ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ (Ε.Ε.Ε.Π.) ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΔΙΑΜΑΝΤΙΚΟΣ - ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΛΑΜΠΡΙΔΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ (Ε.Ε.Ε.Π.) ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΔΙΑΜΑΝΤΙΚΟΣ - ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΛΑΜΠΡΙΔΗΣ"

Transcript

1 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ (Ε.Ε.Ε.Π.) ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΔΙΑΜΑΝΤΙΚΟΣ - ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΛΑΜΠΡΙΔΗΣ Η Αναζήτηση της Ειρήνης στο Αιγαίο: Μια Συνολική Αποτίμηση της Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης και Ασφάλειας στις Ελληνοτουρκικές Σχέσεις WP. B08/04 ATHENS 2004

2 «Η Αναζήτηση της Ειρήνης στο Αιγαίο: Μια Συνολική Αποτίµηση της Οικοδόµησης Εµπιστοσύνης και Ασφάλειας στις Ελληνοτουρκικές Σχέσεις» ιαµαντίκος Κωσταντίνος (Μεταπτυχιακό ιεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών, Τµήµα ΠΕ ) Λαµπρίδης Παναγιώτης [Υποψήφιος ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών, Τµήµα ΠΕ, ΜSc. London School of Economics (LSE)] Αντί Προλόγου. Ο Ορισµός του Πολέµου και η Αναζήτηση Εναλλακτικής Λύσης. Έχει παρατηρηθεί µια υπολανθάνουσα δυσκολία στο να οριστεί ως έννοια ο «πόλεµος». Η δυσκολία αυτή έγκειται στην διαφοροποίηση που υπάρχει ανάµεσα στους πιο γενικούς και περιεκτικούς ορισµούς και σε αυτούς που εστιάζουν σε µια στενότερη εννοιολογική περιοχή. Αναδύεται, λοιπόν, το εφιαλτικό ερώτηµα, εάν η Ελλάδα βρίσκεται όντως σε σύγκρουση µε την Τουρκία. Ο πιο περιεκτικός ορισµός του πολέµου θεωρεί τον πόλεµο ως µέρος ενός πιο γενικού φαινοµένου των ανθρωπίνων σχέσεων που ονοµάζεται «σύγκρουση». Η σύγκρουση συµπεριλαµβάνει όλες τις φανερές ή κεκαλυµµένες, ανταγωνιστικές και καταναγκαστικές σχέσεις που αφορούν όσα ανθρώπινα όντα αλληλεπιδρούν ως άτοµα και ως οµάδες, αδιάφορα αν η βία που χρησιµοποιείται είναι φυσική ή ψυχολογική, στρατιωτική ή οικονοµική, πραγµατική ή επαπειλούµενη και εξυπακουόµενη 1. Συνεπώς, παρατηρούµε πως ιστορικά, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις έχουν περάσει από περιόδους ειρήνης, σύγκρουσης και πολέµου. Εύλογα τίθεται και το σηµαντικό ζητούµενο του κατά ποίον τρόπο θα καταστεί δυνατόν να αποφεύγονται οι πόλεµοι, δεδοµένων των καταστροφικών δεινών που προκαλούν στο ανθρώπινο γένος. Κατά κύριο λόγο, οι ιδεαλιστές στο πεδίο της διεθνούς πολιτικής προσφέρουν µια γκάµα επιχειρηµάτων κατά των πολέµων και των εξοπλισµών, τα οποία είναι τα ακόλουθα. Υπάρχει πληθώρα ιστορικών παραδειγµάτων που αποδεικνύουν ότι η πολεµική προετοιµασία οδήγεί αξιωµατικά σε αιµατηρό πόλεµο. Εφόσον, η κατοχή όπλων αυξάνει σοβαρά την πιθανότητα να χρησιµοποιηθούν, άρα η κούρσα των εξοπλισµών διογκώνει την ψυχολογική ανασφάλεια των λαών, αντί να τους εδραιώνει το αίσθηµα ασφάλειας έναντι επιθέσεων. Επίσης, η µείωση των εξοπλισµών µιας χώρας απελευθερώνει σηµαντικά κεφάλαια που µπορούν να µεταφερθούν σε προγράµµατα βελτίωσης της γενικής ευηµερίας των πολιτών. Επιπροσθέτως, από φιλοσοφική άποψη, ο πόλεµος είναι ηθικά ανεπίτρεπτος, καθώς και η προετοιµασία για πόλεµο. Κατά συνέπεια, αφού είναι δεδοµένη η καταστρεπτική επίδραση των πολέµων, ενώ, παράλληλα, αποτελεί γεγονός ο στρατιωτικός ανταγωνισµός µεταξύ των κρατών, αναζητείται ένας τρόπος ελέγχου των εξοπλισµών ή, αλλιώς, ένα καθεστώς «ασφάλειας από ενδεχόµενη βλάβη ή αστοχία», για το οποίο οι αναλυτές συστηµάτων έχουν 1 Για τον ορισµό του «πολέµου», βλέπε Β. Most and H. Starr, Conceptualizing War: Consequences for Theory and Research, Journal of Conflict Resolution, Vol. 27, 1, March 1983, pp

3 αναπτύξει ποικίλες ασφαλιστικές δικλείδες. Παραταύτα, οι υποστηρικτές του ελέγχου των οπλικών συστηµάτων ισχυρίζονται ότι παραµένουν οι σοβαρότατοι κίνδυνοι αστοχίας των καθεστώτων. 2 Η παρούσα µελέτη, βασιζόµενη στην σύγχρονη διεθνή θεωρία, αναδεικνύει τις πολυσύνθετες πτυχές του πλέγµατος των ελληνοτουρκικών σχέσεων και, ειδικότερα, την πολιτική, διπλωµατική και οικονοµική διάσταση των «δοµηµένων» επαφών ανάµεσα στις δύο πλευρές του Αιγαίου. Στο πρώτο µέρος της µελέτης, αναλύονται οι θεωρίες των «διεθνών καθεστώτων», των «καθεστώτων ασφάλειας» και των «µέτρων οικοδόµησης εµπιστοσύνης και ασφάλειας», των «κοινοτήτων ασφάλειας» και της «νεολειτουργικής προσέγγισης». Στο δεύτερο µέρος, εξετάζονται οι διπλωµατικές διαπραγµατεύσεις, αναφορικά µε την αναζήτηση ή επιβολή «µέτρων οικοδόµησης εµπιστοσύνης» στις σχέσεις µεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, πάντα υπό φως των πολιτικών επαφών των δύο χωρών, κατά την διάρκεια της δεκαετίας 1988 έως Η συγκεκριµένη περίοδος επελέγη σκόπιµα µε γνώµονα την διαπίστωση ότι από το 1999 και εντεύθεν έχουµε µια ριζική µεταβολή των δεδοµένων στον τοµέα της εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας των δύο γειτονικών χωρών, προς την κατεύθυνση της σύγκλισης απόψεων και προτεραιοτήτων και, τελικά, της εξοµάλυνσης των σχέσεών τους. Στο τρίτο µέρος, αναλύεται επιλεκτικά ένας επιµέρους τοµέας της διµερούς οικονοµικής συνεργασίας, το εµπόριο, µέσα στο ίδιο χρονικό πλαίσιο, από το 1988 έως το 1998, ενώ, παράλληλα, συνάγονται συµπεράσµατα για την επίδραση των πολιτικών εξελίξεων στο πεδίο της οικονοµίας, επιχειρώντας αξιολογική προσέγγιση των αλληλοσυσχετισµών των δύο πτυχών της ελληνοτουρκικής συνύπαρξης. ΜΕΡΟΣ Ι: Η Θεωρία των ιεθνών Καθεστώτων και των Καθεστώτων Ασφάλειας. Από τον Ιδεαλισµό στα ιεθνή Καθεστώτα. Για τουλάχιστον δυο αιώνες, οι «φορµαλιστές ιδεαλιστές» υπερασπιστές της ειρήνης εναπόθεσαν όλες τις προσδοκίες στους υπερεθνικούς θεσµούς του διεθνούς συστήµατος. Κατά τον 19ο αιώνα, το Concert of Europe κατάφερε να αποσοβήσει τις εντάσεις ανάµεσα στις µεγάλες δυνάµεις. Στο γύρισµα του αιώνα, οι συνθήκες διαιτησίας και κυρίως οι συνδιασκέψεις της Χάγης αντανακλούσαν τις ελπίδες ότι οι διεθνείς θεσµοί θα µπορούσαν να αποτρέψουν τον πόλεµο. Στις αρχές του 20ου αιώνα, η µάταιη προσπάθεια του Woodrow Wilson να δηµιουργήσει µια «κοινωνία που θα είναι σε θέση να επιβάλει την ειρήνη» ξεχώρισε ως ίσως η πιο φιλόδοξη προσπάθεια να χρησιµοποιηθούν οι διεθνείς θεσµοί χάριν της θεµελίωσης της ειρήνης. Εν συνεχεία, στα µέσα του 20ου αιώνα, τα Ηνωµένα Έθνη διακήρυξαν στις πρώτες σελίδες του καταστατικού τους χάρτη, την πρόθεση απελευθέρωσης του 2 Θ. Κουλουµπής και. Κώνστας, ιεθνείς Σχέσεις. Μια Συνολική Προσέγγιση, Τόµος Β, Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα, 1985, σσ

4 κόσµου από την «µάστιγα του πολέµου». 3 Πιο πρόσφατα, οι θεωρητικοί του «νεοφιλευθερισµού» ή «νεο-θεσµισµού» εξέτασαν µε ποιο τρόπο οι θεσµοί, συµπεριλαµβανοµένου άτυπων καθεστώτων, αλλά και τυπικών οργανισµών, είναι σε θέση να επηρεάσουν την διεθνή πολιτική προς την κατεύθυνση της επικράτησης τηε συνεργασίας. 4 Οι συγκεκριµένοι θεωρητικοί προχώρησαν ένα βήµα παραπέρα, ξεφεύγοντας από τον «ιδεαλισµό» και πλησίασαν περισσότερο τις αντιλήψεις του «κλασσικού ρεαλισµού». Αναγνώρισαν, δηλαδή, το θεµελιώδες ρεαλιστικό αξίωµα ότι η συµπεριφορά των κρατών επηρεάζεται από την επιδίωξη εθνικών συµφερόντων. Έτσι, χαρακτηριστικό είναι γεγονός πως ο νεοθεσµισµός δεν ασπάζεται την, Ουιλσονιανής εµπνεύσεως, ιδέα της «ιδανικής συλλογικής ασφάλειας» 5. Από την άλλη πλευρά, αρκετοί σύγχρονοι ρεαλιστές θεωρητικοί εγκατέλειψαν την άκαµπτη στάση τους και αποδέχθηκαν την παρατήρηση ότι το διεθνές περιβάλλον δεν κυριαρχείται µόνο από συγκρούσεις και πολεµικές συρράξεις, αλλά και από συνεργασία µεταξύ των κρατών. Έτσι, κατάληξαν στο συµπέρασµα ότι τα κράτη διαθέτουν ισχυρά κίνητρα να συνεργαστούν προκειµένου να αποκοµίσουν οφέλη. Με την προαναφερθείσα προσέγγιση της διεθνούς πολιτικής ασχολείται η θεωρία των «διεθνών καθεστώτων» 6, τα οποία αποτελούν υποκατηγορία των διεθνών θεσµών µε πιο εξειδικευµένες διευθετήσεις, αναφερόµενες σε οριοθετηµένες δράσεις ή γεωγραφικές περιοχές ή αφορούν ορισµένα µόνο µέλη της διεθνούς κοινότητας. Από την άλλη πλευρά, η οριοθέτηση της συµπεριφοράς των κρατών σε ζητήµατα άµυνας και ασφάλειας επιδιώκεται µε τα «καθεστώτα ασφάλειας» 7. Από τα ιεθνή Καθεστώτα στα Καθεστώτα Ασφάλειας Τα «καθεστώτα ασφάλειας» επιδιώκουν, κατά κύριο λόγο, να θεσπίσουν διπλωµατικές και στρατιωτικές ρυθµίσεις, οι οποίες, συν τω χρόνω, θα είναι σε θέση 3 Η καλύτερη, ίσως, επισκόπηση της ιστορίας των διεθνών οργανισµών παραµένει η µελέτη του I. Claude, Swords into Plowshares: The Problems and Progress of International Organization, Random House, 4 th ed., New York, Για τον «νεο-φιλελευθερισµό» και «νέο-θεσµισµό», βλέπε τις παρακάτω µελέτες σε χρονολογική κατάταξη: R. Keohane and J. Nye, Power and Interdependence. World Politics in Transition, Boston, Little Brown, K. Oye, Explaining Cooperation under Anarchy: Hypotheses and Strategies, καθώς και R. Axelrod and R. Keohane, Achieving Cooperation under Anarchy: Strategies and Institutions, και οι δύο βρίσκονται στο συλογικό Κ. Oye (ed.), Cooperation Under Anarchy, Princeton University Press, Princeton NJ, A. Stein, Why Nations Cooperate: Circumstance and Choice in International Relations, Cornell University Press, Ithaca NY, L. Martin, Coercive Cooperation: Explaining Multilateral Economic Sanctions, Princeton University Press, Princeton NJ, R. Keohane and L. Martin, The Promise of Institutionalist Theory, in M. Brown, O. Cote, S. Lynn-Jones and S. Miller (eds.), Theories of War and Peace, The MIT Press, Cambridge Mass., 1998, page Για τα «διεθνή καθεστώτα», βλέπε τις παρακάτω µελέτες σε χρονολογική σειρά: S. Krasner, Structural Causes and Regime Consequences: Regimes as Intervening Variables, International Organization, Vol. 36, No. 2, Spring, Επίσης, του ιδίου συγγραφέα (επιµ.), International Regimes, Cornell University Press, Ithaca NY, R. Keοhane, After Hegemony: Cooperation and Discord in the World Political Economy, Princeton University Press, Princeton NJ, Επίσης, του ιδίου συγγραφέα, International Institutions and State Power: Essays in International Relations Theory, Westview, Boulder, O. Young, International Regimes. Problems of Concept Formation, World Politics, April J. Ruggie, Multilateralism Matters: The Theory and Praxis of an Institutional Form, Columbia University Press, New York, Για τα «καθεστώτα ασφάλειας», βλέπε J. Duffield, Explaining the Long Peace in Europe: The Contributions of Regional Security Regimes, Review of International Affairs, Vol. 20, No. 4, October Επίσης, Ch. Lipson, Are Security Regimes Possible? Historical Cases and Modern Issues, in E. Inbar (ed.), Regional Security Regimes, State University of New York Press, New York, 1995.

