ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΜΑΤΑ TOT Κ. Θ. ΔΗΜΑΡΑ ( )

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΜΑΤΑ TOT Κ. Θ. ΔΗΜΑΡΑ (1926-1940)"

Transcript

1 ΜΑΡΙΛΙΖΑ ΜΗΤΣΟΥ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΜΑΤΑ TOT Κ. Θ. ΔΗΜΑΡΑ ( ) «Δεν υπάρχουν νύκτες του Πασκάλ» «Όλα είναι μέσα σε όλα»: Δυο οικείες γνωμικές φράσεις, αποσπασμένες από διαφορετικά αυτοβιογραφικά κείμενα 1, μια απόλυτα αποφατική κρίση και μια καθολική καταφατική, προστατεύουν την πνευματική βιογραφία του Κ. Θ. Δημαρά την ανάγνωση της βιογραφίας του από τις απότομες στροφές. Η ιστορία, η ατομική όσο και η συλλογική, είναι λοιπόν ομαλή, ευθύγραμμη πορεία; «Η ευθεία γραμμή είναι κάτι πλασματικό», μας έχει απαντήσει κατ' επανάληψη ο Δημαράς, «έχουμε αιχμές». Η ευθεία γραμμή, σαν τις περιόδους, τα κεφάλαια, τις τομές, είναι μια σύμβαση στατική του νου όταν ιστορεί. Αλλά «του στατικού δεν υπάρχει ιστορία» 2. Αν χρειαζόταν να εικονογραφήσουμε το εργαστήρι του Δημαρά, στη διαχρονία του, θα είχαμε ίσως να διαλέξουμε ανάμεσα σε τρεις ισοδύναμες κινηματογραφικές εικόνες ή μεταφορές, που επανέρχονται σαν μουσικά μοτίβα στο ώριμο έργο του. Η πρώτη θα έδειχνε το μηχάνημα του θερμογράφου καθώς «εγγράφει σε ελισσομένη χάρτινη ταινία τους ελάχιστους κραδασμούς στην θερμοκρασία της ημέρας, και συνάμα τις μεγάλες καμπύλες: την κατώτατη και την ανώτατη σε κάθε μέρα» 3. Η δεύτερη θα ήταν η εικόνα της χρωστικής που 1. Πρόλογος, Ιστορικά Φροντίσματα, Α' Ο Διαφωτισμός και το κορύφωμα του, εκδοτική φροντίδα Πόπη Πολέμη, Πορεία, 1992, σ. 12, και Συνεντεύξεις, Ερμής, 1986, σ Συνεντεύξεις, ό.π., σ. 48 και 54. Βλ. και «Η στάθμιση του ποιοτικού και η περιοδίκευση στην ιστορία», Ο Ερανιστής, 19, 1993, σ. 11 «Η έννοια της περιόδου στην ιστορία είναι, βεβαίως, αίτημα, απαίτηση του νου: ο άνθρωπος δεν μπορεί να συλλάβει την ρευστότητα των φαινομένων καθό ρευστότητα, όπως δεν μπορεί να συλλάβει το γίγνεσθαι καθό γίγνεσθαι. Ο νους μας, δηλαδή, όπως και το μάτι μας, πιάνει μόνο το στατικό». Επίσης Ελληνικός Ρωμαντισμός, Ερμής, , σ. 472: «Η κατά περιόδους διαίρεση [...] είναι κατά πρώτον λόγο μια απαίτηση του μυαλού μας στην προσπάθεια του να δώσει ένα νόημα στο ξετύλιγμα της ιστορίας». 3. «Η στάθμιση του ποιοτικού...», ό.π., σελ. 13. Βλ. και Ελληνικός Ρωμαντισμός, ό.π., σ. ιβ': «Ο θερμογράφος [...] εκφράζει καλά τα έργα του ιστοριογράφου των συνειδήσεων. Βέβαια, ιστοριογράφοι των συλλογικών σωμάτων θέλουμε να είμαστε, να εγγράφουμε τα μεγάλα τους κινήματα" αλλά για την εγγραφή αυτήν, για την γνωριμία της, για την μελέτη

2 ΜΛΡ1ΛΙΖΛ.ΜΗΤΣΟΥ απλώνεται και καλύπτει σταδιακά μια υγρή επιφάνεια, επιβάλλει ολότελα το χρώμα της, και ύστερα λίγο λίγο ελαττο^νεται, για να χαθεί στο τέλος οριστικά. Και η τρίτη, η ποιμενική, που είναι δανεισμένη από τον Βολταίρο, θα παρουσίαζε τα δυο κοπάδια, το μεγάλο δίπλα στο μικρό, και τη βαθμιαία μεταβολή των αναλογιών τους 4. Θα ήταν και οι τρεις μηχανεύματα, για να παρασταθούν, με την εναλλαγή στατικών σκηνών και το συνδυασμό τους, οι συνέχειες και οι ασυνέχειες μιας πνευματικής διαδρομής 0. Να δανειζόμαστε τα επιστημονικά σύνεργα του Δημαρά, όταν αναφερόμαστε στη δουλειά του. μάς το έχει υποδείξει ο ίδιος, στις ποικίλες αυτοβιογραφικές του φανερώσεις της τελευταίας δεκαετίας. Κάτι που πράγματι εντυπωσιάζει, όταν τον ακούμε να εξιστορεί τη βιοτή του ή να εκθέτει τη θεο^ρία του είναι πως όχι μόνο ορίζει με ακρίβεια τις αιχμές της πνευματικής του πορείας πρόσωπα και ιδέες και καταστάσεις που τον σημάδεψαν. αλλά, το κυριότερο, προσεγγίζει το παρελθόν του με την ίδια ιστορική μεθόδευση που χρησιμοποιεί όταν μελετά τα φαινόμενα του πολιτισμού. Πολλαπλά αίτια 6, διψχόσα έλαφος', διαδοχικές προσεγγίσεις 8. Η επιστημονική του ενδοσκόπηση εκτελείται της με όλα τα συμπεράσματα που ανάγουν προς τις μεγάλες γραμμές απαραίτητο είναι να γνωρίσουμε προότα τους μικρούς κραδασμούς, όπως εμφανίζονται στους επιμέρους φορείς τους, στα άτομα». 4. «Η στάθμιση του ποιοτικού...», ό.π.. σ «er., σ. 1 Ι -12: «για την όραση μας εφευρέθηκαν μηχανεύματα που επιτρέπουν, με την γοργή παρουσίαση μιας σειράς από εικόνες, να φθάνουμε στην παράσταση των κινήσεων. Φυσικά, πρόκειται, μιλούμε ζ8ώ, για τον κινηματογράφο, και, πριν από αυτόν ακόμη, για τις lanternes magiques, τα παιγνίδια, όπου η γοργή εναλλαγή δύο εικόνων μάς έδινε μιά τρίτη, στην οποία συνδυάζονταν οι δύο πρώτες. Και στις δύο αυτές περιπτώσεις, η βάση είναι να φέρνουμε διαδοχικά στο οπτικό πεδίο εικόνες με ταχύτητα τέτοια ώστε πριν να σβήσει η μία αίσθηση, να έρχεται και να πέφτει επάν<ο της μία άλλη, δημιουργώντας έτσι συνέχεια από πολλές διαδοχικές ασυνέχειες». (3. ΤΙ μεθοδολογική αρχή των πολλο'ιν αιτίων κατατίθεται ως «νόμος» το 1944, στο Δοκίμιο για την ποίηση (Εκδόσεις Γκοβόστη, χ.χ., σ. Γ>8 κ.ε. βλ. το')ρα Δοκίμιο για την ποίηση [1943], Νεφέλη, 1990, σ. 94 κ.ε.). 7. Για την προτεραιότητα της ζήτησης στη μελέτη των πολιτισμικών φαινομένων, βλ., λ.χ., «Το δυτικό βιβλίο στον ελληνικό χώρο», Το βιβλίο στις προβιομηχανικές κοινωνίες, Πρακτικά Α' Διεθνούς Σνμποαίον τον Κέντρο ν Νεοελληνικών Ερευνών, 1982, σ. 187: «Σταθερά, η αιτία των επιδράσεων, όταν εμφανίζονται γόνιμες και όχι ως απλές περαστικές μιμήσεις, είναι μία προϋπάρχουσα δίψα. Την δίψα αυτή έρχεται να κατασιγάσει, διαλέγοντας, ο διψασμένος». 8. Ένας σαφής και λειτουργικός ορισμός της διαλεκτικής τεχνικής των διαδοχικοί; προσεγγίσεων διατυπώνεται στη συνέντευξη του 1988 («Ως η διψώσα έλαφος...», Σύγχρονα Θέματα, περ. Β', χρ. 11ος, τχ , Δεκέμβριος 1988, σ. 16): «IT διαδοχική προσέγγιση δεν είναι τίποτε άλλο παρά να βεβαιώνεται ο ερευνητής σε κάθε βαθμίδα της έρευνας του ότι μία από τις δύο υποθέσεις στις οποίες διαδοχικά καταλήγει δεν είναι, εκ των πραγμάτο^ν δυνατή, μπορετή..μένει, λοιπόν, η άλλη - και ακόμη μπροστά στην άλλη έχει

3 ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΦΡΟΝΊΊΣΜΛΤΑ (192β-1040) 4:; με την αποστασιοποιημένη νηφαλιότητα ενός εξωτερικού παρατηρητή. «Πρώτιστος όρος πάσης κοσμοθεωρίας», είχε γράψει το 1931 στον «Ψευδόμενο», «είναι να περιλαμβάνη και το θεωρούν υποκείμενον εντός του θεωρουμένου αντικειμένου» 9. Μια «ενιαία περί του κόσμου και του βίου θεωρία», όπως έλεγε ο Βορέας, απαλλαγμένη, όσο είναι ανθρώπινα δυνατό, από αντιφάσεις 10. Μια ((καθολική επιστή μη» 11. Οι θεωρητικές αρχές έχουν, αυτονόητα, τόσο μεγαλύτερη αξία όσο ευρύτερο είναι το πεδίο εφαρμογής τους, και η βιογραφία μάθαμε πως ανήκει και αυτή στην ιστορία 12. Στον μαθητή ή στον φίλιο αναγνοίστη που αποδέχθηκε τις μεθοδεύσεις του Κωνσταντίνου Δημαρά, είναι περίπου αδύνατο να εξετάσει οποιαδήποτε πτυχή του έργου του, χωρίς να προσφύγει στις δικές του αναλυτικές κατηγορίες στο μεθοδολογικό του ιδίωμα. «Αφήνουμε τον συγγραφέα πάλι, ένα παρόμοιο δίλημμα: το ένα από τα δύο συμ,περάσματα αποκλείεται εκ TCOV πραγμάτων, μένει ένα, και προχωρεί έτσι. Αυτές είναι οι διαδοχικές προσεγγίσεις - και η μεθόδευση αυτή στις θετικές επιστήμες, αλλά και στις ιστορικές και φιλολογικές επιστήμες, μπορεί μέσα από μια σειρά υποθέσείον που διαδοχικά αποκλείονται, μπορεί, λέοο, να καταλήξει σε βεβαιότητα». Η ιδέα, πάντοος, αυτής της λογικής διεργασίας απαντά ήδη στα Επτά κεφάλαια νια την ποίηση (Κασταλία, 1935, σ , βλ. Δοκίμιο νια την ποίηση [1943], ό.π., σ. 37), αναφορικά με τον πεζό λόγο εν γένει: «Καθρέφτης κατά το μάλλον ή ήττον πιστός της λογικής πορείας του ανθρωπίνου πνεύματος, έχει ιδανική του μορφή την συλλογιστική σειρά είτε το γεωμετρικό θεώρημα είτε την αλγεβρική εξίσωση. Ο πεζός λόγος μπορούμε να πούμε ότι κινείται φανερά επάνω σε δυο άξονες που χρησιμοποιεί διαδοχικά, όπως ο άνθρωπος τα δυο του πόδια όταν περπατεί: η εμπειρία άγει στην θεωρία, η οποία στηριγμένη πάλι στην εμπειρία μάς φέρνει στην θεωρία, κ.ο.κ.». 9. «Ο Ψευδόμενος. Προφύλαξις από μερικάς αυτοκτονίας του πνεύματος», Κοσμοθεωρία, τ. Α', 1931, σ. 387 (ανατύπωση Μολνβοοκονονλοπελεκητής, 3, 1991, σελ. 9). 10. Βλ. «Πλαίσιο γύρω σε μερικές αποδείξεις για την ύπαρξη του Θεού», Ελληνικά Γράμματα, τ. Β', τ/. 1-2, 16 Δεκεμβρίου Ιανουαρίου 1928, σ. 7: «Άριστη θεωρία είναι κείνη που λύνει τις περισσότερες απορίες με τις λιγότερες αντιφάσεις» - Συνεντεύξεις, ό.π., σ. 66: «Όλη μας τη ζω'/'] προσπαθούμε ακριβούς να υποτάξουμε αυτές τις αντιφάσεις»' επίσης Αλέξ. Αργυρίου, ((Από την κριτική στην ιστορία της λογοτεχνίας», Πενήντα γεράνια νεοελ/.ηνικής παώείας. Π παρουσία του Κ. Θ. Δημαρά στην επιστήμη των νεοελληνικών γραμμάτων, Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας, 1985, σελ. 13: «κατέχεται [ο Κ.Θ.Δ.J από την έγνοια της αποφυγής των αντιφάσεοιν». 11. Πρόκειται για τον ορισμό της φιλοσοφίας από τον Θεόφιλο Βορέα, Ακαόημεικά. τόμος τρίτος, Εισαγωγή εις την ιστοοίαν της φιλοσοφίας, Αθήνα 1935, σ. 16. Βλ. και σ. 32: «[...) είναι η επιστήμη ήτις καθιστά μ.εν τον άνθρωπον ικανόν από υψηλοτέρας περιωπής να εξετάζη τα πράγματα και ζητεί πανταχού τους έσχατους αυτοον λόγους, καταλύει δε των μυθολογικών και φανταστικών περί κόσμου θεωριών τα είδ<ολα και αποσκορακίζει την δεισιδαιμονίαν και καθαιρεί τας περί του θείου ιδέας και ελέγχει τας πλάνας τας κοινωνικάς, προς δε τούτοις ανυψοί το ηθικόν των ανθρώπουν φρόνημα». 12. Βλ. Κωνσταντίνος Παπαορηγόπονλος, Μ.Ι.Ε.Τ., 1986, σ. 10.

