γενιά του: λογοκρατία, θετικισμός, επιστημονική αυτάρκεια. Έτσι. στα πρώτα του δημοσιεύματα, που συμπίπτουν με τη δυναμική του θητεία στα Ελ?.ηνικά Γράμματα του Μπαστιά, το ζητούμενο είναι να συμφιλιωθούν η φιλοσοφική δίψα με τη θρησκευτική: τί είναι το ον, η απόλυτη γνώση, ο θεός. Η ηθική και η φυσική προσέγγιση κηρύσσονται έκπτωτες, προκρίνεται ο δρόμος της διαλεκτικής, με οδηγούς όχι τους επίσημους εκπροσώπους της αρχαίας φιλοσοφίας, τον αντισοφιστή Πλάτωνα και τον πραγματιστή Αριστοτέλη, αλλά τους ετερόφρονες προδρόμους και επιγόνους, τον Παρμενίδη και την πρώτη σοφιστική 28. Στο Δοκίμιον περί της φυσική; θεολογία; τον σοφιστών, που πηγάζει από το φροντιστήριο του Θεόφιλου Βορέα 29, ως κεντρικό πρόβλημα τίθεται η παραδομένη αθεΐα τους. Παράθετα) την πρώτη γενική απάντηση του εικοσάχρονου και χριστιανικότατου Δημαρά: «άθεοι εκάστοτε κηρύσσονται υπό της εκκλησίας, της κοινο^νίας και της πολιτείας, ουχί οι μη πιστεύοντες εις θεόν, [... αλλά οι μη ταυτίζοντες τας θεολογικάς των πεποιθήσεις με τας θρησκευτικάς του τόπου εν τω οποίω ζο')σιν)), και σε υποσημείωση: «Θα ήτο μακρότατος ο κατάλογος χων κατά πάντας τους χρόνους ως αθέων καταδιο^χθέντων φιλοσόφων, οίτινες παν άλλο ή την αθεΐαν επρέσβευσαν» 30. Εξετάζοντας μία προς μία 20. Ιστορικά Φροντίσ/ιατα, ό.ττ., σ. 10. Βλ. και σ. 12: ((Έτσι η μετάβαση μου αττο την αρχαιότητα στον καινούριο κόσμο, έγινε ανεπαίσθητα, άνετα, χωρίς κρίσεις». 27. Συνεντεύξεις, ό.-., σ Στις πρώτες φιλοσοφικές δημοσιεύσεις του Κ.Θ.Δ. θα πρέπει να προστεθούν και οι συνεργασίες του στη Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, λ.χ. τα λήμματα «αλληλεπίδρασις» και «Αριστοτέλης», τόμ. Γ (1927) και Ε' (1928), βλ. ΈκΟεαι; τίτλων και έργον, Αθήνα 1965, σ. 4. Χρωστώ την υπόδειξη στον Γ. Π. Σαββίδη. 29. Βλ. «Χειροθεσία», ΙΙενήντα χρόνια Νεοελ/.ιμ'ΐκή; Παιδεία;, ό.-., σελ Δοκίμιον περί τη; ψνσική; θεολογία; των αοψιβτών τον πέμπτον π.χ. αιώνο;, εκδ. οίκος Γεωργ. Ι. Βασιλείου, 1926, σ. 3 και 30.

8 48 ΜΑΡΙΛΙΖΑ ΜΗΤΣΟΥ «τας περί θεών δόξας» των σοφιστών, τους οποίους θεωρεί διδασκάλους της σκέψης, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι απέναντι στην ιδέα του θεού έλαβαν θέση όχι φιλοσόφου, με την πλατωνική σημασία του όρου, παρά επιστήμονα. Λ.χ. ο Πρωταγόρας αναζητούσε την αιτία της θρησκευτικότητας και την πρακτική της αξία, ο Πρόδικος εισήγαγε την ψυχολογική ερμηνεία του φαινομένου, και ο Κριτίας τη θεωρία της κοινωνικής ωφελείας. Κατά συνέπεια, οι σοφιστές του πέμπτου αιώνα εγκατέλειψαν τη φυσική θεολογία και τη ζήτηση του υπερπέραν, για να στραφούν προς τα πρακτικά προβλήματα, ενδιαφέρθηκαν όχι για το θείον, αλλά για «την έννοιαν αυτού παρά τω ανθρώπω». Γι' αυτό το ώριμο φιλοσοφικό πρωτόλειο, ο Ηρακλής Αποστολίδης σημείωνε λίγο αργότερα, με άλλη αφορμή: «κάτι το βασικό, κάτι το μεθοδολογικό και συστηματικό ακόμα, σαν εκεί να πρωτοβάλθηκε γερά και στέκει έτσι δα καλοθεμέλιωτο κι ανθεκτικό για κάθε επιλαβή» 31. Πριν απ' όλα, ένας ξεκάθαρος ορισμός της φιλοσοφίας, που «δεν έρχεται να πλήρωση ανάγκας της γνωστικής μόνον ημών διαθέσεως, αλλά καθ' όλου γενικωτάτας ανάγκας της ψυχής». Έπειτα, το ασύμβατο της φιλοσοφίας με την επιστήμη, η συναλληλία τους. Η αριστοκρατική άποψη ότι philosophandum est paucis, «η φιλοσοφία δεν είναι κλήρος των πολλών» 32. Και, το σημαντικότερο από τη δική μας σκοπιά, η απόρριψη κάθε εξαντλητικής ερμηνείας των ψυχικών φαινομένων, που είναι αναπόδεικτη και ανεξέλεγκτη, αφού στηρίζεται κατανάγκην στον υποκειμενισμό, η απόρριψη της εκ των υστέρων αιτιότητας 33. Δηλαδή, το σόφισμα του ψευδόμενου. Αν η σοφιστική αποτελεί το αρνητικό παράδειγμα φιλοσοφικής στάσης εκτροπής του στοχασμού προς την επιστημονική θεώρηση και την πράξη, ο Παρμενίδης ενσαρκώνει το απόλυτο ιδεώδες του φιλοσόφου. Στο πρόσωπο του Ελεάτη ο Δημαράς «είδωλο είδε λατρείας» (η έκφραση είναι του Αποστολίδη) 34, είδε τον άμωμο, προχριστιανό εκφραστή της ιδέας του για τον θεό, αλλά και το πρότυπο του καθαρού ιδανισμού, που θα ξαναβρεί μόνο στον Σπινόζα: «ταυτόν εστίν νοέειν τε και είναι» 35. Το ον του Παρμενίδη, το μόνο που έχει ύπαρ- 31. «Ο "Παρμενίδης" του κ. Κ. Θ. Δημαρά», Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, Φιλολογικόν Περιοδικόν, 6 Νοεμβρίου 1927, σ. 3. Οφείλω την επισήμανση αυτής της βιβλιοκρισίας στον Τριαντάφυλλο Σκλαβενίτη. 32. Δοκίμων..., ό.π., σ «[Ο ιστορισμός,] όπως πάσα προσπάθεια εξαντλητικής ερμηνείας των ψυχικών φαινομένων, είναι αναπόδεικτος, ών εν τω άμα αντικείμενον και υποκείμενον μελέτης, σκοπούμενον και σκοπιά» και «ανεξέλεγκτος [...] διότι στηρίζεται εις την εύρεσιν υπάρξεως σχέσεων, ήτις πάντοτε ενέχει υποκειμενισμόν, αφού δημιουργείται υφ' ημών», αντ., σ «Ο "Παρμενίδης" του κ. Κ. Θ. Δημαρά», ό.π. 35. Βλ. Παρμενίδης, έκδ. «Ελληνικών Γραμμάτων», 1927, σ : «Όταν μελετάει κανείς τον Παρμενίδη, μοιραία έρχεται στον νου ο Σπινόζα» ή: «Μερικά σημεία από την Ηθική του Σπινόζα μας φαίνονται σαν η φυσική απόληξη της Ελεατικής φιλοσοφίας».