5 να επιβαλουν µη-εχθρικές ή ακόµα και ειρηνικές σχέσεις µεταξύ δύο κρατών που θεωρούνται µεταξύ τους ως αντίπαλοι στην διεθνή πολιτική σκηνή. 8 Σταδιακά, δε, εξασφαλίζεται η δυνατότητα να αναπτυχθούν δίαυλοι επικοινωνίας που επιτρέπουν την ορθολογικοποίηση των διµερών ή πολυµερών σχέσεων και την διαχείριση των κρίσεων. Από την εφαρµογή των ρυθµίσεων που προβλέπουν τα καθεστώτα ασφάλειας, το κύριο αποτέλεσµα είναι ότι επιτυγχάνεται µείωση της αβεβαιότητας για τις προθέσεις του αντιπάλου. Εποµένως, τα καθεστώτα βάζουν πλαίσια, κανονικοποιούν τη συµπεριφορά των κρατών που συµµετέχουν σε αυτά. 9 Ιδιαιτέρως διαφωτιστικός είναι ο Παναγιώτης Τσάκωνας στην ανάλυσή του για τα όρια της συνεισφοράς του θεωρητικού υποδείγµατος των διεθνών καθεστώτων, κυρίως στον τοµέα της ασφάλειας και άµυνας, ο οποίος αγγίζει τον σκληρό πυρήνα των συµφερόντων των κυρίαρχων κρατών, γεγονός που καθιστά δυσκολότερη τη συνεργασία, η οποία αποτελεί και την κύρια προϋπόθεση για την εγκαθίδρυση ενός διεθνούς καθεστώτος. 10 Τίθεται, λοιπόν, το ερώτηµα κατά πόσο µπορεί να φανεί χρήσιµη η θεωρία των διεθνών καθεστώτων στον ευαίσθητο πολιτικό και στρατιωτικό τοµέα, όπου το ενδεχόµενο κόστους για ένα κράτος καθίσταται εξαιρετικά υψηλό, όταν ένα άλλο κράτος πάρει την απόφαση να παραβεί την αµοιβαιότητα, να µην τηρήσει τα υπεσχηµένα και να εξαπατήσει τον αντίπαλο, βασιζόµενος στη θεωρία των παιγνίων. Πιο συγκεκριµένα, υπάρχουν τέσσερις λόγοι, σύµφωνα µε τους οποίους η δηµιουργία καθεστώτων ασφάλειας είναι δυσκολότερη σε ζητήµατα ασφάλειας. (i) Πρώτα απ όλα, ο ανταγωνισµός ανάµεσα στα κράτη είναι υψηλότερος σε ζητήµατα ασφάλειας, καθώς η στρατιωτική ισχύς είναι έννοια σχετική και όχι απόλυτη. Το συγκεκριµένο επιχείρηµα, άλλωστε, αποτελεί και ένα από τα σπουδαιότερα θεωρήµατα των ρεαλιστών. Γι αυτό το λόγο, όταν η ασφάλεια ενός κράτους αυξάνεται, τότε µεγεθύνεται το αίσθηµα ανασφάλειας και αβεβαιότητας του αντίπαλου. Πρόκειται για ένα κλασσικό «δίληµµα ασφαλείας». 11 (ii) Ο δεύτερος λόγος πρόκειται για το γεγονός ότι είναι δύσκολη η διάκριση ανάµεσα σε επιθετική 8 Ch. Lipson, International Cooperation in Economic and Security Affairs, World Politics, Vol. 37, no. 1, 1984, pp και S. Krasner, Regimes and the Limits of Realism: Regimes as Autonomous Variables, in idem (ed.), International Regimes, όπως παραπάνω. Για τα καθεστώτα ασφαλείας στη Βαλκανική χερσόνησο, βλέπε A. Platias, Security Regimes in the Balkans, in K. Tsipis (ed.), Common Security Regimes in the Balkans, East European Monographs, Boulder, Βλέπε, D. Puchala and R. Hopkins, International Regimes: Lessons from Inductive Analysis, International Organization, Vol. 26, No. 2, Spring, 1982, pp Π. Τσάκωνας, «Καθεστώτα Ασφάλειας και Περιφερειακή Σταθερότητα. Η Περίπτωση του Ανταγωνισµού των Εξοπλισµών», στο συλλογικό έργο Χρ. Γιαλλουρίδης και Π. Τσάκωνας (επιµ.), Ελλάδα και Τουρκία µετά το Τέλος του Ψυχρού Πολέµου, Εκδόσεις Ι. Σιδέρη, Αθήνα, 1999, σελ. 51. Επίσης, βλέπε κυρίως Ch. Lipson, Why are some International Regimes Informal? International Organization, Vol. 45, No. 4, Autumn 1991, pp Κορυφαία επιστηµονική µελέτη αποτελεί το έργο του R. Jervis, Security Regimes, in S. Krasner (ed.), International Regimes, Cornell University Press, Ithaca, pp Για µια από τις καλύτερες µελέτες σχετικά µε το «δίληµµα ασφάλειας» στις σχέσεις µεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, αλλά και για τους τρόπους υπέρβασης αυτού, βασιζόµενη στο θεωρητικό υπόδειγµα του «δοµικού ρεαλισµού», βλέπε M. Aydin and K. Ifantis (eds.), Turkish-Greek Relations: The Security Dilemma in the Aegean, Routledge, London, Η έννοια του «διλήµµατος ασφαλείας» αναπτύχθηκε εκ πρώτης και διαπραγµατεύεται κυρίως από τις παρακάτω µελέτες: J. Hertz, Idealist Internationalism and the Security Dilemma, World Politics, Vol. 2, No. 2, January 1950, pp και του ιδίου Political Realism and Political Idealism, Chicago University Press, Chicago, Ιδιαίτερη έµφαση στην αντιµετώπιση ή «υπέρβαση του διλήµµατος ασφάλειας» δίνει η πραγµατεία του R. Jervis, Cooperation under the Security Dilemma, World Politics, Vol. 30, No. 2, January 1978.

6 και αµυντική συµπεριφορά, 12 καθώς είναι δύσκολο να χαρακτηριστούν κάποια οπλικά συστήµατα ως αµυντικά. (iii) Επίσης, το διακύβεβευµα, δηλαδή η επιβίωση του κράτους στην περίπτωσή µας, είναι σηµαντικότερο σε ζητήµατα ασφάλειας, από ότι σε άλλα ζητήµατα χαµηλής πολιτικής. (iv) Τέλος, είναι δύσκολο να ελεγχθούν οι παραβιάσεις σε στρατιωτικές συµφωνίες µε κωδικοποιηµένες διαδικασίες επαλήθευσης 13, καθότι χρειάζονται ειδικοί επιτηρητές στο έδαφος µιας κυρίαρχης χώρας, όπως για παράδειγµα οι απεσταλµένοι των Ηνωµένων Εθνών στο Ιράκ για την διαπίστωση της κατοχής όπλων µαζικής καταστροφής. Ένα ακόµη παράδειγµα επαλήθευσης είναι η συµφωνία Open Skies, προϊόν της µετα-ψυχροπολεµικής εποχής, η οποία επιτρέπει πτήσεις αναγνωριστικών αεροσκαφών πάνω από τον εναέριο χώρο κρατών του τέως Συµφώνου της Βαρσοβίας, προκειµένου να διαπιστωθεί η τήρηση των συµφωνιών αφοπλισµού CFE 14 στην Ευρωπαϊκή Ήπειρο. Από τα Καθεστώτα Ασφάλειας στα Μέτρα Οικοδόµησης Εµπιστοσύνης. Το «περιορισµένο ή διαφανές καθεστώς» έχει ως κύριο αντικείµενο του την ρύθµιση της δραστηριότητας των συµµετεχόντων χωρών σε ένα συγκεκριµένο αντικείµενο, π.χ. διαχείριση των κρίσεων και προώθηση της σταθερότητας, µε την υιοθέτηση µέτρων που αποµακρύνουν το ενδεχόµενο ξαφνικής επίθεσης ή πρόκλησης ενός αθέλητου πολέµου, λόγω ατυχήµατος ή κακών υπολογισµών. 15 Στην εγκαθίδρυση ενός περιορισµένου ή διαφανούς καθεστώτος ασφαλείας συνεισφέρει η διαδικασία εκµάθησης, 16 η οποία µετριάζει τον ανταγωνισµό και επιφέρει σταδιακά πολιτική σταθερότητα. Επίσης, επανακαθορίζονται οι λανθασµένες αντιλήψεις του ενός κράτους για το άλλο. Σε αυτό το σηµείο εντοπίζεται µια βασική διαφορά µε τους ρεαλιστές, οι οποίοι διακαώς υποστηρίζουν ότι δεν δύναται η συνεργασία να αχρηστεύσει την εντεινόµενο ανταγωνισµό της ισορροπίας της ισχύος S. Van Evera, Offence, Defence and the Causes of War, in M. Brown, O. Cote, S. Lynn-Jones and S. Miller (eds.), Theories of War and Peace, The MIT Press, Cambridge Mass., 1998, pp Επίσης, του ιδίου συγγραφέα, βλέπε, Causes of War, Volume I: The Structure of Power and the Roots of War, Cornell University Press, Ithaca, N.Y., J. Stein, Detection and Defection: Security Regimes and the Management of International Conflict, International Journal, No. 40, Autumn, 1985, pp Για την συµφωνία Conventional Forces in Europe, βλέπε J. Dunbabin, The Cold War, the Great Powers and their Allies, Longman, London, 1994, pp Επίσης, D. Unwin, A Political History of Western Europe, Since 1945, Longman, London, 1998, pp Επίσης, για την ελληνική θέση στις διαπραγµατεύσεις που διεξήχθησαν στην Βιέννη για την «Αµοιβαία και Ισόρροπη Μείωση υνάµεων» (MBFR ή Mutual and Balanced Force Reduction ), βλέπε Ι. Βερυβάκη, «Οι Ελληνικές Ένοπλες υνάµεις υπό το Φως των ιαπραγµετεύσεων της Βιέννης», στο ΕΛΙΑΜΕΠ, Η Ελλάδα και ο Κόσµος , Αθήνα, σελ , καθώς και Γ. Βαληνάκη, Η Ευρωπαϊκή Πολιτική και Αµυντική Συνεργασία: H Ελλάδα Απέναντι στη Νέα Ευρωπαϊκή Αρχιτεκτονική, Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα, 1991, σσ B. Blechman, Efforts to Reduce the Risk of Accidental or Inadvertent War, in A. George, Ph. Farley and A. Dallin (eds.), US-Soviet Security Cooperation: Achievements, Failures, Lessons, Oxford University Press, New York, σελ Για την διαδικασία της εκµάθησης, βλέπε Joseph Nye, Nuclear Learning and US-Soviet Security Regimes, International Organization, No. 41, Summer, 1987, pp Για την έννοια της «ισχύος» βλέπε τις µελέτες των R. Dahl, The Concept of Power, Behavioral Science, Vol. 2, 1957, pp R. Lieber, Theory and World Politics, Winthrop, Cambridge, Mass. 1972, pp K. Deutsch, The Nerves of Government: Models of Communication and Control, Free Press, New York, 1966, pp , όπως και του ίδιου The Analysis of International Relations, Prentice Hall, Englewood Cliffs, NJ, 1968, pp R. Gilpin, War and Change in Word Politics,

7 Μάλιστα, τα «µέτρα οικοδόµησης εµπιστοσύνης» 18 στοχεύουν να εξαλείψουν την αβεβαιότητα µεταξύ των κρατών και την µείωση του ανταγωνισµού. Τα µέτρα επιβάλλεται να (i) υπογραµµίσουν ότι το κοινό όφελος από τον έλεγχο των εξοπλισµών, είναι µεγαλύτερο από το κόστος της απόφασης µη συµµετοχής. (ii) Να µην δηµιουργούν την εντύπωση σε τρίτα µέρη ότι στρέφονται κατά αυτών. (iii) Να µην λειτουργούν σε βάρος άλλων ευρύτερων πολιτικών συµφωνιών µεταξύ των ενδιαφεροµένων µερών. Κριτική στη Θεωρία των ιεθνών Καθεστώτων και οι Κοινότητες Ασφαλείας. Η θεωρία των διεθνών καθεστώτων ως θεωρητικό υπόβαθρο των µέτρων οικοδόµησης εµπιστοσύνης δεν είναι σε θέση να ερµηνεύσει ικανοποιητικά τα «δυναµικά» φαινόµενα, δηλαδή τα φαινόµενα που χαρακτηρίζονται από τον εξελικτικό τους χαρακτήρα. εν είναι σε θέση να προσεγγίσουν συνολικά τις σχέσεις που αναπτύσσονται µεταξύ δύο περιοχών ή καλύτερα στην περίπτωσή µας δύο γειτονικών χωρών που βρίσκονται σε κάποιο ένα στάδιο περιορισµένης οικονοµικής ολοκλήρωσης, όπως η Ελλάδα και η Τουρκία, καθώς «η ανάλυση περί διεθνών καθεστώτων υπολείπεται αναφορικά µε την ερµηνεία των σχέσεων έντασης που προκύπτουν από τις διαδικασίες σε περιφερειακό επίπεδο και το βαθµό που οι δοµικές ιδιότητες τους συστήµατος µπορούν να καθορίσουν το επίπεδο των διαδικασιών ολοκλήρωσης» 19 Στη συνέχεια, θα εξετάσουµε τη θεωρία του συµπεριφοριστή, φιλελεύθερου θεωρητικού της αλληλεπίδρασης, Karl Deutsch για τις «κοινότητας ασφάλειας». 20 Σύµφωνα µε τον Deutsche, η κοινότητα ασφάλειας είναι η κατάσταση εκείνη στην οποία τα εµπλεκόµενα µέρη δε θα καταφύγουν στον πόλεµο για να επιλύσουν τις διαφορές τους, αλλά θα επιδιώξουν ειρηνικές διευθετήσεις. 21 Για τη δηµιουργία µίας «πλουραλιστικής» κοινότητας ασφάλειας προϋποτίθενται τρεις βασικές συνθήκες. (i) Τα µέλη της κοινότητας να ασπάζονται κοινές ή τουλάχιστόν µη συγκρουόµενες αξίες. (ii) Να ανταποκρίνονται αµοιβαία στα µηνύµατα που λαµβάνουν. (iii) H συµπεριφορά τους να είναι εκατέρωθεν προβλέψιµη. Cambridge University Press, New York, 1981 και R. Cline, World Power Assessment: A Calculus of Strategic Drift, Georgetown University, CSIS, Washington DC, 1975, page 11. Ειδικότερα για την «ισορροπία της ισχύος», βλέπε S. Hoffman, The State of War: Essays on Theory and Practice of International Politics, Preager, New York, R. Aron, Peace and War: A Theory of International Relations, Double Day, New York, H. Morgenthau, Politics among Nations: The Struggle for Power and Peace, Κnopf, New York, Για τα «µέτρα οικοδόµησης εµπιστοσύνης» στο περιβάλλον του Αιγαίου, βλέπε την µελέτη του Ch. Tuck, Greece, Turkey and Arms Control, Defense Analysis, Vol. 12, No 1, pp , καθώς και Π. Τσάκωνας, όπως παραπάνω, σελ Ιδιαιτέρως χρήσιµες επιθεωρήσεις για τα «ΜΟΕ» αποτελούν M. Dejarrdins, Rethinking Confidence Building Measures. Obstacles to agreement and the risks of overselling the process, Adelphi Paper, No 307, IISS, London, R. Deyanov, The Role and Security Objectives of Confidence Building Measures at Sea, Disarmament, A Periodic Review by the United Nations, Vol. 13, No. 4, 1990, pp Απόσπασµα από το συλογικό βιβλίο των Μ. Chryssochoou, Μ. Tsinisizelis, S. Stavridis and K. Ifantis, Theory and Reform in the European Union, Manchester University Press, Manchester, 1999, p K. Deutsch, Political Community at the International Level, Problems of Definition and Measurement, Archon Books, Κ. Deutsch and all, Political Community and the North Atlantic Area, Princeton University Press, 1968, p. 5.

