ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΜΑΤΑ TOT Κ. Θ. ΔΗΜΑΡΑ ( )

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΜΑΤΑ TOT Κ. Θ. ΔΗΜΑΡΑ (1926-1940)"

Transcript

1 ΜΑΡΙΛΙΖΑ ΜΗΤΣΟΥ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΜΑΤΑ TOT Κ. Θ. ΔΗΜΑΡΑ ( ) «Δεν υπάρχουν νύκτες του Πασκάλ» «Όλα είναι μέσα σε όλα»: Δυο οικείες γνωμικές φράσεις, αποσπασμένες από διαφορετικά αυτοβιογραφικά κείμενα 1, μια απόλυτα αποφατική κρίση και μια καθολική καταφατική, προστατεύουν την πνευματική βιογραφία του Κ. Θ. Δημαρά την ανάγνωση της βιογραφίας του από τις απότομες στροφές. Η ιστορία, η ατομική όσο και η συλλογική, είναι λοιπόν ομαλή, ευθύγραμμη πορεία; «Η ευθεία γραμμή είναι κάτι πλασματικό», μας έχει απαντήσει κατ' επανάληψη ο Δημαράς, «έχουμε αιχμές». Η ευθεία γραμμή, σαν τις περιόδους, τα κεφάλαια, τις τομές, είναι μια σύμβαση στατική του νου όταν ιστορεί. Αλλά «του στατικού δεν υπάρχει ιστορία» 2. Αν χρειαζόταν να εικονογραφήσουμε το εργαστήρι του Δημαρά, στη διαχρονία του, θα είχαμε ίσως να διαλέξουμε ανάμεσα σε τρεις ισοδύναμες κινηματογραφικές εικόνες ή μεταφορές, που επανέρχονται σαν μουσικά μοτίβα στο ώριμο έργο του. Η πρώτη θα έδειχνε το μηχάνημα του θερμογράφου καθώς «εγγράφει σε ελισσομένη χάρτινη ταινία τους ελάχιστους κραδασμούς στην θερμοκρασία της ημέρας, και συνάμα τις μεγάλες καμπύλες: την κατώτατη και την ανώτατη σε κάθε μέρα» 3. Η δεύτερη θα ήταν η εικόνα της χρωστικής που 1. Πρόλογος, Ιστορικά Φροντίσματα, Α' Ο Διαφωτισμός και το κορύφωμα του, εκδοτική φροντίδα Πόπη Πολέμη, Πορεία, 1992, σ. 12, και Συνεντεύξεις, Ερμής, 1986, σ Συνεντεύξεις, ό.π., σ. 48 και 54. Βλ. και «Η στάθμιση του ποιοτικού και η περιοδίκευση στην ιστορία», Ο Ερανιστής, 19, 1993, σ. 11 «Η έννοια της περιόδου στην ιστορία είναι, βεβαίως, αίτημα, απαίτηση του νου: ο άνθρωπος δεν μπορεί να συλλάβει την ρευστότητα των φαινομένων καθό ρευστότητα, όπως δεν μπορεί να συλλάβει το γίγνεσθαι καθό γίγνεσθαι. Ο νους μας, δηλαδή, όπως και το μάτι μας, πιάνει μόνο το στατικό». Επίσης Ελληνικός Ρωμαντισμός, Ερμής, , σ. 472: «Η κατά περιόδους διαίρεση [...] είναι κατά πρώτον λόγο μια απαίτηση του μυαλού μας στην προσπάθεια του να δώσει ένα νόημα στο ξετύλιγμα της ιστορίας». 3. «Η στάθμιση του ποιοτικού...», ό.π., σελ. 13. Βλ. και Ελληνικός Ρωμαντισμός, ό.π., σ. ιβ': «Ο θερμογράφος [...] εκφράζει καλά τα έργα του ιστοριογράφου των συνειδήσεων. Βέβαια, ιστοριογράφοι των συλλογικών σωμάτων θέλουμε να είμαστε, να εγγράφουμε τα μεγάλα τους κινήματα" αλλά για την εγγραφή αυτήν, για την γνωριμία της, για την μελέτη

2 ΜΛΡ1ΛΙΖΛ.ΜΗΤΣΟΥ απλώνεται και καλύπτει σταδιακά μια υγρή επιφάνεια, επιβάλλει ολότελα το χρώμα της, και ύστερα λίγο λίγο ελαττο^νεται, για να χαθεί στο τέλος οριστικά. Και η τρίτη, η ποιμενική, που είναι δανεισμένη από τον Βολταίρο, θα παρουσίαζε τα δυο κοπάδια, το μεγάλο δίπλα στο μικρό, και τη βαθμιαία μεταβολή των αναλογιών τους 4. Θα ήταν και οι τρεις μηχανεύματα, για να παρασταθούν, με την εναλλαγή στατικών σκηνών και το συνδυασμό τους, οι συνέχειες και οι ασυνέχειες μιας πνευματικής διαδρομής 0. Να δανειζόμαστε τα επιστημονικά σύνεργα του Δημαρά, όταν αναφερόμαστε στη δουλειά του. μάς το έχει υποδείξει ο ίδιος, στις ποικίλες αυτοβιογραφικές του φανερώσεις της τελευταίας δεκαετίας. Κάτι που πράγματι εντυπωσιάζει, όταν τον ακούμε να εξιστορεί τη βιοτή του ή να εκθέτει τη θεο^ρία του είναι πως όχι μόνο ορίζει με ακρίβεια τις αιχμές της πνευματικής του πορείας πρόσωπα και ιδέες και καταστάσεις που τον σημάδεψαν. αλλά, το κυριότερο, προσεγγίζει το παρελθόν του με την ίδια ιστορική μεθόδευση που χρησιμοποιεί όταν μελετά τα φαινόμενα του πολιτισμού. Πολλαπλά αίτια 6, διψχόσα έλαφος', διαδοχικές προσεγγίσεις 8. Η επιστημονική του ενδοσκόπηση εκτελείται της με όλα τα συμπεράσματα που ανάγουν προς τις μεγάλες γραμμές απαραίτητο είναι να γνωρίσουμε προότα τους μικρούς κραδασμούς, όπως εμφανίζονται στους επιμέρους φορείς τους, στα άτομα». 4. «Η στάθμιση του ποιοτικού...», ό.π.. σ «er., σ. 1 Ι -12: «για την όραση μας εφευρέθηκαν μηχανεύματα που επιτρέπουν, με την γοργή παρουσίαση μιας σειράς από εικόνες, να φθάνουμε στην παράσταση των κινήσεων. Φυσικά, πρόκειται, μιλούμε ζ8ώ, για τον κινηματογράφο, και, πριν από αυτόν ακόμη, για τις lanternes magiques, τα παιγνίδια, όπου η γοργή εναλλαγή δύο εικόνων μάς έδινε μιά τρίτη, στην οποία συνδυάζονταν οι δύο πρώτες. Και στις δύο αυτές περιπτώσεις, η βάση είναι να φέρνουμε διαδοχικά στο οπτικό πεδίο εικόνες με ταχύτητα τέτοια ώστε πριν να σβήσει η μία αίσθηση, να έρχεται και να πέφτει επάν<ο της μία άλλη, δημιουργώντας έτσι συνέχεια από πολλές διαδοχικές ασυνέχειες». (3. ΤΙ μεθοδολογική αρχή των πολλο'ιν αιτίων κατατίθεται ως «νόμος» το 1944, στο Δοκίμιο για την ποίηση (Εκδόσεις Γκοβόστη, χ.χ., σ. Γ>8 κ.ε. βλ. το')ρα Δοκίμιο για την ποίηση [1943], Νεφέλη, 1990, σ. 94 κ.ε.). 7. Για την προτεραιότητα της ζήτησης στη μελέτη των πολιτισμικών φαινομένων, βλ., λ.χ., «Το δυτικό βιβλίο στον ελληνικό χώρο», Το βιβλίο στις προβιομηχανικές κοινωνίες, Πρακτικά Α' Διεθνούς Σνμποαίον τον Κέντρο ν Νεοελληνικών Ερευνών, 1982, σ. 187: «Σταθερά, η αιτία των επιδράσεων, όταν εμφανίζονται γόνιμες και όχι ως απλές περαστικές μιμήσεις, είναι μία προϋπάρχουσα δίψα. Την δίψα αυτή έρχεται να κατασιγάσει, διαλέγοντας, ο διψασμένος». 8. Ένας σαφής και λειτουργικός ορισμός της διαλεκτικής τεχνικής των διαδοχικοί; προσεγγίσεων διατυπώνεται στη συνέντευξη του 1988 («Ως η διψώσα έλαφος...», Σύγχρονα Θέματα, περ. Β', χρ. 11ος, τχ , Δεκέμβριος 1988, σ. 16): «IT διαδοχική προσέγγιση δεν είναι τίποτε άλλο παρά να βεβαιώνεται ο ερευνητής σε κάθε βαθμίδα της έρευνας του ότι μία από τις δύο υποθέσεις στις οποίες διαδοχικά καταλήγει δεν είναι, εκ των πραγμάτο^ν δυνατή, μπορετή..μένει, λοιπόν, η άλλη - και ακόμη μπροστά στην άλλη έχει