9 ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΦΡΟΧΤΙΣ.ΜΛΤΛ ( ) 49 ξη, είναι νοητό και όχι αισθητό. Είναι άναρχο, αγέννητο και ατελείωτο, άχρονο, αδιαίρετο και απλό, ακίνητο, μα τελειωμένο. «Το άγαλμα», λέει ο Δημαράς του 1982, μιλώντας για τον ιδανισμό, «ένα πράγμα ακίνητο, ανεξέλικτο, ολοκληρωμένο» 36. Για τον ιδανιστή του 1927, ωστόσο, ο Παρμενίδης είχε χαράξει τον φυσικό δρόμο της φιλοσοφίας, λύνοντας τη βασική της αντίφαση: πως, από τη μια, ο νους είναι το γνωστικό μέσο για την κατάκτηση της αλήθειας και, από την άλλη, η αλήθεια αυτή χρησιμεύει στην πράξη, δηλαδή στον υλικό κόσμο. Φιλοσοφία και επιστήμη, δυο κόσμοι χωριστοί. Αυτή ήταν η πρόταση του Παρμενίδη, όπως την ενστερνίζεται ο Δημαράς στην Εισαγωγή του που τη δημοσιεύει πρώτα στα Ελληνικά Γράμματα, και ύστερα αυτοτελώς, μαζί με την πρώτη νεοελληνική μετάφραση των «Προς αλήθειαν» αποσπασμάτων. Μια επιστήμη στην υπηρεσία της πεπερασμένης γνώσης και της υλικής ζωής, μια φιλοσοφία υπερβατική, χωρίς τα δεσμά της ύλης, «ζήτηση και κατάταξη τοον αιτημάτων του νου μας με προβολή τους έξω από το υποκείμενο», «έργο θεϊκό» «που γεμίζει την ψυχή γαλήνη και ιλαρότητα» 37. Δεν έχουμε χάσει το νήμα των «ενιαίων μεθοδεύσεων». Γιατί η εγχώρια επιστήμη που έχει υπόψη του εκείνα τα χρόνια ο Κ. Θ. Δημαράς, και την οποία ζητά να πολεμήσει, είναι η επιστήμη των θρησκευμάτων και η κοινοονιολογία στα χέρια του «φουκαρά» Κορδάτου, ο κοινωνικός Δαρβινισμός και ο μονομερής υλισμός του, είναι η αριστερή επιστήμη, ο οικονομισμός του Θεοδωρίδη. Και απέναντι τους η φτωχή ηθικολογία του «περιδεούς» φιλοσόφου Λογοθέτη, ο οποίος θεωρεί τον μαλλιαροκομμουνισμό «μέγαν εθνικόν κίνδυνον», η απέραντη συμβατικότητα του κυρίου Λούβαρη. «Ο κόσμος έχει ανάγκη σήμερα από το φιλόσοφο» σχολιάζει ο Κ. Θ. Δ.* «ο ηθικολόγος είναι αδύναμος για να ρυθμίσει τον κόσμο» Συνεντεύξεις, ό.π., σ. 69. Ένας ίσκιος ιδανισμού, ή πάντως εχθρότητας προς τον μονομερή υλισμό, δεν εγκαταλείπει, ποτέ τη σκέψη του Κ.Θ.Δ. Βλ. λ.χ. Παπαρρηγόπονλος, ό.π., σ. 10: «Ένα σπίτι δεν χτίζεται με λάσπη, με πέτρες και με άμμο, αλλά με μια ιδέα που έχει βάλει στο νου του εκείνος που αποφάσισε να το χτίσει». 37. Παρμενίδης, ό.π., σ. 14, 9 και «Επικτήτου Εγχειρίδιον, Μάρκου Αυρηλίου Τα εις εαυτόν. Παράφραση Σ. Δέλτα. Α. Ρολάνδη, Κινεζικός πολιτισμός και φιλοσοφία», Ελληνικά Γράμματα, τ. Α', τχ. 7, 15 Σεπτεμβρίου 1927, σ. 312 (υπογραφή: Κωνστ.), και «Δ. Σ. Μπαλάνου: ανακοινώσεις και ομιλίαι εν τω θρησκευτικω συνεδρίω της Λωζάννης [...]», αυτ., τ. Β', τχ. 1-2, 16 Δεκεμβρίου Ιανουαρίου 1928, σ. 65. Για τη στάση του Κ.Θ.Δ. απέναντι στους συγχρόνους του επιστήμονες, βλ. και τις βιβλιοκρισίες: «Ι. Κορδάτου, "Αρχαίες θρησκείες και Χριστιανισμός"», αυτ., τ. Α', τχ. 1, 15 Ιουνίου 1927, σ " «Κορδατισμός. Κ. Αογοθέτη, "Αι βάσεις της ηθικής κοινω- 4

10 50 ΜΛΡΙΛΙΖΛ ΜΙΙΤΣΟν Βρισκόμαστε ακόμη στις παρυφές του υποκειμενικού των ψυχικών αναγκών και του συναισθήματος. «Ο άνθρωπος που πονεί και που λαχταράει για το πρόβλημα που αγγίζει, δε θάναι ποτέ ο ιδεατός αντικειμενικός ερευνητής και ταξινόμος του», γράφει στον Παρμενίδη. Βρισκόμαστε ακόμη στον ένα μόνον άξονα, τη θεωρία, πολύ μακριά από την εμπειρική παρατήρηση, στις παρυφές της θεολογίας, αφού το αντικείμενο είναι η πίστη και οι αποδείξεις για την ύπαρξη του θεού. Και βέβαια η επιστήμη, καμία επιστήμη δεν μπορεί να απαντήσει θετικά ή αρνητικά για την ύπαρξη του όντος, μπορεί μόνο να εξηγήσει «το πώς γεννιέται μέσα στην ψυχή μας όποια έννοια θεϊκή» 40, όπως κάνει ο ψυχολογισμός ή η κοινωνική ανθρωπολογία, και αυτό χωρίς να ξέρει αν το αίτιο καλύπτει πράγματι το αποτέλεσμα. Post hoc, ergo propter hoc. Μετά τούτο" επομένως δια τούτο. Το ίδιο και το λογικό επιχείρημα. Στο άρθρο του «Πλαίσιο γύρω σε μερικές αποδείξεις για την ύπαρξη του θεού», τέλη του 1927, και λίγο αργότερα στο «Σημείωμα» για το στοίχημα του Πασκάλ, ο Λημαράς εξετάζει τις θεολογικές αποδείξεις και τις βρίσκει όλες λογικά ανεπαρκείς, διότι «δεν αποδείχνουνε τίποτε άλλο από την πίστη» 41. Το στοίχημα του Πασκάλ οδηγεί σε μια μεγάλη απαγωγή στο άτοπο και α ένα αδιέξοδο υπολογισμοί, προτού περάσει, πέρα από τον συλλογισμό, στην εντολή: «λιγόστεψε τα πάθη σου». II ανθρώπινη πίστη είναι μια καντιανή a priori aop(ç/r n μια αυταπόδεικτη βεβαιότητα. που δεν επιδέχεται ορθολογική περιβολή. «Εκείνο που ζητάμε από το φιλόσοφο», γράφει, «δεν είναι μια συλλογιστική σειρά που δεν θ' αποδείξει τίποτε' είναι η διάθεση που τη γεννάει [...] έτσι απόδειξη για την ύπαρξη του θεού είναι όχι η απόδειξη στην ουσία της, αλλά μοναχά στη μορφή της. Αρκεί μερικοί άνθρωποι να προφερουνε τη λέξη θεός επάνω στην κουβέντα τους, και κάθε σου απιστία γίνεται ξαφνικά κομμάτια». Με άλλη διατύπωση, «η μυστική δύναμη του λόγου, της λέξης [...] καθώς τη νιώθει ο ποιητής». Το καταφύγιο της γλώσσας, η παιδαγωγική αξία του Αυγουστίνου, η προσευχή του Πασκάλ. «Όσο για μένα», καταλήγει ο αρθρογράφος, με στοχαστικήν ακροβασία, που θα την επισημάνει ο Τέλλος Άγρας σ' ένα πατρικά ελεγκτικό του σχόλιο, «από τη θεωρία μου του θεού, μού γεννιέται η πιθανότητα της ύπαρξης μου [...] Εκεί στανίας και ο μέγας εθνικός κίνδυνος"», αντ., τ/. 2, 1 Ιουλίου 1927, σελ (αμφότερες με υπογραφή: Κωνστ.). 39. «Γράφουμε γιατί πιστεύουμε κι αγαπούμε», Παρμενίοη;, ό.π., σ «Πλαίσιο γύρω σε μερικές αποδείξεις για την ύπαρξη του θεού», ό.π., σ αντ., σελ. 7. Βλ. και θ. Βορέας, Εισαγωγή ει; την ιατοο'ιαν τη; φιλοσοφία;, ό.π., σ. 443: «αι περί της υπάρξεως δε του θεού προσφερύμεναι ατ-οδείξεις ελέγχονται ως ψευδώνυμοι συλλογισμοί, περιέχουσα', λήψιν του ζητουμένου, ήτοι λαμβάνουσαι ως αποδεικτικούς λόγους προτάσεις έχουσας ανάγκην αποδείξεως, και μετάβασιν εις άλλο γένος, ήτοι άλλο αποδεικνύουσαι αντί άλλου».

11 ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΦΡΟ.ΧΤΙΣΜΑΤΑ ( ΟΛΟ) 51 ματώ» 42. Σωστά διέγνωσε ο Άγρας το «διφορούμενο πνεύμα του άρθρου [...] ανάμεσα στην πίστη και στην απιστία, στο κήρυγμα και στον σκεπτικισμό, στην αποδοχή και στην άρνηση». Γιατί ο Δημαράς, προσεκτικός κατά τα άλλα, δεν απέφυγε ώς το τέλος τη λήψη του ζητουμένου. ((Πιστεύω, άρα υπάρχω» είναι ένα εμφανές αποδεικτικό άλμα, που αν αναλυθεί στα συστατικά του, ακυρώνεται. «Ζητώ το θεό, άρα υπάρχει» είναι μια δεύτερη παραλλαγή ψευδώνυμου συλλογισμ,ού. «Αφετηρία λοιπόν για την ύπαρξη του θεού είναι η ύπαρξη του ανθρά)που;» θα αναρωτηθεί ο Άγρας «και μάλιστα του "θρησκευτικού ανθρώπου"; Δεν υπάρχει θεός άσχετα απ' τον άνθρωπο;» 43 Φθάνουμε έτσι, το 1931, στον «Ψευδόμενο» ή «Προφύλαξις από μερικάς αυτοκτονίας του πνεύματος», καθώς διευκρινίζει ο υπότιτλος. Αυτοκτονία πνευματική είναι ακριβούς η παγίδευση του νου σε ψυχολογικές προτάσεις μερικής ισχύος, που νομίζονται αληθείς εν γένει, αποδεδειγμένες ή αυταπόδεικτες. «Εκείνος που λέγει την αλήθειαν δεν ψεύδεται / Ο Επιμενίδης λέγει την αλήθειαν / Ο Επιμενίδης δεν ψεύδεται [...] Ο Επιμενίδης λέγει ότι οι Κρήτες ψεύδονται [...] Ο Επιμενίδης είναι Κρης / Ο Επιμενίδης ψεύδεται)), κ.ο.κ. Με τον ίδιο τρόπο λειτουργούν όμως όλες οι ερμηνευτικές προτάσεις θεωριών που εισάγουν εξωνοητικά, συναισθηματικά ή βουλητικά στοιχεία ιδεολογία, όπως ίσως θα λέγαμε σήμερα: η οικονομική θεωρία (ο μαρξισμός), η σεξουαλική ερμηνεία (ο φροϋδισμός), αλλά και κάθε άλλη αιτιακή εξήγηση που δεν περιλαμβάνει στο αντικείμενο και τον εαυτό της. Το σόφισμα του ψευδόμενου δεν οδηγεί ούτε στην κατάφαση ούτε στην άρνηση της εκάστοτε ερμηνευτικής πρότασης: απλώς την υπονομεύει ως λογικό επιχείρημα. «Οποιαδήποτε επέμβασις του αυτοματισμού εις την σκέψιν την φονεύει γενετικά» 44. Ο «Ψευδόμενος» είναι λοιπόν μια νοητική άμυνα σε κάθε δογματισμό. Προειδοποιεί για τη συμβατικότητα και τη σχετικότητα των αληθειών, προετοιμάζει το νόμο των πολλαπλών αιτίων, όπως διατυπώνεται στο Δοκίμιο για την ποίηση: «μια επίσημη, χρήσιμη, απαραίτητη μάλιστα, μεθοδική διαπίστωση της ανεπαρκείας της επιστήμης μας για να αγκαλιάσει ακέρια την αιτιότητα ενός πνευματικού φαινομένου» 45. Βεβαιώνει πως η ματιά μας είναι πάντα στενότερη από το αντικείμενο: «Το φαινόμενο που μελετήσαμε, από οσεσδήποτε πλευρές κι αν το έχουμε ερμηνεύσει, εξακολουθεί να παραμένει άπειρα πολυπλοκότερο από το σύστημα ερμηνείας όπου το περικλείσαμε» 46. Υπο- 42. αντ., σ. 7, 8, και «Προεισαγωγικό σημείωμα για το στοίχημα [του Πασκάλ]», Ελληνικά Γράμματα, τχ. 4, 1 Φεβρουαρίου 1928, σ Τέλλος Άγρας, «Καλόπιστες απορίες», Ε/ά.ψικά Γράμματα, ό.π., σ «Ο Ψευδόμενος», ό.π., σ. 270 (ανατύπωση σ. 12). 45. Δοκίμιο για την ποίηση, ό.π., σελ. 68 (βλ. ανατύπωση, ό.π., σ. 94). 46. αντ., σ. 69 (και ανατύπωση, σ. 95).

12 52 ΛΙΛΡ1ΛΙΖΛ ΛΠΓΓ^ΟΤ δεικνύει μεθόδους ασφαλείας: «Το ερμάρι της ιστορίας ποτέ δεν άνοιξε με την χρήση ενός και μόνο κλειδιού» 47. Τέλος, βρίσκει διέξοδο στη στατιστική αντίληψη τ 6} ν πραγμάτων. Δεν είναι τυχαίο ότι το 1965, σε μια υποσημείωση στα «Συλλογικά φαινόμενα της παιδείας», ο Δημαράς δήλωνε πως θεωρούσε ακόμη χρήσιμη εκείνη τη νεανική εργασία και υπογράμμιζε τον στατιστικό χαρακτήρα των δύο προτάσεων: «οι Κρήτες είναι ψεύτες» και «ο Επιμενίδης είναι ψεύτης». Ταυτόχρονα ξανακινούσε το παιχνίδι του φαύλου κύκλου, προσθέτοντας στη σειρά το^ν συλλογισμών μια καινούρια υπόθεση: «αν αληθεύει για όλες τις θεωρίες ότι δεν έχουν αντικειμενική αξία, γεννημένες καθώς είναι από κίνητρα ψυχολογικά, τούτο ισχύει και για την θεωρία που το υποστηρίζει - έτσι πέφτουμε αθεράπευτα στο δίλημμα του ψευδόμενου, χωρίς την διέξοδο της στατιστικής» 48. Η μόνη πραγματική διέξοδος από τον κλοιό θα βρισκόταν προς την κατεύθυνση της διαχρονίας και της εμπειρίας που εξακριβώνεται. Και εν μέρει του σκεπτικισμ.ού. Ο «Ψευδόμενος» ήταν το τελευταίο αμιγώς φιλοσοφικό δοκίμιο αυτής της περιόδου. II αξιοποίηση της ψυχαναλυτικής μεθόδου, ένα χρόνο αργότερα, στο άρθρο «Μερικές πηγές της καβαφικής τέχνης» έδειχνε πως η μάχη δεν είχε δοθεί κατά της φροϋδικής ή άλλης σχολής ειδικά, αλλά αφορούσε οποιαδήποτε μονομέρεια 49. Στην επίθεση του Αρίστου Καμπάνη πως επιχειρεί μια «ψυχοπαθολογική δικαίωση» της τέχνης του Καβάφη, ο Δημαράς έδωσε νηφάλια την απάντηση ότι ο κριτικός, για να ξεδιαλύνει το μηχανισμό του ξένου έργου, «είναι καλό και σκόπιμο να μεταχειρισθεί όλα τα μέσα που του προσφέρουν οι συγγενείς επιστήμες, οι επιστήμες του ανθρώπου, η βιολογία, η ψυχολογία, η κοινωνιολογία» 50. Δεν θα επανέλθει στην ανάλυση του λογικού επιχειρήματος, ούτε θα σταθεί περισσότερο στη μεταφυσική θεωρία. Σε δεκάδες επιφυλλίδες στον ημερήσιο τύπο (Πρωία, Πολιτεία, Ελεύθερον Βήμα), στις τακτικές συνεργασίες του στην Πειθαρχία, στη Νέα Εστία, στο Δελ.τίο Κριτικής, στο Σήμερα, στον Κύκλο, στα Νέα Γράμματα, και αλλού, καταπιάνεται με θέματα πιο περιορισμένα και πιο επίκαιρα. Από το 1933, οι θεολογικοί του προβληματισμοί αναζητούν κοινωνικό αντίκρισμα: τον χριστιανικό κοινωνισμό, μια «επανάσταση της ψυχής εναντίον της ύλης», ατομική μεν, αλλά «πιο ριζική, πιο βαθιά, και πιο δύσκο- 47. «Ως η διψώσα έλαφος...», ό.π., σ ((Συλλογικά φαινόμενα της παιδείας», Σιηιποσιακά (Σνμπτώαεις-γλώσαα-γενεές), Αθήνα 1965, σ «Μερικές ηγές της Καβαφικής τέχνης», Ο Κύκλοζ, τ. Β', τχ. 3-4, Νοέμβριος 1932, σελ (βλ. τώρα Σνμμικτα, Γ', Πεοί Καβάφη, Φιλολογική επιμέλεια Γ. Π. Σαββίδης, Γνώση, 1992, σ ). 50. ((Κριτική, ποίηση και ψυχανάλυση», ιχέα Εστία, τ. 13, τχ. 145, 1 Ιανουαρίου 1933, σ