8 Λαµβάνοντας υπόψη ότι τα µέτρα οικοδόµησης εµπιστοσύνης έχουν ως κύριο αντικείµενο τη δηµιουργία συνθηκών εποικοδοµητικής επαφής, µπορούµε να ερµηνεύσουµε την υιοθέτηση τέτοιων µέτρων ως µέσο για την επίτευξη µίας «κοινότητας ασφάλειας» ή «µίας κοινότητας µη πολέµου» 22 στην περιοχή του Αιγαίου 23. Η ενίσχυση των δίαυλων επικοινωνίας µεταξύ των δύο χωρών που προβλέπουν τα µέτρα οικοδόµησης εµπιστοσύνης σαφώς προωθούν τη συµβατότητα των αξιών και την την αµοιβαία πρόβλεψη της συµπεριφοράς των κυβερνήσεων. Η άρση της δυσπιστίας, η αποφυγή των προκλήσεων, η ανταλλαγή πληροφοριών και η θέσπιση όρων «συνύπαρξης», µπορούν να ειδωθούν ως απόπειρα για την θεµελίωση των αρχικών συνθηκών που απαιτούνται για τη οικοδόµηση, αργότερα, µίας κοινότητας ασφαλείας. Συναφώς, όπως o ίδιος ο Deutsche 24 υπογραµµίζει, για την οικοδόµηση µίας «πλουραλιστικής κοινότητας ασφάλειας» σηµαντικός είναι και ο ρόλος των µη κρατικών φορέων, όπως είναι οι οικονοµικοί δρώντες, η τοπική αυτοδιοίκηση και οι µη-κυβερνητικές οργανώσεις. 25 Ωστόσο η κοινότητα αξιών, που ο Deutsche επικαλείται, δεν υφίσταται στις εληνοτουρκικές σχέσεις. 26 Η Νεολειτουργική Προσέγγιση και τα Μέτρα Οικοδόµησης Εµπιστοσύνης ως αποτέλεσµα Λειτουργικής ιάχυσης. Με αφετηρία το ρόλο των µη κρατικών δρώντων στις διµερείς σχέσεις, στο σηµείο αυτό παρουσιάζουµε τα µέτρα οικοδόµησης εµπιστοσύνης ως αποτέλεσµα λειτουργικής διάχυσης. Σύµφωνα µε την νεολειτουργική θεωρία, η συνεργασία σε επίπεδο «χαµηλής πολιτικής», όταν αυτή αποφέρει θετικά αποτελέσµατα για τα συνεργαζόµενα µέρη, είναι δυνατό να οδηγήσει σε περαιτέρω συνεργασία σε άλλους τοµείς χαµηλής πολιτικής, αλλά και σε τοµείς «υψηλής πολιτικής». Η επιδίωξη των µελών που αποφασίζουν να συνεργαστούν στενότερα και σε άλλα πεδία πολιτικής, είναι να αποκοµίσουν επιπλέον οφέλη στους νέους άξονες 27. Αποτέλεσµα της 22 Η διαφορά έγκειται στο γεγονός ότι στις κοινότητες ασφάλειας προϋποτίθεται η αποχή όλων των µελών από οτιδήποτε µπορεί να θεωρηθεί ως προετοιµασία για πόλεµο, όπως για παράδειγµα οι εξοπλισµοί, στοιχείο που δεν είναι απαραίτητο στις κοινότητες µη πολέµου. Βλέπε K. Deutsch, Political Community at the International Level, Problems of Definition and Measurement, Archon Books, 1970, σελ Μία εξαιρετική θεωρητική προσέγγιση για την οικοδόµηση µίας κοινότητας ασφάλειας στο Αιγαίο στην εποχή µετά το Ελσίνκι (1999) υπάρχει στο κείµενο του Ν. Μαριά, «ιαπραγµατευόµενοι την Ειρήνη: Η Απόφαση του Ελσίνκι για την Ευρωπαϊκή Προοπτική της Τουρκίας υπό το φως Θεωριών της Ολοκλήρωσης», στο Π. Καζάκος (επίµ), Η Ελλάδα και το Ευρωπαϊκό Μέλλον της Τουρκίας, Eκδόσεις Σιδέρη, Αθήνα, K. Deutsch, Political Community at the International Level, Problems of Definition and Measurement, Archon Books, 1970, σελ Το επιχείρηµα είναι κοινό τόσο για το θωρητικό υπόδειγµα του «λειτουργισµό», όσο και για την «νεολειτουργική θεωρία», για την οποία γίνεται λόγος παρακάτω. 26 Μάλιστα, κατά το παρελθόν, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις έχουν πολλές φορές περιέλθει σε στασιµότητα. Αλλά και σήµερα, το ζήτηµα τίθεται σε ολοκληρωτικά νέα βάση, µε αφορµή την ενδεχόµενη τουρκική ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι πολιτικές αξίες, οι θεσµοί, αλλά και η κουλτούρα της Τουρκίας διαφέρουν από αυτούς που έχουν εµπεδωθεί στην Ευρώπη και, κατ επέκταση στην Ελλάδα. Βλέπε το χαρακτηριστικό άρθρο του J. Verges, «εν Είµαστε Όλοι Ευρωπαίοι», Το Βήµα (Αναδηµοσίευση από Le Monde), 9 Μαϊου 2004, σελ. Α 51. Από την άλλη πλευρά, την ακριβώς αντίθετη άποψη εκφράζει το άρθρο Why Europe Must Say Yes to Turkey, The Economist, 18 th September 2004, page 13. Ωστόσο, για µια πιο ολοκληρωµένη απόψη, βλέπε Π. Καζάκος, Το Αβέβαιο Μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η Τουρκία, Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα, 2003, σελ. 38 κ. εξ. 27 Βλέπε µεταξύ άλλων Μ. Τσινισιζέλης, «Θεωρία της ιεθνούς Πολιτικής Ενοποίησης» στο Ν. Μαραβέγιας και Μ. Τσινισιζέλης (επιµ.), Η Ολοκλήρωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Εκδόσεις Θεµέλιο, Αθήνα, 1994.

9 διαδικασίας αυτής είναι η «µετατόπιση» της νοµιµοφροσύνης σε κεντρικούς θεσµούς και η εκχώρηση αρµοδιοτήτων σε αυτούς. Στα πλαίσια του ερµηνευτικού αυτού σχήµατος τα µέτρα οικοδόµησης εµπιστοσύνης µπορούν να ειδωθούν ως αποτέλεσµα διάχυσης από τοµείς όπως το εµπόριο, ο τουρισµός και οι κινήσεις κεφαλαίων, όπου υπάρχει µία ολοένα αυξανόµενη πίεση για περαιτέρω συνεργασία. 28 Η δηµιουργία ενός από κοινού διαµορφωµένου θεσµικού πλαισίου για θέµατα άµυνας και ασφάλειας, εξηγείται, σύµφωνα µε τη νεολειτουργική θεωρία, είτε ως προσπάθεια βελτίωσης του κλίµατος για σύσφιγξη των οικονοµικών σχέσεων, είτε ως έκφραση πολιτικής ενοποίησης. Η κριτική σε αυτή τη θεώρηση θα µπορούσε να έχει ως αφετηρία της την αρχική διαπίστωση, ότι, δηλαδή, αναφερόµαστε σε πλουραλιστικές κοινωνίες, ενώ ο πλουραλισµός της τουρκικής κοινωνίας είναι σχεδόν ανύπαρκτος. 29 ΜΕΡΟΣ ΙΙ: Η ιπλωµατική ιάσταση των Ελληνοτουρκικών Σχέσεων και η Οικοδόµηση Εµπιστοσύνης, κατά την διάρκεια της Περιόδου Α. Η Περίοδος : Αφετηρία της περιόδου που εξετάζουµε αποτελεί η συνάντηση Παπανδρέου- Οζάλ στο Νταβός της Ελβετίας, τον Φεβρουάριο του Η παρακµή του πνεύµατος του Νταβός στα χρόνια που ακολούθησαν δεν µας εµποδίζει να χαρακτηρίσουµε την συνάντηση αυτή των δύο ηγετών ως µια πρωτοφανή κίνηση συνεννόησης και εξοµάλυνσης των διαφορών µεταξύ των δύο κρατών. Στο Νταβός οι δύο πλευρές αποφάσισαν να αναθέσουν το σύνολο των διαφορών τους, µεταξύ των οποίων η υφαλοκρηπίδα και το Κυπριακό, σε δύο ειδικές επιτροπές, αποφεύγοντας να συζητήσουν θέµατα που θα υπονόµευαν το εξαιρετικό κλίµα που οι δύο ηγέτες είχαν δηµιουργήσει. Το Αφετηριακό Σηµείο: Η «Συνάντηση του Νταβός», στην Ελβετία. Τα «Μέτρα Οικοδόµησης Εµπιστοσύνης» (Μ.Ο.Ε) ως όρος διεθνούς πολιτικής και πρακτικής εµφανίστηκαν στην ελληνική πολιτική σκηνή µετά από την κρίση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, του Μαρτίου Η ελληνική απόρριψη των αρχών του Πρακτικού της Βέρνης και η δεδηλωµένη τουρκική πρόθεση έρευνας για υδρογονάνθρακες σε υποθαλάσσια περιοχή του Αιγαίου, η οποία θεωρείται ως ελληνική υφαλοκρηπίδα, οδήγησε τις δύο χώρες πλησιέστερα από ποτέ στα πρόθυρα του πολέµου. 30 Το ενδεχόµενο του πολέµου µε σηµαντικό κόστος και για τις δυο πλευρές, αλλά και οι επιπτώσεις στην τουρκική προοπτική για είσοδο στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, ανάγκασαν τον Τούρκο Πρωθυπουργό να αναστείλει τις 28 Συνεργασία που όµως δεν εντάθηκε στην περίοδο που εξετάζουµε, κυρίως εξαιτίας, όπως παρουσιάζεται στο τελευταίο µέρος της µελέτης, των αλλεπάλληλων κρίσεων µεταξύ των δύο χωρών. 29 Βλέπε Νότης Μαριάς, ό.π. σελ Για το «Νταβός», βλέπε τον συλλογικό τόµο για τις «ελληνοτουρκικές σχέσεις» των Α. Αλεξανδρή, Θ. Βερέµη, Π. Καζάκο, Β. Κουφουδάκη, Χ. Ροζάκη και Γ. Τσισόπουλου, «Οι Ελληνοτουρκικές Σχέσεις, », ΕΛΙΑΜΕΠ, Εκδόσεις Γνώση, Αθήνα, 1991, σελ 17.

10 σεισµογραφικές έρευνες. Η εκτόνωση της κρίσης άφησε να φανούν οι τουρκικές προτεραιότητες και η απροθυµία του Τουργκούτ Οζάλ να τις θυσιάσει για ένα αµφίβολο εγχείρηµα. 31 Η ελληνική πλευρά, αντίστοιχα, εκτίµησε τις συνέπειες µιας σύγκρουσης και έδειξε ότι επιθυµεί την επίλυση των προβληµάτων, υπό ορισµένες βέβαια προϋποθέσεις. Αρχική ελληνική πρόθεση υπήρξε ο περιορισµός των συζητήσεων στη σύνταξη συνυποσχετικού για την από κοινού παραποµπή του ζητήµατος της υφαλοκρηπίδας στο ιεθνές ικαστήριο της Χάγης. Ωστόσο, µέσα στο κλίµα αισιοδοξίας που η συνάντηση δηµιούργησε, το συγκεκριµένο θέµα παραµερίστηκε από µια κοινή ανακοίνωση των δυο πρωθυπουργών που διατράνωνε την απόφασή τους να µην υπάρξουν κρίσεις στο µέλλον. Το κείµενο της κοινής ανακοίνωσης τύπου 32 των δυο πρωθυπουργών περιλάµβανε τα εξής: (i) Οι πρωθυπουργοί Ελλάδας και Τουρκίας συναντήθηκαν δυο φορές στο Νταβός της Ελβετίας, στις 30 και 31 Ιανουαρίου 1988 και συζήτησαν θέµατα κοινού ενδιαφέροντος σε ατµόσφαιρα κατανόησης. (ii) Παρατηρήθηκε ότι συσσωρευµένα προβλήµατα, εξαιτίας διαφορετικών προσεγγίσεων, έγιναν αντικείµενο εκµετάλλευσης από ορισµένους κύκλους. (iii) Οι πρωθυπουργοί συµφώνησαν ότι στο εξής τέτοιες κρίσεις δεν θα έπρεπε να επαναληφθούν. (iv) Αναγνώρισαν ότι έχει δηµιουργηθεί ακαµψία σε διάφορα κοινωνικά στρώµατα. Επίσης, δηλώσεις επισήµων δεν βοηθούσαν στην βελτίωση των σχέσεων. (v) Οι δυο πρωθυπουργοί επανέλαβαν τις θέσεις στους σε θέµατα διµερούς και περιφερειακού ενδιαφέροντος. (vi) Παρά ταύτα, το λιώσιµο των πάγων µεταξύ των δυο χωρών απαιτούσε αποφασιστικότητα. (vii) Συµφώνησαν να δηµιουργήσουν δυο επιτροπές, µια για τους τοµείς συνεργασίας, όπως την οικονοµική συνεργασία, τις µεικτές επιχειρήσεις, το εµπόριο, τον τουρισµό, τις επικοινωνίες, τις πολιτιστικές ανταλλαγές και µια δεύτερη επιτροπή για να καταγράψει και να επιλύσει προβλήµατα. (viii) Οι δυο πρωθυπουργοί συµφώνησαν να ανταλλάσσουν αµοιβαίες επισκέψεις και να εγκαταστήσουν απευθείας τηλεφωνική γραµµή. (ix) Τέλος, οι δυο πρωθυπουργοί εξέφρασαν την ικανοποίησή τους για τις ειλικρινείς συζητήσεις. Συµπερασµατικά, ο ήπιος τόνος του κειµένου δηµιούργησε την εντύπωση ότι η ένταση µεταξύ των δυο µερών ήταν παρελθόν, πράγµα που διευκόλυνε το τουρκικό βήµα προς την Ευρωπαϊκή Κοινότητα. 33 Το Νταβός αποτέλεσε µια επιτυχία για την Τουρκία, γιατί χωρίς να σηµειωθεί κάποια ουσιαστική τουρκική παραχώρηση, προβλήθηκε η εικόνα µιας Τουρκίας ανοικτής σε διάλογο µε την Ελλάδα, ενώ τα άρθρο (vi) προβλέπει ότι οι δυο πλευρές έπρεπε να κινηθούν σε κοινό έδαφός, γεγονός που υπονοούσε αµοιβαίες ή µονοµερείς υποχωρήσεις από προηγούµενες θέσεις. Η ιαπραγµάτευση των κ.κ. Καψή και Καντεµίρ και το «Μνηµόνιο της Βουλιαγµένης» (Μάϊος 1988). Οι διαπραγµατεύσεις για τα «Μέτρα Οικοδόµησης Εµπιστοσύνης» (Μ.Ο.Ε) ξεκίνησαν τον Μάιο του 1988, στην Βουλιαγµένη, ανάµεσα στην ελληνική και 31 Θ. Βερέµης, «Η Τουρκίας σε αναζήτηση νέων περιφερειακών ρόλων», στο Γ. Βαληνάκης και Π. Κίτσος (επ.), «Ελληνικά Αµυντικά Προβλήµατα», Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση, 1986, σελ Α. Αλεξανδρής, Θ. Βερέµης, Π. Καζάκος, Β. Κουφουδάκης, Χ. Ροζάκης και Γ. Τσισόπουλος, ό.π., σ.σ Θ. Βερέµης, Ιστορία των Ελληνοτουρκικών Σχέσεων , Κείµενα Εργασίας ΕΛΙΑΜΕΠ, Αθήνα, 1999, σελ. 158.