4 44 ΜΑΡΙΛΙΖΑ ΜΗΤΣΟΥ [...] να μιλεί, αντί να μιλούμε εμείς για του λόγου του», «χρησιμοποιούμε πάντοτε, προκειμένου για οποιοδήποτε θέμα, την επάλληλη έκφραση την οποία ευτύχησε άλλος να διατυπώσει πριν από εμάς)) 13. Πολύτιμο δίδαγμα, όχι μόνο με το Παλαμικό επιχείρημα ότι «όσα ξέρει ο νοικοκύρης» κτλ., αλλά διότι, στη συγκεκριμένη περίπτωση, ο συγγραφέας μας έχει προβλέψει, μέσα στο θεωρητικό τον σύστημα, να περικλείεται και η πνευματική του βιογραφία. * * «[...] Δεν υπάρχουν νύκτες του Πασκάλ, νύκτες του Jouffroy, δηλαδή εξαφνικές μεταπτώσεις, σε θέματα ιδεών και πίστεων η εμπειρία μου με κατευθύνει προς εντελώς βραδείες μεταβολές, και θα έλεγα, στατιστικής υφής: επί χρόνια δύο ιδεολογίες επικαλύπτονται, ώσπου η καινούρια να αναλάβει την πρωτεύουσα θέση» 14. Από τον ιδανισμό στον «ρεαλισμό της επιστήμης», από την υπερβατική θεώρηση στον κριτικό ορθολογισμό και από τον ευσεβισμό στον φιλοσοφημένο αγνωστικισμό, ή στον αδιαφορισμό 15, η μεταβολή θα είναι, τότε, ζήτημα ποσοστώσεων. «Έπεσε μία σταγόνα, δεν έδειξε, δεν φάνηκε. Πέφτουν πολλές σταγόνες ώσπου αλλοιώνεται το χρώμα» 16. Σε μια μεσοπολεμική επιφυλλίδα του, με τον τίτλο «Στοχασμοί επάνω στην ιστορία», ο Δημαράς στήριζε την περιοδίκευση του ευρωπαϊκού πολιτισμού στο τριαδικό σχήμα: ανατολικός μυστικισμός ελληνικός ορθολογισμός λατινική ηθικολογία. Μετά τη συμπλήρωση του πρώτου κύκλου, έγραφε, ο ανατολικός συντελεστής είχε επικρατήσει ξανά στα χρόνια του Μεσαίωνα, ο ελληνικός κυριαρχούσε στην Αναγέννηση, ενώ η σύγχρονη εποχή είναι στραμμένη προς τα ηθικά και πρακτικά προβλήματα. «Όμως μέσα σε καθεμία από τας περιόδους αυτάς μπορούμε εύκολα να διαγνώσωμε και των δύο άλλων συντελεστών την επίδρασι, ενώ αφ' ετέρου ανάμεσα σε κάθε περίοδο, παρατηρείται μία πτώσις της αξίας που υπερίσχυε πριν, και ένα γενικό ανακάτωμα των αξιών» 17. Έτσι, μέσα στους μεγάλους κύκλους έβλεπε να διαγράφονται κύκλοι 13. αντ., σ Ιστορικά Φροντίσματα, ό.π., σ. 11. Βλ. και «Ως η διψώσα έλαφος...», ό.π., σ Βλ. Φίλιππος Ηλιου, «Ιστορία των κορυφών και ιστορία των μέσων όρων», 77ενήντα χρόνια νεοελληνικής παιδείας, ό.π., σ. 73" επίσης «Ως η διψώσα έλαφος...», ό.π., σ. 33: «δεν πρέπει να μιλούμε για αθεΐα προκειμένου για μένα: είναι αδιαφορισμός. Δηλαδή είναι ένα πρόβλημα που εβγήκε από την ζωή μου. [...] Η αθεΐα είναι μια μορφή φανατισμού. Εγώ απλώς αποτραβήχθηκα από αυτά τα θέματα, έπαυσα να γράφω γι' αυτά». 16. Συνεντεύξεις, ό.π., σ Έτσι, «όταν επεκράτησε η Ρώμη, ο ελληνισμός παρήκμαζε πια, ενώ ο ανατολικός μυστικισμός φανερωνόταν παντού, χωρίς να επικρατή πουθενά' όταν παρήκμασε η Ρώμη, ο ελληνισμός έδινε τις τελευταίες του μεγάλες αναλαμπές, ενώ με την επικράτησι του

5 ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΜΑΤΑ ( ) 45 μικρότεροι, που ύστερα μεγάλωναν για να αναλάβουν πρωτεύουσα θέση. «Η εμπειρία αυτή» συμπλήρωνε ο Δημαράς, τον Αύγουστο του 1936, «είναι κοινή [...] και στη ζωή των ατόμων» 18. Στην ιστορία του πολιτισμού όσο και στη ζωή του ατόμου δεν υπάρχει λοιπόν «διακοπή συνεχείας» 19. Τα ιδεολογικά ρεύματα, οι διανοητικές ζητήσεις, οι αξίες διασταυρώνονται, συμφύονται και διαχωρίζονται με τρόπο φυσικό. Ανάμεσα στη θέση και την αντίθεση, στην πίστη και την απιστία, η ροή είναι συνεχής 20. «Ακόμη το 1933 γράφω για τον Κοραή, αποδοκιμαστικά, ό,τι μου υπαγορεύει ο ευσεβισμός. [...] Στο μεταξύ, τα τεκμήρια του ευσεβισμού δεν εξαφανίζονται από τα γραπτά μου" δεν χάνονται: χάνεται, βαθμιαία, το προβάδισμα τους» 21. Το ποτάμι άλλαξε, άλλαξε και ο άνθρωπος που το κοίταζε 22. Χριστιανισμού υπερίσχυε το ανατολικό στοιχείο - το ίδιο φαινόμενο παρατηρείται στα πρόθυρα της Αναγεννήσεως και επίσης όταν, περί τα τέλη του IH' αιώνος προετοιμάζεται ο σημερινός πολιτισμός». Ελεύθερον Βήμα, 9 Αυγούστου αυτ. Το κείμενο αυτό μάς ενδιαφέρει εδώ, αφενός, επειδή περιέχει, σε παραλλαγή, τη μεταφορά της χρωστικής, αλλά, αφετέρου, γιατί αιτιολογεί εμμέσως την προσωπική στάση του αρθρογράφου μέσα στο γενικό πνεύμα της εποχής όπως, τουλάχιστον, εκείνος το αντιλαμβάνεται: ((Σήμερα [...] ο μηχανικός πολιτισμός μας αποδεικνύεται ανεπαρκής για να ξεδιψάσει τις ψυχές από τις μεταφυσικές τους ανάγκες ο κόσμος αναζητεί γύρω του απόλυτες αστάθειες, θρησκευτικές βεβαιότητες, μυστικισμούς κάθε λογής. [...] Η ψυχή διψά για γνώσεις υπερβατικές [...] κάτι αλλοιώτικο κυοφορείται. [...] Ας γίνη και σήμερα του καθενός μας η ψυχή μοναστήρι». 19. Βλ. Ελληνικός Ρωμαντισμός, ό.π., σελ. 473: «Άσχετα προς τα όσα λένε οι συντάκτες μανιφέστων, δεν υπάρχει ποτέ, με μόνη εξαίρεση ορισμένες εξωτερικές αιτίες, διακοπή συνεχείας στην πολιτισμική ζωή: όποιος θέλει να γνωρίσει καλά μια κίνηση, θα βρει μεγάλη ωφέλεια μελετώντας τόσο τις προγενέστερες περιόδους όσο και τις επιβιώσεις της». 20. αντ., σ. η'-θ': «Δεν νοείται άρνηση χωρίς την θέση, αντιμεταρρύθμιση χωρίς την μεταρρύθμιση, αντιφιλοσοφία χωρίς την φιλοσοφία, αντιρωμαντισμός χωρίς τον ρωμαντισμό. Όμως όλες αυτές οι αντιθέσεις [...] μετέχουν οργανικά στην διαμόρφωση των θέσεων [...] η θέση και η αντίθεση, σε άνισες, κανονικά, ποσοστώσεις, ξαναβρίσκονται αναπόσπαστα ενωμένες». 21. Ιστορικά Φροντίσματα, ό.π., σ. 11. Το 1933, με αφορμή την εκατοστή επέτειο του θανάτου του Κοραή και μια πρόσφατη διάλεξη του Μπαλάνου («Ο Κοραής περί εκκλησίας και κλήρου»), ο Κ.Θ.Δ. εξετάζει τη σχέση του Κ. με τον χριστιανισμό, διαπιστώνει την ταύτιση του με τον Βολταίρο (((το έργο του, από όπου κι αν το πιάσει κανείς, αποπνέει εκείνη την αφόρητη μυρωδιά της οιήσεως του ορθολογισμού και του ανθρωποκεντρισμού, η οποία εχαρακτήρισε τον πνευματικό του πατέρα, τον Βολταίρο») και καταλήγει στην ακόλουθη παραίνεση: «Ας αφήσουμε τον Κοραή στη μεγάλη του κοσμική δόξα, και ας αναζητήσουμε [...] να βρούμε μέσα στη διδασκαλία των εκκλησιαστικών πατέρων την αληθινή χριστιανική παράδοση...». «Μνημόσυνο του Κοραή», Νέα Εστία, τ. 13, τχ. 152, 15 Απριλίου 1933, σ Βλ. Συνεντεύξεις, ό.π., σ. 51: «Αλλάζουν οι γνώσεις μας, καλά* αλλάζει το ποτάμι, θα έλεγε ο Ηράκλειτος αλλάζει όμως και ο άνθρωπος που κοιτάζει το ποτάμι».