3 ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΦΡΟΝΊΊΣΜΛΤΑ (192β-1040) 4:; με την αποστασιοποιημένη νηφαλιότητα ενός εξωτερικού παρατηρητή. «Πρώτιστος όρος πάσης κοσμοθεωρίας», είχε γράψει το 1931 στον «Ψευδόμενο», «είναι να περιλαμβάνη και το θεωρούν υποκείμενον εντός του θεωρουμένου αντικειμένου» 9. Μια «ενιαία περί του κόσμου και του βίου θεωρία», όπως έλεγε ο Βορέας, απαλλαγμένη, όσο είναι ανθρώπινα δυνατό, από αντιφάσεις 10. Μια ((καθολική επιστή μη» 11. Οι θεωρητικές αρχές έχουν, αυτονόητα, τόσο μεγαλύτερη αξία όσο ευρύτερο είναι το πεδίο εφαρμογής τους, και η βιογραφία μάθαμε πως ανήκει και αυτή στην ιστορία 12. Στον μαθητή ή στον φίλιο αναγνοίστη που αποδέχθηκε τις μεθοδεύσεις του Κωνσταντίνου Δημαρά, είναι περίπου αδύνατο να εξετάσει οποιαδήποτε πτυχή του έργου του, χωρίς να προσφύγει στις δικές του αναλυτικές κατηγορίες στο μεθοδολογικό του ιδίωμα. «Αφήνουμε τον συγγραφέα πάλι, ένα παρόμοιο δίλημμα: το ένα από τα δύο συμ,περάσματα αποκλείεται εκ TCOV πραγμάτων, μένει ένα, και προχωρεί έτσι. Αυτές είναι οι διαδοχικές προσεγγίσεις - και η μεθόδευση αυτή στις θετικές επιστήμες, αλλά και στις ιστορικές και φιλολογικές επιστήμες, μπορεί μέσα από μια σειρά υποθέσείον που διαδοχικά αποκλείονται, μπορεί, λέοο, να καταλήξει σε βεβαιότητα». Η ιδέα, πάντοος, αυτής της λογικής διεργασίας απαντά ήδη στα Επτά κεφάλαια νια την ποίηση (Κασταλία, 1935, σ , βλ. Δοκίμιο νια την ποίηση [1943], ό.π., σ. 37), αναφορικά με τον πεζό λόγο εν γένει: «Καθρέφτης κατά το μάλλον ή ήττον πιστός της λογικής πορείας του ανθρωπίνου πνεύματος, έχει ιδανική του μορφή την συλλογιστική σειρά είτε το γεωμετρικό θεώρημα είτε την αλγεβρική εξίσωση. Ο πεζός λόγος μπορούμε να πούμε ότι κινείται φανερά επάνω σε δυο άξονες που χρησιμοποιεί διαδοχικά, όπως ο άνθρωπος τα δυο του πόδια όταν περπατεί: η εμπειρία άγει στην θεωρία, η οποία στηριγμένη πάλι στην εμπειρία μάς φέρνει στην θεωρία, κ.ο.κ.». 9. «Ο Ψευδόμενος. Προφύλαξις από μερικάς αυτοκτονίας του πνεύματος», Κοσμοθεωρία, τ. Α', 1931, σ. 387 (ανατύπωση Μολνβοοκονονλοπελεκητής, 3, 1991, σελ. 9). 10. Βλ. «Πλαίσιο γύρω σε μερικές αποδείξεις για την ύπαρξη του Θεού», Ελληνικά Γράμματα, τ. Β', τ/. 1-2, 16 Δεκεμβρίου Ιανουαρίου 1928, σ. 7: «Άριστη θεωρία είναι κείνη που λύνει τις περισσότερες απορίες με τις λιγότερες αντιφάσεις» - Συνεντεύξεις, ό.π., σ. 66: «Όλη μας τη ζω'/'] προσπαθούμε ακριβούς να υποτάξουμε αυτές τις αντιφάσεις»' επίσης Αλέξ. Αργυρίου, ((Από την κριτική στην ιστορία της λογοτεχνίας», Πενήντα γεράνια νεοελ/.ηνικής παώείας. Π παρουσία του Κ. Θ. Δημαρά στην επιστήμη των νεοελληνικών γραμμάτων, Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας, 1985, σελ. 13: «κατέχεται [ο Κ.Θ.Δ.J από την έγνοια της αποφυγής των αντιφάσεοιν». 11. Πρόκειται για τον ορισμό της φιλοσοφίας από τον Θεόφιλο Βορέα, Ακαόημεικά. τόμος τρίτος, Εισαγωγή εις την ιστοοίαν της φιλοσοφίας, Αθήνα 1935, σ. 16. Βλ. και σ. 32: «[...) είναι η επιστήμη ήτις καθιστά μ.εν τον άνθρωπον ικανόν από υψηλοτέρας περιωπής να εξετάζη τα πράγματα και ζητεί πανταχού τους έσχατους αυτοον λόγους, καταλύει δε των μυθολογικών και φανταστικών περί κόσμου θεωριών τα είδ<ολα και αποσκορακίζει την δεισιδαιμονίαν και καθαιρεί τας περί του θείου ιδέας και ελέγχει τας πλάνας τας κοινωνικάς, προς δε τούτοις ανυψοί το ηθικόν των ανθρώπουν φρόνημα». 12. Βλ. Κωνσταντίνος Παπαορηγόπονλος, Μ.Ι.Ε.Τ., 1986, σ. 10.

4 44 ΜΑΡΙΛΙΖΑ ΜΗΤΣΟΥ [...] να μιλεί, αντί να μιλούμε εμείς για του λόγου του», «χρησιμοποιούμε πάντοτε, προκειμένου για οποιοδήποτε θέμα, την επάλληλη έκφραση την οποία ευτύχησε άλλος να διατυπώσει πριν από εμάς)) 13. Πολύτιμο δίδαγμα, όχι μόνο με το Παλαμικό επιχείρημα ότι «όσα ξέρει ο νοικοκύρης» κτλ., αλλά διότι, στη συγκεκριμένη περίπτωση, ο συγγραφέας μας έχει προβλέψει, μέσα στο θεωρητικό τον σύστημα, να περικλείεται και η πνευματική του βιογραφία. * * «[...] Δεν υπάρχουν νύκτες του Πασκάλ, νύκτες του Jouffroy, δηλαδή εξαφνικές μεταπτώσεις, σε θέματα ιδεών και πίστεων η εμπειρία μου με κατευθύνει προς εντελώς βραδείες μεταβολές, και θα έλεγα, στατιστικής υφής: επί χρόνια δύο ιδεολογίες επικαλύπτονται, ώσπου η καινούρια να αναλάβει την πρωτεύουσα θέση» 14. Από τον ιδανισμό στον «ρεαλισμό της επιστήμης», από την υπερβατική θεώρηση στον κριτικό ορθολογισμό και από τον ευσεβισμό στον φιλοσοφημένο αγνωστικισμό, ή στον αδιαφορισμό 15, η μεταβολή θα είναι, τότε, ζήτημα ποσοστώσεων. «Έπεσε μία σταγόνα, δεν έδειξε, δεν φάνηκε. Πέφτουν πολλές σταγόνες ώσπου αλλοιώνεται το χρώμα» 16. Σε μια μεσοπολεμική επιφυλλίδα του, με τον τίτλο «Στοχασμοί επάνω στην ιστορία», ο Δημαράς στήριζε την περιοδίκευση του ευρωπαϊκού πολιτισμού στο τριαδικό σχήμα: ανατολικός μυστικισμός ελληνικός ορθολογισμός λατινική ηθικολογία. Μετά τη συμπλήρωση του πρώτου κύκλου, έγραφε, ο ανατολικός συντελεστής είχε επικρατήσει ξανά στα χρόνια του Μεσαίωνα, ο ελληνικός κυριαρχούσε στην Αναγέννηση, ενώ η σύγχρονη εποχή είναι στραμμένη προς τα ηθικά και πρακτικά προβλήματα. «Όμως μέσα σε καθεμία από τας περιόδους αυτάς μπορούμε εύκολα να διαγνώσωμε και των δύο άλλων συντελεστών την επίδρασι, ενώ αφ' ετέρου ανάμεσα σε κάθε περίοδο, παρατηρείται μία πτώσις της αξίας που υπερίσχυε πριν, και ένα γενικό ανακάτωμα των αξιών» 17. Έτσι, μέσα στους μεγάλους κύκλους έβλεπε να διαγράφονται κύκλοι 13. αντ., σ Ιστορικά Φροντίσματα, ό.π., σ. 11. Βλ. και «Ως η διψώσα έλαφος...», ό.π., σ Βλ. Φίλιππος Ηλιου, «Ιστορία των κορυφών και ιστορία των μέσων όρων», 77ενήντα χρόνια νεοελληνικής παιδείας, ό.π., σ. 73" επίσης «Ως η διψώσα έλαφος...», ό.π., σ. 33: «δεν πρέπει να μιλούμε για αθεΐα προκειμένου για μένα: είναι αδιαφορισμός. Δηλαδή είναι ένα πρόβλημα που εβγήκε από την ζωή μου. [...] Η αθεΐα είναι μια μορφή φανατισμού. Εγώ απλώς αποτραβήχθηκα από αυτά τα θέματα, έπαυσα να γράφω γι' αυτά». 16. Συνεντεύξεις, ό.π., σ Έτσι, «όταν επεκράτησε η Ρώμη, ο ελληνισμός παρήκμαζε πια, ενώ ο ανατολικός μυστικισμός φανερωνόταν παντού, χωρίς να επικρατή πουθενά' όταν παρήκμασε η Ρώμη, ο ελληνισμός έδινε τις τελευταίες του μεγάλες αναλαμπές, ενώ με την επικράτησι του