11 τουρκική αντιπροσωπεία, επικεφαλείς των οποίων ήταν αντιστοίχως οι υπουργοί εξωτερικών των δύο χωρών Κάρολος Παπούλιας και Μεσούτ Γιλµάζ. Όπως προκύπτει από τα επίσηµα πρακτικά των συνεδριάσεων 34, η τουρκική πλευρά εισήλθε στην συνεδρίαση µε µοναδικό σκοπό, σε µια πιθανή προσέγγιση, την καταγραφή των προβληµάτων ανάµεσα στις δύο χώρες, δηλαδή την συναποδοχή των δικών της ισχυρισµών ή µονοµερών διεκδικήσεων στο Αιγαίο ως προβλήµατα µεταξύ των δύο χωρών. Η αντιπαράθεση επιχειρηµάτων και από τις δυο πλευρές ήταν εξαντλητική, ώσπου να φτάσουµε την τελική διαµόρφωση του κειµένου. Ο κ. Καψής επεσήµανε ότι ήταν απαράδεκτη η παράληψη στο τούρκικο σχέδιο της υποχρέωσης αποχής από πράξεις που οδηγούσαν σε αµφισβήτηση κυριαρχικών δικαιωµάτων. Περαιτέρω, διαµαρτυρήθηκε για την επιδίωξη προσθήκης της έννοιας του «συµφέροντος», καθώς το «συµφέρον» αποτελεί ασαφή πολιτική ιδέα και όχι νοµική έννοια. Με την σειρά τους, οι Τούρκοι κοινοποίησαν ότι δεν µπορούσαν να αντιληφθούν το νόηµα της φράσης «πράξεις που αµφισβητούν κυριαρχικά δικαιώµατα» και γι αυτό δήλωσαν πως η ερµηνεία της υπέκειτο στην υποκειµενική κρίση της κάθε πλευράς. Προ πάντων, δεν επιθυµούσαν να συµπεριληφθεί και η υποχρέωση σεβασµού της εδαφικής ακεραιότητας των µερών, εφόσον, κατά τους ιδίους, η συζήτηση για ένα «σύµφωνο µη επιθέσεως» διέφευγε της εντολής της οµάδας εργασίας. Μετά από πολύ κόπο, διαµορφώθηκε βάσει των συζητηθέντων το τελικό κείµενο που προέβλεπε τα παρακάτω. (i) Τα δύο µέρη θα αναγνώριζαν τα δικαιώµατα στη χρήση ανοιχτής θάλασσας και του διεθνούς εναέριου χώρου. (ii) Κατά την διεξαγωγή εθνικών στρατιωτικών δραστηριοτήτων τα δυο µέρη θα κατέβαλαν προσπάθεια να αποφύγουν την παρακώλυση της οµαλής ναυσιπλοΐας και εναέριας κυκλοφορίας. (iii) Τα δυο µέρη συµφώνησαν ο σχεδιασµός ασκήσεων, που απαιτούν έκδοση ΝΟΤΑΜ, να γίνεται έτσι, ώστε να αποφεύγονται η αποµόνωση περιοχών. (iv) Με στόχο την επίτευξη των ανωτέρω, οι δυο πλευρές θα επικοινωνούσαν δια της διπλωµατικής οδού. Σε Ανάλογο Κλίµα και το «Μνηµόνιο της Κωνσταντινούπολης», του Σεπτεµβρίου του Ανάλογα ήταν και τα αποτελέσµατα της µικτής επιτροπής τον Σεπτέµβριο του Οι εργασίες της δεν είχαν συγκεκριµένη κατάληξη, εκτός από ένα κοινό ανακοινωθέν καλής θέλησης στο πνεύµα του Νταβός. Οι κ.κ. Παπούλιας και Γιλµάζ υπέγραψαν και δεύτερο κείµενο στην Κωνσταντινούπολη αυτή τη φορά, το οποίο είχε τον τίτλο «Οδηγίες για την Αποτροπή Ατυχηµάτων στις Ανοιχτές Θάλασσες και στον ιεθνή Εναέριο Χώρο» 35 και περιείχε τους παρακάτω πρόνοιες. (i) Τα πλοία και αεροσκάφη θα δρούσαν σε πλήρη συµφωνία µε το διεθνές δίκαιο, όπως και µε το στρατιωτικό δίκαιο και τους κανόνες καλής συµπεριφοράς. (ii) Οι ναυτικές µονάδες των µερών θα απείχαν από πράξεις παρενόχλησης. (iii) Οι ναυτικές µονάδες επιτήρησης δεν θα παρεµπόδιζαν τα πλοία του άλλου µέρους, κατά διάρκεια 34 Το πλήρες κείµενο των συνεδριάσεων, καθώς και την αντιπαράθεση απόψεων των αντιπροσωπειών των δύο χωρών, αλλά και γενικότερα όσα διεµήφθησαν µεταξύ των Μεσούτ Γιλµάζ και Κάρολου Παπούλια κατά την διαµόρφωση της συµφωνίας, το 1988, δηµοσίευσε στην Εφηµερίδα «Ελευθεροτυπία» η δηµοσιογράφος Κύρα Αδάµ. Βλέπε Κ. Αδάµ «Ντοκουµέντο: Τι Συνέβη στη Συνάντηση Καψή-Καντεµίρ, στις », Ελευθεροτυπία, 15 Ιουνίου 1998, σελ Βλέπε το άρθρο της Κ. Αδάµ, «Τι Αναφέρουν τα Μνηµόνια Βουλιαγµένης και Κωνσταντινούπολης», Ελευθεροτυπία, 14 Ιουνίου 1998, σελ. 4

12 ασκήσεων και βολής. (iv) Οι πιλότοι των αεροσκαφών των δυο πλευρών θα επιδείκνυαν την ύψιστη προσοχή, όταν θα βρίσκονταν κοντά σε αεροσκάφος της άλλης πλευράς και δεν θα έκαναν ελιγµούς επικίνδυνους για την ασφάλεια της πτήσης ή της αποστολής των. (v) Οι δυο πλευρές θα ενηµέρωναν κατ αρχήν η µια την άλλη µέσω διπλωµατικών διαύλων, προτού προβούν σε επίσηµες δηλώσεις. Η Μάταιη Προσπάθεια ιατήρησης των Καλών Προθέσεων: Το εύτερο Νταβός. Οι πολιτικές εξελίξεις στο εσωτερικό της Τουρκίας σηµατοδότησαν µια περίοδο ύφεσης στις σχέσεις των δύο χωρών. Η κυβέρνηση συνασπισµού υπό τον συντηρητικό Σουλεϊµάν Ντεµιρέλ που σχηµατίστηκε µετά τις εκλογές της 20ης Οκτωβρίου 1991, έδειξε να αντιµετωπίζει µε ευνοϊκότερη διάθεση τα ελληνοτουρκικά ζητήµατα. Εγκαταλείποντας τις ηγεµονικές τάσεις του Οζάλ, ο Ντεµιρέλ συναντήθηκε µε τον οµόλογό του Κωνσταντίνο Μητσοτάκη στο Νταβός, τον Ιανουάριο του Όµως, παρά τις αγαθές προθέσεις των δύο ηγετών για την εξεύρεση λύσεων, η απροθυµία και η στασιµότητα αποτέλεσαν ανασταλτικό παράγοντα για ουσιαστική πρόοδο. Το αποτέλεσµα ήταν η συνάντηση των ηγετών να κινηθεί σε επίπεδο διακηρύξεων καλής θέλησης και προσχεδίων συνεργασίας. 36. Η κοινή τους ανακοίνωση περιείχε σχέδια για ένα σύµφωνο φιλίας, καλής γειτονίας και συνεργασίας, καθώς και υποσχέσεις πρωτοβουλιών για το Κυπριακό. Ωστόσο, τίποτε από αυτά δεν καρποφόρησε, ενώ παρέµειναν εκκρεµή το ζήτηµα του επιχειρησιακού ελέγχου του Αιγαίου και της ίδρυσης νατοϊκών στρατηγείων. 37 Β. Η Περίοδος και η Εκδήλωση της Έντασης. Τον Μάρτιο του 1995, η Ελλάδα ήρε το βέτο για την εγκαθίδρυση τελωνειακής ένωσης µεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Τουρκίας, αφού πρώτα εξασφάλισε την διαβεβαίωση από τους Ευρωπαίους εταίρους ότι θα επιταχύνονταν οι προενταξιακές διαπραγµατεύσεις µεταξύ της Ένωσης και της Κύπρου, µετά από την ιακυβερνητική ιάσκεψη του Και, ενώ θα περίµενε κανείς ότι η εξέλιξη αυτή, µεγίστης σηµασίας για την Τουρκία, να έχει θετικό αντίκτυπο στις σχέσεις των δύο χωρών, το αποτέλεσµα ήταν κάθε άλλο παρά αυτό. Η Ασφυκτική «Συµφωνία Αρχών για την Ασφαλή ιεξαγωγή Στρατιωτικών Επιχειρήσεων», του Μαρτίου Η οικοδόµηση κάποιου τύπου καθεστώτος εµπιστοσύνης και ασφάλειας στο Αιγαίο, ανάµεσα στην Ελλάδα και στην Τουρκία, αποτελούσαν µόνιµο στόχο για τις Ηνωµένες Πολιτείες, που αποσκοπούσαν να αποτρέψουν τις εντάσεις και να διαχειριστούν τις κρίσεις στην περιοχή. 38 Η τελευταία απόπειρα έγινε τον Μάρτιο του 1995, όταν, κατά την επίσκεψή τους στην Αθήνα, ο Υφυπουργός Εξωτερικών των 36 Γ. Βαληνάκης, Με Όραµα και Πρόγραµµα: Εξωτερική Πολιτική για µία Ελλάδα µε Αυτοπεποίθηση, Εκδόσεις Παρατηρητής, Αθήνα, 1997, σελ Για µια εκτενή παρουσίαση του συγκεκριµένου θέµατος, βλέπε Θ. Βερέµη, «Οι Ελληνοτουρκικές Σχέσεις», στο Σύγχρονος Ελληνισµός: Από το 1941 ως το Τέλος του Αιώνα, σελ Α. ηµητρακόπουλος, «Μέτρα Οικοδόµησης Εµπιστοσύνης και Στρατιωτική Αποτροπή», στο συλλογικό τόµο, Η Ελλάδα και ο Κόσµος, , ΕΛΙΑΜΕΠ, Αθήνα, σσ

13 ΗΠΑ, Ρίτσαρντ Χόλµπρουκ, µαζί µε τον Αµερικανό Υφυπουργό Αµύνης, Ντικ Νάι παρουσίασαν ένα αναλυτικό σχέδιο για τη «Συµφωνία Αρχών για την Ασφαλή ιεξαγωγή Στρατιωτικών Επιχειρήσεων» ανάµεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία. Η ελληνική κυβέρνηση απέρριψε αµέσως το σχέδιο αυτό, το οποίο, όµως, επανέφερε σε διερευνητική συζήτηση το 1996, ο επόµενος Υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Τζον Κόρνµπλουµ. Το αµερικάνικο σχέδιο 39 απασχόλησε εκ νέου την Αθήνα, εφόσον µετά από την κρίση των Ιµίων, ο Λευκός Οίκος δεσµεύθηκε ρητώς να συµβάλει στην εξοµάλυνση των ελληνοτουρκικών σχέσεων, µέσω κάποιου µηχανισµού διαλόγου. Το σχέδιο επιχείρησε να κατοχυρώσει τον όρο «αµφισβητούµενες περιοχές» στο Αιγαίο και να αποδυναµώσει το νόµιµο δικαίωµα της ελληνικής πλευράς να αναχαιτίζει στον εθνικό εναέριο χώρο και στο FIR Αθηνών «άγνωστα αεροσκάφη». Ωστόσο, το αµερικάνικο σχέδιο είχε και θετικά σηµεία, εφόσον δήλωνε κατηγορηµατικώς ότι βασιζόταν στο Μνηµονίο της Βουλιαγµένης του 1988 και στους «Κανόνες για τις Ασκήσεις», δυο κείµενα, δηλαδή, που η τουρκική πλευρά προσπαθούσε να ξεχάσει. Επίσης, θέσπισε αυστηρούς τεχνικούς ελέγχους για την τήρηση της συµφωνίας αυτής, εµποδίζοντας την Άγκυρα να λειτουργεί πέραν των συµπεφωνηµένων. Μερικά ενδεικτικά σηµεία του σχεδίου ήταν τα εξής: Άρθρο IV, παρ.1α) Οι κυβερνήτες αεροσκαφών θα απέφευγαν απειλητικές µανούβρες, εικονικές επιθέσεις ή εικονική χρήση όπλων εναντίον πλοίων ή αεροσκαφών του άλλου µέρους, συµπεριλαµβανοµένης της απελευθέρωσης διακοπτών άφεσης όπλων. Άρθρο IV, παρ.1γ) Θα απέφευγαν να εκτελούν ακροβατικές ασκήσεις πάνω από τα πλοία της άλλης πλευράς. Οι Βασικοί Άξονες της Ελληνικής Εξωτερικής Πολιτικής, µετά την κρίση των Ιµίων. Μετά το casus belli, του Ιουνίου 1995, του τουρκικού κοινοβουλίου σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων και την συνακόλουθη κρίση των Ιµίων, 40 ο διανοητής Νίκος Μουζέλης, προλογίζοντας ένα βιβλίο που συνέγραψε ο Θεόδωρος Κουλουµπής, 41 θεώρησε, όπως και άλλοι διαµορφωτές της εξωτερικής πολιτικής, καθαρή τρέλα την απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης να απορρίψει την τουρκική πρόταση για απευθείας διάλογο. Η αποδοχή διαλόγου, συνέχισε ο κ. Μουζελής, δεν συνεπαγόταν καµιά υποχώρηση, ενώ καθιστούσε την τουρκική επιθετικότητα εµφανέστερη. Στο σηµείο αυτό θα µπορούσαµε να αντιπαραθέσουµε την άποψη, σύµφωνα µε την οποία, η Ελλάδα δεν έπαψε ποτέ να διαλέγεται µε την Τουρκία και πριν και µετά την κρίση των Ιµίων, όπως αποδεικνύει και το παρόν άρθρο για τα µέτρα οικοδόµησης εµπιστοσύνης, η δε δραµατική, όσο και αντιφατική δήλωση του Πρωθυπουργού της Ελλάδας, Κώστα Σηµίτη µπροστά στο ελληνικό 39 Βλέπε, Κ. Αδάµ, «Αµερικάνικο Ενδιαφέρον για Μέτρα Οικοδόµησης Εµπιστοσύνης», Ελευθεροτυπία, 19 Μαρτίου 1996, σσ Για την κρίση στα Ίµια υπάρχει εκτενής βιβλιογραφία. Βλέπε Ά. Κούρκουλα, Ίµια, Κριτική προσέγγιση του Τουρκικού Παράγοντα, Σιδέρης, Αθήνα H. Dipla, G. Kostakos and N. Ziogas, The Imia Incident and Turkey s Violation of International Law, The Citizens Movement and ELIAMEP, Θ. Κουλουµπής και Σ. Ντάλης, «Η Ελληνική Εξωτερική Πολιτική στο Κατώφλι του 21ου Αιώνα. Εθνοκεντρισµός ή Ευρωκεντρισµός», Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση, 1997, σελ

14 Κοινοβουλίο ότι «η Ελλάδα δεν διαλέγεται», µπορεί να χαρακτηριστεί το λιγότερο ως µη ακριβής. Η ελληνική κυβερνήση δια του Γιάννου Κρανιδιώτη θεωρούσε ότι δεν εννοείτο διαπραγµάτευση σε θέµατα κυριαρχικών δικαιωµάτων. 42 Η οµαλοποίηση των σχέσεων εξαρτάτο από τρεις προϋποθέσεις. (i) Την επίλυση του Κυπριακού. (ii) Τον τερµατισµό της τουρκικής επιθετικότητας στο Αιγαίο και (iii) Την πρόοδο στα ατοµικά δικαιώµατα και δηµοκρατικές ελευθερίες. Η Ελλάδα απέρριψε χωρίς περιστροφές την τακτική της Τουρκίας για συνολική διαπραγµάτευση στη βάση της δύναµης υπεροχής και της απειλής πολέµου. ιάλογος µε τέτοιους όρους δεν ήτο αποδεκτός από την Ελλάδα. 43 Μάλιστα, η Ελλάδα πίστεψε στη χρησιµότητα της ευρωπαϊκής προοπτικής της Τουρκίας, για αυτό και συναίνεσε τον Μάρτιο του 1995 στην τελωνειακή ένωση της Τουρκίας µε την ΕΕ, εξασφαλίζοντας ως αντάλλαγµα την προοπτική ένταξης της Κύπρου. Η «Βήµα προς Βήµα Προσέγγιση» και η Συνάντηση στην Ουάσιγκτον, τον Απρίλιο Μια ολοκληρωµένη πρόταση για την σταδιακή αποκατάσταση της οµαλότητας στο Αιγαίο διατύπωσε ο πρωθυπουργός της Ελλάδας, Κώστας Σηµίτης, κατά την διάρκεια της επίσκεψής του στην Ουάσιγκτον, τον Απρίλιο του Γνωστή και ως «βήµα προς βήµα» διαδικασία 44 για την αντιµετώπιση του ελληνοτουρκικού προβλήµατος, η ελληνική πρόταση προσδιόρισε το πλαίσιο διαλόγου. Πρώτο βήµα για καλλιέργεια κλίµατος εµπιστοσύνης θα ήταν η αποδοχή τριών προϋποθέσεων από την Τουρκία: (i) ήλωση ότι αποκλείεται η απειλή πολέµου και η χρήση βίας. (ii) Αποδοχή των υπάρχουσων διεθνών συµφωνιών και των αρχών του διεθνούς δικαίου. (iii) Επίλυση ζητηµάτων µέσω διαδικασιών διεθνούς δικαίου και συγκεκριµένα του ικαστηρίου της Χάγης. Η αποδοχή των ανωτέρω θα επέτρεπε στην Ελλάδα να εγκρίνει το χρηµατοδοτικό κανονισµό της συµφωνίας σύνδεσης. Το επόµενο βήµα θα ήταν η σύνταξη συνυποσχετικού παραποµπής στην Χάγη. Παράλληλα οι δυο χώρες θα µπορούσαν να εγκαινιάσουν επαφές για ανάπτυξη συνεργασίας σε τοµείς αµοιβαίου συµφέροντος. Ωστόσο, η περίοδος χαρακτηρίζεται από αδιέξοδο, ενώ οι πρωτοβουλίες εξοµάλυνσης των συνθηκών ήταν µάλλον ελάχιστες Γ. Κρανιδιώτης, «Η Ελληνική Εξωτερική Πολιτική. Σκέψεις και Προβληµατισµοί στο Κατώφλι του 21ου Αιώνα», Αθήνα, Εκδόσεις Ι. Σιδέρη, 1999, σελ Ό.π., σελ Ό.π., σελ Ένα µετρήσιµο µέγεθος της έντασης που δικαιολογεί και τεκµηριώνει την σαφή διάκριση των περιόδων 1988 έως 1995 και 1995 έως 1999, είναι η ποσοστιαία αύξηση των υπερπτήσεων των τουρκικών µαχητικών πάνω από ελληνικό έδαφος, των παραβιάσεων του ελληνικού εναέριου χώρου, των παραβιάσεων του FIR Αθηνών, καθώς και των εµπλοκών (dogfights) µαχητικών αεροσκαφών στα έτη 1995 και Πτήσεις πάνω από ελληνικό έδαφος Παραβιάσεις εθνικού εναέριου χώρου Εµπλοκές (dogfights) % 206% 260%

15 To Αµφιλεγόµενο Κοινό Ανακοινωθέν Σηµίτη-Ντεµιρέλ της Μαδρίτης (Ιούλιος 1997). Με την πτώση της κυβέρνησης Ερµπακάν-Τσιλλέρ γεννούνται νέες προσδοκίες ύφεσης στα ελληνοτουρκικά ζητήµατα. Στο περιθώριο της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ, στις 8 Ιουλίου 1997, στη Μαδρίτη, έγινε η συνάντηση των πρωθυπουργών Κωνσταντίνου Σηµίτη και Σουλεϊµάν Ντεµιρέλ, όπου και υιοθετήθηκε µια διακήρυξη πλαισίου αρχών για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Το κοινό ανακοινωθέν 46 δεν µπορούσε να επιλύσει προβλήµατα, καθώς από την φύση του δεν συνιστούσε συνθήκη, αλλά πολιτική διακήρυξη. Το κείµενο δεν ανακοίνωσε έναρξη πολιτικού διάλόγου, σε αντιδιαστολή µε τον εφ όλης της ύλης διάλογο του Νταβός Ι. Αντίθετα, το κοινό ανακοινωθέν ενίσχυσε, σύµφωνα πάντα µε το ελληνικό Υπουργείο των Εξωτερικών, τις κοινά αποδεκτές αρχές της «βήµα προς βήµα» προσέγγισης, ενώ οι αρχές που συµφωνήθηκαν διευκόλυναν την σταδιακή προσέγγιση, όπως επιθυµούσε η ελληνική πλευρά. Από την άλλη πλευρά, το κοινό ανακοινωθέν αποτέλεσε ένα ακόµη µικρό βήµα προς την αναγνώριση των τουρκικών διεκδικήσεων, εφόσον αποδεχόταν τα «ζωτικά συµφέροντα» των δύο µερών. Ήταν πασιφανές ότι η Τουρκία δεν θα ερµήνευε ως ζωτικά της συµφέροντα µόνο αυτά που προέκυπταν νόµιµα από διεθνείς συνθήκες και κανόνες διεθνούς δικαίου, αλλά θα θεωρούσε διασταλτικά όλες τις καταχρηστικές αξιώσεις της ως συµφέροντα. Το συµβούλιο κορυφής του Λουξεµβούργου, της 12ης εκεµβρίου 1997, αρνήθηκε την ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας, αν δεν αναθεωρούσε την στάση της έναντι της Ελλάδας και δε βελτίωνε την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωµάτων. 47 Ο Νατοϊκός Παράγων στο προσκήνιο και η Επανενεργοποίηση των Μνηµονίων Παπούλια-Γιλµάζ, τον Ιούνιο του Ο Γενικός Γραµµατέας του ΝΑΤΟ, Χαβιέ Σολάνα ανακοίνωσε ότι έληξαν µε επιτυχία οι διαπραγµατεύσεις µεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας στις Βρυξέλες, τον Ιούνιο 1998, µε σκοπό την επαναβεβαίωση των συµφωνηθέντων του Η Άγκυρα επί µια δεκαετία έβαζε στο ψυγείο τα Μνηµόνια Βουλιαγµένης και Κωνσταντινούπολης, αλλά ο κ. Χαβιέ Σολάνα έκρινε πως έπρεπε να τα αναδείξει, µε απώτερο σκοπό την διευκόλυνση της εφαρµογής της «Νέας οµής» του ΝΑΤΟ. 48 Στο πρακτικό επίπεδο, τα ανωτέρω σήµαιναν ότι η Ελλάδα και η Τουρκία, το δίµηνο Ιουλίου και Αυγούστου, δεν θα προχωρούσαν σε στρατιωτικές δραστηριότητες στο Αιγαίο, ώστε να διαταράσσουν την τουριστική περίοδο. Οι εθνικές στρατιωτικές ασκήσεις θα συνοδεύονταν από ΝΟΤΑΜ, κάτι που συστηµατικά αρνείτο η Τουρκία και θα τηρούνταν όλοι οι κανόνες του διεθνούς δικαίου. Η Αθήνα µπορούσε να θεωρεί ότι πέτυχε νίκη στα σηµεία, αφού έγινε αποδεκτή η πάγια θέση της να αναφέρει στις Βρυξέλλες τα ζητήµατα τήρησης των συµφωνιών. Η Άγκυρα από την άλλη πλευρά, δεν έχασε και πολλά, καθώς η χρονική δέσµευση των µνηµονίων ήταν µόνο δίµηνη. Μάλιστα, ο κ. Σολάνα επέµεινε στην οικοδόµηση µέτρων εµπιστοσύνης Τα παραπάνω στοιχεία προέχονται από την Αµυντική Βίβλο , ετήσια έκδοση του περιοδικού «Στρατηγική». 46 Γ. Κρανιδιώτης, ό.π., σ.σ Κ. Μπότσιου, «Τουρκία-Ευρωπαϊκή Ένωση-Κουρδικό: Οι Νέοι Συσχετισµοί», Ανασκόπηση 1999, Έκδοση ΕΛΙΑΜΕΠ, σελ Βλ. Κύρα Αδάµ, «Μικρό Βήµα Εµπρός», Ελευθεροτυπία, 14 Ιουνίου 1998, σελ. 4

16 στις συνολικές σχέσεις ανάµεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία και όχι στην οικοδόµηση µέτρων εµπιστοσύνης συγκεκριµένα και µόνο στο Αιγαίο. ΜΕΡΟΣ ΙΙΙ: Η Οικονοµική ιάσταση των Ελληνοτουρκικών Σχέσεων κατά την διάρκεια της Περιόδου Οι εµπορικές συναλλαγές Ελλάδος-Τουρκίας, από το 1988 έως το 1998, θα εξεταστούν µε σκοπό να γίνουν ορισµένες διαπιστώσεις για την εξέλιξη του εµπορικού ισοζυγίου µεταξύ των δύο χωρών και την επίδραση των κρίσεων στον όγκο των εµπορικών ροών. Ο Πίνακας 1 (και το ιάγραµµα 1 στο Παράρτηµα) που ακολουθεί παρουσιάζει τις εισαγωγές της Ελλάδος από την Τουρκία και τις εξαγωγές της Ελλάδος προς την Τουρκία από το έτος 1988 εώς το έτος Στην περίοδο 1988 εώς 1994, µε εξαίρεση τα έτη 1988 και 1993, η Ελλάδα βρίσκεται σε ελλειµµατική σχέση µε την Τουρκία. Στην περίοδο 1995 έως 1998 η τάση του εµπορικού ισοζυγίου να είναι ελλεµµατικό για την Ελλάδα φαίνεται να αντιστρέφεται. Έτσι την περίοδο 1995 εως 1998 (µε εξαίρεση το έτος 1998) το εµπορικό ισοζύγιο είναι πλεονασµατικό, όπως πλεονασµατικό αναµένεται να είναι και για το έτος Πίνακας 1 ΕΤΟΣ ΕΜΠΟΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΕΣ ΕΛΛΑ ΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΕΣ ΕΛΛΑ ΟΣ ΑΠΟ ΤΟΥΡΚΙΑ (σε US Dol) ΕΞΑΓΩΓΕΣ ΕΛΛΑ ΟΣ ΠΡΟΣ ΤΟΥΡΚΙΑ (σε US Dol) ΠΗΓΗ: OECD 49 Βλέπε OECD, Monthly Statistics of International Trade, electronic version from 1988 to 1998, διαθέσιµο στην παρακάτω ηλεκτρονική διεύθυνση 50 Έξοχες µελέτες για τις πρόσφατες εξελίξεις στις διµερείς σχέσεις αποτελούν: Aydin, M. αnd Ifantis, K., Turkish Greek Relations: The Security Dilemma in the Aegean, Routledge, London, 2004, καθώς και Καζάκος, Π., Το Αβέβαιο Μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η Τουρκία, Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα, 2003.

17 Μία ερµηνεία της θετικής για την Ελλάδα εξέλιξης του εµπορικού ισοζυγίου µεταξύ των δύο χωρών είναι η τάση που παρατηρείται να επηρεάζεται αρνητικά ο ρυθµός αύξησης των εισαγωγών της χώρας µας από την Τουρκία την περίοδο των κρίσεων (π.χ. Ίµια, επεισόδιο Οτσαλάν), τάση που δεν επιβεβαιώνεται στις ελληνικές εξαγωγές προς τη γείτονα. Πιο συγκεκριµένα, σε µια προσπάθεια ερµηνείας της διακύµανσης του όγκου των εµπορικών ροών, διαπιστώνεται η επίδραση του θετικού κλίµατος του Νταβός στις εµπορικές συναλλαγές των δύο χωρών, µια επίδραση ιδιαίτερα εµφανής στις εισαγωγές της χώρας µας από την Τουρκία το χρονικό διάστηµα Η κατάσταση µεταβάλλεται ραγδαία το 1991, στοιχείο που επηρεάζει τόσο τις εισαγωγές, όσο και τις εξαγωγές, εξαιτίας των εντάσεων που συνόδευσαν τις συζητήσεις για την µείωση των εξοπλισµών στην Ευρώπη και, κυρίως, µετά την κρίση στον Περσικό. Η πολιτική συγκυρία είχε επιπτώσεις στις εµπορικές σχέσεις των δύο χωρών την περίοδο αυτή. Η µείωση των εξαγωγών τις Ελλάδας προς την Τουρκία ανέρχεται σε ποσοστό 8%, ενώ οι ελληνικές εισαγωγές από την γείτονα µειώνονται κατά 27%. Η θετική µεταβολή που παρουσιάζεται κατά το έτος 1992 οφείλεται µάλλον στην νέα πρωτοβουλία προσέγγισης των δύο χωρών στο Νταβός. Η αισιοδοξία του Νταβός ΙΙ υπάρχει διάχυτη και το επόµενο έτος. Παρατηρείται, λοιπόν, µία µικρή αύξηση των εισαγωγών της Ελλάδος από τη γείτονα και µία µεγαλύτερη αύξηση των εξαγωγών της προς την Τουρκία. Το 1994 µειώνονται οι εισαγωγές της Τουρκίας από την χώρα µας, µείωση που είναι δυνατόν να εξηγηθεί και από τα µεγάλα οικονοµικά προβλήµατα που αντιµετώπισε η Τουρκία το έτος αυτό 51 σε συνδυασµό µε την ανάδειξη των ελληνοτουρκικών διαφορών ως µεγίστου και εθνικού χαρακτήρα προβλήµατος, µε απώτερο σκοπό τη συσπείρωση της πολιτικής ηγεσίας, στο εσωτερικό της οποίας είχε ξεσπάσει έντονη διαµάχη µετά το θάνατο του Οζάλ. Η αλµατώδης αύξηση των εµπορικών ροών κατά το 1995 οφείλεται κατά κύριο λόγο στην άρση του βέτο από την πλευρά της Ελλάδας για την τελωνειακή ένωση Τουρκίας και Ερωπαϊκής Ένωσης. Από το επόµενο έτος η κατάσταση µεταβάλλεται εξαιτίας της κρίσης που ξεσπά µε το ζήτηµα της αιγιαλίτιδας ζώνης, κρίση που οδηγέι στο «θερµό επεισόδιο» των Ιµίων. Έτσι, ενώ το 1995 οι εισαγωγές της χώρας µας από την γείτονα αυξήθηκαν κατά 25% σε σχέση µε το έτος 1994, το 1996 η αύξηση αυτή ήταν µόλις 10%. Το 1997 η υπογραφή στη Μαδρίτη της συµφωνία Σηµίτη-Ντεµιρέλ για αµοιβαία αποχή από ενέργειες που θα έθιγαν τα νόµιµα δικαιώµατα των δύο χωρών οδηγεί σε ανάκαµψη των εµπορικών συναλλάγων. Όµως, η συµπαγής άρνηση που έλαβε η Τουρκία από την Ευρωπαϊκή Ένωση στην Σύνοδο Κορυφής του Λουξεµβούργου για οποιαδήποτε ευρωπαϊκή προοπτική δηµιούργησε εκ νέου αρνητικό κλίµα στις διµερείς σχέσεις. Στη συνέχεια, το κλίµα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις επιβάρυναν διάφορα επεισόδια, όπως η µαταίωση της εγκατάστασης του πυραυλικόυ συστήµατος S-300 στο έδαφος της Κύπρου και η πρόταση του έλληνα Υπουργού Εξωτερικών, Θεόδωρου Πάγκαλου, τον Ιανουάριο του 1998, για εκδίκαση όλων των προσφυγών της Τουρκίας στη Χάγη, που είχαν ως αποτέλεσµα την ραγδαία µείωση των εισαγωγών της Τουρκίας από την χώρα µας (µείωση της τάξης του 22%). 51 ιαφωτιστική πηγή για την οικονοµική κατάσταση της Τουρκίας στην συγκεκριµένη περίοδο αποτελεί το OECD Economic Survey, Economic Surveys: Turkey, Issue 9, Paris, Ενδεικτικά µπορεί να αναφερθεί η αύξηση του πληθωρισµού από 66,1% το 1993 σε 110% το 1994 και η αύξηση της ανεργίας από 7,6% σε 10,9% στην ίδια περίοδο.

18 Επίλογος-Συµπεράσµατα Από όσα αναφέρθησαν παραπάνω καθίσταται σαφές ότι το πολιτικό κλίµα που επικρατεί και διαµορφώνει την διάθεση για εφορµογή ΜΟΕ στις σχέσεις των δύο χωρών επηρεάζει, σε µικρότερο ή µεγαλύτερο βαθµό και τα πεδία της διµερούς οικονοµικής συνεργασίας. Η διάκριση των δύο χρονικών διαστηµάτων ( και ) έχει ως στόχο να καταδείξει ότι το διπλωµατικό πεδίο αποτελεί καθοριστικό παράγοντα της οικονοµικής συνεργασίας των δύο µερών. Έτσι, στο πρώτο διάστηµα οι όποιες απόπειρες οικονοµικής προσέγγισης είναι ελάχιστα αποτελεσµατικές και ακόµα λιγότερο τολµηρές, στο δεύτερο διάστηµα η κατάσταση επιδεινώνεται µε ανύπαρκτες πρωτοβουλίες οικονοµικής προσέγγισης. Στην περίοδο 1999 ως σήµερα η ευρωπαϊκή προοπτική και των δύο χωρών δηµιουργεί τις κατάλληλες προϋποθέσεις για βελτίωση των όρων συνεργασίας και περαιτέρω διεύρυνση αυτής σε «απαγορευµένους» ως σήµερα τοµείς. Η εξήγηση της εξέλιξης των οικονοµικών µεγεθών (εµπόριο, τουρισµός και επενδύσεις) µε βάση τις πολιτικές σχέσεις των δύο χωρών έχει ερµηνευτικές αδυναµίες, καθώς παραβλέπει άλλες µεταβλητές που είναι σηµαντικές, όπως η γενικότερη οικονοµική κατάσταση, το ευρύτερο διεθνές περιβάλλον κ.α. Ωστόσο, παρά τις όποιες µεθοδολογικές δυσκολίες, η γενικότερη εικόνα που προκύπτει είναι ότι το πολιτικό κλίµα επηρεάζει την οικονοµική συνεργασία.

19 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: ΙΑΓΡΑΜΜΑ 1 ΕΜΠΟΡΙΚΕΣ ΡΟΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ (χιλ. δολ) ΕΤΗ

20

Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης,

Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης, Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης, Εκδήλωση απονομής του Βραβείου για το 2014 στην Αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και στο Γραφείο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Κύπρο Ομιλία:

Διαβάστε περισσότερα

και ηµόσιας ιοίκησης του Πανεπιστηµίου Αθηνών 1988-92: Αναπληρωτής Καθηγητής των ιεθνών Σχέσεων στο Τµήµα

και ηµόσιας ιοίκησης του Πανεπιστηµίου Αθηνών 1988-92: Αναπληρωτής Καθηγητής των ιεθνών Σχέσεων στο Τµήµα ΓΙΑΝΝΗΣ Γ. ΒΑΛΗΝΑΚΗΣ ΣΠΟΥ ΕΣ Ιούνιος 1981: ιδάκτωρ των ιεθνών Σχέσεων, Πανεπιστήµιο Pantheon Sorbonne (Παρίσι Ι) µε άριστα 1980-1981: Πανεπιστήµιο Παρίσι Ι, Diplome d Etudes Approfondies (DEA) Ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ, ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ, ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ, ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ, ΑΜΥΝΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ (Κ.Μ. 286) Ακαδημαϊκό Έτος:

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

Διονύσιος Τσιριγώτης Λέκτορας, Τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών Πανεπιστήμιο Πειραιώς. Ελλάδα-Τουρκία-Ε.Ε.

Διονύσιος Τσιριγώτης Λέκτορας, Τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών Πανεπιστήμιο Πειραιώς. Ελλάδα-Τουρκία-Ε.Ε. Διονύσιος Τσιριγώτης Λέκτορας, Τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών Πανεπιστήμιο Πειραιώς Ελλάδα-Τουρκία-Ε.Ε. Η Ελληνική στρατηγική επιλογή του «εξευρωπαϊσμου» των Ελληνοτουρκικών διαφορών και του Κυπριακού,

Διαβάστε περισσότερα

Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου

Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου 1 Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστηµα δεν υπάρχουν µόνο οι µεγάλες δυνάµεις αλλά επίσης υπάρχουν µεσαίες, µικρές ή και πολύ µικρές δυνάµεις. Βέβαια η διαµόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές

10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές Europe at Schools through Art and Simulation (EuropeStARTS) 11 Μαΐου 2014 10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές Ευαγόρας Λ. Ευαγόρου Λέκτορας

Διαβάστε περισσότερα

3 O ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Η συμβολή της Κύπρου στη νέα Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Στρατηγική»

3 O ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Η συμβολή της Κύπρου στη νέα Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Στρατηγική» 3 O ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Η συμβολή της Κύπρου στη νέα Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Στρατηγική» ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟ HILTON PARK 28 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ κ. ΔΗΜΗΤΡΗ ΣΥΛΛΟΥΡΗ 1 Αγαπητέ κύριε

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου.

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου. ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΠΟΡΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΚΕΔΕ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΕ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΙΣ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ (Βρυξέλλες 4/12/2013) Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της

Διαβάστε περισσότερα

Ιανουαριος 2015. Κωνσταντίνα Μοσχοτά. Αντιπρόεδρος Καταφυγίου Γυναίκας

Ιανουαριος 2015. Κωνσταντίνα Μοσχοτά. Αντιπρόεδρος Καταφυγίου Γυναίκας Ιανουαριος 2015 Κωνσταντίνα Μοσχοτά Αντιπρόεδρος Καταφυγίου Γυναίκας Ανεξάρτητη, µη κυβερνητική, µη κερδοσκοπική οργάνωση. Όραµά µας η καταπολέµηση κάθε µορφής κακοποίησης εις βάρος των γυναικών. Λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 9.1 Εισαγωγή Η βιώσιµη ανάπτυξη είναι µία πολυδιάστατη έννοια, η οποία αποτελεί µία εναλλακτική αντίληψη της ανάπτυξης, µε κύριο γνώµονα το καθαρότερο περιβάλλον και επιδρά στην

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

Σ Η Μ Ε Ι Ω Μ Α ( ιά ιεραρχία ΓΕΕΘΑ) ΓΕΕΘΑ/Γραφείο Νοµικού Συµβούλου Αθήνα, 15 Φεβ 2007

Σ Η Μ Ε Ι Ω Μ Α ( ιά ιεραρχία ΓΕΕΘΑ) ΓΕΕΘΑ/Γραφείο Νοµικού Συµβούλου Αθήνα, 15 Φεβ 2007 Ρυµούλκηση στο Αιγαίο Κανονισµός 3577/92 της ΕΕ ιαφορά σε σχέση µε το SAR Λοιπές συναφείς επισηµάνσεις * Βασιλείου Γ. Μακρή, Στρατιωτικού ικαστή, Νοµικού Συµβούλου Γ.Ε.ΕΘ.Α * Το κείµενο που ακολουθεί συντάχθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω διεθνών συµφωνιών: α. Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878) β. Σύµφωνο Μολότοφ Ρίµπεντροπ (1939) γ. Συνθήκη

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος Μαθημάτων Συνεταιριστικής Εκπαίδευσης της Συνεταιριστικής Επιχείρησης του Mondragon (ΜCC)

Κύκλος Μαθημάτων Συνεταιριστικής Εκπαίδευσης της Συνεταιριστικής Επιχείρησης του Mondragon (ΜCC) Κύκλος Μαθημάτων Συνεταιριστικής Εκπαίδευσης της Συνεταιριστικής Επιχείρησης του Mondragon (ΜCC) προώθηση από το Δίκτυο Κ.Α.Π.Α. (Κοινωνικής Αλληλεγγύης & Περιφερειακής Ανάπτυξης) Ενότητα 1: Τα κλειδιά

Διαβάστε περισσότερα

Σ Η Μ Ε Ι Ω Μ Α ( ιά ενηµέρωση της ιεραρχίας ΓΕΕΘΑ)

Σ Η Μ Ε Ι Ω Μ Α ( ιά ενηµέρωση της ιεραρχίας ΓΕΕΘΑ) Έρευνα και διάσωση στο Αιγαίο (Search and Rescue SAR)* Βασιλείου Γ. Μακρή, Στρατιωτικού ικαστή, Νοµικού Συµβούλου Γ.Ε.ΕΘ.Α * Το κείµενο που ακολουθεί αποτελεί γνωµοδοτικό σηµείωµα το οποίο συντάχθηκε για

Διαβάστε περισσότερα

για έρευνα και διάσωση στο Αιγαίο

για έρευνα και διάσωση στο Αιγαίο 1 6 Μαΐου 2011 www.geostrategy.gr Οι Τούρκοι αµφισβητούν τα δικαιώµατά µας για έρευνα και διάσωση στο Αιγαίο Του Χρήστου Μηνάγια Από 3 έως 5 Μαΐου 2011 οι τουρκικές ένοπλες δυνάµεις πραγµατοποίησαν τη

Διαβάστε περισσότερα

Παλιανοπούλου Μ ΤΕ Νοσηλεύτρια Χειρουργείο ΓΝΑ ΚΑΤ

Παλιανοπούλου Μ ΤΕ Νοσηλεύτρια Χειρουργείο ΓΝΑ ΚΑΤ Παλιανοπούλου Μ ΤΕ Νοσηλεύτρια Χειρουργείο ΓΝΑ ΚΑΤ Αποτελεί μια παρεξηγημένη έννοια συνειρμικά συνδεόμενη με τον πόλεμο Η εκδήλωση ασυμφωνίας η οποία οφείλεται : Διαφορετικές και ασύμβατες απόψεις και

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΓΙΟΥΛΑ ΟΡΑΜΑ ΚΑΙ ΑΞΙΕΣ ΟΜΙΛΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΜΙΛΟΥ (ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ)

ΟΜΙΛΟΣ ΓΙΟΥΛΑ ΟΡΑΜΑ ΚΑΙ ΑΞΙΕΣ ΟΜΙΛΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΜΙΛΟΥ (ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ) ΟΜΙΛΟΣ ΓΙΟΥΛΑ ΟΡΑΜΑ ΚΑΙ ΑΞΙΕΣ ΟΜΙΛΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΜΙΛΟΥ (ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ) 1 ΟΜΙΛΟΣ ΓΙΟΥΛΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2. ΟΡΑΜΑ ΚΑΙ ΑΞΙΕΣ ΟΜΙΛΟΥ 3. ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΜΙΛΟΥ (ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ) 2 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτα αυτοδέσμευσης κοινωνικής ευθύνης και λογοδοσίας μη κυβερνητικών οργανώσεων

Χάρτα αυτοδέσμευσης κοινωνικής ευθύνης και λογοδοσίας μη κυβερνητικών οργανώσεων Χάρτα αυτοδέσμευσης κοινωνικής ευθύνης και λογοδοσίας μη κυβερνητικών οργανώσεων Ποιοι είμαστε Οι διεθνείς μη κυβερνητικές οργανώσεις που προσυπογράφουμε τον Καταστατικό Χάρτη Αυτοδέσμευσης Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Παρέμβαση Α/ΓΕΕΘΑ στο Συμπόσιο «Energy Security and Defense»

Παρέμβαση Α/ΓΕΕΘΑ στο Συμπόσιο «Energy Security and Defense» Παρέμβαση Α/ΓΕΕΘΑ στο Συμπόσιο «Energy Security and Defense» ΘΕΜΑ: Η Θέση των Ενόπλων Δυνάμεων στο Νέο Περιβάλλον Ασφαλείας της Ανατολικής Μεσογείου Προκλήσεις και Απαντήσεις Κύριε Υπουργέ, κύριε πρόεδρε,

Διαβάστε περισσότερα

Θα αποτελέσει η Κροατία το 28 ο μέλος της Ε.Ε.;

Θα αποτελέσει η Κροατία το 28 ο μέλος της Ε.Ε.; 1 Ενημερωτικό Σημείωμα # 04 / Απρίλιος 2011 Θα αποτελέσει η Κροατία το 28 ο μέλος της Ε.Ε.; της Σύλβιας Ράντου M.Sc. στις Ευρωπαϊκές Σπουδές Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, Δόκιμης Ερευνήτριας Κ.Ε.ΔΙΑ.

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία μάς διδάσκει ότι όποτε η Ελλάδα κλυδωνίζεται, μαζί της κλυδωνίζεται και η Ευρώπη.

Η ιστορία μάς διδάσκει ότι όποτε η Ελλάδα κλυδωνίζεται, μαζί της κλυδωνίζεται και η Ευρώπη. The Economist 19 th Roundtable with Government of Greece EUROPE: THE COMEBACK? GREECE: HOW RESILIENT? Brainstorming with the new Greek government and world leaders Ξενοδοχείο InterContinental, 14-15/5/2015

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση αποτελεσμάτων Δείκτη Εμπιστοσύνης Συμβούλων Μάνατζμεντ - GMCCI για το β τρίμηνο του 2015. Με την υποστήριξη των εταιρειών μελών του ΣΕΣΜΑ

Παρουσίαση αποτελεσμάτων Δείκτη Εμπιστοσύνης Συμβούλων Μάνατζμεντ - GMCCI για το β τρίμηνο του 2015. Με την υποστήριξη των εταιρειών μελών του ΣΕΣΜΑ Παρουσίαση αποτελεσμάτων Δείκτη Εμπιστοσύνης Συμβούλων Μάνατζμεντ - GMCCI για το β τρίμηνο του 215 Με την υποστήριξη των εταιρειών μελών του ΣΕΣΜΑ Ιούλιος 215 6 η τριμηνιαία έρευνα στις επιχειρήσεις-μέλη

Διαβάστε περισσότερα

Μνημόνιο Συνεργασίας μεταξύ των Δήμων Βόλου, Ηρακλείου και Καβάλας

Μνημόνιο Συνεργασίας μεταξύ των Δήμων Βόλου, Ηρακλείου και Καβάλας Μνημόνιο Συνεργασίας μεταξύ των Δήμων Βόλου, Ηρακλείου και Καβάλας για τον σχηματισμό πιλοτικού άξονα των τριών πόλεων με στόχο τη δυναμική τουριστική ανάπτυξή τους, με μοχλό εξέλιξης τη δημιουργία σύγχρονων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ 60ή ΣΥΝΟ Ο ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΗΝΩΜΕΝΩΝ ΕΘΝΩΝ

ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ 60ή ΣΥΝΟ Ο ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΗΝΩΜΕΝΩΝ ΕΘΝΩΝ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ 60ή ΣΥΝΟ Ο ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΗΝΩΜΕΝΩΝ ΕΘΝΩΝ Εισαγωγή 1. Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι βαθύτατα προσηλωµένη στο θεσµό των Ηνωµένων Εθνών, στην υπεράσπιση

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνοτουρκικές διαφορές: Οι αµφισβητήσεις - διεκδικήσεις της Τουρκίας και οι ελληνικές θέσεις.