6 4f> ΜΛ1ΜΛΙΖΛ ΜΗΤΣΟΥ Ξέρουμε θετικά πόσο διαφέρει ο μαθητής του Αποστολάκη, ο θεωρητικός του χριστιανικού κοινωνισμού, ο φιλόσοφος, από τον ιστορικό του Διαφοοτισμού, των συλλογικών συνειδήσεων και τογν μέσων όρων. Από τη σκοπιά του αντικειμένου εργασίας και της κοινωνικής ιδεολογίας, είναι εύλογο να μιλούμε για δύο διακριτές χρονικές περιόδους, που διαμορφώνουν, σχηματικά, δύο διαφορετικά πρόσωπα λογίου. Πριν από μερικά χρόνια, ο Φίλιππος Ηλιου μιλούσε για «μετάβαση σε ένα άλλο επίπεδο» και «παράλληλη πορεία», και σημείο^νε πως «οι καταστάσεις αυτές [η στροφή προς την ιστορία και τον ορθολογισμό] ωριμάζουν στα τέλη της δεκαετίας του 1930, αρχίζουν να μορφοποιούνται στα χρόνια της Κατοχής, για να αποκτήσουν την πλήρη διάσταση τους στην αμέσως επόμενη περίοδο.» Συγκρατούμε από την ομιλία του, στην Εταιρεία Σπουδών, το 1985, μια δεύτερη σημαντική παρατήρηση: «Πίσω από όλα αυτά υπάρχουν, και στην πρώτη και στη δεύτερη περίοδο, κάποιες ενιαίες μεθοδεύσεις, στις οποίες, αν αναφερθεί κανείς, για να υπογραμμίσει τη σημασία τους, είναι δυνατόν να θεωρηθεί πως παραδοξολογεί» 23. Χάρη στην ολοκληρωμένη, αλλά ακόμη αδημοσίευτη, Εργογραφία Κ. Θ. Δημαρά, που έχει συνταχθεί στο Βιβλιολογικό Εργαστήρι του ΕΑΙΑ, και με τη βοήθεια του νοητού θερμογράφου, είναι εύκολο να παρακολουθήσουμε την πνευματική θερμοκρασία της πρώτης δημιουργικής περιόδου, από το Δοκίμων περί της φυσικής θεολογίας τον σοφιστών, το 1926, ώς το 1940 που θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί τζρώτο έτος Κοραή 24. (Η τομή, ας το επαναλάβουμε, είναι μια ποσοτική σύμβαση: «Εκεί όπου φθάνει ο κώδωνας στο υψηλότερο σημείο του») 25. Αυτής της δεκαπενταετίας, η εργογραφία Δημαρά περιλαμβάνει. 341 τίτλους δημοσιευμάτων, σε περιοδικά, εφημερίδες και αυτοτελείς εκδόσεις. Ώς το 1931 περίπου, με κορυφή τον «Ψευδόμενο», επικρατούν τα καθαυτό φιλοσοφικά θέματα, με αφετηρία «αρχαία φιλοσοφήμ.ατα». Εν συνεχεία, και όσο προχωρούμε στη δεκαετία, πυκνώνουν τα θέματα κριτικής (της λογοτεχνίας και της ιδεολογίας), από το 1936 εμφανίζονται συχνότερα τα ιστορικά (βυζαντινά και μεταβυζαντινά). Τα ενδιαφέροντα του Δημαρά ακολουθούν έτσι «την φυσική χρονολογική τάξη, και όχι την αντίστροφη: εξεκίνησαν από την αρχαιότητα, και, βαθμιαία, έφθασαν στους καιρούς μας. [...] Παράλληλα, κάθε ένας από τους διαδοχικούς σταθμούς μου άφηνε το ψηφί του, τα ψηφιά του, στην εικόνα του 23. «Ιστορία των κορυφών και ιστορία των μέσων όρων», ό..τ., σ. 73 και Έξι από τα δημοσιεύματα του Κ.Θ.Δ. αφορούν τον Κοραή (Εργογραφία, αρ. 342, 356, 373, 380, 397, 399). Είμαι ευγνώμων στον Φίλιππο Ηλιου που έθεσε υπόψη μου τόσο την Εργογραφία, όσο και τις πρώιμες δημοσιεύσεις του Δημαρά, όσες έχουν συγκεντρωθεί στο Βιβλιολογικό Εργαστήρι. Χωρίς τη βοήθεια τη δική του και της Πόπης Πολέμη, αυτή η εργασία θα είχε μείνει στο επίπεδο γενικών εικασιών. 25. «Ως η διψώσα έλαφος...», ό.π., σ. 20.

7 ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣ.ΜΛΐΛ ( 1!»2ιί- Ι!»',()) \~ ελληνισμού την οποία συνεπλήρωνε» 21 '. Από στατιστική άποψη, μπορούμε να μιλήσουμε για μεγάλες θεματικές καμπύλες με πολλούς ενδιάμεσους κραδασμούς. Περιορίζοντας το οπτικό μας πεδίο σε ζητήματα μεθόδου, δηλαδή στους μηχανισμούς της σκέψης και τα εργαλεία της, θα επιχειρήσω να συνοψίσω, με αναπόφευκτες απλουστεύσεις, τις νεανικές φιλοσοφικές ζητήσεις του Κωνσταντίνου Δημαρά, αφήνοντας στο περιθοόριο όλες εκείνες τις σελίδες που αφορούν συγκεκριμένα πρόσωπα και πράγματα της λογοτεχνίας μας και της ιστορίας. Θυμόμαστε τους δασκάλους για τους οποίους μιλά στη Χειροθεσία και αλλού: Αποστολάκης, Τριανταφυλλίδης, Μπαλάνος, Βορέας. Τα διαβάσματα του: abbé Brémond, René Guénon, Barrés, Maurras, Maritain. Καινή Διαθήκη, Πλάτωνας, Αριστοτέλης, πολύς ΣΤΕΙνόζα, ΙΙασκάλ- 7. Το κλίμα στο οποίο θα αντιταχθεί εξαρχής η γενιά του: λογοκρατία, θετικισμός, επιστημονική αυτάρκεια. Έτσι. στα πρώτα του δημοσιεύματα, που συμπίπτουν με τη δυναμική του θητεία στα Ελ?.ηνικά Γράμματα του Μπαστιά, το ζητούμενο είναι να συμφιλιωθούν η φιλοσοφική δίψα με τη θρησκευτική: τί είναι το ον, η απόλυτη γνώση, ο θεός. Η ηθική και η φυσική προσέγγιση κηρύσσονται έκπτωτες, προκρίνεται ο δρόμος της διαλεκτικής, με οδηγούς όχι τους επίσημους εκπροσώπους της αρχαίας φιλοσοφίας, τον αντισοφιστή Πλάτωνα και τον πραγματιστή Αριστοτέλη, αλλά τους ετερόφρονες προδρόμους και επιγόνους, τον Παρμενίδη και την πρώτη σοφιστική 28. Στο Δοκίμιον περί της φυσική; θεολογία; τον σοφιστών, που πηγάζει από το φροντιστήριο του Θεόφιλου Βορέα 29, ως κεντρικό πρόβλημα τίθεται η παραδομένη αθεΐα τους. Παράθετα) την πρώτη γενική απάντηση του εικοσάχρονου και χριστιανικότατου Δημαρά: «άθεοι εκάστοτε κηρύσσονται υπό της εκκλησίας, της κοινο^νίας και της πολιτείας, ουχί οι μη πιστεύοντες εις θεόν, [... αλλά οι μη ταυτίζοντες τας θεολογικάς των πεποιθήσεις με τας θρησκευτικάς του τόπου εν τω οποίω ζο')σιν)), και σε υποσημείωση: «Θα ήτο μακρότατος ο κατάλογος χων κατά πάντας τους χρόνους ως αθέων καταδιο^χθέντων φιλοσόφων, οίτινες παν άλλο ή την αθεΐαν επρέσβευσαν» 30. Εξετάζοντας μία προς μία 20. Ιστορικά Φροντίσ/ιατα, ό.ττ., σ. 10. Βλ. και σ. 12: ((Έτσι η μετάβαση μου αττο την αρχαιότητα στον καινούριο κόσμο, έγινε ανεπαίσθητα, άνετα, χωρίς κρίσεις». 27. Συνεντεύξεις, ό.-., σ Στις πρώτες φιλοσοφικές δημοσιεύσεις του Κ.Θ.Δ. θα πρέπει να προστεθούν και οι συνεργασίες του στη Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, λ.χ. τα λήμματα «αλληλεπίδρασις» και «Αριστοτέλης», τόμ. Γ (1927) και Ε' (1928), βλ. ΈκΟεαι; τίτλων και έργον, Αθήνα 1965, σ. 4. Χρωστώ την υπόδειξη στον Γ. Π. Σαββίδη. 29. Βλ. «Χειροθεσία», ΙΙενήντα χρόνια Νεοελ/.ιμ'ΐκή; Παιδεία;, ό.-., σελ Δοκίμιον περί τη; ψνσική; θεολογία; των αοψιβτών τον πέμπτον π.χ. αιώνο;, εκδ. οίκος Γεωργ. Ι. Βασιλείου, 1926, σ. 3 και 30.

8 48 ΜΑΡΙΛΙΖΑ ΜΗΤΣΟΥ «τας περί θεών δόξας» των σοφιστών, τους οποίους θεωρεί διδασκάλους της σκέψης, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι απέναντι στην ιδέα του θεού έλαβαν θέση όχι φιλοσόφου, με την πλατωνική σημασία του όρου, παρά επιστήμονα. Λ.χ. ο Πρωταγόρας αναζητούσε την αιτία της θρησκευτικότητας και την πρακτική της αξία, ο Πρόδικος εισήγαγε την ψυχολογική ερμηνεία του φαινομένου, και ο Κριτίας τη θεωρία της κοινωνικής ωφελείας. Κατά συνέπεια, οι σοφιστές του πέμπτου αιώνα εγκατέλειψαν τη φυσική θεολογία και τη ζήτηση του υπερπέραν, για να στραφούν προς τα πρακτικά προβλήματα, ενδιαφέρθηκαν όχι για το θείον, αλλά για «την έννοιαν αυτού παρά τω ανθρώπω». Γι' αυτό το ώριμο φιλοσοφικό πρωτόλειο, ο Ηρακλής Αποστολίδης σημείωνε λίγο αργότερα, με άλλη αφορμή: «κάτι το βασικό, κάτι το μεθοδολογικό και συστηματικό ακόμα, σαν εκεί να πρωτοβάλθηκε γερά και στέκει έτσι δα καλοθεμέλιωτο κι ανθεκτικό για κάθε επιλαβή» 31. Πριν απ' όλα, ένας ξεκάθαρος ορισμός της φιλοσοφίας, που «δεν έρχεται να πλήρωση ανάγκας της γνωστικής μόνον ημών διαθέσεως, αλλά καθ' όλου γενικωτάτας ανάγκας της ψυχής». Έπειτα, το ασύμβατο της φιλοσοφίας με την επιστήμη, η συναλληλία τους. Η αριστοκρατική άποψη ότι philosophandum est paucis, «η φιλοσοφία δεν είναι κλήρος των πολλών» 32. Και, το σημαντικότερο από τη δική μας σκοπιά, η απόρριψη κάθε εξαντλητικής ερμηνείας των ψυχικών φαινομένων, που είναι αναπόδεικτη και ανεξέλεγκτη, αφού στηρίζεται κατανάγκην στον υποκειμενισμό, η απόρριψη της εκ των υστέρων αιτιότητας 33. Δηλαδή, το σόφισμα του ψευδόμενου. Αν η σοφιστική αποτελεί το αρνητικό παράδειγμα φιλοσοφικής στάσης εκτροπής του στοχασμού προς την επιστημονική θεώρηση και την πράξη, ο Παρμενίδης ενσαρκώνει το απόλυτο ιδεώδες του φιλοσόφου. Στο πρόσωπο του Ελεάτη ο Δημαράς «είδωλο είδε λατρείας» (η έκφραση είναι του Αποστολίδη) 34, είδε τον άμωμο, προχριστιανό εκφραστή της ιδέας του για τον θεό, αλλά και το πρότυπο του καθαρού ιδανισμού, που θα ξαναβρεί μόνο στον Σπινόζα: «ταυτόν εστίν νοέειν τε και είναι» 35. Το ον του Παρμενίδη, το μόνο που έχει ύπαρ- 31. «Ο "Παρμενίδης" του κ. Κ. Θ. Δημαρά», Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, Φιλολογικόν Περιοδικόν, 6 Νοεμβρίου 1927, σ. 3. Οφείλω την επισήμανση αυτής της βιβλιοκρισίας στον Τριαντάφυλλο Σκλαβενίτη. 32. Δοκίμων..., ό.π., σ «[Ο ιστορισμός,] όπως πάσα προσπάθεια εξαντλητικής ερμηνείας των ψυχικών φαινομένων, είναι αναπόδεικτος, ών εν τω άμα αντικείμενον και υποκείμενον μελέτης, σκοπούμενον και σκοπιά» και «ανεξέλεγκτος [...] διότι στηρίζεται εις την εύρεσιν υπάρξεως σχέσεων, ήτις πάντοτε ενέχει υποκειμενισμόν, αφού δημιουργείται υφ' ημών», αντ., σ «Ο "Παρμενίδης" του κ. Κ. Θ. Δημαρά», ό.π. 35. Βλ. Παρμενίδης, έκδ. «Ελληνικών Γραμμάτων», 1927, σ : «Όταν μελετάει κανείς τον Παρμενίδη, μοιραία έρχεται στον νου ο Σπινόζα» ή: «Μερικά σημεία από την Ηθική του Σπινόζα μας φαίνονται σαν η φυσική απόληξη της Ελεατικής φιλοσοφίας».

