ΣΤΟΧΑΣΤΗΣ -7 ~=^^ = ΕΑΙ ΖΑΡΕΤΣΚΙ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΤΟΧΑΣΤΗΣ -7 ~=^^ = ΕΑΙ ΖΑΡΕΤΣΚΙ"

Transcript

1 ΣΤΟΧΑΣΤΗΣ -7 ~=^^ = ΕΑΙ ΖΑΡΕΤΣΚΙ Ή κατανόηση τής οικογένειας σάν κομμάτι'τής ανάπτυξης τού καπιταλισμού θά μάς 6οηθήσει νά &ρούμε τήν συγκεκριμένη ιστορική διαμόρφωση τής ανδρικής κυριαρχίας Αύτό, μέ τήν σειρά του, θά μάς βοηθήσει νά τήν χτυπήσουμε. Έ λ ί Ζαρέτσκι " Λ? λ- i i S l f f t : % s. 1«έ * ^ Ι ηηη s jk -? καπιταλισμός οικογενεια και προσωπική ζωη " '**' V -Λ ψ : 1 $ 8 g l I *. *,. * \ - ^ 41.* C. ; V?

2 Ε Λ Ι Ζ Α Ρ Ε Τ Σ Κ 1 ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΖΩΗ Μ ετάφραση : *Αννέτχα Κ απ όν

3 I *

4 ΣΗΜΕΙΩΣΗ ΤΟΓ ΕΚΔΟΤΗ Τό κείμενο τής έκδοσης αύτής πρωτοί ημοσιεύτηκε στό Αμερικάνικο περιοδικό «Socialist R evolution», Nos , Σάν Φραντσίσκο, Καλλιφόρνια, Γενάρης Ίοΰνης 1973, μέ τίτλο «Capitalism, the Fam ily and Personal Life». Ή μετάφραση ίγινε άπδ τό πρωτότυπο. Τό κείμενο είναι δλόκληρο καί χωρίς συντομεύσεις. Τυπώθηκε τόν Νοέμβρη τοβ 197Β γιά λογαριασμό itffiv έκδδσβων «Στοχαστής», 6ίός 'Ιπποκράτοος 6, Ε ' δροφος, τη λ , Αθήνα. Ή στοιχειοθεσία έγινε στδ τυπογραφείο τοβ Κ. Κακαροβκα, Μός Μάνης 2, καί τό τύπωμα στά πιεστήρια τοο θ. Φλώρου, δδός Βαλτετσίου 35. Τό έξώφυλλο είναι τής Στέλλας Γκρανιδ.

5

6 ριότητα ή σάν μιά «καθαρά)) πνευματική δραστηριότητα, δηλαδή μιά δραστηριότητα έξ ω άπό ταξικούς και πολίτικους προσδιορισμούς καί έπιλογές. Ό «Στοχαστής)) μπαίνοντας λοιτών στον ένδέκατο χρόνο έκδοτικής δραστηριότητας θά συνεχίσει, δασικά, στήν Ίδια γραμμή πλεύσης. Μ έ τήν ελπίδα πάντα δετικής αφομοίωσης ό λης τής προηγούμενης έμτιειρίας, δικής του και ξένης, και μέ τιροθέσεις πιό συστηματικής ταχτικής παρουσίας, πιά. Γ ιατί ό «Στοχαστής», καλώς ή κακώς, δε θέλησε συνειδητά νά ταυτιστεί μέ τό πολυάριθμο «επίκαιρο» μεταπολιτευτικά έκδιδόμενο βιβλίο, περιορίζοντας έτσι τήν εκδοτική τον δραστηριότητα. Σήμερα δμως τχού οί θόρυβοι άπό τά διάφορα Επιφαινόμενα, φαίνεται νά καταλαγιάζουν καί ό χρόνος και ή κρίση αρχίζουν νά τιαίρνουν τήν εκδίκησή τους, ένώ ή ανάγκη γιά μιά νέα ποιότητα - σύνθεση, τιροβάλλει όλο και πιό άποη>ασιστικά, Ίσως νά ανοίγουν οι προϋποθέσεις γιά μιά δεύτερη δπως τό τιροσττάθεια. Δυσκολότερη μάλλον, άλλά περισσότερο ώριμη καί αποφασιστική. 2. Τό δοκίμιο αυτό τοΰ Έ λ ί Ζαρέτσκι είναι μιά συμβολή στήν προσπάθεια πού ξεκίνησαν τήν τελευταία δεκαπενταετία τά περισσότερα σύγχρονα κινήματα κοινωνικής καί πολιτικής κριτικής και οί διανοούμενοι που συνδέθηκαν μέ αυτά, νά ερμηνεύσουν μέ έναν ουσιαστικό καί άπό «τα μέσα» τρόπο, τή διαίρεση άνάμεσα στόν δημόσιο καί τόν ιδιωτικό, τόν αέξωτερικό» καί τόν «έοωτερικό» κόσμο τής σύγχρονης καπιταλιστικής κοινωνίας. Νά έρμηνεύοονν δηλαδή τήν επίδραση πού έφερε ή έπικράτηση τών καπιταλιστικών σχέσεων πάνω στήν οικογένεια, τήν παρακμή τής παραδοσιακής οικογένειας πού στηρίζονταν σέ παλιότερες οίκονομικοκοινοτνικές δομές καί τήν έμφάνιση τών σύμφυτων μέ τις ραγ δαίες αύτές έξελ ίξεις σύγχρονων πολυδιάστατων και αντιφατικών φαινόμενων. 6

7 Σ τό κείμενο αύτό δ Ζαρέτσκι περιδιαβαί^ει, σύντομα, δλα τά σχετικά μέ τό θέμα τον έπίμαχα σημεία. Τή θέση που κατά καιρούς εϊχε ή οικογένεια στη σύγχρονη κοινωνία. Τή διχοτόμιση 7ΐου επιβάλλει ό καπιταλισμός ανάμεσα στην οικονομία και την οικογένεια και την έλλειψη αμφισβήτησης τής άποψης αυτής δχι μόνο άπό τήν ιστορική αριστερά άλλά κι άπό τά περισσότερα σύγχρονα ριζοοπαοτικά 'κινήματα που είναι Ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένα σε ζητήματα δπως αυτό. ( Τ ό γυναικείο κίνημα λ.χ ). Τήν σημασία τής έμφάνισης τοϋ «βιομηχανικού» καπιταλισμού και τό ρόλο του στήν καταστροφή τών παραδοσιακών δομών πού όδηγοΰν στήν άντίληψη τής «άλλης)) τιροαωπικής ταυτότητας Έξω άτώ τήν αδυσώπητη πραγματικότητα τής διαίρεσης τής έργασίας. Τήν εισβολή μέ δυό λόγια αύτοΰ τοΰ Άγριον ύτιοκειμενισμοϋ πού περιβάλλεσαι μέ τήν άχλή τής «μοναδικότητας» τοΰ ((άσφαλοΰς Ιδιωτικού καταφύγιου» μακρυά άπό τή «μαζικότητα» και τή «χυδαιότητα» τής «καταναλωτικής» κοινωνίας. 5Ή, τέλος, τά διάφ ορα κοινωνικά καί πολιτικά κινήματα ή απόψεις που τιροσπάθησαν ή προσπαθούν νά δόσονν τή δίκ ιά τους ερμηνεία καί προοπτική στό τόσο σύνθετο αύτό πρόβλημα. Ό Έ λ ι Ζ αρέτοκι, δπως και μιά σειρά νέοι διανοούμενοι, έπιγειρεϊ στό κείμενό του αυτό μιά πρώτη καταγραφή. Τό πνεϋμα δλον τοΰ βιβλίου, άλλά νομίζουμε και τοϋ ΐ/δισυ τον συγγραφέα είναι νά δούμε τήν προσέγγιση αντή σαν τό ξεκίνημα μιας έπώδυνης, μαχρυνής δ ια δρομής, κι δχι φ υσικά σάν τό τέρμα ή τήν δλοκλήρωσή της. 7

8

9 1 Φεμινισμός και Σοσιαλισμός Τό Κίνημα γιά τήν απελευθέρωση τών Γυναικών, άπό τότε πού πρωτοεμφανίστηκε στά τέλη τής δεκαετίας τοϋ 60, Ιχει βάλει σέ άμφισβήτηση μιά σειρά άπό βασικές Ιννοιες τής παραδοσιακής άριστερής πολιτικής. Άντιπαράθεσε στήν Ιμφαση στό βιομηχανικό προλεταριάτο τις άνάγκες τών γυναικών στό σπίτι, καί τά παιδιά τήν πλειοψηφία τοΰ πληθυσμού. Στήν έμφαση στόν καπιταλισμό, τό γυναικείο κίνημα άντιπαράθεσε ενα χτύπημα τής άντρικής κυριαρχίας, μιά μορφή καταπίεσης πού σαφώς προηγήθηκε τοϋ καπιταλισμού καί διατηρείται στίς σοσιαλιστικές χώρες. Τό γυναικείο κίνημα υποσχόταν νά προχωρήσει πέρα ά πό αύτό πού θεωρείται σάν στενά οικονομικές προοπτικές τών σοσιαλιστών, γιά νά έπαναστατικοποιήσει τις βαθύτερες καί τις πιό αιώνιες έμπειρίες τής ζωής τις έμπειρίες τών «προσωπικών» σχέσεων, τοΰ έρωτα, τοΰ έγωισμοΰ, τής σεξουαλικότητας, τής έσωτερικής μας συναισθηματικής ζωής. Οί σοσιαλιστές τόν 19ο αίώνα Αμφισβήτησαν τήν ά στική φιλελεύθερη πολιτική καί άπόρριψαν τήν Αποκλειστική της Ιμφαση στό κράτος, Θίγοντας τή σηιμασία τών οικονομικών σχέσεων. Έτσι καί οί φεμινίστριες Ιβαλαν μέσα στά πλαίσια τής πολιτικής ζύμωσης τήν μέχρι τότε Ιδιωτική ζωή τής οικογένειας. Τά πρώτα γραπτά τοδ γυναικείου κινήματος ήταν ά- ποσπασματικά καί διερευνητικά' σύμβολό τους τά φθαρμέ 9

10 να, πολυγραφημένα άρθρα, πού γιά πολλά χρόνια ήταν τά βασικά κείμενα τοδ κινήματος. 'Η πρώτη άπόπειρα γιά μιά συνολική σύνθεση ήρθε τό 1970 μέ τήν Εκδοση τοΰ «Πολιτική τών φύλων» τής Κέητ Μίλλετ. 'Η ίδια ή συγγραφέας είπε γιαυτό δτι είναι «κάτι σάν πρωτοπόρα προσπάθεια... διερευνητική καί άτελής»1. Τό «Πολιτική τών φύλων», β- πως ύπσδηλώνει καί δ τίτλος του, ήταν μιά προσπάθεια νά διευρυνθεϊ ή Εννοια της πολιτικής. Αρχίζει μέ μιά άνάλυση τοΰ πώς τρεις σύγχρονοι συγγραφείς άντιμετώπισαν τή σεξουαλική πράξη. «Ή συνουσία σάν τέτοια μοιάζει σάν βιολογική καί σωματική πράξη», γράφει ή Μίλλετ, άλλά στήν πραγματικότητα είναι μιά κοινωνική πράξη, «Ενας φορτισμένος μακρόκοσμος άπδ τίς διάφορες άξίες καί άντιλήψεις στίς όποιες υπακούει ό σύγχρονος πολιτισμός». Οί σεξουαλικές σχέσεις Εχουν πολιτικό νόημα Εφόσον Εχουν νά κάνουν μέ «σχέσεις Εξουσίας... δπου μιά διμάδα άνθρώπων Ελέγχει μιά άλλη». Ή Μίλλετ θέλησε νά διευρύνει τήν Εννοια τής πολιτικής ώστε νά περιλάβει σχέσεις Εξουσίας «προσωπικής Επαφής καί 'άλληλεπίδράσης άνάίμεσα σέ μέλη άπδ καθορισμένες δμάδες» 2. Ό προβληματισμός τής Μίλλετ συγκεντρώθηκε στήν αντρική κυριαρχία, τήν πιό διαιβρωτική άπδ αυτές τίς σχέσεις Εξουσίας. Υποστήριξε δτι ή άντρική κυριαρχία, πού εμφανίζεται σάν φυσικό ή βιολογικό φαινόμενο, στήν πραγματικότητα καθορίζεται κοινωνικά μέσα άπδ τήν Ιδεολογική διαπαιδαγώγηση, τήν κοινωνικοποίηση στήν παιδική ήλικία, τδν περιορισιμδ τών γυναικών στήν οικογένεια, τδ αποκλειστικό δικαίωμα τών άντρων στή βία, και άλλες δομές. Μέσα άπ αύτές τις διαδικασίες οί γυναίκες ύποτάχτηκαν συνολικά στούς άντρες. Παρ δλο πού ή Μίλλετ δέν Ε βγαλε άμεσα πολιτικά συμπεράσματα, τό βιβλίο της ύποστήριξε τήν άντίληψη δτι χρειάζεται Ενα γυναικείο κίνημα πού βασικά νά στρέφεται γύρω άπδ τήν κατάργηση τής άντρικής κυριαρχίας, καί στίς κοινωνικές καί στίς «προσωπικές» της Εκφράσεις. Μέ τήν Εντονη Εμμονή του, δτι ή άντρική κυριαρχία ήταν κοινωνικό κι δχι βιολογικό φαινόμενο, ή «Πολιτική