13 ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΦΡ Ο ΧΤΙΣΜΑΤΑ ( ) 53 λη, γιατί αποτελεί τη συνισταμένη από εκατομμύρια μικρές επαναστάσεις», και συνολικά αντίθετη προς το αστικό καθεστώς 51. Υποστηρίζει τη «Χριστιανική Κοινωνική Ένωση», οραματίζεται μια κοινωνία χριστιανών διανοουμένων, που θα αντισταθεί στον υλισμό των «αστείων». Κινείται αργά προς έναν χριστιανισμό των «μεσούν όρων». Η ορθόδοξη εκκλησία ως θεσμός τον απογοητεύει: «Σπάνια συνάντησα ορθοδόξους ιερωμένους που να στέκονται ηθικά στο ύψος της αποστολής τους» 52. Εκπροσο^πούν συνήθως την ακραία κοινωνική συντήρηση: «Εσυνήθιζαν να βάζουν από τη μια μεριά κρεοφαγία, "έθνος, θρησκεία και γλώσσα" (δηλ. την καθαρεύουσα), και από την άλλη τους αιρετικούς, τους "μαλλιαρούς, χορτοφάγους, μασσώνους" και τους αθέους» 53. Όσο για τις επίσημες Αρχές, την Αρχιεπισκοπή: «τη συναντάει [κανείς] διαρκώς στην πλατεία, ή μάλλον στο θεωρείο. Ως είδος αρχαίος χορός, αμέτοχος στη μεγάλη πράξη που παίζεται [,..]» 54. Σε αντίθεση με την Παπική εκκλησία, που ανανέωσε τη φιλοσοφική ζήτηση μέσα στους κόλπους της, η ορθοδοξία εκτρέφει ακόμη τη χρησιμοθηρία και τα ηθικά αιτήματα 00, L ι αυτό οι πνευματικοτεροι νέοι στρέφονται προς τον κομμουνισμό: «γιατί δίνει τροφή στη θρησκευτικότητα τους, μια θρησκευτικότητα που η σημερινή Εκκλησία είχε αφήσει ώς τα τώρα πεινασμένη και διψασμένη» 56. II «ψυχή μας μοναστήρι». Αυτή ήταν η μοναχική πρόταση του Δημαρά απέναντι στο κοινωνικό πρόβλημα. Στη διαμάχη του με τον Θεοτοκά, το 1932, με τον Παύλο Γκίκα [= Ηλία Τσιριμίόκο], το 1933, δεν δίσταζε μάλιστα να ταυτίσει τον νεοαστισμό, «μια πρόταση συμβιβασμού ανάμεσα σε αρχές ασυμβίβαστες» 57, με τον κομμουνισμό, θεωροόντας αμφότερους «καρπό και συνέπεια των αρχών της Αναγέννησης», αλλά τον δεύτερο ειλικρινέστερο του πρώτου στις επιδιώξεις του. «Ένας κόσμος γερασμένος, ατροφικός, ο αντιχριστιανικός κόσμος της Αναγεννήσεως, έδωσε ύστερα από πτώσεις διαδοχικές, τελευταίο του καρπό, τον ιστορικό υλισμό» 08. Από τον ίδιο κόσμο γεννήθηκαν όμως «ο μηχανισμός και η κεφαλαιοκρατία [που] απομυζούν το σώμα και μαραίνουν το 51. «Τεχνίτη έργον, αδρανεί έλεος», Νέα Εστία, τ. 13, τχ. 147, 1 Φεβρουαρίου 1933, σ «Μυστήρια», Νέα Εστία, τ. 13, τχ. 149, 1 Μαρτίου 1933, σ «Τεχνίτη έργον...», ό.π. 54. «Μυστήρια», ό.π. 55. Βλ. «Δ. Σ. Μπαλάνου: ανακοινώσεις και ομιλίαι...», ό.π. 56. «Τεχνίτη έργον...», ό.π., σ «Εμπρός στο κοινωνικό πρόβλημα», εφ. Πολιτεία, 15 Μαρτίου Βλ. και «Παύλου Γκίκα, "Έλεγχος του αστικού ιδεαλισμού"», Νέα Εστία, τ. 14, τχ. 167, 1 Δεκεμβρίου 1933, σ «Αλληλογραφία», Νέα Εστία, τ. 13, τχ. 150, 15 Μαρτίου 1933, σ Βλ. και «Δευτερολογία», εφ. Πολιτεία, 5 Απριλίου 1932.

14 54 ΜΑΡΙΛΙΖΛ ΜΗΤΣΟΥ πνεύμα», ο άκρατος επιστημονισμός, η ολέθρια παραφροσύνη 59. Οι νέοι κομμουνιστές είναι πλανεμένοι ιδεολόγοι. «Στων περισσοτέρων τις ψυχές βρήκα ριζωμένη μια γεμάτη πάθος αγάπη για τον άνθρωπο, μια μεγάλη δεκτικότητα στον πόνο των συνανθρώπων τους» 00. Οι νέοι ουμανιστές, αντίθετα, είναι πλανεμένοι οπαδοί της υποκρισίας. Ζητούν να στήσουν εξ υπαρχής έναν πολιτισμό στηριγμένο στην ψευτιά. Καμώνονται πως, αν φυτέψουν τον ίδιο σπόρο, το δέντρο που θα φυτρώσει θα είναι άλλο. Η ατυόρριψη του χρεωκοπημένου ουμανισμού και της πίστης στις «ασθενείς ανθρώπινες δυνάμεις» το μυαλό, η απόρριψη της ηθικής 61, έφερναν αυτόν τον «κακό αστό» στους αντίποδες του Διαφωτισμού: στην κατάφαση της Μεσαιωνικής θεοκρατίας 62. Ταξιδεύοντας μέσα στον ιστορικό χρόνο, ο Κωνσταντίνος Δημαράς έκανε τώρα σταθμό στο Βυζάντιο. Οι Σημειώσεις για τον τάφο του Γεμιστού (1935) μαρτυρούν την αμέριστη αφοσίωση του στο πνεύμα του ανατολικού μυστικισμού, ό,τι ακριβώς είχε απαρνηθεί ο φιλόσοφος για να γίνει Πλήθων και να «διαλαλεί τον ελληνισμό του», χωρίς να ξέρει ότι «η πολύθεη πανσπερμία που διδάσκει, αυτό ακριβώς εκφράζει, τους κινδύνους και την καταδίκη ενός Βυζαντίου που πάει να γίνει Ελλάδα)) 63. Η συνέπεια αυτού του συλλογισμού και η συνέχεια του ταξιδιού αποτελούν ένα άλλο, πολύ μεγάλο κεφάλαιο της πνευματικής βιογραφίας του Δημαρά 04. «Η σκέψη μου είναι ότι ξεκίνησα από βασικά θέματα, τα οποία εξακολουθούν και σήμερα να με απασχολούν, coç μεθόδευση πάντοτε, αλλά συνεχώς 59. «Εμπρός στο κοινωνικό πρόβλημα», ό.π. Βλ. και «Δευτερολογία», ό.π.: «Ο κομμουνισμός είναι, ιστορικά και λογικά, καρπός και συνέπεια των αρχών που υποστηρίζει ο κ. Θεοτοκάς». 60. «Δευτερολογία», ό.π. 61. «Δεν πιστεύουμε στη δύναμη και στην καλωσύνη του ανθρώπου [...] ξέρουμε πόσο βαρειά κι αληθινή κληρονομιά είνε το προπατορικό αμάρτημα», αντ. 62. «Ας επιστρέψ[ουμε] στις χριστιανικές αξίες, όπως διαμορφώθηκαν την εποχή του Μεσαίωνος [...] Αλλοιώς θα τραβήξουμε εμπρός ~ζος το γκρεμό. Terliiim non riatiir». «Εμπρός στο κοινωνικό πρόβλημα», ό.π. 63. Σημειώσεις για τον τάφο του Γεμιστού, Αθήνα 1936, σ Η στροφή του Κ.Θ.Δ. στο Βυζάντιο, που διαπιστώνεται από το 1933, πιθανότατα δηλώνει, πέρα από την ιστορική δίψα, και μια επιθυμία «να σκελετώσ[ει] χριστιανικά τη φιλοσοφική [του] σκέψη» με την ανατολική θρησκευτική παράδοση: μετά τον Αυγουστίνο, τον Ακινάτο, τον ΓΙασκάλ, αναζητεί ερείσματα στην πατερική φιλολογία, υπερασπίζεται το «θαύμα και το δράμα» της ορθοδοξίας, προτείνει την έκδοση χριστιανικής βιβλιοθήκης. Βλ. σχετικά, «Για μια Χριστιανική βιβλιοθήκη», Νέα Εστία, τ. 13, τχ. 154, 15 Μαίου 1933, σ , και ((Χριστιανικός πολιτισμός», εφ. Ελεύθερον Βήμα, 17 Ιουνίου 1940.