9 ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΦΡΟΧΤΙΣ.ΜΛΤΛ ( ) 49 ξη, είναι νοητό και όχι αισθητό. Είναι άναρχο, αγέννητο και ατελείωτο, άχρονο, αδιαίρετο και απλό, ακίνητο, μα τελειωμένο. «Το άγαλμα», λέει ο Δημαράς του 1982, μιλώντας για τον ιδανισμό, «ένα πράγμα ακίνητο, ανεξέλικτο, ολοκληρωμένο» 36. Για τον ιδανιστή του 1927, ωστόσο, ο Παρμενίδης είχε χαράξει τον φυσικό δρόμο της φιλοσοφίας, λύνοντας τη βασική της αντίφαση: πως, από τη μια, ο νους είναι το γνωστικό μέσο για την κατάκτηση της αλήθειας και, από την άλλη, η αλήθεια αυτή χρησιμεύει στην πράξη, δηλαδή στον υλικό κόσμο. Φιλοσοφία και επιστήμη, δυο κόσμοι χωριστοί. Αυτή ήταν η πρόταση του Παρμενίδη, όπως την ενστερνίζεται ο Δημαράς στην Εισαγωγή του που τη δημοσιεύει πρώτα στα Ελληνικά Γράμματα, και ύστερα αυτοτελώς, μαζί με την πρώτη νεοελληνική μετάφραση των «Προς αλήθειαν» αποσπασμάτων. Μια επιστήμη στην υπηρεσία της πεπερασμένης γνώσης και της υλικής ζωής, μια φιλοσοφία υπερβατική, χωρίς τα δεσμά της ύλης, «ζήτηση και κατάταξη τοον αιτημάτων του νου μας με προβολή τους έξω από το υποκείμενο», «έργο θεϊκό» «που γεμίζει την ψυχή γαλήνη και ιλαρότητα» 37. Δεν έχουμε χάσει το νήμα των «ενιαίων μεθοδεύσεων». Γιατί η εγχώρια επιστήμη που έχει υπόψη του εκείνα τα χρόνια ο Κ. Θ. Δημαράς, και την οποία ζητά να πολεμήσει, είναι η επιστήμη των θρησκευμάτων και η κοινοονιολογία στα χέρια του «φουκαρά» Κορδάτου, ο κοινωνικός Δαρβινισμός και ο μονομερής υλισμός του, είναι η αριστερή επιστήμη, ο οικονομισμός του Θεοδωρίδη. Και απέναντι τους η φτωχή ηθικολογία του «περιδεούς» φιλοσόφου Λογοθέτη, ο οποίος θεωρεί τον μαλλιαροκομμουνισμό «μέγαν εθνικόν κίνδυνον», η απέραντη συμβατικότητα του κυρίου Λούβαρη. «Ο κόσμος έχει ανάγκη σήμερα από το φιλόσοφο» σχολιάζει ο Κ. Θ. Δ.* «ο ηθικολόγος είναι αδύναμος για να ρυθμίσει τον κόσμο» Συνεντεύξεις, ό.π., σ. 69. Ένας ίσκιος ιδανισμού, ή πάντως εχθρότητας προς τον μονομερή υλισμό, δεν εγκαταλείπει, ποτέ τη σκέψη του Κ.Θ.Δ. Βλ. λ.χ. Παπαρρηγόπονλος, ό.π., σ. 10: «Ένα σπίτι δεν χτίζεται με λάσπη, με πέτρες και με άμμο, αλλά με μια ιδέα που έχει βάλει στο νου του εκείνος που αποφάσισε να το χτίσει». 37. Παρμενίδης, ό.π., σ. 14, 9 και «Επικτήτου Εγχειρίδιον, Μάρκου Αυρηλίου Τα εις εαυτόν. Παράφραση Σ. Δέλτα. Α. Ρολάνδη, Κινεζικός πολιτισμός και φιλοσοφία», Ελληνικά Γράμματα, τ. Α', τχ. 7, 15 Σεπτεμβρίου 1927, σ. 312 (υπογραφή: Κωνστ.), και «Δ. Σ. Μπαλάνου: ανακοινώσεις και ομιλίαι εν τω θρησκευτικω συνεδρίω της Λωζάννης [...]», αυτ., τ. Β', τχ. 1-2, 16 Δεκεμβρίου Ιανουαρίου 1928, σ. 65. Για τη στάση του Κ.Θ.Δ. απέναντι στους συγχρόνους του επιστήμονες, βλ. και τις βιβλιοκρισίες: «Ι. Κορδάτου, "Αρχαίες θρησκείες και Χριστιανισμός"», αυτ., τ. Α', τχ. 1, 15 Ιουνίου 1927, σ " «Κορδατισμός. Κ. Αογοθέτη, "Αι βάσεις της ηθικής κοινω- 4

10 50 ΜΛΡΙΛΙΖΛ ΜΙΙΤΣΟν Βρισκόμαστε ακόμη στις παρυφές του υποκειμενικού των ψυχικών αναγκών και του συναισθήματος. «Ο άνθρωπος που πονεί και που λαχταράει για το πρόβλημα που αγγίζει, δε θάναι ποτέ ο ιδεατός αντικειμενικός ερευνητής και ταξινόμος του», γράφει στον Παρμενίδη. Βρισκόμαστε ακόμη στον ένα μόνον άξονα, τη θεωρία, πολύ μακριά από την εμπειρική παρατήρηση, στις παρυφές της θεολογίας, αφού το αντικείμενο είναι η πίστη και οι αποδείξεις για την ύπαρξη του θεού. Και βέβαια η επιστήμη, καμία επιστήμη δεν μπορεί να απαντήσει θετικά ή αρνητικά για την ύπαρξη του όντος, μπορεί μόνο να εξηγήσει «το πώς γεννιέται μέσα στην ψυχή μας όποια έννοια θεϊκή» 40, όπως κάνει ο ψυχολογισμός ή η κοινωνική ανθρωπολογία, και αυτό χωρίς να ξέρει αν το αίτιο καλύπτει πράγματι το αποτέλεσμα. Post hoc, ergo propter hoc. Μετά τούτο" επομένως δια τούτο. Το ίδιο και το λογικό επιχείρημα. Στο άρθρο του «Πλαίσιο γύρω σε μερικές αποδείξεις για την ύπαρξη του θεού», τέλη του 1927, και λίγο αργότερα στο «Σημείωμα» για το στοίχημα του Πασκάλ, ο Λημαράς εξετάζει τις θεολογικές αποδείξεις και τις βρίσκει όλες λογικά ανεπαρκείς, διότι «δεν αποδείχνουνε τίποτε άλλο από την πίστη» 41. Το στοίχημα του Πασκάλ οδηγεί σε μια μεγάλη απαγωγή στο άτοπο και α ένα αδιέξοδο υπολογισμοί, προτού περάσει, πέρα από τον συλλογισμό, στην εντολή: «λιγόστεψε τα πάθη σου». II ανθρώπινη πίστη είναι μια καντιανή a priori aop(ç/r n μια αυταπόδεικτη βεβαιότητα. που δεν επιδέχεται ορθολογική περιβολή. «Εκείνο που ζητάμε από το φιλόσοφο», γράφει, «δεν είναι μια συλλογιστική σειρά που δεν θ' αποδείξει τίποτε' είναι η διάθεση που τη γεννάει [...] έτσι απόδειξη για την ύπαρξη του θεού είναι όχι η απόδειξη στην ουσία της, αλλά μοναχά στη μορφή της. Αρκεί μερικοί άνθρωποι να προφερουνε τη λέξη θεός επάνω στην κουβέντα τους, και κάθε σου απιστία γίνεται ξαφνικά κομμάτια». Με άλλη διατύπωση, «η μυστική δύναμη του λόγου, της λέξης [...] καθώς τη νιώθει ο ποιητής». Το καταφύγιο της γλώσσας, η παιδαγωγική αξία του Αυγουστίνου, η προσευχή του Πασκάλ. «Όσο για μένα», καταλήγει ο αρθρογράφος, με στοχαστικήν ακροβασία, που θα την επισημάνει ο Τέλλος Άγρας σ' ένα πατρικά ελεγκτικό του σχόλιο, «από τη θεωρία μου του θεού, μού γεννιέται η πιθανότητα της ύπαρξης μου [...] Εκεί στανίας και ο μέγας εθνικός κίνδυνος"», αντ., τ/. 2, 1 Ιουλίου 1927, σελ (αμφότερες με υπογραφή: Κωνστ.). 39. «Γράφουμε γιατί πιστεύουμε κι αγαπούμε», Παρμενίοη;, ό.π., σ «Πλαίσιο γύρω σε μερικές αποδείξεις για την ύπαρξη του θεού», ό.π., σ αντ., σελ. 7. Βλ. και θ. Βορέας, Εισαγωγή ει; την ιατοο'ιαν τη; φιλοσοφία;, ό.π., σ. 443: «αι περί της υπάρξεως δε του θεού προσφερύμεναι ατ-οδείξεις ελέγχονται ως ψευδώνυμοι συλλογισμοί, περιέχουσα', λήψιν του ζητουμένου, ήτοι λαμβάνουσαι ως αποδεικτικούς λόγους προτάσεις έχουσας ανάγκην αποδείξεως, και μετάβασιν εις άλλο γένος, ήτοι άλλο αποδεικνύουσαι αντί άλλου».

11 ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΦΡΟ.ΧΤΙΣΜΑΤΑ ( ΟΛΟ) 51 ματώ» 42. Σωστά διέγνωσε ο Άγρας το «διφορούμενο πνεύμα του άρθρου [...] ανάμεσα στην πίστη και στην απιστία, στο κήρυγμα και στον σκεπτικισμό, στην αποδοχή και στην άρνηση». Γιατί ο Δημαράς, προσεκτικός κατά τα άλλα, δεν απέφυγε ώς το τέλος τη λήψη του ζητουμένου. ((Πιστεύω, άρα υπάρχω» είναι ένα εμφανές αποδεικτικό άλμα, που αν αναλυθεί στα συστατικά του, ακυρώνεται. «Ζητώ το θεό, άρα υπάρχει» είναι μια δεύτερη παραλλαγή ψευδώνυμου συλλογισμ,ού. «Αφετηρία λοιπόν για την ύπαρξη του θεού είναι η ύπαρξη του ανθρά)που;» θα αναρωτηθεί ο Άγρας «και μάλιστα του "θρησκευτικού ανθρώπου"; Δεν υπάρχει θεός άσχετα απ' τον άνθρωπο;» 43 Φθάνουμε έτσι, το 1931, στον «Ψευδόμενο» ή «Προφύλαξις από μερικάς αυτοκτονίας του πνεύματος», καθώς διευκρινίζει ο υπότιτλος. Αυτοκτονία πνευματική είναι ακριβούς η παγίδευση του νου σε ψυχολογικές προτάσεις μερικής ισχύος, που νομίζονται αληθείς εν γένει, αποδεδειγμένες ή αυταπόδεικτες. «Εκείνος που λέγει την αλήθειαν δεν ψεύδεται / Ο Επιμενίδης λέγει την αλήθειαν / Ο Επιμενίδης δεν ψεύδεται [...] Ο Επιμενίδης λέγει ότι οι Κρήτες ψεύδονται [...] Ο Επιμενίδης είναι Κρης / Ο Επιμενίδης ψεύδεται)), κ.ο.κ. Με τον ίδιο τρόπο λειτουργούν όμως όλες οι ερμηνευτικές προτάσεις θεωριών που εισάγουν εξωνοητικά, συναισθηματικά ή βουλητικά στοιχεία ιδεολογία, όπως ίσως θα λέγαμε σήμερα: η οικονομική θεωρία (ο μαρξισμός), η σεξουαλική ερμηνεία (ο φροϋδισμός), αλλά και κάθε άλλη αιτιακή εξήγηση που δεν περιλαμβάνει στο αντικείμενο και τον εαυτό της. Το σόφισμα του ψευδόμενου δεν οδηγεί ούτε στην κατάφαση ούτε στην άρνηση της εκάστοτε ερμηνευτικής πρότασης: απλώς την υπονομεύει ως λογικό επιχείρημα. «Οποιαδήποτε επέμβασις του αυτοματισμού εις την σκέψιν την φονεύει γενετικά» 44. Ο «Ψευδόμενος» είναι λοιπόν μια νοητική άμυνα σε κάθε δογματισμό. Προειδοποιεί για τη συμβατικότητα και τη σχετικότητα των αληθειών, προετοιμάζει το νόμο των πολλαπλών αιτίων, όπως διατυπώνεται στο Δοκίμιο για την ποίηση: «μια επίσημη, χρήσιμη, απαραίτητη μάλιστα, μεθοδική διαπίστωση της ανεπαρκείας της επιστήμης μας για να αγκαλιάσει ακέρια την αιτιότητα ενός πνευματικού φαινομένου» 45. Βεβαιώνει πως η ματιά μας είναι πάντα στενότερη από το αντικείμενο: «Το φαινόμενο που μελετήσαμε, από οσεσδήποτε πλευρές κι αν το έχουμε ερμηνεύσει, εξακολουθεί να παραμένει άπειρα πολυπλοκότερο από το σύστημα ερμηνείας όπου το περικλείσαμε» 46. Υπο- 42. αντ., σ. 7, 8, και «Προεισαγωγικό σημείωμα για το στοίχημα [του Πασκάλ]», Ελληνικά Γράμματα, τχ. 4, 1 Φεβρουαρίου 1928, σ Τέλλος Άγρας, «Καλόπιστες απορίες», Ε/ά.ψικά Γράμματα, ό.π., σ «Ο Ψευδόμενος», ό.π., σ. 270 (ανατύπωση σ. 12). 45. Δοκίμιο για την ποίηση, ό.π., σελ. 68 (βλ. ανατύπωση, ό.π., σ. 94). 46. αντ., σ. 69 (και ανατύπωση, σ. 95).