11 τών φύλων» ήταν μιά Αντανάκλαση τών πρώτων φάσεων τοΰ γυναικείου κινήματος: Ή βασική του προτεραιότητα ή ταν νά κατοχυρώσει τήν έγκυρότητα τοΰ προβληματισμού του. Πάντως ή Μίλλετ, άν καί περίγραψε τους διάφορους τρόπους με τούς όποιους λειτουργεί ή άντρική κυριαρχία, δέν κατέληξε σέ μιά έλοκληρωμένη θεωρία τής Αντρικής κυριαρχίας. "Οπως έγραψε Αργότερα ή Τζούλιετ Μίτσελ, «τελικά παραμένουμε μέ μιά αίσθηση τοΰ τυχαίου καί τοΰ χαοτικού- μιά ί' σ η συνεισφορά Από τόν καιθένα καί δλους στή διατήρηση τής πατριαρχίας» 3. Ή Μίλλετ δέν έξήγησε τί ήταν αύτό πού γέννησε κατ Αρχήν τήν Αντρική κυριαρχία, οδτε γιατί Αναιπαράγεται συνολικά, ένό> άλλες κοινωνικές δομές ποικίλλουν μέσα στήν ιστορία. Χωρίς αότή τήν Ανάλυση ήταν Αδύνατο νά προχωρήσει ή Μίλλετ στή διαμόρφωση μιας στρατηγικής γιά τόν τερματισμό τής Αντρικής κυριαρχίας. Περίπου Ινα χρόνο Αργότερα ή Σούλαμιτ Φάιρστοουν στό «Ή Διαλεκτική τών Φύλων» (1970) έπιχεϊρησε μιά ανάλυση, ασικά τή μόνη καί σημαντικότερη θέση τής ριζοσπαστικής φεμινιστικής θεωρίας μέχρι σήμερα. Ή μεγάλη καινοτομία τής Φάιρστοουν ήταν βτι δέχτηκε τήν παραδοσιακή άποψη δτι είναι «φυσικό» οί άντρες νά έξουσιάζουν τίς γυναίκες, καί έστρεψε έναντίον τους τίς συνέπειες αύτής τής άποψης. Ή Φάιρστοουν, ένώ συμφωνούσε μέ τή Μίλλετ, δτι ή άντρική κυριαρχία έπιβάλλεται κοινωνικά, έπέμενε δτι οί ρίζες της βρίσκονται πριν άπό τήν κοινωνία στή «βιολογική οικογένεια» τή βασική μονάδα Αναπαραγωγής Αρσενικό - θηλυκό - παιδί. Σύμφωνα μέ τή Φάιρστοουν, αύτή ή μορφή ζωής Ανάγεται στή ζωική μας καταγωγή καί διατηρείται καί στήν πιό Αναπτυγμένη κοινωνία. Σάν Αποτέλεσμα τής λειτουργίας τους στήν Ανατροφή τών παιδιών (ή παιδική ήλικιία διαρκεΐ πολύ περισσότερο στούς Ανθρώπους παρά σέ άλλα είδη ζώων), οί γυναίκες ή ταν πάντα στό «Ιλεος τής βιολογίας τους». Ή «βιολογική οικογένεια» ήταν τό κύτταρο, ή πρωταρχική κοινωνική μονάδα, «παντού, διαχρονικά». Μέ τήν άνάπτυξη τής κοινωνίας οί γυναίκες παρέμειναν περιορισμένες στήν οίκογένεια, 11

12 ένώ ol άντρες προχώρησαν στήν οργάνωση τής παραγωγής, τής πολιτικής καί τοδ πόλεμου. Ή κοινωνία χωρίστηκε σέ «δυό ξεχωριστές βιολογικές τάξεις», άνισες στόν κοινωνικό τους ρόλο. Αύτή ή ταξική διαίρεση Ινυπάρχει σέ δλη τήν έπόμενη ιστορία. Ή Φάιρστοουν άπόρριψε τήν μαρξιστική άποψη δτι ή πάλη τών τάξεων Ιχει τή γέννησή της στήν «οικονομική ανάπτυξη τής κοινωνίας» καί στίς «άλλαγές στούς τρόπους παραγωγής καί άνταλλαγής», καί ζήτησε νά ψάξουμε «τήν αποφασιστική αιτία καί τή μεγάλη κινητήpta δύναμη δλων τών ιστορικών γεγονότων, στήν διαλεκτική τών φύλων». Σύμφωνα μ αυτήν τή θεωρία, ή Φάιρστοουν προσπάθησε νά άποδείξει δτι ό ριζοσπαστικός φεμινισμός θά μπορούσε νά συμπεριλάβει τά μεγαλύτερα προβλήματα τοϋ καιροδ μας: οικονομική άνισότητα, φυλετικές διακρίσεις, οικολογία κλπ. Ή πρωταρχική κοινωνική άνισότητα έξουσίας πού χαρακτηρίζει τή βιολογική οικογένεια έξάρτηση τών γυναικών άπό τούς άντρες καί τών παιδιών άπό τούς μεγάλους γέννησε μιά «ψυχολογία έξουσίας», Ινα μοτίβο «κυριαρχίας - ύποταγής». Αύτός δ άκατάπαυστος ά- γώνας γιά έξουσία διαμορφώνει τις βαθύτερες προσωπικές μας σχέσεις (ή Φάιρστοουν άναλύει τόν άγώνα «άνισης έ ξουσίας» τού Ιρωτα), καθώς καί τούς μεγαλύτερους μετασχηματισμούς τής παγκόσμιας ιστορίας 4. Τά πολιτικά κινήματα πού χτυπούν εξωτερικές μορφές καταπίεσης, δπως τό ρατσισμό ή τόν καπιταλισμό, χωρίς νά μετασχηματίζουν τήν οικογένεια, δέν κάνουν τίποτα άλλο άπδ τό νά ξύνουν απλά τήν έπιφάνεια τής κοινωνίας. Ή Φάιρστοουν, άφοΰ έδωσε μιάν εξήγηση γιά τή γέννηση της άντρικής κυριαρχίας, προχώρησε μετά στή διαμόρφωση ένδς στρατηγικού προγράμματος γιά τδν τερματισμό της. Παρόλο πού ή άντρική κυριαρχία είχε τις πηγές της στή φύση, ήταν δυνατό νά τήν σταματήσουμε μέ τή νέα τεχνολογία τήν άντισύλληψη καί τήν δημιουργία παιδιών έξω άπό τή μήτρα. Επιτέλους, εγραψε, οί άντρες καί οί γυναίκες Ιχουν στά χέρια τους τήν εύκαιρία νά «ξεπεράσουν τή φύση». Άλλά αύτή τήν ευκαιρία πρέπει νά 12

13 τήν άδράξει καί νά τήν πραγματοποιήσει *να γυναικείο κίνημα. Τό βιβλίο τής Φάιρστοουν, μαζί μέ άλλα γραφτά τοο γυναικείου κινήματος, άποκρυστάλλωαε τή δυσαρέσκεια πολλών άνθρώπων μέ τήν παραδοσιακή πολιτική τής άριστερας. Ό σοσιαλισμός, βασίζοντας τά πάντα στήν άναδιοργάνωση τής οικονομίας, φαινόταν άνεπαρκής γιά τις ά νάγκες τών σύγχρονων άνδρών καί γυναικών. Ό σοσιαλισμός ύποαχέθηκε νά έπαναστατικοποιήσει τήν κοινωνία μέ βάση στενά προγράμματα πού δέν άγγιζαν τήν έσωτερική ζωή τών άνθρώπων. Τδ βιβλίο τής Φάιρστοουν μίλησε στή βαιθιά δυσπιστία καί γιά τήν άστική καί γιά τή ριζοσπαστική πολιτική, πού έπικρατεί στήν κοινωνία μας. Ή πολιτική ύπόσχεται νά άλλάξει τή ζωή μας σέ δ,τι έχουμε κοινό μέ μεγάλες μάζες άνθρώπων, άλλά σ ένα σημαντικό μέρος τής ζωής μας αισθανόμαστε μοναδικοί ή μόνοι. Ή Ιμφαση πού έδωσε ή Φάιρστοουν στή σημασία τής οικογένειας γέννησε μιά καινούργια άντίληψη γιά ένα πολιτικό κίνημα πού θά Ικανέ μέρος τής πραχτικής του τήν έσωτερική συναισθηματική ζωή τών μελών του. Μέσα στό γυναικείο κίνημα έκείνης τής περιόδου ξαπλώθηκαν μικρές όμάδες «συνειδητοποίησες» μέ τρομερή ζωντάνια καί ένεργητικότητα. Καί στήν ά,ριστερά, σ αύτήν τήν περίοδο, άνθισαν οί κολλεκτίί'βες, τά κοινόβια, οί όμάδες συνειδητοποίησης άντρών, κριτικής ψυχοθεραπείας, καί δλλες προσπάθειες νά ένωθοΰν ή προσωπική καί ή πολιτική ζωή. Πολλοί ριζοσπαστικοποιημένοι άντρες είδαν στό γυναικείο κίνημα τή δυνατότητα ένός καινούργιου είδους έπαναστατικοϋ κινήματος. Ή Φάιρστοουν Ικανέ τήν πρώτη έπίθεση στήν άντρική κυριαρχία ύποδεικνύοντας τόν συγκεκριμένο θεσμό, πού ήταν ή αιτία της τήν οίκογένεια. Αύτό Ιδωσε συγκεκριμένη βάση «ύλική», δπως είπε ή Φάιρστοουν σ Ινα φαινόμενο πού ή πανταχοΰ παρουσία του τό Ικανέ νά φαίνεται ψυχολογικό. Συγκεντρώνοντας τήν προσοχή της στήν οικογένεια ή Φάιρστοουν μπόρεσε νά συνδέσει δυό ξεχωριστά προβλήματα μέ καινούργιους καί συναρπαστικούς τρό 13

14 πους: τήν καταπίεση τών γυναικών καί τή θέση τής προσωπικής έμπειρίας στήν κοινωνία. Ή οικογένεια είναι τελικά 6 πρωταρχικός θεσμός μέσα άπ τόν όποιο οί γυναίκες συμμετέχουν σ αύτή τήν κοινωνία. Βέβαια ή Φάιρστοουν άγνόησε τό σηιμαντικό γεγονός δτι οί γυναίκες δουλεύουν καί εξω άπό τό σπίτι, άλλά καί αύτές είναι πρωταρχικά προσανατολισμένες στήν οικογένεια. "Οπου καί νά βρίσκεται μιά γυναίκα σ αύτή τήν κοινωνία, ή οικογένεια καί ή ιδεολογία τής οικογένειας συμβάλλει περισσότερο άπ δλα στή διαμόρφωση τών άντιλήψεών της καί τή διατήρηση τής καταπίεσής της. Αλλωστε, ή οικογένεια είναι καί δ θεσμός δπου ή προσωπική μας μοναδικότητα παίζει κιεντρικό ρόλο. Είναι τό χωνευτήρι δπου πρωτοσχηματίζεται ή συναισθηματική μας ζωή:, καί άργότερα είναι δ σπουδαιότερος χώρος στήν κοινωνία μας δπου περιμένουμε νά μάς άναγνωρίσουν καί νά μάς άγαπήσουν γιαυτό που είμαστε. Οί δντρες, καί, σέ μικρότερο βαθμό, οί γυναίκες, κερδίζουν τήν κοινωνική τους ύπόσταση μέσα άπό τό σχολείο ή τή δουλειά. Άλλά άκόμα καί σάν ένήλικες, ή «προσωπική» μας ζωή περιορίζεται στήν οικογένεια ή σέ σχέσεις φιλίες, έρωτες, κοινοβιακή ζωή πού, είτε μοιάζουν πολύ μέ τήν οικογένεια, είτε βασίζονται σ αύτήν. Ή Φάιρστοουν σύνδεσε τήν άπελευθέρωση τών γυναικών με τήν έπίθεση στήν οικογένεια. Στό «Διαλεκτική τών Φύλων» ξεχώρισε τό ριζοσπαστικό φεμινισμό, πού heave μιά άμεση έπίθεση στό «φυλετικό ταξικό σύστημα», άπό τίς άλλες τάσεις: «συντηρητικές φεμινίστριες», (πού συγκεντρώνουν τήν προσοχή τους στά έπιφανειακά συμπτώματα τοΰ σεξισμού νομικές άδικίες, έπαγγελματικές διακρίσεις %λπ.) τις «πολιτικοποιημένες», τόν «θηλυκό βοηθητικό στρατό τής άρίατεράς» κ,λπ.. Στήν πραγματικότητα δμως ή έμφαση στήν οικογένεια καί τις προσωπικές σχέοεις ά- ποδείχτηκε άνεπαρκής βάση γιά Ινα πολιτικό κΐίνημα. Τό 1971, οί μικρές δμάδες «συνειδητοποίησης», ή πιό πλατιά διαδεδομένη πρακτική τοδ ριζοσπαστικού γυναικείου κινήματος, άρχισαν νά ξεφτίζουν: αύτό Ιγινε έν μέρει γιατί δέν μπορούσαν νά συντονιστοδν σέ δργανωμένο κίνημα, καί έν 14