Ελληνοτουρκικές διαφορές: Οι αµφισβητήσεις - διεκδικήσεις της Τουρκίας και οι ελληνικές θέσεις. Δηµητρακόπουλος Γιώργος Αιρετός Π.Υ.Σ.Π.Ε. Πειραιά (εκλεγµένος µε το ψηφοδέλτιο της Π.Α.Σ.Κ.) Τηλ. επικοινωνίας 6977 747439 http://users.sch.gr/dimitrako Ελληνοτουρκικές διαφορές: Οι αµφισβητήσεις - διεκδικήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Συµφωνία για το πλαίσιο εργασίας

Συµφωνία για το πλαίσιο εργασίας Συµφωνία για το πλαίσιο εργασίας Πρότυπο κοινωνικής και περιβαλλοντολογικής έκθεσης της ευρωπαϊκής βιοµηχανίας κατεργασίας δερµάτων Επιτροπή κοινωνικού διαλόγου για τη κατεργασία δερµάτων 1. Εισαγωγή (εγκεκριµένη

Διαβάστε περισσότερα

Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA

Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA Η SCA δεσμεύεται για τη δημιουργία αξιών για τους υπαλλήλους, τους πελάτες, τους καταναλωτές, τους μετόχους καθώς και για τους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 1999 Επιτροπή Αναφορών 2004 22 Ιουλίου 2004 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ Αναφορά 893/2003 του Antonio Cecoro ιταλικής ιθαγένειας σχετικά µε περιβαλλοντικό ζήτηµα που αφορά την ακτή της

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ

ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ Α) Το νοµοθετικό έργο ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ Η παλαιότερη ιστορικά, αλλά και σηµαντικότερη αρµοδιότητα της Βουλής είναι η νοµοθετική, δηλαδή η θέσπιση γενικών και απρόσωπων κανόνων δικαίου. Τη νοµοθετική

Διαβάστε περισσότερα

Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα

Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα «Ενεργειακά δίκτυα στην Ευρώπη η υλοποίηση ενός οράματος» The Economist «Η Θάλασσα της Ευρώπης: Σκιαγραφώντας τον χάρτη της οικονομικής ανάπτυξης» Θεσσαλονίκη, 17 Φεβρουαρίου 2014 Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. Του Ιωάννη Μ. Νομικού

ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. Του Ιωάννη Μ. Νομικού ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Του Ιωάννη Μ. Νομικού (Πρόεδρος στο Ερευνητικό Ινστιτούτο Ευρωπαϊκών και Αμερικανικών Μελετών (RIEAS) Copyright: Research Institute for European

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ

Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ Ζάππειο Μέγαρο, Αθήνα, 9 Μαρτίου 2000 Σήμερα είναι μια ιστορική στιγμή για την χώρα. Η αίτηση ένταξης στην ΟΝΕ σηματοδοτεί

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα για τις σχέσεις Ελλάδος Ηνωμένων Πολιτειών

Έρευνα για τις σχέσεις Ελλάδος Ηνωμένων Πολιτειών Έρευνα για τις σχέσεις Ελλάδος Ηνωμένων Πολιτειών στα πλαίσια της εκδήλωσης What s Next Κεφαλαιοποιώντας τον θετικό αντίκτυπο της πρόσφατης επίσκεψης του Πρωθυπουργού στην Washington 23 Μαρτίου 2010 Βασικά

Διαβάστε περισσότερα

Τακτικές και Κόλπα κατά την Διαπραγμάτευση

Τακτικές και Κόλπα κατά την Διαπραγμάτευση Τακτικές και Κόλπα κατά την Διαπραγμάτευση Τακτική της Τμηματοποίησης Αν σκοπεύεις να διαπραγματευτείς ένα π.χ. συμβόλαιο τριών ετών, διαπραγματεύσου σκληρά για ένα συμβόλαιο ενός έτους μόνο. Όταν η διαπραγμάτευση

Διαβάστε περισσότερα

Ενίσχυση της συμμετοχής των τοπικών πληθυσμών στη διαχείριση των υγροτόπων: Οι κατευθυντήριες γραμμές της Σύμβασης Ραμσάρ

Ενίσχυση της συμμετοχής των τοπικών πληθυσμών στη διαχείριση των υγροτόπων: Οι κατευθυντήριες γραμμές της Σύμβασης Ραμσάρ Ενίσχυση της συμμετοχής των τοπικών πληθυσμών στη διαχείριση των υγροτόπων: Οι κατευθυντήριες γραμμές της Σύμβασης Ραμσάρ Δρ. Μαρία Κάπαρη Ειδική επιστήμονας ΕΚΠΑΑ 2 ο Διεθνές Συνέδριο AQUA 2006 Θεματική

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση Ενεργειακή πολιτική για την Ελλάδα: σύγκλιση ή απόκλιση από την Ευρωπαϊκή προοπτική; Π. Κάπρου, Καθηγητή ΕΜΠ Εισαγωγή Πρόσφατα δημοσιεύτηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γενική Διεύθυνση Ενέργειας, η έκδοση

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Κώδικας συµπεριφοράς και δεοντολογίας για τον κλάδο της ιδιωτικής ασφάλειας I. Γιατί ο κλάδος χρειάζεται έναν κώδικα συµπεριφοράς και δεοντολογίας; Ο τοµέας της ιδιωτικής ασφάλειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΟΙ ΤΩΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ, I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΟΙ ΤΩΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ, I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 14.6.2014 EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 183/5 Ψήφισμα του Συμβουλίου και των αντιπροσώπων των κυβερνήσεων των κρατών μελών, συνερχομένων στα πλαίσια του Συμβουλίου, της 20ής Μαΐου 2014,

Διαβάστε περισσότερα

Επίσηµη Εφηµερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων

Επίσηµη Εφηµερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων L 27/7 ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 22ας Ιανουαρίου 2001 για τη σύσταση του Στρατιωτικού Επιτελείου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2001/80/ΚΕΠΠΑ) ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ, Έχοντας υπόψη: τη συνθήκη για

Διαβάστε περισσότερα

Αρ. 12 Πέµπτη, 9/1/2003

Αρ. 12 Πέµπτη, 9/1/2003 Αρ. 12 Πέµπτη, 9/1/2003 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΙΑΣΚΕΨΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΓΡΑΦΗ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ, ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΦΟΡΟΥ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

HΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ με θέμα «Δείκτες επαγγελματικών ακινήτων και στρατηγικές διαχείρισης των χαρτοφυλακίων ακινήτων στην Ελλάδα»

HΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ με θέμα «Δείκτες επαγγελματικών ακινήτων και στρατηγικές διαχείρισης των χαρτοφυλακίων ακινήτων στην Ελλάδα» HΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ με θέμα «Δείκτες επαγγελματικών ακινήτων και στρατηγικές διαχείρισης των χαρτοφυλακίων ακινήτων στην Ελλάδα» Κυρίες και κύριοι, Παρασκευή, 13 Μαρτίου 2015 Χαιρετισμός από

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ. σχετικά με την τριμερή κοινωνική σύνοδο κορυφής για την ανάπτυξη και την απασχόληση

Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ. σχετικά με την τριμερή κοινωνική σύνοδο κορυφής για την ανάπτυξη και την απασχόληση ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 31.10.2013 COM(2013) 740 final 2013/0361 (APP) Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ σχετικά με την τριμερή κοινωνική σύνοδο κορυφής για την ανάπτυξη και την απασχόληση EL EL 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΣΥΓΚΥΡΙΑΣ

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΣΥΓΚΥΡΙΑΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΣΥΓΚΥΡΙΑΣ ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2008 Εξαµηνιαία Έρευνα Συγκυρίας στις Ξενοδοχειακές Επιχειρήσεις 2 1. Εισαγωγή Το ΙΤΕΠ άρχισε να διεξάγει δύο φορές το χρόνο Έρευνα Συγκυρίας µεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Το έγγραφο αυτό συνιστά βοήθημα τεκμηρίωσης και δεν δεσμεύει τα κοινοτικά όργανα

Το έγγραφο αυτό συνιστά βοήθημα τεκμηρίωσης και δεν δεσμεύει τα κοινοτικά όργανα 2002R1606 EL 10.04.2008 001.001 1 Το έγγραφο αυτό συνιστά βοήθημα τεκμηρίωσης και δεν δεσμεύει τα κοινοτικά όργανα B ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΚ) αριθ. 1606/2002 ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 19ης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΥΣ 2014 2015 ΠΡΩΤΟ ΕΞΑΜΗΝΟ. Introduction to Political Theories 4 4

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΥΣ 2014 2015 ΠΡΩΤΟ ΕΞΑΜΗΝΟ. Introduction to Political Theories 4 4 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΥΣ 2014 2015 ΠΡΩΤΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ European Political History ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΙ ΘΕΣΜΟΙ Economic Analysis and European Institutions

Διαβάστε περισσότερα

ΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ 1 30 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2012

ΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ 1 30 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2012 ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Βρυξέλλες, 30 Ιανουαρίου 2012 (OR. en) ΗΛΩΣΗ ΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ 1 30 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2012 ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΜΙΑ ΕΞΥΓΙΑΝΣΗ ΕΥΝΟΪΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΜΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΥΝΟΪΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΣΗΜΕΡΑ. 1.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΣΗΜΕΡΑ. 1.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΣΗΜΕΡΑ 1.1 Εισαγωγή Η Ευρωπαϊκή Ένωση διευρύνεται και αλλάζει. Τον Μάιο του 2004, δέκα νέες χώρες εντάχθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η διεύρυνση αποτελεί µια ζωτικής σηµασίας

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ Τάξη: Γ ΕΠΑΛ Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Κείμενο «Όπλο επιβίωσης» η δια βίου εκπαίδευση και η κατάρτιση. Στο ευρωπαϊκό προσκήνιο τίθεται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ Σ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ. 5.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ. 5.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ 5.1 Εισαγωγή Στην ενότητα αυτήν θα παρουσιάσουµε µία αναλυτική περιγραφή της γνώµης των Ευρωπαίων πολιτών σχετικά µε τα ναρκωτικά. Καθώς είναι γνωστό, στις µέρες

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα.

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα. Τι πρέπει να γνωρίζω για τη Βουλή Τι είναι η Βουλή; Είναι συλλογικό πολιτικό όργανο που αντιπροσωπεύει τον λαό. Αναδεικνύεται µε την ψήφο του εκλογικού σώµατος, δηλαδή όλων των ελλήνων πολιτών που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΚΙΝ ΥΝΕΥΣΗ, ΑΣΦΑΛΕΙΑ, ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΟ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: Ασφάλεια, δικαιώµατα, και νοµικές υποχρεώσεις

ΙΑΚΙΝ ΥΝΕΥΣΗ, ΑΣΦΑΛΕΙΑ, ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΟ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: Ασφάλεια, δικαιώµατα, και νοµικές υποχρεώσεις ΙΑΚΙΝ ΥΝΕΥΣΗ, ΑΣΦΑΛΕΙΑ, ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΟ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΟ ΝΕΦΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: Ασφάλεια, δικαιώµατα, και νοµικές υποχρεώσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ 1. Ασφάλεια, δικαιώµατα, και νοµικές υποχρεώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Οι ενεργειακοί πόροι της Κύπρου και τα νέα δεδοµένα στην Ανατολική Μεσόγειο»

ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Οι ενεργειακοί πόροι της Κύπρου και τα νέα δεδοµένα στην Ανατολική Μεσόγειο» ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Οι ενεργειακοί πόροι της Κύπρου και τα νέα δεδοµένα στην Ανατολική Μεσόγειο» 26 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2012 ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ κ. ΗΜΗΤΡΗ ΣΥΛΛΟΥΡΗ 1 Αγαπητή κυρία Υπουργέ Αγαπητοί φίλοι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2004 ««««««««««««2009 Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων 13.6.2007 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ σχετικά με τη διπλωματική και προξενική προστασία των πολιτών

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της Περιουσίας των Φορέων Κοινωνικής Ασφάλισης

Διαχείριση της Περιουσίας των Φορέων Κοινωνικής Ασφάλισης Διαχείριση της Περιουσίας των Φορέων Κοινωνικής Ασφάλισης 1. Εισαγωγή Οι προβλεπόμενες υψηλές χρηματοδοτικές ανάγκες του Ελληνικού συστήματος κοινωνικής ασφάλισης στο μέλλον καθιστούν επιτακτική την αποτελεσματική

Διαβάστε περισσότερα

Συµβάσεις Συστάσεις Ψηφίσµατα Χάρτες Αρχές ιακηρύξεις. «Γιατί προστατεύουµε;» «Τί προστατεύουµε;» «Πώς προστατεύουµε;»

Συµβάσεις Συστάσεις Ψηφίσµατα Χάρτες Αρχές ιακηρύξεις. «Γιατί προστατεύουµε;» «Τί προστατεύουµε;» «Πώς προστατεύουµε;» «Γιατί προστατεύουµε;» «Τί προστατεύουµε;» «Πώς προστατεύουµε;» Συµβάσεις Συστάσεις Ψηφίσµατα Χάρτες Αρχές ιακηρύξεις 1931 Συµπεράσµατα του Συνεδρίου των Αθηνών - Χάρτης των Αθηνών (1931) 1933 Συµπεράσµατα

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο Διευθυντών Σχολικών Μονάδων 49 ης Περιφέρειας για την αντιμετώπιση της ενδοσχολικής Βίας

Σεμινάριο Διευθυντών Σχολικών Μονάδων 49 ης Περιφέρειας για την αντιμετώπιση της ενδοσχολικής Βίας Σεμινάριο Διευθυντών Σχολικών Μονάδων 49 ης Περιφέρειας για την αντιμετώπιση της ενδοσχολικής Βίας Σχολικός Σύμβουλος: Ανδρέας Ν. Ζεργιώτης Αχαρνές, Ιανουάριος 2013 Έρευνα Ε.Κ.Κ.Ε. : Νεανική Βία μέσα από

Διαβάστε περισσότερα

Προσέλκυση πελατών. Marketing Προώθηση πωλήσεων. Σεµινάριο - εργαστήριο κατάρτισης γυναικών στo πλαίσιο του Έργου ΕΜΜΑ

Προσέλκυση πελατών. Marketing Προώθηση πωλήσεων. Σεµινάριο - εργαστήριο κατάρτισης γυναικών στo πλαίσιο του Έργου ΕΜΜΑ Σεµινάριο - εργαστήριο κατάρτισης γυναικών στo πλαίσιο του Έργου ΕΜΜΑ Προσέλκυση πελατών Marketing Προώθηση πωλήσεων Εισηγητής: Μανώλης Τσαντάκης, Οικονοµολόγος, TEAM EUROPE Ελλάδα Τετάρτη, 31 Οκτωβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ ΑΡΧΗΓΟΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΤΩΝ ΕΔ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΟΧΗ ΠΡΟΚΛΗΣΕΩΝ

ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ ΑΡΧΗΓΟΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΤΩΝ ΕΔ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΟΧΗ ΠΡΟΚΛΗΣΕΩΝ ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ ΑΡΧΗΓΟΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΤΩΝ ΕΔ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΟΧΗ ΠΡΟΚΛΗΣΕΩΝ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 Ένας στρατηγός είναι τόσο καλός ή τόσο κακός όσο τον κάνουν τα στρατιωτικά

Διαβάστε περισσότερα

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς εκδόθηκε η ακόλουθη ανακοίνωση µε αφορµή την τροπολογία που κατέθεσε ο ευρωβουλευτής της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ 1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ Άνθρωποι του Κάτω Κόσµου: ιδεολογίες και πολιτικές διακρίσεων, αποκλεισµού και διώξεων στη σύγχρονη εποχή. Ιστορικό ανθολόγιο και εκπαιδευτικός οδηγός. People of the Underworld: ideologies

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. development law 1262/82 in the recent stagnation of investment in Greece

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. development law 1262/82 in the recent stagnation of investment in Greece ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Προσωπικά στοιχεία Ονοματεπώνυμο: Αρτέμης Κουρτέσης Όνομα Πατρός: Βασίλειος Οικογενειακή κατάσταση: Έγγαμος με δύο παιδιά Ημ/νία γέννησης: 28 Ιουνίου 1963 E-mail: akourtesis@aktis-sa.gr,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΠΕΡΙ ΡΥΘΜΙΣΕΩΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2002. ιάταγµα δυνάµει του άρθρου 19

Ο ΠΕΡΙ ΡΥΘΜΙΣΕΩΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2002. ιάταγµα δυνάµει του άρθρου 19 Κ Π 544/2003 Ο ΠΕΡΙ ΡΥΘΜΙΣΕΩΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2002 ιάταγµα δυνάµει του άρθρου 19 Ο Επίτροπος Ρυθµίσεως Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδροµείων, ασκώντας τις εξουσίες που του

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: Management και Διοίκηση Επιχειρήσεων και Οργανισμών

Μάθημα: Management και Διοίκηση Επιχειρήσεων και Οργανισμών ΠΑΝΤΕΙΟΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ PANTEION UNIVERSITY OF SOCIAL AND POLITICAL SCIENCES DEPARTMENT OF ECONOMIC & REGIONAL DEVELOPMENT Πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Μετάβαση από το Σχολείο στην Εργασία-Βασικές Αρχές και Προτάσεις για τους Υπεύθυνους του Πολιτικού Σχεδιασµού

Μετάβαση από το Σχολείο στην Εργασία-Βασικές Αρχές και Προτάσεις για τους Υπεύθυνους του Πολιτικού Σχεδιασµού Μετάβαση από το Σχολείο στην Εργασία-Βασικές Αρχές και Προτάσεις για τους Υπεύθυνους του Πολιτικού Σχεδιασµού Στο τέλος του 1999, ο Ευρωπαϊκός Οργανισµός ξεκίνησε ένα σηµαντικό πρόγραµµα έρευνας στο θέµα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Θετικά αποτελέσµατα, λόγω ισχυρών διεθνών περιθωρίων διύλισης - απρόσκοπτη λειτουργία κατά τη διάρκεια της τραπεζικής κρίσης

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Θετικά αποτελέσµατα, λόγω ισχυρών διεθνών περιθωρίων διύλισης - απρόσκοπτη λειτουργία κατά τη διάρκεια της τραπεζικής κρίσης ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 27 Αυγούστου 2015 Αποτελέσµατα Β Τριµήνου / Α Εξαµήνου 2015 Θετικά αποτελέσµατα, λόγω ισχυρών διεθνών περιθωρίων διύλισης - απρόσκοπτη λειτουργία κατά τη διάρκεια της τραπεζικής κρίσης Ο Όµιλος

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ 2015

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ 2015 ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 α. σχολικό βιβλίο σελίδα 77 «Οι ορεινοί των πλοιοκτητών» β. σχολικό βιβλίο σελίδα 157 «Για τη στέγαση των προσφύγων τηρήθηκε (αυτεπιστασία)»

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ ο δρόμος για την Κορυφή Σήμερα δεν παίρνεις αυτό που είναι λογικό και δίκαιο αλλά αυτό που Διαπραγματεύεσαι

ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ ο δρόμος για την Κορυφή Σήμερα δεν παίρνεις αυτό που είναι λογικό και δίκαιο αλλά αυτό που Διαπραγματεύεσαι ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ ο δρόμος για την Κορυφή Σήμερα δεν παίρνεις αυτό που είναι λογικό και δίκαιο αλλά αυτό που Διαπραγματεύεσαι Δημοσθένης Παπακωνσταντίνου B. Com. B. Econ. M.B.A Διαπραγματευόμαστε από τη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ Ε.Λ.Μ.Ε. Π.Π.Σ. ΓΙΑ ΤΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΔΙΑΓΡΑΦΗΣ ΤΗΣ Ε.Λ.Μ.Ε. Π.Π.Σ. ΣΤΟ 16 ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ Ε.Λ.Μ.Ε. Π.Π.Σ. ΓΙΑ ΤΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΔΙΑΓΡΑΦΗΣ ΤΗΣ Ε.Λ.Μ.Ε. Π.Π.Σ. ΣΤΟ 16 ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ Ε.Λ.Μ.Ε. Π.Π.Σ. ΓΙΑ ΤΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΔΙΑΓΡΑΦΗΣ ΤΗΣ Ε.Λ.Μ.Ε. Π.Π.Σ. ΣΤΟ 16 ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ (ΑΘΗΝΑ 30 ΙΟΥΝΙΟΥ) Η πρόταση του Δ.Σ. της Ο.Λ.Μ.Ε. προς τη Γ.Σ. για τη διαγραφή της Ε.Λ.Μ.Ε. Πρότυπων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΙΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΜΕ ΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΝ ΣΥΝΔΕΣΜΟ ΚΡΑΤΩΝ ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΣΙΑΣ (ASEAN)

ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΙΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΜΕ ΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΝ ΣΥΝΔΕΣΜΟ ΚΡΑΤΩΝ ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΣΙΑΣ (ASEAN) Γενική Διεύθυνση Εξωτερικών Πολιτικών της Ένωσης ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΙΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΜΕ ΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΝ ΣΥΝΔΕΣΜΟ ΚΡΑΤΩΝ ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΣΙΑΣ (ASEAN) NT\790218EL.doc

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 29 - Οµάδα Εργασίας για την Προστασία των εδοµένων

Άρθρο 29 - Οµάδα Εργασίας για την Προστασία των εδοµένων ΑΡΘΡΟ 29 - ΟΜΑ Α ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ Ε ΟΜΕΝΩΝ 5058/00/EL/TEΛΙΚΟ WP 33 Άρθρο 29 - Οµάδα Εργασίας για την Προστασία των εδοµένων Γνωµοδότηση 5/2000 σχετικά µε τη Χρήση Tηλεφωνικών Καταλόγων για

Διαβάστε περισσότερα

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ Διακήρυξη των Δικαιωμάτων και Ευθυνών των Εθελοντών Συμμετέχω Διαμορφώνω Συμμετέχω Έχω ρόλο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Μάθηµα: Κοινωνική Ταυτότητα και ιοµαδικές Σχέσεις ιδάσκουσα: Αλεξάνδρα Χαντζή

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Μάθηµα: Κοινωνική Ταυτότητα και ιοµαδικές Σχέσεις ιδάσκουσα: Αλεξάνδρα Χαντζή 1 ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Μάθηµα: Κοινωνική Ταυτότητα και ιοµαδικές Σχέσεις ιδάσκουσα: Αλεξάνδρα Χαντζή Εισαγωγή Πηγές: Dovidio, J. F., & Gaertner, S. L. (2010). Intergroup bias. In S. T. Fiske, D. T. Gilbert,

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ (RSAI, ERSA) Οικονομική Κρίση και Πολιτικές Ανάπτυξης και Συνοχής 10ο Τακτικό Επιστημονικό

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1 Οκτώβριος 2010 1. Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1 Η ελληνική οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια από τις μεγαλύτερες κρίσεις τις τελευταίες δεκαετίες. Κύρια χαρακτηριστικά της κρίσης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΥΠΟΥ 31-1-2011 μ.χ.

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΥΠΟΥ 31-1-2011 μ.χ. ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΥΠΟΥ 31-1-2011 μ.χ. ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ ΤΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΘΑ ΕΠΡΕΠΕ ΝΑ ΚΑΝΟΥΝ ΣΧΟΛΙΚΗ «ΕΟΡΤΗ» ΤΗΝ 31η ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ (ΗΜΕΡΑ ΕΘΝΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ) ΓΙΑ «ΑΝΑΛΗΨΗ» ΠΑΙΔΕΙΑΣ 15 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ ΤΟ 1996: Η ΕΛΛΑΔΑ «ΔΙΕΚΔΙΚΟΥΣΕ»

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Εµµανουήλ Κούµας (ηµ. γεν. 29 Ιανουαρίου 1980) Νεαπόλεως 19, Μαρούσι, 15123 +30-6979-779664, +357-97679220 e.koumas@hotmail.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Εµµανουήλ Κούµας (ηµ. γεν. 29 Ιανουαρίου 1980) Νεαπόλεως 19, Μαρούσι, 15123 +30-6979-779664, +357-97679220 e.koumas@hotmail. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Εµµανουήλ Κούµας (ηµ. γεν. 29 Ιανουαρίου 1980) Νεαπόλεως 19, Μαρούσι, 15123 +30-6979-779664, +357-97679220 e.koumas@hotmail.com ΠΤΥΧΙΑ ΤΙΤΛΟΙ ΣΠΟΥ ΩΝ 2008: ιδακτορικό δίπλωµα στη Νεότερη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Αναφορών 28.11.2014 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ Θέμα: Αναφορά 0824/2008, του Kroum Kroumov, βουλγαρικής ιθαγένειας, η οποία συνοδεύεται από 16 υπογραφές, σχετικά με

Διαβάστε περισσότερα

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER Πιστεύουμε ότι η επιχειρηματικότητα ανθεί μόνο σε κοινωνίες όπου υπάρχει προστασία και σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναγνωρίζουμε ότι οι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Α ) ΕΠΑΛ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Α ) ΕΠΑΛ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Α ) ΕΠΑΛ Α. Ο συγγραφέας στο απόσπασµα αυτό αναφέρεται στη διαφήµιση. Στην αρχή πιστοποιεί την κυριαρχία της σε όλους τους

Διαβάστε περισσότερα

9011/15 ΔΑ/μκρ 1 DG B 3A

9011/15 ΔΑ/μκρ 1 DG B 3A Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Βρυξέλλες, 4 Ιουνίου 2015 (OR. en) Διοργανικός φάκελος: 2008/0140 (CNS) 9011/15 ΕΚΘΕΣΗ Αποστολέας: Αποδέκτης: Προεδρία SOC 330 ANTIDISCRIM 6 JAI 338 MI 326 FREMP 114 Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

13η ιδακτική Ενότητα ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΑΠΕΙΛΕΣ ΚΑΙ ΚΙΝ ΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις

13η ιδακτική Ενότητα ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΑΠΕΙΛΕΣ ΚΑΙ ΚΙΝ ΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις 13η ιδακτική Ενότητα ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΑΠΕΙΛΕΣ ΚΑΙ ΚΙΝ ΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΣΗΜΕΡΑ Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις «Η νέα αυτή πολιτική των κυβερνήσεων και η πρόταξη των ιδιωτικών συµφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ποσό υπολογιζόμενο και ανάλογο του κύκλου εργασιών του Η Σύμβαση

ποσό υπολογιζόμενο και ανάλογο του κύκλου εργασιών του Η Σύμβαση FRANCHISING Γενικά Ως franchising νοείται το σύνολο των δικαιωμάτων βιομηχανικής ή πνευματικής ιδιοκτησίας που αφορούν εμπορικά σήματα και επωνυμίες, πινακίδες καταστημάτων, πρότυπα χρήσεως, σχέδια, δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα για τις σχέσεις Ελλάδας-Τουρκίας-Κύπρου. Νοέμβριος 2014

Έρευνα για τις σχέσεις Ελλάδας-Τουρκίας-Κύπρου. Νοέμβριος 2014 Έρευνα για τις σχέσεις Ελλάδας-Τουρκίας-Κύπρου Νοέμβριος 2014 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΠΕΡΙΟΧΗ: ΔΕΙΓΜΑ: ΧΡΟΝΟΣ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ: ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ: ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΠΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα: Προτάσεις Νόµου για ποσόστωση στην εργοδότηση που εκκρεµούν στην Επιτροπή σας.

Θέµα: Προτάσεις Νόµου για ποσόστωση στην εργοδότηση που εκκρεµούν στην Επιτροπή σας. 20 Ιουνίου, 2007 Πρόεδρο και Μέλη Επιτροπής Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων Βουλής των Αντιπροσώπων, Βουλή των Αντιπροσώπων, Λευκωσία. Κύριε Πρόεδρε, Κυρίες και κύριοι Μέλη της Επιτροπής, Θέµα: Προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ελάφρυνση και Ιδιωτικοποίηση για το Ελληνικό Χρέος, Κέρδη για τους Ευρωπαίους Πολίτες

Ελάφρυνση και Ιδιωτικοποίηση για το Ελληνικό Χρέος, Κέρδη για τους Ευρωπαίους Πολίτες Ελάφρυνση και Ιδιωτικοποίηση για το Ελληνικό Χρέος, Κέρδη για τους Ευρωπαίους Πολίτες Σχίζας Παναγιώτης* Η διάχυση της κρίσης της στεγαστικής αγοράς των ΗΠΑ στην Ευρώπη οδήγησε τις αγορές στην επαναξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία

Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία Οι μακροοικονομικές προβλέψεις για την ανάπτυξη της κυπριακής οικονομίας έχουν αναθεωρηθεί σημαντικά προς τα κάτω τόσο για το 2012 όσο και για το

Διαβάστε περισσότερα

Η δραστηριότητα της ΕΤΕπ στην Κύπρο το 2014

Η δραστηριότητα της ΕΤΕπ στην Κύπρο το 2014 Απρίλιος 2015 Η δραστηριότητα της ΕΤΕπ στην Κύπρο το 2014 Το 2014 η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) χορήγησε συνολικά στην Κύπρο 265 εκατ. ευρώ. Ανέπτυξε συνεργασία με τα δυναμικότερα στοιχεία της

Διαβάστε περισσότερα

i-size το νέο πρότυπο της ΕΕ για την ασφάλεια των καθισμάτων αυτοκινήτου

i-size το νέο πρότυπο της ΕΕ για την ασφάλεια των καθισμάτων αυτοκινήτου Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε για το i-size το νέο πρότυπο της ΕΕ για την ασφάλεια των καθισμάτων αυτοκινήτου Πίνακας περιεχομένων Ένα νέο πρότυπο ασφαλείας για τα παιδικά καθίσματα αυτοκινήτου πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Η κατανόηση του σύγχρονου διεθνούς οικονοµικοπολιτικού περιβάλλοντος υπό το πρίσµα της Σύνθετης Πολιτικής Οικονοµίας

Η κατανόηση του σύγχρονου διεθνούς οικονοµικοπολιτικού περιβάλλοντος υπό το πρίσµα της Σύνθετης Πολιτικής Οικονοµίας Η κατανόηση του σύγχρονου διεθνούς οικονοµικοπολιτικού περιβάλλοντος υπό το πρίσµα της Σύνθετης Πολιτικής Οικονοµίας ρ. ΡΟΥΚΑΝΑΣ ΣΠΥΡΟΣ 1 Επισκέπτης Λέκτορας, ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης, Τµήµα ιεθνών

Διαβάστε περισσότερα