12 52 ΛΙΛΡ1ΛΙΖΛ ΛΠΓΓ^ΟΤ δεικνύει μεθόδους ασφαλείας: «Το ερμάρι της ιστορίας ποτέ δεν άνοιξε με την χρήση ενός και μόνο κλειδιού» 47. Τέλος, βρίσκει διέξοδο στη στατιστική αντίληψη τ 6} ν πραγμάτων. Δεν είναι τυχαίο ότι το 1965, σε μια υποσημείωση στα «Συλλογικά φαινόμενα της παιδείας», ο Δημαράς δήλωνε πως θεωρούσε ακόμη χρήσιμη εκείνη τη νεανική εργασία και υπογράμμιζε τον στατιστικό χαρακτήρα των δύο προτάσεων: «οι Κρήτες είναι ψεύτες» και «ο Επιμενίδης είναι ψεύτης». Ταυτόχρονα ξανακινούσε το παιχνίδι του φαύλου κύκλου, προσθέτοντας στη σειρά το^ν συλλογισμών μια καινούρια υπόθεση: «αν αληθεύει για όλες τις θεωρίες ότι δεν έχουν αντικειμενική αξία, γεννημένες καθώς είναι από κίνητρα ψυχολογικά, τούτο ισχύει και για την θεωρία που το υποστηρίζει - έτσι πέφτουμε αθεράπευτα στο δίλημμα του ψευδόμενου, χωρίς την διέξοδο της στατιστικής» 48. Η μόνη πραγματική διέξοδος από τον κλοιό θα βρισκόταν προς την κατεύθυνση της διαχρονίας και της εμπειρίας που εξακριβώνεται. Και εν μέρει του σκεπτικισμ.ού. Ο «Ψευδόμενος» ήταν το τελευταίο αμιγώς φιλοσοφικό δοκίμιο αυτής της περιόδου. II αξιοποίηση της ψυχαναλυτικής μεθόδου, ένα χρόνο αργότερα, στο άρθρο «Μερικές πηγές της καβαφικής τέχνης» έδειχνε πως η μάχη δεν είχε δοθεί κατά της φροϋδικής ή άλλης σχολής ειδικά, αλλά αφορούσε οποιαδήποτε μονομέρεια 49. Στην επίθεση του Αρίστου Καμπάνη πως επιχειρεί μια «ψυχοπαθολογική δικαίωση» της τέχνης του Καβάφη, ο Δημαράς έδωσε νηφάλια την απάντηση ότι ο κριτικός, για να ξεδιαλύνει το μηχανισμό του ξένου έργου, «είναι καλό και σκόπιμο να μεταχειρισθεί όλα τα μέσα που του προσφέρουν οι συγγενείς επιστήμες, οι επιστήμες του ανθρώπου, η βιολογία, η ψυχολογία, η κοινωνιολογία» 50. Δεν θα επανέλθει στην ανάλυση του λογικού επιχειρήματος, ούτε θα σταθεί περισσότερο στη μεταφυσική θεωρία. Σε δεκάδες επιφυλλίδες στον ημερήσιο τύπο (Πρωία, Πολιτεία, Ελεύθερον Βήμα), στις τακτικές συνεργασίες του στην Πειθαρχία, στη Νέα Εστία, στο Δελ.τίο Κριτικής, στο Σήμερα, στον Κύκλο, στα Νέα Γράμματα, και αλλού, καταπιάνεται με θέματα πιο περιορισμένα και πιο επίκαιρα. Από το 1933, οι θεολογικοί του προβληματισμοί αναζητούν κοινωνικό αντίκρισμα: τον χριστιανικό κοινωνισμό, μια «επανάσταση της ψυχής εναντίον της ύλης», ατομική μεν, αλλά «πιο ριζική, πιο βαθιά, και πιο δύσκο- 47. «Ως η διψώσα έλαφος...», ό.π., σ ((Συλλογικά φαινόμενα της παιδείας», Σιηιποσιακά (Σνμπτώαεις-γλώσαα-γενεές), Αθήνα 1965, σ «Μερικές ηγές της Καβαφικής τέχνης», Ο Κύκλοζ, τ. Β', τχ. 3-4, Νοέμβριος 1932, σελ (βλ. τώρα Σνμμικτα, Γ', Πεοί Καβάφη, Φιλολογική επιμέλεια Γ. Π. Σαββίδης, Γνώση, 1992, σ ). 50. ((Κριτική, ποίηση και ψυχανάλυση», ιχέα Εστία, τ. 13, τχ. 145, 1 Ιανουαρίου 1933, σ

13 ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΦΡ Ο ΧΤΙΣΜΑΤΑ ( ) 53 λη, γιατί αποτελεί τη συνισταμένη από εκατομμύρια μικρές επαναστάσεις», και συνολικά αντίθετη προς το αστικό καθεστώς 51. Υποστηρίζει τη «Χριστιανική Κοινωνική Ένωση», οραματίζεται μια κοινωνία χριστιανών διανοουμένων, που θα αντισταθεί στον υλισμό των «αστείων». Κινείται αργά προς έναν χριστιανισμό των «μεσούν όρων». Η ορθόδοξη εκκλησία ως θεσμός τον απογοητεύει: «Σπάνια συνάντησα ορθοδόξους ιερωμένους που να στέκονται ηθικά στο ύψος της αποστολής τους» 52. Εκπροσο^πούν συνήθως την ακραία κοινωνική συντήρηση: «Εσυνήθιζαν να βάζουν από τη μια μεριά κρεοφαγία, "έθνος, θρησκεία και γλώσσα" (δηλ. την καθαρεύουσα), και από την άλλη τους αιρετικούς, τους "μαλλιαρούς, χορτοφάγους, μασσώνους" και τους αθέους» 53. Όσο για τις επίσημες Αρχές, την Αρχιεπισκοπή: «τη συναντάει [κανείς] διαρκώς στην πλατεία, ή μάλλον στο θεωρείο. Ως είδος αρχαίος χορός, αμέτοχος στη μεγάλη πράξη που παίζεται [,..]» 54. Σε αντίθεση με την Παπική εκκλησία, που ανανέωσε τη φιλοσοφική ζήτηση μέσα στους κόλπους της, η ορθοδοξία εκτρέφει ακόμη τη χρησιμοθηρία και τα ηθικά αιτήματα 00, L ι αυτό οι πνευματικοτεροι νέοι στρέφονται προς τον κομμουνισμό: «γιατί δίνει τροφή στη θρησκευτικότητα τους, μια θρησκευτικότητα που η σημερινή Εκκλησία είχε αφήσει ώς τα τώρα πεινασμένη και διψασμένη» 56. II «ψυχή μας μοναστήρι». Αυτή ήταν η μοναχική πρόταση του Δημαρά απέναντι στο κοινωνικό πρόβλημα. Στη διαμάχη του με τον Θεοτοκά, το 1932, με τον Παύλο Γκίκα [= Ηλία Τσιριμίόκο], το 1933, δεν δίσταζε μάλιστα να ταυτίσει τον νεοαστισμό, «μια πρόταση συμβιβασμού ανάμεσα σε αρχές ασυμβίβαστες» 57, με τον κομμουνισμό, θεωροόντας αμφότερους «καρπό και συνέπεια των αρχών της Αναγέννησης», αλλά τον δεύτερο ειλικρινέστερο του πρώτου στις επιδιώξεις του. «Ένας κόσμος γερασμένος, ατροφικός, ο αντιχριστιανικός κόσμος της Αναγεννήσεως, έδωσε ύστερα από πτώσεις διαδοχικές, τελευταίο του καρπό, τον ιστορικό υλισμό» 08. Από τον ίδιο κόσμο γεννήθηκαν όμως «ο μηχανισμός και η κεφαλαιοκρατία [που] απομυζούν το σώμα και μαραίνουν το 51. «Τεχνίτη έργον, αδρανεί έλεος», Νέα Εστία, τ. 13, τχ. 147, 1 Φεβρουαρίου 1933, σ «Μυστήρια», Νέα Εστία, τ. 13, τχ. 149, 1 Μαρτίου 1933, σ «Τεχνίτη έργον...», ό.π. 54. «Μυστήρια», ό.π. 55. Βλ. «Δ. Σ. Μπαλάνου: ανακοινώσεις και ομιλίαι...», ό.π. 56. «Τεχνίτη έργον...», ό.π., σ «Εμπρός στο κοινωνικό πρόβλημα», εφ. Πολιτεία, 15 Μαρτίου Βλ. και «Παύλου Γκίκα, "Έλεγχος του αστικού ιδεαλισμού"», Νέα Εστία, τ. 14, τχ. 167, 1 Δεκεμβρίου 1933, σ «Αλληλογραφία», Νέα Εστία, τ. 13, τχ. 150, 15 Μαρτίου 1933, σ Βλ. και «Δευτερολογία», εφ. Πολιτεία, 5 Απριλίου 1932.