15 ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΦΡΟΧΤΙΣΜΑΤΑ ( ) 55 αναλυόμενα περισσότερο και συμπληρωνόμενα. Η ύλη, το υλικό, άλλαξε - τα εργαλεία, από την ώρα που τα κατασκεύασα, ετελειοποιήθηκαν, ίσως, αλλά δεν άλλαξαν» 65. Είναι τα λόγια του νοικοκύρη, πριν από 10 χρόνια. Το επιβεβαίωσε, άλλωστε, στην πράξη, αποδεχόμενος την ανατύπωση νεανικών του εργασιών, χωρίς αναθεώρηση: «Δεν απαρνούμαι τους δρόμους όπου επερπάτησα προτού να μποο στην τελική ευθεία», γράφει στον νέο Πρόλογο του Δοκιμίου για την ποίηση, τον Αύγουστο «Ας μείνουν τα τεκμήρια που μαρτυρούν γι' αυτήν την πορεία» 66. Γιατί στην ιστορία του ανθρώπου και των πολιτισμοί, «το παλιότερο μάς εξηγεί πούθε ήρθε η ύστερη περίπτωση [...]' το μεταγενέστερο έρχεται να αποκαλύψει ό,τι ενυπήρχε δυνάμει» 67. Ο θερμογράφος, η χρωστική, τα κοπάδια, ποιητικές μεταφορές μεγάλης ακρίβειας, φαίνεται έτσι να είναι η μακρινή απόληξη του Ψευδόμενου, το κέρδος μ,ιας πολύχρονης προσπάθειας να απαλλαγεί η σκέψη από την αυθαιρεσία του υποκειμενισμού, και η γλώσσα από τις παγίδες που η ίδια μπορεί να παράγει. Μια διαρκής υπενθύμιση για τη συμβατικότητα της γλώσσας και για τη ρευστότητα των πραγμάτων. Ένα εχέγγυο σχετικής αντικειμενικότητας. «Η εποχή μας», έλεγε ο Δημ,αράς το 1987, «έθεσε και επροσπάθησε να επιλύσει ένα πρόβλημα: πώς να επιβληθεί στην μελέτη της ιστορίας, ως κέντρο αναφοράς, η ποσοτική ανάλυση, η στάθμιση, το αντικειμενικό, δηλαδή, τεκμήριο, σε έναν χώρο, ο οποίος πάντοτε υπάρχει κίνδυνος να υποστεί διάβρωση, από στοιχεία αστάθμητα, του υποκειμενικού κόσμου» 68. Με την ίδια λογική πρέπει να σκέφτηκε: «Ας μείνουν Ο Ψευδόμενος (1931), οι Σημειώσεις για τον τάφο του Γεμιστού (1936), το Δοκίμιο για την ποίηση»^ Συνεντεύξεις, ό.π., σ «Ένα σχόλιο (1990)», Δοκίμιο για την ποίηση, ό.-., σ Παπαοοηγόποΐ'λος, ό.π., σ «Η στάθμιση του ποιοτικού...», ό.τι., σ Δοκίμιο..., ό.π. Ας προστεθεί, ως ανεκδοτολογική λεπτομέρεια, ότι, το 1990, ο Κ.Θ.Δ., συνεπής στην άποψη του ότι «όλοι, μικροί, μέτριοι, μεγάλοι [...] συμβάλλουμε στο γίγνεσθαι της ιστορίας» (αντ., σ. 23) είχε προτείνει στον Γ. II. Σαββίδη τη δημοσίευση, στον Μολνβδοκονδυλοπελεκητή, φοιτητικής του εργασίας για τον Ψυχάρη («Εγκώμιο του Ψυχάρη»), χρονολογημένης το 1925.

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ.

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. 24 ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. Οι σκεπτικιστικές απόψεις υποχώρησαν στη συνέχεια και ως την εποχή της Αναγέννησης κυριάρχησε απόλυτα το αριστοτελικό μοντέλο. Η εκ νέου αμφιβολία για

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ03 www.p-theodoropoulos.gr Περίληψη Στην εργασία αυτή επιχειρείται μια ερμηνεία της λογικής αλήθειας

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης Δώρα Μαρκάτου, επίκ. Καθηγήτρια Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ RICHARD DAWKINS «ΤΗΕ GOD DELUSION» («Η ΠΕΡΙ ΘΕΟΥ ΑΥΤΑΠΑΤΗ») Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 08/07/2007 00:00 Του Π. Ν. ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΥ Η ανθρωπότητα και

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων 113 Φιλολογίας Ιωαννίνων Η Φιλοσοφική Σχολή ιδρύθηκε στα Ιωάννινα και λειτούργησε για πρώτη φορά κατά το ακαδημαϊκό έτος 1964-65 ως παράρτημα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Β.Δ.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑ Α Α Α.1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων της Στήλης Α και δίπλα το γράµµα της θέσης που αποδίδεται στον καθένα από αυτούς από τη Στήλη Β.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1.Ο Πρωταγόρας παρουσιάζει στο σημείο αυτό μια ιδιαιτέρως ρηξικέλευθη τοποθέτηση σχετικά με την έννοια και το σκοπό της τιμωρίας. Η τιμωρία, σύμφωνα με τον Πρωταγόρα δεν είναι εκδίκηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ. 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας

ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ. 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας 1. Μια διαδεδομένη αντίληψη περί επιστήμης Γνώση / Κατανόηση των φαινομένων του φυσικού κόσμου

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ &

ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ Τι είναι αρχείο; Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για να χαρακτηρίσουμε μια πληροφορία ως αρχειακή; Τι είναι αρχειονομία; Ποιος είναι ο αρχειονόμος;

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΛΥΚΕΙΟΥ - ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΛΥΚΕΙΟΥ - ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΛΥΚΕΙΟΥ - ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 Κωδικός Βιβλίου Τίτλος Βιβλίου Βαθμίδα/Τάξη 22-0001 ΑΛΓΕΒΡΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ 22-0002 ΑΛΓΕΒΡΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ (ΛΥΣΕΙΣ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ) 22-0003

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης 1 ηµ. Τζωρτζόπουλος ρ. Φιλοσοφίας Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ02 Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης Αριστοτέλης Ενότητα 15η 1. Μετάφραση Γι αυτόν που ασχολείται µε το σύστηµα διακυβέρνησης, πιο ειδικά µε

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Επιχειρηματίας είναι ο άνθρωπος που κινητοποιεί τους απαραίτητους πόρους και τους εκμεταλλεύεται παραγωγικά για την υλοποίηση μιας επιχειρηματικής ευκαιρίας με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας «Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και δημιουργικές δραστηριότητες Συμπεριλαμβάνεται CD με φωτογραφικό υλικό Το πορτοκάλι με την περόνη: υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα)

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) 334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) Ιστορικό Σημείωμα γαι την Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας Η Παιδαγωγική Ακαδημία Φλώρινας ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1941, δηλ. κατά την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών Γ Οµάδα Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας 11ο Μάθηµα Διερεύνηση Προϋποθέσεων Διδασκαλίας - Α : Η θεωρία του Jean Piaget για τη νοητική ανάπτυξη του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Υποχρεωτικά Εξ. Διδ. Μον. Πιστ.Μον. Διδάσκων. 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης

Υποχρεωτικά Εξ. Διδ. Μον. Πιστ.Μον. Διδάσκων. 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης 1 ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014 2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης 31Υ007 Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη & 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης Ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν.

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι μόνος είναι απλά ένα όνειρο. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι με άλλους μαζί είναι πραγματικότητα. John Lennon Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως

Διαβάστε περισσότερα

πίστη είναι κάτι ανεξήγητο. Αυτός είναι ο Θεός στην Ευρύτερη Κοινότητα. Και από εδώ πρέπει να ξεκινήσετε.

πίστη είναι κάτι ανεξήγητο. Αυτός είναι ο Θεός στην Ευρύτερη Κοινότητα. Και από εδώ πρέπει να ξεκινήσετε. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΘΕΟΣ; ΣΤΗΝ ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ, Ο ΘΕΟΣ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΗ. Στην Ευρύτερη Κοινότητα, ο Θεός είναι εμπειρία. Στην Ευρύτερη Κοινότητα, ο Θεός είναι επικοινωνία βαθιών ενοράσεων και αναγνώρισης του ενός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΔΕΥΤΕΡΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΠΟ31 ΘΕΜΑ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΔΕΥΤΕΡΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΠΟ31 ΘΕΜΑ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΔΕΥΤΕΡΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΠΟ31 ΘΕΜΑ «Προτάξτε τρεις βασικές προϋποθέσεις της Επιστημονικής Επανάστασης. Αναλύστε και τεκμηριώστε τις επιλογές σας» Επαναδιατύπωση του θέματος- Στόχοι της εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

37 ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ

37 ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ 37 ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Η ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΑΦΙΕΡΩΝΕΤΑΙ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΠΑΠΑΚΩΣΤΟΥΛΑ-ΓΙΑΝΝΑΡΑ 18-20 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2010

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

1 ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ B ΛΥΚΕΙΟΥ (Θεωρία Σχολικού βιβλίου, σελ. 249-257) A.ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΓΡΑΠΤΟ ΛΟΓΟ 1. Κρατώ σηµειώσεις κατά παράγραφο 1. Εντοπίζω τα κύρια συστατικά της παραγράφου 2. Παρουσιάζω παραλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

Σ ένα συνοριακό σταθμό

Σ ένα συνοριακό σταθμό Σ ένα συνοριακό σταθμό - Αντώνη Σαμαράκη Σχεδιασμός πρότασης: Μαρία Παπαλεοντίου, Φιλόλογος Δημιουργία κλίματος δεκτικότητας Προβάλλονται εικόνες σχετικές με σταθμούς και τρένα με μουσική υπόκρουση και

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Στην Αγορά των αρχαίων Αθηναίων (με τον Κ. Βέτση), Γνώση, Αθήνα 19893, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 20064 (έκδοση αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη) Αρχαιολογία Ένα ταξίδι στο παρελθόν, οδηγός για παιδιά, Κέδρος,

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα.

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. Οι φορείς της αγωγής στην Αθήνα Βαθμίδες αγωγής Παιδευτικά μέσα A).. α).......

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΕΣ - ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΕΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014 -ΜΑΪΟΣ 2015

ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΕΣ - ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΕΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014 -ΜΑΪΟΣ 2015 ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΕΣ - ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΕΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014 -ΜΑΪΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΤΑΞΕΙΣ ΩΡΑ ΘΕΜΑ ΤΟΠΟΣ 4 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2014 Α, Β, Γ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ :ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ Ή ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 5 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Εργαστήρι Λεσχών Ανάγνωσης. Πάρος 2-6 Ιουλίου 2007

2 ο Εργαστήρι Λεσχών Ανάγνωσης. Πάρος 2-6 Ιουλίου 2007 2 ο Εργαστήρι Λεσχών Ανάγνωσης Πάρος 2-6 Ιουλίου 2007 Περίληψη Η Αλίκη µισεί τα µαθηµατικά και θεωρεί πως δε χρησιµεύουν σε τίποτα. Μια µέρα που κάθεται και διαβάζει στο πάρκο, ένα παράξενο άτοµο την προσκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002

37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002 37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ, «ΠΛΑΤΩΝΑ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ» ΤΑΞΗ: Γ, ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: Αρετή Πότσιου, ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗΣ: Νίκος Κοκκινάκης

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ, ΣΥΖΗΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΙΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis)

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23 ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας παρουσιάσει τις βασικές έννοιες των ελέγχων υποθέσεων, θα ήταν, ίσως, χρήσιμο να αναφερθούμε σε μια άλλη περιοχή στατιστικής συμπερασματολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014 2015

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014 2015 09:00-12:00 Μεσαία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014 2015 ΔΕΥΤΕΡΑ, 08-06-2015 ΤΡΙΤΗ, 09-06-2015 ΤΕΤΑΡΤΗ, 10-06-2015

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΤΙΤΛΟΣ ISBN ΕΚΔΟΣΗ

ΜΑΘΗΜΑ ΤΙΤΛΟΣ ISBN ΕΚΔΟΣΗ 1 η ΤΑΞΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ (Παρουσίαση Λογοτεχνικών Κειμένων) ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Σαρρή, Ζ., Τα στενά παπούτσια ΠΑΤΑΚΗΣ Τριβιζάς, Ε., Το σεντούκι με τις πέντε κλειδαριές ΚΕΔΡΟΣ α. Αρχαία Ελληνική Γραμματεία

Διαβάστε περισσότερα

* Συνδέεται άμεσα η αξιολόγηση με τη μισθολογική προαγωγή στον επόμενο βαθμό.

* Συνδέεται άμεσα η αξιολόγηση με τη μισθολογική προαγωγή στον επόμενο βαθμό. Ανακοίνωση της ΔΑΚΕ Καθηγητών Δ.Ε, για το σχέδιο Π.Δ για την Αξιολόγηση Κατατέθηκε από το Υπουργείο Παιδείας προς διαβούλευση το σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος για την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών. Μία

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270)

Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία: 1. Η αναπόληση

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 52 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪΔΗ-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Φιλολάου & Εκφαντίδου 26 : Τηλ.: 2107601470 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ 2012 «Λαϊκισμός, η βασιλεύουσα δύναμη» Επιχειρώντας κανείς

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Θεολογίας. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια

Τμήμα Θεολογίας. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια Τμήμα Θεολογίας Α.Π.Θ. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Α. ΤΟΜΕΙΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Το Τμήμα Θεολογίας της Θεολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ «ΠΡΟΟ ΟΣ» ΕΣΠΕΡΙ ΩΝ 104 ΚΑΛΛΙΘΕΑ, 210.9514517 ΑΙΓΑΙΟΥ 109 ΝΕΑ ΣΜΥΡΝΗ, 210.9355996 www.proodos.gr Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ «ΠΡΟΟ ΟΣ» ΕΣΠΕΡΙ ΩΝ 104 ΚΑΛΛΙΘΕΑ, 210.9514517 ΑΙΓΑΙΟΥ 109 ΝΕΑ ΣΜΥΡΝΗ, 210.9355996 www.proodos.gr Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ «ΠΡΟΟ ΟΣ» ΕΣΠΕΡΙ ΩΝ 104 ΚΑΛΛΙΘΕΑ, 210.9514517 ΑΙΓΑΙΟΥ 109 ΝΕΑ ΣΜΥΡΝΗ, 210.9355996 www.proodos.gr 1 Ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΦΡΑΣΗ ΕΚΘΕΣΗ Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 6 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ Τάξη: Γ ΕΠΑΛ Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Κείμενο «Όπλο επιβίωσης» η δια βίου εκπαίδευση και η κατάρτιση. Στο ευρωπαϊκό προσκήνιο τίθεται

Διαβάστε περισσότερα

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε.

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε. Μάχη Νικολάρα: Θα μιλήσουμε για τον τομέα της εκπαίδευσης από μια άλλη σκοπιά. Οι ανακοινώσεις του Υπουργείου Παιδείας εχθές ανέτρεψαν κατά κάποιο τρόπο τον προγραμματισμό αυτής της εκπομπής, όμως όλα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Α. ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης ΜΕΓΑΛΟΙ ΕΦΕΥΡΕΤΕΣ - ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ Αϊνστάιν Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης Περιεχόµενα Κεφάλαιο 1:...3 Κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Φοιτητής: Παύλου Νικόλαος, Α.Ε.Μ: 2245, Ε Εξάμηνο Σχολείο: 1 ο Πειραματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Το μαγικό ραβδάκι Το ίδιο έγινε με όλα τα γεγονότα, τα πρόσωπα και τα πράγματα που άγγισε με το μαγικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

«Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου»

«Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου» Γράψε ένα Τίτλο για την εφημερίδα εδώ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΑΠΟ τα ΠΑΙΔΙΑ ΤΕΧΝΗ σελ. 4 γράψε την ημερομηνία εδώ «Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου» Αφιέρωμα για την σχέση «Πόλη + Φύση» «Να μεγάλωναν ας πούμε οι

Διαβάστε περισσότερα

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008) Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΜΑΘΗΤΩΝ 1. Ατομικά ΑΤΟΜΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ Επειδή οι φάκελοι κατατίθενται στο τέλος του τετραμήνου (μαζί με την Ερευνητική Έκθεση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΜΟΣ. 2. Στοιχεία Οπτικής - Θεωρία Χρώματος - Φωτομετρία (3) (3) 3. Εισαγωγή στην Ανθρωπολογία της Τέχνης 3 4. Αισθητική Ι 3

ΚΟΡΜΟΣ. 2. Στοιχεία Οπτικής - Θεωρία Χρώματος - Φωτομετρία (3) (3) 3. Εισαγωγή στην Ανθρωπολογία της Τέχνης 3 4. Αισθητική Ι 3 ΚΟΡΜΟΣ Α Εξάμηνο /Φροντιστήριο 1. Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Τέχνης Ι 2. Στοιχεία Οπτικής - Χρώματος - Φωτομετρία. Εισαγωγή στην Ανθρωπολογία της Τέχνης 4. Αισθητική Ι 5. Ζωγραφικής Ι 6. Γλυπτικής Ι

Διαβάστε περισσότερα

εξισώσεις-ανισώσεις Μαθηματικά α λυκείου Φροντιστήρια Μ.Ε. ΠΑΙΔΕΙΑ σύνολο) στα Μαθηματικά, τη Φυσική αλλά και σε πολλές επιστήμες

εξισώσεις-ανισώσεις Μαθηματικά α λυκείου Φροντιστήρια Μ.Ε. ΠΑΙΔΕΙΑ σύνολο) στα Μαθηματικά, τη Φυσική αλλά και σε πολλές επιστήμες Με τον διεθνή όρο φράκταλ (fractal, ελλ. μορφόκλασμα ή μορφοκλασματικό σύνολο) στα Μαθηματικά, τη Φυσική αλλά και σε πολλές επιστήμες ονομάζεται ένα γεωμετρικό σχήμα που επαναλαμβάνεται αυτούσιο σε άπειρο

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις αισθήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Μιμίκα Κρανάκη, Ένα τόπι χρωματιστό

Μιμίκα Κρανάκη, Ένα τόπι χρωματιστό Μιμίκα Κρανάκη, Ένα τόπι χρωματιστό Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α Γυμνασίου Απαντήσεις ερωτήσεων σχολικού βιβλίου σχ. βιβλίο (σελ. 184) Γυμνάσιο: 9.000 μαθήματα με βίντεο-διδασκαλία για όλο το σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ www.romvos.edu.gr ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1) Ο συγγραφέας αναφέρεται στην απαράµιλλη οµορφιά της Ελλάδας, καθώς επίσης και στον κίνδυνο καταστροφής της εξαιτίας του τουρισµού. Επισηµαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ίας νου ω αραγ ου π ς ν θεση ης κειµέ ν. κ θούν έ υ ς ο ω ψ η λ τ τ ι η ίλ ία έχε ακο εµά Περι θοδολογ α της περ πτυξη θ οτήτων ί ά ν ε M θοδολογ ατική αν απάνω ε η

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Οδηγίες για τη διδακτέα - εξεταστέα ύλη μαθημάτων Α τάξης Ημερησίου Γενικού Λυκείου και Α και Β τάξεων Εσπερινού Γενικού Λυκείου

ΘΕΜΑ: Οδηγίες για τη διδακτέα - εξεταστέα ύλη μαθημάτων Α τάξης Ημερησίου Γενικού Λυκείου και Α και Β τάξεων Εσπερινού Γενικού Λυκείου ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Α ----- Ταχ. Δ/νση: Ανδρέα Παπανδρέου 37 Τ.Κ. Πόλη:

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Κάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα Σειρά: Εκπαιδευση Σχολικά βοηθήματα (για το Λύκειο) Πλάτωνος Πρωταγόρας Γ Λυκείου Θεωρητική Κατεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ Κριτική στην Πλατωνική θεωρία των ιδεών : Ποια η σχέση των Πλατωνικών ιδεών με την αισθητή πραγματικότητα ; Δύο δυνατότητες

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ Κριτική στην Πλατωνική θεωρία των ιδεών : Ποια η σχέση των Πλατωνικών ιδεών με την αισθητή πραγματικότητα ; Δύο δυνατότητες ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ Κριτική στην Πλατωνική θεωρία των ιδεών : Ποια η σχέση των Πλατωνικών ιδεών με την αισθητή πραγματικότητα ; Δύο δυνατότητες Α Ο ιδέες παριστάνονται στα αισθητά αντικείμενα Β Τα αισθητά αντικείμενα

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη της Αυτογνωσίας και της ηµιουργικότητας. των Μαθητών του Λυκείου: Μία έρευνα ράση

Ανάπτυξη της Αυτογνωσίας και της ηµιουργικότητας. των Μαθητών του Λυκείου: Μία έρευνα ράση Ανάπτυξη της Αυτογνωσίας και της ηµιουργικότητας των Μαθητών του Λυκείου: Μία έρευνα ράση Στόχοι και άξονες της έρευνας-δράσης Στόχος του προγράµµατος ήταν η επιµόρφωση εκπαιδευτικών ευτεροβάθ- µιας εκπαίδευσης,

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Κείμενο Τρίτη ηλικία

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Κείμενο Τρίτη ηλικία ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο Τρίτη ηλικία Η «τρίτη ηλικία» ή τα γηρατειά είναι μια συνεχιζόμενη και εξελισσόμενη διαδικασία, που αρχίζει σε διαφορετική στιγμή και εξελίσσεται με διαφορετικό ρυθμό. Ακόμη,

Διαβάστε περισσότερα