15 μέρει γιατί τελικά δέν μπόρεσαν να βοηθήσουν τά, μέλη τους νά λύσουν τά «προσωπικά» τους προβλήματα. Ή ριζοσπαστική δμοφυλοφυλία Ιλεγε στίς γυναίκες νά ξεφύγουν τελείως άπό τήν οικογένεια καί τόν «θηλυκό τους ρόλο» στόν έρωτα, στή συμβίωση, τή σεξουαλικότητα. "Ομως ή ριζοσπαστική όμοφυλοφυλία εδειξε άκόμα δτι ή πολιτική έμφαση στήν οικογένεια καί τίς προσωπικές σχέσεις μπορεΐ νά μάς κάνει νά ξεφύγουμε άπό τή δημιουργία κοινωνικού κινήματος καί νά μάς οδηγήσει σέ καθαρά προσωπικές μεταρρυθμίσεις. Ή έξίσωση τής Φάιρστοουν τής καταπίεσης τών γυναικών μέ τήν καταπίεση τής οικογένειας, έπισκίασε τά ειδικά προβλήματα τών μαύρων καί μελαψών γυναικών, καί τών γυναικών τής βιομηχανικής έργατικής τάξης. Τότε Αρχισε νά ξεφτίζει καί ή άντίληψη δτι ή άντρική κυριαρχία μπορούσε νά καταργηθεΐ μόνο μέ μιά έπίθεση στίς βαθύτερες προσωπικές σχέσεις τής οίκογένειας. Μέ τόν ίδιο τρόπο, οί μικρές δμάδες καί τά κοινόβια άρχισαν νά διαλύονται ή νά ξαναγυρίζουν σέ μορφές πολιτικής δράσης, πού ζητούσαν κοινωνική έξουσία (παιδικοί σταθμοί, άσφάλιση, Ιατρική περίθαλψη γυναικών κλπ.), ένώ παράλληλα διατηρούσαν καί τήν πίστη τους στήν προσωπική άλλαγή. Τό έπόμενο σημαντικό βήμα τοΰ γυναικείου κινήματος γιά τήν κριτική τής οικογένειας Ιγινε στό «Ή έποχή της Γυναίκας» (1971) τής Τζούλιετ Μίτσελ. Σ αύτό ή Μίτσελ έξήγησε τίς Ανεπάρκειες τής ριζοσπαστικής φεμινιστικής θεωρίας δπως τήν είχε παρουσιάσει ή Φάιρστοουν. ϋαρόλο πού τό βιβλίο τής Μίτσελ άναφερόταν στήν άγγλική έμπειρία, είχε διεθνείς προεκτάσεις καί Ιθιγε προβλήματα πού ήταν κοινά στά διάφορα γυναικεία κινήματα στίς Αναπτυγμένες καπιταλιστικές- χώρες. Ή Μίτσελ καί ή Φάιρστοουν είναι καί οί δυό σοσιαλίστριες, άλλά βλέπουν τό σοσιαλισμό μόνο σέ σχέση μέ καθαρά οικονομικά θέματα. Αντίθετα, ή Μίτσελ ύποστηρίζει δτι πρέπει νά διαμορφώσουμε μιά σοσιαλιστική θεωρία τής καταπίεσης τών γυναικών καί τής οικογένειας: «θά πρεπε οί έρωτήσεις μας νά είναι φεμινιστικές, άλλά οί Απαντήσεις μαρξιστικές»6. Ή Μίτσελ διαφώνησε μέ τήν άντίληψη τής Μίλλετ, δτι ή πατριαρχία 15

16 είναι παγκόσμιο πολιτικό σύστημα: «?να πολιτικό σύστημα Ιξαρτ&ται άπό (ενα. μέρος άπό) εναν συγκεκριμένο τρόπο παραγωγής: ή πατριαρχία, παρόλο πού είναι σταθερό στοιχείο του, δέν είναι άπό μόνη της τρόπος παραγωγής. Παρόλο πού είναι βασικό στοιχείο κάθε οικονομίας, δέν τήν καθορίζει άποφασιστικά»7. Ακόμα ή Μίτοελ χαρακτήρισε τήν έρμηνεία τής Φάιρστοουν σάν άνιστορική. Ένώ έκτίμησε τό σωστό βάρος πού ϊδωσε ή Φάιρστοουν «στίς άντικειμενικές φυσικές διαφορές τών φύλων», Ιγραψε: «Μπορεί νά είναι άλήθεια δτι 6 δυϊσμός τών φύλων ήταν ή πρώτη καταπίεση καί Ινυπάρχει σέ 'κάθε καταπίεση, άλλά αύτό είναι μιά γενική, μή συγκεκριμένη άλήθεια, δέν είναι τίποτα άλλο άπό Ινας άπλοϊκός ύλισμός. Στό κάτω - κάτω μποροομε νά πούμε δτι πάντα ύπήρχαν άφέντες καί δοΰλοι, άλλά Ιχει σημασία π ώ ς λειτουργούν αύτές οί τάξεις (άν είναι φεουδάρχες καί άγρότες, ή -καπιταλιστές καί έργατική τάξη, κλπ.). Οί τάξεις, δπως καί τά δύο φύλα, ύπήρχαν πάντα, άλλά πώς λειτουργοδν σέ κάβε συγκεκριμένη κοινωνία;» 8. Ή συμβολή τής Μίτσελ στήν άνάλυση τής γυναικείας καταπίεσης εχει δύο μέρη. Τό πρώτο είναι βασικά μιά άνατύπωση τοδ άρθρου της τοΰ 1966 «Γυναίκες. Ή πιό διαρκής έπανάσταση», καί άναλύει τήν ιστορική άποτυχία τοΰ σοσιαλιστικού κινήματος στό θέμα τής καταπίεσης των γυναικών. Ή Μίτσελ άποδίδει αύτή τήν άποτυχία στήν άφηρημένη προσέγγιση τής οικογένειας τήν άποκαλεί «Ιννοια πού τής Ιχει δοθεί ύπόσταση» καί παραθέτει, συμφωνώντας, Μάρξ: «Δέν μποροΰμε, γενικά, νά μιλάμε γιά τήν οίκογένεια «άπό μόνη της» 9. Ή Μίτσελ πρότεινε νά άναλύσουμε τήν οίκογένεια στίς διάφορες «δομές» πού τήν ά- ποτελοον: σεξουαλικότητα, άναπαραγωγή καί κοινωνικοποίηση τών παιδιών. Αύτές οί τρεις λειτουργίες ύπήρχαν στήν φαινομενική μονολιθικότητα τής οικογένειας, f όποια μετά παρουσιάστηκε ιδεολογικά σάν «φυσικός» θεσμός μέσα στόν όποιο οί γυναίκες είχαν «φυσικές» λειτουργίες: σέξ, 16

17 αναπαραγωγή καί τό μεγάλωμα τών παιδιών. Ή Μίτσελ συμφωνούσε με τή Φάιρστοουν, δτι ή ρίζα τής καταπίεσης τών γυναικών ήταν δ Αποκλεισμός τους άπό τήν παραγωγή καί δ περιορισμός τους στήν οίκογένεια. Ή λύση, Ελεγε ή Μίτσελ δέν είναι νά στραφούμε ένάντια στήν «οικογένεια», άλλά νά διαφοροποιήσουμε τίς δομές πού τήν άποτελοϋν. Έτσι ή Μίτσελ πίστευε δτι οί Επαναστάτες - τριες πρέπει νά διαμορφώσουν Ενα συνολικό συντονισμένο πρόγραμμα γιά τις διαφορετικές δομές πού καθορίζουν τήν γυναικεία κατάσταση. Σεξουαλικότητα, άναπαραγωγή, κοινωνικοποίηση καί παραγωγή (μ5 αύτό ή Μίτσελ έννοοοσε κοινωνικοποιημένη παραγωγή, Εξω άπό τό σπίτι. Ολες αύτές οί δομές, τόνιζε, είναι άλληλένδετες, κι Ετσι Ινώ γιά παράδειγμα ή άντισύλληψη Ελάττωσε τό ρόλο τής άναπαραγωγής στή διατήρηση τής καταπίεσης τών γυναικών, αύτό Εσοφαρίστηκε άπό τόν αυξημένο ρόλο τής κοινωνικοποίησης. Δέν Εξήγησε δμως σέ τί συνίσταται ή ένότητα τής οικογένειας, οΰτε τό πώς τό «τρίπτυχο» οικογενειακής λειτουργίας («δ κόσμος τής γυναίκας») «περιβάλλεται άπό τήν παραγωγή (τόν κόσμο τοϋ άντρα) άκριβώς τή δομή πού σέ τελική άνάλυση καθορίζεται άπό τήν οικονομία». Τά Επόμενα κεφάλαια τοϋ «Εποχή τής Γυναίκας» ά- σχολοδνται μ αύτό τό πρόβλημα. Ή Μίτσελ περιγράφει τήν ένότητα τής οικογένειας μέ τρείς τρόπους. Πρώτο, σχηματίζεται πάντα σάν οικονομική μονάδα. Στις μέρες μας, ας ποϋμε, χρησιμεύει σάν μισό άναπαραγωγής τής Εργατικές δύναμης καί σάν χώρος κατανάλωσης. Αύτή ή οικονομική διάσταση ποικίλλει συνεχώς στήν ιστορία καί έξαρταται άπ εύθείας άπό τόν τρόπο παραγωγής. Δεύτερο, ή ένότητα τής οίκογένειας σχηματίζεται Ιδεολογικά. Στή σύγχρονη οικογένεια ή κεντρική Εννοια είναι ή Ιδιωτική περιουσία Ενα φεουδαρχικό (καί άστικό) ιδεώδες, πού, δπως κάθε Ιδεολογία, «διατηρείται πέρα καί πάνω άπό Επαναστατικές άλλαγές στόν τρόπο παραγωγής». Ή οικογένεια συγκεντρώνει «τίς πιό συντηρητικές Εννοιες πού ύπάρχουν» 11. Τέλος, ή Μίτσελ ΕξηγέΤ τή σχετική αύτονομία τής οικογένειας άπό τήν Ιστορία μέσα άπό τήν «βιοκοινωνική» τής μορφή 2 17

18 τή βασική σχέση μητέρα, πατέρας, παιδί πού ή Φάιρστοουν είχε θεωρήσει θεμελιακή. 2 αύτή τή σχέση, μέσα στήν οικογένεια «κατασκευάζεται κοινωνικά» τδ «άνθρώπινο ζώο», καί πρωτοδιαμορφώνεται ή άντρική κυριαρχία. Οί ά νατομι- κές διαφορές άνάμεσα στούς άντρες καί τις γυναίκες παίρνουν τό κοινωνικό τους νόημα μέσα άπό τή γενική έπανάληψη βασικών άντιδράσεων στήν μικρή παιδική ήλικία αύτό πού δ Φρόυντ όνόμασε οιδιπόδειο σύμπλεγμα. Ή Μίτσελ τόνισε τήν άξία τής ψυχανάλυσης γιά τή μελέτη «τής διαχωριστικής γραμμής άνάμεσα στό βιολογικό καί τδ κοινωνικό, πού έκφράζεται στήν οικογένεια» καί κατέληξε δτι: «Τό βιοκοινωνικδ γενικευμένο, τό Ιδεολογικό ά- χρονικό, τδ οικονομικό συγκεκριμένο, είναι δλα άλληλένδετα μ ενα περίπλοκο τρόπο. 'Η ψυχανάλυση, ή επιστημονική μέθοδος ερευνάς τοΰ πρώτου (τοΰ βιοκοινωινικοΰ) μπορεΐ νά άγνοηθεΐ δσο κι δ Ιπιστημονικός σοσιαλισμός γιά τήν κατανόηση τοΰ τελευταίου, τοΰ οικονομικού. Καί τά δύο χρειάζονται γιά νά προχωρήσουμε στήν κατανόηση τού Ιδεολογικού» 12, Ό ριζοσπαστικός φεμινισμός πού άντιπροσωπεύει ή Φάιρστοουν, τόνισε τό ρόλο τής οικογένειας γιά τόν καθορισμό τής φύσης τής κοινωνίας. Ή Μίτσελ προχώρησε αύτή τήν Εννοια άποδεικνύοντας δτι ή κοινωνία συγχρόνως σχηματίζει τήν οικογένεια. Άκόμα ή Μίτσελ μάς Εδειξε πόσο αύτά τά προβλήματα είναι βαβε ιά καί δύσκολα. Σ Ινα πράγμα δ μως ή σκέψη της διατήρησε τδν δυϊσμό πού χαρακτήριζε τήν σκέψη τής Φάιρστοουν. θεώρησε δτι ή οικογένεια χωρίζεται στίς Αντικειμενικές οίκο νομικές λειτουργίες (πού διαμορφώνει δ καπιταλισμός) καί τήν άντρική κυριαρχία δπως έκφράζεται στό οιδιπόδειο σύμπλεγμα) στή συνέχεια Εθεσε μιά ένδιάμεστ περιο/ή τό «Ιδεολογικό» δπου ή οικονομική καί ψυχολογική ζωή άλληλοεπιδροΰν. Αύτό δμως μειώνει σοβαρά τήν άξία αύτοΰ πού ή Μίτσελ ζητούσε στήν άρχή τοΰ βιβλίου της: «τή χρησιμοποίηση τού Ιπιστημονικοΰ σοσιαλισμού σάν μεθόδου Ανάλυσης τής ειδικής φύσης τής καταπίεσης (τών γυναικών)»,3. Περιορίζει τδν μαρξισμό στή μελέτη τής οικονομικής καί Ιδεολογικής δραστηριότητας, και; άποκλείει 18

19 άπό τήν μαρξιστική άνάλυση περιοχές τής ζωής πού είναι ζωτικές για τήν κατανόηση τής γυναικείας καταπίεσης και τής κοινωνικής ζωής γενικά τά συναισθήματα, τή σεξουαλικότητα, τή βρεφική καί παιδική ήλικία, τά ένστικτα τών δύο φύλων, καθώς καί «βιολογικές» διαδικασίες δπως τά γηρατειά, τήν Αρρώστια, καί τό θάνατο. Αντί νά επεκτείνει τόν μαρξισμό γιά νά χωρέσει αύτές τις περιοχές τής ζωής, (χρησιμοποιώντας τις Ανακαλύψεις τής ψυχανάλυσης), ή Μίτσελ άφησε τόν μαρξισμό στή παραδοσιακή του θέση καί εισήγαγε τήν ψυχανάλυση σάν συμπληρωματική κατηγορία πού άσχολεΐται μέ τά προβλήματα πού Αγνόησαν οί μαρξιστές. Ή θεωρία τής Μίτσελ κινδύνευε νά αναπαράγει τήν ίδια διάσπαση άνάμεσα στό σοσιαλισμό (οικονομία) καί τόν φεμινισμό (οικογένεια) πού ή ϊδια είχε κατακρίνει τόσο καλά. Άπό τήν πλούσια άνάλυση τής Μίτσελ γίνεται φανερό δτι ενα επαναστατικό κίνημα πού θέλει στά σοβαρά νά καταργήσει τήν άντρική κυριαρχία καί νά μετασχηματίσει τήν ψυχολογική ζωή πρέπει νά είναι πολύμορφο καί νά λειτουργεί σέ πολλά διαφορετικά έπίπεδα συγχρόνως. Ά ν δ μως ή σοσιαλιστική άνάλυση δέν έπαρκεΐ, τότε ποιές άρχές θά ένοποιήσουν ενα τέτοιο κίνημα; 19