14 54 ΜΑΡΙΛΙΖΛ ΜΗΤΣΟΥ πνεύμα», ο άκρατος επιστημονισμός, η ολέθρια παραφροσύνη 59. Οι νέοι κομμουνιστές είναι πλανεμένοι ιδεολόγοι. «Στων περισσοτέρων τις ψυχές βρήκα ριζωμένη μια γεμάτη πάθος αγάπη για τον άνθρωπο, μια μεγάλη δεκτικότητα στον πόνο των συνανθρώπων τους» 00. Οι νέοι ουμανιστές, αντίθετα, είναι πλανεμένοι οπαδοί της υποκρισίας. Ζητούν να στήσουν εξ υπαρχής έναν πολιτισμό στηριγμένο στην ψευτιά. Καμώνονται πως, αν φυτέψουν τον ίδιο σπόρο, το δέντρο που θα φυτρώσει θα είναι άλλο. Η ατυόρριψη του χρεωκοπημένου ουμανισμού και της πίστης στις «ασθενείς ανθρώπινες δυνάμεις» το μυαλό, η απόρριψη της ηθικής 61, έφερναν αυτόν τον «κακό αστό» στους αντίποδες του Διαφωτισμού: στην κατάφαση της Μεσαιωνικής θεοκρατίας 62. Ταξιδεύοντας μέσα στον ιστορικό χρόνο, ο Κωνσταντίνος Δημαράς έκανε τώρα σταθμό στο Βυζάντιο. Οι Σημειώσεις για τον τάφο του Γεμιστού (1935) μαρτυρούν την αμέριστη αφοσίωση του στο πνεύμα του ανατολικού μυστικισμού, ό,τι ακριβώς είχε απαρνηθεί ο φιλόσοφος για να γίνει Πλήθων και να «διαλαλεί τον ελληνισμό του», χωρίς να ξέρει ότι «η πολύθεη πανσπερμία που διδάσκει, αυτό ακριβώς εκφράζει, τους κινδύνους και την καταδίκη ενός Βυζαντίου που πάει να γίνει Ελλάδα)) 63. Η συνέπεια αυτού του συλλογισμού και η συνέχεια του ταξιδιού αποτελούν ένα άλλο, πολύ μεγάλο κεφάλαιο της πνευματικής βιογραφίας του Δημαρά 04. «Η σκέψη μου είναι ότι ξεκίνησα από βασικά θέματα, τα οποία εξακολουθούν και σήμερα να με απασχολούν, coç μεθόδευση πάντοτε, αλλά συνεχώς 59. «Εμπρός στο κοινωνικό πρόβλημα», ό.π. Βλ. και «Δευτερολογία», ό.π.: «Ο κομμουνισμός είναι, ιστορικά και λογικά, καρπός και συνέπεια των αρχών που υποστηρίζει ο κ. Θεοτοκάς». 60. «Δευτερολογία», ό.π. 61. «Δεν πιστεύουμε στη δύναμη και στην καλωσύνη του ανθρώπου [...] ξέρουμε πόσο βαρειά κι αληθινή κληρονομιά είνε το προπατορικό αμάρτημα», αντ. 62. «Ας επιστρέψ[ουμε] στις χριστιανικές αξίες, όπως διαμορφώθηκαν την εποχή του Μεσαίωνος [...] Αλλοιώς θα τραβήξουμε εμπρός ~ζος το γκρεμό. Terliiim non riatiir». «Εμπρός στο κοινωνικό πρόβλημα», ό.π. 63. Σημειώσεις για τον τάφο του Γεμιστού, Αθήνα 1936, σ Η στροφή του Κ.Θ.Δ. στο Βυζάντιο, που διαπιστώνεται από το 1933, πιθανότατα δηλώνει, πέρα από την ιστορική δίψα, και μια επιθυμία «να σκελετώσ[ει] χριστιανικά τη φιλοσοφική [του] σκέψη» με την ανατολική θρησκευτική παράδοση: μετά τον Αυγουστίνο, τον Ακινάτο, τον ΓΙασκάλ, αναζητεί ερείσματα στην πατερική φιλολογία, υπερασπίζεται το «θαύμα και το δράμα» της ορθοδοξίας, προτείνει την έκδοση χριστιανικής βιβλιοθήκης. Βλ. σχετικά, «Για μια Χριστιανική βιβλιοθήκη», Νέα Εστία, τ. 13, τχ. 154, 15 Μαίου 1933, σ , και ((Χριστιανικός πολιτισμός», εφ. Ελεύθερον Βήμα, 17 Ιουνίου 1940.

15 ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΦΡΟΧΤΙΣΜΑΤΑ ( ) 55 αναλυόμενα περισσότερο και συμπληρωνόμενα. Η ύλη, το υλικό, άλλαξε - τα εργαλεία, από την ώρα που τα κατασκεύασα, ετελειοποιήθηκαν, ίσως, αλλά δεν άλλαξαν» 65. Είναι τα λόγια του νοικοκύρη, πριν από 10 χρόνια. Το επιβεβαίωσε, άλλωστε, στην πράξη, αποδεχόμενος την ανατύπωση νεανικών του εργασιών, χωρίς αναθεώρηση: «Δεν απαρνούμαι τους δρόμους όπου επερπάτησα προτού να μποο στην τελική ευθεία», γράφει στον νέο Πρόλογο του Δοκιμίου για την ποίηση, τον Αύγουστο «Ας μείνουν τα τεκμήρια που μαρτυρούν γι' αυτήν την πορεία» 66. Γιατί στην ιστορία του ανθρώπου και των πολιτισμοί, «το παλιότερο μάς εξηγεί πούθε ήρθε η ύστερη περίπτωση [...]' το μεταγενέστερο έρχεται να αποκαλύψει ό,τι ενυπήρχε δυνάμει» 67. Ο θερμογράφος, η χρωστική, τα κοπάδια, ποιητικές μεταφορές μεγάλης ακρίβειας, φαίνεται έτσι να είναι η μακρινή απόληξη του Ψευδόμενου, το κέρδος μ,ιας πολύχρονης προσπάθειας να απαλλαγεί η σκέψη από την αυθαιρεσία του υποκειμενισμού, και η γλώσσα από τις παγίδες που η ίδια μπορεί να παράγει. Μια διαρκής υπενθύμιση για τη συμβατικότητα της γλώσσας και για τη ρευστότητα των πραγμάτων. Ένα εχέγγυο σχετικής αντικειμενικότητας. «Η εποχή μας», έλεγε ο Δημ,αράς το 1987, «έθεσε και επροσπάθησε να επιλύσει ένα πρόβλημα: πώς να επιβληθεί στην μελέτη της ιστορίας, ως κέντρο αναφοράς, η ποσοτική ανάλυση, η στάθμιση, το αντικειμενικό, δηλαδή, τεκμήριο, σε έναν χώρο, ο οποίος πάντοτε υπάρχει κίνδυνος να υποστεί διάβρωση, από στοιχεία αστάθμητα, του υποκειμενικού κόσμου» 68. Με την ίδια λογική πρέπει να σκέφτηκε: «Ας μείνουν Ο Ψευδόμενος (1931), οι Σημειώσεις για τον τάφο του Γεμιστού (1936), το Δοκίμιο για την ποίηση»^ Συνεντεύξεις, ό.π., σ «Ένα σχόλιο (1990)», Δοκίμιο για την ποίηση, ό.-., σ Παπαοοηγόποΐ'λος, ό.π., σ «Η στάθμιση του ποιοτικού...», ό.τι., σ Δοκίμιο..., ό.π. Ας προστεθεί, ως ανεκδοτολογική λεπτομέρεια, ότι, το 1990, ο Κ.Θ.Δ., συνεπής στην άποψη του ότι «όλοι, μικροί, μέτριοι, μεγάλοι [...] συμβάλλουμε στο γίγνεσθαι της ιστορίας» (αντ., σ. 23) είχε προτείνει στον Γ. II. Σαββίδη τη δημοσίευση, στον Μολνβδοκονδυλοπελεκητή, φοιτητικής του εργασίας για τον Ψυχάρη («Εγκώμιο του Ψυχάρη»), χρονολογημένης το 1925.

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Ερωτήσεις Επανάληψης 1 Οι Θεολογικές Δηλώσεις στην Συστηματική Θεολογία Διάλεξη Τρίτη από την σειρά Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 7- Πρόσθετο Υλικό: Πολυπλοκότητα Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Εισαγωγή 1 H γοητεία της δουλειάς του ιστορικού είναι ότι έχει να αντιμετωπίσει

Διαβάστε περισσότερα

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 (ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ - ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ) Μια σύνοψη: Κατανοώντας ορισμένες λέξεις και έννοιες προκύπτει μια ανυπολόγιστη αξία διαμορφώνεται

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Η παιδαγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

A Λυκείου Εξεταστέα ύλη περιόδου Μαΐου-Ιουνίου 2015 Θρησκευτικά Αρχαία Ελληνική Γλώσσα

A Λυκείου Εξεταστέα ύλη περιόδου Μαΐου-Ιουνίου 2015 Θρησκευτικά Αρχαία Ελληνική Γλώσσα A Λυκείου Εξεταστέα ύλη περιόδου Μαΐου-Ιουνίου 2015 Θρησκευτικά ΚΕΦ 2 Το νόημα και η εξέλιξη της χριστιανικής λατρείας σελ 13 ΚΕΦ 3 Ο χριστός εγκαινιάζει την αληθινή λατρεία σελ 16 ΚΕΦ 6 «Ποιήσωμεν άνθρωπον»

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Αναπτυξιακή Ψυχολογία Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Θέματα διάλεξης Η σημασία της αυτοαντίληψης Η φύση και το περιεχόμενο της αυτοαντίληψης Η ανάπτυξη της αυτοαντίληψης Παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Μαθητικό Συνέδριο Ιστορίας "Το Βυζάντιο ανάμεσα στην αρχαιότητα και τη σύγχρονη Ελλάδα" ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Η επίδραση της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας στο Βυζαντινό Πολιτισμό Μαθητική Κοινότητα

Διαβάστε περισσότερα

β. εκφράζουν αλήθειες για τον Χριστό, τη Θεοτόκο, την Αγία Τριάδα, τους αγίους

β. εκφράζουν αλήθειες για τον Χριστό, τη Θεοτόκο, την Αγία Τριάδα, τους αγίους ΜΑΘΗΜΑ 30 Ο 31 Ο ΥΜΝΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΗ ΛΑΤΡΕΙΑ Να συμπληρώσετε την πρόταση επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις φράσεις α, β, γ, δ. Να τεκμηριώσετε με συντομία την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Ευχαριστώ Ολόψυχα για την Δύναμη, την Γνώση, την Αφθονία, την Έμπνευση και την Αγάπη...

Ευχαριστώ Ολόψυχα για την Δύναμη, την Γνώση, την Αφθονία, την Έμπνευση και την Αγάπη... Ευχαριστώ Ολόψυχα για την Δύναμη, την Γνώση, την Αφθονία, την Έμπνευση και την Αγάπη... τον Δάσκαλο μου, Γιώργο Καραθάνο την Μητέρα μου Καλλιόπη και τον γιο μου Ηλία-Μάριο... Ευχαριστώ! 6 ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Νοητική Διεργασία και Απεριόριστη Νοημοσύνη

Νοητική Διεργασία και Απεριόριστη Νοημοσύνη (Επιφυλλίδα - Οπισθόφυλλο). ΜΙΑ ΣΥΝΟΨΗ Η κατανόηση της νοητικής διεργασίας και της νοητικής εξέλιξης στην πράξη απαιτεί τη συνεχή και σε βάθος αντίληψη τριών σημείων, τα οποία είναι και τα βασικά σημεία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Συγγραφείς 1. Δημήτριος Λ. Δρίτσας, Δρ Θεολογίας, Σχολικός Σύμβουλος 2. Δημήτριος Ν. Μόσχος, Δρ Θεολογίας, Καθηγητής Λυκείου Αναβύσσου 3. Στυλιανός Λ. Παπαλεξανδρόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΘΙΚΗ. ΣΥΝΟΨΙΖΟΝΤΑΣ ΣΕ ΛΙΓΕΣ ΣΕΛΙΔΕΣ ΤΙΣ ΘΕΜΕΛΙΑΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ

ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΘΙΚΗ. ΣΥΝΟΨΙΖΟΝΤΑΣ ΣΕ ΛΙΓΕΣ ΣΕΛΙΔΕΣ ΤΙΣ ΘΕΜΕΛΙΑΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΘΙΚΗ. ΣΥΝΟΨΙΖΟΝΤΑΣ ΣΕ ΛΙΓΕΣ ΣΕΛΙΔΕΣ ΤΙΣ ΘΕΜΕΛΙΑΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ > ΣΤΟ ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΣ ΖΗΤΗΜΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ: 1) Η σκέψη γίνεται εμπόδιο στη γνώση και αντιστρόφως, η γνώση

Διαβάστε περισσότερα

Α ΕΞΑΜΗΝΟ. Επιλέγονται τρία (3) από τα παραπάνω προσφερόμενα μαθήματα. ΣΥΝΟΛΟ (επί των επιλεγομένων μαθημάτων) 30 Β ΕΞΑΜΗΝΟ

Α ΕΞΑΜΗΝΟ. Επιλέγονται τρία (3) από τα παραπάνω προσφερόμενα μαθήματα. ΣΥΝΟΛΟ (επί των επιλεγομένων μαθημάτων) 30 Β ΕΞΑΜΗΝΟ Το σύνολο των Πιστωτικών Μονάδων (), που απαιτούνται για την απόκτηση του Μ.Δ.Ε., ανέρχονται σε 120. Αναλυτικότερα το πρόγραμμα των μαθημάτων διαμορφώνεται ανά κατεύθυνση ως εξής: 1. ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΒΛΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 8: ΟΙ ΒΟΗΘΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 8: ΟΙ ΒΟΗΘΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 8: ΟΙ ΒΟΗΘΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1

Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ένα από τα ζητήματα τα οποία έχει θεωρηθεί από τα πιο δύσκολα για την ανθρώπινη σκέψη (αυτό για την αρχή του κόσμου), έχει μια από τις παρακάτω απλοποιημένες απαντήσεις: 1) Ο κόσμος

Διαβάστε περισσότερα

GEORGE BERKELEY ( )

GEORGE BERKELEY ( ) 42 GEORGE BERKELEY (1685-1753) «Ο βασικός σκοπός του Berkeley δεν ήταν να αμφισβητήσει την ύπαρξη των εξωτερικών αντικειμένων, αλλά να υποστηρίξει την άποψη ότι τα πνεύματα ήταν τα μόνα ανεξάρτητα όντα,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Εισαγωγή στην Παιδαγωγική ΤΜΗΜΑ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Χειμερινό εξάμηνο 2016-2017 Διδάσκουσα: Μαρία Δασκολιά Επίκουρη καθηγήτρια Τμήμα Φ.Π.Ψ. Θεματική του μαθήματος Έννοια και εξέλιξη της Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

Είναι τα πράγματα όπως τα αντιλαμβανόμαστε με τις αισθήσεις μας;

Είναι τα πράγματα όπως τα αντιλαμβανόμαστε με τις αισθήσεις μας; Είναι τα πράγματα όπως τα αντιλαμβανόμαστε με τις αισθήσεις μας; Εμείς που αντιλαμβανόμαστε είμαστε όλοι φτιαγμένοι από το ίδιο υλικό; Πώς βρεθήκαμε σ αυτόν τον κόσμο; Ο θάνατός μας σημαίνει το τέλος ή

Διαβάστε περισσότερα

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. ''

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. '' 1. '' Τίποτα δεν είναι δεδομένο. '' 2. '' Η μουσική είναι η τροφή της ψυχής. '' 3. '' Να κάνεις οτι έχει νόημα για σένα, χωρίς όμως να παραβιάζεις την ελευθερία του άλλου. '' 4. '' Την πραγματική μόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΗ / ΙΣΤΟΡΙΚΟ 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η φιλοσοφία. Έννοια και περιεχόμενο 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ Η εξέλιξη της φιλοσοφίας και η οντολογία Ι. Εισαγωγή... 25 ΙΙ. Η προσωκρατική φιλοσοφία...

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ Είμαστε τυχεροί που είμαστε δάσκαλοι Α ΛΥΚΕΙΟΥ 20\ 11\2016 ΚΕΙΜΕΝΟ: Υπάρχει ιδανικός ομιλητής της γλώσσας; Δεν υπάρχει στη γλώσσα «ιδανικός ομιλητής». Θα διατυπώσω εδώ μερικές σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα»

Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα» Ο συγγραφέας στο νέο του βιβλίο παρουσιάζει μια ορθολογική θέαση της κρίσης Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα» 23 Jan 201611.00 ΜΕΓΕΝΘΥΝΣΗ Συνέντευξη στη

Διαβάστε περισσότερα

138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο)

138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο) 138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο) Σκοπός Το Τμήμα έχει σκοπό την ανάδειξη επιστημόνων ικανών να καλύψουν τις ανάγκες της εκπαίδευσης σε μαθήματα Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής, Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

1.5 ΑΘΕΪΑ (5 ο δίωρο)

1.5 ΑΘΕΪΑ (5 ο δίωρο) 1.5 ΑΘΕΪΑ (5 ο δίωρο) Προσδοκώμενα Μαθησιακά Αποτελέσματα Οι μαθητές/μαθήτριες να: - εξετάζουν το φαινόμενο της αθεΐας ως άρνηση/απόρριψη του Θεού, διακρίνουν την επίδραση της αθεΐας σε διαμόρφωση πεποιθήσε

Διαβάστε περισσότερα

Σέλλινγκ (Friedrich Wilhelm Joseph Schelling )

Σέλλινγκ (Friedrich Wilhelm Joseph Schelling ) FRIEDRICH W. SCELLING ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ 1 Σέλλινγκ (Friedrich Wilhelm Joseph Schelling 1775-1854) (ΜΕΡΙΚΑ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ*) Από το φιλοσοφικό έργο του Σέλλινγκ "Η ΟΥΣΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ"

Διαβάστε περισσότερα

Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος. 1 Ο πολιτισμός ευαθείον του ανθρώπου, η φαντασία της προόδου και ο φετιχισμός της τεχνικής

Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος. 1 Ο πολιτισμός ευαθείον του ανθρώπου, η φαντασία της προόδου και ο φετιχισμός της τεχνικής ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Για τους ΦΟΙΤΗΤΕΣ του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ & ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ.

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. 24 ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. Οι σκεπτικιστικές απόψεις υποχώρησαν στη συνέχεια και ως την εποχή της Αναγέννησης κυριάρχησε απόλυτα το αριστοτελικό μοντέλο. Η εκ νέου αμφιβολία για

Διαβάστε περισσότερα

Οικοδομώντας μια Συστηματική Θεολογία

Οικοδομώντας μια Συστηματική Θεολογία Οικοδομώντας μια Συστηματική Θεολογία Διάλεξη Τέταρτη Οι Δογματικές Θέσεις στην Συστηματική Θεολογία Δόγματα στην Συστηματικότητα 1 Οδηγός Μελέτης Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΕΥΤΕΡΗ: ΛΕΞΕΙΣ ΝΟΗΜΑ ΚΑΙ ΚΑΘΟΛΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΕΥΤΕΡΗ: ΛΕΞΕΙΣ ΝΟΗΜΑ ΚΑΙ ΚΑΘΟΛΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΕΥΤΕΡΗ: ΛΕΞΕΙΣ ΝΟΗΜΑ ΚΑΙ ΚΑΘΟΛΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1. Λέξεις και νόημα Η γλώσσα αποτελείται από λέξεις. Η λέξη είναι το μικρότερο τμήμα της γλώσσας

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Υπαπαντή του Κυρίου «θα είναι σημείο αντιλεγόμενο, για να φανερωθούν οι πραγματικές διαθέσεις πολλών» (Λουκ. 2, 34-35) Διχογνωμία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί πως η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Σεπτέμβριος 2015 Α ΤΑΞΗ (Δίωρο πρώτο τετράμηνο) 1.(ΔΕ 2) Το νόημα και η εξέλιξη της χριστιανικής λατρείας. (ΔΕ 3) Ο Χριστός εγκαινιάζει την αληθινή λατρεία. (ΔΕ 4) Με τη λατρεία εκφράζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΞΥ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ

ΜΕΤΑΞΥ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Όσοι αμφισβητούν τη χρησιμότητα της θρησκείας και συνολικά την αξιοπιστία της, συνήθως αυτοί παρκάρουν στην απέναντι πλευρά που βρίσκεται η Επιστήμη. Συνήθως, εκτιμούν χρήσιμη

Διαβάστε περισσότερα

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus ISSP 1998 Religion II - Questionnaire - Cyprus Για σας. Είμαστε από το Κέντρο Ερευνών του Cyprus College. Kάνουμε μια διεθνή έρευνα για κοινωνικές και ηθικές αντιλήψεις. Η έρευνα αυτή γίνεται ταυτόχρονα

Διαβάστε περισσότερα

Ελευθερία και Θεότητα στην αρχαιοελληνική σκέψη και στους Πατέρες

Ελευθερία και Θεότητα στην αρχαιοελληνική σκέψη και στους Πατέρες Ορθόδοξη Ομάδα Δογματικής Έρευνας Δογματικά θέματα Γνώση εν προσώπω και Ελευθερία // Γνώση εν προσώπω και Αγάπη Ελευθερία και Θεότητα στην αρχαιοελληνική σκέψη και στους Πατέρες Β. Μπακούρος Η Χριστιανική

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Τα φιλοσοφικά ερωτήματα: Δε μοιάζουν με τα επιστημονικά, γιατί δε γνωρίζουμε: από πού να ξεκινήσουμε την ανάλυσή τους ποια μέθοδο να ακολουθήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Μάθημα Δεύτερο από την σειρά Οικοδομώντας μία Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Ένα πρότυπο που παρέχει: το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ Ημερομηνία 10/3/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://www.in.gr Τζωρτζίνα Ντούτση http://www.in.gr/entertainment/book/interviews/article/?aid=1500064083 Νικόλ Μαντζικοπούλου: Το μυστικό για την επιτυχία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014

Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014 Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014 Δημοσιογράφος: -Μπορούν να συνυπάρξουν η θρησκεία και η επιστήμη; Ν.Λυγερός: -Πρώτα απ όλα συνυπάρχουν εδώ και αιώνες, και κάτι

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Προλογικό Σημείωμα... 17

Περιεχόμενα. Προλογικό Σημείωμα... 17 11 Προλογικό Σημείωμα... 17 Ενότητα Ι: Δημιουργική Αναζήτηση... 19 Δ01 Ο Ιωνικός Διαφωτισμός και η Ανάδυση της Επιστημονικής Σκέψης...21 Δ1.1 Ο Ιωνικός Διαφωτισμός... 21 Δ1.2 Η Επιστημονική Σκέψη... 22

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. Aν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Φιλοσοφία (Φ101)

Εισαγωγή στη Φιλοσοφία (Φ101) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ (Φ101) 3η ενότητα: Θεμελιώδη ερωτήματα & κλάδοι της φιλοσοφίας Γιώργος Ζωγραφίδης Τμήμα Φιλοσοφίας & Παιδαγωγικής Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη φιλοσοφία

Εισαγωγή στη φιλοσοφία Εισαγωγή στη φιλοσοφία Ενότητα 2 η : Μεταφυσική ή Οντολογία Ι: Θεός Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΘΟΣ, ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΊΑ,ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΘΕΏΝ

ΜΥΘΟΣ, ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΊΑ,ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΘΕΏΝ ΜΥΘΟΣ, ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΊΑ,ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΘΕΏΝ Αρχαία Ελληνική θρησκεία ως "εθνική θρησκεία". Παράδοση +Συλλογική µνήµη. Ποικιλία παραδόσεων (ύθοι) + δυνατότητα πολλαπλής προσέγγισής τους Η ΦΩΩΝΗ ΤΩΩΝ ΠΟΙΗΤΩΩΝ Διάσωση

Διαβάστε περισσότερα

επιστήμεσ ελισάβετ άρσενιου Κ. Π. ΚΑΒΑΦΗΣ Η αξία της ποίησης

επιστήμεσ ελισάβετ άρσενιου Κ. Π. ΚΑΒΑΦΗΣ Η αξία της ποίησης επιστήμεσ ελισάβετ άρσενιου Κ. Π. ΚΑΒΑΦΗΣ Η αξία της ποίησης ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Προλογικό σημείωμα 7 Πρόλογος 9 Ο Καβάφης, ο χρόνος και η Ιστορία 11 ΜΕΡΟΣ Α Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ: Η ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ 25 Η χρηστική αξία

Διαβάστε περισσότερα

Προαγωγικές εξετάσεις περιόδου Μαΐου Ιουνίου Καθορισμός εξεταστέας ύλης των μαθημάτων της Α τάξης του Γενικού Λυκείου

Προαγωγικές εξετάσεις περιόδου Μαΐου Ιουνίου Καθορισμός εξεταστέας ύλης των μαθημάτων της Α τάξης του Γενικού Λυκείου 2 ο Γενικό Λύκειο Αμαλιάδας Προαγωγικές εξετάσεις περιόδου Μαΐου Ιουνίου 2016 Καθορισμός εξεταστέας ύλης των μαθημάτων της Α τάξης του Γενικού Λυκείου Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραμματεία Στην εξεταστέα

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΘΗΤΩΝ. ΤΟΥ 46 ου ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Β ΤΑΞΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΜΑ: «ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΓΝΩΣΗ»

ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΘΗΤΩΝ. ΤΟΥ 46 ου ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Β ΤΑΞΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΜΑ: «ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΓΝΩΣΗ» ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΘΗΤΩΝ Β ΤΑΞΗΣ ΤΟΥ 46 ου ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΜΑ: «ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΓΝΩΣΗ» Αριστοτέλης (384-322 π.χ.) Ο Αριστοτέλης γεννήθηκε το 384 π.χ. Ήταν γιος ενός θεραπευτή.

Διαβάστε περισσότερα

"ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΑ ΤΗΣ ΚΟΣΜΟΘΕΩΡΙΑΣ" του Δημητρίου Α. Φιλάρετου

ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΑ ΤΗΣ ΚΟΣΜΟΘΕΩΡΙΑΣ του Δημητρίου Α. Φιλάρετου Παρουσίαση βιβλίου από τον Κ. Γ. Νικολουδάκη, Δεκ. 2015 Ιαν. 2016 "ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΑ ΤΗΣ ΚΟΣΜΟΘΕΩΡΙΑΣ" του Δημητρίου Α. Φιλάρετου Υπότιτλος στο εξώφυλλο: -ΤΟ ΚΥΡΟΣ ΤΟΥ ΟΡΘΟΥ ΛΟΓΟΥ -Ο ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΙΚΟΣ ΚΑΙ Ο ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

EDMUND HUSSERL ( Ε. ΧΟΥΣΕΡΛ, )

EDMUND HUSSERL ( Ε. ΧΟΥΣΕΡΛ, ) EDMUND HUSSERL 1 EDMUND HUSSERL ( Ε. ΧΟΥΣΕΡΛ, 1859-1938) Ο Καρτέσιος (Ντεκάρτ) αναζήτησε να θεμελιώσει τη γνώση και να εξασφαλίσει την ανάπτυξη της Επιστήμης στις πρώτες αναμφισβήτητες παρατηρήσεις που

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Ενότητα 1: ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Α.Ε.Α.Θ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΕΡΑΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Αξιοποίηση της επαγωγικής συλλογιστικής στο πλαίσιο της διερευνητικής και ανακαλυπτικής μάθησης

Αξιοποίηση της επαγωγικής συλλογιστικής στο πλαίσιο της διερευνητικής και ανακαλυπτικής μάθησης Επιμορφωτικό Εργαστήριο Διδακτικής των Μαθηματικών Του Δημήτρη Ντρίζου Σχολικού Συμβούλου Μαθηματικών Τρικάλων και Καρδίτσας Αξιοποίηση της επαγωγικής συλλογιστικής στο πλαίσιο της διερευνητικής και ανακαλυπτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ HMEΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) 2012

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ HMEΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) 2012 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ HMEΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) 2012 ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ εν είναι καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι οι αρχαίοι Έλληνες με την ίδια λέξη, τη διεθνή σήμερα λέξη «λόγος»,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΙΤΛΟΣ: «ΕΜΠΕΙΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ» ΜΑΘΗΤΡΙΑ: ΠΡΙΑΜΗ ΒΑΓΙΑ, Β4 ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΝΤΑΒΑΡΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2016 17 Περιεχόμενα ΠΕΡΙΛΗΨΗ... 3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ...

Διαβάστε περισσότερα

Όταν φεύγουν τα σύννεφα μένει το καθαρό

Όταν φεύγουν τα σύννεφα μένει το καθαρό Ημερομηνία 9/6/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://plusmag.gr/ Αλεξάνδρα Παναγοπούλου http://plusmag.gr/article/%cf%84%ce%b1%ce%bd_%cf%86%ce%b5%ce%b3%ce%bf%cf %85%CE%BD_%CF%84%CE%B1_%CF%83%CE%BD%CE%BD%CE%B5%CF%86%CE%B1_%CE%B

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΔΡΟΓΥΝΟ: Η ΘΕΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΑΝΔΡΟΓΥΝΟ: Η ΘΕΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Το ερωτικό παιχνίδι του άντρα και της γυναίκας είναι μια μικρή εκδήλωση του παιχνιδιού όλης της ζωής. Το ζευγάρι γνωρίζει και ζει τους κραδασμούς που το διαπερνούν, συμμετέχοντας έτσι στις δονήσεις του

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Επιστημολογίας. Ρένια Γασπαράτου

Θέματα Επιστημολογίας. Ρένια Γασπαράτου Ρένια Γασπαράτου Στο σημερινό μάθημα: λίγη ιστορία της φιλοσοφίας (&) της επιστήμης ο παραδοσιακός ορισμός της γνώσης Οι απαρχές της φιλοσοφίας & της επιστήμης Ιωνία, 7ος-6ος αι. π.χ. Προ-σωκρατικοί (Θαλής,

Διαβάστε περισσότερα

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού 7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Ποιοι είναι οι κύριοι εκπρόσωποι της θεωρίας του ωφελιµισµού και µε βάση ποιο κριτήριο θα πρέπει, κατ αυτούς, να αξιολογούνται οι πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ στο µάθηµα Γενικής Παιδείας.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ στο µάθηµα Γενικής Παιδείας. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ στο µάθηµα Γενικής Παιδείας ιστορία νεότερη και σύγχρονη ΑΘΗΝΑ 2000 Οµάδα Σύνταξης Συντονιστής:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 90-100 λέξεις Ο Μπαμπινιώτης υποστηρίζει ότι η Ενωμένη Ευρώπη διαμορφώνει μια νέα πραγματικότητα που επιβοηθεί τον επαναπροσδιορισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΙΝΑ ΓΙΩΤΗ: «Η επιτυχία της Στιγμούλας, μου δίνει δύναμη να συνεχίσω και να σπρώχνω τα όριά μου κάθε φορά ακόμα παραπέρα»

ΜΑΡΙΝΑ ΓΙΩΤΗ: «Η επιτυχία της Στιγμούλας, μου δίνει δύναμη να συνεχίσω και να σπρώχνω τα όριά μου κάθε φορά ακόμα παραπέρα» Ημερομηνία 27/11/2015 Μέσο trikalakids.gr Συντάκτης Link http://www.trikalakids.gr/bookcorner/%ce%bc%ce%b1%cf%81%ce%b9%ce%bd %CE%B1-%CE%B3%CE%B9%CF%89%CF%84%CE%B7-%CE%B7- %CE%B5%CF%80%CE%B9%CF%84%CF%85%CF%87%CE%AF%CE%B1-

Διαβάστε περισσότερα

Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή. Οδηγός μελέτης

Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή. Οδηγός μελέτης Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή Οδηγός μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Το περίγραμμα το μαθήματος; με αποσπάσματα και περιλήψεις του

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκοντες: Β. Τσελφές, Α. Παρούση. Επιμέλεια: Βλαχοδημητράκου Δήμητρα Τζιμπλάκη Αντωνία Παππά Ιωάννα Σπάρταλη Αργυρώ

Διδάσκοντες: Β. Τσελφές, Α. Παρούση. Επιμέλεια: Βλαχοδημητράκου Δήμητρα Τζιμπλάκη Αντωνία Παππά Ιωάννα Σπάρταλη Αργυρώ Διδάσκοντες: Β. Τσελφές, Α. Παρούση Επιμέλεια: Βλαχοδημητράκου Δήμητρα Τζιμπλάκη Αντωνία Παππά Ιωάννα Σπάρταλη Αργυρώ Αυτοσχεδιασμός Τίτλος: Και ξαφνικά όλα αλλάζουν Υπόθεση: Πρωταγωνίστρια της σκηνής

Διαβάστε περισσότερα

Ο Άνθρωπος Δημιουργός στην Αθήνα. «ΠΟΛΙΣ». Ο χώρος των ανθρώπων-δημιουργών στην Αρχαία Αθήνα ζωντανεύει στην σύγχρονη Ελλάδα.

Ο Άνθρωπος Δημιουργός στην Αθήνα. «ΠΟΛΙΣ». Ο χώρος των ανθρώπων-δημιουργών στην Αρχαία Αθήνα ζωντανεύει στην σύγχρονη Ελλάδα. 1 Ο Άνθρωπος Δημιουργός στην Αθήνα «ΠΟΛΙΣ». Ο χώρος των ανθρώπων-δημιουργών στην Αρχαία Αθήνα ζωντανεύει στην σύγχρονη Ελλάδα. Κάποτε, στην αρχαία Εποχή, στην Αθήνα υπήρχε ευημερία σημαντική, κανένας άνθρωπος

Διαβάστε περισσότερα

Θεσ/νικη, 14/10/2015 Αριθμός Πρωτ. 388. Προς

Θεσ/νικη, 14/10/2015 Αριθμός Πρωτ. 388. Προς ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ 1 Ο ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΕΙΜΕΝΟΥ. (40 Μονάδες) ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΕΙΜΕΝΟΥ. (40 Μονάδες) ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΕΙΜΕΝΟΥ (40 Μονάδες) ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ Το πρώτο πράγμα που πρέπει να προσέξει ο διορθωτής με την προσεκτική ανάγνωση του γραπτού δοκιμίου είναι αν ο μαθητής

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΩΡΗΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΩΝ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ ΠΟΥ ΟΡΙΖΟΝΤΑΙ ΣΕ ΚΛΕΙΣΤΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ

ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΩΡΗΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΩΝ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ ΠΟΥ ΟΡΙΖΟΝΤΑΙ ΣΕ ΚΛΕΙΣΤΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΩΡΗΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΩΝ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ ΠΟΥ ΟΡΙΖΟΝΤΑΙ ΣΕ ΚΛΕΙΣΤΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ Του ΔΗΜΗΤΡΗ ΝΤΡΙΖΟΥ σχολικού συμβούλου Μαθηματικών Τρικάλων και Καρδίτσας drizosdim@yahoo.gr Εισαγωγή Σύντομη ιστορική αναδρομή Το

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΙΤΛΟΣ: «ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΤΗΤΑ ΗΘΙΚΩΝ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ» ΜΑΘΗΤΡΙΑ: ΣΚΡΕΚΑ ΝΑΤΑΛΙΑ, Β4 ΕΠΙΒΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΝΤΑΒΑΡΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2016 17 Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 7: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Τα εργαλεία του ιστορικού. Από τις αιτίες στα αποτελέσματα ή από τα αποτελέσματα στις αιτίες; Γνωσιοθεωρητικές

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΑΘΗΝΑ 1999 Υπεύθυνος Οµάδας Αλέξανδρος Καριώτογλου, ρ. Θεολογίας Οµάδα Σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό Θεματική Ενότητα ΕΛΠ42

Διαβάστε περισσότερα

102 Φιλοσοφίας Πάτρας

102 Φιλοσοφίας Πάτρας 102 Φιλοσοφίας Πάτρας Το Τμήμα Φιλοσοφίας ιδρύθηκε με το Π.Δ. 206/1999 (Φ.Ε.Κ. 176/6-9-1999) και αποτελεί το πρώτο και μοναδικό αμιγώς φιλοσοφικό τμήμα στην Ελλάδα. Άρχισε να λειτουργεί το ακαδημαϊκό έτος

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Ι. Πανάρετος.: Καλησπέρα κυρία Γουδέλη, καλησπέρα κύριε Ρουμπάνη.

Ι. Πανάρετος.: Καλησπέρα κυρία Γουδέλη, καλησπέρα κύριε Ρουμπάνη. (Συνέντευξη του Ι. Πανάρετου στην Νίνα Γουδέλη και τον Γρηγόρη Ρουμπάνη για τα θέματα της Παιδείας (Μήπως ζούμε σ άλλη χώρα;, ραδιοφωνικός σταθμός Αθήνα, 9.84) Ν. Γουδέλη: Καλησπέρα κύριε Πανάρετε. Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002

ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΟΜΑ Α Α Α.1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τους αριθµούς της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα της Στήλης Β, που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΙ ΠΕΙΘΟΥΣ. Επίκληση στη λογική Επίκληση στο συναίσθημα Επίκληση στο ήθος

ΤΡΟΠΟΙ ΠΕΙΘΟΥΣ. Επίκληση στη λογική Επίκληση στο συναίσθημα Επίκληση στο ήθος ΤΡΟΠΟΙ ΠΕΙΘΟΥΣ Επίκληση στη λογική Επίκληση στο συναίσθημα Επίκληση στο ήθος ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΑ (ΜΕΣΑ ΠΕΙΘΟΥΣ ΕΠΙΚΛΗΣΗ ΣΤΗ ΛΟΓΙΚΗ) Όταν θέλουμε να πείσουμε με λογικές αποδείξεις, τότε χρησιμοποιούμε:

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3,

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3, «...Πλαστήκαµε για να µην είµαστε µονάχοι. Για τούτο η καρδιά µας ασταµάτητα διψά για τους άλλους. Χωρίς το διάλογο των υπάρξεων µας η ζωή φαίνεται αδειανή, ερηµωµένη, αδικαιολόγητη. Ζούµε και πλησιάζουµε

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Σιδέρης. Μιλώ για την κρίση με το παιδί. Εμπιστευτική επιστολή σε μεγάλους που σκέφτονται ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΟΣΗ ΑΝΤΙΤΥΠΑ

Νίκος Σιδέρης. Μιλώ για την κρίση με το παιδί. Εμπιστευτική επιστολή σε μεγάλους που σκέφτονται ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΟΣΗ ΑΝΤΙΤΥΠΑ ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΟΣΗ 12.000 ΑΝΤΙΤΥΠΑ Νίκος Σιδέρης Μιλώ για την κρίση με το παιδί Εμπιστευτική επιστολή σε μεγάλους που σκέφτονται Από τον συγγραφέα του μπεστ σέλερ Τα παιδιά δεν θέλουν ψυχολόγο. Γονείς θέλουν!

Διαβάστε περισσότερα