5 ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΜΑΤΑ ( ) 45 μικρότεροι, που ύστερα μεγάλωναν για να αναλάβουν πρωτεύουσα θέση. «Η εμπειρία αυτή» συμπλήρωνε ο Δημαράς, τον Αύγουστο του 1936, «είναι κοινή [...] και στη ζωή των ατόμων» 18. Στην ιστορία του πολιτισμού όσο και στη ζωή του ατόμου δεν υπάρχει λοιπόν «διακοπή συνεχείας» 19. Τα ιδεολογικά ρεύματα, οι διανοητικές ζητήσεις, οι αξίες διασταυρώνονται, συμφύονται και διαχωρίζονται με τρόπο φυσικό. Ανάμεσα στη θέση και την αντίθεση, στην πίστη και την απιστία, η ροή είναι συνεχής 20. «Ακόμη το 1933 γράφω για τον Κοραή, αποδοκιμαστικά, ό,τι μου υπαγορεύει ο ευσεβισμός. [...] Στο μεταξύ, τα τεκμήρια του ευσεβισμού δεν εξαφανίζονται από τα γραπτά μου" δεν χάνονται: χάνεται, βαθμιαία, το προβάδισμα τους» 21. Το ποτάμι άλλαξε, άλλαξε και ο άνθρωπος που το κοίταζε 22. Χριστιανισμού υπερίσχυε το ανατολικό στοιχείο - το ίδιο φαινόμενο παρατηρείται στα πρόθυρα της Αναγεννήσεως και επίσης όταν, περί τα τέλη του IH' αιώνος προετοιμάζεται ο σημερινός πολιτισμός». Ελεύθερον Βήμα, 9 Αυγούστου αυτ. Το κείμενο αυτό μάς ενδιαφέρει εδώ, αφενός, επειδή περιέχει, σε παραλλαγή, τη μεταφορά της χρωστικής, αλλά, αφετέρου, γιατί αιτιολογεί εμμέσως την προσωπική στάση του αρθρογράφου μέσα στο γενικό πνεύμα της εποχής όπως, τουλάχιστον, εκείνος το αντιλαμβάνεται: ((Σήμερα [...] ο μηχανικός πολιτισμός μας αποδεικνύεται ανεπαρκής για να ξεδιψάσει τις ψυχές από τις μεταφυσικές τους ανάγκες ο κόσμος αναζητεί γύρω του απόλυτες αστάθειες, θρησκευτικές βεβαιότητες, μυστικισμούς κάθε λογής. [...] Η ψυχή διψά για γνώσεις υπερβατικές [...] κάτι αλλοιώτικο κυοφορείται. [...] Ας γίνη και σήμερα του καθενός μας η ψυχή μοναστήρι». 19. Βλ. Ελληνικός Ρωμαντισμός, ό.π., σελ. 473: «Άσχετα προς τα όσα λένε οι συντάκτες μανιφέστων, δεν υπάρχει ποτέ, με μόνη εξαίρεση ορισμένες εξωτερικές αιτίες, διακοπή συνεχείας στην πολιτισμική ζωή: όποιος θέλει να γνωρίσει καλά μια κίνηση, θα βρει μεγάλη ωφέλεια μελετώντας τόσο τις προγενέστερες περιόδους όσο και τις επιβιώσεις της». 20. αντ., σ. η'-θ': «Δεν νοείται άρνηση χωρίς την θέση, αντιμεταρρύθμιση χωρίς την μεταρρύθμιση, αντιφιλοσοφία χωρίς την φιλοσοφία, αντιρωμαντισμός χωρίς τον ρωμαντισμό. Όμως όλες αυτές οι αντιθέσεις [...] μετέχουν οργανικά στην διαμόρφωση των θέσεων [...] η θέση και η αντίθεση, σε άνισες, κανονικά, ποσοστώσεις, ξαναβρίσκονται αναπόσπαστα ενωμένες». 21. Ιστορικά Φροντίσματα, ό.π., σ. 11. Το 1933, με αφορμή την εκατοστή επέτειο του θανάτου του Κοραή και μια πρόσφατη διάλεξη του Μπαλάνου («Ο Κοραής περί εκκλησίας και κλήρου»), ο Κ.Θ.Δ. εξετάζει τη σχέση του Κ. με τον χριστιανισμό, διαπιστώνει την ταύτιση του με τον Βολταίρο (((το έργο του, από όπου κι αν το πιάσει κανείς, αποπνέει εκείνη την αφόρητη μυρωδιά της οιήσεως του ορθολογισμού και του ανθρωποκεντρισμού, η οποία εχαρακτήρισε τον πνευματικό του πατέρα, τον Βολταίρο») και καταλήγει στην ακόλουθη παραίνεση: «Ας αφήσουμε τον Κοραή στη μεγάλη του κοσμική δόξα, και ας αναζητήσουμε [...] να βρούμε μέσα στη διδασκαλία των εκκλησιαστικών πατέρων την αληθινή χριστιανική παράδοση...». «Μνημόσυνο του Κοραή», Νέα Εστία, τ. 13, τχ. 152, 15 Απριλίου 1933, σ Βλ. Συνεντεύξεις, ό.π., σ. 51: «Αλλάζουν οι γνώσεις μας, καλά* αλλάζει το ποτάμι, θα έλεγε ο Ηράκλειτος αλλάζει όμως και ο άνθρωπος που κοιτάζει το ποτάμι».

6 4f> ΜΛ1ΜΛΙΖΛ ΜΗΤΣΟΥ Ξέρουμε θετικά πόσο διαφέρει ο μαθητής του Αποστολάκη, ο θεωρητικός του χριστιανικού κοινωνισμού, ο φιλόσοφος, από τον ιστορικό του Διαφοοτισμού, των συλλογικών συνειδήσεων και τογν μέσων όρων. Από τη σκοπιά του αντικειμένου εργασίας και της κοινωνικής ιδεολογίας, είναι εύλογο να μιλούμε για δύο διακριτές χρονικές περιόδους, που διαμορφώνουν, σχηματικά, δύο διαφορετικά πρόσωπα λογίου. Πριν από μερικά χρόνια, ο Φίλιππος Ηλιου μιλούσε για «μετάβαση σε ένα άλλο επίπεδο» και «παράλληλη πορεία», και σημείο^νε πως «οι καταστάσεις αυτές [η στροφή προς την ιστορία και τον ορθολογισμό] ωριμάζουν στα τέλη της δεκαετίας του 1930, αρχίζουν να μορφοποιούνται στα χρόνια της Κατοχής, για να αποκτήσουν την πλήρη διάσταση τους στην αμέσως επόμενη περίοδο.» Συγκρατούμε από την ομιλία του, στην Εταιρεία Σπουδών, το 1985, μια δεύτερη σημαντική παρατήρηση: «Πίσω από όλα αυτά υπάρχουν, και στην πρώτη και στη δεύτερη περίοδο, κάποιες ενιαίες μεθοδεύσεις, στις οποίες, αν αναφερθεί κανείς, για να υπογραμμίσει τη σημασία τους, είναι δυνατόν να θεωρηθεί πως παραδοξολογεί» 23. Χάρη στην ολοκληρωμένη, αλλά ακόμη αδημοσίευτη, Εργογραφία Κ. Θ. Δημαρά, που έχει συνταχθεί στο Βιβλιολογικό Εργαστήρι του ΕΑΙΑ, και με τη βοήθεια του νοητού θερμογράφου, είναι εύκολο να παρακολουθήσουμε την πνευματική θερμοκρασία της πρώτης δημιουργικής περιόδου, από το Δοκίμων περί της φυσικής θεολογίας τον σοφιστών, το 1926, ώς το 1940 που θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί τζρώτο έτος Κοραή 24. (Η τομή, ας το επαναλάβουμε, είναι μια ποσοτική σύμβαση: «Εκεί όπου φθάνει ο κώδωνας στο υψηλότερο σημείο του») 25. Αυτής της δεκαπενταετίας, η εργογραφία Δημαρά περιλαμβάνει. 341 τίτλους δημοσιευμάτων, σε περιοδικά, εφημερίδες και αυτοτελείς εκδόσεις. Ώς το 1931 περίπου, με κορυφή τον «Ψευδόμενο», επικρατούν τα καθαυτό φιλοσοφικά θέματα, με αφετηρία «αρχαία φιλοσοφήμ.ατα». Εν συνεχεία, και όσο προχωρούμε στη δεκαετία, πυκνώνουν τα θέματα κριτικής (της λογοτεχνίας και της ιδεολογίας), από το 1936 εμφανίζονται συχνότερα τα ιστορικά (βυζαντινά και μεταβυζαντινά). Τα ενδιαφέροντα του Δημαρά ακολουθούν έτσι «την φυσική χρονολογική τάξη, και όχι την αντίστροφη: εξεκίνησαν από την αρχαιότητα, και, βαθμιαία, έφθασαν στους καιρούς μας. [...] Παράλληλα, κάθε ένας από τους διαδοχικούς σταθμούς μου άφηνε το ψηφί του, τα ψηφιά του, στην εικόνα του 23. «Ιστορία των κορυφών και ιστορία των μέσων όρων», ό..τ., σ. 73 και Έξι από τα δημοσιεύματα του Κ.Θ.Δ. αφορούν τον Κοραή (Εργογραφία, αρ. 342, 356, 373, 380, 397, 399). Είμαι ευγνώμων στον Φίλιππο Ηλιου που έθεσε υπόψη μου τόσο την Εργογραφία, όσο και τις πρώιμες δημοσιεύσεις του Δημαρά, όσες έχουν συγκεντρωθεί στο Βιβλιολογικό Εργαστήρι. Χωρίς τη βοήθεια τη δική του και της Πόπης Πολέμη, αυτή η εργασία θα είχε μείνει στο επίπεδο γενικών εικασιών. 25. «Ως η διψώσα έλαφος...», ό.π., σ. 20.

7 ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣ.ΜΛΐΛ ( 1!»2ιί- Ι!»',()) \~ ελληνισμού την οποία συνεπλήρωνε» 21 '. Από στατιστική άποψη, μπορούμε να μιλήσουμε για μεγάλες θεματικές καμπύλες με πολλούς ενδιάμεσους κραδασμούς. Περιορίζοντας το οπτικό μας πεδίο σε ζητήματα μεθόδου, δηλαδή στους μηχανισμούς της σκέψης και τα εργαλεία της, θα επιχειρήσω να συνοψίσω, με αναπόφευκτες απλουστεύσεις, τις νεανικές φιλοσοφικές ζητήσεις του Κωνσταντίνου Δημαρά, αφήνοντας στο περιθοόριο όλες εκείνες τις σελίδες που αφορούν συγκεκριμένα πρόσωπα και πράγματα της λογοτεχνίας μας και της ιστορίας. Θυμόμαστε τους δασκάλους για τους οποίους μιλά στη Χειροθεσία και αλλού: Αποστολάκης, Τριανταφυλλίδης, Μπαλάνος, Βορέας. Τα διαβάσματα του: abbé Brémond, René Guénon, Barrés, Maurras, Maritain. Καινή Διαθήκη, Πλάτωνας, Αριστοτέλης, πολύς ΣΤΕΙνόζα, ΙΙασκάλ- 7. Το κλίμα στο οποίο θα αντιταχθεί εξαρχής η γενιά του: λογοκρατία, θετικισμός, επιστημονική αυτάρκεια. Έτσι. στα πρώτα του δημοσιεύματα, που συμπίπτουν με τη δυναμική του θητεία στα Ελ?.ηνικά Γράμματα του Μπαστιά, το ζητούμενο είναι να συμφιλιωθούν η φιλοσοφική δίψα με τη θρησκευτική: τί είναι το ον, η απόλυτη γνώση, ο θεός. Η ηθική και η φυσική προσέγγιση κηρύσσονται έκπτωτες, προκρίνεται ο δρόμος της διαλεκτικής, με οδηγούς όχι τους επίσημους εκπροσώπους της αρχαίας φιλοσοφίας, τον αντισοφιστή Πλάτωνα και τον πραγματιστή Αριστοτέλη, αλλά τους ετερόφρονες προδρόμους και επιγόνους, τον Παρμενίδη και την πρώτη σοφιστική 28. Στο Δοκίμιον περί της φυσική; θεολογία; τον σοφιστών, που πηγάζει από το φροντιστήριο του Θεόφιλου Βορέα 29, ως κεντρικό πρόβλημα τίθεται η παραδομένη αθεΐα τους. Παράθετα) την πρώτη γενική απάντηση του εικοσάχρονου και χριστιανικότατου Δημαρά: «άθεοι εκάστοτε κηρύσσονται υπό της εκκλησίας, της κοινο^νίας και της πολιτείας, ουχί οι μη πιστεύοντες εις θεόν, [... αλλά οι μη ταυτίζοντες τας θεολογικάς των πεποιθήσεις με τας θρησκευτικάς του τόπου εν τω οποίω ζο')σιν)), και σε υποσημείωση: «Θα ήτο μακρότατος ο κατάλογος χων κατά πάντας τους χρόνους ως αθέων καταδιο^χθέντων φιλοσόφων, οίτινες παν άλλο ή την αθεΐαν επρέσβευσαν» 30. Εξετάζοντας μία προς μία 20. Ιστορικά Φροντίσ/ιατα, ό.ττ., σ. 10. Βλ. και σ. 12: ((Έτσι η μετάβαση μου αττο την αρχαιότητα στον καινούριο κόσμο, έγινε ανεπαίσθητα, άνετα, χωρίς κρίσεις». 27. Συνεντεύξεις, ό.-., σ Στις πρώτες φιλοσοφικές δημοσιεύσεις του Κ.Θ.Δ. θα πρέπει να προστεθούν και οι συνεργασίες του στη Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, λ.χ. τα λήμματα «αλληλεπίδρασις» και «Αριστοτέλης», τόμ. Γ (1927) και Ε' (1928), βλ. ΈκΟεαι; τίτλων και έργον, Αθήνα 1965, σ. 4. Χρωστώ την υπόδειξη στον Γ. Π. Σαββίδη. 29. Βλ. «Χειροθεσία», ΙΙενήντα χρόνια Νεοελ/.ιμ'ΐκή; Παιδεία;, ό.-., σελ Δοκίμιον περί τη; ψνσική; θεολογία; των αοψιβτών τον πέμπτον π.χ. αιώνο;, εκδ. οίκος Γεωργ. Ι. Βασιλείου, 1926, σ. 3 και 30.

8 48 ΜΑΡΙΛΙΖΑ ΜΗΤΣΟΥ «τας περί θεών δόξας» των σοφιστών, τους οποίους θεωρεί διδασκάλους της σκέψης, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι απέναντι στην ιδέα του θεού έλαβαν θέση όχι φιλοσόφου, με την πλατωνική σημασία του όρου, παρά επιστήμονα. Λ.χ. ο Πρωταγόρας αναζητούσε την αιτία της θρησκευτικότητας και την πρακτική της αξία, ο Πρόδικος εισήγαγε την ψυχολογική ερμηνεία του φαινομένου, και ο Κριτίας τη θεωρία της κοινωνικής ωφελείας. Κατά συνέπεια, οι σοφιστές του πέμπτου αιώνα εγκατέλειψαν τη φυσική θεολογία και τη ζήτηση του υπερπέραν, για να στραφούν προς τα πρακτικά προβλήματα, ενδιαφέρθηκαν όχι για το θείον, αλλά για «την έννοιαν αυτού παρά τω ανθρώπω». Γι' αυτό το ώριμο φιλοσοφικό πρωτόλειο, ο Ηρακλής Αποστολίδης σημείωνε λίγο αργότερα, με άλλη αφορμή: «κάτι το βασικό, κάτι το μεθοδολογικό και συστηματικό ακόμα, σαν εκεί να πρωτοβάλθηκε γερά και στέκει έτσι δα καλοθεμέλιωτο κι ανθεκτικό για κάθε επιλαβή» 31. Πριν απ' όλα, ένας ξεκάθαρος ορισμός της φιλοσοφίας, που «δεν έρχεται να πλήρωση ανάγκας της γνωστικής μόνον ημών διαθέσεως, αλλά καθ' όλου γενικωτάτας ανάγκας της ψυχής». Έπειτα, το ασύμβατο της φιλοσοφίας με την επιστήμη, η συναλληλία τους. Η αριστοκρατική άποψη ότι philosophandum est paucis, «η φιλοσοφία δεν είναι κλήρος των πολλών» 32. Και, το σημαντικότερο από τη δική μας σκοπιά, η απόρριψη κάθε εξαντλητικής ερμηνείας των ψυχικών φαινομένων, που είναι αναπόδεικτη και ανεξέλεγκτη, αφού στηρίζεται κατανάγκην στον υποκειμενισμό, η απόρριψη της εκ των υστέρων αιτιότητας 33. Δηλαδή, το σόφισμα του ψευδόμενου. Αν η σοφιστική αποτελεί το αρνητικό παράδειγμα φιλοσοφικής στάσης εκτροπής του στοχασμού προς την επιστημονική θεώρηση και την πράξη, ο Παρμενίδης ενσαρκώνει το απόλυτο ιδεώδες του φιλοσόφου. Στο πρόσωπο του Ελεάτη ο Δημαράς «είδωλο είδε λατρείας» (η έκφραση είναι του Αποστολίδη) 34, είδε τον άμωμο, προχριστιανό εκφραστή της ιδέας του για τον θεό, αλλά και το πρότυπο του καθαρού ιδανισμού, που θα ξαναβρεί μόνο στον Σπινόζα: «ταυτόν εστίν νοέειν τε και είναι» 35. Το ον του Παρμενίδη, το μόνο που έχει ύπαρ- 31. «Ο "Παρμενίδης" του κ. Κ. Θ. Δημαρά», Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, Φιλολογικόν Περιοδικόν, 6 Νοεμβρίου 1927, σ. 3. Οφείλω την επισήμανση αυτής της βιβλιοκρισίας στον Τριαντάφυλλο Σκλαβενίτη. 32. Δοκίμων..., ό.π., σ «[Ο ιστορισμός,] όπως πάσα προσπάθεια εξαντλητικής ερμηνείας των ψυχικών φαινομένων, είναι αναπόδεικτος, ών εν τω άμα αντικείμενον και υποκείμενον μελέτης, σκοπούμενον και σκοπιά» και «ανεξέλεγκτος [...] διότι στηρίζεται εις την εύρεσιν υπάρξεως σχέσεων, ήτις πάντοτε ενέχει υποκειμενισμόν, αφού δημιουργείται υφ' ημών», αντ., σ «Ο "Παρμενίδης" του κ. Κ. Θ. Δημαρά», ό.π. 35. Βλ. Παρμενίδης, έκδ. «Ελληνικών Γραμμάτων», 1927, σ : «Όταν μελετάει κανείς τον Παρμενίδη, μοιραία έρχεται στον νου ο Σπινόζα» ή: «Μερικά σημεία από την Ηθική του Σπινόζα μας φαίνονται σαν η φυσική απόληξη της Ελεατικής φιλοσοφίας».

9 ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΦΡΟΧΤΙΣ.ΜΛΤΛ ( ) 49 ξη, είναι νοητό και όχι αισθητό. Είναι άναρχο, αγέννητο και ατελείωτο, άχρονο, αδιαίρετο και απλό, ακίνητο, μα τελειωμένο. «Το άγαλμα», λέει ο Δημαράς του 1982, μιλώντας για τον ιδανισμό, «ένα πράγμα ακίνητο, ανεξέλικτο, ολοκληρωμένο» 36. Για τον ιδανιστή του 1927, ωστόσο, ο Παρμενίδης είχε χαράξει τον φυσικό δρόμο της φιλοσοφίας, λύνοντας τη βασική της αντίφαση: πως, από τη μια, ο νους είναι το γνωστικό μέσο για την κατάκτηση της αλήθειας και, από την άλλη, η αλήθεια αυτή χρησιμεύει στην πράξη, δηλαδή στον υλικό κόσμο. Φιλοσοφία και επιστήμη, δυο κόσμοι χωριστοί. Αυτή ήταν η πρόταση του Παρμενίδη, όπως την ενστερνίζεται ο Δημαράς στην Εισαγωγή του που τη δημοσιεύει πρώτα στα Ελληνικά Γράμματα, και ύστερα αυτοτελώς, μαζί με την πρώτη νεοελληνική μετάφραση των «Προς αλήθειαν» αποσπασμάτων. Μια επιστήμη στην υπηρεσία της πεπερασμένης γνώσης και της υλικής ζωής, μια φιλοσοφία υπερβατική, χωρίς τα δεσμά της ύλης, «ζήτηση και κατάταξη τοον αιτημάτων του νου μας με προβολή τους έξω από το υποκείμενο», «έργο θεϊκό» «που γεμίζει την ψυχή γαλήνη και ιλαρότητα» 37. Δεν έχουμε χάσει το νήμα των «ενιαίων μεθοδεύσεων». Γιατί η εγχώρια επιστήμη που έχει υπόψη του εκείνα τα χρόνια ο Κ. Θ. Δημαράς, και την οποία ζητά να πολεμήσει, είναι η επιστήμη των θρησκευμάτων και η κοινοονιολογία στα χέρια του «φουκαρά» Κορδάτου, ο κοινωνικός Δαρβινισμός και ο μονομερής υλισμός του, είναι η αριστερή επιστήμη, ο οικονομισμός του Θεοδωρίδη. Και απέναντι τους η φτωχή ηθικολογία του «περιδεούς» φιλοσόφου Λογοθέτη, ο οποίος θεωρεί τον μαλλιαροκομμουνισμό «μέγαν εθνικόν κίνδυνον», η απέραντη συμβατικότητα του κυρίου Λούβαρη. «Ο κόσμος έχει ανάγκη σήμερα από το φιλόσοφο» σχολιάζει ο Κ. Θ. Δ.* «ο ηθικολόγος είναι αδύναμος για να ρυθμίσει τον κόσμο» Συνεντεύξεις, ό.π., σ. 69. Ένας ίσκιος ιδανισμού, ή πάντως εχθρότητας προς τον μονομερή υλισμό, δεν εγκαταλείπει, ποτέ τη σκέψη του Κ.Θ.Δ. Βλ. λ.χ. Παπαρρηγόπονλος, ό.π., σ. 10: «Ένα σπίτι δεν χτίζεται με λάσπη, με πέτρες και με άμμο, αλλά με μια ιδέα που έχει βάλει στο νου του εκείνος που αποφάσισε να το χτίσει». 37. Παρμενίδης, ό.π., σ. 14, 9 και «Επικτήτου Εγχειρίδιον, Μάρκου Αυρηλίου Τα εις εαυτόν. Παράφραση Σ. Δέλτα. Α. Ρολάνδη, Κινεζικός πολιτισμός και φιλοσοφία», Ελληνικά Γράμματα, τ. Α', τχ. 7, 15 Σεπτεμβρίου 1927, σ. 312 (υπογραφή: Κωνστ.), και «Δ. Σ. Μπαλάνου: ανακοινώσεις και ομιλίαι εν τω θρησκευτικω συνεδρίω της Λωζάννης [...]», αυτ., τ. Β', τχ. 1-2, 16 Δεκεμβρίου Ιανουαρίου 1928, σ. 65. Για τη στάση του Κ.Θ.Δ. απέναντι στους συγχρόνους του επιστήμονες, βλ. και τις βιβλιοκρισίες: «Ι. Κορδάτου, "Αρχαίες θρησκείες και Χριστιανισμός"», αυτ., τ. Α', τχ. 1, 15 Ιουνίου 1927, σ " «Κορδατισμός. Κ. Αογοθέτη, "Αι βάσεις της ηθικής κοινω- 4

10 50 ΜΛΡΙΛΙΖΛ ΜΙΙΤΣΟν Βρισκόμαστε ακόμη στις παρυφές του υποκειμενικού των ψυχικών αναγκών και του συναισθήματος. «Ο άνθρωπος που πονεί και που λαχταράει για το πρόβλημα που αγγίζει, δε θάναι ποτέ ο ιδεατός αντικειμενικός ερευνητής και ταξινόμος του», γράφει στον Παρμενίδη. Βρισκόμαστε ακόμη στον ένα μόνον άξονα, τη θεωρία, πολύ μακριά από την εμπειρική παρατήρηση, στις παρυφές της θεολογίας, αφού το αντικείμενο είναι η πίστη και οι αποδείξεις για την ύπαρξη του θεού. Και βέβαια η επιστήμη, καμία επιστήμη δεν μπορεί να απαντήσει θετικά ή αρνητικά για την ύπαρξη του όντος, μπορεί μόνο να εξηγήσει «το πώς γεννιέται μέσα στην ψυχή μας όποια έννοια θεϊκή» 40, όπως κάνει ο ψυχολογισμός ή η κοινωνική ανθρωπολογία, και αυτό χωρίς να ξέρει αν το αίτιο καλύπτει πράγματι το αποτέλεσμα. Post hoc, ergo propter hoc. Μετά τούτο" επομένως δια τούτο. Το ίδιο και το λογικό επιχείρημα. Στο άρθρο του «Πλαίσιο γύρω σε μερικές αποδείξεις για την ύπαρξη του θεού», τέλη του 1927, και λίγο αργότερα στο «Σημείωμα» για το στοίχημα του Πασκάλ, ο Λημαράς εξετάζει τις θεολογικές αποδείξεις και τις βρίσκει όλες λογικά ανεπαρκείς, διότι «δεν αποδείχνουνε τίποτε άλλο από την πίστη» 41. Το στοίχημα του Πασκάλ οδηγεί σε μια μεγάλη απαγωγή στο άτοπο και α ένα αδιέξοδο υπολογισμοί, προτού περάσει, πέρα από τον συλλογισμό, στην εντολή: «λιγόστεψε τα πάθη σου». II ανθρώπινη πίστη είναι μια καντιανή a priori aop(ç/r n μια αυταπόδεικτη βεβαιότητα. που δεν επιδέχεται ορθολογική περιβολή. «Εκείνο που ζητάμε από το φιλόσοφο», γράφει, «δεν είναι μια συλλογιστική σειρά που δεν θ' αποδείξει τίποτε' είναι η διάθεση που τη γεννάει [...] έτσι απόδειξη για την ύπαρξη του θεού είναι όχι η απόδειξη στην ουσία της, αλλά μοναχά στη μορφή της. Αρκεί μερικοί άνθρωποι να προφερουνε τη λέξη θεός επάνω στην κουβέντα τους, και κάθε σου απιστία γίνεται ξαφνικά κομμάτια». Με άλλη διατύπωση, «η μυστική δύναμη του λόγου, της λέξης [...] καθώς τη νιώθει ο ποιητής». Το καταφύγιο της γλώσσας, η παιδαγωγική αξία του Αυγουστίνου, η προσευχή του Πασκάλ. «Όσο για μένα», καταλήγει ο αρθρογράφος, με στοχαστικήν ακροβασία, που θα την επισημάνει ο Τέλλος Άγρας σ' ένα πατρικά ελεγκτικό του σχόλιο, «από τη θεωρία μου του θεού, μού γεννιέται η πιθανότητα της ύπαρξης μου [...] Εκεί στανίας και ο μέγας εθνικός κίνδυνος"», αντ., τ/. 2, 1 Ιουλίου 1927, σελ (αμφότερες με υπογραφή: Κωνστ.). 39. «Γράφουμε γιατί πιστεύουμε κι αγαπούμε», Παρμενίοη;, ό.π., σ «Πλαίσιο γύρω σε μερικές αποδείξεις για την ύπαρξη του θεού», ό.π., σ αντ., σελ. 7. Βλ. και θ. Βορέας, Εισαγωγή ει; την ιατοο'ιαν τη; φιλοσοφία;, ό.π., σ. 443: «αι περί της υπάρξεως δε του θεού προσφερύμεναι ατ-οδείξεις ελέγχονται ως ψευδώνυμοι συλλογισμοί, περιέχουσα', λήψιν του ζητουμένου, ήτοι λαμβάνουσαι ως αποδεικτικούς λόγους προτάσεις έχουσας ανάγκην αποδείξεως, και μετάβασιν εις άλλο γένος, ήτοι άλλο αποδεικνύουσαι αντί άλλου».

11 ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΦΡΟ.ΧΤΙΣΜΑΤΑ ( ΟΛΟ) 51 ματώ» 42. Σωστά διέγνωσε ο Άγρας το «διφορούμενο πνεύμα του άρθρου [...] ανάμεσα στην πίστη και στην απιστία, στο κήρυγμα και στον σκεπτικισμό, στην αποδοχή και στην άρνηση». Γιατί ο Δημαράς, προσεκτικός κατά τα άλλα, δεν απέφυγε ώς το τέλος τη λήψη του ζητουμένου. ((Πιστεύω, άρα υπάρχω» είναι ένα εμφανές αποδεικτικό άλμα, που αν αναλυθεί στα συστατικά του, ακυρώνεται. «Ζητώ το θεό, άρα υπάρχει» είναι μια δεύτερη παραλλαγή ψευδώνυμου συλλογισμ,ού. «Αφετηρία λοιπόν για την ύπαρξη του θεού είναι η ύπαρξη του ανθρά)που;» θα αναρωτηθεί ο Άγρας «και μάλιστα του "θρησκευτικού ανθρώπου"; Δεν υπάρχει θεός άσχετα απ' τον άνθρωπο;» 43 Φθάνουμε έτσι, το 1931, στον «Ψευδόμενο» ή «Προφύλαξις από μερικάς αυτοκτονίας του πνεύματος», καθώς διευκρινίζει ο υπότιτλος. Αυτοκτονία πνευματική είναι ακριβούς η παγίδευση του νου σε ψυχολογικές προτάσεις μερικής ισχύος, που νομίζονται αληθείς εν γένει, αποδεδειγμένες ή αυταπόδεικτες. «Εκείνος που λέγει την αλήθειαν δεν ψεύδεται / Ο Επιμενίδης λέγει την αλήθειαν / Ο Επιμενίδης δεν ψεύδεται [...] Ο Επιμενίδης λέγει ότι οι Κρήτες ψεύδονται [...] Ο Επιμενίδης είναι Κρης / Ο Επιμενίδης ψεύδεται)), κ.ο.κ. Με τον ίδιο τρόπο λειτουργούν όμως όλες οι ερμηνευτικές προτάσεις θεωριών που εισάγουν εξωνοητικά, συναισθηματικά ή βουλητικά στοιχεία ιδεολογία, όπως ίσως θα λέγαμε σήμερα: η οικονομική θεωρία (ο μαρξισμός), η σεξουαλική ερμηνεία (ο φροϋδισμός), αλλά και κάθε άλλη αιτιακή εξήγηση που δεν περιλαμβάνει στο αντικείμενο και τον εαυτό της. Το σόφισμα του ψευδόμενου δεν οδηγεί ούτε στην κατάφαση ούτε στην άρνηση της εκάστοτε ερμηνευτικής πρότασης: απλώς την υπονομεύει ως λογικό επιχείρημα. «Οποιαδήποτε επέμβασις του αυτοματισμού εις την σκέψιν την φονεύει γενετικά» 44. Ο «Ψευδόμενος» είναι λοιπόν μια νοητική άμυνα σε κάθε δογματισμό. Προειδοποιεί για τη συμβατικότητα και τη σχετικότητα των αληθειών, προετοιμάζει το νόμο των πολλαπλών αιτίων, όπως διατυπώνεται στο Δοκίμιο για την ποίηση: «μια επίσημη, χρήσιμη, απαραίτητη μάλιστα, μεθοδική διαπίστωση της ανεπαρκείας της επιστήμης μας για να αγκαλιάσει ακέρια την αιτιότητα ενός πνευματικού φαινομένου» 45. Βεβαιώνει πως η ματιά μας είναι πάντα στενότερη από το αντικείμενο: «Το φαινόμενο που μελετήσαμε, από οσεσδήποτε πλευρές κι αν το έχουμε ερμηνεύσει, εξακολουθεί να παραμένει άπειρα πολυπλοκότερο από το σύστημα ερμηνείας όπου το περικλείσαμε» 46. Υπο- 42. αντ., σ. 7, 8, και «Προεισαγωγικό σημείωμα για το στοίχημα [του Πασκάλ]», Ελληνικά Γράμματα, τχ. 4, 1 Φεβρουαρίου 1928, σ Τέλλος Άγρας, «Καλόπιστες απορίες», Ε/ά.ψικά Γράμματα, ό.π., σ «Ο Ψευδόμενος», ό.π., σ. 270 (ανατύπωση σ. 12). 45. Δοκίμιο για την ποίηση, ό.π., σελ. 68 (βλ. ανατύπωση, ό.π., σ. 94). 46. αντ., σ. 69 (και ανατύπωση, σ. 95).

12 52 ΛΙΛΡ1ΛΙΖΛ ΛΠΓΓ^ΟΤ δεικνύει μεθόδους ασφαλείας: «Το ερμάρι της ιστορίας ποτέ δεν άνοιξε με την χρήση ενός και μόνο κλειδιού» 47. Τέλος, βρίσκει διέξοδο στη στατιστική αντίληψη τ 6} ν πραγμάτων. Δεν είναι τυχαίο ότι το 1965, σε μια υποσημείωση στα «Συλλογικά φαινόμενα της παιδείας», ο Δημαράς δήλωνε πως θεωρούσε ακόμη χρήσιμη εκείνη τη νεανική εργασία και υπογράμμιζε τον στατιστικό χαρακτήρα των δύο προτάσεων: «οι Κρήτες είναι ψεύτες» και «ο Επιμενίδης είναι ψεύτης». Ταυτόχρονα ξανακινούσε το παιχνίδι του φαύλου κύκλου, προσθέτοντας στη σειρά το^ν συλλογισμών μια καινούρια υπόθεση: «αν αληθεύει για όλες τις θεωρίες ότι δεν έχουν αντικειμενική αξία, γεννημένες καθώς είναι από κίνητρα ψυχολογικά, τούτο ισχύει και για την θεωρία που το υποστηρίζει - έτσι πέφτουμε αθεράπευτα στο δίλημμα του ψευδόμενου, χωρίς την διέξοδο της στατιστικής» 48. Η μόνη πραγματική διέξοδος από τον κλοιό θα βρισκόταν προς την κατεύθυνση της διαχρονίας και της εμπειρίας που εξακριβώνεται. Και εν μέρει του σκεπτικισμ.ού. Ο «Ψευδόμενος» ήταν το τελευταίο αμιγώς φιλοσοφικό δοκίμιο αυτής της περιόδου. II αξιοποίηση της ψυχαναλυτικής μεθόδου, ένα χρόνο αργότερα, στο άρθρο «Μερικές πηγές της καβαφικής τέχνης» έδειχνε πως η μάχη δεν είχε δοθεί κατά της φροϋδικής ή άλλης σχολής ειδικά, αλλά αφορούσε οποιαδήποτε μονομέρεια 49. Στην επίθεση του Αρίστου Καμπάνη πως επιχειρεί μια «ψυχοπαθολογική δικαίωση» της τέχνης του Καβάφη, ο Δημαράς έδωσε νηφάλια την απάντηση ότι ο κριτικός, για να ξεδιαλύνει το μηχανισμό του ξένου έργου, «είναι καλό και σκόπιμο να μεταχειρισθεί όλα τα μέσα που του προσφέρουν οι συγγενείς επιστήμες, οι επιστήμες του ανθρώπου, η βιολογία, η ψυχολογία, η κοινωνιολογία» 50. Δεν θα επανέλθει στην ανάλυση του λογικού επιχειρήματος, ούτε θα σταθεί περισσότερο στη μεταφυσική θεωρία. Σε δεκάδες επιφυλλίδες στον ημερήσιο τύπο (Πρωία, Πολιτεία, Ελεύθερον Βήμα), στις τακτικές συνεργασίες του στην Πειθαρχία, στη Νέα Εστία, στο Δελ.τίο Κριτικής, στο Σήμερα, στον Κύκλο, στα Νέα Γράμματα, και αλλού, καταπιάνεται με θέματα πιο περιορισμένα και πιο επίκαιρα. Από το 1933, οι θεολογικοί του προβληματισμοί αναζητούν κοινωνικό αντίκρισμα: τον χριστιανικό κοινωνισμό, μια «επανάσταση της ψυχής εναντίον της ύλης», ατομική μεν, αλλά «πιο ριζική, πιο βαθιά, και πιο δύσκο- 47. «Ως η διψώσα έλαφος...», ό.π., σ ((Συλλογικά φαινόμενα της παιδείας», Σιηιποσιακά (Σνμπτώαεις-γλώσαα-γενεές), Αθήνα 1965, σ «Μερικές ηγές της Καβαφικής τέχνης», Ο Κύκλοζ, τ. Β', τχ. 3-4, Νοέμβριος 1932, σελ (βλ. τώρα Σνμμικτα, Γ', Πεοί Καβάφη, Φιλολογική επιμέλεια Γ. Π. Σαββίδης, Γνώση, 1992, σ ). 50. ((Κριτική, ποίηση και ψυχανάλυση», ιχέα Εστία, τ. 13, τχ. 145, 1 Ιανουαρίου 1933, σ

13 ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΦΡ Ο ΧΤΙΣΜΑΤΑ ( ) 53 λη, γιατί αποτελεί τη συνισταμένη από εκατομμύρια μικρές επαναστάσεις», και συνολικά αντίθετη προς το αστικό καθεστώς 51. Υποστηρίζει τη «Χριστιανική Κοινωνική Ένωση», οραματίζεται μια κοινωνία χριστιανών διανοουμένων, που θα αντισταθεί στον υλισμό των «αστείων». Κινείται αργά προς έναν χριστιανισμό των «μεσούν όρων». Η ορθόδοξη εκκλησία ως θεσμός τον απογοητεύει: «Σπάνια συνάντησα ορθοδόξους ιερωμένους που να στέκονται ηθικά στο ύψος της αποστολής τους» 52. Εκπροσο^πούν συνήθως την ακραία κοινωνική συντήρηση: «Εσυνήθιζαν να βάζουν από τη μια μεριά κρεοφαγία, "έθνος, θρησκεία και γλώσσα" (δηλ. την καθαρεύουσα), και από την άλλη τους αιρετικούς, τους "μαλλιαρούς, χορτοφάγους, μασσώνους" και τους αθέους» 53. Όσο για τις επίσημες Αρχές, την Αρχιεπισκοπή: «τη συναντάει [κανείς] διαρκώς στην πλατεία, ή μάλλον στο θεωρείο. Ως είδος αρχαίος χορός, αμέτοχος στη μεγάλη πράξη που παίζεται [,..]» 54. Σε αντίθεση με την Παπική εκκλησία, που ανανέωσε τη φιλοσοφική ζήτηση μέσα στους κόλπους της, η ορθοδοξία εκτρέφει ακόμη τη χρησιμοθηρία και τα ηθικά αιτήματα 00, L ι αυτό οι πνευματικοτεροι νέοι στρέφονται προς τον κομμουνισμό: «γιατί δίνει τροφή στη θρησκευτικότητα τους, μια θρησκευτικότητα που η σημερινή Εκκλησία είχε αφήσει ώς τα τώρα πεινασμένη και διψασμένη» 56. II «ψυχή μας μοναστήρι». Αυτή ήταν η μοναχική πρόταση του Δημαρά απέναντι στο κοινωνικό πρόβλημα. Στη διαμάχη του με τον Θεοτοκά, το 1932, με τον Παύλο Γκίκα [= Ηλία Τσιριμίόκο], το 1933, δεν δίσταζε μάλιστα να ταυτίσει τον νεοαστισμό, «μια πρόταση συμβιβασμού ανάμεσα σε αρχές ασυμβίβαστες» 57, με τον κομμουνισμό, θεωροόντας αμφότερους «καρπό και συνέπεια των αρχών της Αναγέννησης», αλλά τον δεύτερο ειλικρινέστερο του πρώτου στις επιδιώξεις του. «Ένας κόσμος γερασμένος, ατροφικός, ο αντιχριστιανικός κόσμος της Αναγεννήσεως, έδωσε ύστερα από πτώσεις διαδοχικές, τελευταίο του καρπό, τον ιστορικό υλισμό» 08. Από τον ίδιο κόσμο γεννήθηκαν όμως «ο μηχανισμός και η κεφαλαιοκρατία [που] απομυζούν το σώμα και μαραίνουν το 51. «Τεχνίτη έργον, αδρανεί έλεος», Νέα Εστία, τ. 13, τχ. 147, 1 Φεβρουαρίου 1933, σ «Μυστήρια», Νέα Εστία, τ. 13, τχ. 149, 1 Μαρτίου 1933, σ «Τεχνίτη έργον...», ό.π. 54. «Μυστήρια», ό.π. 55. Βλ. «Δ. Σ. Μπαλάνου: ανακοινώσεις και ομιλίαι...», ό.π. 56. «Τεχνίτη έργον...», ό.π., σ «Εμπρός στο κοινωνικό πρόβλημα», εφ. Πολιτεία, 15 Μαρτίου Βλ. και «Παύλου Γκίκα, "Έλεγχος του αστικού ιδεαλισμού"», Νέα Εστία, τ. 14, τχ. 167, 1 Δεκεμβρίου 1933, σ «Αλληλογραφία», Νέα Εστία, τ. 13, τχ. 150, 15 Μαρτίου 1933, σ Βλ. και «Δευτερολογία», εφ. Πολιτεία, 5 Απριλίου 1932.

14 54 ΜΑΡΙΛΙΖΛ ΜΗΤΣΟΥ πνεύμα», ο άκρατος επιστημονισμός, η ολέθρια παραφροσύνη 59. Οι νέοι κομμουνιστές είναι πλανεμένοι ιδεολόγοι. «Στων περισσοτέρων τις ψυχές βρήκα ριζωμένη μια γεμάτη πάθος αγάπη για τον άνθρωπο, μια μεγάλη δεκτικότητα στον πόνο των συνανθρώπων τους» 00. Οι νέοι ουμανιστές, αντίθετα, είναι πλανεμένοι οπαδοί της υποκρισίας. Ζητούν να στήσουν εξ υπαρχής έναν πολιτισμό στηριγμένο στην ψευτιά. Καμώνονται πως, αν φυτέψουν τον ίδιο σπόρο, το δέντρο που θα φυτρώσει θα είναι άλλο. Η ατυόρριψη του χρεωκοπημένου ουμανισμού και της πίστης στις «ασθενείς ανθρώπινες δυνάμεις» το μυαλό, η απόρριψη της ηθικής 61, έφερναν αυτόν τον «κακό αστό» στους αντίποδες του Διαφωτισμού: στην κατάφαση της Μεσαιωνικής θεοκρατίας 62. Ταξιδεύοντας μέσα στον ιστορικό χρόνο, ο Κωνσταντίνος Δημαράς έκανε τώρα σταθμό στο Βυζάντιο. Οι Σημειώσεις για τον τάφο του Γεμιστού (1935) μαρτυρούν την αμέριστη αφοσίωση του στο πνεύμα του ανατολικού μυστικισμού, ό,τι ακριβώς είχε απαρνηθεί ο φιλόσοφος για να γίνει Πλήθων και να «διαλαλεί τον ελληνισμό του», χωρίς να ξέρει ότι «η πολύθεη πανσπερμία που διδάσκει, αυτό ακριβώς εκφράζει, τους κινδύνους και την καταδίκη ενός Βυζαντίου που πάει να γίνει Ελλάδα)) 63. Η συνέπεια αυτού του συλλογισμού και η συνέχεια του ταξιδιού αποτελούν ένα άλλο, πολύ μεγάλο κεφάλαιο της πνευματικής βιογραφίας του Δημαρά 04. «Η σκέψη μου είναι ότι ξεκίνησα από βασικά θέματα, τα οποία εξακολουθούν και σήμερα να με απασχολούν, coç μεθόδευση πάντοτε, αλλά συνεχώς 59. «Εμπρός στο κοινωνικό πρόβλημα», ό.π. Βλ. και «Δευτερολογία», ό.π.: «Ο κομμουνισμός είναι, ιστορικά και λογικά, καρπός και συνέπεια των αρχών που υποστηρίζει ο κ. Θεοτοκάς». 60. «Δευτερολογία», ό.π. 61. «Δεν πιστεύουμε στη δύναμη και στην καλωσύνη του ανθρώπου [...] ξέρουμε πόσο βαρειά κι αληθινή κληρονομιά είνε το προπατορικό αμάρτημα», αντ. 62. «Ας επιστρέψ[ουμε] στις χριστιανικές αξίες, όπως διαμορφώθηκαν την εποχή του Μεσαίωνος [...] Αλλοιώς θα τραβήξουμε εμπρός ~ζος το γκρεμό. Terliiim non riatiir». «Εμπρός στο κοινωνικό πρόβλημα», ό.π. 63. Σημειώσεις για τον τάφο του Γεμιστού, Αθήνα 1936, σ Η στροφή του Κ.Θ.Δ. στο Βυζάντιο, που διαπιστώνεται από το 1933, πιθανότατα δηλώνει, πέρα από την ιστορική δίψα, και μια επιθυμία «να σκελετώσ[ει] χριστιανικά τη φιλοσοφική [του] σκέψη» με την ανατολική θρησκευτική παράδοση: μετά τον Αυγουστίνο, τον Ακινάτο, τον ΓΙασκάλ, αναζητεί ερείσματα στην πατερική φιλολογία, υπερασπίζεται το «θαύμα και το δράμα» της ορθοδοξίας, προτείνει την έκδοση χριστιανικής βιβλιοθήκης. Βλ. σχετικά, «Για μια Χριστιανική βιβλιοθήκη», Νέα Εστία, τ. 13, τχ. 154, 15 Μαίου 1933, σ , και ((Χριστιανικός πολιτισμός», εφ. Ελεύθερον Βήμα, 17 Ιουνίου 1940.

15 ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΦΡΟΧΤΙΣΜΑΤΑ ( ) 55 αναλυόμενα περισσότερο και συμπληρωνόμενα. Η ύλη, το υλικό, άλλαξε - τα εργαλεία, από την ώρα που τα κατασκεύασα, ετελειοποιήθηκαν, ίσως, αλλά δεν άλλαξαν» 65. Είναι τα λόγια του νοικοκύρη, πριν από 10 χρόνια. Το επιβεβαίωσε, άλλωστε, στην πράξη, αποδεχόμενος την ανατύπωση νεανικών του εργασιών, χωρίς αναθεώρηση: «Δεν απαρνούμαι τους δρόμους όπου επερπάτησα προτού να μποο στην τελική ευθεία», γράφει στον νέο Πρόλογο του Δοκιμίου για την ποίηση, τον Αύγουστο «Ας μείνουν τα τεκμήρια που μαρτυρούν γι' αυτήν την πορεία» 66. Γιατί στην ιστορία του ανθρώπου και των πολιτισμοί, «το παλιότερο μάς εξηγεί πούθε ήρθε η ύστερη περίπτωση [...]' το μεταγενέστερο έρχεται να αποκαλύψει ό,τι ενυπήρχε δυνάμει» 67. Ο θερμογράφος, η χρωστική, τα κοπάδια, ποιητικές μεταφορές μεγάλης ακρίβειας, φαίνεται έτσι να είναι η μακρινή απόληξη του Ψευδόμενου, το κέρδος μ,ιας πολύχρονης προσπάθειας να απαλλαγεί η σκέψη από την αυθαιρεσία του υποκειμενισμού, και η γλώσσα από τις παγίδες που η ίδια μπορεί να παράγει. Μια διαρκής υπενθύμιση για τη συμβατικότητα της γλώσσας και για τη ρευστότητα των πραγμάτων. Ένα εχέγγυο σχετικής αντικειμενικότητας. «Η εποχή μας», έλεγε ο Δημ,αράς το 1987, «έθεσε και επροσπάθησε να επιλύσει ένα πρόβλημα: πώς να επιβληθεί στην μελέτη της ιστορίας, ως κέντρο αναφοράς, η ποσοτική ανάλυση, η στάθμιση, το αντικειμενικό, δηλαδή, τεκμήριο, σε έναν χώρο, ο οποίος πάντοτε υπάρχει κίνδυνος να υποστεί διάβρωση, από στοιχεία αστάθμητα, του υποκειμενικού κόσμου» 68. Με την ίδια λογική πρέπει να σκέφτηκε: «Ας μείνουν Ο Ψευδόμενος (1931), οι Σημειώσεις για τον τάφο του Γεμιστού (1936), το Δοκίμιο για την ποίηση»^ Συνεντεύξεις, ό.π., σ «Ένα σχόλιο (1990)», Δοκίμιο για την ποίηση, ό.-., σ Παπαοοηγόποΐ'λος, ό.π., σ «Η στάθμιση του ποιοτικού...», ό.τι., σ Δοκίμιο..., ό.π. Ας προστεθεί, ως ανεκδοτολογική λεπτομέρεια, ότι, το 1990, ο Κ.Θ.Δ., συνεπής στην άποψη του ότι «όλοι, μικροί, μέτριοι, μεγάλοι [...] συμβάλλουμε στο γίγνεσθαι της ιστορίας» (αντ., σ. 23) είχε προτείνει στον Γ. II. Σαββίδη τη δημοσίευση, στον Μολνβδοκονδυλοπελεκητή, φοιτητικής του εργασίας για τον Ψυχάρη («Εγκώμιο του Ψυχάρη»), χρονολογημένης το 1925.

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Συγγραφείς 1. Δημήτριος Λ. Δρίτσας, Δρ Θεολογίας, Σχολικός Σύμβουλος 2. Δημήτριος Ν. Μόσχος, Δρ Θεολογίας, Καθηγητής Λυκείου Αναβύσσου 3. Στυλιανός Λ. Παπαλεξανδρόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο)

138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο) 138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο) Σκοπός Το Τμήμα έχει σκοπό την ανάδειξη επιστημόνων ικανών να καλύψουν τις ανάγκες της εκπαίδευσης σε μαθήματα Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής, Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΗ / ΙΣΤΟΡΙΚΟ 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η φιλοσοφία. Έννοια και περιεχόμενο 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ Η εξέλιξη της φιλοσοφίας και η οντολογία Ι. Εισαγωγή... 25 ΙΙ. Η προσωκρατική φιλοσοφία...

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος. 1 Ο πολιτισμός ευαθείον του ανθρώπου, η φαντασία της προόδου και ο φετιχισμός της τεχνικής

Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος. 1 Ο πολιτισμός ευαθείον του ανθρώπου, η φαντασία της προόδου και ο φετιχισμός της τεχνικής ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Για τους ΦΟΙΤΗΤΕΣ του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ & ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Σεπτέμβριος 2015 Α ΤΑΞΗ (Δίωρο πρώτο τετράμηνο) 1.(ΔΕ 2) Το νόημα και η εξέλιξη της χριστιανικής λατρείας. (ΔΕ 3) Ο Χριστός εγκαινιάζει την αληθινή λατρεία. (ΔΕ 4) Με τη λατρεία εκφράζουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ.

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. 24 ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. Οι σκεπτικιστικές απόψεις υποχώρησαν στη συνέχεια και ως την εποχή της Αναγέννησης κυριάρχησε απόλυτα το αριστοτελικό μοντέλο. Η εκ νέου αμφιβολία για

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Τα φιλοσοφικά ερωτήματα: Δε μοιάζουν με τα επιστημονικά, γιατί δε γνωρίζουμε: από πού να ξεκινήσουμε την ανάλυσή τους ποια μέθοδο να ακολουθήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

Θεσ/νικη, 14/10/2015 Αριθμός Πρωτ. 388. Προς

Θεσ/νικη, 14/10/2015 Αριθμός Πρωτ. 388. Προς ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ 1 Ο ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014

Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014 Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014 Δημοσιογράφος: -Μπορούν να συνυπάρξουν η θρησκεία και η επιστήμη; Ν.Λυγερός: -Πρώτα απ όλα συνυπάρχουν εδώ και αιώνες, και κάτι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Μάθημα Δεύτερο από την σειρά Οικοδομώντας μία Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Ένα πρότυπο που παρέχει: το

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας Ιωαννίνων Αριθμητικός Γραμματισμός Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη ΘΕΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ «Προγραμματισμός-Οργάνωση και υλοποίηση μιας διδακτικής ενότητας στον Αριθμητικό Γραμματισμό» ΠΡΟΣΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού 7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Ποιοι είναι οι κύριοι εκπρόσωποι της θεωρίας του ωφελιµισµού και µε βάση ποιο κριτήριο θα πρέπει, κατ αυτούς, να αξιολογούνται οι πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 90-100 λέξεις Ο Μπαμπινιώτης υποστηρίζει ότι η Ενωμένη Ευρώπη διαμορφώνει μια νέα πραγματικότητα που επιβοηθεί τον επαναπροσδιορισμό

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ03 www.p-theodoropoulos.gr Περίληψη Στην εργασία αυτή επιχειρείται μια ερμηνεία της λογικής αλήθειας

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΑΘΗΝΑ 1999 Υπεύθυνος Οµάδας Αλέξανδρος Καριώτογλου, ρ. Θεολογίας Οµάδα Σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 1. Πράγματι, τα προαναφερθέντα αποτελούν κυρίαρχα χαρακτηριστικά της ποίησης του Ελύτη, που πιστοποιούνται σαφέστατα- και στο δοθέν ποίημα. Συγκεκριμένα:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3,

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3, «...Πλαστήκαµε για να µην είµαστε µονάχοι. Για τούτο η καρδιά µας ασταµάτητα διψά για τους άλλους. Χωρίς το διάλογο των υπάρξεων µας η ζωή φαίνεται αδειανή, ερηµωµένη, αδικαιολόγητη. Ζούµε και πλησιάζουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ Στο πλαίσιο της Πράξης «Ακαδημία Πλάτωνος - Η Πολιτεία και ο Πολίτης»,

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά):

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά): Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ Θετικά: μας ηρεμεί μας χαλαρώνει μας ψυχαγωγεί (ταξίδια, εκδρομές, συναντήσεις) μας παρέχει τα βασικά είδη διατροφής και επιβίωσης (αέρας, νερό, τροφή) Σήμερα (αρνητικά): Ο άνθρωπος:

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 2: ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 2: ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 2: ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α Ο πυρήνας των μαθηματικών είναι οι τρόποι με τους οποίους μπορούμε να συλλογιζόμαστε στα μαθηματικά. Τρόποι απόδειξης Επαγωγικός συλλογισμός (inductive)

Διαβάστε περισσότερα

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν.

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι μόνος είναι απλά ένα όνειρο. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι με άλλους μαζί είναι πραγματικότητα. John Lennon Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας 1. Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή: Αρχίζει την Καθαρά Δευτέρα και τελειώνει την Κυριακή της Αναστάσεως. Είναι η πιο αυστηρή νηστεία όλου του χρόνου (λάδι καταλύουμε

Διαβάστε περισσότερα

1. Τι γνωρίζετε για τα τρία βασικά ερωτήµατα, στα οποία στηρίχτηκε ο Καντ για να αντιµετωπίσει τον ακραίο σκεπτικισµό του Χιουµ;

1. Τι γνωρίζετε για τα τρία βασικά ερωτήµατα, στα οποία στηρίχτηκε ο Καντ για να αντιµετωπίσει τον ακραίο σκεπτικισµό του Χιουµ; 8. Ο Ι ΜΑΝΟΥΕΛ Κ ΑΝΤ Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Τι γνωρίζετε για τα τρία βασικά ερωτήµατα, στα οποία στηρίχτηκε ο Καντ για να αντιµετωπίσει τον ακραίο σκεπτικισµό του Χιουµ; 2. Πώς ονοµάζει τη

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη φιλοσοφία

Εισαγωγή στη φιλοσοφία Εισαγωγή στη φιλοσοφία Ενότητα 8 η : Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Περιεχόμενα ενότητας Με τι ασχολείται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1.Ο Πρωταγόρας παρουσιάζει στο σημείο αυτό μια ιδιαιτέρως ρηξικέλευθη τοποθέτηση σχετικά με την έννοια και το σκοπό της τιμωρίας. Η τιμωρία, σύμφωνα με τον Πρωταγόρα δεν είναι εκδίκηση και

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΥΛΗ ΚΑΙ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛ. ΕΤΟΣ 2014-15 ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ Από το βιβλίο «Ευκλείδεια Γεωμετρία Α και Β Ενιαίου Λυκείου» των Αργυρόπουλου Η., Βλάμου

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011) A. Διάρθρωση Προγράμματος Μαθματα Φιλοσοφίας: 7 ( υποχρεωτικά + 2 επιλεγόμενα) Μαθματα Παιδαγωγικς: 8 ( υποχρεωτικά

Διαβάστε περισσότερα

Λογική. Μετά από αυτά, ορίζεται η Λογική: είναι η επιστήμη που προσπαθεί να εντοπίσει και να αναλύσει τους καθολικούς κανόνες της νόησης.

Λογική. Μετά από αυτά, ορίζεται η Λογική: είναι η επιστήμη που προσπαθεί να εντοπίσει και να αναλύσει τους καθολικούς κανόνες της νόησης. Λογική Εισαγωγικά, το ζήτημα της Λογικής δεν είναι παρά η άσκηση 3 δυνάμεων της νόησης: ο συλλογισμός, η έννοια και η κρίση. Ακόμη και να τεθεί θέμα υπερβατολογικό αναφορικά με το ότι πρέπει να αποδειχθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης 1 ηµ. Τζωρτζόπουλος ρ. Φιλοσοφίας Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ02 Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης Αριστοτέλης Ενότητα 15η 1. Μετάφραση Γι αυτόν που ασχολείται µε το σύστηµα διακυβέρνησης, πιο ειδικά µε

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ Στο πλαίσιο της Πράξης «Ακαδημία Πλάτωνος - Η Πολιτεία και ο Πολίτης»,

Διαβάστε περισσότερα

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Ο τάφος του Βίτγκεντάιν στο Κέιμπριτζ κοσμείται από το ομοίωμα μιας ανεμόσκαλας: «Οι προτάσεις μου αποτελούν διευκρινίσεις, όταν αυτός που με καταλαβαίνει, τελικά τις αναγνωρίσει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ. 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας

ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ. 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας 1. Μια διαδεδομένη αντίληψη περί επιστήμης Γνώση / Κατανόηση των φαινομένων του φυσικού κόσμου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

Μετατόπιση, είναι η αλλαγή (μεταβολή) της θέσης ενός κινητού. Η μετατόπιση εκφράζει την απόσταση των δύο θέσεων μεταξύ των οποίων κινήθηκε το κινητό.

Μετατόπιση, είναι η αλλαγή (μεταβολή) της θέσης ενός κινητού. Η μετατόπιση εκφράζει την απόσταση των δύο θέσεων μεταξύ των οποίων κινήθηκε το κινητό. Μετατόπιση, είναι η αλλαγή (μεταβολή) της θέσης ενός κινητού. Η μετατόπιση εκφράζει την απόσταση των δύο θέσεων μεταξύ των οποίων κινήθηκε το κινητό. Η ταχύτητα (υ), είναι το πηλίκο της μετατόπισης (Δx)

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε.

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε. Εισήγηση του Ν. Λυγερού στη 2η Παγκόσμια Συνδιάσκεψη Ποντιακής Νεολαίας "Οι προκλήσεις του 21ου αιώνα, η ποντιακή νεολαία και ο ρόλος της στο οικουμενικό περιβάλλον". Συνεδριακό Κέντρο Ιωάννης Βελλίδης

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση» ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ. «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια. Άρθρο 1. Νέο Λύκειο

Eκπαίδευση» ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ. «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια. Άρθρο 1. Νέο Λύκειο ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια Eκπαίδευση» Άρθρο 1 Νέο Λύκειο 1. Από το σχολικό έτος 2013-2014 καθιερώνεται ο θεσμός του Νέου Λυκείου και αρχίζει σταδιακά η εφαρμογή του

Διαβάστε περισσότερα

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων 113 Φιλολογίας Ιωαννίνων Η Φιλοσοφική Σχολή ιδρύθηκε στα Ιωάννινα και λειτούργησε για πρώτη φορά κατά το ακαδημαϊκό έτος 1964-65 ως παράρτημα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Β.Δ.

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΣΤΑΥΡΟΥ ΓΙΑΓΚΑΖΟΓΛΟΥ Συμβούλου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Στη σκιά του ζητήματος των ταυτοτήτων, το πρόβλημα της αναγραφής

Διαβάστε περισσότερα

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα)

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) 334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) Ιστορικό Σημείωμα γαι την Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας Η Παιδαγωγική Ακαδημία Φλώρινας ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1941, δηλ. κατά την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ. ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ»

ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ. ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ» ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ» Αν είναι αλήθεια ότι ο άνθρωπος γεννιέται καλός και γίνεται μοχθηρός μόνο μέσα από την κακή επιρροή της κοινωνίας στην οποία ζει, η μεταρρύθμιση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΖΟΝΤΑΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ Η ΑΓΑΠΗ

ΕΚΦΡΑΖΟΝΤΑΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ Η ΑΓΑΠΗ ΕΚΦΡΑΖΟΝΤΑΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ Η ΑΓΑΠΗ Μεθοδολογία: Συνεργατική Βιωματική προσέγγιση. Στόχοι: Ανάπτυξη δεξιοτήτων δημιουργικού χειρισμού εννοιών σε κλίμα καλής επικοινωνίας και συνεργασίας. Απόπειρα δημιουργικής

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα. 1 Υ101 1.Εισαγωγή και Κριτική του κειμένου της Κ.Δ. (101Υ) Ο βαθμός μεταφέρεται αυτούσιος 103Υ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ

Μάθημα. 1 Υ101 1.Εισαγωγή και Κριτική του κειμένου της Κ.Δ. (101Υ) Ο βαθμός μεταφέρεται αυτούσιος 103Υ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ Ένταξη φοιτητών στο νέο πρόγραμμα σπουδών. Όσοι φοιτητές έχουν εισαχθεί από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011 και πριν και δεν έχουν ολοκληρώσει τις σπουδές τους μέχρι τον Σεπτέμβριο 2016, θα ενταχθούν στο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Περίληψη (Abstract),(

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Περίληψη (Abstract),( ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περίληψη (Abstract),( στην ελληνική και αγγλική γλώσσα Λέξεις κλειδιά Εισαγωγή Επικρατούσες απόψεις Ορισμοί Η Η επιστημονική υπόθεση Περιγραφή αιτιολόγηση της έρευνας ή εφαρμογής Αποτελέσματα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η πρώτη λέξη του

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Φ Ρ Ο Ν Τ Ι Σ Τ Η Ρ Ι A ΑΓΙΑΣ ΒΑΡΒΑΡΑΣ 21 & ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ, Π. ΦΑΛΗΡΟ ΤΗΛ-FAX: 210 9851164,, Ε-mail: info@neapaideia.edu.gr ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα.

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. Οι φορείς της αγωγής στην Αθήνα Βαθμίδες αγωγής Παιδευτικά μέσα A).. α).......

Διαβάστε περισσότερα

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!»

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!» Ημερομηνία 27/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link www.thinkover.gr Ανδριάνα Βούτου http://www.thinkover.gr/2015/04/27/stefanos-livos/ Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς Εκείνοι που κατηγορούν τους ανθρώπους ότι τρέχουν διαρκώς πίσω

Διαβάστε περισσότερα

Τάξη Γ Γυμνασίου. Διδακτικό εγχειρίδιο «Θέματα από την Ιστορία της Εκκλησίας» (Ο.Ε.Δ.Β. 2006 Α )

Τάξη Γ Γυμνασίου. Διδακτικό εγχειρίδιο «Θέματα από την Ιστορία της Εκκλησίας» (Ο.Ε.Δ.Β. 2006 Α ) Τάξη Γ Γυμνασίου Διδακτικό εγχειρίδιο «Θέματα από την Ιστορία της Εκκλησίας» (Ο.Ε.Δ.Β. 2006 Α ) Διδακτική Ενότητα προς ανάπτυξη: Κεφάλαιο Α - Διδακτική Ενότητα 5: «Ο πρώτος διωγμός των χριστιανών» (σελίδες

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Σύμφωνα με τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας που διατύπωσε ο Αϊνστάιν, το βαρυτικό πεδίο κάθε μάζας δημιουργεί μια καμπύλωση στον χώρο (μάλιστα στον χωροχρόνο),

Διαβάστε περισσότερα

Ολοι είμαστε αδέλφια

Ολοι είμαστε αδέλφια ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού (Μέρος Α ) Ολοι είμαστε αδέλφια ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού Ολοι είμαστε αδέλφια (Μέρος A )

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΑΡΟΥΧ ΝΤΕ ΣΠΙΝΟΖΑ (1632-1677)

ΜΠΑΡΟΥΧ ΝΤΕ ΣΠΙΝΟΖΑ (1632-1677) ΜΠΑΡΟΥΧ ΝΤΕ ΣΠΙΝΟΖΑ (1632-1677) ΣΧΟΛΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ 1 ΜΠΑΡΟΥΧ ΝΤΕ ΣΠΙΝΟΖΑ (1632-1677) Από το βιβλίο Η Θεολογία της Επιστήμης 2000 Η ύπαρξη του Θεού, με την πιο αφηρημένη έννοιά του, αποδεικνύεται και

Διαβάστε περισσότερα