20 I

21 Οικογένεια και οικονομία \ Σύμφωνα μέ τήν Φάιρστοουν, ή 'καταπίεση τών γυναικών καί ή κοινωνική διάσπαση άνάμεσα στήν ιδιαίτερη προσωπική έμπειρία καί στίς άνώνυμες κοινωνικές σχέσεις είναι καί τά δυο άποτελέσματα τής φυλετικής διαίρεσης έργασίας μέσα στήν οίκογένεια. Ή Φάιρστοουν θεωρεί τήν οικογένεια σάν βάση καί τήν πολιτική Εκονομία σάν εποικοδόμημα, άλλά δέν συνδέει αυτά τά δύο παρά μόνο άφηρημιένα, μέ τήν «ψυχολογία τής έξουσίας». Ένώ ή Μίτσελ τονίζει πόσο περίπλοκη είναι ή άλληλεπίδραση τών δύο, Ιπιμένει δτι ή οίκογένεια είναι μιά χωριστή σφαίρα (πού δρίζεται κοινωνικά σάν «φυσική») εξω άπδ τήν οικονομία καί βασικά εξηγεί τήν καταπίεση τών γυναικών, δπως καί ή Φάιρστοουν, μέ βάση τδν Αποκλεισμό τους άπδ τήν κοινωνική παραγωγή 14. Μ αύτόν τόν τρόπο, καί ή Μίτσελ καί ή Φάιρστοουν δέχονται τήν άντίληψη πού έχουν τά σύγχρονα σοσιαλιστικά κινήματα τοΰ διαχωρισμού άνάμεσα στήν οικογένεια καί τήν οικονομία. Μέ μιά τέτοια αντίληψη, δέν μπορεΐ νά γίνει κατανοητή ή σχέση άνάμεσα στήν οικογενειακή ζωή καί τήν υπόλοιπη κοινωνία. Ή αντίληψη τής οικογένειας καί τής οικονομίας σάν ξέχωρες περιοχές είναι χαρακτηριστική γιά τήν καπιταλιστική κοινωνία. 'Οταν λένε «οικονομία», ή Φάιρστοουν καί ή Μίτσελ έννοοΰν τή σφαίρα τής άνταλλαγής καί τής έμπορευματικής παραγωγής, τήν παραγωγή άγαθών καί ύπη- 21

22 ρεσιών πού πωλοδνται, καθώς καί τήν πώληση καί άγορά νους. Μέσα σ Ινα τέτοιο πλαίσιο, ή νοικοκυρά πού μαγειρεύει ενα φαγητό δέν άποτελιεϊ μιά οικονομική δραστηριότητα, έν άν τήν είχαν προσλάβει νά μαγειρέψει Ινα παρόμοιο φαγητό σ Ινα Ιστιατόριο, θά έκτελοδσε. Αύτή ή άντίληψη τοδ «οικονομικού» άποκλείει τήν δραστηριότητα μέσα στήν οικογένεια. "Ενας πολιτικός άγώνας τδν «οικονομικών τάξεων» θά απέκλειε τίς γυναίκες, έκτός μόνο άπό τό ρόλο τους σάν μισθωτές. Τά σοσιαλιστικά καί κουμμουνιστικά κιν/«ιατα στίς άναπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες Ιχουν κι αύτά δ- ρίσει τήν «οικονομία» μέ τόν ίδιο τρόπο. "Οταν μιλοδσαν γιά πολιτικό αγώνα άνάμεσα σέ «οικονομικές τάξεις», ούσιαστικά απέκλεισαν καί τήν οικογένεια καί τις νοικοκυρές άπό τήν έπαναστατική πολιτική. Ή ιστορική σοσιαλιστική άντίληψη βασίζεται σέ μιά σημαντική άλήοεια γιά τήν καπιταλιστική κοινωνία. Ή τά- 5η τών καπιταλιστών Ιχει όργανώσει τό μεγαλύτερο μέρος τής ύλικής παραγωγής σάν σύστημα παραγωγής έμπορευμάτων καί Ανταλλαγής. Άκόμα Ιχει όργανώσει τίς περισσότερες μορφές έργασίας σάν μισθωτή έργασία δηλ. σάν εμπόρευμα. Πληρώνοντας τόν εργάτη λιγότερο άπό τήν ά ξια πού αότός παράγει, ό καπιταλιστής παίρνει υπεραξία, τόν άπλήρωτο χρόνο έργασίας. Ή ύπεραξία είναι ή κοινωνική βάση γιά τήν δπαρξη τής καπιταλιστικής τάξης. Ή σφαίρα δπου ή ύπεραξία παράγεται καί πραγματοποιείτο* (ή «οικονομία») καθορίζει τίς επιταγές τής κοινωνίας σάν σύνολο.ή οικογένεια στήν καπιταλιστική κοινωνία άλλαζε καθώς άλλαζαν καί οί άνάγκες πού γεννιόνταν στή σφαίρα τής παραγωγής ύπεραξίας οι άνάγκες τών καπιταλιστών. Έφ δσαν ή σφαίρα αύτή είναι όργανωμένη μέ τή μισθωτή έργασία, τότε ή καταστροφή τοδ συστήματος τής μισθωτής έργασίας είναι κεντρικός καί καθοριστικός στόχος τοδ έπαναστατικοδ κινήματος σέ μιά καπιταλιστική χώρα. Αύτή 8- μως ή δουλειά δέν γίνεται μόνο μέσψ τών μισθωτών Ιργατών, οδτε έξαντλεΐ τούς σκοπούς ένός Ιπαναστατικοδ κινήματος. Ή όργάνωση τής παραγωγής στήν καπιταλιστική κοινωνία στηρίζεται στήν δπαρξη μιβς δρισμένης μορφής οί- 22

23 -/.ογενειακής ζωής. Τό σύστημα τής μισθωτής έργασίας κοινωνικοποίησε τήν παραγωγή στόν καπιταλισμό, άλλά στηρίχτηκε στήν κοινωνικά Αναγκαία άλλά ιδιωτική έργασία τών νοικοκυρών καί τών μητέρων. Τό μεγάλωμα τών παιδιών τό καθάρισμα, ή μπουγάδα, ή συντήρηση τής περιουσίας, ή ετοιμασία τοϋ φαγητοΰ, ή καθημερινή φροντίδα ύγιεινής, ή αναπαραγωγή κ.λ.π., άποτελοϋν Ινα συνεχή κύκλο έργασίας Απαραίτητης γιά τή διατήρηση τής ζωής σ αύτή τήν κοινωνία. Μ αμ } τήν Ιννοια ή οικογένεια είναι αναπόσπαστο μέρος τής οικονομίας στόν καπιταλισμό. Άλλωστε, οί λειτουργίες πού έκτελοϋν αύτή τή στιγμή οί νοικοκυρές καί μητέρες Θά είναι έξ ίσου Απαραίτητες καί σέ μιά σοσιαλιστική αοινωνία, δπως καί πολλές μορφές ύλικής παραγωγής πού τώρα γίνονται άπό τή μισθωτή έργασία. "Ενα σοσιαλιστικό κίνημα πού φιλοδοξεί νά παίξει τό ρόλο του στήν δργάνωση τής κοινωνίας πρέπει νά δώσει βάρος σ δλες τις μορφές τής κοινωνικά Αναγκαίας έργασίας, κι 8χι μόνο στή μορφή (μισθοιτή έργασία) πού κυριαρχεί στόν καπιταλισμό. Ό Μάρξ μάλλον έννοοϋσε τήν πλατύτερη Ιννοια τής οικονομίας δταν, στήν εισαγωγή τής «Κριτικής τής πολιτικής οίκονομίας», δρισε τήν «οίκονομιχή δομή» σάν τήν «Αληθινή βάση» τής κοινωνίας. Ή «οικονομική δομή», Ιγραψε, ήταν «όλόκληρο τό σύνολο τών κοινωνικών σχέσεων πού λειτουργούν γιά τήν κοινωνική παραγωγή τής ζωής». Αύτή ή αντίληψη τής οίκονομικής δομής πρέπει νά περιλαμβάνει τήν οικογένεια, κι αύτό θά γινόταν Απόλυτα ξεκάθαρο σέ έποιαδήποτε άνάλυση μιας προκαπιταλιστικής κοινωνίας 1ε. Στήν προκαπιταλιστική κοινωνία ή οίκογένεια είχε λειτουργίες παρόμοιες μέ τις σημερινές δπως τήν Αναπαραγωγή, τή φροντίδα τών Αρρώστων καί τών γέρων, τήν προστασία, τή συντήρηση τής προσωπικής περιουσίας, τή ρύθμιση τής σεξουαλικότητας,καθώς καί τίς βασικές μορφές τής ύλικής παραγωγής πού ήταν Απαραίτητες γιά τή διατήρηση τής ζωής. Υπήρχαν μορφές οίκονομικής δραστηριότητας πού δέν βασίζονταν στήν οίκογενειακή μονάδα δπως ή κατασκευή δημοσίων Ιργων, καί ή έργασία σέ κρατικά δρυχεΐα ή βιο 23

24 μηχανίες. Αύτές δμως δέν συγκρίνονται σέ Ικταση ή σπουδαιότητα μέ τήν Αγροτική γεωργία, έργασία βασισμένη σέ κάποιο, μορφή οικογένειας, ή στό χωρώ προέκταση μιας ή πολλών οικογενειών. Στίς περισσότερες «πρωτόγονες» κοινωνίες έκεΐ δπου ή παραγωγή είναι λιγότερο Αναπτυγμένη κοινωνικά ή υλική Αναγκαιότητα τής οικογένειας, δ ρόλος της στή διατήρηση τής ζωής, ήταν τεράστια. Πέρα άπό τήν έξάρτηση τών παιδιών, οί ένήλικες στήν «πρωτόγονη» κοινωνία δέν είχαν άλλη έπιλογή παρά νά βασιστούν στήν συνεργασία τής οικογένειας καί ιδιαίτερα στή φυλετική διαίρεση τής έργασίας. Ή διαίρεση αύτή, Αναθέτοντας καθήκοντα μόνο 'στό Ινα ή στό άλλο φύλο, έξασφάλιζε τήν Α μοιβαία τους έξάρτηση. Σέ τέτοιες κοινωνίες οί χήρες, χά ορφανά καί οί έργένηδες Αντιμετωπίζουν τήν περιφρόνηση ή τόν οίκτο σάν τις μάγισσες ή τούς άνάπηρους: ή έπιβίωσή τους είναι πάντα Αμφίβολη 16. Μόνο στόν καπιταλισμό ή υλική παραγωγή όργανωμένη μέ' τήν μισθωτή έργασία καί οί μορφές παραγωγής πού γίνονται μέσα στήν οικογένεια έχουν διαχωριστεί Ιτσι ώ στε συγκαλύπτεται ή οικονομική, λειτουργία τής οικογένειας. Καί ή Φάιρστοουν καί ή Μίτσελ άντιπαραθέτουν τις «φυσικές» λειτουργίες τής οικογένειας μέ τόν περισσότερο «Ανθρώπινο» κόσμο τής κοινωνικής παραγωγής. Άλλά ή σεξουαλικότητα καί ή Αναπαραγωγή, δπως παραγωγή τροφής καί στέγης, είναι βασικές μορφές «οικονομικής» ή ύλικής Αναγκαιότητας σέ κάθε κοινωνία. Μόνο μέ τήν έμφάνιση τοϋ καπιταλισμού ή «οικονομική» παραγωγή θεωρήθηκε σάν «Ανθρώπινη» σφαίρα Ιξω άπό τή «φύση». Πριν Από τόν καπιταλισμό, ή ύλική παραγωγή θεωρούνταν, δπως καί ή σεξουαλικότητα καί ή Αναπαραγωγή, «φυσική» άκριβώς δηλ. αύτό πού οί άνθρωποι είχαν κοινό μέ τά ζώα. Άπό τήν Α ποψη τής κυρίαρχης κουλτούρας στίς προηγούμενες κοινωνίες, αύτό που ξεχώριζε τήν Ανθρωπότητα δέν ήταν ή παραγωγή, άλλά ή κουλτούρα, ή θρηιβκεία, ή πολιτική, ή κάποιο άλλο ύψηλό ιδανικό πού πραγματοποιούνταν χάρη στό δ- περπροϊόν πού προερνόταν Από τήν ύλική παραγωγή. Στήν Αρχαία Ελλάδα, γιά παράδειγμα, ή έργασία τών γυναικών 24

