ΣΤΟΧΑΣΤΗΣ -7 ~=^^ = ΕΑΙ ΖΑΡΕΤΣΚΙ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΤΟΧΑΣΤΗΣ -7 ~=^^ = ΕΑΙ ΖΑΡΕΤΣΚΙ"

Transcript

1 ΣΤΟΧΑΣΤΗΣ -7 ~=^^ = ΕΑΙ ΖΑΡΕΤΣΚΙ Ή κατανόηση τής οικογένειας σάν κομμάτι'τής ανάπτυξης τού καπιταλισμού θά μάς 6οηθήσει νά &ρούμε τήν συγκεκριμένη ιστορική διαμόρφωση τής ανδρικής κυριαρχίας Αύτό, μέ τήν σειρά του, θά μάς βοηθήσει νά τήν χτυπήσουμε. Έ λ ί Ζαρέτσκι " Λ? λ- i i S l f f t : % s. 1«έ * ^ Ι ηηη s jk -? καπιταλισμός οικογενεια και προσωπική ζωη " '**' V -Λ ψ : 1 $ 8 g l I *. *,. * \ - ^ 41.* C. ; V?

2 Ε Λ Ι Ζ Α Ρ Ε Τ Σ Κ 1 ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΖΩΗ Μ ετάφραση : *Αννέτχα Κ απ όν

3 I *

4 ΣΗΜΕΙΩΣΗ ΤΟΓ ΕΚΔΟΤΗ Τό κείμενο τής έκδοσης αύτής πρωτοί ημοσιεύτηκε στό Αμερικάνικο περιοδικό «Socialist R evolution», Nos , Σάν Φραντσίσκο, Καλλιφόρνια, Γενάρης Ίοΰνης 1973, μέ τίτλο «Capitalism, the Fam ily and Personal Life». Ή μετάφραση ίγινε άπδ τό πρωτότυπο. Τό κείμενο είναι δλόκληρο καί χωρίς συντομεύσεις. Τυπώθηκε τόν Νοέμβρη τοβ 197Β γιά λογαριασμό itffiv έκδδσβων «Στοχαστής», 6ίός 'Ιπποκράτοος 6, Ε ' δροφος, τη λ , Αθήνα. Ή στοιχειοθεσία έγινε στδ τυπογραφείο τοβ Κ. Κακαροβκα, Μός Μάνης 2, καί τό τύπωμα στά πιεστήρια τοο θ. Φλώρου, δδός Βαλτετσίου 35. Τό έξώφυλλο είναι τής Στέλλας Γκρανιδ.

5

6 ριότητα ή σάν μιά «καθαρά)) πνευματική δραστηριότητα, δηλαδή μιά δραστηριότητα έξ ω άπό ταξικούς και πολίτικους προσδιορισμούς καί έπιλογές. Ό «Στοχαστής)) μπαίνοντας λοιτών στον ένδέκατο χρόνο έκδοτικής δραστηριότητας θά συνεχίσει, δασικά, στήν Ίδια γραμμή πλεύσης. Μ έ τήν ελπίδα πάντα δετικής αφομοίωσης ό λης τής προηγούμενης έμτιειρίας, δικής του και ξένης, και μέ τιροθέσεις πιό συστηματικής ταχτικής παρουσίας, πιά. Γ ιατί ό «Στοχαστής», καλώς ή κακώς, δε θέλησε συνειδητά νά ταυτιστεί μέ τό πολυάριθμο «επίκαιρο» μεταπολιτευτικά έκδιδόμενο βιβλίο, περιορίζοντας έτσι τήν εκδοτική τον δραστηριότητα. Σήμερα δμως τχού οί θόρυβοι άπό τά διάφορα Επιφαινόμενα, φαίνεται νά καταλαγιάζουν καί ό χρόνος και ή κρίση αρχίζουν νά τιαίρνουν τήν εκδίκησή τους, ένώ ή ανάγκη γιά μιά νέα ποιότητα - σύνθεση, τιροβάλλει όλο και πιό άποη>ασιστικά, Ίσως νά ανοίγουν οι προϋποθέσεις γιά μιά δεύτερη δπως τό τιροσττάθεια. Δυσκολότερη μάλλον, άλλά περισσότερο ώριμη καί αποφασιστική. 2. Τό δοκίμιο αυτό τοΰ Έ λ ί Ζαρέτσκι είναι μιά συμβολή στήν προσπάθεια πού ξεκίνησαν τήν τελευταία δεκαπενταετία τά περισσότερα σύγχρονα κινήματα κοινωνικής καί πολιτικής κριτικής και οί διανοούμενοι που συνδέθηκαν μέ αυτά, νά ερμηνεύσουν μέ έναν ουσιαστικό καί άπό «τα μέσα» τρόπο, τή διαίρεση άνάμεσα στόν δημόσιο καί τόν ιδιωτικό, τόν αέξωτερικό» καί τόν «έοωτερικό» κόσμο τής σύγχρονης καπιταλιστικής κοινωνίας. Νά έρμηνεύοονν δηλαδή τήν επίδραση πού έφερε ή έπικράτηση τών καπιταλιστικών σχέσεων πάνω στήν οικογένεια, τήν παρακμή τής παραδοσιακής οικογένειας πού στηρίζονταν σέ παλιότερες οίκονομικοκοινοτνικές δομές καί τήν έμφάνιση τών σύμφυτων μέ τις ραγ δαίες αύτές έξελ ίξεις σύγχρονων πολυδιάστατων και αντιφατικών φαινόμενων. 6

7 Σ τό κείμενο αύτό δ Ζαρέτσκι περιδιαβαί^ει, σύντομα, δλα τά σχετικά μέ τό θέμα τον έπίμαχα σημεία. Τή θέση που κατά καιρούς εϊχε ή οικογένεια στη σύγχρονη κοινωνία. Τή διχοτόμιση 7ΐου επιβάλλει ό καπιταλισμός ανάμεσα στην οικονομία και την οικογένεια και την έλλειψη αμφισβήτησης τής άποψης αυτής δχι μόνο άπό τήν ιστορική αριστερά άλλά κι άπό τά περισσότερα σύγχρονα ριζοοπαοτικά 'κινήματα που είναι Ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένα σε ζητήματα δπως αυτό. ( Τ ό γυναικείο κίνημα λ.χ ). Τήν σημασία τής έμφάνισης τοϋ «βιομηχανικού» καπιταλισμού και τό ρόλο του στήν καταστροφή τών παραδοσιακών δομών πού όδηγοΰν στήν άντίληψη τής «άλλης)) τιροαωπικής ταυτότητας Έξω άτώ τήν αδυσώπητη πραγματικότητα τής διαίρεσης τής έργασίας. Τήν εισβολή μέ δυό λόγια αύτοΰ τοΰ Άγριον ύτιοκειμενισμοϋ πού περιβάλλεσαι μέ τήν άχλή τής «μοναδικότητας» τοΰ ((άσφαλοΰς Ιδιωτικού καταφύγιου» μακρυά άπό τή «μαζικότητα» και τή «χυδαιότητα» τής «καταναλωτικής» κοινωνίας. 5Ή, τέλος, τά διάφ ορα κοινωνικά καί πολιτικά κινήματα ή απόψεις που τιροσπάθησαν ή προσπαθούν νά δόσονν τή δίκ ιά τους ερμηνεία καί προοπτική στό τόσο σύνθετο αύτό πρόβλημα. Ό Έ λ ι Ζ αρέτοκι, δπως και μιά σειρά νέοι διανοούμενοι, έπιγειρεϊ στό κείμενό του αυτό μιά πρώτη καταγραφή. Τό πνεϋμα δλον τοΰ βιβλίου, άλλά νομίζουμε και τοϋ ΐ/δισυ τον συγγραφέα είναι νά δούμε τήν προσέγγιση αντή σαν τό ξεκίνημα μιας έπώδυνης, μαχρυνής δ ια δρομής, κι δχι φ υσικά σάν τό τέρμα ή τήν δλοκλήρωσή της. 7

8

9 1 Φεμινισμός και Σοσιαλισμός Τό Κίνημα γιά τήν απελευθέρωση τών Γυναικών, άπό τότε πού πρωτοεμφανίστηκε στά τέλη τής δεκαετίας τοϋ 60, Ιχει βάλει σέ άμφισβήτηση μιά σειρά άπό βασικές Ιννοιες τής παραδοσιακής άριστερής πολιτικής. Άντιπαράθεσε στήν Ιμφαση στό βιομηχανικό προλεταριάτο τις άνάγκες τών γυναικών στό σπίτι, καί τά παιδιά τήν πλειοψηφία τοΰ πληθυσμού. Στήν έμφαση στόν καπιταλισμό, τό γυναικείο κίνημα άντιπαράθεσε ενα χτύπημα τής άντρικής κυριαρχίας, μιά μορφή καταπίεσης πού σαφώς προηγήθηκε τοϋ καπιταλισμού καί διατηρείται στίς σοσιαλιστικές χώρες. Τό γυναικείο κίνημα υποσχόταν νά προχωρήσει πέρα ά πό αύτό πού θεωρείται σάν στενά οικονομικές προοπτικές τών σοσιαλιστών, γιά νά έπαναστατικοποιήσει τις βαθύτερες καί τις πιό αιώνιες έμπειρίες τής ζωής τις έμπειρίες τών «προσωπικών» σχέσεων, τοΰ έρωτα, τοΰ έγωισμοΰ, τής σεξουαλικότητας, τής έσωτερικής μας συναισθηματικής ζωής. Οί σοσιαλιστές τόν 19ο αίώνα Αμφισβήτησαν τήν ά στική φιλελεύθερη πολιτική καί άπόρριψαν τήν Αποκλειστική της Ιμφαση στό κράτος, Θίγοντας τή σηιμασία τών οικονομικών σχέσεων. Έτσι καί οί φεμινίστριες Ιβαλαν μέσα στά πλαίσια τής πολιτικής ζύμωσης τήν μέχρι τότε Ιδιωτική ζωή τής οικογένειας. Τά πρώτα γραπτά τοδ γυναικείου κινήματος ήταν ά- ποσπασματικά καί διερευνητικά' σύμβολό τους τά φθαρμέ 9

10 να, πολυγραφημένα άρθρα, πού γιά πολλά χρόνια ήταν τά βασικά κείμενα τοδ κινήματος. 'Η πρώτη άπόπειρα γιά μιά συνολική σύνθεση ήρθε τό 1970 μέ τήν Εκδοση τοΰ «Πολιτική τών φύλων» τής Κέητ Μίλλετ. 'Η ίδια ή συγγραφέας είπε γιαυτό δτι είναι «κάτι σάν πρωτοπόρα προσπάθεια... διερευνητική καί άτελής»1. Τό «Πολιτική τών φύλων», β- πως ύπσδηλώνει καί δ τίτλος του, ήταν μιά προσπάθεια νά διευρυνθεϊ ή Εννοια της πολιτικής. Αρχίζει μέ μιά άνάλυση τοΰ πώς τρεις σύγχρονοι συγγραφείς άντιμετώπισαν τή σεξουαλική πράξη. «Ή συνουσία σάν τέτοια μοιάζει σάν βιολογική καί σωματική πράξη», γράφει ή Μίλλετ, άλλά στήν πραγματικότητα είναι μιά κοινωνική πράξη, «Ενας φορτισμένος μακρόκοσμος άπδ τίς διάφορες άξίες καί άντιλήψεις στίς όποιες υπακούει ό σύγχρονος πολιτισμός». Οί σεξουαλικές σχέσεις Εχουν πολιτικό νόημα Εφόσον Εχουν νά κάνουν μέ «σχέσεις Εξουσίας... δπου μιά διμάδα άνθρώπων Ελέγχει μιά άλλη». Ή Μίλλετ θέλησε νά διευρύνει τήν Εννοια τής πολιτικής ώστε νά περιλάβει σχέσεις Εξουσίας «προσωπικής Επαφής καί 'άλληλεπίδράσης άνάίμεσα σέ μέλη άπδ καθορισμένες δμάδες» 2. Ό προβληματισμός τής Μίλλετ συγκεντρώθηκε στήν αντρική κυριαρχία, τήν πιό διαιβρωτική άπδ αυτές τίς σχέσεις Εξουσίας. Υποστήριξε δτι ή άντρική κυριαρχία, πού εμφανίζεται σάν φυσικό ή βιολογικό φαινόμενο, στήν πραγματικότητα καθορίζεται κοινωνικά μέσα άπδ τήν Ιδεολογική διαπαιδαγώγηση, τήν κοινωνικοποίηση στήν παιδική ήλικία, τδν περιορισιμδ τών γυναικών στήν οικογένεια, τδ αποκλειστικό δικαίωμα τών άντρων στή βία, και άλλες δομές. Μέσα άπ αύτές τις διαδικασίες οί γυναίκες ύποτάχτηκαν συνολικά στούς άντρες. Παρ δλο πού ή Μίλλετ δέν Ε βγαλε άμεσα πολιτικά συμπεράσματα, τό βιβλίο της ύποστήριξε τήν άντίληψη δτι χρειάζεται Ενα γυναικείο κίνημα πού βασικά νά στρέφεται γύρω άπδ τήν κατάργηση τής άντρικής κυριαρχίας, καί στίς κοινωνικές καί στίς «προσωπικές» της Εκφράσεις. Μέ τήν Εντονη Εμμονή του, δτι ή άντρική κυριαρχία ήταν κοινωνικό κι δχι βιολογικό φαινόμενο, ή «Πολιτική

11 τών φύλων» ήταν μιά Αντανάκλαση τών πρώτων φάσεων τοΰ γυναικείου κινήματος: Ή βασική του προτεραιότητα ή ταν νά κατοχυρώσει τήν έγκυρότητα τοΰ προβληματισμού του. Πάντως ή Μίλλετ, άν καί περίγραψε τους διάφορους τρόπους με τούς όποιους λειτουργεί ή άντρική κυριαρχία, δέν κατέληξε σέ μιά έλοκληρωμένη θεωρία τής Αντρικής κυριαρχίας. "Οπως έγραψε Αργότερα ή Τζούλιετ Μίτσελ, «τελικά παραμένουμε μέ μιά αίσθηση τοΰ τυχαίου καί τοΰ χαοτικού- μιά ί' σ η συνεισφορά Από τόν καιθένα καί δλους στή διατήρηση τής πατριαρχίας» 3. Ή Μίλλετ δέν έξήγησε τί ήταν αύτό πού γέννησε κατ Αρχήν τήν Αντρική κυριαρχία, οδτε γιατί Αναιπαράγεται συνολικά, ένό> άλλες κοινωνικές δομές ποικίλλουν μέσα στήν ιστορία. Χωρίς αότή τήν Ανάλυση ήταν Αδύνατο νά προχωρήσει ή Μίλλετ στή διαμόρφωση μιας στρατηγικής γιά τόν τερματισμό τής Αντρικής κυριαρχίας. Περίπου Ινα χρόνο Αργότερα ή Σούλαμιτ Φάιρστοουν στό «Ή Διαλεκτική τών Φύλων» (1970) έπιχεϊρησε μιά ανάλυση, ασικά τή μόνη καί σημαντικότερη θέση τής ριζοσπαστικής φεμινιστικής θεωρίας μέχρι σήμερα. Ή μεγάλη καινοτομία τής Φάιρστοουν ήταν βτι δέχτηκε τήν παραδοσιακή άποψη δτι είναι «φυσικό» οί άντρες νά έξουσιάζουν τίς γυναίκες, καί έστρεψε έναντίον τους τίς συνέπειες αύτής τής άποψης. Ή Φάιρστοουν, ένώ συμφωνούσε μέ τή Μίλλετ, δτι ή άντρική κυριαρχία έπιβάλλεται κοινωνικά, έπέμενε δτι οί ρίζες της βρίσκονται πριν άπό τήν κοινωνία στή «βιολογική οικογένεια» τή βασική μονάδα Αναπαραγωγής Αρσενικό - θηλυκό - παιδί. Σύμφωνα μέ τή Φάιρστοουν, αύτή ή μορφή ζωής Ανάγεται στή ζωική μας καταγωγή καί διατηρείται καί στήν πιό Αναπτυγμένη κοινωνία. Σάν Αποτέλεσμα τής λειτουργίας τους στήν Ανατροφή τών παιδιών (ή παιδική ήλικιία διαρκεΐ πολύ περισσότερο στούς Ανθρώπους παρά σέ άλλα είδη ζώων), οί γυναίκες ή ταν πάντα στό «Ιλεος τής βιολογίας τους». Ή «βιολογική οικογένεια» ήταν τό κύτταρο, ή πρωταρχική κοινωνική μονάδα, «παντού, διαχρονικά». Μέ τήν άνάπτυξη τής κοινωνίας οί γυναίκες παρέμειναν περιορισμένες στήν οίκογένεια, 11

12 ένώ ol άντρες προχώρησαν στήν οργάνωση τής παραγωγής, τής πολιτικής καί τοδ πόλεμου. Ή κοινωνία χωρίστηκε σέ «δυό ξεχωριστές βιολογικές τάξεις», άνισες στόν κοινωνικό τους ρόλο. Αύτή ή ταξική διαίρεση Ινυπάρχει σέ δλη τήν έπόμενη ιστορία. Ή Φάιρστοουν άπόρριψε τήν μαρξιστική άποψη δτι ή πάλη τών τάξεων Ιχει τή γέννησή της στήν «οικονομική ανάπτυξη τής κοινωνίας» καί στίς «άλλαγές στούς τρόπους παραγωγής καί άνταλλαγής», καί ζήτησε νά ψάξουμε «τήν αποφασιστική αιτία καί τή μεγάλη κινητήpta δύναμη δλων τών ιστορικών γεγονότων, στήν διαλεκτική τών φύλων». Σύμφωνα μ αυτήν τή θεωρία, ή Φάιρστοουν προσπάθησε νά άποδείξει δτι ό ριζοσπαστικός φεμινισμός θά μπορούσε νά συμπεριλάβει τά μεγαλύτερα προβλήματα τοϋ καιροδ μας: οικονομική άνισότητα, φυλετικές διακρίσεις, οικολογία κλπ. Ή πρωταρχική κοινωνική άνισότητα έξουσίας πού χαρακτηρίζει τή βιολογική οικογένεια έξάρτηση τών γυναικών άπό τούς άντρες καί τών παιδιών άπό τούς μεγάλους γέννησε μιά «ψυχολογία έξουσίας», Ινα μοτίβο «κυριαρχίας - ύποταγής». Αύτός δ άκατάπαυστος ά- γώνας γιά έξουσία διαμορφώνει τις βαθύτερες προσωπικές μας σχέσεις (ή Φάιρστοουν άναλύει τόν άγώνα «άνισης έ ξουσίας» τού Ιρωτα), καθώς καί τούς μεγαλύτερους μετασχηματισμούς τής παγκόσμιας ιστορίας 4. Τά πολιτικά κινήματα πού χτυπούν εξωτερικές μορφές καταπίεσης, δπως τό ρατσισμό ή τόν καπιταλισμό, χωρίς νά μετασχηματίζουν τήν οικογένεια, δέν κάνουν τίποτα άλλο άπδ τό νά ξύνουν απλά τήν έπιφάνεια τής κοινωνίας. Ή Φάιρστοουν, άφοΰ έδωσε μιάν εξήγηση γιά τή γέννηση της άντρικής κυριαρχίας, προχώρησε μετά στή διαμόρφωση ένδς στρατηγικού προγράμματος γιά τδν τερματισμό της. Παρόλο πού ή άντρική κυριαρχία είχε τις πηγές της στή φύση, ήταν δυνατό νά τήν σταματήσουμε μέ τή νέα τεχνολογία τήν άντισύλληψη καί τήν δημιουργία παιδιών έξω άπό τή μήτρα. Επιτέλους, εγραψε, οί άντρες καί οί γυναίκες Ιχουν στά χέρια τους τήν εύκαιρία νά «ξεπεράσουν τή φύση». Άλλά αύτή τήν ευκαιρία πρέπει νά 12

13 τήν άδράξει καί νά τήν πραγματοποιήσει *να γυναικείο κίνημα. Τό βιβλίο τής Φάιρστοουν, μαζί μέ άλλα γραφτά τοο γυναικείου κινήματος, άποκρυστάλλωαε τή δυσαρέσκεια πολλών άνθρώπων μέ τήν παραδοσιακή πολιτική τής άριστερας. Ό σοσιαλισμός, βασίζοντας τά πάντα στήν άναδιοργάνωση τής οικονομίας, φαινόταν άνεπαρκής γιά τις ά νάγκες τών σύγχρονων άνδρών καί γυναικών. Ό σοσιαλισμός ύποαχέθηκε νά έπαναστατικοποιήσει τήν κοινωνία μέ βάση στενά προγράμματα πού δέν άγγιζαν τήν έσωτερική ζωή τών άνθρώπων. Τδ βιβλίο τής Φάιρστοουν μίλησε στή βαιθιά δυσπιστία καί γιά τήν άστική καί γιά τή ριζοσπαστική πολιτική, πού έπικρατεί στήν κοινωνία μας. Ή πολιτική ύπόσχεται νά άλλάξει τή ζωή μας σέ δ,τι έχουμε κοινό μέ μεγάλες μάζες άνθρώπων, άλλά σ ένα σημαντικό μέρος τής ζωής μας αισθανόμαστε μοναδικοί ή μόνοι. Ή Ιμφαση πού έδωσε ή Φάιρστοουν στή σημασία τής οικογένειας γέννησε μιά καινούργια άντίληψη γιά ένα πολιτικό κίνημα πού θά Ικανέ μέρος τής πραχτικής του τήν έσωτερική συναισθηματική ζωή τών μελών του. Μέσα στό γυναικείο κίνημα έκείνης τής περιόδου ξαπλώθηκαν μικρές όμάδες «συνειδητοποίησες» μέ τρομερή ζωντάνια καί ένεργητικότητα. Καί στήν ά,ριστερά, σ αύτήν τήν περίοδο, άνθισαν οί κολλεκτίί'βες, τά κοινόβια, οί όμάδες συνειδητοποίησης άντρών, κριτικής ψυχοθεραπείας, καί δλλες προσπάθειες νά ένωθοΰν ή προσωπική καί ή πολιτική ζωή. Πολλοί ριζοσπαστικοποιημένοι άντρες είδαν στό γυναικείο κίνημα τή δυνατότητα ένός καινούργιου είδους έπαναστατικοϋ κινήματος. Ή Φάιρστοουν Ικανέ τήν πρώτη έπίθεση στήν άντρική κυριαρχία ύποδεικνύοντας τόν συγκεκριμένο θεσμό, πού ήταν ή αιτία της τήν οίκογένεια. Αύτό Ιδωσε συγκεκριμένη βάση «ύλική», δπως είπε ή Φάιρστοουν σ Ινα φαινόμενο πού ή πανταχοΰ παρουσία του τό Ικανέ νά φαίνεται ψυχολογικό. Συγκεντρώνοντας τήν προσοχή της στήν οικογένεια ή Φάιρστοουν μπόρεσε νά συνδέσει δυό ξεχωριστά προβλήματα μέ καινούργιους καί συναρπαστικούς τρό 13

14 πους: τήν καταπίεση τών γυναικών καί τή θέση τής προσωπικής έμπειρίας στήν κοινωνία. Ή οικογένεια είναι τελικά 6 πρωταρχικός θεσμός μέσα άπ τόν όποιο οί γυναίκες συμμετέχουν σ αύτή τήν κοινωνία. Βέβαια ή Φάιρστοουν άγνόησε τό σηιμαντικό γεγονός δτι οί γυναίκες δουλεύουν καί εξω άπό τό σπίτι, άλλά καί αύτές είναι πρωταρχικά προσανατολισμένες στήν οικογένεια. "Οπου καί νά βρίσκεται μιά γυναίκα σ αύτή τήν κοινωνία, ή οικογένεια καί ή ιδεολογία τής οικογένειας συμβάλλει περισσότερο άπ δλα στή διαμόρφωση τών άντιλήψεών της καί τή διατήρηση τής καταπίεσής της. Αλλωστε, ή οικογένεια είναι καί δ θεσμός δπου ή προσωπική μας μοναδικότητα παίζει κιεντρικό ρόλο. Είναι τό χωνευτήρι δπου πρωτοσχηματίζεται ή συναισθηματική μας ζωή:, καί άργότερα είναι δ σπουδαιότερος χώρος στήν κοινωνία μας δπου περιμένουμε νά μάς άναγνωρίσουν καί νά μάς άγαπήσουν γιαυτό που είμαστε. Οί δντρες, καί, σέ μικρότερο βαθμό, οί γυναίκες, κερδίζουν τήν κοινωνική τους ύπόσταση μέσα άπό τό σχολείο ή τή δουλειά. Άλλά άκόμα καί σάν ένήλικες, ή «προσωπική» μας ζωή περιορίζεται στήν οικογένεια ή σέ σχέσεις φιλίες, έρωτες, κοινοβιακή ζωή πού, είτε μοιάζουν πολύ μέ τήν οικογένεια, είτε βασίζονται σ αύτήν. Ή Φάιρστοουν σύνδεσε τήν άπελευθέρωση τών γυναικών με τήν έπίθεση στήν οικογένεια. Στό «Διαλεκτική τών Φύλων» ξεχώρισε τό ριζοσπαστικό φεμινισμό, πού heave μιά άμεση έπίθεση στό «φυλετικό ταξικό σύστημα», άπό τίς άλλες τάσεις: «συντηρητικές φεμινίστριες», (πού συγκεντρώνουν τήν προσοχή τους στά έπιφανειακά συμπτώματα τοΰ σεξισμού νομικές άδικίες, έπαγγελματικές διακρίσεις %λπ.) τις «πολιτικοποιημένες», τόν «θηλυκό βοηθητικό στρατό τής άρίατεράς» κ,λπ.. Στήν πραγματικότητα δμως ή έμφαση στήν οικογένεια καί τις προσωπικές σχέοεις ά- ποδείχτηκε άνεπαρκής βάση γιά Ινα πολιτικό κΐίνημα. Τό 1971, οί μικρές δμάδες «συνειδητοποίησης», ή πιό πλατιά διαδεδομένη πρακτική τοδ ριζοσπαστικού γυναικείου κινήματος, άρχισαν νά ξεφτίζουν: αύτό Ιγινε έν μέρει γιατί δέν μπορούσαν νά συντονιστοδν σέ δργανωμένο κίνημα, καί έν 14

15 μέρει γιατί τελικά δέν μπόρεσαν να βοηθήσουν τά, μέλη τους νά λύσουν τά «προσωπικά» τους προβλήματα. Ή ριζοσπαστική δμοφυλοφυλία Ιλεγε στίς γυναίκες νά ξεφύγουν τελείως άπό τήν οικογένεια καί τόν «θηλυκό τους ρόλο» στόν έρωτα, στή συμβίωση, τή σεξουαλικότητα. "Ομως ή ριζοσπαστική όμοφυλοφυλία εδειξε άκόμα δτι ή πολιτική έμφαση στήν οικογένεια καί τίς προσωπικές σχέσεις μπορεΐ νά μάς κάνει νά ξεφύγουμε άπό τή δημιουργία κοινωνικού κινήματος καί νά μάς οδηγήσει σέ καθαρά προσωπικές μεταρρυθμίσεις. Ή έξίσωση τής Φάιρστοουν τής καταπίεσης τών γυναικών μέ τήν καταπίεση τής οικογένειας, έπισκίασε τά ειδικά προβλήματα τών μαύρων καί μελαψών γυναικών, καί τών γυναικών τής βιομηχανικής έργατικής τάξης. Τότε Αρχισε νά ξεφτίζει καί ή άντίληψη δτι ή άντρική κυριαρχία μπορούσε νά καταργηθεΐ μόνο μέ μιά έπίθεση στίς βαθύτερες προσωπικές σχέσεις τής οίκογένειας. Μέ τόν ίδιο τρόπο, οί μικρές δμάδες καί τά κοινόβια άρχισαν νά διαλύονται ή νά ξαναγυρίζουν σέ μορφές πολιτικής δράσης, πού ζητούσαν κοινωνική έξουσία (παιδικοί σταθμοί, άσφάλιση, Ιατρική περίθαλψη γυναικών κλπ.), ένώ παράλληλα διατηρούσαν καί τήν πίστη τους στήν προσωπική άλλαγή. Τό έπόμενο σημαντικό βήμα τοΰ γυναικείου κινήματος γιά τήν κριτική τής οικογένειας Ιγινε στό «Ή έποχή της Γυναίκας» (1971) τής Τζούλιετ Μίτσελ. Σ αύτό ή Μίτσελ έξήγησε τίς Ανεπάρκειες τής ριζοσπαστικής φεμινιστικής θεωρίας δπως τήν είχε παρουσιάσει ή Φάιρστοουν. ϋαρόλο πού τό βιβλίο τής Μίτσελ άναφερόταν στήν άγγλική έμπειρία, είχε διεθνείς προεκτάσεις καί Ιθιγε προβλήματα πού ήταν κοινά στά διάφορα γυναικεία κινήματα στίς Αναπτυγμένες καπιταλιστικές- χώρες. Ή Μίτσελ καί ή Φάιρστοουν είναι καί οί δυό σοσιαλίστριες, άλλά βλέπουν τό σοσιαλισμό μόνο σέ σχέση μέ καθαρά οικονομικά θέματα. Αντίθετα, ή Μίτσελ ύποστηρίζει δτι πρέπει νά διαμορφώσουμε μιά σοσιαλιστική θεωρία τής καταπίεσης τών γυναικών καί τής οικογένειας: «θά πρεπε οί έρωτήσεις μας νά είναι φεμινιστικές, άλλά οί Απαντήσεις μαρξιστικές»6. Ή Μίτσελ διαφώνησε μέ τήν άντίληψη τής Μίλλετ, δτι ή πατριαρχία 15

16 είναι παγκόσμιο πολιτικό σύστημα: «?να πολιτικό σύστημα Ιξαρτ&ται άπό (ενα. μέρος άπό) εναν συγκεκριμένο τρόπο παραγωγής: ή πατριαρχία, παρόλο πού είναι σταθερό στοιχείο του, δέν είναι άπό μόνη της τρόπος παραγωγής. Παρόλο πού είναι βασικό στοιχείο κάθε οικονομίας, δέν τήν καθορίζει άποφασιστικά»7. Ακόμα ή Μίτοελ χαρακτήρισε τήν έρμηνεία τής Φάιρστοουν σάν άνιστορική. Ένώ έκτίμησε τό σωστό βάρος πού ϊδωσε ή Φάιρστοουν «στίς άντικειμενικές φυσικές διαφορές τών φύλων», Ιγραψε: «Μπορεί νά είναι άλήθεια δτι 6 δυϊσμός τών φύλων ήταν ή πρώτη καταπίεση καί Ινυπάρχει σέ 'κάθε καταπίεση, άλλά αύτό είναι μιά γενική, μή συγκεκριμένη άλήθεια, δέν είναι τίποτα άλλο άπό Ινας άπλοϊκός ύλισμός. Στό κάτω - κάτω μποροομε νά πούμε δτι πάντα ύπήρχαν άφέντες καί δοΰλοι, άλλά Ιχει σημασία π ώ ς λειτουργούν αύτές οί τάξεις (άν είναι φεουδάρχες καί άγρότες, ή -καπιταλιστές καί έργατική τάξη, κλπ.). Οί τάξεις, δπως καί τά δύο φύλα, ύπήρχαν πάντα, άλλά πώς λειτουργοδν σέ κάβε συγκεκριμένη κοινωνία;» 8. Ή συμβολή τής Μίτσελ στήν άνάλυση τής γυναικείας καταπίεσης εχει δύο μέρη. Τό πρώτο είναι βασικά μιά άνατύπωση τοδ άρθρου της τοΰ 1966 «Γυναίκες. Ή πιό διαρκής έπανάσταση», καί άναλύει τήν ιστορική άποτυχία τοΰ σοσιαλιστικού κινήματος στό θέμα τής καταπίεσης των γυναικών. Ή Μίτσελ άποδίδει αύτή τήν άποτυχία στήν άφηρημένη προσέγγιση τής οικογένειας τήν άποκαλεί «Ιννοια πού τής Ιχει δοθεί ύπόσταση» καί παραθέτει, συμφωνώντας, Μάρξ: «Δέν μποροΰμε, γενικά, νά μιλάμε γιά τήν οίκογένεια «άπό μόνη της» 9. Ή Μίτσελ πρότεινε νά άναλύσουμε τήν οίκογένεια στίς διάφορες «δομές» πού τήν ά- ποτελοον: σεξουαλικότητα, άναπαραγωγή καί κοινωνικοποίηση τών παιδιών. Αύτές οί τρεις λειτουργίες ύπήρχαν στήν φαινομενική μονολιθικότητα τής οικογένειας, f όποια μετά παρουσιάστηκε ιδεολογικά σάν «φυσικός» θεσμός μέσα στόν όποιο οί γυναίκες είχαν «φυσικές» λειτουργίες: σέξ, 16

17 αναπαραγωγή καί τό μεγάλωμα τών παιδιών. Ή Μίτσελ συμφωνούσε με τή Φάιρστοουν, δτι ή ρίζα τής καταπίεσης τών γυναικών ήταν δ Αποκλεισμός τους άπό τήν παραγωγή καί δ περιορισμός τους στήν οίκογένεια. Ή λύση, Ελεγε ή Μίτσελ δέν είναι νά στραφούμε ένάντια στήν «οικογένεια», άλλά νά διαφοροποιήσουμε τίς δομές πού τήν άποτελοϋν. Έτσι ή Μίτσελ πίστευε δτι οί Επαναστάτες - τριες πρέπει νά διαμορφώσουν Ενα συνολικό συντονισμένο πρόγραμμα γιά τις διαφορετικές δομές πού καθορίζουν τήν γυναικεία κατάσταση. Σεξουαλικότητα, άναπαραγωγή, κοινωνικοποίηση καί παραγωγή (μ5 αύτό ή Μίτσελ έννοοοσε κοινωνικοποιημένη παραγωγή, Εξω άπό τό σπίτι. Ολες αύτές οί δομές, τόνιζε, είναι άλληλένδετες, κι Ετσι Ινώ γιά παράδειγμα ή άντισύλληψη Ελάττωσε τό ρόλο τής άναπαραγωγής στή διατήρηση τής καταπίεσης τών γυναικών, αύτό Εσοφαρίστηκε άπό τόν αυξημένο ρόλο τής κοινωνικοποίησης. Δέν Εξήγησε δμως σέ τί συνίσταται ή ένότητα τής οικογένειας, οΰτε τό πώς τό «τρίπτυχο» οικογενειακής λειτουργίας («δ κόσμος τής γυναίκας») «περιβάλλεται άπό τήν παραγωγή (τόν κόσμο τοϋ άντρα) άκριβώς τή δομή πού σέ τελική άνάλυση καθορίζεται άπό τήν οικονομία». Τά Επόμενα κεφάλαια τοϋ «Εποχή τής Γυναίκας» ά- σχολοδνται μ αύτό τό πρόβλημα. Ή Μίτσελ περιγράφει τήν ένότητα τής οικογένειας μέ τρείς τρόπους. Πρώτο, σχηματίζεται πάντα σάν οικονομική μονάδα. Στις μέρες μας, ας ποϋμε, χρησιμεύει σάν μισό άναπαραγωγής τής Εργατικές δύναμης καί σάν χώρος κατανάλωσης. Αύτή ή οικονομική διάσταση ποικίλλει συνεχώς στήν ιστορία καί έξαρταται άπ εύθείας άπό τόν τρόπο παραγωγής. Δεύτερο, ή ένότητα τής οίκογένειας σχηματίζεται Ιδεολογικά. Στή σύγχρονη οικογένεια ή κεντρική Εννοια είναι ή Ιδιωτική περιουσία Ενα φεουδαρχικό (καί άστικό) ιδεώδες, πού, δπως κάθε Ιδεολογία, «διατηρείται πέρα καί πάνω άπό Επαναστατικές άλλαγές στόν τρόπο παραγωγής». Ή οικογένεια συγκεντρώνει «τίς πιό συντηρητικές Εννοιες πού ύπάρχουν» 11. Τέλος, ή Μίτσελ ΕξηγέΤ τή σχετική αύτονομία τής οικογένειας άπό τήν Ιστορία μέσα άπό τήν «βιοκοινωνική» τής μορφή 2 17

18 τή βασική σχέση μητέρα, πατέρας, παιδί πού ή Φάιρστοουν είχε θεωρήσει θεμελιακή. 2 αύτή τή σχέση, μέσα στήν οικογένεια «κατασκευάζεται κοινωνικά» τδ «άνθρώπινο ζώο», καί πρωτοδιαμορφώνεται ή άντρική κυριαρχία. Οί ά νατομι- κές διαφορές άνάμεσα στούς άντρες καί τις γυναίκες παίρνουν τό κοινωνικό τους νόημα μέσα άπό τή γενική έπανάληψη βασικών άντιδράσεων στήν μικρή παιδική ήλικία αύτό πού δ Φρόυντ όνόμασε οιδιπόδειο σύμπλεγμα. Ή Μίτσελ τόνισε τήν άξία τής ψυχανάλυσης γιά τή μελέτη «τής διαχωριστικής γραμμής άνάμεσα στό βιολογικό καί τδ κοινωνικό, πού έκφράζεται στήν οικογένεια» καί κατέληξε δτι: «Τό βιοκοινωνικδ γενικευμένο, τό Ιδεολογικό ά- χρονικό, τδ οικονομικό συγκεκριμένο, είναι δλα άλληλένδετα μ ενα περίπλοκο τρόπο. 'Η ψυχανάλυση, ή επιστημονική μέθοδος ερευνάς τοΰ πρώτου (τοΰ βιοκοινωινικοΰ) μπορεΐ νά άγνοηθεΐ δσο κι δ Ιπιστημονικός σοσιαλισμός γιά τήν κατανόηση τοΰ τελευταίου, τοΰ οικονομικού. Καί τά δύο χρειάζονται γιά νά προχωρήσουμε στήν κατανόηση τού Ιδεολογικού» 12, Ό ριζοσπαστικός φεμινισμός πού άντιπροσωπεύει ή Φάιρστοουν, τόνισε τό ρόλο τής οικογένειας γιά τόν καθορισμό τής φύσης τής κοινωνίας. Ή Μίτσελ προχώρησε αύτή τήν Εννοια άποδεικνύοντας δτι ή κοινωνία συγχρόνως σχηματίζει τήν οικογένεια. Άκόμα ή Μίτσελ μάς Εδειξε πόσο αύτά τά προβλήματα είναι βαβε ιά καί δύσκολα. Σ Ινα πράγμα δ μως ή σκέψη της διατήρησε τδν δυϊσμό πού χαρακτήριζε τήν σκέψη τής Φάιρστοουν. θεώρησε δτι ή οικογένεια χωρίζεται στίς Αντικειμενικές οίκο νομικές λειτουργίες (πού διαμορφώνει δ καπιταλισμός) καί τήν άντρική κυριαρχία δπως έκφράζεται στό οιδιπόδειο σύμπλεγμα) στή συνέχεια Εθεσε μιά ένδιάμεστ περιο/ή τό «Ιδεολογικό» δπου ή οικονομική καί ψυχολογική ζωή άλληλοεπιδροΰν. Αύτό δμως μειώνει σοβαρά τήν άξία αύτοΰ πού ή Μίτσελ ζητούσε στήν άρχή τοΰ βιβλίου της: «τή χρησιμοποίηση τού Ιπιστημονικοΰ σοσιαλισμού σάν μεθόδου Ανάλυσης τής ειδικής φύσης τής καταπίεσης (τών γυναικών)»,3. Περιορίζει τδν μαρξισμό στή μελέτη τής οικονομικής καί Ιδεολογικής δραστηριότητας, και; άποκλείει 18

19 άπό τήν μαρξιστική άνάλυση περιοχές τής ζωής πού είναι ζωτικές για τήν κατανόηση τής γυναικείας καταπίεσης και τής κοινωνικής ζωής γενικά τά συναισθήματα, τή σεξουαλικότητα, τή βρεφική καί παιδική ήλικία, τά ένστικτα τών δύο φύλων, καθώς καί «βιολογικές» διαδικασίες δπως τά γηρατειά, τήν Αρρώστια, καί τό θάνατο. Αντί νά επεκτείνει τόν μαρξισμό γιά νά χωρέσει αύτές τις περιοχές τής ζωής, (χρησιμοποιώντας τις Ανακαλύψεις τής ψυχανάλυσης), ή Μίτσελ άφησε τόν μαρξισμό στή παραδοσιακή του θέση καί εισήγαγε τήν ψυχανάλυση σάν συμπληρωματική κατηγορία πού άσχολεΐται μέ τά προβλήματα πού Αγνόησαν οί μαρξιστές. Ή θεωρία τής Μίτσελ κινδύνευε νά αναπαράγει τήν ίδια διάσπαση άνάμεσα στό σοσιαλισμό (οικονομία) καί τόν φεμινισμό (οικογένεια) πού ή ϊδια είχε κατακρίνει τόσο καλά. Άπό τήν πλούσια άνάλυση τής Μίτσελ γίνεται φανερό δτι ενα επαναστατικό κίνημα πού θέλει στά σοβαρά νά καταργήσει τήν άντρική κυριαρχία καί νά μετασχηματίσει τήν ψυχολογική ζωή πρέπει νά είναι πολύμορφο καί νά λειτουργεί σέ πολλά διαφορετικά έπίπεδα συγχρόνως. Ά ν δ μως ή σοσιαλιστική άνάλυση δέν έπαρκεΐ, τότε ποιές άρχές θά ένοποιήσουν ενα τέτοιο κίνημα; 19

20 I

21 Οικογένεια και οικονομία \ Σύμφωνα μέ τήν Φάιρστοουν, ή 'καταπίεση τών γυναικών καί ή κοινωνική διάσπαση άνάμεσα στήν ιδιαίτερη προσωπική έμπειρία καί στίς άνώνυμες κοινωνικές σχέσεις είναι καί τά δυο άποτελέσματα τής φυλετικής διαίρεσης έργασίας μέσα στήν οίκογένεια. Ή Φάιρστοουν θεωρεί τήν οικογένεια σάν βάση καί τήν πολιτική Εκονομία σάν εποικοδόμημα, άλλά δέν συνδέει αυτά τά δύο παρά μόνο άφηρημιένα, μέ τήν «ψυχολογία τής έξουσίας». Ένώ ή Μίτσελ τονίζει πόσο περίπλοκη είναι ή άλληλεπίδραση τών δύο, Ιπιμένει δτι ή οίκογένεια είναι μιά χωριστή σφαίρα (πού δρίζεται κοινωνικά σάν «φυσική») εξω άπδ τήν οικονομία καί βασικά εξηγεί τήν καταπίεση τών γυναικών, δπως καί ή Φάιρστοουν, μέ βάση τδν Αποκλεισμό τους άπδ τήν κοινωνική παραγωγή 14. Μ αύτόν τόν τρόπο, καί ή Μίτσελ καί ή Φάιρστοουν δέχονται τήν άντίληψη πού έχουν τά σύγχρονα σοσιαλιστικά κινήματα τοΰ διαχωρισμού άνάμεσα στήν οικογένεια καί τήν οικονομία. Μέ μιά τέτοια αντίληψη, δέν μπορεΐ νά γίνει κατανοητή ή σχέση άνάμεσα στήν οικογενειακή ζωή καί τήν υπόλοιπη κοινωνία. Ή αντίληψη τής οικογένειας καί τής οικονομίας σάν ξέχωρες περιοχές είναι χαρακτηριστική γιά τήν καπιταλιστική κοινωνία. 'Οταν λένε «οικονομία», ή Φάιρστοουν καί ή Μίτσελ έννοοΰν τή σφαίρα τής άνταλλαγής καί τής έμπορευματικής παραγωγής, τήν παραγωγή άγαθών καί ύπη- 21

22 ρεσιών πού πωλοδνται, καθώς καί τήν πώληση καί άγορά νους. Μέσα σ Ινα τέτοιο πλαίσιο, ή νοικοκυρά πού μαγειρεύει ενα φαγητό δέν άποτελιεϊ μιά οικονομική δραστηριότητα, έν άν τήν είχαν προσλάβει νά μαγειρέψει Ινα παρόμοιο φαγητό σ Ινα Ιστιατόριο, θά έκτελοδσε. Αύτή ή άντίληψη τοδ «οικονομικού» άποκλείει τήν δραστηριότητα μέσα στήν οικογένεια. "Ενας πολιτικός άγώνας τδν «οικονομικών τάξεων» θά απέκλειε τίς γυναίκες, έκτός μόνο άπό τό ρόλο τους σάν μισθωτές. Τά σοσιαλιστικά καί κουμμουνιστικά κιν/«ιατα στίς άναπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες Ιχουν κι αύτά δ- ρίσει τήν «οικονομία» μέ τόν ίδιο τρόπο. "Οταν μιλοδσαν γιά πολιτικό αγώνα άνάμεσα σέ «οικονομικές τάξεις», ούσιαστικά απέκλεισαν καί τήν οικογένεια καί τις νοικοκυρές άπό τήν έπαναστατική πολιτική. Ή ιστορική σοσιαλιστική άντίληψη βασίζεται σέ μιά σημαντική άλήοεια γιά τήν καπιταλιστική κοινωνία. Ή τά- 5η τών καπιταλιστών Ιχει όργανώσει τό μεγαλύτερο μέρος τής ύλικής παραγωγής σάν σύστημα παραγωγής έμπορευμάτων καί Ανταλλαγής. Άκόμα Ιχει όργανώσει τίς περισσότερες μορφές έργασίας σάν μισθωτή έργασία δηλ. σάν εμπόρευμα. Πληρώνοντας τόν εργάτη λιγότερο άπό τήν ά ξια πού αότός παράγει, ό καπιταλιστής παίρνει υπεραξία, τόν άπλήρωτο χρόνο έργασίας. Ή ύπεραξία είναι ή κοινωνική βάση γιά τήν δπαρξη τής καπιταλιστικής τάξης. Ή σφαίρα δπου ή ύπεραξία παράγεται καί πραγματοποιείτο* (ή «οικονομία») καθορίζει τίς επιταγές τής κοινωνίας σάν σύνολο.ή οικογένεια στήν καπιταλιστική κοινωνία άλλαζε καθώς άλλαζαν καί οί άνάγκες πού γεννιόνταν στή σφαίρα τής παραγωγής ύπεραξίας οι άνάγκες τών καπιταλιστών. Έφ δσαν ή σφαίρα αύτή είναι όργανωμένη μέ τή μισθωτή έργασία, τότε ή καταστροφή τοδ συστήματος τής μισθωτής έργασίας είναι κεντρικός καί καθοριστικός στόχος τοδ έπαναστατικοδ κινήματος σέ μιά καπιταλιστική χώρα. Αύτή 8- μως ή δουλειά δέν γίνεται μόνο μέσψ τών μισθωτών Ιργατών, οδτε έξαντλεΐ τούς σκοπούς ένός Ιπαναστατικοδ κινήματος. Ή όργάνωση τής παραγωγής στήν καπιταλιστική κοινωνία στηρίζεται στήν δπαρξη μιβς δρισμένης μορφής οί- 22

23 -/.ογενειακής ζωής. Τό σύστημα τής μισθωτής έργασίας κοινωνικοποίησε τήν παραγωγή στόν καπιταλισμό, άλλά στηρίχτηκε στήν κοινωνικά Αναγκαία άλλά ιδιωτική έργασία τών νοικοκυρών καί τών μητέρων. Τό μεγάλωμα τών παιδιών τό καθάρισμα, ή μπουγάδα, ή συντήρηση τής περιουσίας, ή ετοιμασία τοϋ φαγητοΰ, ή καθημερινή φροντίδα ύγιεινής, ή αναπαραγωγή κ.λ.π., άποτελοϋν Ινα συνεχή κύκλο έργασίας Απαραίτητης γιά τή διατήρηση τής ζωής σ αύτή τήν κοινωνία. Μ αμ } τήν Ιννοια ή οικογένεια είναι αναπόσπαστο μέρος τής οικονομίας στόν καπιταλισμό. Άλλωστε, οί λειτουργίες πού έκτελοϋν αύτή τή στιγμή οί νοικοκυρές καί μητέρες Θά είναι έξ ίσου Απαραίτητες καί σέ μιά σοσιαλιστική αοινωνία, δπως καί πολλές μορφές ύλικής παραγωγής πού τώρα γίνονται άπό τή μισθωτή έργασία. "Ενα σοσιαλιστικό κίνημα πού φιλοδοξεί νά παίξει τό ρόλο του στήν δργάνωση τής κοινωνίας πρέπει νά δώσει βάρος σ δλες τις μορφές τής κοινωνικά Αναγκαίας έργασίας, κι 8χι μόνο στή μορφή (μισθοιτή έργασία) πού κυριαρχεί στόν καπιταλισμό. Ό Μάρξ μάλλον έννοοϋσε τήν πλατύτερη Ιννοια τής οικονομίας δταν, στήν εισαγωγή τής «Κριτικής τής πολιτικής οίκονομίας», δρισε τήν «οίκονομιχή δομή» σάν τήν «Αληθινή βάση» τής κοινωνίας. Ή «οικονομική δομή», Ιγραψε, ήταν «όλόκληρο τό σύνολο τών κοινωνικών σχέσεων πού λειτουργούν γιά τήν κοινωνική παραγωγή τής ζωής». Αύτή ή αντίληψη τής οίκονομικής δομής πρέπει νά περιλαμβάνει τήν οικογένεια, κι αύτό θά γινόταν Απόλυτα ξεκάθαρο σέ έποιαδήποτε άνάλυση μιας προκαπιταλιστικής κοινωνίας 1ε. Στήν προκαπιταλιστική κοινωνία ή οίκογένεια είχε λειτουργίες παρόμοιες μέ τις σημερινές δπως τήν Αναπαραγωγή, τή φροντίδα τών Αρρώστων καί τών γέρων, τήν προστασία, τή συντήρηση τής προσωπικής περιουσίας, τή ρύθμιση τής σεξουαλικότητας,καθώς καί τίς βασικές μορφές τής ύλικής παραγωγής πού ήταν Απαραίτητες γιά τή διατήρηση τής ζωής. Υπήρχαν μορφές οίκονομικής δραστηριότητας πού δέν βασίζονταν στήν οίκογενειακή μονάδα δπως ή κατασκευή δημοσίων Ιργων, καί ή έργασία σέ κρατικά δρυχεΐα ή βιο 23

24 μηχανίες. Αύτές δμως δέν συγκρίνονται σέ Ικταση ή σπουδαιότητα μέ τήν Αγροτική γεωργία, έργασία βασισμένη σέ κάποιο, μορφή οικογένειας, ή στό χωρώ προέκταση μιας ή πολλών οικογενειών. Στίς περισσότερες «πρωτόγονες» κοινωνίες έκεΐ δπου ή παραγωγή είναι λιγότερο Αναπτυγμένη κοινωνικά ή υλική Αναγκαιότητα τής οικογένειας, δ ρόλος της στή διατήρηση τής ζωής, ήταν τεράστια. Πέρα άπό τήν έξάρτηση τών παιδιών, οί ένήλικες στήν «πρωτόγονη» κοινωνία δέν είχαν άλλη έπιλογή παρά νά βασιστούν στήν συνεργασία τής οικογένειας καί ιδιαίτερα στή φυλετική διαίρεση τής έργασίας. Ή διαίρεση αύτή, Αναθέτοντας καθήκοντα μόνο 'στό Ινα ή στό άλλο φύλο, έξασφάλιζε τήν Α μοιβαία τους έξάρτηση. Σέ τέτοιες κοινωνίες οί χήρες, χά ορφανά καί οί έργένηδες Αντιμετωπίζουν τήν περιφρόνηση ή τόν οίκτο σάν τις μάγισσες ή τούς άνάπηρους: ή έπιβίωσή τους είναι πάντα Αμφίβολη 16. Μόνο στόν καπιταλισμό ή υλική παραγωγή όργανωμένη μέ' τήν μισθωτή έργασία καί οί μορφές παραγωγής πού γίνονται μέσα στήν οικογένεια έχουν διαχωριστεί Ιτσι ώ στε συγκαλύπτεται ή οικονομική, λειτουργία τής οικογένειας. Καί ή Φάιρστοουν καί ή Μίτσελ άντιπαραθέτουν τις «φυσικές» λειτουργίες τής οικογένειας μέ τόν περισσότερο «Ανθρώπινο» κόσμο τής κοινωνικής παραγωγής. Άλλά ή σεξουαλικότητα καί ή Αναπαραγωγή, δπως παραγωγή τροφής καί στέγης, είναι βασικές μορφές «οικονομικής» ή ύλικής Αναγκαιότητας σέ κάθε κοινωνία. Μόνο μέ τήν έμφάνιση τοϋ καπιταλισμού ή «οικονομική» παραγωγή θεωρήθηκε σάν «Ανθρώπινη» σφαίρα Ιξω άπό τή «φύση». Πριν Από τόν καπιταλισμό, ή ύλική παραγωγή θεωρούνταν, δπως καί ή σεξουαλικότητα καί ή Αναπαραγωγή, «φυσική» άκριβώς δηλ. αύτό πού οί άνθρωποι είχαν κοινό μέ τά ζώα. Άπό τήν Α ποψη τής κυρίαρχης κουλτούρας στίς προηγούμενες κοινωνίες, αύτό που ξεχώριζε τήν Ανθρωπότητα δέν ήταν ή παραγωγή, άλλά ή κουλτούρα, ή θρηιβκεία, ή πολιτική, ή κάποιο άλλο ύψηλό ιδανικό πού πραγματοποιούνταν χάρη στό δ- περπροϊόν πού προερνόταν Από τήν ύλική παραγωγή. Στήν Αρχαία Ελλάδα, γιά παράδειγμα, ή έργασία τών γυναικών 24

25 καί τών σκλάβων μέσα στο νοικοκυριό δημιουργούσε τήν ύ- λική βάση γιά νά μπορούν οί άρσενικοί πολίτες νά συμμετέχουν στόν «Ιλεύθερο» καί «δημοκρατικέ» κόσμο τής πόλης. Ή πολιτι-κή διαχώριζε τήν άνθρώπινη ζωή άπό τήν ζωώδη ύπαρξη τών γυναικών καί τών σκλάβων. Μέ παρόμοιο τρόπο, στη μεσαιωνική Εύρώπη, τό ύπερπροί'όν άπδ τις άγροτικές οικογένειες στήριζε τις θρησκευτικές καί άριστοκρατικές τάξεις πού μαζί καθόριζαν τούς σκοπούς καί τδ νόημα όλόκληρης τής κοινωνίας. Οί δουλοπάροικοι στούς άγροΰς θεωρούνταν ζώα* γινόταν άνθρωποι μόνο βταν άποκτορδσαν ψυχή, δηλ. συμμετείχαν στή θρησκεία. Πριν άπδ τδν καπιταλισμό ή οικογένεια ήταν συνδεμένη με «φυσικές» διαδικασίες δπως τδ φαγητό, τόν υπνο, τή σεξουαλικότητα, τήν Α τομική καθαριότητα, μέ τδν πόνο τής γέννας τής Αρρώστιας καί τοΰ θανάτου, άλλά καί μέ τήν διαρκή άναγκαιότητα τής σκληρής δουλειάς. Αύτή άκριβώς ή σύνδεση τής οικογένειας μέ τίς πιό βασικές καί άπαραίτητες υλικές διαδικασίες, τής εδωσε μιά Ιννοια άναχρονιστικότητας καθώς ή κοινωνία άναπτυσσόταν. Ιστορικά, ή οικογένεια έμφανίζεται νά συγκρούεται ιμέ τήν κουλτούρα, τήν έλευθερία, καί δλα δσα α νυψώνουν τήν άνθρωπότητα πάνω άπδ τδ Ιπίπεδο τής κατάστασης τών ζώων. Ή σύνδεση τών γυναικών μ αύτόν τδν χώρο ήταν σίγουρα μιά άπδ τις πρώτες καί πιδ Ιπίμανες πηγές τής άντρικής κυριαρχίας καί τοΰ μίσους γιά τις γυναΐ- 17 λει, Ό καπιταλισμός στήν πρώτη του άνάπτυξη διαχώρισε τόν έαυτό του άπδ τίς προηγούμενες κοινωνίες μέ τήν μεγάλη ηθική καί πνευματική άξία πού Ιδωσε στήν έργασία γιά τήν παραγωγή έμπορευμάτων. Αύτή ή νέα έκτίμηση, γιά τήν παραγωγή, ένσωματωμένη στήν Ιννοια τής ιδιωτικής περιουσίας καί στήν προτεσταντική Ιννοια τής «Αποστολής», Ικανέ τήν τότε άστική τάξη νά δώσει ύψηλή άξία στήν οικογένεια, μιά καί ή οικογένεια ήταν ή βασική μονάδα παραγωγής. Στή φεουδαρχική κοινωνία οί «προσωπικές» σχέσεις τής άριστοκρατίας ήταν συχνά βεβιασμένες καί αύστηρά κανονισμένες. Απ τήν άλλη μεριά ή οικιακή ζωή τών μαζών παράμενε ιδιωτική καί Απαρατήρητη, άκόμα καί 25

26 γιά τήν έκκλησία. Στήν άρχή τοΰ καπιταλισμοί» Αναπτύχθηκε Ινας ψηλός βαθμός συνείδησης σχετικά μέ τήν έσωτεριν.ή ζωή τής οικογένειας καί μιά σειρά άπό περίπλοκους κανόνες καί έπιταγές πού κυβερνούσαν τήν οικογενειακή ζωή. Αύτό Ιφερε μιά πρόοδο καί συγχρόνως μιά Οπισθοδρόμηση στή θέση τών γυναικών. Άπ τή μι& μεριά, οί γυναίκες καθηλώθηκαν περισσότερο άπό ποτέ στήν οικογενειακή μονάδα- άπ τήν &λλη, τό γόητρο τής οικογένειας ήταν ψηλό δ σο ποτέ άλλοτε. Δέν ύπήρχε δμως άκόμα ή βάση γιά τήν φεμινιστική άντίληψη δτι οί γυναίκες στήν οικογένεια ή ταν εξω άπό τήν οικονομία. Οπως καί στήν προκαπιταλιστική κοινωνία, σ όλόκληρη τήν καπιταλιστική Ιστορία, ή οικογένεια ήταν ή βασική μονάδα τής «οίκονομικής» παραγωγής δχι μόνο δ «μισθωτός» πατέρας, άλλά δλόκληρο το νοικοκυριό. Άπό τή μιά μεριά ύπήρχε τεράστια διαίρεση έργασίας μέσα στήν οικογένεια στή βάση τοΰ φύλου, τής ήλικίας καί τής θέσης μέσα στήν οικογένεια. Άπό τήν άλλη δμως δέν ύπήρχε καμιά διαίρεση άνάμεσα στήν οίζογέ«*«. καί τόν κόσμο τής παραγωγής εμπορευμάτων, τουλάχιστον δχι πριν άπό τόν δέκατο Ινατο αίώνα. Σίγουρα ύ παρχε άποκλεισμός τών γυναικών άπό τίς λίγες «δημόσιες» δραστηριότητες πού υπήρχαν π.χ. άπό τό στρατό. Άλλά ή αίσθηση πού είχαν αύτές οί ίδιες δτι ήταν «ίξω» άπό τήν πλατιά κοινωνία ήταν βασικά περιορισμένη άπό τό γεγονός βτι ή κοινωνία άποτελοΰνταν κυρίως άπό οικογενειακές μονάδες μέ βάση τή σκόρπια άτομική παραγωγική περιουσία. Άκόμα, οί γυναίκες είχαν Ινα ρόλο σεβαστό μέσα στήν οικογένεια, μιά καί ή οικιακή έργασία τοΰ νοικοκυριοϋ ήταν τόσο ξεκάθαρο κομμάτι τής παραγωγικής δραστηριότητας τής οικογένειας σάν σύνολο. Ή γενική δμως τάση τής καπιταλιστικής άνάπτυξης είναι νά κοινωνικοποιήσει τίς βασικές διαδικασίες τής παραγωγής έμπορευμάτων νά άποσπάσει τήν έργασία άπό τά χέρια τής κάθε μιας οικογένειας, καί νά τήν συγκεντρώσει σέ συγκροτήματα μεγάλης κλίμακας. 'Ο καπιταλισμός είναι ή πρώτη κοινωνία στήν ίστορία πού κοινωνικοποίησε τήν παραγωγή σέ μεγάλη κλίμακα. 26

27 Μέ τήν Ανοδο τής βιομηχανίας, δ καπιταλισμός «χώρισε» τήν ύλική παραγωγή στήν κοινωνικοποιημένη μορφή της (χώρος παραγωγής Εμπορευμάτων) καί στήν Ατομική έργασία πού Ικαναν κύρια οί γυναίκες μέσα στδ σπίτι. Σ αύτή τή μορφή ή άντρική κυριαρχία πού υπήρχε πολύ πριν Απδ τδν καπιταλισμό, καθιερώθηκε σαν μέρος τοΰ καπιταλιστικού συστήματος παραγωγής. Αυτός δ «διαχωρισμός» Ανάμεσα στήν κοινωνικοποιημένη έργασία τής καπιταλιστικής έπιχείρησης καί στήν ιδιωτική εργασία τών γυναικών στό σπίτι, συνδέεται στενά μέ τόν δεύτερο «διαχωρισμό» άνάμεσα στδν προσωπική μας ζωή καί τή θέση μας στήν κοινωνική διαίρεση έργασίας. 'Οσο ή οικογένεια ήταν παραγωγική μονάδα βασισμένη στήν ιδιωτική περιουσία, τά μέλη της θεωροΰσαν τήν οίκιακή ζωή καί τίς «προσωπικές» τους σχέσεις ριζωμένες στήν Αμοιβαία τους έργασία. Άπό τότε ομως πού Αναπτύχθηκε ή βιομηχανία, ή προλεταριοποίηση στέρησε τά περισσότερα Ατομα (ή οικογένειες) άπό τήν ιδιοκτησία παραγωγικής περιουσίας. Τό άποτέλεσμα ήταν δτι ή «δουλειά» καί ή ζωή διαχωρίστηκαν ή προλεταριοποίηση ξεχώρισε τόν έξωτερικό κόσμο τής άλλοτριωμένης έργασίας άπό τόν έσωτερικό κόσμο τών προσωπικών αίσθηιμάτων. "Οπως ή καπιταλιστική ά- νάπτυξη γέννησε τήν έννοια τής οικογένειας σάν χώρο έξω άπό τήν οίκονομία, Ιτσι δημιούργησε καί τήν «χωριστή» σφαίρα τής προσωπικής ζωής, πού φαινομενικά δέν Ιχει καμμιά σχέση μέ τόν τρόπο παραγωγής. Αύτή ή έξέλιξη ήταν μιά μεγάλη κοινωνική πρόοδος. ΤΗταν τό άποτέλεσμα τής κοινωνικοποίησης τής παραγωγής πού πέτυχε δ καπιταλισμός καί ή συνεπαγόμενη μείωση τοΰ κοινωνικά Αναγκαίου χρόνου έργασίας καί ή αύξηση τοϋ χρόνου πού περνοΰμε Ιξω άπό τήν παραγωγή. Σ δλόκληρη τήν ιστορία, οί προσωπικές σχέσεις καί ή πνευματική καλλιέργεια περιορίζονταν στις προνομιούχες τάξεις καί στούς καλλιτέχνες, τούς αύλικούς καί Άλλους πού έκτελοδσαν τις λειτουργίες τής συζήτησης, τών έρωτικών συναντήσεων, τής αύτο-άνάλυσης καί τής σωματικής καί πνευματικής Αγωγής 27

28 σύμφωνα.μέ πολύ Ανεπτυγμένους κοινωνικά παραδεκτούς κώδικες συμπεριφοράς. Στόν καπιταλισμό δμως ή πρακτική τής προσωπικής Ανάπτυξης Ιχει γίνει κτήμα τών μαζών, Αν καί Ιχει διαφορετικό νόημα για. Άντρες καί γιά γυναίκες, καί για τα διάφορα στρώματα τοΰ προλεταριάτου, "Ενα μεγάλο νόημα αύτής τής Αναζήτησης γιά προσωπικό νόημα γίνεται μέσα αττ.ν οικογένεια, καί αϊτός είναι Ινας λόγος πού ή οικογένεια διατηρείται παρόλο πού πολλές προηγούμενες λειτουργίες της Ιχουν έξασθενίσει. Τό ιδιαίτερο χαρακτηριστικό αύτής τής Αναζήτησης είναι ό ύποκειμενισμός της ή αίσθηση τοΰ Ατόμου, μόνου, εξω. άπό τήν κοινωνία, χωρίς σταθερή αϊσθηση τής θέσης του σέ καποιο σχήμα μέ λογική τάξη. Ή Αναζήτηση αύτή γίνεται σέ μιά νέα τεράστια κοινωνική περιοχή γνωστή σάν «προσωπική» ζωή, καί πού ή σχέση της μέ τήν ύπόλοιπη κοινωνία είναι τόσο άσαφής καί σκοτεινή δσο καί ή σχέση τή; οικογένειας μαζί της. Τόν 19» αίώνα ή οικογένεια μελετιόταν άκόμα σέ κλάδους δπως ή πολιτική οικονομία καί ή ήθική. Στόν εικοστό αιώνα Ιχει δημιουργήσει δικές της «Ιπιστήμες» δπως τ-νν ψυχανάλυση καί τήν ψυχολογία. Άλλά ή ψυχολογία καί ή ψυχανάλυση διαστρεβλώνουν τήν κατανόηση μας γιά τήν προσωπική ζο>ή, Θεωρώντας δεδομένο δτι αύτή ύπάγεται σέ δικούς της Ισωτερικούς νόμους (γιά παράδειγμα, ή ψυχοσεξουαλική δυναμική τής οικογένειας, οε «νόμοι» τοΰ μυαλοΰ ή τών «διαπροσωπικών σχέσεων») καί δχι σέ νόμους πού κυ ερνοΰν όλόκληρη τήν κοινωνία. Ένθαρύνουν τήν Αντίληψη δτι ή συναισθηματική ζωή σχηματίζεται μόνο μέσα Απ τήν οικογένεια κι δτι ή Αναζήτηση τής εύχυχίας πρέπει νά περιορίζεται στίς «προσωπικές» μας σχέσεις, Ιξω άπό τή «δουλειά» ή τό «ρόλο» μας στήν κοινωνική διαίρεση Ιργασίας. Έ τσ ι, ή διχοτόμηση πού τό γυναικείο κίνημα Αντιμετώπισε στήν άρχή Ανάμεσα στήν «οικογένεια» καί τό «πολιτικό», καί άνάμεσα στήν «οίκογένεια»και τήν «οικονομία» είναι μιά διχοτόμηση πού Ιχει τις ρίζες της στή δομή τής καπιταλιστικής κοινωνίας. 28

29 Καί οί τρεις συγγραφείς έκφράζουν αύτή τή διχοτόμηση, καθώς καί οί τρεις προσπαθούν νά τήν ξεπεράσουν. Τό μίσον γιά το ξεπέρασμά της είναι ή αντίληψη τής οικογένειας σάν Ινα ιστορικά διαμορφωμένο μέρος τοϋ τρόπου παραγωγής. Ή άνάπτυξη τοΰ καπιταλισμού άπομόνωσε τήν οικογένεια άπδ τήν κοινωνικοποιημένη παραγωγή καί δημιούργησε μιά ιστορικά νέα σφαίρα προσωπικής ζωής γιά τίς μάζες. Ετσι ή οικογένεια Ιγινε δ κυριδτερος χώρος στήν κοινωνία, οπού τδ συγκεκριμένο άτομο έκτιμάται «γιαυτδ πού είναι». Αύτή ή διαδικασία, τδ «Ιδιωτικό» συμπλήρωμα τής βιομηχανικής άνάπτυξης, ξέκοψε ριζικά τις γυναίκες άπδ τούς άντρες καί Ιδωσε καινούργιο νόημα στήν άντρική κυριαρχία. Οί νοικοκυρές καί οί μητέρες συνέχισαν τήν παραδοσιακή τους παραγωγή - νοικοκυριό, ανατροφή τδν παιδιών κλπ. άλλά ή έργασία τους ύποτιμήθηκε ξ αιτίας τής Απομόνωσής της άπδ τήν κοινωνικοποιημένη παραγωγή τής υπεραξίας. Εκτός άπ αύτό, οί νοικοκυρές καί μητέρες άπόκτησαν νέες ευθύνες: τή συντήρηση τοϋ συναισθηματικού καί ψυχολογικού χώρου τών προσωπικών σχέσεων. Γιά τίς γυναίκες μέσα στήν οικογένεια, ή «δουλειά» καί ή «ζωή» δέν ήταν χωριστά, άλλά Ινα μπλεγμένο σύνολο. Ό συνδυασμός αύτών τών μορφών Ιργασίας δημιούργησε τδν Ιδιαίτερο χαρακτήρα τής γυναικείας Ιργασίας μέσα στήν οικογένεια στό σύγχρονο καπιταλισμό. Ή παρακάτω έξέταση είναι μιά προσπάθεια νά άντιληφθοδμε τή σύγχρονη ιστορία τής οί-κογένειας σάν κομμάτι τής ιστορίας τοΰ καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής. Περιγράφει δύο σχετικές ιστορικές μεταβολές: τήν ΙξαίφΑνιαη τής Ατομικής παραγωγικής ιδιοκτησίας σάν βάση τής οικογένειας γιά τις μάζες τών Ανθρώπων, -καί τήν έμφάνιση I- νός χώρου προσωπικής ζωής ποί» φαινομενικά είναι άσχετος μέ τήν «οικονομία» καί τήν «παραγωγή». Οί ίστορικοί τής οίκογένειας στήν Εύρώπη καί τις Η νωμένες Πολιτείες συγκέντρωσαν τήν προσοχή τους στούς 29

30 εσωτερικούς θεσ^αούς τής οικογένειας τους νόμους τοΰ γάμου, τής κληρονομιάς καί τοο διαζύγιου, τίς κοινωνικές σχέσεις τής ήλικίας καί τοΰ φύλου. Ή Ιμφαση πού Ιδωσαν ήταν τυπική καί νομικιστική. Οί πιό σπουδαίες θεωρίες τους τόνιζαν τήν άργή, σχεδόν ανεπαίσθητη, έξέλιξη τής έσωτερικής δομής τής οικογένειας άπό τήν «πλατεία» στην «πυρηνική» οίκογένεια. Απ αύτή τήν άποψη, ή φαινομενική άδράνεια τής οικογένειας έρχόταν σέ Ιντονη άντίθεση μέ τις συνεχείς άναταραχές τής πολιτικής καί οικονομικής ιστορίας άντίθεση πού Ινισχύει τήν άποψη δτι «ιστορία» είναι ό χώρος τής πολιτικής καί τής οικονομίας, Ινώ ή οικογένεια περιορίζεται στή «φύση». Αντίθετα, έγώ προσπάθησα νά δώ τήν οίκογένεια σαν άναπόσπαστο κομμάτι μιάς κοινωνίας πού άλλάζει συνεχώς καί συνολικά. Συγκέντρωσα τήν προσοχή μου στή συνεχώς μεταβαλλόμενη κοινωνική βάση τής οίκογένειας σάν κομμάτι τής οργάνωσης τής παραγωγής. Στή φεουδαρχία οί δεσμοί συγγένειας είχαν τεράστια σημασία, άλλά ή βασική οικονομική μονάδα ήταν τό φέουδο ή ή οικονομία τοΰ χωριού. Μέ τήν άρχή τοΰ καπιταλισμού, ή άστική τάξη, ύπερασπ'ίζοντας τήν άτομική παραγωγική ιδιοκτησία ένάντια στούς φεουδαρχικούς δεσμούς καί περιορισμούς, δημιούργησε τήν καινούργια έννοια τής οικογένειας σάν άνεξάρτητης οικονομικής μονάδας μέσα στήν οικονομία τής άγοράς. Πίσω άπό τήν «άνακάλυψη» τής οικογένειας στήν άρχή τής σύγχρονης περιόδου βρίσκεται ή άστική Ιννοια τής Ατομικής παραγωγικής περιουσίας. Αότό τό φαινόμενο1περιγράφει ό Φίλιπ Άριες στό «Ή παιδική ήλικία στούς αιώνες»,8. Ή Ιδεολογία δτι ή οίκογένεια είναι «άνεξάρτητος» ή «Ιδιωτικός» θεσμός, βασίζεται στήν άτομική παραγωγική Ι διοκτησία, είναι άντίστοιχη μέ τήν άντίληψη δτι ή «οικονομία» είναι μιά ξεχωριστή περιοχή, πού δ καπιταλισμός μετά άπό αιώνες «άπελευθέρωσε» άπό τούς φεουδαρχικούς περιορισμούς, τούς Ιθιμικούς νότιους, καί τήν κρατική καί έκκλησιαστική Ιπέμβαση. 'Ο Προτεσταντισμός, κάνοντας τήν οικογένεια έπϊκεντρο θρησκευτικής πίστης, ένίσχυσε αύτή τήν άντίληψη. 30

31 Στά πρώτα στάδια τοΰ βιομηχανικού καπιταλισμού ή οικογένεια παράμεινε παραγωγική μονάδα, είτε μέ τδ σύστημα τής παραγωγής, είτε μέ τήν είσοδο δλόκληρης τής οίκογένειας στίς πρώτες βιοτεχνίες. Άλλά μέχρι τδν δέκατο ένατο αίώνα τά Ιργοστάσια είχαν εξαφανίσει πολλές ά πδ τις παραγωγικές λειτουργίες τής οίκογένε ιας. Ή αστική οικογένεια περιορίστηκε στή διατήρηση καί μεταβίβαση τής καπιταλιστικής περιουσίας, Ινώ ή παραγωγική λειτουργία τής προλεταριακής οικογένειας ήταν ή άναπαραγωγή τής έργατικής δύναμης. "Ετσι, μέσα άπδ τήν οικογένεια, ή κάθε τάξη άναπαρήγαγε τή δική της ταξική λειτουργία. Ποιά άντίληψη είχε ή προλεταριακή οικογένεια γιά τδν εαυτό της μετά άπδ τή στέρηση τής ιδιωτικής παραγωγικής περιουσίας της; Γιά νά άπαντήσω σ αύτδ τδ έρώτημα προσπάθησα νά περιγράφω τήν επέκταση τής προσωπικής ζωής γιά τις μάζες τδν δέκατο ένατο καί εικοστό αίώνα. "Ενα μέρος αύτής τής διαδικασίας άρχίζει άπδ τήν ιστορία τής οικογένειας. Ή Ιξέλιξη τής άστικής οικογένειας έδωσε δθηση στδν ά- τομικισμό, τήν αύτοσυνείδηση, καί μιά καινούργια ένασχόληση μέ τίς οίκιαικές σχέσεις. Ό άστικδς άτομικιαμδς δμως είναι άδιάρηκτα δεμένος μέ τήν άτομική Ιδιοκτησία τών μέσων παραγωγής καί τδν οικονομικό άνταγωνισμό. Μέ τήν έξέλιξη. τής βιομηχανίας, δ άτομικισμδς άρχίζει νά στρέφεται ένάντια στδν ίδιο τδν καπιταλισμό μέ κινήματα, δπως δ ρομαντισμός καί δ ουτοπικός σοσιαλισμός. Αύτά δμως τά κινήματα, παρέμειναν μικροαστικά στό βαθμό πού βασίζονταν στό ξεπερασμένο Ιδανικό τής Ατομικής ιδιοκτησίας. Διακήρυσσαν τήν ένότητα τής «προσωπικής» καί της παραγωγικής ζωής σέ αύτόνομες συνεταιριστικές οικονομικές μονάδες, πού ϊμοιαζαν πολύ μέ τήν άρχική άστική οίκογένεια. Μέχρι τδν εικοστό αίώνα, δ χώρος τής «προσωπικής» ζωής έμφα,νίστηκε στό ϊδιο τδ προλεταριάτο. Μιά καί δέν ύπήρχε 2να πολιτικό κίνημα πού θά ήθελε νά άλλάξει καί τήν προσωπική ζωή καί τήν παραγωγή, ή προσωπική ζωή χαρακτηρίστηκε άπδ τδν ύποκειμενισμό της - τήν άναζήτηση μιάς προσωπικής ταυτότητας Εξω άπό τήν κοινωνική 31

32 διαίρεση Ιργασίας. Μήν έχοντας νά όπερασπίσει τήν Ατομική Ιδιοκτησία δ σύγχρονος Ατομικισμός προβάλλει έναν έ αυτό πού τόν τοποθετεί σέ μιά «αύτόνομη» περιοχή Ιξω ά πό τήν κοινωνία. Αύτή ή καινούργια έμφαση στά προσωπικά αισθήματα καί τίς έσωτερικές άνάγκες, τό «κεφάλι μας- ή τό «στύλ ζωής» μας, γιά νά χρησιμοποιήσουμε σύγχρονες έκφράσεις, άπ τή μιά Ανανεώνει τό νόημα τής οικογενειακής ζωής καί συγχρόνως άπειλεΐ νά τήν τινάξει στόν άέρα. Ή κατανόηση τής οικογένειας σάν κομμάτι τής Ανάπτυξης τοδ καπιταλισμού θά μας βοηθήσει νά βρούμε τήν συγκεκριμένη ιστορική διαμόρφωση τής Αντρικής κυριαρχίας. Αύτό, μέ τή σειρά του, θά μάς βοηθήσει να τήν χτυπήσουμε. Ή καθιέρωση τής άτομι-κής παραγωγικής ιδιοκτησίας σά βάση τοΰ Αστικού νοικοκυριού σήμαινε δτι ή κοινωνία όργανώθηκε σέ χωριστά νοικοκυριά, πού στό καθένα κυβερνούσε ενας πατέρας (ή παπούς). ΣτΙς δημοκρατικές διακηρύξεις τών άστικών έπαναστάσεων, κάθε ύπεράσπιση τών φυσικών δικαιωμάτων ή τής Ατομικής έλευθερίας θεωρούσε δεδομένο δτι ό (Αρσενικός) άρχηγός τοϋ σπιτιού έκπροσωπεΐ τις γυναίκες, τά παιδιά καί τούς ύπηρέτες τοδ νοικοκυριού. Μέ τόν ίδιο τρόπο οί γυναίκες είναι Αόρατες γιά τήν άστική έξύψωση τής «άτομικής Ιδιοκτησίας» ή τοΰ «μικροκτηματία» δ πραγματικός «μικροκτηματίας» δμως στηρίζεται στή συλλογική έργασία τοϋ νοικοκυριού. Ή!μφάνιση τής προσωπικής ζωής Ιδωσε στούς άντρες μιάν αίσθηση αύτοεπιβεβαίωσης καί άτομικής μοναδικότητας. Γιά τις γυναΐχες Ιπιφύλαξε τόν νέο κόσμο τών παιδιών, τής συναισθηματικής ευαισθησίας καί συμπόνιας, πού περιλαμβάνεται στή «σφαίρα» τής γυναίκας: τήν οικογένεια. Ή προσωπική ζωή μοιάζει νά έξβλίσσεται σέ κάποιο ιδιωτικό ψυχολογικό χώρο Ιξω άπό τήν κοινωνία. Τό γυναικείο κίνημα, μέ τήν κριτι κή τής Αντρικής κυριαρχίας καί τής οίκογένειας, Ιχει καταδείξει τόν έπαναληπτικό καί κοινωνικό της χαρακτήρα. Ό κοινωνικός χώρος τής προσωπικής ζωής είναι ή σύγχρονη οίκογένεια δπου οί άντρες χαϊ οί γυναίκες μοιράζονται τόσα, άλλά καί δπου είναι τό- 32

33 cro βαθιά ριζωμένος δ ανταγωνισμός τους. Σ αύτή τήν κοινωνία, ή οικογένεια είναι μιά σημαντική ύλική βάση τοΰ υποκειμενισμοο κα.ί γενικά τής ψυχολογικής ζωής. "Αν μπορέσουμε νά τή δοΰμε συγχρόνως καί σάν κομμάτι τής «οικονομίας», θά κάνουμε Ινα βήμα πρός τήν κατανόηση τής σχέσης άνάμεσα στήν έσωτερική συναισθηματική μας ζωή καί τήν καπιταλιστική άνάπτυξη. 3 33

34

35 3 Καπιταλισμός και οικογένεια Στή σύγχρονη έποχή, οί έπίσημες συγγενικές σχέσεις στην Εδρώπη καί τ'ις ΗΠΑ χαρακτηρίζονται από μια γενική τάση διάλυσης. Στή φεουδαρχική κοινωνία ή συγγένεια ήταν μέρος τού συστήματος τής οικογένειας. Ή Αρχουσα Αριστοκρατία ήταν όργανωμένη σαν σειρά Από <(νοικοκυριά» ή οικογένειες, Ινώ στήν Αγροτική οικονομία τού χωριού έπιζοΰσαν προ-φεουδαρχικά κατάλοιπα φυλών. Ή Α- ριστοκρατία τόνιζε τή σημασία τοδ «αίματος» καί τού οικογενειακού δέντρου. Αντίθετα ή άστική τάξη διακήρυττε δτι κάθε γιός μπορεΐ να σχηματίσει δική του οικογένεια. Ή Α στική Ιπανάσταση Αντιπροσώπευε τή νίκη «τή ς ο ικογένειας έναντι ον τ ο Ο οικογενειακοί! όνόματος»19. Μέ τήν Ανάπτυξη τοϋ βιομηχανικού καπιταλισμού τόν δέκατο Ινατο καί εικοστό αιώνα ή άνδροκρατούμενη άστική οικογένεια Αρχισε νά διασπάται' ή οικογένεια κατάντησε νά είναι τά συγκεκριμένα μέλη της, μαζί μέ τις γυναίκες καί τά παιδιά. Μαζί μέ κάθε φάση διάλυσης έρχόταν καί μιά καινούργια Απόπειρα σύνθεσης: για τούς Αστούς ύπήρχε ή «πατριαρχική» ή «πυρηνική» οικογένεια, για τό προλεταριάτο ή «προσωπική ζωή». Σ αυτό τό κεφάλαιο περιγράφω τή Θέση πού κατείχε ή οικογένεια στήν άστική κοσμοθεωρία. Κάθε καινούργια Αρχουσα τάξη ένσωμάτωσε καί μεταμόρφωσε τήν Ιδεολογία τής προκατόχου της. Ή έμφάνιση τού καπιταλισμού μετέ 35

36 τρεψε δλόκληρες οικογένειες σέ μονάδες παραγωγής έμπορευμάτων. Σ αύτή τή διαδικασία, ή άστική τάξη, μέσα ά πό τήν Ιδεολογία τοδ Ατομικισμού, πού βασιζόταν στήν Α τομική Ιδιοκτησία, ΑνοΟθεώρηαε φεουδαρχικές καί προφεουοαρχικές έννοιες, δπως ή άντρική κυριαρχία, ή Ικογενειακή Αφοσίωση καί ό έρωτας. Ή παραπέρα δμως άνάπτυξη τού καπιταλισμού κατάστρεψε τή βάση αύτής τής ιδεολογίας μετατρέποντας τήν άτομική ιδιοκτησία σέ κεφάλαιο καί μισθωτή έργασία. Πολλά σοσιαλιστικά, φεμινιστικά, καί άλλα συστήματα άναζήτησαν μιά καινούργια βάση γιά τήν οικογένεια καί τήν προσωπική ζωή. Αύτή ή Αναζήτηση ήταν φορτωμένη μέ τήν άστική Ιδεολογική κληρονομιά καί πολλές φορές υποσχόταν νά πραγματοποιήσει τό Αστικό Ιδανικό. Γιαυτούς τούς λόγους συγκεντρώνω τήν προσοχή μου σ αύτή τήν κληρονομιά. Σημείωση γιά τήν άρισιοκρατία 'Η Αριστοκρατία Αντιμετώπιζε και χειριζόταν τίς οικογενειακές σχέσεις σάν οικονομικές συναλλαγές. Σύμφωνα μέ τόν Κρίστοφερ Χίλ, στήν Αγγλία τού δέκατου Εβδομου αίώνα «δ νόμος τοδ γάμου... (ήταν) σχεδόν οί βάσεις τού νόμου γιά τήν ιδιοκτησία» 20. Ό γάμος κανονιζόταν σύμφωνα μέ τά συμφέροντα τής οικογένειας καί δχι τού άτόμου. Ή άγάπη καί ή σεξουαλική ζωή βρισκόταν Ιξω άπό τό γάμο καί κυρίως γιά. τούς Αντρες. Τά συνοικέσια έφεραν Αναγκαστικά καί τά διπλά κριτήρια, τις έρωμένες, καί τά νόθα παιδιά. "Ενα Από τά μεγάλα θέματα τής τότε άστικής τάξης (πού φαίνεται πολύ καθαρά στή λογοτεχνία) ήταν ή έπίθεση στίς κυνικές προσωπικές σχέσεις τών «πλούσιων καί Ισχυρών» καί ή ύπεράσπιση τής οικογένειας σάν χώρου καί τής οικονομικής καί τής προσωπικής ζωής. Τά Αριστοκρατικά Ιδανικά τοΰ Ιρωτα -καί τής Ατομικότητας Αναπτύχθηκαν σέ σαφή Αντίθεση μέ τήν οίκογένεια. Στήν έκλεπτυσμένη κοινωνία τής Αύλής, πέρα Από τό χώρο τής παραγωγής Αγαθών, ή Αριστοκρατία Ανέπτυξε μιά ιδεολογία έξάολώμένου, Αλλά μή χριστιανικού έρωτα, πού 36

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΘΛΗΤΕΣ & ΑΘΛΗΤΡΙΕΣ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Η κοινωνία μας περνά ένα στάδιο ταχύτατων μεταλλαγών και ανακατατάξεων, όπου αμφισβητούνται αξίες και θεσμοί. Σήμερα οι θεσμοί έχουν γίνει πολύμορφοι και σύνθετοι, ενώ ταυτόχρονα όσοι άντεξαν

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Ηπόλη, όπως την αντιλαμβανόμαστε, είναι μια ιδέα του Διαφωτισμού Ο Ρομαντισμός την αμφισβήτησε Η Μετανεωτερικότητα την διαπραγματεύεται

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΜΑΡΞΙΣΜΟΣ: ΠΕΝΤΕ ΚΛΑΣΣΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ. Κείμενο 3 O ΑΤΥΧΟΣ ΓΑΜΟΣ ΤΟΥ ΜΑΡΞΙΣΜΟΥ ΜΕ ΤΟ ΦΕΜΙΝΙΣΜΟ: ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΙΟ ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΜΑΡΞΙΣΜΟΣ: ΠΕΝΤΕ ΚΛΑΣΣΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ. Κείμενο 3 O ΑΤΥΧΟΣ ΓΑΜΟΣ ΤΟΥ ΜΑΡΞΙΣΜΟΥ ΜΕ ΤΟ ΦΕΜΙΝΙΣΜΟ: ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΙΟ ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΜΑΡΞΙΣΜΟΣ: ΠΕΝΤΕ ΚΛΑΣΣΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ. Κείμενο 3 O ΑΤΥΧΟΣ ΓΑΜΟΣ ΤΟΥ ΜΑΡΞΙΣΜΟΥ ΜΕ ΤΟ ΦΕΜΙΝΙΣΜΟ: ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΙΟ ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ Της Heidi I. Hartmann 1979, The Unhappy Marriage

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές συνέδριο για την έρευνα και την εκπαίδευση γύρω από τη γυναίκα

Διεθνές συνέδριο για την έρευνα και την εκπαίδευση γύρω από τη γυναίκα Επ. fcoiv. Ερ., Gr. R. So. Re. 1983 Διεθνές συνέδριο για την έρευνα και την εκπαίδευση γύρω από τη γυναίκα Λάουρα Μαράτου-Αλιπράντη* Το πρώτο διεθνές συνέδριο για την «Έρευνα και εκπαίδευση γύρω από τη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΩΣ ΤΟ 1941 100 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις διαζευκτικής απάντησης ή του τύπου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920 ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος 1. Ο κοινοβουλευτισµός είναι η µορφή πολιτικής εκπροσώπησης

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Kantzara, V. (2006) Patriarchy στο Fitzpatrick T., et al. (eds.) International Encyclopedia of Social Policy, London: Routledge (σελ.

Kantzara, V. (2006) Patriarchy στο Fitzpatrick T., et al. (eds.) International Encyclopedia of Social Policy, London: Routledge (σελ. Kantzara, V. (2006) Patriarchy στο Fitzpatrick T., et al. (eds.) International Encyclopedia of Social Policy, London: Routledge (σελ. 6) Πατριαρχία 1 Η λέξη πατριαρχία, προέρχεται από την ελληνική γλώσσα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

Η καμπάνια του ΟΗΕ HeforShe - Ένα κίνημα αλληλεγγύης ανδρών και γυναικών για την ισότητα των φύλων

Η καμπάνια του ΟΗΕ HeforShe - Ένα κίνημα αλληλεγγύης ανδρών και γυναικών για την ισότητα των φύλων Η καμπάνια του ΟΗΕ HeforShe - Ένα κίνημα αλληλεγγύης ανδρών και γυναικών για την ισότητα των φύλων Μελίνα Δασκαλάκη, Δικηγόρος, Δημοτική σύμβουλος στο Δήμο Αθηναίων. Καλημέρα σας, Καλοσωρίζω όλους και

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Μαίρη Κουτσελίνη, Καθηγήτρια Εκ μέρους της Πρωτοβουλίας για την Ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στην πολιτική ζωή.

Μαίρη Κουτσελίνη, Καθηγήτρια Εκ μέρους της Πρωτοβουλίας για την Ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στην πολιτική ζωή. Μαίρη Κουτσελίνη, Καθηγήτρια Εκ μέρους της Πρωτοβουλίας για την Ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στην πολιτική ζωή. Οι λόγοι άνισης παρουσίας της γυναίκας στην πολιτική ζωή Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες.

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Οι διάφορες θεωρίες προσωπικότητας προσπαθούν να απαντήσουν και να ερμηνεύσουν τα ακόλουθα ερωτήματα: α) Πώς είναι τα άτομα; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του ατόμου

Διαβάστε περισσότερα

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ 2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ [94] ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΖΟΝΤΑΙ υλικές-οικονομικές πολιτικές πνευματικές ηθικές κοινωνικές αισθητικές θρησκευτικές ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι (1886-1964) Καρλ Πολάνυι Ούγγρος διανοητής νομάδας εβραϊκής καταγωγής με έντονη πνευματική και πολιτική δράση, θεμελιωτής του κλάδου της

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ.

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ. ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Ποιες ήταν οι αιτίες της διάσπασης του φυλετικού κράτους; Η αύξηση του πληθυσμού και η έλλειψη καλλιεργήσιμης γης. Η καταπίεση που ασκούσαν

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Μαίρη Κουτσελίνη Τµήµα Επιστηµών τη Αγωγή ιευθύντρια τη Έδρα ΟΥΝEΣΚO Για την Ισότητα και Ενδυνάµωση των Φύλων

Μαίρη Κουτσελίνη Τµήµα Επιστηµών τη Αγωγή ιευθύντρια τη Έδρα ΟΥΝEΣΚO Για την Ισότητα και Ενδυνάµωση των Φύλων Μαίρη Κουτσελίνη Τµήµα Επιστηµών τη Αγωγή ιευθύντρια τη Έδρα ΟΥΝEΣΚO Για την Ισότητα και Ενδυνάµωση των Φύλων «Η Εκπαίδευση είναι ένα από τα πιο σηµαντικά µέσα για Ενδυνάµωση των γυναικών µε τη Γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 Αγαπητοί συνάδελφοι, κυρίες και κύριοι, Σας ευχαριστώ όλους που ήρθατε στη χώρα μας και

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΦΥΛΟ ΣΤΟΝ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΛΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Η βιομηχανική επανάσταση ήταν ένα σύνθετο σύστημα κοινωνικών, οικονομικών, τεχνικών, πολιτισμικών και πνευματικών μεταβολών. Η βιομηχανική επανάσταση

Η βιομηχανική επανάσταση ήταν ένα σύνθετο σύστημα κοινωνικών, οικονομικών, τεχνικών, πολιτισμικών και πνευματικών μεταβολών. Η βιομηχανική επανάσταση Η βιομηχανική επανάσταση ήταν ένα σύνθετο σύστημα κοινωνικών, οικονομικών, τεχνικών, πολιτισμικών και πνευματικών μεταβολών. Η βιομηχανική επανάσταση ξεκίνησε στα τέλη του 18 ου αιώνα από την Μ.Βρετανία.

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Κύριε Πρόεδρε, εκλεκτά μέλη της ακαδημαϊκής και της επιχειρηματικής κοινότητας, αγαπητοί απόφοιτοι, κυρίες και κύριοι. Βρίσκομαι απόψε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΦΕΜΙΝΙΣΜΟΣ ΣΤΙΣ ΣΥΜΒΑΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ

ΑΝΤΙΦΕΜΙΝΙΣΜΟΣ ΣΤΙΣ ΣΥΜΒΑΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΑΝΤΙΦΕΜΙΝΙΣΜΟΣ ΣΤΙΣ ΣΥΜΒΑΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΕΠΟ43 ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΙΔΕΟΛΟΓΙΕΣ ΤΟΝ 20 Ό ΑΙΩΝΑ ΤΕΤΑΡΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΪΟΣ 2014 ΘΟΔΩΡΗΣ ΣΟΛΔΑΤΟΣ 2050 ΛΕΞΕΙΣ Εκφώνηση εργασίας: Ποια πολιτική θεωρία είναι

Διαβάστε περισσότερα

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα.

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα. Β. ΑΝΟΙΚΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις ανάπτυξης 1. Λαµβάνοντας υπόψη σας τα εθνικά, κοινωνικά, οικονοµικά και πολιτικά χαρακτηριστικά της τσαρικής Ρωσίας καθώς και τις ιδιαίτερες συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Ο εθελοντικός τομέας αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνικής πολιτικής. Ιστορικά προηγείται του κράτους πρόνοιας, ενώ συνυπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 9: ΕΓΩΚΕΝΤΡΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΗΤΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 9: ΕΓΩΚΕΝΤΡΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΗΤΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 9: ΕΓΩΚΕΝΤΡΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΗΤΑ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΧΑ ΕΝΑ ΜΑΥΡΟ ΣΚΥΛΟ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΗΤΑΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ

ΕΙΧΑ ΕΝΑ ΜΑΥΡΟ ΣΚΥΛΟ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΗΤΑΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΕΙΧΑ ΕΝΑ ΜΑΥΡΟ ΣΚΥΛΟ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΗΤΑΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ (Όχι) για την οικογένεια και τους φίλους μου ΕΙΧΑ ΕΙΧΑ ΕΝΑ ΜΑΥΡΟ ΣΚΥΛΟ ΣΚΥΛΟ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΗΤΑΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ Κείμενο - εικονογράφηση Μάθιου Τζόνστοουν, πρόλογος

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

1. Οι κλασσικές φεµινιστικές θεωρίες της ανισότητας.

1. Οι κλασσικές φεµινιστικές θεωρίες της ανισότητας. Απόσπασµα από τη διδακτορική διατριβή «Νέες γυναίκες µε πανεπιστηµιακή µόρφωση και η συµφιλίωση της ιδιωτικής και της δηµόσιας σφαίρας στο σχεδιασµό της ενήλικης ζωής», Χριστίνα Αθανασιάδου, Τµήµα Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Το κείμενο αναφέρεται στη μειονεκτική θέση της γυναίκας στην ινδική κοινωνία. Η ινδική

Το κείμενο αναφέρεται στη μειονεκτική θέση της γυναίκας στην ινδική κοινωνία. Η ινδική ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 25/01/2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Περίληψη Το κείμενο αναφέρεται στη μειονεκτική θέση της γυναίκας στην ινδική κοινωνία. Η ινδική κυβέρνηση έχει υποσχεθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΑ.Λ. Α ΟΜΑΔΑΣ (ΗΜΕΡΗΣΙΑ) ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΑ.Λ. Α ΟΜΑΔΑΣ (ΗΜΕΡΗΣΙΑ) ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΑ.Λ. Α ΟΜΑΔΑΣ (ΗΜΕΡΗΣΙΑ) ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 Α1. Ο συγγραφέας αναφέρεται στο πρόβλημα της νεανικής εγκληματικότητας. Αρχικά επισημαίνει πως η αύξηση του φαινομένου οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Μάθημα Δεύτερο από την σειρά Οικοδομώντας μία Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Ένα πρότυπο που παρέχει: το

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

Πέρασαν 101 χρόνια από την καθιέρωση της 8 ης ημέρας της γυναίκας.

Πέρασαν 101 χρόνια από την καθιέρωση της 8 ης ημέρας της γυναίκας. Αθήνα Μάρτιος 2011 ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΦΙΛΕΛΛΗΝΩΝ & ΨΥΛΛΑ 2 105 57 ΑΘΗΝΑ Τηλ 213.16.16.900 Fax 2103246165 Email: adedy@adedy.gr, adedy1@adedy.gr ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΓΥΝΑΙΚΩΝ Πέρασαν 101 χρόνια από την καθιέρωση

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 θεμα: Ιστορικη Εξελιξη Αγωγης και Προαγωγης Υγειας. Η προαγωγη υγειας είναι συνδεδεμενη με τις αλλαγες που

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ. Α. Κείμενο. Μ.Μ.Ε. και έλεγχος της εξουσίας

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ. Α. Κείμενο. Μ.Μ.Ε. και έλεγχος της εξουσίας ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Α. Κείμενο Μ.Μ.Ε. και έλεγχος της εξουσίας Στην αρχή τα μέσα ενημέρωσης αντικατέστησαν τον τελάλη που ενημέρωνε μια μικρή κοινότητα για το τι είχε συμβεί ή για αυτά που θα γίνονταν στο

Διαβάστε περισσότερα

Βία + Εκφοβισμός στο σχολείο συζήτηση με αφορμή την ημέρα αντιμετώπισης της ενδοσχολικής βίας

Βία + Εκφοβισμός στο σχολείο συζήτηση με αφορμή την ημέρα αντιμετώπισης της ενδοσχολικής βίας Βία + Εκφοβισμός στο σχολείο συζήτηση με αφορμή την ημέρα αντιμετώπισης της ενδοσχολικής βίας 6 Μαρτίου 2013 Τελευταίο Θρανίο Καθηγητές Εν Δράσει Κόσμος Χωρίς Πολέμους και Βία ΟΜΟΦΟΒΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Περιεχόμενα ΠΡΟΛΟΓΟΣ 13 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Κεφ. Ιο Η Συνεισφορά της Ιστορίας της Οικονομικής Σκέψης Εισαγωγή 17 1.1. Η Σύγχρονη Κάμψη της Ιστορίας της Οικονομικής Σκέψης..

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ;

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Απάντηση: Η μορφή της αγοράς καθορίζεται από μια σειρά παραγόντων. Οι σπουδαιότεροι από τους παράγοντες αυτούς είναι οι εξής: Πρώτον, ο αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές:

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣΚΑΙΟΙΠΕΡΙΑΥΤΟΝ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΟΙKAI BOYΛΕΥΤΕΣ (HONESTIORES ΕΝΤΙΜΟΤΑΤΟΙ) - ΣΤΡΑΤΟΣ- ΚΛΗΡΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Αυτοκράτορας: H ανάρρηση στο θρόνο χάρη στο

Διαβάστε περισσότερα

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής.

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Η Προκήρυξη Όπως αποκαλύφτηκε στον Μάρσαλ Βιάν Σάμμερς στης 15 Φεβρουαρίου 2007 στο Μπόλντερ, Κολοράντο, ΗΠΑ Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ Η οικογένεια αποτελεί τεράστια μορφοποιό δύναμη για την ανάπτυξη του παιδιού, γιατί το άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής.

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Τρεις κατηγορίες κοινωνικών καταστάσεων είναι για τον Tajfel

Διαβάστε περισσότερα

1ο ΣΧΕ ΙΟ. Η βιοµηχανική επανάσταση

1ο ΣΧΕ ΙΟ. Η βιοµηχανική επανάσταση Ε. ΣΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ 1ο ΣΧΕ ΙΟ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ιάρκεια: Ολιγόλεπτο Θέµατα: 3 Η βιοµηχανική επανάσταση ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΑΞΗ:... ΤΜΗΜΑ:... ΜΑΘΗΜΑ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:...

Διαβάστε περισσότερα

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Ικανότητα δικαίου έχει κάθε πρόσωπο, φυσικό και νομικό. Η φράση αυτή σημαίνει ότι όλα τα φυσικά και νομικά πρόσωπα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ: ΕΓΓΕΝΗΣ Η ΕΠΙΚΤΗΤΗ; Η επιθετικότητα είναι η πιο κοινή συναισθηματική αντίδραση του νηπίου. Διαφορετικές απόψεις έχουν διατυπωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794)

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Το πλαίσιο 18 ος αιώνας, Γαλλία: Παλαιό Καθεστώς, δηλ. 3 θεσμοθετημένες τάξεις: Κλήρος (0,5%) Ευγενείς (1,5%) Υπόλοιποι, δηλ. αστοί, αγρότες εργάτες (98%) Κριτήρια ένταξης:

Διαβάστε περισσότερα

Ηαναζήτηση οικουµενικών διαστάσεων. Ορισµένες διαφορές των κοινωνικών φύλων.

Ηαναζήτηση οικουµενικών διαστάσεων. Ορισµένες διαφορές των κοινωνικών φύλων. Ηαναζήτηση οικουµενικών διαστάσεων. Ορισµένες διαφορές των κοινωνικών φύλων. Σε διαφορετικούς πολιτισµούς παρατηρούνται σηµαντικές διαφορές στη συµπεριφορά των δύο φύλων. Στα αγγλικά υπάρχουν δύο διαφορετική

Διαβάστε περισσότερα

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;"

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 <i>το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει:</i> 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 <b>ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;</b> 1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;" 3 00:00:17,967 --> 00:00:20,395 Οι Ζαπατίστας είναι ένα κίνημα.

Διαβάστε περισσότερα

Ευρετήριο πλαισίων... 23 Εισαγωγή του επιμελητή... 25 Πρόλογος... 31 Ευχαριστίες... 39

Ευρετήριο πλαισίων... 23 Εισαγωγή του επιμελητή... 25 Πρόλογος... 31 Ευχαριστίες... 39 περιεχόμενα Ευρετήριο πλαισίων............................................... 23 Εισαγωγή του επιμελητή............................................ 25 Πρόλογος.......................................................

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κωδικός μαθήματος: SEAB109 (3Ω/Υ) Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο σπουδών: 3o και 4 ο Μονάδες ECTS: 6 Διδάσκων: Γιάννης Πεχτελίδης e mail: pechtelidis@uth.gr

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΟΖ.GR Political Map. Lesvosnews.net

ΝΟΟΖ.GR Political Map. Lesvosnews.net ΝΟΟΖ.GR Political Map Lesvosnews.net Οι εκλογές της 6ης Μαΐου έχουν χαρακτηριστεί ως οι πιο σημαντικές Εθνικές εκλογές στη Μεταπολίτευση. Έχοντας αυτό ως βάση, το Nooz.gr φιλοδοξεί να βοηθήσει τους αναγνώστες

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα της παρουσίασης. Οικογενειακό περιβάλλον και αγωγή. Η οικογένεια. Στάδια κοινωνικοποίησης µέσα από την οικογένεια:

Θέµατα της παρουσίασης. Οικογενειακό περιβάλλον και αγωγή. Η οικογένεια. Στάδια κοινωνικοποίησης µέσα από την οικογένεια: ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Θέµατα της παρουσίασης Οικογενειακό περιβάλλον και αγωγή Σακελλαρίου Κίµων Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα H οικογένεια ως

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Επιχειρηματίας είναι ο άνθρωπος που κινητοποιεί τους απαραίτητους πόρους και τους εκμεταλλεύεται παραγωγικά για την υλοποίηση μιας επιχειρηματικής ευκαιρίας με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Στα πτηνά το φύλο «καθορίζεται από τη μητέρα». Αυτό γιατί, το αρσενικό άτομο φέρει τα χρωμοσώματα ZZ ενώ το θηλυκό τα ZW. Έτσι εναπόκειται στο που θα

Στα πτηνά το φύλο «καθορίζεται από τη μητέρα». Αυτό γιατί, το αρσενικό άτομο φέρει τα χρωμοσώματα ZZ ενώ το θηλυκό τα ZW. Έτσι εναπόκειται στο που θα 1 Όπως όλοι γνωρίζουμε κάθε ζωντανός οργανισμός αποτελείται από κύτταρα. Μέσα στον πυρήνα των κυττάρων υπάρχουν τα χρωμοσώματα, τα οποία αποτελούν to γενετικό υλικό (DNA). Στα χρωμοσώματα αυτά βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

Τρία ιαγράµµατα, Μία Ιστορία

Τρία ιαγράµµατα, Μία Ιστορία Τρία ιαγράµµατα, Μία Ιστορία Ευκλείδης Τσακαλώτος Ειδική Έκδοση Οικονοµία και Κρίση ΑΥΓΗ 28/2/10 Αν, όπως λένε, µια εικόνα ισοδυναµεί µε χίλιες ιστορίες, σκεφτείτε πόσες ιστορίες εµπεριέχονται σε τρία

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 ΔΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η ψυχοδυναμική προσέγγιση Η συμπεριφορική προσέγγιση P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 2 ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΧΘΗΚΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοδυναµικές θεωρίες και διοµαδικές σχέσεις. Ηψυχαναλυτική θεωρία του Freud.

Ψυχοδυναµικές θεωρίες και διοµαδικές σχέσεις. Ηψυχαναλυτική θεωρία του Freud. Ψυχοδυναµικές θεωρίες και διοµαδικές σχέσεις. Ηψυχαναλυτική θεωρία του Freud. Ο Freud πίστευε ότι είχε ανακαλύψει την πραγµατική «φύση» του ανθρώπου όχι µόνο στο επίπεδο των διαπροσωπικών σχέσεων αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο τρίτο. Κεφάλαιο τρίτο

Κεφάλαιο τρίτο. Κεφάλαιο τρίτο Κεφάλαιο τρίτο Αυτό που ξέρουµε σαν αρρώστια είναι το τελικό στάδιο µιας βαθύτερης ανωµαλίας και είναι φανερό ότι για να εξασφαλίσουµε πλήρη επιτυχία στη θεραπεία, το ν' αντιµετωπίσουµε µόνο το τελικό

Διαβάστε περισσότερα

Ι.Β.ΣΤΑΛΙΝ: Οικονομικά προβλήματα του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ

Ι.Β.ΣΤΑΛΙΝ: Οικονομικά προβλήματα του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ Ι.Β.ΣΤΑΛΙΝ: Οικονομικά προβλήματα του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΠΑΝΩ ΣΕ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΝΟΕΜΒΡΗ ΤΟΥ 1951 Πήρα όλα τα στοιχεία πάνω στην οικονομική συζήτηση που έγινε,

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Τράπεζας Θεμάτων ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΥΠΟΣ Μ.Μ.Ε

Κείμενα Τράπεζας Θεμάτων ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΥΠΟΣ Μ.Μ.Ε ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Κείμενα Τράπεζας Θεμάτων ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΥΠΟΣ Μ.Μ.Ε 18251/18351/20220 [Η (παρα)πληροφόρηση στο Διαδίκτυο] 18234/18275/20215 [Ο εθισμός στην τηλεόραση]

Διαβάστε περισσότερα

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 ΑΡΧΕΣ https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 Όλο το καταστατικό 2.1 Άμεσης Δημοκρατίας 2.2.1 Άμεσης Δημοκρατίας Μαζική αλλαγή. Οι αλλαγές στο 2.1 και 2.2.1 είναι στις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ο : Βασικές Οικονομικές Έννοιες ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Πολιτική Οικονομία (Οικονομική Επιστήμη) είναι η επιστήμη που μελετά τα οικονομικά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 4: Κοινωνικές Τάξεις & Κοινωνικές Ανισότητες στην Ύπαιθρο (1/2) 2ΔΩ

Διαβάστε περισσότερα

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς «Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς Ξενοδοχείο President 18 Νοεμβρίου 2015 1 η Συνάντηση Άρτεμις Κ. Τσίτσικα Επικ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα