ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Δ. ΜΟΣΙΑΛΟΣ (ΔΙΑΛΕΞΗ 1)

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Δ. ΜΟΣΙΑΛΟΣ (ΔΙΑΛΕΞΗ 1)"

Transcript

1 Διατροφική και Περιβαλλοντική Μικροβιολογία Λέκτορας Δημήτρης Μόσιαλος Αλληλεπιδράσεις ανθρώπου-μικροβίων Brock Biology of microorganisms Κεφάλαιο 21 Μικροβιακή οικολογία τροφίμων Food Microbiology-Fundamentals and Frontiers 2nd edition (edited by Michael P. Doyle) Κεφάλαιο 2 σελ , 17, και Brock Biology of microorganisms 4.15 Μικροβιολογία πόσιμου νερού και μικροβιακές νόσοι που μεταδίδονται με το νερό Microbial ecology of food commodities (ICMSF) σελ Brock 28.1 και Εκτίμηση μικροβιολογικών κινδύνων και μέθοδοι ανίχνευσης παθογόνων στα τρόφιμα.. Food Microbiology-Fundamentals and Frontiers 2nd edition Κεφάλαια 4 και 38. Paper: Current opinion in Biotechnology : Μικροβιακές νόσοι που μεταδίδονται με την τροφή Brock κεφάλαιο 29 Συντήρηση τροφίμων ( Φυσικές αντιμικροβιακές ουσίες, βακτηριοσίνες) Food Microbiology- Fundamentals and Frontiers Προβιοτικά και Πρεβιοτικά Food Microbiology- Fundamentals and Frontiers Κεφάλαιο 39 Αλληλεπίδραση ανθρώπου-μικροβίων Το ανθρώπινο σώμα είναι συνεχώς εκτεθειμένο σε μικροοργανισμούς. Εκατοντάδες διαφορετικά είδη μικροοργανισμών, αναπτύσσονται πάνω και μέσα στο σώμα μας και αποτελούν την φυσιολογική χλωρίδα. Οι περισσότεροι από αυτούς δεν είναι βλαβεροί. Οι οργανισμοί που ζουν πάνω και μέσα σε ένα ξενιστή και είναι βλαβεροί ονομάζονται παράσιτα. Τα μικροβιακά παράσιτα ονομάζονται παθογόνοι μικροοργανισμοί. Το αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης ξενιστή-παρασίτου εξαρτάται από την παθογονικότητα του παρασίτου αλλά και την ανθεκτικότητα του ξενιστή. Οι όροι μόλυνση και ασθένεια δεν είναι ταυτόσημοι. Μόλυνση είναι η ανάπτυξη ενός μικροοργανισμού στον ξενιστή ανεξάρτητα από το εάν προκαλεί βλάβη στο ξενιστή ή όχι. Στην περίπτωση που προκαλεί βλάβη τότε ονομάζεται μικροβιακή ασθένεια Το ανθρώπινο σώμα είναι ευνοϊκό ενδιαίτημα για τους μικροοργανισμούς Το ανθρώπινο σώμα είναι πλούσιο σε οργανικά θρεπτικά συστατικά και αυξητικούς παράγοντες που χρειάζονται οι χημειοργανότροφοι μικροοργανισμοί και παρέχει σχετικά σταθερές συνθήκες (ph, οσμωτική πίεση, θερμοκρασία) Κάθε όργανο και περιοχή του σώματος παρέχει διαφορετικές συνθήκες που ευνοούν την ανάπτυξη συγκεκριμένων μικροοργανισμών. Για παράδειγμα το σχετικά ξηρό δέρμα ευνοεί την ανάπτυξη του Staphylococcus aureus και το οξυγονωμένο περιβάλλον των πνευμόνων ευνοεί την ανάπτυξη του υποχρεωτικά αερόβιου βακτηρίου Mycobacterium tuberculosis Η μόλυνση συχνά ξεκινά από τους βλεννογόνους υμένες. Βρίσκονται σε πολλά μέρη του σώματος όπως το στόμα, τον φάρυγγα, αναπνευστικό σύστημα, το γαστρεντερικό και το ουρογεννητικό. Φυσιολογική χλωρίδα του δέρματος Το δέρμα είναι το πιο εκτεθειμένο όργανο του σώματος μας και έχει μία από τις μεγαλύτερες επιφάνειες ( 2 τετραγωνικά μέτρα). Οι περισσότεροι μικροοργανισμοί είναι συνδεδεμένοι άμεσα ή έμμεσα με τους ιδρωτοποιούς αδένες. Οι αποκρίσεις του δέρματος κοντά στους αποκρινείς αδένες είναι πλούσιες σε αμινοξέα, ουρία, γαλακτικό οξύ, άλατα και λιπίδια που αποτελούν ιδανικά υποστρώματα για την βακτηριακή ανάπτυξη. Οι θύλακες των τριχών αποτελούν για τον ίδιο λόγο ευνοϊκό περιβάλλον για τα βακτήρια Η φυσιολογική χλωρίδα του δέρματος αποτελείται από παροδικούς και μόνιμους πληθυσμούς μικροοργανισμών. Οι μόνιμοι πληθυσμοί αποτελούνται κυρίως από Gram-θετικά βακτήρια που ανήκουν στο γένος Staphylococcus, Micrococcus, Corynebacterium Το βακτήριο Propionibacterium acnes συμβάλει στην εμφάνιση ακμής 1

2 Φυσιολογική χλωρίδα του δέρματος (συνέχεια) Φυσιολογική χλωρίδα της στοματικής κοιλότητας Τα Gram-αρνητικά βακτήρια αποτελούν ένα μικρό μέρος της φυσιολογικής χλωρίδας και είναι συνήθως εντεροβακτήρια όπως η Escherichia coli. To Acinetobacter είναι επίσης Gram-αρνητικό βακτήριο που αποτελεί συχνά μέρος της χλωρίδας. Τα Gram- αρνητικά βακτήρια δεν μπορούν να ανταγωνιστούν τα Gram-θετικά βακτήρια τα οποία είναι καλύτερα προσαρμοσμένα για ανάπτυξη στο δέρμα. Οι μύκητες σπάνια βρίσκονται σε μεγάλους αριθμούς στο δέρμα εκτός από τον λιπόφιλο μύκητα Pityrosporum ovalis που συναντάτε κάποιες φορές στο τριχωτό της κεφαλής. Σε περιπτώσεις ανοσοκαταστολής εμφανίζονται μυκητιάσεις που οφείλονται σε Candisa spp. Παράγοντες που επηρεάζουν την φυσιολογική χλωρίδα είναι: οι καιρικές συνθήκες, η ηλικία και η προσωπική υγιεινή Η στοματική κοιλότητα αποτελεί ένα από τα πιο ετερογενή μικροβιακά ενδιαιτήματα του ανθρώπινου σώματος. Είναι συνεχώς εκτεθειμένη σε μικροοργανισμούς αλλά ταυτόχρονα το σάλιο περιέχει αντιμικροβιακούς παράγοντες όπως η λυσοζύμη. Η λυσοζύμη διασπά γλυκοζιτικούς δεσμούς της πεπτιδογλύκανης των βακτηρίων. Η παρουσία υπολειμμάτων τροφής και νεκρών επιθηλιακών κυττάρων καθιστά την στοματική κοιλότητα ένα εξαιρετικά ευνοϊκό περιβάλλον για την ανάπτυξη μικροοργανισμών Δόντια και οδοντική πλάκα Πριν την έκφυση των δοντιών στο στόμα κυριαρχούν αεροανεκτικά αναερόβια βακτήρια όπως στρεπτόκοκκοι και λακτοβάκκιλοι. Μετά την έκφυση η ισορροπία της μικροχλωρίδας μετατοπίζεται προς καθαρά αναερόβια βακτήρια του γένους Steptococcus κυρίως S. sobrinus και S.mutans που αναπτύσσονται πάνω στα δόντια και σχηματίζουν την βακτηριακή πλάκα. Αν η πλάκα συνεχίζει να σχηματίζεται τότε αρχίζουν να αναπτύσσονται βακτήρια του γένους Fusobacterium και σπειροχαίτες του γένους Borrelia. Σε περιπτώσεις έντονης βακτηριακής πλάκας μπορούν να κυριαρχήσουν και νηματοειδείς αναερόβιοι οργανισμοί του γένους Actinomyces. S. sobrinus Τερηδόνα Η τερηδόνα είναι μία μολυσματική ασθένεια που προκαλείται από μικροοργανισμούς. Διατροφή που περιέχει μεγάλες ποσότητες σακχάρων αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης τερηδόνας γιατί κάποια βακτήρια τα ζυμώνουν και παράγουν οξέα όπως το γαλακτικό οξύ. Η παραγωγή οξέων απασβεστώνει το σμάλτο των δοντιών και τα καθιστά ευάλωτα σε πρωτεολυτικά βακτηριακά ένζυμα. Το φθόριο που περιέχεται στο πόσιμο νερό και σε οδοντόκρεμες προστατεύει το σμάλτο από την απασβέστωση. Δύο είδη βακτηρίων εμπλέκονται κυρίως στην δημιουργία τερηδόνας: ο Streptococcus sobrinus και ο Streptococcus mutans.το δεύτερο παράγει μέσω καταβολισμού της ζάχαρης τον πολυσακχαρίτη δεξτράνη που του επιτρέπει να προσκολλάται καλύτερα στα δόντια. Βακτηριακές μολύνσεις είναι ακόμα υπεύθυνες για προβλήματα ουλίτιδας καθώς και περιοδοντίτιδας (καταστροφή του περιοδοντικού οστικού ιστού). Κάποια από τα γένη που προκαλούν αυτά τα προβλήματα είναι τα αναερόβια Capnocytophaga και τα αερόβια Rothia 2

3 Φυσιολογική χλωρίδα του γαστρεντερικού συστήματος Φυσιολογική χλωρίδα του γαστρεντερικού συστήματος (συνέχεια) Το γαστρεντερικό σύστημα αποτελείται από το στομάχι, το λεπτό και το παχύ έντερο.το στομάχι έχει πολύ χαμηλό ph (2) και για αυτό τον λόγο τα περισσότερα βακτήρια δεν αναπτύσσονται σε αυτό. Μια εξαίρεση αποτελεί το Helicobacter pylori. Στο λεπτό έντερο τα βακτήρια βρίσκονται ανακατεμένα με το προϊόντα της πέψης σε αρκετά μεγάλούς αριθμούς ( /gr). Στο παχύ έντερο υπάρχουν τεράστιοι αριθμοί βακτηρίων. Υπάρχουν προαιρετικά αερόβια όπως η Escherichia coli (συνήθως( λιγότερα από 10 7 /gr) και αναερόβια βακτήρια του γένους Clostridium και Bacteroides σε τεράστιους αριθμούς ( /gr εντερικού περιεχομένου) Η εντερική χλωρίδα συμμετέχει σε σημαντικές μεταβολικές λειτουργίες όπως η παραγωγή βιταμινών (Β12 και Κ) και η τροποποίηση στεροειδών που παράγονται στο ήπαρ και εισέρχονται στο έντερο ως χολικά άλατα. Άλλα προϊόντα του μεταβολισμού της εντερικής χλωρίδας είναι το μεθάνιο, υδρόθειο, βουτυρικό οξύ, αμίνες. Τα βακτήρια του παχέος εντέρου αποβάλλονται μέσω των κοπράνων και αναπληρώνονται συνεχώς. Έτσι το παχύ έντερο μοιάζει με χημειοστάτη. Στοματική χορήγηση αντιβιοτικών εκτός από την καταστροφή των παθογόνων βακτηρίων καταστρέφει και την φυσιολογική εντερική χλωρίδα επιτρέποντας κάποιες φορές την ανάπτυξη ευκαιριακών (opportunistic) παθογόνων όπως βακτήρια του γένους Proteus και τον μύκητα Candida albicans στο γαστρεντερικό σύστημα Φυσιολογική χλωρίδα του ουρογενετικού συστήματος Ο επιθηλιακός ιστός της ουρήθρας αποικίζεται από προαιρετικά αερόβια Gram-αρνητικά βακτήρια. Τα βακτήρια αυτά συμπεριλαμβανομένου της E.coli και του Proteus mirabilis αποτελούν μέρος της φυσιολογικής χλωρίδας αλλά κάτω από κάποιες συνθήκες (τοπική αλλαγή του ph) μπορούν να αναπτυχθούν σε μεγάλους αριθμούς και να προκαλέσουν ουρολοιμώξεις, ιδιαίτερα στις γυναίκες Ο γυναικείος κόλπος ενήλικων γυναικών είναι ελαφρά όξινος και περιέχει σημαντικές ποσότητες γλυκογόνου. Το βακτήριο Lactobacillus acidophilus ζυμώνει το γλυκογόνο και παράγει γαλακτικό οξύ με αποτέλεσμα την μείωση του ph.κάποιοι μύκητες του γένους Torulopsis και Candida μπορεί να βρίσκονται στον κόλπο. Πριν την εφηβεία ο κόλπος δεν περιέχει γλυκογόνο οπότε ο Lactobacillus acidophilus είναι απών και η χλωρίδα αποτελείται κυρίως από σταφυλόκοκκους και στρεπτόκοκκους 3

4 Βλαβερές αλληλεπιδράσεις ανθρώπου-μικρόβιων Πολλοί μικροοργανισμοί όχι απλώς μολύνουν αλλά βλάπτουν τον ξενιστή τους χρησιμοποιώντας διαφορετικές στρατηγικές για να αυξήσουν την μολυσματικότητα τους (virulence). Η μολυσματικότητα μπορεί να εκτιμηθεί πειραματικά από μελέτες του LD 50 (lethal dose 50 ). Οι παθογόνοι μικροοργανισμοί όταν διατηρούνται για μεγάλο διάστημα σε εργαστηριακές καλλιέργειες γίνονται λιγότερο μολυσματικοί εξαιτίας της επικράτησης μη-μολυσματικών μολυσματικών μεταλλαγμάτων στον μικροβιακό πληθυσμό. Η μολυσματικότητα οφείλεται στην ικανότητα των παθογόνων να προκαλούν ασθένειες μέσω της τοξικότητας τους (Clostridium tetani) και της ικανότητας τους να εισβάλλουν στον ξενιστή και να αντιμετωπίζουν την ανοσολογική του απόκριση Streptococcus pneumoniae). Παράγοντες μολυσματικότητας και τοξίνες Εξωτοξίνες Πολλοί μολυσματικοί παράγοντες είναι ένζυμα (πχ πρωτεάσες, λιπάσες, υαλουρονιδάση) που επιτρέπουν στο παθογόνο να αποικίσει τον ξενιστή και να αναπτυχθεί μέσα σε αυτόν. Οι διάφορες τοξίνες είναι επίσης μολυσματικοί παράγοντες που ενισχύουν την τοξικότητα του παθογόνου και προκαλούν άμεση βλάβη στον ξενιστή Οι τοξίνες διακρίνονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες τις εξωτοξίνες, και τις ενδοτοξίνες. Οι εξωτοξίνες είναι πρωτεΐνες που απελευθερώνονται εξωκυτταρικά κατά την διάρκεια ανάπτυξης του παθογόνου. Δεν παραμένουν μόνο στο σημείο μόλυνσης του παθογόνου αλλά μπορούν να μεταφερθούν σε άλλα όργανα και ιστούς του ξενιστή. Οι περισσότερες εξωτοξίνες ανήκουν σε μία από τις 3 κατηγορίες: κυτταρολυτικές, τοξίνες Α-Β και υπεραντιγονικές τοξίνες. Οι κυτταρολυτικές δρουν ενζυμικά και προκαλούν λύση του κυττάρου, οι τοξίνες Α-Β αποτελούνται από δύο υπομονάδες. Η υπομονάδα Β συνήθως δεσμεύεται σε συγκεκριμένο κυτταρικό υποδοχέα και μεταφέρει την υπομονάδα Α μέσα στο κύτταρο-στόχο στόχο. Οι υπεραντιγονικές τοξίνες υπερδιεγείρουν την ανοσοαπόκριση του ξενιστή με αποτέλεσμα εκτεταμένες φλεγμονώδεις αποκρίσεις. Οι κυτταρολυτικές τοξίνες δρουν στην κυτταροπλασματική μεμβράνη των κυττάρων προκαλούν την λύση τους και κατά συνέπεια κυτταρικό θάνατο. Η δράση τους μπορεί να ανιχνευθεί με ερυθροκύτταρα για αυτό συχνά ονομάζονται αιμολυσίνες. Ένα παθογόνο που παράγει αιμολυσίνες εάν αναπτυχθεί σε θρεπτικό μέσο που περιέχει αίμα θα δώσει αποικίες που περιβάλλονται από ζώνη αιμόλυσης (καταστροφή των ερυθροκυττάρων που περιέχονται στο θρεπτικό μέσο). Οι κυτταρολυτικές τοξίνες επιδρούν στα φωσφολιπίδια της κυτταροπλασματικής μεμβράνης του ξενιστή. Επειδή το φωσφολιπίδιο λεκιθίνη αποτελεί συχνά υπόστρωμα τους ονομάζονται και λεκιθινάσες ή φωσφολιπάσες. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι αιμολυσίνες είναι φωσφολιπάσες καθώς μπορεί να δρουν σε άλλα συστατικά της μεμβράνης (πχ στερόλες) Κυτταρολυτικές τοξίνες Τοξίνη της διφθερίτιδας Η τοξίνη αυτή παράγεται από το βακτήριο Corynebacterium diphtheriae και ανήκει στις Α-Β τοξίνες. Η τοξίνη αυτή εκκρίνεται από το βακτήριο ως ένα πολυπεπτίδιο 62 kda. Το τμήμα του πολυπεπτιδίου που αντιστοιχεί στην υπομονάδα Β δεσμεύεται σε έναν υποδοχέα του ξενιστή. Μετά την δέσμευση, πρωτεόλυση του πολυπεπτιδίου επιτρέπει την είσοδο της υπομονάδας Α μέσα στο κύτταρο. Η υπομονάδα Α αδρανοποιεί τον παράγοντα επιμήκυνσης-2 με αποτέλεσμα την καταστολή της πρωτεϊνοσύνθεσης. Η παραγωγή της τοξίνης γίνεται μόνο από στελέχη τα οποία έχουν υποστεί τροποποίηση φάγου (που διαθέτει το γονίδιο tox) και μόνο σε συνθήκες έλλειψης σιδήρου. Η εξωτοξίνη Α που παράγεται από την Pseudomonas aeruginosa έχει παρόμοιο τρόπο δράσης 4

5 Τοξίνες του τέτανου και αλλαντίασης Οι τοξίνες αυτές παράγονται από τα υποχρεωτικά αναερόβια βακτήρια Chlostridium tetani και Clostridium botulinum. Το Clostridium botulinum σπάνια αναπτύσσεται στο σώμα αλλά αντιθέτως αναπτύσσεται και παράγει τοξίνη σε μη καλώς συντηρημένα τρόφιμα. Chlostridium tetani αναπτύσσεται σε βαθιές πληγές που του παρέχουν αναερόβιες συνθήκες. Η τοξίνη της αλλαντίασης ανήκει στις Α-Β τοξίνες, είναι από τις πιο επικίνδυνες γνωστές τοξίνες και προκαλεί τον θάνατο λόγω αναπνευστικής ανεπάρκειας καθώς μπλοκάρει τον νευροδιαβιβαστή ακετυλοχολίνη εμποδίζοντας την σύσπαση των αναπνευστικών μυών. Αντίθετα η τοξίνη του τέτανου μπλοκάρει τον νευροδιαβιβαστή γλυκίνη που παράγεται από ανασταλτικούς νευρώνες που φυσιολογικά εμποδίζουν την ακατάσχετη μυϊκή συστολή με αποτέλεσμα την συνέχιση σύσπαση των μυών και τον θάνατο λόγω ασφυξίας. Ενδοτοξίνες Εργαστηριακή δοκιμή Limulus για ενδοτοξίνη Τα Gram-αρνητικά βακτήρια παράγουν λιποπολυσακχαρίτες ως μέρος της εξωτερικής επιφάνειας του κυτταρικού τους τοιχώματος που σε κάποιες περιπτώσεις δρουν ως τοξίνες και λέγονται ενδοτοξίνες. Οι ενδοτοξίνες είναι πυρετογόνες γιατί διεγείρουν την απελευθέρωση από τα κύτταρα του ξενιστή κάποιων πρωτεϊνών ( ενδογενή πυρετογόνα) που επηρεάζουν το θερμορυθμιστικό κέντρο του εγκεφάλου προκαλώντας πυρετό. Σε κάποιες περιπτώσεις προκαλούν διάρροια, πτώση του αριθμού των αιμοπεταλίων, των λεμφοκυττάρων και των λευκοκυττάρων καθώς και γενική φλεγμονή. Σε μεγάλες δόσεις μπορεί να προκαλέσουν θάνατο λόγω νέκρωσης ιστών και αιμορραγικού σοκ. Σε κάθε περίπτωση είναι λιγότερο τοξικές από τις εξωτοξίνες Επειδή οι ενδοτοξίνες είναι πυρετογόνα, φαρμακευτικές ουσίες όπως αντιβιοτικά και ενδοφλέβια διαλύματα πρέπει να μην τις περιέχουν. Για αυτό το λόγο αναπτύχθηκε μια εργαστηριακή δοκιμή ανίχνευσης ενδοτοξίνων που χρησιμοποιεί αμοιβαδοκύτταρα του θαλάσσιου αρθρόποδου Limulus polyphemus. Οι ενδοτοξίνες προκαλούν λύση των κυττάρων αυτών σε απειροελάχιστες ποσότητες οπότε η δοκιμή αυτή χαρακτηρίζεται από εξαιρετική ευαισθησία. Η λύση των κυττάρων μπορεί να μετρηθεί ποσοτικά με την χρήση ενός φασματοφωτομέτρου. Προσοχή πρέπει να δοθεί ώστε να μην υπάρξει μόλυνση των διαλυμάτων και των αντιδραστηρίων που χρησιμοποιούνται από Gram-αρνητικά βακτήρια αφού ακόμα και 10 pg/ml ενδοτοξίνης μπορούν να ανιχνευθούν με την μέθοδο αυτή. 5

6 Εντεροτοξίνες Οι εντεροτοξίνες επιδρούν στο λεπτό έντερο προκαλώντας μαζική έκκριση νερού που οδηγεί σε διάρροια. Παράγονται από διάφορα βακτήρια όπως αυτά που προκαλούν τροφικές δηλητηριάσεις (Clostridium perfringens,, Bacillus cereus) και άλλα εντεροπαθογόνα (Salmonella enteritidi dis, Vibrio cholera) Η τοξίνη της χολέρας που παράγεται από το Vibrio cholera είναι η καλύτερα μελετημένη εντεροτοξίνη. Ανήκει στις Α-Β τοξίνες και ενεργοποιεί το ένζυμο αδενυλική κυκλάση με αποτέλεσμα την υπερπαραγωγή camp. Στα θηλαστικά το μόριο αυτό εμπλέκεται στην δράση ορμονών, σε ανοσοαποκρίσεις (αλλεργικές αντιδράσεις) και φλεγμονές. Στην περίπτωση της χολέρας αυξημένα επίπεδα camp οδηγούν σε μεγάλη έκκριση ιόντων χλωρίου και διττανθρακικών από τα κύτταρα του λεπτού εντέρου. Η αλλαγή της συγκέντρωσης των ιόντων οδηγεί σε ακατάσχετη διάρροια και σε κάποιες περιπτώσεις στο θάνατο λόγω αφυδάτωσης Παράγοντες που επηρεάζουν την ανθεκτικότητα ενός ξενιστή Η ικανότητα ενός παθογόνου να προκαλεί ασθένεια ποικίλει ανάλογα με το ζωικό είδος που μολύνει και τον τρόπο επιμόλυνσης (πχ ο άνθρακας σκοτώνει αγελάδες, πρόβατα αλλά όχι τα πτηνά. Είναι θανατηφόρο παθογόνο στον άνθρωπο μόνο όταν μολύνει το αναπνευστικό του σύστημα μέσω αναπνοής) Άλλοι παράγοντες που καθορίζουν την ανθεκτικότητα σε ένα παθογόνο είναι: η ηλικία (υπερευαισθησία των ηλικιωμένων σε λοιμώξεις του αναπνευστικού), το στρες (η έκκριση κορτιζόνης μειώνει την αντίσταση σε λοιμώξεις) και η δίαιτα (πχ φτωχή σε πρωτεΐνες διατροφή προκαλεί ευκαιριακές λοιμώξεις και μειωμένη ανθεκτικότητα στο Vibrio cholera). Γενετικές διαφορές από άτομο σε άτομο (πχ CCR5-Δ32 και μόλυνση με HIV, δρεπανοκυτταρική αναιμία και ελονοσία ) Γενικοί αμυντικοί μηχανισμοί του ξενιστή Μικροβιακή οικολογία τροφίμων Ως οικοσύστημα ορίζεται το σύνολο των αβιοτικών παραγόντων του περιβάλλοντος και των οργανισμών που ζουν μέσα σε αυτό. Μικροβιακή οικολογία τροφίμων είναι η μελέτη των αλληλεπιδράσεων μεταξύ των μικροοργανισμών που αναπτύσσονται στα τρόφιμα και του άμεσου περιβάλλοντος τους. Το περιβάλλον των τροφίμων αποτελείται από ενδογενείς (οσμωτική πίεση, ph, θρεπτικά συστατικά, νερό) και εξωγενείς παράγοντες (θερμοκρασία, αέριο περιβάλλον, παρουσία μικροοργανισμών) Τα τρόφιμα σε πολλές περιπτώσεις χαρακτηρίζονται από την ύπαρξη μικροπεριβάλλοντος όπου οι φυσικοχημικοί παράγοντες διαφέρουν σημαντικά ακόμα και μέσα σε μικρή απόσταση. Η διαφοροποίηση αυτή επηρεάζει την σύσταση της μικροβιακής χλωρίδας και τον ρυθμό ανάπτυξης της. 6

7 Ενδογενείς παράγοντες που επηρεάζουν την μικροβιακή ανάπτυξη Απόκριση ανοχής οξέων και σύνθεση πρωτεϊνών όξινου σοκ Ένας πολύ σημαντικός παράγοντας που επηρεάζει την ανάπτυξη των βακτηρίων είναι το ph. Το ενδοκυτταρικό ph πρέπει να διατηρείται σχετικά σταθερό και πάνω από μια κριτική τιμή η οποία έχει αποτέλεσμα την μετουσίωση των πρωτεϊνών ή την καταστροφή της πρωτονιεγερτικής δύναμης. Τα βακτήρια διαθέτουν πρωτεΐνες- αισθητήρες οι οποίες αντιλαμβάνονται τις αλλαγές του ph και σηματοδοτούν μια σειρά προσαρμογών του βακτηρίου. Τα βακτήρια διαθέτουν 3 διαφορετικούς μηχανισμούς απόκρισης στην αλλαγή του pη: την ομοιοστατική απόκριση, την απόκριση ανοχής οξέων και την σύνθεση πρωτεϊνών όξινου σοκ. Σε τιμή ph μεγαλύτερου από 6 η ομοιοστατική απόκριση τροποποιεί την δράση κυτταρικών αντλιών πρωτονίων και γενικά μηχανισμών ενεργητικής μεταφοράς του βακτηρίου με αποτέλεσμα την ρύθμιση του ph. Η απόκριση ανοχής οξέων (ATR) ενεργοποιείται σε τιμές ph 5,5-6 με αποτέλεσμα την επαγωγή ρυθμιστικών πρωτεϊνών (συστήματα 2 στοιχείων, παράγοντες σίγμα, Fur καταστολέα) που αλλάζουν την γονιδιακή έκφραση του κυττάρου και το βοηθούν να προσαρμόσει την φυσιολογία του στο όξινο ph. Η σύνθεση πρωτεϊνών όξινου σοκ επάγεται σε τιμές ph 3-5. Οι πρωτεΐνες αυτές πρέπει να δράσουν άμεσα και να προστατεύσουν το βακτήριο από το όξινο σοκ. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η πρωτεΐνη Dps που αλληλεπιδρά με το DNA και σχηματίζει συμπλέγματα τα οποία το προστατεύουν από το όξινο περιβάλλον. Εξωγενείς παράγοντες που επηρεάζουν την μικροβιακή ανάπτυξη Εξωγενείς παράγοντες που επηρεάζουν την μικροβιακή ανάπτυξη (συνέχεια) Η θερμοκρασία είναι ένας από τους σημαντικότερους εξωγενείς παράγοντες για την μικροβιακή ανάπτυξη και φυσιολογία Η μεταβολή της θερμοκρασίας επηρεάζει την γονιδιακή έκφραση των βακτηρίων. Έτσι βακτήρια τα οποία αναπτύσσονται πχ σε χαμηλές θερμοκρασίες δεν αναπτύσσονται απλώς πιο αργά αλλά έχουν και διαφορετική φυσιολογία από βακτήρια του ίδιου είδους που αναπτύσσονται στην βέλτιστη θερμοκρασία Ανάλογα με την βέλτιστη θερμοκρασία τα περισσότερα βακτήρια διακρίνονται σε: ψυχρόφιλα,, (15-25 βαθμούς) μεσόφιλα ( 20-45) και θερμόφιλα (45-80) Σε χαμηλές θερμοκρασίες ένας συνηθισμένος μηχανισμός απόκρισης των βακτηρίων είναι η μεταβολή της σύνθεσης της κυτταρικής τους μεμβράνης ώστε να περιέχει μεγαλύτερα ποσά ακόρεστων λιπαρών οξέων που βοηθούν στην διατήρηση της ρευστότητας της. Η επαγωγή κάποιων πρωτεϊνών (CSP=cold sock proteins) βοηθά στην σωστή μετάφραση του mrna σε χαμηλές θερμοκρασίες. Σε υψηλές θερμοκρασίες επάγονται οι HSP (heat shock proteins) οι οποίες δρουν ως μοριακοί συνοδοί (molecular chaperones) ή ως πρωτεάσες (GroEL, DnaK,, Lon) και βοηθούν το κύτταρο να αποφύγει την μετουσίωση πρωτεϊνών ή τις βλαβερές συνέπειες της. Αίσθηση μεγέθους πληθυσμού (quorum sensing) Η ανακάλυψη της διακυτταρικής επικοινωνίας στα βακτήρια άλλαξε την αντίληψη ότι τα βακτήρια δρουν μεμονωμένα σε έναν πληθυσμό. Η επικοινωνία αυτή βοηθά στον συγχρονισμό της δράσης των βακτηρίων ενός πληθυσμού ώστε να δρουν συντονισμένα. Αυτό επιτυγχάνεται με την αίσθηση μεγέθους πληθυσμού. Τα βακτήρια εκκρίνουν κάποια μόρια (λακτόνες της ομοσερίνης στα Gram-αρνητικά αρνητικά, πεπτίδια στα Gram-θετικά θετικά) σε μικρές ποσότητες, όσο αυξάνεται ο βακτηριακός πληθυσμός αυξάνεται και η συγκέντρωση τους μέχρι να ξεπεράσει ένα συγκεκριμένο όριο που έχει ως αποτέλεσμα την επαγωγή γονιδίων σε όλο το βακτηριακό πληθυσμό Τα γονίδια αυτά συμμετέχουν στην σπορίωση, την παραγωγή μολυσματικών παραγόντων, την δημιουργία βιοφίλμ, την παραγωγή φωτός (βιοφωταύγεια) κτλ με αποτέλεσμα την καλύτερη προσαρμογή των βακτηρίων στο περιβάλλον τους 7

8 Βιοφίλμ στα βακτήρια Στην κλασσική μικροβιολογία η μελέτη των βακτηρίων γίνεται συχνά σε καθαρές υγρές καλλιέργειες όπου τα βακτήρια αναπτύσσονται πλαγκτονικά. Στην φύση όμως τις περισσότερες φορές τα βακτήρια αναπτύσσονται σε στερεές επιφάνειες σχηματίζοντας βιοφίλμ. Ως βιοφίλμ χαρακτηρίζεται μια μικροβιακή κοινότητα που αποτελείται από ένα ή περισσότερα βακτηριακά είδη τα οποία παράγουν εξωκυτταρικούς πολυσακχαρίτες που δημιουργούν μια προστατευτική κάψα γύρω από τα βακτήρια και επιπλέον τα βοηθά να προσκολληθούν σε στερεές επιφάνειες. Τα βακτήρια σχηματίζουν μικροαποικίες μέσα στο στρώμα των πολυσακχαριτών. Η δημιουργία βιοφίλμ από τα βακτήρια δημιουργεί πρακτικά προβλήματα καθώς βρίσκονται στα τρόφιμα, σε βιομηχανικό εξοπλισμό, ακόμα και μέσα στον ανθρώπινο σώμα. Η δημιουργία βιοφίλμ προσδίδει στα βακτήρια προστασία από περιβαλλοντικούς παράγοντες, αντιβιοτικά κτλ. Σπορίωση Δομή των ενδοσπορίων Ορισμένα Gram-θετικά βακτήρια παράγουν ειδικές ενδοκυτταρικές δομές που καλούνται ενδοσπόρια μέσω μιας διαδικασίας που ονομάζεται σπορίωση.τα ενδοσπόρια εμφανίζουν ιδιαίτερη αντοχή σε υψηλές θερμοκρασίες και ανθεκτικότητα έναντι πολλών ισχυρών χημικών αντιδραστηρίων που καταστρέφουν τα συνήθη κύτταρα. Η δημιουργία ενδοσπορίων έχει σημασία στην μικροβιολογία τροφίμων γιατί σε πολλές περιπτώσεις δεν καταστρέφονται από τις συνηθισμένες μεθόδους επεξεργασίας των τροφίμων με αποτέλεσμα πιθανούς κινδύνους για τον καταναλωτή Τα ενδοσπόρια είναι δομικά πολυπλοκότερα από τα βλαστικά κύτταρα εξαιτίας των πολλών στοιβάδων που περιέχουν. Η εξώτατη στοιβάδα είναι το εξωσπόριο, ένα λεπτό πρωτεϊνικό κάλυμμα. Το εξωσπόριο περικλείει τους σποριομανδύες που συνίστανται από στοιβάδες ειδικών πρωτεϊνών. Κάτω από τον σποριομανδύα βρίσκεται ο φλοιός αποτελούμενος από πεπτιδογλυκάνη και ακόμη πιο εσωτερικά ο σποριοπυρήνας ή πρωτοπλάστης σπορίου. Μία χημική ουσία χαρακτηριστική των ενδοσπορίων που απουσιάζει από τα βλαστικά κύτταρα είναι το διπικολινικό οξύ, η οποία εντοπίζεται στον σποριοπυρήνα. Το διπικολινικό οξύ συνδέεται με υψηλές συγκεντρώσεις ασβεστίου και το σύμπλοκο αυτό αποτελεί περίπου το 10% του ξηρού βάρους του ενδοσπορίου Ιδιότητες του σποριοπυρήνα Εκτός από το άφθονο διπικολινικό ασβέστιο που περιέχει ο σποριοπυρήνας έχει και άλλη μια πολύ σημαντική διαφορά από τα βλαστικά κύτταρα: βρίσκεται σε μερικώς αφυδατωμένη κατάσταση καθώς περιέχει 10-30% της ποσότητας νερού σε σχέση με το βλαστικό κύτταρο.η αφυδάτωση του σποριοπυρήνα αυξάνει σημαντικά την θερμοανθεκτικότητα του και την αντοχή του έναντι χημικών παραγόντων. Άλλο χαρακτηριστικό του κυτταροπλάσματος του σποριοπυρήνα είναι το χαμηλότερο ph του σε σχέση με αυτό του βλαστικού κυττάρου και περιέχει υψηλά επίπεδα ειδικών πρωτεϊνών που όλες μαζί ονομάζονται μικρές οξεοδιαλυτές σποριοπρωτεΐνες (SASP) και έχουν τουλάχιστον δύο λειτουργίες: Την προστασία του DNA του σποριοπυρήνα και την χρησιμοποίηση τους ως πηγή ενέργειας κατά την εκβλάστηση 8

9 Σχηματισμός ενδοσπορίου Η σπορίωση περιλαμβάνει μια πολύπλοκη σειρά συμβάντων κυτταρικής διαφοροποίησης. Σπορίωση δεν συμβαίνει κατά την εκθετική φάση ανάπτυξης αλλά μόνον όταν η αύξηση ανασταλεί λόγω έλλειψης θρεπτικών ουσιών (φάση στασιμότητας). Η μετάβαση από την βλαστική μορφή σε σπόριο κατά την σπορίωση διέπεται από μια σειρά γενετικά καθορισμένων αλλαγών. Μελέτες στον Bacillus subtilis έχουν δείξει ότι στην διαδικασία της σπορίωσης συμμετέχουν γύρω στα 200 γονίδια. Μετατροπή σε βλαστικό κύτταρο «Κλασσική» μικροβιολογία τροφίμων Τα ενδοσπόρια μπορούν να μείνουν σε λανθάνουσα κατάσταση για πολλά χρόνια, αλλά μπορεί όταν το επιτρέψουν οι περιβαλλοντικές συνθήκες να μετατραπούν σε βλαστικό κύτταρο πολύ γρήγορα. Η διαδικασία αυτή περιλαμβάνει 3 διακριτά στάδια: ενεργοποίηση, εκβλάστηση και αυξητική έκρηξη. Ενεργοποίηση μπορεί να συμβεί με την θέρμανση ενδοσπορίων για λίγο χρόνο σε υψηλή θερμοκρασία. Ακολουθεί η εκβλάστηση η οποία λαμβάνει χώρα σε διάστημα λεπτών και κατά την οποία εξαντλούνται το διπικολινικό ασβέστιο και οι SASPs. Το επόμενο στάδιο η αυξητική έκρηξη χαρακτηρίζεται από πρόσληψη νερού και σύνθεση νουκλεϊκών οξέων και πρωτεϊνών με αποτέλεσμα την διόγκωση του κυττάρου το οποίο τελικά αναδύεται από τον διερρηγμένο σποριομανδύα. Ένας από τους πλέον κλασσικούς τρόπους υπολογισμού του βακτηριακού φόρτου στα τρόφιμα είναι η δειγματοληψία και η καλλιέργεια των βακτηρίων που περιέχονται σε αυτό σε στερεά θρεπτικά μέσα και ο υπολογισμός των μονάδων που σχηματίζουν αποικίες (colony forming units CFU). Η ικανότητα κάθε βακτηρίου να σχηματίζει αποικίες εξαρτάται από πολλούς παράγοντες και αρκετές φορές τα βακτήρια εισέρχονται σε μια φάση που ονομάζεται βιώσιμη αλλά μη-καλλιεργήσιμη (VNC) με αποτέλεσμα να μην δημιουργούν αποικίες παρόλο που είναι ζωντανά. Το ίδιο συμβαίνει και με τραυματισμένα βακτήρια. Αυτό φυσικά δημιουργεί λάθος μετρήσεις του βακτηριακού φόρτου των τροφίμων. Βακτηριακός τραυματισμός Βιώσιμα αλλά μη-καλλιεργήσιμα (VNC) βακτήρια Τα βακτήρια μπορεί να τραυματιστούν αντί να θανατωθούν από την χρήση αντισηπτικών και περιβαλλοντικών παραγόντων όπως η θερμότητα, η ακτινοβολία κτλ. Ο βακτηριακός τραυματισμός έχει επιπτώσεις στην ασφάλεια τροφίμων για τους παρακάτω λόγους: Τα τραυματισμένα παθογόνα βακτήρια μπορεί να μην ανιχνευτούν κατά την διάρκεια δειγματοληπτικών ελέγχων και μέχρι να φτάσουν στον καταναλωτή μπορεί να έχουν «επιδιορθωθεί» με αποτέλεσμα να είναι ξανά μολυσματικά. Επίσης η μη ανίχνευση τους μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένα συμπεράσματα όσον αφορά την αποτελεσματικότητα μεθόδων επεξεργασίας (πχ θερμική) των τροφίμων. Η «επιδιόρθωση» των τραυματισμένων βακτηρίων απαιτεί εκ νέου σύνθεση πρωτεϊνών και νουκλεϊκών οξέων και μπορεί να επιτευχθεί και εργαστηριακά χρησιμοποιώντας τα κατάλληλα θρεπτικά μέσα. Όπως αναφέρθηκε αρκετά βακτηριακά είδη υπάρχουν σε μια κατάσταση όπου ενώ είναι ζωντανά δεν μπορούν να καλλιεργηθούν με τις κλασσικές μικροβιολογικές μεθόδους. Η είσοδος σε αυτή την κατάσταση είναι μια στρατηγική επιβίωσης που ακολουθείται από βακτήρια που δεν σποριώνονται. Τα βακτήρια σε αυτή την κατάσταση έχουν διαφορετική μορφολογία Η ύπαρξη των βακτηρίων αυτών και η διαφοροποίηση τους από νεκρά βακτήρια μπορεί να δειχτεί με την βοήθεια κυτταρολογικών μεθόδων πχ χρήση χρωστικών που φθορίζουν. Άλλος τρόπος διάκρισης είναι η χρήση του ιώδους του ιοδονιτροτετραζολίου το οποίο ανάγεται από τα VNC βακτήρια και σχηματίζει αδιάλυτα συσσωματώματα που διακρίνονται στο μικροσκόπιο. Τα VNC βακτήρια επανέρχονται στην κατάσταση όπου μπορούν να καλλιεργηθούν μετά από αλλαγές της θερμοκρασίας ή διαθεσιμότητα θρεπτικών στο περιβάλλον. 9

10 Μικροβιολογία πόσιμου νερού Φυσιολογική χλωρίδα του πόσιμου νερού Το νερό είναι το σπουδαιότερο ανόργανο συστατικό των ζωντανών κυττάρων και όλες οι μορφές ζωής στηρίζονται σε αυτό. Παρόλη την σημασία του για την ζωή το νερό εξακολουθεί να παραμένει ένας από τους πιο συχνούς τρόπους μετάδοσης ασθενειών και παιδικής θνησιμότητας ιδιαίτερα σε χώρες του τρίτου κόσμου. Μολυσματικοί οργανισμοί που μεταδίδονται με το νερό μπορεί να είναι βακτήρια, ιοί, μύκητες, πρωτόζωα και παράσιτα. Η προστασία των υδάτινων πόρων από οποιαδήποτε μόλυνση ή ρύπανση είναι πρωταρχικής σημασίας για την προστασία της δημόσιας υγείας. Διάφοροι οργανισμοί όπως ο παγκόσμιος οργανισμός υγείας, η ευρωπαϊκή ένωση κ.α. έχουν εκδώσει οδηγίες και ντιρεκτίβες για την διασφάλιση της ποιότητας και ασφάλειας του πόσιμου νερού. Σε τοπικό επίπεδο οι κυβερνήσεις κρατών και η τοπική αυτοδιοίκηση εξασφαλίζουν την εφαρμογή των κατάλληλων μέτρων. Οι πλέον συνηθισμένες πηγές πόσιμου νερού είναι τα ποτάμια και οι λίμνες (φυσικές και τεχνητές) λόγω των μεγάλων ποσοτήτων νερού που παρέχουν και της εύκολης πρόσβασης τους αλλά ταυτόχρονα οι πηγές αυτές είναι εκτεθειμένες σε κινδύνους μόλυνσης και ρύπανσης. Τα υπόγεια ύδατα φυσικών πηγών από την άλλη θεωρούνται εξαιρετικής ποιότητας από άποψη ασφάλειας λόγω της προστασίας που παρέχει το έδαφος από επιφανειακές πηγές μόλυνσης ή ρύπανσης. Η βακτηριακή ποιότητα αυτών των νερών είναι γενικά πολύ καλή σε σχέση με αυτή των επιφανειακών υδάτων. Συνήθως περιέχουν μια ποικιλία αβλαβών ετερότροφων βακτηρίων που ανήκουν στα γένη: Flavobacterium,, Pseudomonas, Acinetobacter, Moraxella Achromobacter και Chromobacterium. Σε τροπικές περιoχές η χλωρίδα αυτή κυριαρχείται από μεσόφιλα και θερμοανεκτικά είδη και εμφανίζει ακόμη μεγαλύτερη ποικιλότητα Κάποιοι από τους παθογόνους μικροοργανισμούς του νερού Προεπεξεργασία πόσιμου νερού Παθογόνα βακτήρια που σχετίζονται με το νερό είναι: Escherichia coli, Salmonella spp, Vibrio cholerae, Yersinia enterocolitica, Aeromonas hydrophila Παθογόνοι ιοί περιλαμβάνουν: εντεροϊούς, αδενοϊούς, ρεοϊούς, ροταϊούς, ιός της ηπατίτιδας και ιός Norwalk Παθογόνα πρωτόζωα περιλαμβάνουν: Entamoeba histolytica, Cryptosporidium parvum, παρασιτικοί έλμινθες του γένους Ascaris. Τα επιφανειακά ύδατα προεπεξεργάζονται με την βοήθεια μηχανικών φίλτρων για την απομάκρυνση ξένων σωμάτων οργανικής και ανόργανης σύστασης και αποθηκεύονται σε τεχνητές ή φυσικές δεξαμενές. Κατά την αποθήκευση αυτή η έκθεση στο ηλιακό φως θανατώνει τους περισσότερους από τους παθογόνους μικροοργανισμούς και γενικότερα βοηθά στην βελτίωση της ποιότητας των υδάτων. Μεγάλο μέρος του οργανικού ή ανόργανου φόρτου που παραμένει μετά την προεπεξεργασία αποικοδομείται ή ιζηματοποιείται κατά την αποθήκευση Φιλτράρισμα του νερού Απολύμανση του νερού Το νερό μπορεί να φιλτραριστεί φυσικά (όχθες ποταμών) η χρησιμοποιώντας στρώματα άμμου κατασκευασμένα από τον άνθρωπο. Η διαδικασία αυτή μειώνει περίπου φορές τους μικροβιακούς πληθυσμούς στο νερό και καθώς επίσης και πολλές χημικές ενώσεις που περιέχονται σε αυτό Σε κάποιες περιπτώσεις χρησιμοποιείται ενεργός άνθρακας για το φιλτράρισμα του νερού με σκοπό την βελτίωση της ποιότητας του. Με την διαδικασία αυτή απομακρύνονται ουσίες που επηρεάζουν την γεύση, την οσμή του νερού ή το χρώμα του. Το πρόβλημα με την μέθοδο αυτή είναι ότι μπορεί κάποιες φορές να χειροτερέψει την μικροβιολογική ποιότητα του νερού καθώς απελευθερώνονται στο νερό σωματίδια άνθρακα που περιέχουν βακτηριακά συσσωματώματα. Σκοπός της απολύμανσης του νερού είναι η καταστροφή όλων των παθογόνων ώστε να φτάσει ασφαλές στον καταναλωτή. Προκειμένου η απολύμανση να είναι αποτελεσματική θα πρέπει το νερό να είναι καθαρό και να μην περιέχει ουσίες που προστατεύουν τους μικροοργανισμούς ή αδρανοποιούν τις μεθόδους απολύμανσης. Η χλωρίωση είναι η πιο διαδεδομένη μέθοδος απολύμανσης του νερού. Χρησιμοποιείται αέριο χλώριο ή υποχλωρίτης του νατρίου ή του ασβεστίου [ NaOCl,, Ca(OCl) 2 ] που αντιδρούν με το νερό και σχηματίζουν υποχλωριώδες οξύ (HOCl). Κατά την χλωρίωση το χλώριο αντιδρά με αμμωνία ή οργανικές αμίνες και σχηματίζει χλωραμίνες. Με την χλωρίωση πάνω από το 99,9% των βακτηρίων καταστρέφεται αλλά τα παράσιτα συνήθως επιβιώνουν στις συνηθισμένες συνθήκες χλωρίωσης Η αποτελεσματικότητα της εξαρτάται από την δόση, τον χρόνο εφαρμογής, την παρουσία οργανικών ενώσεων. 10

11 Άλλες μέθοδοι απολύμανσης του νερού Η χλωρίωση είναι αποτελεσματική αλλά ο σχηματισμός αλογονωμένων οργανικών ενώσεων δημιουργεί ερωτηματικά για το πόσο ασφαλής είναι. Η χρήση όζοντος είναι μια διαδεδομένη εναλλακτική μέθοδος αντί της χλωρίωσης. Το όζον έχει βακτηριοκτόνο και ιοκτόνο δράση και κάποιες μελέτες δείχνουν ότι μπορεί να σκοτώσει και παράσιτα. Η δράση του όζοντος οφείλεται στην δημιουργία ελεύθερων ριζών που αντιδρούν και καταστρέφουν τους μικροοργανισμούς. Η αποτελεσματικότητα της μεθόδου εξαρτάται από την ποιότητα του νερού. Σε αντίθεση με την χλωρίωση που η δράση της διαρκεί για αρκετό χρονικό διάστημα, η δράση του όζοντος είναι πιο περιορισμένη χρονικά και για αυτό υπάρχει η πιθανότητα μόλυνσης του νερού κατά την διανομή του. Άλλες μέθοδοι απολύμανσης του νερού (συνέχεια) Η υπεριώδης ακτινοβολία ( nm) είναι αποτελεσματική ενάντια σε μικροοργανισμούς αν και τα ενδοσπόρια είναι ανθεκτικά και δεν τα καταστρέφει. Έχει χρησιμοποιηθεί σποραδικά ως μέθοδος απολύμανσης αν και πρέπει να σημειωθεί ότι τα πρωτόζωα είναι ανθεκτικά. Η αποτελεσματικότητα της εξαρτάται από την ποιότητα του νερού, τον ρυθμό ροής του και το βάθος του. Αντιθέτως δεν εξαρτάται από την θερμοκρασία και το ph. Όπως και με το όζον η δράση της είναι χρονικά περιορισμένη και τραυματισμένα βακτηριακά κύτταρα μπορούν να «επιδιορθωθούν» σχετικά γρήγορα. Ποιοτικός έλεγχος πόσιμου νερού Για τον ποιοτικό έλεγχο νερού χρησιμοποιούνται κάποιοι οργανισμοί δείκτες που η παρουσία τους αποτελεί ένδειξη ότι το νερό μπορεί να είναι μολυσμένο. Οι οργανισμοί αυτοί σχετίζονται με το γαστρεντερικό σύστημα. Τέτοιοι οργανισμοί- δείκτες είναι συνήθως τα κολοβακτηριοειδή. Τα κολοβακτηριοειδή είναι Gram-αρνητικά αρνητικά, ραβδόμορφα βακτήρια που προκαλούν ζύμωση της γαλακτόζης, σχηματίζοντας στους 35 C αέριο μέσα σε 48 ώρες. Η Escherichia coli Klebsiella pneumoniae και Enterobacter aerogenes ανήκουν στα κολοβακτηριοειδή. Ανίχνευση τους στο νερό γίνεται ως εξής: Δείγμα νερού φιλτράρεται μέσα από μια μεμβράνη. Η μεμβράνη τοποθετείται σε θρεπτικό μέσο εοζίνης-κυανού του μεθυλενίου που επιτρέπει επιλεκτικά την ανάπτυξη κολοβακτηριοειδών. Μετά μετρούνται οι βακτηριακές αποικίες και καθορίζεται η τιμή CFU/ml. Αν η τιμή αυτή ξεπερνά τα επιτρεπτά όρια το νερό θεωρείται μολυσμένο Μικροβιολογία εμφιαλωμένου νερού Το περισσότερο εμφιαλωμένο νερό στην αγορά φέρει την ονομασία φυσικό μεταλλικό νερό το οποίο διαφέρει από το υπόλοιπο πόσιμο νερό λόγω της χημικής του σύστασης (πχ ιχνοστοιχεία), την προέλευση του και το ενδεχόμενο όφελος για την υγεία που προκύπτει από την κατανάλωση του. Δεν μπορεί να υποστεί επεξεργασία παρά μόνο φιλτράρισμα και προσθήκη ή αφαίρεση ανθρακικού και η χημική του σύσταση πρέπει να παραμένει σχετικά σταθερή. Άλλα εμφιαλωμένα νερά στην αγορά φέρουν το όνομα επιτραπέζιο νερό. Τα ποιοτικά κριτήρια για αυτό το νερό είναι λιγότερο αυστηρά και μπορούν να υποστούν περαιτέρω επεξεργασία (πχ χλωρίωση). Σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να διαφημιστούν ως ωφέλιμα για την υγεία τουλάχιστον στην Ε.Ε.... Η προέλευση τους μπορεί να είναι επιφανειακή σε αντίθεση από αυτή του φυσικού μεταλλικού νερού. Μικροβιολογική χλωρίδα του εμφιαλωμένου φυσικού μεταλλικού νερού Αποτελείται κυρίως από Gram-αρνητικά βακτήρια όπως: Pseudomonas, Moraxella, Acinetobacter, Flavobacterium και Xanthomonas. Κάποια Gram-θετικά βακτήρια μπορούν να απομονωθούν πχ Micrococcus και Arthrobacter.Τα αυτόχθονα αυτά βακτήρια έχουν περιορισμένες απαιτήσεις σε άζωτο και γενικά σε οργανικές ενώσεις. Περιέχονται σε μικρούς αριθμούς, συνήθως CFU/ml. Μετά την εμφιάλωση η αυτόχθονη χλωρίδα αρχίζει και αναπτύσσεται μέσα στο μπουκάλι και μέχρι να φτάσει στον καταναλωτή είναι της τάξης των CFU/ml. Οι λόγοι για αυτή την βακτηριακή ανάπτυξη μπορεί να είναι: Η προσκόλληση οργανικών θρεπτικών (ιδιαίτερα σε πλαστικά μπουκάλια) και η αύξηση του διαλυμένου στο νερό οξυγόνου κατά την εμφιάλωση. Η μικροβιολογική αυτή αύξηση στις περισσότερες περιπτώσεις δεν επηρεάζει την ποιότητα του νερού. Το ανθρακούχο μεταλλικό νερό περιέχει μικρότερο βακτηριακό φόρτο μετά την εμφιάλωση λόγω του χαμηλού του ph (3-4). Μικροβιακές νόσοι που μεταδίδονται με το νερό Εκτός από το πόσιμο νερό μικροβιακές νόσοι μεταδίδονται και από νερό που βρίσκεται σε χώρους αναψυχής (πχ πισίνες, σιντριβάνια, παραλίες) Η χολέρα, ο τυφοειδής πυρετός, η νόσος των λεγεωνάριων, η κρυπτοσποριδίωση κ.α. είναι κάποιες από τις ασθένειες που θα εξετάσουμε εν συντομία. 11

12 Χολέρα Παθογένεση της χολέρας Κατάποση σημαντικής ποσότητας βακτηρίων Vibrio cholerae επιτρέπει την εγκατάσταση τους στο λεπτό έντερο όπου αρχίζουν να αναπτύσσονται. Μελέτες με εθελοντές έδειξαν ότι χρειάζονται βακτήρια για να προκληθεί η ασθένεια.το όξινο περιβάλλον του στομάχου δρα προστατευτικά και σε πειράματα δείχθηκε ότι όταν το στομάχι γίνεται λιγότερο όξινο τότε 10 4 βακτήρια αρκούν να προκαλέσουν χολέρα.η μόλυνση μέσω τροφής έχει παρόμοιο αποτέλεσμα πιθανόν λόγω του προστατευτικού ρόλου της τροφής στο στομάχι. Μετά την προσκόλληση του Vibrio στα επιθηλιακά κύτταρα του λεπτού εντέρου αρχίζει να παράγεται η εντεροτοξίνη της χολέρας με αποτέλεσμα βαριά διάρροια. Λόγω της διάρροιας μπορούν να χαθούν έως 20 λίτρα νερού ημερησίως με αποτέλεσμα την αφυδάτωση του ασθενούς. Η θνησιμότητα της χολέρας μπορεί να φτάσει το 60% σε ασθενείς που δεν παρέχεται θεραπευτική αγωγή Διάγνωση και θεραπεία της χολέρας Τυφοειδής πυρετός Διάγνωση της χολέρας γίνεται από την ανίχνευση του Vibrio cholerae στα κόπρανα ασθενών με σοβαρή διάρροια. Η θεραπεία της χολέρας όταν είναι αποτελεσματική μειώνει την θνησιμότητα στο 1%. Περιλαμβάνει χορήγηση αντιβιοτικών (ερυθρομυκίνη, τετρακυκλίνη) η οποία πρέπει να συνοδεύεται από συμπτωματική αγωγή. Η συμπτωματική αγωγή γίνεται με χορήγηση άφθονου νερού που περιέχει: : 20 gr γλυκόζης,, 4,2 gr NaCl,, 4 gr NaHCO 3, 1,8 gr KCl σε κάθε λίτρο νερού ώστε να αναπληρωθούν οι χαμένοι ηλεκτρολύτες. Ο τυφοειδής πυρετός προκαλείται από το βακτήριο Salmonella typhi. Οι ασθενείς εμφανίζουν παρατεταμένο υψηλό πυρετό, κατάπτωση, ανορεξία, διάρροια και περίπου το 1/3 εμφανίζει εξάνθημα στο στήθος και την κοιλιακή χώρα. Η διάγνωση του τυφοειδούς πυρετού γίνεται με ανίχνευση της Salmonella typhi στα κόπρανα. Επίσης με ανοσολογικά τεστ γίνεται ανίχνευση αντισωμάτων στο αίμα ασθενών. Η θεραπεία περιλαμβάνει χορήγηση αντιβιοτικών ( χλωραμφενικόλη, αμπικιλίνη, σιπροφλαξίνη). Πρόβλημα είναι η συνεχώς αυξανόμενη ανθεκτικότητα του βακτηρίου στα αντιβιοτικά. Στις δυτικές χώρες οι σωστές συνθήκες υγιεινής έχουν σχεδόν εξαφανίσει την ασθένεια αλλά στις αναπτυσσόμενες χώρες αποτελεί σοβαρό πρόβλημα Τυφοειδής πυρετός (συνέχεια) Ο τυφοειδής πυρετός εκτός από το νερό και την τροφή μεταδίδεται και από άνθρωπο σε άνθρωπο. Εικάζεται ότι ο μεγάλος λοιμός που έπληξε την Αθήνα τον 5ο αιώνα προ Χριστού ήταν επιδημία τυφοειδούς πυρετού. Η επιδημία αυτή είχε μεγάλη ιστορική σημασία καθώς σηματοδότησε το τέλος του «χρυσού αιώνα» του Περικλή. Οι διάφορες επιδημίες τυφοειδούς πυρετού που έπληξαν τους ευρωπαϊκούς πληθυσμούς πιθανόν αύξησαν των αριθμό των ατόμων που πάσχουν από κυστική ίνωση (η πιο συχνή γενετική ασθένεια στους καυκάσιους). Οι φορείς της κυστικής ίνωσης εμφανίζουν ανθεκτικότητα στην προσβολή από τυφοειδή πυρετό καθώς το βακτήριο δεν μπορεί εύκολα να εισέλθει στο λεπτό έντερο. Η χολέρα προκαλείται απο το Gram- αρνητικό βακτήριο Vibrio cholerae που μεταδίδεται σχεδόν πάντα από μολυσμένο νερό. Μερικές φορές η κατανάλωση τροφής (πχ θαλασσινά) μπορεί να προκαλέσει χολέρα. Η χολέρα είναι ενδημική στην Αφρική, Νοτιοανατολική Ασία, Ινδία, και την κεντρική και νότια Αμερική, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου δεν υπάρχει αποχετευτικό σύστημα ή δεν συντηρείται σωστά. Σποραδικές περιπτώσεις χολέρας παρατηρούνται και σε δυτικές χώρες. Έλεγχος της χολέρας επιτυγχάνεται με σωστά μέτρα υγιεινής (σωστό αποχετευτικό σύστημα, βιολογικός καθαρισμός των ακάθαρτων νερών). Νόσος των λεγεωνάριων Η νόσος αυτή προκαλείται από το Gram- αρνητικό βακτήριο Legionella pneumophila. Το βακτήριο αυτό έχει υψηλές απαιτήσεις σε θρεπτικά συστατικά, ιδιαίτερα σίδηρο, και αναπτύσσεται ενδοκυτταρικά σε μακροφάγα και μονοκύτταρα. Το βακτήριο αυτό αναγνωρίστηκε ως παθογόνο για πρώτη φορά το 1976 όταν διαπιστώθηκε ότι προκάλεσε πνευμονία σε πολλά άτομα που έλαβαν μέρος σε ένα συνέδριο βετεράνων του αμερικανικού στρατού. Συναντάτε σε μικρούς αριθμούς στο έδαφος και κυρίως στις λίμνες και τους χείμαρρους. Στον δυτικό κόσμο η νόσος αυτή αποτελεί σημαντικό πρόβλημα καθώς εξάρσεις της εντοπίζονται όλο και πιο συχνά λόγω της ευρείας χρήσης κλιματιστικών που παράγουν σταγονίδια νερού που φέρουν το βακτήριο 12

13 Συμπτώματα, διάγνωση και θεραπεία Κρυπτοσποριδίωση Οι ασθενείς εμφανίζουν, πυρετό, ρίγος και έντονο βήχα. Κάποιοι υποφέρουν από μυαλγία, πονοκέφαλο, ανορεξία, αταξία και σε λίγες περιπτώσεις διάρροια και εμετό. Ηλικιωμένα άτομα, καπνιστές και άτομα σε ανοσοκαταστολή είναι πιο ευαίσθητα σε μολύνσεις. Η διάγνωση γίνεται με ανίχνευση του βακτηρίου σε πνευμονικές εκκρίσεις καθώς και με ανίχνευση αντισωμάτων στα ούρα. Ακτινογραφία θώρακος δεν έχει ιδιαίτερη διαγνωστική αξία. Η θεραπευτική αγωγή περιλαμβάνει αντιβιοτικά (ερυθρομυκίνη, κλαριθρομυκίνη, αζιθρομυκίνη) που εμφανίζουν μεγάλη διαπερατότητα της κυτταρικής μεμβράνης και μπορούν να εισέλθουν ενδοκυτταρικά. Η ασθένεια αυτή προκαλείται από το πρωτόζωο Cryptosporium parvum που αναπτύσσεται ενδοκυτταρικά στα επιθηλιακά κύτταρα του στομάχου και του εντέρου. Είναι μια από τις πλέον συχνές ασθένειες που μεταδίδονται από το νερό σε όλο τον κόσμο. Οι ωοκύστες του παρασίτου είναι αρκετά ανθεκτικές στην χλωρίωση και για αυτό πρέπει να απομακρυνθούν από το νερό με φιλτράρισμα και ιζηματοποίηση μέρες μετά την μόλυνση εμφανίζονται τα συμπτώματα που περιλαμβάνουν διάρρια, στομαχικούς πόνους και χαμηλό πυρετό. Κάποια άτομα είναι ασυμπτωματικά και μπορούν να μολύνουν άλλους. Σε άτομα με φυσιολογική ανοσοαπόκριση υπάρχει ίαση και τα συμπτώματα σταματούν μετά το πολύ 2 εβδομάδες. Αντίθετα σε ασθενείς του AIDS η μόλυνση μπορεί να απειλήσει την ζωή τους. Διάγνωση και θεραπεία Ιογενής γαστρεντερίτιδα Η ανίχνευση ωοκυστών στα κόπρανα είναι το πιο συνηθισμένο διαγνωστικό εύρημα. Ουσιαστική θεραπεία ούτε υπάρχει ούτε είναι αναγκαία. Κάποια συμπτωματική θεραπεία περιλαμβάνει την πρόσληψη υγρών και ηλεκτρολυτών. Τα αντιβιοτικά τις περισσότερες φορές δεν βοηθούν και δίνονται μόνο σε άτομα με βαριά διάρροια που απειλείται η ζωή τους (μεγάλες δόσεις αζυθρομυκίνης συνήθως). Ιοί που ανήκουν στο γένος Norovirus με πιο γνωστό το ιό Norwalk είναι υπεύθυνοι για πάνω από το 50% των περιπτώσεων γαστρεντερίτιδας παγκοσμίως. Η ιογενής γαστρεντερίτιδα αυτού του τύπου χαρακτηρίζεται, από εμετό, διάρροια, κοιλιακούς πόνους και λιγότερο συχνά από μυαλγία, πονοκέφαλο και χαμηλό πυρετό. Τα συμπτώματα διαρκούν για μερικές μέρες. Οι ηλικιωμένοι,τα βρέφη και οι ασθενείς του AIDS μπορεί να κινδυνέψουν. Η διάγνωση γίνεται με την ανίχνευση αντισωμάτων ενάντια σε ιοσωματικές πρωτεΐνες ή με PCR. Οι Νοροϊοί μεταδίδονται κυρίως με το νερό αλλά και από άνθρωπο σε άνθρωπο και μέσω της τροφής. Η χλωρίωση του νερού και οι ασφαλείς συνθήκες παρασκευής φαγητού επαρκούν να εμποδίσουν την εξάπλωση του. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η μεγάλη συχνότητα εμφάνισης γαστρεντερίτιδας που οφείλεται σε αυτούς τους ιούς σε κρουαζιερόπλοια. Δυσεντερία H Entamoeba hystolytica είναι ένα παθογόνο πρωτόζωο του ανθρώπου που προκαλεί δυσεντερία μετά από κατανάλωση μολυσμένου νερού. Οι κύστες της αμοιβάδας μετά από κατάποση εκβλαστάνουν και αναπτύσσονται μέσα και πάνω στα επιθηλιακά κύτταρα του εντέρου. Πολλές μολύνσεις είναι ασυμπτωματικές αλλά συνεχιζόμενη ανάπτυξη της αμοιβάδας οδηγεί σε καταστροφή του εντερικού βλεννογόνου με αποτέλεσμα διάρροια και έντονους εντερικούς πόνους. Ο πυρετός είναι ακόμη ένα σύμπτωμα καθώς και η αποβολή αίματος και βλέννας στα κόπρανα. Εάν δεν αντιμετωπιστεί φαρμακευτικά, η αμοιβάδα μπορεί να μολύνει το συκώτι, τους πνεύμονες και τον εγκέφαλο και να οδηγήσει σε θάνατο. Πάνω από άτομα πεθαίνουν ετησίως από δυσεντερία σε όλο τον κόσμο. Δυσεντερία (συνέχεια) Η διάγνωση της δυσεντερίας γίνεται με ανίχνευση κύστεων της Entamoeba hystolytica στα κόπρανα, και μέσω ορολογικών εξετάσεων (ELISA). Κάποια φάρμακα που χρησιμοποιούνται για την θεραπεία της δυσεντερίας είναι η αφυδροεμετίνη και το φουρονικό διλοξανίδιο αλλά όχι με απόλυτη αποτελεσματικότητα. Σε κάποιες περιπτώσεις υπάρχει αποτελεσματική ανοσοαπόκριση και ίαση. 13

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία αποτελεσμάτων για μικροβιολογικές παραμέτρους και διορθωτικές ενέργειες

Ερμηνεία αποτελεσμάτων για μικροβιολογικές παραμέτρους και διορθωτικές ενέργειες Ερμηνεία αποτελεσμάτων για μικροβιολογικές παραμέτρους και διορθωτικές ενέργειες Κατσιαφλάκα Άννα Τεχνική Υπεύθυνος Μικροβιολογικού τομέα Ιατρός Βιοπαθολόγος,Msc στη Δημόσια Υγεία Ερμηνεία αποτελεσμάτων

Διαβάστε περισσότερα

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.1 Ομοιόσταση 4.2 Ασθένειες 4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.3 Αμυντικοί μηχανισμοί του ανθρώπινου οργανισμού 4.4 Τρόποι ζωής και ασθένειες Μάρθα Καρβουνίδου ΠΕ1404

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. γ 2. α 3. β 4. δ 5. δ Β. Ερωτήσεις σωστού - λάθους 1. Σωστό 2. Λάθος 3. Λάθος 4. Λάθος 5. Σωστό ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί: είναι οι οργανισμοί ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ που δεν μπορούμε να Η τους ΜΙΚΡΟΒΙΑ διακρίνουμε με γυμνό μάτι (μέγεθος < 0,1 mm)

Μικροοργανισμοί: είναι οι οργανισμοί ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ που δεν μπορούμε να Η τους ΜΙΚΡΟΒΙΑ διακρίνουμε με γυμνό μάτι (μέγεθος < 0,1 mm) Μικροοργανισμοί: είναι οι οργανισμοί ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ που δεν μπορούμε να Η τους ΜΙΚΡΟΒΙΑ διακρίνουμε με γυμνό μάτι (μέγεθος < 0,1 mm) Πού και πώς ζουν 1. στο φυσικό περιβάλλον (νιτροποιητικά βακτήρια)

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

«Άνθρωπος και Υγεία»

«Άνθρωπος και Υγεία» ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ «Άνθρωπος και Υγεία» Ημερομηνία:. Ονοματεπώνυμο:. Βαθμός: ΘΕΜΑ Α Α1. Να σημειώσετε τη σωστή απάντηση στις επόμενες προτάσεις: 1. Προκαρυωτικοί οργανισμοί είναι:

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Ενότητα 3: Βακτήρια που Παρουσιάζουν Ενδιαφέρον στα Τρόφιμα, 1.5ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Γεώργιος - Ιωάννης Νύχας Ευστάθιος Πανάγου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΡΙΩΡΗΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΣΤΟ 1 0 ΚΕΦΑΛΑΙΟ

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΡΙΩΡΗΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΣΤΟ 1 0 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΡΙΩΡΗΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΣΤΟ 1 0 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΘΕΜΑ 1 0 Α. Στις ερωτήσεις 1-5 να επιλέξετε το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: 1. Τα βακτήρια διαθέτουν: α. Μιτοχόνδρια β. Ριβοσώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά.

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Στον πεπτικό σωλήνα πραγματοποιείται ο τεμαχισμός της τροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Κάψα είναι δυνατό να διαθέτουν: Α. Οι ιοί Β. Τα βακτήρια Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 23 10 2011 ΘΕΡΙΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Όλα τα βακτήρια: Α. διαθέτουν

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ) ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ) Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση: 1. Οι ιοί αποτελούνται

Διαβάστε περισσότερα

Προέλευση πόσιμου νερού

Προέλευση πόσιμου νερού Σημασία του νερού Χρειάζονται 35 cm 3 νερού ανά kg ανθρώπινου σώματος (~2lt) ημερησίως Χωρίς νερό ο άνθρωπος δεν ζει πάνω από 6-7 ημέρες Διαλύτης θρεπτικών συστατικών, δίνει ελαστικότητα στους ιστούς,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 26 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α Μονάδες 25 Α1.

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ Ι) ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ. της. Συνέπεια βακτηρίων αύξησή τους Η. της. αναπαραγωγής είναι η πληθυσμιακή. απλή. διαίρεση διχοτόμηση.

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ Ι) ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ. της. Συνέπεια βακτηρίων αύξησή τους Η. της. αναπαραγωγής είναι η πληθυσμιακή. απλή. διαίρεση διχοτόμηση. ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ Ευγενία Μπεζιρτζόγλου Καθηγήτρια Μικροβιολογίας Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Συνέπεια βακτηρίων αύξησή τους Η Ι) ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ διαίρεση διχοτόμηση. της αναπαραγωγής είναι η πληθυσμιακή

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι ομοιοστατικοί

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γ Λυκείου Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 1 Θεωρία Παρ 1.2

Βιολογία Γ Λυκείου Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 1 Θεωρία Παρ 1.2 1.2 ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΟΡΙΣΜΟΣ: Οι οργανισµοί που δεν τους διακρίνουµε µε γυµνό µάτι (µικρότεροι από 0.1mm)χαρακτηρίζονται ως µικροοργανισµοί ή µικρόβια Βρίσκονται: Στο φυσικό περιβάλλον ( π.χ. νιτροποιητικά

Διαβάστε περισσότερα

Επιλέξτε τη σωστή απάντηση, βάζοντας σε κύκλο το αντίστοιχο γράμμα:

Επιλέξτε τη σωστή απάντηση, βάζοντας σε κύκλο το αντίστοιχο γράμμα: ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή 10 Οκτωβρίου 2010 ΘΕΜΑ 1 ο: Επιλέξτε τη σωστή απάντηση, βάζοντας σε κύκλο το αντίστοιχο γράμμα: 1. Ανήκουν στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς Α. το τοξόπλασμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ - ΛΑΘΟΥΣ. ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ - ΛΑΘΟΥΣ. ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ - ΛΑΘΟΥΣ. ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 1. Η πήξη του αίματος συμβάλλει στην άμυνα του οργανισμού 2. Η φαγοκυττάρωση είναι αποτελεσματική μόνο έναντι των βακτηρίων 3. Οι ιντερφερόνες δρουν άμεσα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ - ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Αθήνα 2007 3 4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού με τον περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

Α. Βανταράκης Πρόεδρος Εταιρείας Μελέτης Μικροβιολογικής Ποιότητας Υδάτων (www.watermicro.gr) Επικ. Καθηγητής Υγιεινής Μον.

Α. Βανταράκης Πρόεδρος Εταιρείας Μελέτης Μικροβιολογικής Ποιότητας Υδάτων (www.watermicro.gr) Επικ. Καθηγητής Υγιεινής Μον. ΙΟΙ KAIΥΔΑΤΙΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ- O ΡΟΛΟΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ Α. Βανταράκης Πρόεδρος Εταιρείας Μελέτης Μικροβιολογικής Ποιότητας Υδάτων (www.watermicro.gr) Επικ. Καθηγητής Υγιεινής Μον. Περιβαλλοντικής Μικροβιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Ενότητα 11: Εξωγενείς Παράγοντες Θερμοκρασία, 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Γεώργιος - Ιωάννης Νύχας Ευστάθιος Πανάγου Μαθησιακοί Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΡΟΣΗΜΟ ΘΑΛΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΡΟΣΗΜΟ ΘΑΛΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. 1 Β 2 Α 3 Α 4 Β 5 Β 6 Α 7 Α 8 Β Β2. Σελ. 18 Σχολικού βιβλίου Το γενετικό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Τα κύτταρα που παράγουν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα ΘΕΜΑ Α 1. γ 2. α 3. β 4. β 5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. 1. Β 2. Α 3. Α 4. Β 5. Β 6. Α 7. Α 8. Β Β2. Η απάντηση βρίσκεται στη σελίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 1 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ (σύφιλη) Α2. α (ερυθρός μυελός των οστών)

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή 1.1 Μικροοργανισμοί, Μικροβιολογία και Μικροβιολόγοι... 19 1.1.1 Μικροοργανισμοί... 19 1.1.2 Μικροβιολογία... 20 1.1.3 Μικροβιολόγοι... 21 1.2 Σύντομη Ιστορική Εξέλιξη της Μικροβιολογίας...

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Παθογόνοι μικροοργανισμοί και Τροφικές ασθένειες

Παθογόνοι μικροοργανισμοί και Τροφικές ασθένειες Παθογόνοι Μικροοργανισμοί και Παράγοντες Gram- Βακτήρια - Salmonella species - Campylobacter species - Escherichia coli - Yersinia enterocolitica - Shigella species - Vibrio species Gram+ Βακτήρια - Listeria

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Εργαστηριακή αξιολόγηση της αξιοπιστίας του strep testστη διάγνωση και τον καθορισμό της κατάλληλης αντιβιοτικής αγωγής σε ασθενείς με οξεία πυώδη αμυγδαλίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Mοριακών Tεχνικών Real-Time PCR για την Aνίχνευση Eντεροαιμορραγικών Στελεχών E. coli, Campylobacter jejuni και Salmonella spp.

Ανάπτυξη Mοριακών Tεχνικών Real-Time PCR για την Aνίχνευση Eντεροαιμορραγικών Στελεχών E. coli, Campylobacter jejuni και Salmonella spp. Ανάπτυξη Mοριακών Tεχνικών Real-Time PCR για την Aνίχνευση Eντεροαιμορραγικών Στελεχών E. coli, Campylobacter jejuni και Salmonella spp. 5 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ιατρικής Βιοπαθολογίας Η εφαρμογή μοριακών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Τα νιτροποιητικά βακτήρια α. δεσμεύουν

Διαβάστε περισσότερα

Όλοι οι οργανισμοί αποτελούνται από κύτταρα omnis cellula e cellula

Όλοι οι οργανισμοί αποτελούνται από κύτταρα omnis cellula e cellula ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ Matthias Schleiden - Rudolf Schwann : Κυτταρική Θεωρία (1838) Walter Flemming: Κυτταρική διαίρεση (1882) Όλοι οι οργανισμοί αποτελούνται από κύτταρα omnis cellula e cellula ΟΙ ΙΟΙ καψομερή

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ (Μεταφορά γενετικού υλικού στους προκαρυωτικούς οργανισμούς) Μαντώ Κυριακού 2015 Γενετικό υλικό των βακτηρίων Αποτελείται από ένα μόριο DNA σε υπερελιγμένη μορφή και τα άκρα του είναι

Διαβάστε περισσότερα

3. Το σχεδιάγραμμα παρουσιάζει τομή ανθρώπινου πεπτικού συστήματος.

3. Το σχεδιάγραμμα παρουσιάζει τομή ανθρώπινου πεπτικού συστήματος. ΠΕΠΤΙΚΟ 1. Α. Να γράψετε τα είδη των δοντιών Α, Β, Γ, Δ και τα μέρη του δοντιού Ε Μ. Β. Πόσα δόντια έχει ένα παιδί 3 χρόνων; Γ. Ποιοι αδένες αφήνουν το έκκριμά τους στη στοματική κοιλότητα και ποιο το

Διαβάστε περισσότερα

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Ενότητα 14: Εμπόδια Μικροβιακής Προέλευσης - Βακτηριοσίνες, 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Γεώργιος - Ιωάννης Νύχας Ευστάθιος Πανάγου Μαθησιακοί

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α. Μονάδες 5. Α2. Από νηματοειδείς δομές (υφές) αποτελούνται α. τα βακτήρια. β. τα πρωτόζωα. γ. οι μύκητες. δ. οι ιοί.

ΘΕΜΑ Α. Μονάδες 5. Α2. Από νηματοειδείς δομές (υφές) αποτελούνται α. τα βακτήρια. β. τα πρωτόζωα. γ. οι μύκητες. δ. οι ιοί. ΘΕΜΑ Α ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ Α Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 14 MAΪΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ÃËÕÖÁÄÁ - ÅËËÇÍÉÊÏ ÓÕÃ ÑÏÍÏ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΊΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ Β B1.

ÃËÕÖÁÄÁ - ÅËËÇÍÉÊÏ ÓÕÃ ÑÏÍÏ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΊΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ Β B1. ΘΕΜΑ Α Α1. Γ Α2. Α Α3. Β Α4. Β Α5. ΘΕΜΑ Β B1. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΊΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α (Λυσοζύµη): 2, 3, 6, 7 Β (Πενικιλίνη): 1, 4, 5, 8 Β2. Το γενετικό υλικό ενός ιού µπορεί

Διαβάστε περισσότερα

4. Ως αυτότροφοι οργανισμοί χαρακτηρίζονται α. οι καταναλωτές Α τάξης. β. οι παραγωγοί. γ. οι αποικοδομητές. δ. οι καταναλωτές Β τάξης.

4. Ως αυτότροφοι οργανισμοί χαρακτηρίζονται α. οι καταναλωτές Α τάξης. β. οι παραγωγοί. γ. οι αποικοδομητές. δ. οι καταναλωτές Β τάξης. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV 1 V ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV 1 V ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV 1 V ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ I. Γενικότητες Αναλόγως των τροφικών τους απαιτήσεων τα µικρόβια διαιρούνται σε κατηγορίες: - αυτότροφα που χρησιµοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Κίνδυνοι της υγείας από νερά ύδρευσης. Αθηνά Μαυρίδου Καθ. Μικροβιολογίας ΤΕΙ Αθήνας

Κίνδυνοι της υγείας από νερά ύδρευσης. Αθηνά Μαυρίδου Καθ. Μικροβιολογίας ΤΕΙ Αθήνας Κίνδυνοι της υγείας από νερά ύδρευσης Αθηνά Μαυρίδου Καθ. Μικροβιολογίας ΤΕΙ Αθήνας Το νερό- πηγή ζωής Η παροχή στους πολίτες ασφαλούς νερού αποτελεί ίσως την σηµαντικότερη υποχρεώση της πολιτείας αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας

Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μελλίδης Κ. Πασσιά Α. Θέμα Α Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας Να

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΛΜΟΝΕΛΛΩΣΗ Ασθένεια που προκαλείται από τα είδη του γένους Salmonella,, Salmonella Προσβάλλει όλα τα ζωικά είδη και Χαρακτηρίζεται από ένα ή συνδυασμό από τα ακόλουθα τρία συμπτώματα: σηψαιμία,, οξεία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και, δίπλα, το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Δειγματοληψίες ύδατος για την αναζήτηση μικροοργανισμών

Δειγματοληψίες ύδατος για την αναζήτηση μικροοργανισμών Δειγματοληψίες ύδατος για την αναζήτηση μικροοργανισμών Κουρέας Μιχάλης Μηχανικός Περιβάλλοντος Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Σπουδαιότητα Η δειγματοληψία είναι εξίσου

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες παραγόντων. Μικροβιολογία Τροφίµων. Μικροβιακή αύξηση. Παράγοντες ανάπτυξης. Επίδραση της θερµοκρασίας. Θεµελιώδεις Θερµοκρασίες

Κατηγορίες παραγόντων. Μικροβιολογία Τροφίµων. Μικροβιακή αύξηση. Παράγοντες ανάπτυξης. Επίδραση της θερµοκρασίας. Θεµελιώδεις Θερµοκρασίες Κατηγορίες παραγόντων Μικροβιολογία Τροφίµων Παράγοντες που επηρεάζουν την ανάπτυξη και την επιβίωση των µικροοργανισµών στα τρόφιµα. Η ανάπτυξη και η επιβίωση των µικροοργανισµών στα τρόφιµα εξαρτάται

Διαβάστε περισσότερα

Βλέννα, υδαρές υγρό. ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα. βλέννα. ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο

Βλέννα, υδαρές υγρό. ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα. βλέννα. ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο Στόμαχος Δομή βλεννογόνου στομάχου - Γαστρικοί αδένες Βλέννα, υδαρές υγρό ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα βλέννα ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο Κύτταρα G = γαστρίνη Διάσπαρτα

Διαβάστε περισσότερα

Ανακτήθηκε από την ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΚΛΙΜΑΚΑ http://edu.klimaka.gr

Ανακτήθηκε από την ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΚΛΙΜΑΚΑ http://edu.klimaka.gr ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 12 ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α Να

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Βιολογία Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Σειρά: Γενικό Λύκειο Θετικές Επιστήμες Νότα Λαζαράκη, Βιολογία Γ Λυκείου Γενικής Παιδείας Υπεύθυνος έκδοσης: Αποστόλης Αντωνόπουλος Θεώρηση κειμένου: Κυριάκος Εμμανουηλίδης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΨΗ ΚΑΙ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ

ΠΕΨΗ ΚΑΙ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ 8. Σημειώστε με ποιους από τους παρακάτω τρόπους δρα το σάλιο: α. συμβάλλει στην πέψη των πρωτεϊνών β. συμμετέχει στη δημιουργία βλωμού (μπουκιάς) γ. συμβάλλει στην καθαριότητα των δοντιών δ. λειαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Ενότητα 2: Στοιχεία Μικροβιολογίας και Βιοχημείας των Βιομηχανικών Ζυμώσεων(1/5), 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων Διδάσκων: Δρ. Σεραφείμ Παπανικολαου Μαθησιακοί

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γ Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Βιολογία Γ Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Βιολογία Γ Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 2 1.2 Κύτταρο: η μονάδα της ζωής Το κύτταρο Ένα εργοστάσιο ΚΥΤΤΑΡΑ ΕΥΚΑΡΥΩΤΙΚΑ σε σε σε 3 1.3 Τα επίπεδα οργάνωσης της ζωής ΕΙΔΟΣ Οργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ÔÏÕËÁ ÓÁÑÑÇ ÊÏÌÏÔÇÍÇ

ÔÏÕËÁ ÓÁÑÑÇ ÊÏÌÏÔÇÍÇ ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ A Α1 γ Α2 α Α3 α Α4 β Α5 γ ΘΕΜΑ Β Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ / ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Ηµεροµηνία: Κυριακή 13 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1) Το οικοσύστηµα είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Γενικές εξετάσεις 2015 Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μπουρδούνη Κ. ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Τα τρόφιμα είναι σύνθετοι συνδυασμοί που προέρχονται από πολλές πηγες. Όλα τα τρόφιμα έχουν τη δυνατότητα αλλεπίδρασης (χημικής) σε διαφορετικό βαθμό.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ:

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΓΝΩΣΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ, ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΣ ΠΡΙΜΗΚΥΡΙΟΣ, ΓΕΩΠΟΝΟΣ, Δρ. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μικροβιολογία Ι. Ενότητα 7: Ενδογενείς Παράγοντες ph, 2ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου. Διδάσκοντες: Γεώργιος - Ιωάννης Νύχας

Μικροβιολογία Ι. Ενότητα 7: Ενδογενείς Παράγοντες ph, 2ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου. Διδάσκοντες: Γεώργιος - Ιωάννης Νύχας Μικροβιολογία Ι Ενότητα 7: Ενδογενείς Παράγοντες ph, 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Γεώργιος - Ιωάννης Νύχας Ευστάθιος Πανάγου Μαθησιακοί Στόχοι Οι μαθησιακοί στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Ζήτηµα 1ο Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι ιοί είναι :

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Συγκρίνατε την πρωτογενή µε τη δευτερογενή ανοσοβιολογική απόκριση και απεικονίστε αυτές στο ίδιο διάγραµµα αξόνων. Πρωτογενή ανοσοβιολογική απόκριση ονοµάζουµε την απόκριση του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΜΕ ΕΜΒΟΛΙΑ ΚΑΙ ΟΡΟΥΣ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΜΕ ΕΜΒΟΛΙΑ ΚΑΙ ΟΡΟΥΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΜΕ ΕΜΒΟΛΙΑ ΚΑΙ ΟΡΟΥΣ ΟΝΟΜΑ:ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΕΠΙΘΕΤΟ:ΠΡΙΦΤΗ ΤΑΞΗ:Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΜΗΜΑ: 4 ΗΜ/ΝΙΑ: 11/10/2013 ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΠΑΘΟΓΟΝΟΥΣ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ Ένας μικροοργανισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑ:ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:3.6.2014 ΤΑΞΗ: Γ ΧΡΟΝΟΣ:1.30 ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΕΛΙΔΩΝ:10 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:. ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΒΑΘΜΟΣ:...

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ 3η εξεταστική περίοδος από 29/03/15 έως 19/04/15 γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητής: Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ)

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ) ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ) 1 ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΜΕ ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ 19 Παράγοντες που συμβάλλουν σε αύξηση των εντόμων 1. Μονοκαλλιέργειες 2. Βελτίωση με κριτήριο αποκλειστικά την

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Τι είναι η τροφική αλλεργία; Τροφική αλλεργία είναι η αναπάντεχη και μη κανονική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού εναντίον ενός τμήματος μιας τροφής (συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2005

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2005 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2005 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 1 ΘΕΜΑ 1ο ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητής: Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: Α1. Ευκαρυωτικοί μικροοργανισμοί; α.

Διαβάστε περισσότερα

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ).

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Αθήνα, 30/5/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Η

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015 ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Μαντώ Κυριακού 2015 Ενεργειακό Στα βιολογικά συστήματα η διατήρηση της ενέργειας συμπεριλαμβάνει οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις παραγωγή ATP Οξείδωση: απομάκρυνση e από ένα υπόστρωμα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ

ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Κατάκλιση ορίζεται η εξέλκωση του δέρματος εξαιτίας πίεσης σε διάφορες περιοχές του σώματος υπερκείμενες οστικών προεξοχών Συχνότητα εμφάνισης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

Κίνδυνος: παράγοντας / ουσία που κάνει το τρόφιµο ακατάλληλο ή επικίνδυνο για κατανάλωση (Μη ασφαλές)

Κίνδυνος: παράγοντας / ουσία που κάνει το τρόφιµο ακατάλληλο ή επικίνδυνο για κατανάλωση (Μη ασφαλές) KINΔΥΝΟΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Κίνδυνος: παράγοντας / ουσία που κάνει το τρόφιµο ακατάλληλο ή επικίνδυνο για κατανάλωση (Μη ασφαλές) Μικροβιολογικός Χηµικός Φυσικός Η φυσική καταστροφή των τροφίµων κάνει τα τρόφιµα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 Το θέμα που απασχολεί το κεφάλαιο σε όλη του την έκταση είναι ο μεταβολισμός και χωρίζεται σε τέσσερις υποκατηγορίες: 3.1)Ενέργεια και οργανισμοί,

Διαβάστε περισσότερα

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Ενότητα 6: Ενδογενείς Παράγοντες Ενεργότητα Ύδατος (2/2), 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Γεώργιος - Ιωάννης Νύχας Ευστάθιος Πανάγου Μαθησιακοί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΡΟΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΤΟΥ ΣΚΥΛΟΥ & ΤΗΣ ΓΑΤΑΣ Λ.Β.Α. 1

ΟΥΡΟΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΤΟΥ ΣΚΥΛΟΥ & ΤΗΣ ΓΑΤΑΣ Λ.Β.Α. 1 ΟΥΡΟΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΤΟΥ ΣΚΥΛΟΥ & ΤΗΣ ΓΑΤΑΣ Λ.Β.Α. 1 ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ Συχνότητα: Σκύλος >> γάτα Συχνότητα: Θηλυκά >> αρσενικά Εντόπιση: ουροδόχος κύστη, ουρήθρα Αιτιολογία: βακτήρια>μυκοπλάσματα, χλαμύδιες,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 10 Ιουνίου 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Απαντήσεις Θεμάτων Επαναληπτικών Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Γενικών Λυκείων Περιεχόμενα ΘΕΜΑ Α.... 2 Α1.... 2 Α3.... 2 Α5.... 2 ΘΕΜΑ B.... 2 Β1.... 2 Β2....

Διαβάστε περισσότερα

(Πίκρισμα. αγγουριού)

(Πίκρισμα. αγγουριού) (Πίκρισμα αγγουριού) 1 (Πίκρισμα αγγουριού) Χημική ουσία κουκουρμπιτασίνη 1. Ποικιλίες που παράγουν πικρά αγγούρια. 2. Έλλειψη νερού (τραυματισμός φυτού σημεία του βλαστού που δεν κυκλοφορεί το νερό) Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια Τεχνικές διεργασίες Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια ΓΕΩΡΓΙΑ Γενετική βελτίωση ποικιλιών φυτών για αντοχή στις ασθένειες, ξηρασία, αφιλόξενα εδάφη Μαζική παραγωγή κλώνων Ανάπτυξη βιο-εντομοκτόνων

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί Κεφαλαίο 3 ο Μεταβολισμός Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια είναι απαρέτητη σε όλους τους οργανισμούς και την εξασφαλίζουν από το περιβάλλον τους.παρόλα αυτά, συνήθως δεν μπορούν να την χρησιμοποιήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Υγιεινή Τροφίμων. Αλλοιογόνοι μικροοργανισμοί των τροφίμων. Αλλοίωση τροφίμων

Υγιεινή Τροφίμων. Αλλοιογόνοι μικροοργανισμοί των τροφίμων. Αλλοίωση τροφίμων Υγιεινή Τροφίμων Αλλοιογόνοι μικροοργανισμοί των τροφίμων Αλλοίωση τροφίμων Αλλοιωμένα καλούνται τα τρόφιμα των οποίων τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά, η θρεπτική αξία, η δομή και η χημική και μικροβιολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΙΟΓΕΝΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΤΙΔΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΙΟΓΕΝΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΤΙΔΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΙΟΓΕΝΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΤΙΔΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Τι είναι η ιογενής γαστρεντερίτιδα; Η ιογενής γαστρεντερίτιδα είναι μια εντερική λοίμωξη που οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2007 ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2007 ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΝΑΤΗΦΟΡΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ. Καρκίνος και ΑΙDS Βουβωνική πανώλη Ισπανική Γρίπη Η ελονοσία Έμπολα Η χολέρα Η Ευλογιά Πολιομυελίτιδα Φυματίωση Γρίπη Διάρροια

ΘΑΝΑΤΗΦΟΡΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ. Καρκίνος και ΑΙDS Βουβωνική πανώλη Ισπανική Γρίπη Η ελονοσία Έμπολα Η χολέρα Η Ευλογιά Πολιομυελίτιδα Φυματίωση Γρίπη Διάρροια ΘΑΝΑΤΗΦΟΡΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ Καρκίνος και ΑΙDS Βουβωνική πανώλη Ισπανική Γρίπη Η ελονοσία Έμπολα Η χολέρα Η Ευλογιά Πολιομυελίτιδα Φυματίωση Γρίπη Διάρροια AIDS 25 εκατ. Θάνατοι από το 1981 έως σήμερα Το AIDS

Διαβάστε περισσότερα

«Ανοσοκατασταλμένοι Ασθενείς και Λοιμώξεις στο Νοσοκομείο» Σοφία Σπαθοπούλου, Ν.Ε.Λ. Α.Ν.Θ. «Θεαγένειο Θεαγένειο»

«Ανοσοκατασταλμένοι Ασθενείς και Λοιμώξεις στο Νοσοκομείο» Σοφία Σπαθοπούλου, Ν.Ε.Λ. Α.Ν.Θ. «Θεαγένειο Θεαγένειο» «Ανοσοκατασταλμένοι Ασθενείς και Λοιμώξεις στο Νοσοκομείο» Σοφία Σπαθοπούλου, Ν.Ε.Λ. Α.Ν.Θ. «Θεαγένειο Θεαγένειο» Μηχανισμοί Άμυνας κατά των Λοιμώξεων Παρεμπόδιση διείσδυσης μικροβίων Καλυπτήρια επιθήλια

Διαβάστε περισσότερα