25 καί τών σκλάβων μέσα στο νοικοκυριό δημιουργούσε τήν ύ- λική βάση γιά νά μπορούν οί άρσενικοί πολίτες νά συμμετέχουν στόν «Ιλεύθερο» καί «δημοκρατικέ» κόσμο τής πόλης. Ή πολιτι-κή διαχώριζε τήν άνθρώπινη ζωή άπό τήν ζωώδη ύπαρξη τών γυναικών καί τών σκλάβων. Μέ παρόμοιο τρόπο, στη μεσαιωνική Εύρώπη, τό ύπερπροί'όν άπδ τις άγροτικές οικογένειες στήριζε τις θρησκευτικές καί άριστοκρατικές τάξεις πού μαζί καθόριζαν τούς σκοπούς καί τδ νόημα όλόκληρης τής κοινωνίας. Οί δουλοπάροικοι στούς άγροΰς θεωρούνταν ζώα* γινόταν άνθρωποι μόνο βταν άποκτορδσαν ψυχή, δηλ. συμμετείχαν στή θρησκεία. Πριν άπδ τδν καπιταλισμό ή οικογένεια ήταν συνδεμένη με «φυσικές» διαδικασίες δπως τδ φαγητό, τόν υπνο, τή σεξουαλικότητα, τήν Α τομική καθαριότητα, μέ τδν πόνο τής γέννας τής Αρρώστιας καί τοΰ θανάτου, άλλά καί μέ τήν διαρκή άναγκαιότητα τής σκληρής δουλειάς. Αύτή άκριβώς ή σύνδεση τής οικογένειας μέ τίς πιό βασικές καί άπαραίτητες υλικές διαδικασίες, τής εδωσε μιά Ιννοια άναχρονιστικότητας καθώς ή κοινωνία άναπτυσσόταν. Ιστορικά, ή οικογένεια έμφανίζεται νά συγκρούεται ιμέ τήν κουλτούρα, τήν έλευθερία, καί δλα δσα α νυψώνουν τήν άνθρωπότητα πάνω άπδ τδ Ιπίπεδο τής κατάστασης τών ζώων. Ή σύνδεση τών γυναικών μ αύτόν τδν χώρο ήταν σίγουρα μιά άπδ τις πρώτες καί πιδ Ιπίμανες πηγές τής άντρικής κυριαρχίας καί τοΰ μίσους γιά τις γυναΐ- 17 λει, Ό καπιταλισμός στήν πρώτη του άνάπτυξη διαχώρισε τόν έαυτό του άπδ τίς προηγούμενες κοινωνίες μέ τήν μεγάλη ηθική καί πνευματική άξία πού Ιδωσε στήν έργασία γιά τήν παραγωγή έμπορευμάτων. Αύτή ή νέα έκτίμηση, γιά τήν παραγωγή, ένσωματωμένη στήν Ιννοια τής ιδιωτικής περιουσίας καί στήν προτεσταντική Ιννοια τής «Αποστολής», Ικανέ τήν τότε άστική τάξη νά δώσει ύψηλή άξία στήν οικογένεια, μιά καί ή οικογένεια ήταν ή βασική μονάδα παραγωγής. Στή φεουδαρχική κοινωνία οί «προσωπικές» σχέσεις τής άριστοκρατίας ήταν συχνά βεβιασμένες καί αύστηρά κανονισμένες. Απ τήν άλλη μεριά ή οικιακή ζωή τών μαζών παράμενε ιδιωτική καί Απαρατήρητη, άκόμα καί 25

26 γιά τήν έκκλησία. Στήν άρχή τοΰ καπιταλισμοί» Αναπτύχθηκε Ινας ψηλός βαθμός συνείδησης σχετικά μέ τήν έσωτεριν.ή ζωή τής οικογένειας καί μιά σειρά άπό περίπλοκους κανόνες καί έπιταγές πού κυβερνούσαν τήν οικογενειακή ζωή. Αύτό Ιφερε μιά πρόοδο καί συγχρόνως μιά Οπισθοδρόμηση στή θέση τών γυναικών. Άπ τή μι& μεριά, οί γυναίκες καθηλώθηκαν περισσότερο άπό ποτέ στήν οικογενειακή μονάδα- άπ τήν &λλη, τό γόητρο τής οικογένειας ήταν ψηλό δ σο ποτέ άλλοτε. Δέν ύπήρχε δμως άκόμα ή βάση γιά τήν φεμινιστική άντίληψη δτι οί γυναίκες στήν οικογένεια ή ταν εξω άπό τήν οικονομία. Οπως καί στήν προκαπιταλιστική κοινωνία, σ όλόκληρη τήν καπιταλιστική Ιστορία, ή οικογένεια ήταν ή βασική μονάδα τής «οίκονομικής» παραγωγής δχι μόνο δ «μισθωτός» πατέρας, άλλά δλόκληρο το νοικοκυριό. Άπό τή μιά μεριά ύπήρχε τεράστια διαίρεση έργασίας μέσα στήν οικογένεια στή βάση τοΰ φύλου, τής ήλικίας καί τής θέσης μέσα στήν οικογένεια. Άπό τήν άλλη δμως δέν ύπήρχε καμιά διαίρεση άνάμεσα στήν οίζογέ«*«. καί τόν κόσμο τής παραγωγής εμπορευμάτων, τουλάχιστον δχι πριν άπό τόν δέκατο Ινατο αίώνα. Σίγουρα ύ παρχε άποκλεισμός τών γυναικών άπό τίς λίγες «δημόσιες» δραστηριότητες πού υπήρχαν π.χ. άπό τό στρατό. Άλλά ή αίσθηση πού είχαν αύτές οί ίδιες δτι ήταν «ίξω» άπό τήν πλατιά κοινωνία ήταν βασικά περιορισμένη άπό τό γεγονός βτι ή κοινωνία άποτελοΰνταν κυρίως άπό οικογενειακές μονάδες μέ βάση τή σκόρπια άτομική παραγωγική περιουσία. Άκόμα, οί γυναίκες είχαν Ινα ρόλο σεβαστό μέσα στήν οικογένεια, μιά καί ή οικιακή έργασία τοΰ νοικοκυριοϋ ήταν τόσο ξεκάθαρο κομμάτι τής παραγωγικής δραστηριότητας τής οικογένειας σάν σύνολο. Ή γενική δμως τάση τής καπιταλιστικής άνάπτυξης είναι νά κοινωνικοποιήσει τίς βασικές διαδικασίες τής παραγωγής έμπορευμάτων νά άποσπάσει τήν έργασία άπό τά χέρια τής κάθε μιας οικογένειας, καί νά τήν συγκεντρώσει σέ συγκροτήματα μεγάλης κλίμακας. 'Ο καπιταλισμός είναι ή πρώτη κοινωνία στήν ίστορία πού κοινωνικοποίησε τήν παραγωγή σέ μεγάλη κλίμακα. 26

27 Μέ τήν Ανοδο τής βιομηχανίας, δ καπιταλισμός «χώρισε» τήν ύλική παραγωγή στήν κοινωνικοποιημένη μορφή της (χώρος παραγωγής Εμπορευμάτων) καί στήν Ατομική έργασία πού Ικαναν κύρια οί γυναίκες μέσα στδ σπίτι. Σ αύτή τή μορφή ή άντρική κυριαρχία πού υπήρχε πολύ πριν Απδ τδν καπιταλισμό, καθιερώθηκε σαν μέρος τοΰ καπιταλιστικού συστήματος παραγωγής. Αυτός δ «διαχωρισμός» Ανάμεσα στήν κοινωνικοποιημένη έργασία τής καπιταλιστικής έπιχείρησης καί στήν ιδιωτική εργασία τών γυναικών στό σπίτι, συνδέεται στενά μέ τόν δεύτερο «διαχωρισμό» άνάμεσα στδν προσωπική μας ζωή καί τή θέση μας στήν κοινωνική διαίρεση έργασίας. 'Οσο ή οικογένεια ήταν παραγωγική μονάδα βασισμένη στήν ιδιωτική περιουσία, τά μέλη της θεωροΰσαν τήν οίκιακή ζωή καί τίς «προσωπικές» τους σχέσεις ριζωμένες στήν Αμοιβαία τους έργασία. Άπό τότε ομως πού Αναπτύχθηκε ή βιομηχανία, ή προλεταριοποίηση στέρησε τά περισσότερα Ατομα (ή οικογένειες) άπό τήν ιδιοκτησία παραγωγικής περιουσίας. Τό άποτέλεσμα ήταν δτι ή «δουλειά» καί ή ζωή διαχωρίστηκαν ή προλεταριοποίηση ξεχώρισε τόν έξωτερικό κόσμο τής άλλοτριωμένης έργασίας άπό τόν έσωτερικό κόσμο τών προσωπικών αίσθηιμάτων. "Οπως ή καπιταλιστική ά- νάπτυξη γέννησε τήν έννοια τής οικογένειας σάν χώρο έξω άπό τήν οίκονομία, Ιτσι δημιούργησε καί τήν «χωριστή» σφαίρα τής προσωπικής ζωής, πού φαινομενικά δέν Ιχει καμμιά σχέση μέ τόν τρόπο παραγωγής. Αύτή ή έξέλιξη ήταν μιά μεγάλη κοινωνική πρόοδος. ΤΗταν τό άποτέλεσμα τής κοινωνικοποίησης τής παραγωγής πού πέτυχε δ καπιταλισμός καί ή συνεπαγόμενη μείωση τοΰ κοινωνικά Αναγκαίου χρόνου έργασίας καί ή αύξηση τοϋ χρόνου πού περνοΰμε Ιξω άπό τήν παραγωγή. Σ δλόκληρη τήν ιστορία, οί προσωπικές σχέσεις καί ή πνευματική καλλιέργεια περιορίζονταν στις προνομιούχες τάξεις καί στούς καλλιτέχνες, τούς αύλικούς καί Άλλους πού έκτελοδσαν τις λειτουργίες τής συζήτησης, τών έρωτικών συναντήσεων, τής αύτο-άνάλυσης καί τής σωματικής καί πνευματικής Αγωγής 27

28 σύμφωνα.μέ πολύ Ανεπτυγμένους κοινωνικά παραδεκτούς κώδικες συμπεριφοράς. Στόν καπιταλισμό δμως ή πρακτική τής προσωπικής Ανάπτυξης Ιχει γίνει κτήμα τών μαζών, Αν καί Ιχει διαφορετικό νόημα για. Άντρες καί γιά γυναίκες, καί για τα διάφορα στρώματα τοΰ προλεταριάτου, "Ενα μεγάλο νόημα αύτής τής Αναζήτησης γιά προσωπικό νόημα γίνεται μέσα αττ.ν οικογένεια, καί αϊτός είναι Ινας λόγος πού ή οικογένεια διατηρείται παρόλο πού πολλές προηγούμενες λειτουργίες της Ιχουν έξασθενίσει. Τό ιδιαίτερο χαρακτηριστικό αύτής τής Αναζήτησης είναι ό ύποκειμενισμός της ή αίσθηση τοΰ Ατόμου, μόνου, εξω. άπό τήν κοινωνία, χωρίς σταθερή αϊσθηση τής θέσης του σέ καποιο σχήμα μέ λογική τάξη. Ή Αναζήτηση αύτή γίνεται σέ μιά νέα τεράστια κοινωνική περιοχή γνωστή σάν «προσωπική» ζωή, καί πού ή σχέση της μέ τήν ύπόλοιπη κοινωνία είναι τόσο άσαφής καί σκοτεινή δσο καί ή σχέση τή; οικογένειας μαζί της. Τόν 19» αίώνα ή οικογένεια μελετιόταν άκόμα σέ κλάδους δπως ή πολιτική οικονομία καί ή ήθική. Στόν εικοστό αιώνα Ιχει δημιουργήσει δικές της «Ιπιστήμες» δπως τ-νν ψυχανάλυση καί τήν ψυχολογία. Άλλά ή ψυχολογία καί ή ψυχανάλυση διαστρεβλώνουν τήν κατανόηση μας γιά τήν προσωπική ζο>ή, Θεωρώντας δεδομένο δτι αύτή ύπάγεται σέ δικούς της Ισωτερικούς νόμους (γιά παράδειγμα, ή ψυχοσεξουαλική δυναμική τής οικογένειας, οε «νόμοι» τοΰ μυαλοΰ ή τών «διαπροσωπικών σχέσεων») καί δχι σέ νόμους πού κυ ερνοΰν όλόκληρη τήν κοινωνία. Ένθαρύνουν τήν Αντίληψη δτι ή συναισθηματική ζωή σχηματίζεται μόνο μέσα Απ τήν οικογένεια κι δτι ή Αναζήτηση τής εύχυχίας πρέπει νά περιορίζεται στίς «προσωπικές» μας σχέσεις, Ιξω άπό τή «δουλειά» ή τό «ρόλο» μας στήν κοινωνική διαίρεση Ιργασίας. Έ τσ ι, ή διχοτόμηση πού τό γυναικείο κίνημα Αντιμετώπισε στήν άρχή Ανάμεσα στήν «οικογένεια» καί τό «πολιτικό», καί άνάμεσα στήν «οίκογένεια»και τήν «οικονομία» είναι μιά διχοτόμηση πού Ιχει τις ρίζες της στή δομή τής καπιταλιστικής κοινωνίας. 28

29 Καί οί τρεις συγγραφείς έκφράζουν αύτή τή διχοτόμηση, καθώς καί οί τρεις προσπαθούν νά τήν ξεπεράσουν. Τό μίσον γιά το ξεπέρασμά της είναι ή αντίληψη τής οικογένειας σάν Ινα ιστορικά διαμορφωμένο μέρος τοϋ τρόπου παραγωγής. Ή άνάπτυξη τοΰ καπιταλισμού άπομόνωσε τήν οικογένεια άπδ τήν κοινωνικοποιημένη παραγωγή καί δημιούργησε μιά ιστορικά νέα σφαίρα προσωπικής ζωής γιά τίς μάζες. Ετσι ή οικογένεια Ιγινε δ κυριδτερος χώρος στήν κοινωνία, οπού τδ συγκεκριμένο άτομο έκτιμάται «γιαυτδ πού είναι». Αύτή ή διαδικασία, τδ «Ιδιωτικό» συμπλήρωμα τής βιομηχανικής άνάπτυξης, ξέκοψε ριζικά τις γυναίκες άπδ τούς άντρες καί Ιδωσε καινούργιο νόημα στήν άντρική κυριαρχία. Οί νοικοκυρές καί οί μητέρες συνέχισαν τήν παραδοσιακή τους παραγωγή - νοικοκυριό, ανατροφή τδν παιδιών κλπ. άλλά ή έργασία τους ύποτιμήθηκε ξ αιτίας τής Απομόνωσής της άπδ τήν κοινωνικοποιημένη παραγωγή τής υπεραξίας. Εκτός άπ αύτό, οί νοικοκυρές καί μητέρες άπόκτησαν νέες ευθύνες: τή συντήρηση τοϋ συναισθηματικού καί ψυχολογικού χώρου τών προσωπικών σχέσεων. Γιά τίς γυναίκες μέσα στήν οικογένεια, ή «δουλειά» καί ή «ζωή» δέν ήταν χωριστά, άλλά Ινα μπλεγμένο σύνολο. Ό συνδυασμός αύτών τών μορφών Ιργασίας δημιούργησε τδν Ιδιαίτερο χαρακτήρα τής γυναικείας Ιργασίας μέσα στήν οικογένεια στό σύγχρονο καπιταλισμό. Ή παρακάτω έξέταση είναι μιά προσπάθεια νά άντιληφθοδμε τή σύγχρονη ιστορία τής οί-κογένειας σάν κομμάτι τής ιστορίας τοΰ καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής. Περιγράφει δύο σχετικές ιστορικές μεταβολές: τήν ΙξαίφΑνιαη τής Ατομικής παραγωγικής ιδιοκτησίας σάν βάση τής οικογένειας γιά τις μάζες τών Ανθρώπων, -καί τήν έμφάνιση I- νός χώρου προσωπικής ζωής ποί» φαινομενικά είναι άσχετος μέ τήν «οικονομία» καί τήν «παραγωγή». Οί ίστορικοί τής οίκογένειας στήν Εύρώπη καί τις Η νωμένες Πολιτείες συγκέντρωσαν τήν προσοχή τους στούς 29

30 εσωτερικούς θεσ^αούς τής οικογένειας τους νόμους τοΰ γάμου, τής κληρονομιάς καί τοο διαζύγιου, τίς κοινωνικές σχέσεις τής ήλικίας καί τοΰ φύλου. Ή Ιμφαση πού Ιδωσαν ήταν τυπική καί νομικιστική. Οί πιό σπουδαίες θεωρίες τους τόνιζαν τήν άργή, σχεδόν ανεπαίσθητη, έξέλιξη τής έσωτερικής δομής τής οικογένειας άπό τήν «πλατεία» στην «πυρηνική» οίκογένεια. Απ αύτή τήν άποψη, ή φαινομενική άδράνεια τής οικογένειας έρχόταν σέ Ιντονη άντίθεση μέ τις συνεχείς άναταραχές τής πολιτικής καί οικονομικής ιστορίας άντίθεση πού Ινισχύει τήν άποψη δτι «ιστορία» είναι ό χώρος τής πολιτικής καί τής οικονομίας, Ινώ ή οικογένεια περιορίζεται στή «φύση». Αντίθετα, έγώ προσπάθησα νά δώ τήν οίκογένεια σαν άναπόσπαστο κομμάτι μιάς κοινωνίας πού άλλάζει συνεχώς καί συνολικά. Συγκέντρωσα τήν προσοχή μου στή συνεχώς μεταβαλλόμενη κοινωνική βάση τής οίκογένειας σάν κομμάτι τής οργάνωσης τής παραγωγής. Στή φεουδαρχία οί δεσμοί συγγένειας είχαν τεράστια σημασία, άλλά ή βασική οικονομική μονάδα ήταν τό φέουδο ή ή οικονομία τοΰ χωριού. Μέ τήν άρχή τοΰ καπιταλισμού, ή άστική τάξη, ύπερασπ'ίζοντας τήν άτομική παραγωγική ιδιοκτησία ένάντια στούς φεουδαρχικούς δεσμούς καί περιορισμούς, δημιούργησε τήν καινούργια έννοια τής οικογένειας σάν άνεξάρτητης οικονομικής μονάδας μέσα στήν οικονομία τής άγοράς. Πίσω άπό τήν «άνακάλυψη» τής οικογένειας στήν άρχή τής σύγχρονης περιόδου βρίσκεται ή άστική Ιννοια τής Ατομικής παραγωγικής περιουσίας. Αότό τό φαινόμενο1περιγράφει ό Φίλιπ Άριες στό «Ή παιδική ήλικία στούς αιώνες»,8. Ή Ιδεολογία δτι ή οίκογένεια είναι «άνεξάρτητος» ή «Ιδιωτικός» θεσμός, βασίζεται στήν άτομική παραγωγική Ι διοκτησία, είναι άντίστοιχη μέ τήν άντίληψη δτι ή «οικονομία» είναι μιά ξεχωριστή περιοχή, πού δ καπιταλισμός μετά άπό αιώνες «άπελευθέρωσε» άπό τούς φεουδαρχικούς περιορισμούς, τούς Ιθιμικούς νότιους, καί τήν κρατική καί έκκλησιαστική Ιπέμβαση. 'Ο Προτεσταντισμός, κάνοντας τήν οικογένεια έπϊκεντρο θρησκευτικής πίστης, ένίσχυσε αύτή τήν άντίληψη. 30

31 Στά πρώτα στάδια τοΰ βιομηχανικού καπιταλισμού ή οικογένεια παράμεινε παραγωγική μονάδα, είτε μέ τδ σύστημα τής παραγωγής, είτε μέ τήν είσοδο δλόκληρης τής οίκογένειας στίς πρώτες βιοτεχνίες. Άλλά μέχρι τδν δέκατο ένατο αίώνα τά Ιργοστάσια είχαν εξαφανίσει πολλές ά πδ τις παραγωγικές λειτουργίες τής οίκογένε ιας. Ή αστική οικογένεια περιορίστηκε στή διατήρηση καί μεταβίβαση τής καπιταλιστικής περιουσίας, Ινώ ή παραγωγική λειτουργία τής προλεταριακής οικογένειας ήταν ή άναπαραγωγή τής έργατικής δύναμης. "Ετσι, μέσα άπδ τήν οικογένεια, ή κάθε τάξη άναπαρήγαγε τή δική της ταξική λειτουργία. Ποιά άντίληψη είχε ή προλεταριακή οικογένεια γιά τδν εαυτό της μετά άπδ τή στέρηση τής ιδιωτικής παραγωγικής περιουσίας της; Γιά νά άπαντήσω σ αύτδ τδ έρώτημα προσπάθησα νά περιγράφω τήν επέκταση τής προσωπικής ζωής γιά τις μάζες τδν δέκατο ένατο καί εικοστό αίώνα. "Ενα μέρος αύτής τής διαδικασίας άρχίζει άπδ τήν ιστορία τής οικογένειας. Ή Ιξέλιξη τής άστικής οικογένειας έδωσε δθηση στδν ά- τομικισμό, τήν αύτοσυνείδηση, καί μιά καινούργια ένασχόληση μέ τίς οίκιαικές σχέσεις. Ό άστικδς άτομικιαμδς δμως είναι άδιάρηκτα δεμένος μέ τήν άτομική Ιδιοκτησία τών μέσων παραγωγής καί τδν οικονομικό άνταγωνισμό. Μέ τήν έξέλιξη. τής βιομηχανίας, δ άτομικισμδς άρχίζει νά στρέφεται ένάντια στδν ίδιο τδν καπιταλισμό μέ κινήματα, δπως δ ρομαντισμός καί δ ουτοπικός σοσιαλισμός. Αύτά δμως τά κινήματα, παρέμειναν μικροαστικά στό βαθμό πού βασίζονταν στό ξεπερασμένο Ιδανικό τής Ατομικής ιδιοκτησίας. Διακήρυσσαν τήν ένότητα τής «προσωπικής» καί της παραγωγικής ζωής σέ αύτόνομες συνεταιριστικές οικονομικές μονάδες, πού ϊμοιαζαν πολύ μέ τήν άρχική άστική οίκογένεια. Μέχρι τδν εικοστό αίώνα, δ χώρος τής «προσωπικής» ζωής έμφα,νίστηκε στό ϊδιο τδ προλεταριάτο. Μιά καί δέν ύπήρχε 2να πολιτικό κίνημα πού θά ήθελε νά άλλάξει καί τήν προσωπική ζωή καί τήν παραγωγή, ή προσωπική ζωή χαρακτηρίστηκε άπδ τδν ύποκειμενισμό της - τήν άναζήτηση μιάς προσωπικής ταυτότητας Εξω άπό τήν κοινωνική 31

32 διαίρεση Ιργασίας. Μήν έχοντας νά όπερασπίσει τήν Ατομική Ιδιοκτησία δ σύγχρονος Ατομικισμός προβάλλει έναν έ αυτό πού τόν τοποθετεί σέ μιά «αύτόνομη» περιοχή Ιξω ά πό τήν κοινωνία. Αύτή ή καινούργια έμφαση στά προσωπικά αισθήματα καί τίς έσωτερικές άνάγκες, τό «κεφάλι μας- ή τό «στύλ ζωής» μας, γιά νά χρησιμοποιήσουμε σύγχρονες έκφράσεις, άπ τή μιά Ανανεώνει τό νόημα τής οικογενειακής ζωής καί συγχρόνως άπειλεΐ νά τήν τινάξει στόν άέρα. Ή κατανόηση τής οικογένειας σάν κομμάτι τής Ανάπτυξης τοδ καπιταλισμού θά μας βοηθήσει νά βρούμε τήν συγκεκριμένη ιστορική διαμόρφωση τής Αντρικής κυριαρχίας. Αύτό, μέ τή σειρά του, θά μάς βοηθήσει να τήν χτυπήσουμε. Ή καθιέρωση τής άτομι-κής παραγωγικής ιδιοκτησίας σά βάση τοΰ Αστικού νοικοκυριού σήμαινε δτι ή κοινωνία όργανώθηκε σέ χωριστά νοικοκυριά, πού στό καθένα κυβερνούσε ενας πατέρας (ή παπούς). ΣτΙς δημοκρατικές διακηρύξεις τών άστικών έπαναστάσεων, κάθε ύπεράσπιση τών φυσικών δικαιωμάτων ή τής Ατομικής έλευθερίας θεωρούσε δεδομένο δτι ό (Αρσενικός) άρχηγός τοϋ σπιτιού έκπροσωπεΐ τις γυναίκες, τά παιδιά καί τούς ύπηρέτες τοδ νοικοκυριού. Μέ τόν ίδιο τρόπο οί γυναίκες είναι Αόρατες γιά τήν άστική έξύψωση τής «άτομικής Ιδιοκτησίας» ή τοΰ «μικροκτηματία» δ πραγματικός «μικροκτηματίας» δμως στηρίζεται στή συλλογική έργασία τοϋ νοικοκυριού. Ή!μφάνιση τής προσωπικής ζωής Ιδωσε στούς άντρες μιάν αίσθηση αύτοεπιβεβαίωσης καί άτομικής μοναδικότητας. Γιά τις γυναΐχες Ιπιφύλαξε τόν νέο κόσμο τών παιδιών, τής συναισθηματικής ευαισθησίας καί συμπόνιας, πού περιλαμβάνεται στή «σφαίρα» τής γυναίκας: τήν οικογένεια. Ή προσωπική ζωή μοιάζει νά έξβλίσσεται σέ κάποιο ιδιωτικό ψυχολογικό χώρο Ιξω άπό τήν κοινωνία. Τό γυναικείο κίνημα, μέ τήν κριτι κή τής Αντρικής κυριαρχίας καί τής οίκογένειας, Ιχει καταδείξει τόν έπαναληπτικό καί κοινωνικό της χαρακτήρα. Ό κοινωνικός χώρος τής προσωπικής ζωής είναι ή σύγχρονη οίκογένεια δπου οί άντρες χαϊ οί γυναίκες μοιράζονται τόσα, άλλά καί δπου είναι τό- 32

33 cro βαθιά ριζωμένος δ ανταγωνισμός τους. Σ αύτή τήν κοινωνία, ή οικογένεια είναι μιά σημαντική ύλική βάση τοΰ υποκειμενισμοο κα.ί γενικά τής ψυχολογικής ζωής. "Αν μπορέσουμε νά τή δοΰμε συγχρόνως καί σάν κομμάτι τής «οικονομίας», θά κάνουμε Ινα βήμα πρός τήν κατανόηση τής σχέσης άνάμεσα στήν έσωτερική συναισθηματική μας ζωή καί τήν καπιταλιστική άνάπτυξη. 3 33

34

35 3 Καπιταλισμός και οικογένεια Στή σύγχρονη έποχή, οί έπίσημες συγγενικές σχέσεις στην Εδρώπη καί τ'ις ΗΠΑ χαρακτηρίζονται από μια γενική τάση διάλυσης. Στή φεουδαρχική κοινωνία ή συγγένεια ήταν μέρος τού συστήματος τής οικογένειας. Ή Αρχουσα Αριστοκρατία ήταν όργανωμένη σαν σειρά Από <(νοικοκυριά» ή οικογένειες, Ινώ στήν Αγροτική οικονομία τού χωριού έπιζοΰσαν προ-φεουδαρχικά κατάλοιπα φυλών. Ή Α- ριστοκρατία τόνιζε τή σημασία τοδ «αίματος» καί τού οικογενειακού δέντρου. Αντίθετα ή άστική τάξη διακήρυττε δτι κάθε γιός μπορεΐ να σχηματίσει δική του οικογένεια. Ή Α στική Ιπανάσταση Αντιπροσώπευε τή νίκη «τή ς ο ικογένειας έναντι ον τ ο Ο οικογενειακοί! όνόματος»19. Μέ τήν Ανάπτυξη τοϋ βιομηχανικού καπιταλισμού τόν δέκατο Ινατο καί εικοστό αιώνα ή άνδροκρατούμενη άστική οικογένεια Αρχισε νά διασπάται' ή οικογένεια κατάντησε νά είναι τά συγκεκριμένα μέλη της, μαζί μέ τις γυναίκες καί τά παιδιά. Μαζί μέ κάθε φάση διάλυσης έρχόταν καί μιά καινούργια Απόπειρα σύνθεσης: για τούς Αστούς ύπήρχε ή «πατριαρχική» ή «πυρηνική» οικογένεια, για τό προλεταριάτο ή «προσωπική ζωή». Σ αυτό τό κεφάλαιο περιγράφω τή Θέση πού κατείχε ή οικογένεια στήν άστική κοσμοθεωρία. Κάθε καινούργια Αρχουσα τάξη ένσωμάτωσε καί μεταμόρφωσε τήν Ιδεολογία τής προκατόχου της. Ή έμφάνιση τού καπιταλισμού μετέ 35

36 τρεψε δλόκληρες οικογένειες σέ μονάδες παραγωγής έμπορευμάτων. Σ αύτή τή διαδικασία, ή άστική τάξη, μέσα ά πό τήν Ιδεολογία τοδ Ατομικισμού, πού βασιζόταν στήν Α τομική Ιδιοκτησία, ΑνοΟθεώρηαε φεουδαρχικές καί προφεουοαρχικές έννοιες, δπως ή άντρική κυριαρχία, ή Ικογενειακή Αφοσίωση καί ό έρωτας. Ή παραπέρα δμως άνάπτυξη τού καπιταλισμού κατάστρεψε τή βάση αύτής τής ιδεολογίας μετατρέποντας τήν άτομική ιδιοκτησία σέ κεφάλαιο καί μισθωτή έργασία. Πολλά σοσιαλιστικά, φεμινιστικά, καί άλλα συστήματα άναζήτησαν μιά καινούργια βάση γιά τήν οικογένεια καί τήν προσωπική ζωή. Αύτή ή Αναζήτηση ήταν φορτωμένη μέ τήν άστική Ιδεολογική κληρονομιά καί πολλές φορές υποσχόταν νά πραγματοποιήσει τό Αστικό Ιδανικό. Γιαυτούς τούς λόγους συγκεντρώνω τήν προσοχή μου σ αύτή τήν κληρονομιά. Σημείωση γιά τήν άρισιοκρατία 'Η Αριστοκρατία Αντιμετώπιζε και χειριζόταν τίς οικογενειακές σχέσεις σάν οικονομικές συναλλαγές. Σύμφωνα μέ τόν Κρίστοφερ Χίλ, στήν Αγγλία τού δέκατου Εβδομου αίώνα «δ νόμος τοδ γάμου... (ήταν) σχεδόν οί βάσεις τού νόμου γιά τήν ιδιοκτησία» 20. Ό γάμος κανονιζόταν σύμφωνα μέ τά συμφέροντα τής οικογένειας καί δχι τού άτόμου. Ή άγάπη καί ή σεξουαλική ζωή βρισκόταν Ιξω άπό τό γάμο καί κυρίως γιά. τούς Αντρες. Τά συνοικέσια έφεραν Αναγκαστικά καί τά διπλά κριτήρια, τις έρωμένες, καί τά νόθα παιδιά. "Ενα Από τά μεγάλα θέματα τής τότε άστικής τάξης (πού φαίνεται πολύ καθαρά στή λογοτεχνία) ήταν ή έπίθεση στίς κυνικές προσωπικές σχέσεις τών «πλούσιων καί Ισχυρών» καί ή ύπεράσπιση τής οικογένειας σάν χώρου καί τής οικονομικής καί τής προσωπικής ζωής. Τά Αριστοκρατικά Ιδανικά τοΰ Ιρωτα -καί τής Ατομικότητας Αναπτύχθηκαν σέ σαφή Αντίθεση μέ τήν οίκογένεια. Στήν έκλεπτυσμένη κοινωνία τής Αύλής, πέρα Από τό χώρο τής παραγωγής Αγαθών, ή Αριστοκρατία Ανέπτυξε μιά ιδεολογία έξάολώμένου, Αλλά μή χριστιανικού έρωτα, πού 36

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΜΑΡΞΙΣΜΟΣ: ΠΕΝΤΕ ΚΛΑΣΣΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ. Κείμενο 3 O ΑΤΥΧΟΣ ΓΑΜΟΣ ΤΟΥ ΜΑΡΞΙΣΜΟΥ ΜΕ ΤΟ ΦΕΜΙΝΙΣΜΟ: ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΙΟ ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΜΑΡΞΙΣΜΟΣ: ΠΕΝΤΕ ΚΛΑΣΣΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ. Κείμενο 3 O ΑΤΥΧΟΣ ΓΑΜΟΣ ΤΟΥ ΜΑΡΞΙΣΜΟΥ ΜΕ ΤΟ ΦΕΜΙΝΙΣΜΟ: ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΙΟ ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΜΑΡΞΙΣΜΟΣ: ΠΕΝΤΕ ΚΛΑΣΣΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ. Κείμενο 3 O ΑΤΥΧΟΣ ΓΑΜΟΣ ΤΟΥ ΜΑΡΞΙΣΜΟΥ ΜΕ ΤΟ ΦΕΜΙΝΙΣΜΟ: ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΙΟ ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ Της Heidi I. Hartmann 1979, The Unhappy Marriage

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ;

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Απάντηση: Η μορφή της αγοράς καθορίζεται από μια σειρά παραγόντων. Οι σπουδαιότεροι από τους παράγοντες αυτούς είναι οι εξής: Πρώτον, ο αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Ικανότητα δικαίου έχει κάθε πρόσωπο, φυσικό και νομικό. Η φράση αυτή σημαίνει ότι όλα τα φυσικά και νομικά πρόσωπα

Διαβάστε περισσότερα

Πέρασαν 101 χρόνια από την καθιέρωση της 8 ης ημέρας της γυναίκας.

Πέρασαν 101 χρόνια από την καθιέρωση της 8 ης ημέρας της γυναίκας. Αθήνα Μάρτιος 2011 ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΦΙΛΕΛΛΗΝΩΝ & ΨΥΛΛΑ 2 105 57 ΑΘΗΝΑ Τηλ 213.16.16.900 Fax 2103246165 Email: adedy@adedy.gr, adedy1@adedy.gr ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΓΥΝΑΙΚΩΝ Πέρασαν 101 χρόνια από την καθιέρωση

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ Η οικογένεια αποτελεί τεράστια μορφοποιό δύναμη για την ανάπτυξη του παιδιού, γιατί το άτομο

Διαβάστε περισσότερα

1. Οι κλασσικές φεµινιστικές θεωρίες της ανισότητας.

1. Οι κλασσικές φεµινιστικές θεωρίες της ανισότητας. Απόσπασµα από τη διδακτορική διατριβή «Νέες γυναίκες µε πανεπιστηµιακή µόρφωση και η συµφιλίωση της ιδιωτικής και της δηµόσιας σφαίρας στο σχεδιασµό της ενήλικης ζωής», Χριστίνα Αθανασιάδου, Τµήµα Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Επιχειρηματίας είναι ο άνθρωπος που κινητοποιεί τους απαραίτητους πόρους και τους εκμεταλλεύεται παραγωγικά για την υλοποίηση μιας επιχειρηματικής ευκαιρίας με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολόγοι, κοινωνικοί επιστήµονες και κοινωνικοί λειτουργοί

Κοινωνιολόγοι, κοινωνικοί επιστήµονες και κοινωνικοί λειτουργοί Κοινωνιολόγοι, κοινωνικοί επιστήµονες και κοινωνικοί λειτουργοί Εισαγωγή Τα παραδείγµατα γυναικών επιστηµόνων, που ακολουθούν, επιλέχθηκαν µετά από έρευνα στο διαδίκτυο. Ο κατάλογος δεν είναι φυσικά πλήρης,

Διαβάστε περισσότερα

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής.

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Η Προκήρυξη Όπως αποκαλύφτηκε στον Μάρσαλ Βιάν Σάμμερς στης 15 Φεβρουαρίου 2007 στο Μπόλντερ, Κολοράντο, ΗΠΑ Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Πολιτική Οικονομία

Εισαγωγή στην Πολιτική Οικονομία Εισαγωγή στην Πολιτική Οικονομία Εργασιακή Θεωρία της Αξίας του Μαρξ Σημειώσεις του Λευτέρη Τσουλφίδη Καθηγητή Τμήματος Οικονομικών Επιστημών Ο Νόμος της Αξίας του Μαρξ Ο καπιταλισμός ορίζεται ως το σύστημα

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα.

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα. Β. ΑΝΟΙΚΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις ανάπτυξης 1. Λαµβάνοντας υπόψη σας τα εθνικά, κοινωνικά, οικονοµικά και πολιτικά χαρακτηριστικά της τσαρικής Ρωσίας καθώς και τις ιδιαίτερες συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΧΑ ΕΝΑ ΜΑΥΡΟ ΣΚΥΛΟ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΗΤΑΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ

ΕΙΧΑ ΕΝΑ ΜΑΥΡΟ ΣΚΥΛΟ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΗΤΑΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΕΙΧΑ ΕΝΑ ΜΑΥΡΟ ΣΚΥΛΟ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΗΤΑΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ (Όχι) για την οικογένεια και τους φίλους μου ΕΙΧΑ ΕΙΧΑ ΕΝΑ ΜΑΥΡΟ ΣΚΥΛΟ ΣΚΥΛΟ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΗΤΑΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ Κείμενο - εικονογράφηση Μάθιου Τζόνστοουν, πρόλογος

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Διάρθρωση Κοινωνικές κατασκευές για το περιβάλλον Περιβαλλοντική Ιστορία Περιβαλλοντικά

Διαβάστε περισσότερα

Βία + Εκφοβισμός στο σχολείο συζήτηση με αφορμή την ημέρα αντιμετώπισης της ενδοσχολικής βίας

Βία + Εκφοβισμός στο σχολείο συζήτηση με αφορμή την ημέρα αντιμετώπισης της ενδοσχολικής βίας Βία + Εκφοβισμός στο σχολείο συζήτηση με αφορμή την ημέρα αντιμετώπισης της ενδοσχολικής βίας 6 Μαρτίου 2013 Τελευταίο Θρανίο Καθηγητές Εν Δράσει Κόσμος Χωρίς Πολέμους και Βία ΟΜΟΦΟΒΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Κύριε Πρόεδρε, εκλεκτά μέλη της ακαδημαϊκής και της επιχειρηματικής κοινότητας, αγαπητοί απόφοιτοι, κυρίες και κύριοι. Βρίσκομαι απόψε

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΑ.Λ. Α ΟΜΑΔΑΣ (ΗΜΕΡΗΣΙΑ) ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΑ.Λ. Α ΟΜΑΔΑΣ (ΗΜΕΡΗΣΙΑ) ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΑ.Λ. Α ΟΜΑΔΑΣ (ΗΜΕΡΗΣΙΑ) ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 Α1. Ο συγγραφέας αναφέρεται στο πρόβλημα της νεανικής εγκληματικότητας. Αρχικά επισημαίνει πως η αύξηση του φαινομένου οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Τράπεζας Θεμάτων ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΥΠΟΣ Μ.Μ.Ε

Κείμενα Τράπεζας Θεμάτων ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΥΠΟΣ Μ.Μ.Ε ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Κείμενα Τράπεζας Θεμάτων ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΥΠΟΣ Μ.Μ.Ε 18251/18351/20220 [Η (παρα)πληροφόρηση στο Διαδίκτυο] 18234/18275/20215 [Ο εθισμός στην τηλεόραση]

Διαβάστε περισσότερα

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;"

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 <i>το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει:</i> 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 <b>ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;</b> 1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;" 3 00:00:17,967 --> 00:00:20,395 Οι Ζαπατίστας είναι ένα κίνημα.

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ & ΦΥΛΟ Μυστήριο αποτελεί τα τελευταία 20 χρόνια η συνεχής µείωση της συµµετοχής του γυναικείου φύλου στην επιστήµη των

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ:

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ: Γλωσσάρι Αυτό το γλωσσάρι, παρέχει ορισμούς / εξηγήσεις για όλες τις λέξεις ή φράσεις που χρησιμοποιούνται στην έρευνα, οι οποίες επιλέχθηκαν από τους εταίρους από όλα τα κράτη μέλη της Ε.Ε., που ενδεχομένως

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΕΠΑ.Λ. Β ΚΥΚΛΟΥ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΕΠΑ.Λ. Β ΚΥΚΛΟΥ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΕΠΑ.Λ. Β ΚΥΚΛΟΥ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Το έτος 2001είχε οριστεί από τον ΟΗΕ «Διεθνές Έτος Εθελοντών». Αυτό έχει μεγάλη σημασία, γιατί στην αρχή ενός νέου αιώνα τεχνοκρατικού, με τα μεγάλα

Διαβάστε περισσότερα

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Όλοι έχουν δικαιώματα. Επιπλέον, σαν αγόρι ή κορίτσι ηλικίας κάτω των 18 ετών, έχεις ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΟΖ.GR Political Map. Lesvosnews.net

ΝΟΟΖ.GR Political Map. Lesvosnews.net ΝΟΟΖ.GR Political Map Lesvosnews.net Οι εκλογές της 6ης Μαΐου έχουν χαρακτηριστεί ως οι πιο σημαντικές Εθνικές εκλογές στη Μεταπολίτευση. Έχοντας αυτό ως βάση, το Nooz.gr φιλοδοξεί να βοηθήσει τους αναγνώστες

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη τύπου της Ένωσης Γυναικών Λάρισας (μέλος ΟΓΕ) 8-6-2015

Συνέντευξη τύπου της Ένωσης Γυναικών Λάρισας (μέλος ΟΓΕ) 8-6-2015 Συνέντευξη τύπου της Ένωσης Γυναικών Λάρισας (μέλος ΟΓΕ) 8-6-2015 Η Ένωση Γυναικών Λάρισας (μέλος ΟΓΕ) καλεί όλες τις γυναίκες της λαϊκών στρωμάτων της πόλης μας να συμμετάσχουν στο συλλαλητήριο που διοργανώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ RICHARD DAWKINS «ΤΗΕ GOD DELUSION» («Η ΠΕΡΙ ΘΕΟΥ ΑΥΤΑΠΑΤΗ») Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 08/07/2007 00:00 Του Π. Ν. ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΥ Η ανθρωπότητα και

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο τρίτο. Κεφάλαιο τρίτο

Κεφάλαιο τρίτο. Κεφάλαιο τρίτο Κεφάλαιο τρίτο Αυτό που ξέρουµε σαν αρρώστια είναι το τελικό στάδιο µιας βαθύτερης ανωµαλίας και είναι φανερό ότι για να εξασφαλίσουµε πλήρη επιτυχία στη θεραπεία, το ν' αντιµετωπίσουµε µόνο το τελικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ,

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ, ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ (ανά κατεύθυνση) Για τους εισαχθέντες 1987-99 και για τους εισαχθέντες 1999-02 απαιτούνται τουλάχιστον 6 ΥΕΣ, εκ των οποίων, 1 τουλάχιστον από κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι και αποτελέσματα συμβουλευτικής γυναικών

Μέθοδοι και αποτελέσματα συμβουλευτικής γυναικών Μέθοδοι και αποτελέσματα συμβουλευτικής γυναικών Μαρία Μαλικιώση-Λοΐζου Καθηγήτρια Συμβουλευτικής Ψυχολογίας Πανεπιστήμιο Αθηνών Επιμόρφωση στελεχών ΓΓΙΦ Αθήνα 30 Μαρτίου 2012 Συμβουλευτική γυναικών Η

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία;

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Δύσκολη ερώτηση Για την καλλιτεχνική μου δημιουργία δεν παίζει κανένα ρόλο. Αυτό που με πικραίνει είναι ότι έζησα την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Η λειτουργία της εκπαίδευσης στην κοινωνικοποίηση των ατόμων για το ρόλο των φύλων

Η λειτουργία της εκπαίδευσης στην κοινωνικοποίηση των ατόμων για το ρόλο των φύλων Η λειτουργία της εκπαίδευσης στην κοινωνικοποίηση των ατόμων για το ρόλο των φύλων Μάριος Βρυωνίδης 5ο Εκπαιδευτικό Συνέδριο ΟΕΛΜΕΚ - ΠΟΕΔ ΟΛΤΕΚ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ «Φύλο και Εκπαίδευση : Μια εξίσωση ισότητας» Σάββατο

Διαβάστε περισσότερα

Χαιρετισμός της Γενικής Γραμματέως Ισότητας των Φύλων κ.βάσως Κόλλια

Χαιρετισμός της Γενικής Γραμματέως Ισότητας των Φύλων κ.βάσως Κόλλια Χαιρετισμός της Γενικής Γραμματέως Ισότητας των Φύλων κ.βάσως Κόλλια «Στηρίζουμε τη γυναικεία επιχειρηματικότητα, προωθούμε τη συμμετοχή των γυναικών στα κέντρα λήψης αποφάσεων» Εκδήλωση της Δομής Ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΥΨΗΛΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΜΑΖΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ Βρυξελλες, 12-13 ιουνιου 2008 Slovensko predsedstvo EU 2008 Slovenian Presidency

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΑ ΣΗΜΕΙΑ. 2. Δομή μονάδες 15. 3 Έκφραση μονάδες 15. 4. Ορθογραφία μονάδες 5. 5. (Β 1) μονάδες 10. 6.

ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΑ ΣΗΜΕΙΑ. 2. Δομή μονάδες 15. 3 Έκφραση μονάδες 15. 4. Ορθογραφία μονάδες 5. 5. (Β 1) μονάδες 10. 6. ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΑ ΣΗΜΕΙΑ ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ ΣΗΜΕΙΑ 1. Περιεχόμενο ΜΟΝΑΔΕΣ μονάδες 15 2. Δομή μονάδες 15 3 Έκφραση μονάδες 15 4. Ορθογραφία μονάδες 5 ΜΕΡΟΣ Β : ΚΕΙΜΕΝΟ ΓΙΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ 5. (Β 1) μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

«Εθισμός και εξάρτηση από το διαδίκτυο»

«Εθισμός και εξάρτηση από το διαδίκτυο» «Εθισμός και εξάρτηση από το διαδίκτυο» Σχολείο: Γενικό Λύκειο Παραλίας Τάξη: Α 4 Σχ.Έτος:2012 Ομάδα: 4 η Μέλη υποομάδας: 1.Κοντοπούλου Σωτηρία 2.Μπαζάρογλου Γεωργία 3.Μπόμπου Μαρία 4.Φιλιποππούλου Αγγελική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α ΓΕΛ - Β ΕΣΠΕΡΙΝΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α ΓΕΛ - Β ΕΣΠΕΡΙΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α ΓΕΛ - Β ΕΣΠΕΡΙΝΑ Το βιβλίο για το μάθημα «Πολιτική Παιδεία» (Οικονομία - Πολιτικοί Θεσμοί και Αρχές Δικαίου και Κοινωνιολογία) αποτελεί σύνθεση μερών τριών ήδη υπαρχόντων βιβλίων (Αρχές

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας 3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας Η νεοκλασική θεωρία της προσφοράς εργασίας που αναπτύξαμε προηγουμένως υποστηρίζει ότι οι επιλογές

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Επιμέλεια Εργασίας: Καρτσέλα Ευαγγελία 213/04/039

Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Επιμέλεια Εργασίας: Καρτσέλα Ευαγγελία 213/04/039 Η ΚΑΤΤΑΣΣΚΕΕΥΗ ΤΤΟΥ ΦΥΛΟΥ ΜΙΑ ΠΡΡΟΒΛΗΜΑΤΤΙ ΙΚΗ ΓΓΙ ΙΑ ΤΤΗΝ ΓΓΥΝΑΙ ΙΚΕΕΙ ΙΑ ΕΕΠΑΓΓΓΓΕΕΛΜΑΤΤΙ ΙΚΗ ΚΑΤΤΟΧΥΡΡΩΣΣΗ ΚΑΙΙ ΕΕΞΕΕΛΙ ΙΞΗ.. Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Τμήμα Επιστημών Διοίκησης- MBA Κατεύθυνση: Διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

www.arnos.gr κλικ στη γνώση Τιμολόγηση

www.arnos.gr κλικ στη γνώση Τιμολόγηση ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Τιμολόγηση Παράγοντες επηρεασμού της τιμής Στόχος της τιμολογιακής πολιτικής πρέπει να είναι ο καθορισμός μιας ιδανικής τιμής η οποία θα ικανοποιεί τόσο τους πωλητές όσο και τους αγοραστές.

Διαβάστε περισσότερα

2. Ορισμός, μέτρηση και ετερογένεια του φαινομένου της ανεργίας

2. Ορισμός, μέτρηση και ετερογένεια του φαινομένου της ανεργίας 2. Ορισμός, μέτρηση και ετερογένεια του φαινομένου της ανεργίας Ενώ σ όλα τα κοινωνικά συστήματα που έχουν υπάρξει ιστορικά έχει παρατηρηθεί υπόαξιοποίηση των εργασιακών δυνατοτήτων των μελών της κοινωνίας,

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία.

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Οικογενειακή Αγωγή Ι Σχολική Χρονιά: 2007 2008 Καθηγήτρια Οικιακής

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ο ενιαίος ευρωπαϊκός χώρος αποτελεί ήδη πεδίο δραστηριότητας, αλλά και ανταγωνισμού των γλωσσών. Από την εποχή της ίδρυσης

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Πνευµατικά ικαιώµατα

Πνευµατικά ικαιώµατα Πνευµατικά ικαιώµατα Το παρόν είναι πνευµατική ιδιοκτησία της ACTA Α.Ε. και προστατεύεται από την Ελληνική και Ευρωπαϊκή νοµοθεσία που αφορά τα πνευµατικά δικαιώµατα. Απαγορεύεται ρητώς η δηµιουργία αντιγράφου,

Διαβάστε περισσότερα

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου.

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου. ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΠΟΡΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΚΕΔΕ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΕ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΙΣ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ (Βρυξέλλες 4/12/2013) Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο για επαγγελματίες που εργάζονται σε φορείς που εξυπηρετούν ανθρώπους με αναπηρία

Ερωτηματολόγιο για επαγγελματίες που εργάζονται σε φορείς που εξυπηρετούν ανθρώπους με αναπηρία Partnership: AIAS Bol1gna onlus (I) Εισαγωγή Το ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΤΩΡΑ σε συνεργασία με ευρωπαϊκούς φορείς συμμετέχει σε ένα πρόγραμμα για την υποστήριξη δημιουργίας θετικού οικογενειακού κλίματος σε οικογένειες

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού με απλά λόγια Όλα τα παιδιά έχουν δικαιώματα που προβλέπονται από νόμους και διεθνείς συμβάσεις. Το σημαντικότερο κείμενο για τα δικαιώματα των παιδιών,

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα.

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. Οι φορείς της αγωγής στην Αθήνα Βαθμίδες αγωγής Παιδευτικά μέσα A).. α).......

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΖΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΧΑΡΟΥΜΕΝΑ, ΑΝ Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΦΡΟΝΗΣΗ, ΟΜΟΡΦΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΚΑΙ ΟΥΤΕ ΠΑΛΙ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

14 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΟΙΚΟΔΟΜΩΝ & ΞΥΛΟΥ (UITBB)

14 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΟΙΚΟΔΟΜΩΝ & ΞΥΛΟΥ (UITBB) 14 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΟΙΚΟΔΟΜΩΝ & ΞΥΛΟΥ (UITBB) ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΟΙΚΟΔΟΜΩΝ & ΣΥΝΑΦΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ, ΓΙΑΝΝΗ ΠΑΣΟΥΛΑ Από τη θέση του Προέδρου της Ομοσπονδίας Οικοδόμων

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί και πώς δε ζει πια ανάμεσά μας το εργατικό κίνημα

Γιατί και πώς δε ζει πια ανάμεσά μας το εργατικό κίνημα Γιατί και πώς δε ζει πια ανάμεσά μας το εργατικό κίνημα Το εργατικό κίνημα είναι η πρακτική των εργαζομένων να οργανώνονται μαζικά για την διεκδίκηση των όρων δουλειάς και ζωής κατ επέκταση στη βάση της

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Κείμενο Τρίτη ηλικία

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Κείμενο Τρίτη ηλικία ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο Τρίτη ηλικία Η «τρίτη ηλικία» ή τα γηρατειά είναι μια συνεχιζόμενη και εξελισσόμενη διαδικασία, που αρχίζει σε διαφορετική στιγμή και εξελίσσεται με διαφορετικό ρυθμό. Ακόμη,

Διαβάστε περισσότερα

STRATEGIC MANAGEMENT ΙI SESSION 3

STRATEGIC MANAGEMENT ΙI SESSION 3 STRATEGIC MANAGEMENT ΙI SESSION 3 ΕΞΥΠΝΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ/ΜΟΝΤΕΛΟ ΕΥΦΥΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ Η «ΔΟΜΗΣΗ» ΤΗΣ ΟΙ 5 ΠΕΙΘΑΡΧΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΤΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ/ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΤΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΕΜΠΟΔΙΑ/ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ Διακήρυξη των Δικαιωμάτων και Ευθυνών των Εθελοντών Συμμετέχω Διαμορφώνω Συμμετέχω Έχω ρόλο

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας «Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας Οι παππούδες κ οι γιαγιάδες ανά τον κόσμο Κοινό εύρημα ότι όλοι επιθυμούν

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης

Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης Όπως όλοι γνωρίζουμε η εφηβεία είναι η περίοδος μετάβασης από την παιδική ηλικία στην ενήλικη ζωή. Γίνονται γρήγορες αλλαγές στο σώμα και στο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 10 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1948 ΠΡΟΟΙΜΙΟ Επειδή η αναγνώριση της αξιοπρέπειας, που είναι σύμφυτη σε όλα τα μέλη της ανθρώπινης οικογένειας, καθώς και των ίσων και αναπαλλοτρίωτων

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Η σύγχρονη ελληνική επιχείρηση

Η σύγχρονη ελληνική επιχείρηση Κεφάλαιο Η σύγχρονη ελληνική επιχείρηση Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Θα ήταν μεγάλη παράλειψη να αναλυθεί η επιστήμη της Οργάνωσης και Διοίκησης χωρίς προηγουμένως να προσδιοριστεί το πεδίο δράσης

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ: Βοηθός Φαρμακείου Ημ/νια: 19/11/2013 ΕΞΑΜΗΝΟ: Α Χειμερινό Μάθημα: Ασφάλεια και Υγιεινή Εισηγητής : Εμμανουήλ Ε. Νικόλαος Ενότητα: Εισαγωγή ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΒΑΣΙΚΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΑΚΙΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ

ΦΥΛΑΚΙΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ ΦΥΛΑΚΙΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ Αποτελεί νέο στοιχείο στη ζωή μας η συνειδητοποίηση ότι ο φυλακισμένος, «εχθρός» της κοινωνίας, ο εκτός νόμου άνθρωπος του υπόκοσμου είναι μια ανθρώπινη οντότητα, που αντί να

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών Ανακοίνωση στο 7 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας, Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα