ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ (Ε.Ε.Ε.Π.) ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΔΙΑΜΑΝΤΙΚΟΣ - ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΛΑΜΠΡΙΔΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ (Ε.Ε.Ε.Π.) ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΔΙΑΜΑΝΤΙΚΟΣ - ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΛΑΜΠΡΙΔΗΣ"

Transcript

1 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ (Ε.Ε.Ε.Π.) ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΔΙΑΜΑΝΤΙΚΟΣ - ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΛΑΜΠΡΙΔΗΣ Η Αναζήτηση της Ειρήνης στο Αιγαίο: Μια Συνολική Αποτίμηση της Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης και Ασφάλειας στις Ελληνοτουρκικές Σχέσεις WP. B08/04 ATHENS 2004

2 «Η Αναζήτηση της Ειρήνης στο Αιγαίο: Μια Συνολική Αποτίµηση της Οικοδόµησης Εµπιστοσύνης και Ασφάλειας στις Ελληνοτουρκικές Σχέσεις» ιαµαντίκος Κωσταντίνος (Μεταπτυχιακό ιεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών, Τµήµα ΠΕ ) Λαµπρίδης Παναγιώτης [Υποψήφιος ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών, Τµήµα ΠΕ, ΜSc. London School of Economics (LSE)] Αντί Προλόγου. Ο Ορισµός του Πολέµου και η Αναζήτηση Εναλλακτικής Λύσης. Έχει παρατηρηθεί µια υπολανθάνουσα δυσκολία στο να οριστεί ως έννοια ο «πόλεµος». Η δυσκολία αυτή έγκειται στην διαφοροποίηση που υπάρχει ανάµεσα στους πιο γενικούς και περιεκτικούς ορισµούς και σε αυτούς που εστιάζουν σε µια στενότερη εννοιολογική περιοχή. Αναδύεται, λοιπόν, το εφιαλτικό ερώτηµα, εάν η Ελλάδα βρίσκεται όντως σε σύγκρουση µε την Τουρκία. Ο πιο περιεκτικός ορισµός του πολέµου θεωρεί τον πόλεµο ως µέρος ενός πιο γενικού φαινοµένου των ανθρωπίνων σχέσεων που ονοµάζεται «σύγκρουση». Η σύγκρουση συµπεριλαµβάνει όλες τις φανερές ή κεκαλυµµένες, ανταγωνιστικές και καταναγκαστικές σχέσεις που αφορούν όσα ανθρώπινα όντα αλληλεπιδρούν ως άτοµα και ως οµάδες, αδιάφορα αν η βία που χρησιµοποιείται είναι φυσική ή ψυχολογική, στρατιωτική ή οικονοµική, πραγµατική ή επαπειλούµενη και εξυπακουόµενη 1. Συνεπώς, παρατηρούµε πως ιστορικά, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις έχουν περάσει από περιόδους ειρήνης, σύγκρουσης και πολέµου. Εύλογα τίθεται και το σηµαντικό ζητούµενο του κατά ποίον τρόπο θα καταστεί δυνατόν να αποφεύγονται οι πόλεµοι, δεδοµένων των καταστροφικών δεινών που προκαλούν στο ανθρώπινο γένος. Κατά κύριο λόγο, οι ιδεαλιστές στο πεδίο της διεθνούς πολιτικής προσφέρουν µια γκάµα επιχειρηµάτων κατά των πολέµων και των εξοπλισµών, τα οποία είναι τα ακόλουθα. Υπάρχει πληθώρα ιστορικών παραδειγµάτων που αποδεικνύουν ότι η πολεµική προετοιµασία οδήγεί αξιωµατικά σε αιµατηρό πόλεµο. Εφόσον, η κατοχή όπλων αυξάνει σοβαρά την πιθανότητα να χρησιµοποιηθούν, άρα η κούρσα των εξοπλισµών διογκώνει την ψυχολογική ανασφάλεια των λαών, αντί να τους εδραιώνει το αίσθηµα ασφάλειας έναντι επιθέσεων. Επίσης, η µείωση των εξοπλισµών µιας χώρας απελευθερώνει σηµαντικά κεφάλαια που µπορούν να µεταφερθούν σε προγράµµατα βελτίωσης της γενικής ευηµερίας των πολιτών. Επιπροσθέτως, από φιλοσοφική άποψη, ο πόλεµος είναι ηθικά ανεπίτρεπτος, καθώς και η προετοιµασία για πόλεµο. Κατά συνέπεια, αφού είναι δεδοµένη η καταστρεπτική επίδραση των πολέµων, ενώ, παράλληλα, αποτελεί γεγονός ο στρατιωτικός ανταγωνισµός µεταξύ των κρατών, αναζητείται ένας τρόπος ελέγχου των εξοπλισµών ή, αλλιώς, ένα καθεστώς «ασφάλειας από ενδεχόµενη βλάβη ή αστοχία», για το οποίο οι αναλυτές συστηµάτων έχουν 1 Για τον ορισµό του «πολέµου», βλέπε Β. Most and H. Starr, Conceptualizing War: Consequences for Theory and Research, Journal of Conflict Resolution, Vol. 27, 1, March 1983, pp

3 αναπτύξει ποικίλες ασφαλιστικές δικλείδες. Παραταύτα, οι υποστηρικτές του ελέγχου των οπλικών συστηµάτων ισχυρίζονται ότι παραµένουν οι σοβαρότατοι κίνδυνοι αστοχίας των καθεστώτων. 2 Η παρούσα µελέτη, βασιζόµενη στην σύγχρονη διεθνή θεωρία, αναδεικνύει τις πολυσύνθετες πτυχές του πλέγµατος των ελληνοτουρκικών σχέσεων και, ειδικότερα, την πολιτική, διπλωµατική και οικονοµική διάσταση των «δοµηµένων» επαφών ανάµεσα στις δύο πλευρές του Αιγαίου. Στο πρώτο µέρος της µελέτης, αναλύονται οι θεωρίες των «διεθνών καθεστώτων», των «καθεστώτων ασφάλειας» και των «µέτρων οικοδόµησης εµπιστοσύνης και ασφάλειας», των «κοινοτήτων ασφάλειας» και της «νεολειτουργικής προσέγγισης». Στο δεύτερο µέρος, εξετάζονται οι διπλωµατικές διαπραγµατεύσεις, αναφορικά µε την αναζήτηση ή επιβολή «µέτρων οικοδόµησης εµπιστοσύνης» στις σχέσεις µεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, πάντα υπό φως των πολιτικών επαφών των δύο χωρών, κατά την διάρκεια της δεκαετίας 1988 έως Η συγκεκριµένη περίοδος επελέγη σκόπιµα µε γνώµονα την διαπίστωση ότι από το 1999 και εντεύθεν έχουµε µια ριζική µεταβολή των δεδοµένων στον τοµέα της εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας των δύο γειτονικών χωρών, προς την κατεύθυνση της σύγκλισης απόψεων και προτεραιοτήτων και, τελικά, της εξοµάλυνσης των σχέσεών τους. Στο τρίτο µέρος, αναλύεται επιλεκτικά ένας επιµέρους τοµέας της διµερούς οικονοµικής συνεργασίας, το εµπόριο, µέσα στο ίδιο χρονικό πλαίσιο, από το 1988 έως το 1998, ενώ, παράλληλα, συνάγονται συµπεράσµατα για την επίδραση των πολιτικών εξελίξεων στο πεδίο της οικονοµίας, επιχειρώντας αξιολογική προσέγγιση των αλληλοσυσχετισµών των δύο πτυχών της ελληνοτουρκικής συνύπαρξης. ΜΕΡΟΣ Ι: Η Θεωρία των ιεθνών Καθεστώτων και των Καθεστώτων Ασφάλειας. Από τον Ιδεαλισµό στα ιεθνή Καθεστώτα. Για τουλάχιστον δυο αιώνες, οι «φορµαλιστές ιδεαλιστές» υπερασπιστές της ειρήνης εναπόθεσαν όλες τις προσδοκίες στους υπερεθνικούς θεσµούς του διεθνούς συστήµατος. Κατά τον 19ο αιώνα, το Concert of Europe κατάφερε να αποσοβήσει τις εντάσεις ανάµεσα στις µεγάλες δυνάµεις. Στο γύρισµα του αιώνα, οι συνθήκες διαιτησίας και κυρίως οι συνδιασκέψεις της Χάγης αντανακλούσαν τις ελπίδες ότι οι διεθνείς θεσµοί θα µπορούσαν να αποτρέψουν τον πόλεµο. Στις αρχές του 20ου αιώνα, η µάταιη προσπάθεια του Woodrow Wilson να δηµιουργήσει µια «κοινωνία που θα είναι σε θέση να επιβάλει την ειρήνη» ξεχώρισε ως ίσως η πιο φιλόδοξη προσπάθεια να χρησιµοποιηθούν οι διεθνείς θεσµοί χάριν της θεµελίωσης της ειρήνης. Εν συνεχεία, στα µέσα του 20ου αιώνα, τα Ηνωµένα Έθνη διακήρυξαν στις πρώτες σελίδες του καταστατικού τους χάρτη, την πρόθεση απελευθέρωσης του 2 Θ. Κουλουµπής και. Κώνστας, ιεθνείς Σχέσεις. Μια Συνολική Προσέγγιση, Τόµος Β, Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα, 1985, σσ

4 κόσµου από την «µάστιγα του πολέµου». 3 Πιο πρόσφατα, οι θεωρητικοί του «νεοφιλευθερισµού» ή «νεο-θεσµισµού» εξέτασαν µε ποιο τρόπο οι θεσµοί, συµπεριλαµβανοµένου άτυπων καθεστώτων, αλλά και τυπικών οργανισµών, είναι σε θέση να επηρεάσουν την διεθνή πολιτική προς την κατεύθυνση της επικράτησης τηε συνεργασίας. 4 Οι συγκεκριµένοι θεωρητικοί προχώρησαν ένα βήµα παραπέρα, ξεφεύγοντας από τον «ιδεαλισµό» και πλησίασαν περισσότερο τις αντιλήψεις του «κλασσικού ρεαλισµού». Αναγνώρισαν, δηλαδή, το θεµελιώδες ρεαλιστικό αξίωµα ότι η συµπεριφορά των κρατών επηρεάζεται από την επιδίωξη εθνικών συµφερόντων. Έτσι, χαρακτηριστικό είναι γεγονός πως ο νεοθεσµισµός δεν ασπάζεται την, Ουιλσονιανής εµπνεύσεως, ιδέα της «ιδανικής συλλογικής ασφάλειας» 5. Από την άλλη πλευρά, αρκετοί σύγχρονοι ρεαλιστές θεωρητικοί εγκατέλειψαν την άκαµπτη στάση τους και αποδέχθηκαν την παρατήρηση ότι το διεθνές περιβάλλον δεν κυριαρχείται µόνο από συγκρούσεις και πολεµικές συρράξεις, αλλά και από συνεργασία µεταξύ των κρατών. Έτσι, κατάληξαν στο συµπέρασµα ότι τα κράτη διαθέτουν ισχυρά κίνητρα να συνεργαστούν προκειµένου να αποκοµίσουν οφέλη. Με την προαναφερθείσα προσέγγιση της διεθνούς πολιτικής ασχολείται η θεωρία των «διεθνών καθεστώτων» 6, τα οποία αποτελούν υποκατηγορία των διεθνών θεσµών µε πιο εξειδικευµένες διευθετήσεις, αναφερόµενες σε οριοθετηµένες δράσεις ή γεωγραφικές περιοχές ή αφορούν ορισµένα µόνο µέλη της διεθνούς κοινότητας. Από την άλλη πλευρά, η οριοθέτηση της συµπεριφοράς των κρατών σε ζητήµατα άµυνας και ασφάλειας επιδιώκεται µε τα «καθεστώτα ασφάλειας» 7. Από τα ιεθνή Καθεστώτα στα Καθεστώτα Ασφάλειας Τα «καθεστώτα ασφάλειας» επιδιώκουν, κατά κύριο λόγο, να θεσπίσουν διπλωµατικές και στρατιωτικές ρυθµίσεις, οι οποίες, συν τω χρόνω, θα είναι σε θέση 3 Η καλύτερη, ίσως, επισκόπηση της ιστορίας των διεθνών οργανισµών παραµένει η µελέτη του I. Claude, Swords into Plowshares: The Problems and Progress of International Organization, Random House, 4 th ed., New York, Για τον «νεο-φιλελευθερισµό» και «νέο-θεσµισµό», βλέπε τις παρακάτω µελέτες σε χρονολογική κατάταξη: R. Keohane and J. Nye, Power and Interdependence. World Politics in Transition, Boston, Little Brown, K. Oye, Explaining Cooperation under Anarchy: Hypotheses and Strategies, καθώς και R. Axelrod and R. Keohane, Achieving Cooperation under Anarchy: Strategies and Institutions, και οι δύο βρίσκονται στο συλογικό Κ. Oye (ed.), Cooperation Under Anarchy, Princeton University Press, Princeton NJ, A. Stein, Why Nations Cooperate: Circumstance and Choice in International Relations, Cornell University Press, Ithaca NY, L. Martin, Coercive Cooperation: Explaining Multilateral Economic Sanctions, Princeton University Press, Princeton NJ, R. Keohane and L. Martin, The Promise of Institutionalist Theory, in M. Brown, O. Cote, S. Lynn-Jones and S. Miller (eds.), Theories of War and Peace, The MIT Press, Cambridge Mass., 1998, page Για τα «διεθνή καθεστώτα», βλέπε τις παρακάτω µελέτες σε χρονολογική σειρά: S. Krasner, Structural Causes and Regime Consequences: Regimes as Intervening Variables, International Organization, Vol. 36, No. 2, Spring, Επίσης, του ιδίου συγγραφέα (επιµ.), International Regimes, Cornell University Press, Ithaca NY, R. Keοhane, After Hegemony: Cooperation and Discord in the World Political Economy, Princeton University Press, Princeton NJ, Επίσης, του ιδίου συγγραφέα, International Institutions and State Power: Essays in International Relations Theory, Westview, Boulder, O. Young, International Regimes. Problems of Concept Formation, World Politics, April J. Ruggie, Multilateralism Matters: The Theory and Praxis of an Institutional Form, Columbia University Press, New York, Για τα «καθεστώτα ασφάλειας», βλέπε J. Duffield, Explaining the Long Peace in Europe: The Contributions of Regional Security Regimes, Review of International Affairs, Vol. 20, No. 4, October Επίσης, Ch. Lipson, Are Security Regimes Possible? Historical Cases and Modern Issues, in E. Inbar (ed.), Regional Security Regimes, State University of New York Press, New York, 1995.

5 να επιβαλουν µη-εχθρικές ή ακόµα και ειρηνικές σχέσεις µεταξύ δύο κρατών που θεωρούνται µεταξύ τους ως αντίπαλοι στην διεθνή πολιτική σκηνή. 8 Σταδιακά, δε, εξασφαλίζεται η δυνατότητα να αναπτυχθούν δίαυλοι επικοινωνίας που επιτρέπουν την ορθολογικοποίηση των διµερών ή πολυµερών σχέσεων και την διαχείριση των κρίσεων. Από την εφαρµογή των ρυθµίσεων που προβλέπουν τα καθεστώτα ασφάλειας, το κύριο αποτέλεσµα είναι ότι επιτυγχάνεται µείωση της αβεβαιότητας για τις προθέσεις του αντιπάλου. Εποµένως, τα καθεστώτα βάζουν πλαίσια, κανονικοποιούν τη συµπεριφορά των κρατών που συµµετέχουν σε αυτά. 9 Ιδιαιτέρως διαφωτιστικός είναι ο Παναγιώτης Τσάκωνας στην ανάλυσή του για τα όρια της συνεισφοράς του θεωρητικού υποδείγµατος των διεθνών καθεστώτων, κυρίως στον τοµέα της ασφάλειας και άµυνας, ο οποίος αγγίζει τον σκληρό πυρήνα των συµφερόντων των κυρίαρχων κρατών, γεγονός που καθιστά δυσκολότερη τη συνεργασία, η οποία αποτελεί και την κύρια προϋπόθεση για την εγκαθίδρυση ενός διεθνούς καθεστώτος. 10 Τίθεται, λοιπόν, το ερώτηµα κατά πόσο µπορεί να φανεί χρήσιµη η θεωρία των διεθνών καθεστώτων στον ευαίσθητο πολιτικό και στρατιωτικό τοµέα, όπου το ενδεχόµενο κόστους για ένα κράτος καθίσταται εξαιρετικά υψηλό, όταν ένα άλλο κράτος πάρει την απόφαση να παραβεί την αµοιβαιότητα, να µην τηρήσει τα υπεσχηµένα και να εξαπατήσει τον αντίπαλο, βασιζόµενος στη θεωρία των παιγνίων. Πιο συγκεκριµένα, υπάρχουν τέσσερις λόγοι, σύµφωνα µε τους οποίους η δηµιουργία καθεστώτων ασφάλειας είναι δυσκολότερη σε ζητήµατα ασφάλειας. (i) Πρώτα απ όλα, ο ανταγωνισµός ανάµεσα στα κράτη είναι υψηλότερος σε ζητήµατα ασφάλειας, καθώς η στρατιωτική ισχύς είναι έννοια σχετική και όχι απόλυτη. Το συγκεκριµένο επιχείρηµα, άλλωστε, αποτελεί και ένα από τα σπουδαιότερα θεωρήµατα των ρεαλιστών. Γι αυτό το λόγο, όταν η ασφάλεια ενός κράτους αυξάνεται, τότε µεγεθύνεται το αίσθηµα ανασφάλειας και αβεβαιότητας του αντίπαλου. Πρόκειται για ένα κλασσικό «δίληµµα ασφαλείας». 11 (ii) Ο δεύτερος λόγος πρόκειται για το γεγονός ότι είναι δύσκολη η διάκριση ανάµεσα σε επιθετική 8 Ch. Lipson, International Cooperation in Economic and Security Affairs, World Politics, Vol. 37, no. 1, 1984, pp και S. Krasner, Regimes and the Limits of Realism: Regimes as Autonomous Variables, in idem (ed.), International Regimes, όπως παραπάνω. Για τα καθεστώτα ασφαλείας στη Βαλκανική χερσόνησο, βλέπε A. Platias, Security Regimes in the Balkans, in K. Tsipis (ed.), Common Security Regimes in the Balkans, East European Monographs, Boulder, Βλέπε, D. Puchala and R. Hopkins, International Regimes: Lessons from Inductive Analysis, International Organization, Vol. 26, No. 2, Spring, 1982, pp Π. Τσάκωνας, «Καθεστώτα Ασφάλειας και Περιφερειακή Σταθερότητα. Η Περίπτωση του Ανταγωνισµού των Εξοπλισµών», στο συλλογικό έργο Χρ. Γιαλλουρίδης και Π. Τσάκωνας (επιµ.), Ελλάδα και Τουρκία µετά το Τέλος του Ψυχρού Πολέµου, Εκδόσεις Ι. Σιδέρη, Αθήνα, 1999, σελ. 51. Επίσης, βλέπε κυρίως Ch. Lipson, Why are some International Regimes Informal? International Organization, Vol. 45, No. 4, Autumn 1991, pp Κορυφαία επιστηµονική µελέτη αποτελεί το έργο του R. Jervis, Security Regimes, in S. Krasner (ed.), International Regimes, Cornell University Press, Ithaca, pp Για µια από τις καλύτερες µελέτες σχετικά µε το «δίληµµα ασφάλειας» στις σχέσεις µεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, αλλά και για τους τρόπους υπέρβασης αυτού, βασιζόµενη στο θεωρητικό υπόδειγµα του «δοµικού ρεαλισµού», βλέπε M. Aydin and K. Ifantis (eds.), Turkish-Greek Relations: The Security Dilemma in the Aegean, Routledge, London, Η έννοια του «διλήµµατος ασφαλείας» αναπτύχθηκε εκ πρώτης και διαπραγµατεύεται κυρίως από τις παρακάτω µελέτες: J. Hertz, Idealist Internationalism and the Security Dilemma, World Politics, Vol. 2, No. 2, January 1950, pp και του ιδίου Political Realism and Political Idealism, Chicago University Press, Chicago, Ιδιαίτερη έµφαση στην αντιµετώπιση ή «υπέρβαση του διλήµµατος ασφάλειας» δίνει η πραγµατεία του R. Jervis, Cooperation under the Security Dilemma, World Politics, Vol. 30, No. 2, January 1978.

6 και αµυντική συµπεριφορά, 12 καθώς είναι δύσκολο να χαρακτηριστούν κάποια οπλικά συστήµατα ως αµυντικά. (iii) Επίσης, το διακύβεβευµα, δηλαδή η επιβίωση του κράτους στην περίπτωσή µας, είναι σηµαντικότερο σε ζητήµατα ασφάλειας, από ότι σε άλλα ζητήµατα χαµηλής πολιτικής. (iv) Τέλος, είναι δύσκολο να ελεγχθούν οι παραβιάσεις σε στρατιωτικές συµφωνίες µε κωδικοποιηµένες διαδικασίες επαλήθευσης 13, καθότι χρειάζονται ειδικοί επιτηρητές στο έδαφος µιας κυρίαρχης χώρας, όπως για παράδειγµα οι απεσταλµένοι των Ηνωµένων Εθνών στο Ιράκ για την διαπίστωση της κατοχής όπλων µαζικής καταστροφής. Ένα ακόµη παράδειγµα επαλήθευσης είναι η συµφωνία Open Skies, προϊόν της µετα-ψυχροπολεµικής εποχής, η οποία επιτρέπει πτήσεις αναγνωριστικών αεροσκαφών πάνω από τον εναέριο χώρο κρατών του τέως Συµφώνου της Βαρσοβίας, προκειµένου να διαπιστωθεί η τήρηση των συµφωνιών αφοπλισµού CFE 14 στην Ευρωπαϊκή Ήπειρο. Από τα Καθεστώτα Ασφάλειας στα Μέτρα Οικοδόµησης Εµπιστοσύνης. Το «περιορισµένο ή διαφανές καθεστώς» έχει ως κύριο αντικείµενο του την ρύθµιση της δραστηριότητας των συµµετεχόντων χωρών σε ένα συγκεκριµένο αντικείµενο, π.χ. διαχείριση των κρίσεων και προώθηση της σταθερότητας, µε την υιοθέτηση µέτρων που αποµακρύνουν το ενδεχόµενο ξαφνικής επίθεσης ή πρόκλησης ενός αθέλητου πολέµου, λόγω ατυχήµατος ή κακών υπολογισµών. 15 Στην εγκαθίδρυση ενός περιορισµένου ή διαφανούς καθεστώτος ασφαλείας συνεισφέρει η διαδικασία εκµάθησης, 16 η οποία µετριάζει τον ανταγωνισµό και επιφέρει σταδιακά πολιτική σταθερότητα. Επίσης, επανακαθορίζονται οι λανθασµένες αντιλήψεις του ενός κράτους για το άλλο. Σε αυτό το σηµείο εντοπίζεται µια βασική διαφορά µε τους ρεαλιστές, οι οποίοι διακαώς υποστηρίζουν ότι δεν δύναται η συνεργασία να αχρηστεύσει την εντεινόµενο ανταγωνισµό της ισορροπίας της ισχύος S. Van Evera, Offence, Defence and the Causes of War, in M. Brown, O. Cote, S. Lynn-Jones and S. Miller (eds.), Theories of War and Peace, The MIT Press, Cambridge Mass., 1998, pp Επίσης, του ιδίου συγγραφέα, βλέπε, Causes of War, Volume I: The Structure of Power and the Roots of War, Cornell University Press, Ithaca, N.Y., J. Stein, Detection and Defection: Security Regimes and the Management of International Conflict, International Journal, No. 40, Autumn, 1985, pp Για την συµφωνία Conventional Forces in Europe, βλέπε J. Dunbabin, The Cold War, the Great Powers and their Allies, Longman, London, 1994, pp Επίσης, D. Unwin, A Political History of Western Europe, Since 1945, Longman, London, 1998, pp Επίσης, για την ελληνική θέση στις διαπραγµατεύσεις που διεξήχθησαν στην Βιέννη για την «Αµοιβαία και Ισόρροπη Μείωση υνάµεων» (MBFR ή Mutual and Balanced Force Reduction ), βλέπε Ι. Βερυβάκη, «Οι Ελληνικές Ένοπλες υνάµεις υπό το Φως των ιαπραγµετεύσεων της Βιέννης», στο ΕΛΙΑΜΕΠ, Η Ελλάδα και ο Κόσµος , Αθήνα, σελ , καθώς και Γ. Βαληνάκη, Η Ευρωπαϊκή Πολιτική και Αµυντική Συνεργασία: H Ελλάδα Απέναντι στη Νέα Ευρωπαϊκή Αρχιτεκτονική, Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα, 1991, σσ B. Blechman, Efforts to Reduce the Risk of Accidental or Inadvertent War, in A. George, Ph. Farley and A. Dallin (eds.), US-Soviet Security Cooperation: Achievements, Failures, Lessons, Oxford University Press, New York, σελ Για την διαδικασία της εκµάθησης, βλέπε Joseph Nye, Nuclear Learning and US-Soviet Security Regimes, International Organization, No. 41, Summer, 1987, pp Για την έννοια της «ισχύος» βλέπε τις µελέτες των R. Dahl, The Concept of Power, Behavioral Science, Vol. 2, 1957, pp R. Lieber, Theory and World Politics, Winthrop, Cambridge, Mass. 1972, pp K. Deutsch, The Nerves of Government: Models of Communication and Control, Free Press, New York, 1966, pp , όπως και του ίδιου The Analysis of International Relations, Prentice Hall, Englewood Cliffs, NJ, 1968, pp R. Gilpin, War and Change in Word Politics,

7 Μάλιστα, τα «µέτρα οικοδόµησης εµπιστοσύνης» 18 στοχεύουν να εξαλείψουν την αβεβαιότητα µεταξύ των κρατών και την µείωση του ανταγωνισµού. Τα µέτρα επιβάλλεται να (i) υπογραµµίσουν ότι το κοινό όφελος από τον έλεγχο των εξοπλισµών, είναι µεγαλύτερο από το κόστος της απόφασης µη συµµετοχής. (ii) Να µην δηµιουργούν την εντύπωση σε τρίτα µέρη ότι στρέφονται κατά αυτών. (iii) Να µην λειτουργούν σε βάρος άλλων ευρύτερων πολιτικών συµφωνιών µεταξύ των ενδιαφεροµένων µερών. Κριτική στη Θεωρία των ιεθνών Καθεστώτων και οι Κοινότητες Ασφαλείας. Η θεωρία των διεθνών καθεστώτων ως θεωρητικό υπόβαθρο των µέτρων οικοδόµησης εµπιστοσύνης δεν είναι σε θέση να ερµηνεύσει ικανοποιητικά τα «δυναµικά» φαινόµενα, δηλαδή τα φαινόµενα που χαρακτηρίζονται από τον εξελικτικό τους χαρακτήρα. εν είναι σε θέση να προσεγγίσουν συνολικά τις σχέσεις που αναπτύσσονται µεταξύ δύο περιοχών ή καλύτερα στην περίπτωσή µας δύο γειτονικών χωρών που βρίσκονται σε κάποιο ένα στάδιο περιορισµένης οικονοµικής ολοκλήρωσης, όπως η Ελλάδα και η Τουρκία, καθώς «η ανάλυση περί διεθνών καθεστώτων υπολείπεται αναφορικά µε την ερµηνεία των σχέσεων έντασης που προκύπτουν από τις διαδικασίες σε περιφερειακό επίπεδο και το βαθµό που οι δοµικές ιδιότητες τους συστήµατος µπορούν να καθορίσουν το επίπεδο των διαδικασιών ολοκλήρωσης» 19 Στη συνέχεια, θα εξετάσουµε τη θεωρία του συµπεριφοριστή, φιλελεύθερου θεωρητικού της αλληλεπίδρασης, Karl Deutsch για τις «κοινότητας ασφάλειας». 20 Σύµφωνα µε τον Deutsche, η κοινότητα ασφάλειας είναι η κατάσταση εκείνη στην οποία τα εµπλεκόµενα µέρη δε θα καταφύγουν στον πόλεµο για να επιλύσουν τις διαφορές τους, αλλά θα επιδιώξουν ειρηνικές διευθετήσεις. 21 Για τη δηµιουργία µίας «πλουραλιστικής» κοινότητας ασφάλειας προϋποτίθενται τρεις βασικές συνθήκες. (i) Τα µέλη της κοινότητας να ασπάζονται κοινές ή τουλάχιστόν µη συγκρουόµενες αξίες. (ii) Να ανταποκρίνονται αµοιβαία στα µηνύµατα που λαµβάνουν. (iii) H συµπεριφορά τους να είναι εκατέρωθεν προβλέψιµη. Cambridge University Press, New York, 1981 και R. Cline, World Power Assessment: A Calculus of Strategic Drift, Georgetown University, CSIS, Washington DC, 1975, page 11. Ειδικότερα για την «ισορροπία της ισχύος», βλέπε S. Hoffman, The State of War: Essays on Theory and Practice of International Politics, Preager, New York, R. Aron, Peace and War: A Theory of International Relations, Double Day, New York, H. Morgenthau, Politics among Nations: The Struggle for Power and Peace, Κnopf, New York, Για τα «µέτρα οικοδόµησης εµπιστοσύνης» στο περιβάλλον του Αιγαίου, βλέπε την µελέτη του Ch. Tuck, Greece, Turkey and Arms Control, Defense Analysis, Vol. 12, No 1, pp , καθώς και Π. Τσάκωνας, όπως παραπάνω, σελ Ιδιαιτέρως χρήσιµες επιθεωρήσεις για τα «ΜΟΕ» αποτελούν M. Dejarrdins, Rethinking Confidence Building Measures. Obstacles to agreement and the risks of overselling the process, Adelphi Paper, No 307, IISS, London, R. Deyanov, The Role and Security Objectives of Confidence Building Measures at Sea, Disarmament, A Periodic Review by the United Nations, Vol. 13, No. 4, 1990, pp Απόσπασµα από το συλογικό βιβλίο των Μ. Chryssochoou, Μ. Tsinisizelis, S. Stavridis and K. Ifantis, Theory and Reform in the European Union, Manchester University Press, Manchester, 1999, p K. Deutsch, Political Community at the International Level, Problems of Definition and Measurement, Archon Books, Κ. Deutsch and all, Political Community and the North Atlantic Area, Princeton University Press, 1968, p. 5.

8 Λαµβάνοντας υπόψη ότι τα µέτρα οικοδόµησης εµπιστοσύνης έχουν ως κύριο αντικείµενο τη δηµιουργία συνθηκών εποικοδοµητικής επαφής, µπορούµε να ερµηνεύσουµε την υιοθέτηση τέτοιων µέτρων ως µέσο για την επίτευξη µίας «κοινότητας ασφάλειας» ή «µίας κοινότητας µη πολέµου» 22 στην περιοχή του Αιγαίου 23. Η ενίσχυση των δίαυλων επικοινωνίας µεταξύ των δύο χωρών που προβλέπουν τα µέτρα οικοδόµησης εµπιστοσύνης σαφώς προωθούν τη συµβατότητα των αξιών και την την αµοιβαία πρόβλεψη της συµπεριφοράς των κυβερνήσεων. Η άρση της δυσπιστίας, η αποφυγή των προκλήσεων, η ανταλλαγή πληροφοριών και η θέσπιση όρων «συνύπαρξης», µπορούν να ειδωθούν ως απόπειρα για την θεµελίωση των αρχικών συνθηκών που απαιτούνται για τη οικοδόµηση, αργότερα, µίας κοινότητας ασφαλείας. Συναφώς, όπως o ίδιος ο Deutsche 24 υπογραµµίζει, για την οικοδόµηση µίας «πλουραλιστικής κοινότητας ασφάλειας» σηµαντικός είναι και ο ρόλος των µη κρατικών φορέων, όπως είναι οι οικονοµικοί δρώντες, η τοπική αυτοδιοίκηση και οι µη-κυβερνητικές οργανώσεις. 25 Ωστόσο η κοινότητα αξιών, που ο Deutsche επικαλείται, δεν υφίσταται στις εληνοτουρκικές σχέσεις. 26 Η Νεολειτουργική Προσέγγιση και τα Μέτρα Οικοδόµησης Εµπιστοσύνης ως αποτέλεσµα Λειτουργικής ιάχυσης. Με αφετηρία το ρόλο των µη κρατικών δρώντων στις διµερείς σχέσεις, στο σηµείο αυτό παρουσιάζουµε τα µέτρα οικοδόµησης εµπιστοσύνης ως αποτέλεσµα λειτουργικής διάχυσης. Σύµφωνα µε την νεολειτουργική θεωρία, η συνεργασία σε επίπεδο «χαµηλής πολιτικής», όταν αυτή αποφέρει θετικά αποτελέσµατα για τα συνεργαζόµενα µέρη, είναι δυνατό να οδηγήσει σε περαιτέρω συνεργασία σε άλλους τοµείς χαµηλής πολιτικής, αλλά και σε τοµείς «υψηλής πολιτικής». Η επιδίωξη των µελών που αποφασίζουν να συνεργαστούν στενότερα και σε άλλα πεδία πολιτικής, είναι να αποκοµίσουν επιπλέον οφέλη στους νέους άξονες 27. Αποτέλεσµα της 22 Η διαφορά έγκειται στο γεγονός ότι στις κοινότητες ασφάλειας προϋποτίθεται η αποχή όλων των µελών από οτιδήποτε µπορεί να θεωρηθεί ως προετοιµασία για πόλεµο, όπως για παράδειγµα οι εξοπλισµοί, στοιχείο που δεν είναι απαραίτητο στις κοινότητες µη πολέµου. Βλέπε K. Deutsch, Political Community at the International Level, Problems of Definition and Measurement, Archon Books, 1970, σελ Μία εξαιρετική θεωρητική προσέγγιση για την οικοδόµηση µίας κοινότητας ασφάλειας στο Αιγαίο στην εποχή µετά το Ελσίνκι (1999) υπάρχει στο κείµενο του Ν. Μαριά, «ιαπραγµατευόµενοι την Ειρήνη: Η Απόφαση του Ελσίνκι για την Ευρωπαϊκή Προοπτική της Τουρκίας υπό το φως Θεωριών της Ολοκλήρωσης», στο Π. Καζάκος (επίµ), Η Ελλάδα και το Ευρωπαϊκό Μέλλον της Τουρκίας, Eκδόσεις Σιδέρη, Αθήνα, K. Deutsch, Political Community at the International Level, Problems of Definition and Measurement, Archon Books, 1970, σελ Το επιχείρηµα είναι κοινό τόσο για το θωρητικό υπόδειγµα του «λειτουργισµό», όσο και για την «νεολειτουργική θεωρία», για την οποία γίνεται λόγος παρακάτω. 26 Μάλιστα, κατά το παρελθόν, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις έχουν πολλές φορές περιέλθει σε στασιµότητα. Αλλά και σήµερα, το ζήτηµα τίθεται σε ολοκληρωτικά νέα βάση, µε αφορµή την ενδεχόµενη τουρκική ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι πολιτικές αξίες, οι θεσµοί, αλλά και η κουλτούρα της Τουρκίας διαφέρουν από αυτούς που έχουν εµπεδωθεί στην Ευρώπη και, κατ επέκταση στην Ελλάδα. Βλέπε το χαρακτηριστικό άρθρο του J. Verges, «εν Είµαστε Όλοι Ευρωπαίοι», Το Βήµα (Αναδηµοσίευση από Le Monde), 9 Μαϊου 2004, σελ. Α 51. Από την άλλη πλευρά, την ακριβώς αντίθετη άποψη εκφράζει το άρθρο Why Europe Must Say Yes to Turkey, The Economist, 18 th September 2004, page 13. Ωστόσο, για µια πιο ολοκληρωµένη απόψη, βλέπε Π. Καζάκος, Το Αβέβαιο Μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η Τουρκία, Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα, 2003, σελ. 38 κ. εξ. 27 Βλέπε µεταξύ άλλων Μ. Τσινισιζέλης, «Θεωρία της ιεθνούς Πολιτικής Ενοποίησης» στο Ν. Μαραβέγιας και Μ. Τσινισιζέλης (επιµ.), Η Ολοκλήρωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Εκδόσεις Θεµέλιο, Αθήνα, 1994.

9 διαδικασίας αυτής είναι η «µετατόπιση» της νοµιµοφροσύνης σε κεντρικούς θεσµούς και η εκχώρηση αρµοδιοτήτων σε αυτούς. Στα πλαίσια του ερµηνευτικού αυτού σχήµατος τα µέτρα οικοδόµησης εµπιστοσύνης µπορούν να ειδωθούν ως αποτέλεσµα διάχυσης από τοµείς όπως το εµπόριο, ο τουρισµός και οι κινήσεις κεφαλαίων, όπου υπάρχει µία ολοένα αυξανόµενη πίεση για περαιτέρω συνεργασία. 28 Η δηµιουργία ενός από κοινού διαµορφωµένου θεσµικού πλαισίου για θέµατα άµυνας και ασφάλειας, εξηγείται, σύµφωνα µε τη νεολειτουργική θεωρία, είτε ως προσπάθεια βελτίωσης του κλίµατος για σύσφιγξη των οικονοµικών σχέσεων, είτε ως έκφραση πολιτικής ενοποίησης. Η κριτική σε αυτή τη θεώρηση θα µπορούσε να έχει ως αφετηρία της την αρχική διαπίστωση, ότι, δηλαδή, αναφερόµαστε σε πλουραλιστικές κοινωνίες, ενώ ο πλουραλισµός της τουρκικής κοινωνίας είναι σχεδόν ανύπαρκτος. 29 ΜΕΡΟΣ ΙΙ: Η ιπλωµατική ιάσταση των Ελληνοτουρκικών Σχέσεων και η Οικοδόµηση Εµπιστοσύνης, κατά την διάρκεια της Περιόδου Α. Η Περίοδος : Αφετηρία της περιόδου που εξετάζουµε αποτελεί η συνάντηση Παπανδρέου- Οζάλ στο Νταβός της Ελβετίας, τον Φεβρουάριο του Η παρακµή του πνεύµατος του Νταβός στα χρόνια που ακολούθησαν δεν µας εµποδίζει να χαρακτηρίσουµε την συνάντηση αυτή των δύο ηγετών ως µια πρωτοφανή κίνηση συνεννόησης και εξοµάλυνσης των διαφορών µεταξύ των δύο κρατών. Στο Νταβός οι δύο πλευρές αποφάσισαν να αναθέσουν το σύνολο των διαφορών τους, µεταξύ των οποίων η υφαλοκρηπίδα και το Κυπριακό, σε δύο ειδικές επιτροπές, αποφεύγοντας να συζητήσουν θέµατα που θα υπονόµευαν το εξαιρετικό κλίµα που οι δύο ηγέτες είχαν δηµιουργήσει. Το Αφετηριακό Σηµείο: Η «Συνάντηση του Νταβός», στην Ελβετία. Τα «Μέτρα Οικοδόµησης Εµπιστοσύνης» (Μ.Ο.Ε) ως όρος διεθνούς πολιτικής και πρακτικής εµφανίστηκαν στην ελληνική πολιτική σκηνή µετά από την κρίση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, του Μαρτίου Η ελληνική απόρριψη των αρχών του Πρακτικού της Βέρνης και η δεδηλωµένη τουρκική πρόθεση έρευνας για υδρογονάνθρακες σε υποθαλάσσια περιοχή του Αιγαίου, η οποία θεωρείται ως ελληνική υφαλοκρηπίδα, οδήγησε τις δύο χώρες πλησιέστερα από ποτέ στα πρόθυρα του πολέµου. 30 Το ενδεχόµενο του πολέµου µε σηµαντικό κόστος και για τις δυο πλευρές, αλλά και οι επιπτώσεις στην τουρκική προοπτική για είσοδο στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, ανάγκασαν τον Τούρκο Πρωθυπουργό να αναστείλει τις 28 Συνεργασία που όµως δεν εντάθηκε στην περίοδο που εξετάζουµε, κυρίως εξαιτίας, όπως παρουσιάζεται στο τελευταίο µέρος της µελέτης, των αλλεπάλληλων κρίσεων µεταξύ των δύο χωρών. 29 Βλέπε Νότης Μαριάς, ό.π. σελ Για το «Νταβός», βλέπε τον συλλογικό τόµο για τις «ελληνοτουρκικές σχέσεις» των Α. Αλεξανδρή, Θ. Βερέµη, Π. Καζάκο, Β. Κουφουδάκη, Χ. Ροζάκη και Γ. Τσισόπουλου, «Οι Ελληνοτουρκικές Σχέσεις, », ΕΛΙΑΜΕΠ, Εκδόσεις Γνώση, Αθήνα, 1991, σελ 17.

10 σεισµογραφικές έρευνες. Η εκτόνωση της κρίσης άφησε να φανούν οι τουρκικές προτεραιότητες και η απροθυµία του Τουργκούτ Οζάλ να τις θυσιάσει για ένα αµφίβολο εγχείρηµα. 31 Η ελληνική πλευρά, αντίστοιχα, εκτίµησε τις συνέπειες µιας σύγκρουσης και έδειξε ότι επιθυµεί την επίλυση των προβληµάτων, υπό ορισµένες βέβαια προϋποθέσεις. Αρχική ελληνική πρόθεση υπήρξε ο περιορισµός των συζητήσεων στη σύνταξη συνυποσχετικού για την από κοινού παραποµπή του ζητήµατος της υφαλοκρηπίδας στο ιεθνές ικαστήριο της Χάγης. Ωστόσο, µέσα στο κλίµα αισιοδοξίας που η συνάντηση δηµιούργησε, το συγκεκριµένο θέµα παραµερίστηκε από µια κοινή ανακοίνωση των δυο πρωθυπουργών που διατράνωνε την απόφασή τους να µην υπάρξουν κρίσεις στο µέλλον. Το κείµενο της κοινής ανακοίνωσης τύπου 32 των δυο πρωθυπουργών περιλάµβανε τα εξής: (i) Οι πρωθυπουργοί Ελλάδας και Τουρκίας συναντήθηκαν δυο φορές στο Νταβός της Ελβετίας, στις 30 και 31 Ιανουαρίου 1988 και συζήτησαν θέµατα κοινού ενδιαφέροντος σε ατµόσφαιρα κατανόησης. (ii) Παρατηρήθηκε ότι συσσωρευµένα προβλήµατα, εξαιτίας διαφορετικών προσεγγίσεων, έγιναν αντικείµενο εκµετάλλευσης από ορισµένους κύκλους. (iii) Οι πρωθυπουργοί συµφώνησαν ότι στο εξής τέτοιες κρίσεις δεν θα έπρεπε να επαναληφθούν. (iv) Αναγνώρισαν ότι έχει δηµιουργηθεί ακαµψία σε διάφορα κοινωνικά στρώµατα. Επίσης, δηλώσεις επισήµων δεν βοηθούσαν στην βελτίωση των σχέσεων. (v) Οι δυο πρωθυπουργοί επανέλαβαν τις θέσεις στους σε θέµατα διµερούς και περιφερειακού ενδιαφέροντος. (vi) Παρά ταύτα, το λιώσιµο των πάγων µεταξύ των δυο χωρών απαιτούσε αποφασιστικότητα. (vii) Συµφώνησαν να δηµιουργήσουν δυο επιτροπές, µια για τους τοµείς συνεργασίας, όπως την οικονοµική συνεργασία, τις µεικτές επιχειρήσεις, το εµπόριο, τον τουρισµό, τις επικοινωνίες, τις πολιτιστικές ανταλλαγές και µια δεύτερη επιτροπή για να καταγράψει και να επιλύσει προβλήµατα. (viii) Οι δυο πρωθυπουργοί συµφώνησαν να ανταλλάσσουν αµοιβαίες επισκέψεις και να εγκαταστήσουν απευθείας τηλεφωνική γραµµή. (ix) Τέλος, οι δυο πρωθυπουργοί εξέφρασαν την ικανοποίησή τους για τις ειλικρινείς συζητήσεις. Συµπερασµατικά, ο ήπιος τόνος του κειµένου δηµιούργησε την εντύπωση ότι η ένταση µεταξύ των δυο µερών ήταν παρελθόν, πράγµα που διευκόλυνε το τουρκικό βήµα προς την Ευρωπαϊκή Κοινότητα. 33 Το Νταβός αποτέλεσε µια επιτυχία για την Τουρκία, γιατί χωρίς να σηµειωθεί κάποια ουσιαστική τουρκική παραχώρηση, προβλήθηκε η εικόνα µιας Τουρκίας ανοικτής σε διάλογο µε την Ελλάδα, ενώ τα άρθρο (vi) προβλέπει ότι οι δυο πλευρές έπρεπε να κινηθούν σε κοινό έδαφός, γεγονός που υπονοούσε αµοιβαίες ή µονοµερείς υποχωρήσεις από προηγούµενες θέσεις. Η ιαπραγµάτευση των κ.κ. Καψή και Καντεµίρ και το «Μνηµόνιο της Βουλιαγµένης» (Μάϊος 1988). Οι διαπραγµατεύσεις για τα «Μέτρα Οικοδόµησης Εµπιστοσύνης» (Μ.Ο.Ε) ξεκίνησαν τον Μάιο του 1988, στην Βουλιαγµένη, ανάµεσα στην ελληνική και 31 Θ. Βερέµης, «Η Τουρκίας σε αναζήτηση νέων περιφερειακών ρόλων», στο Γ. Βαληνάκης και Π. Κίτσος (επ.), «Ελληνικά Αµυντικά Προβλήµατα», Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση, 1986, σελ Α. Αλεξανδρής, Θ. Βερέµης, Π. Καζάκος, Β. Κουφουδάκης, Χ. Ροζάκης και Γ. Τσισόπουλος, ό.π., σ.σ Θ. Βερέµης, Ιστορία των Ελληνοτουρκικών Σχέσεων , Κείµενα Εργασίας ΕΛΙΑΜΕΠ, Αθήνα, 1999, σελ. 158.

11 τουρκική αντιπροσωπεία, επικεφαλείς των οποίων ήταν αντιστοίχως οι υπουργοί εξωτερικών των δύο χωρών Κάρολος Παπούλιας και Μεσούτ Γιλµάζ. Όπως προκύπτει από τα επίσηµα πρακτικά των συνεδριάσεων 34, η τουρκική πλευρά εισήλθε στην συνεδρίαση µε µοναδικό σκοπό, σε µια πιθανή προσέγγιση, την καταγραφή των προβληµάτων ανάµεσα στις δύο χώρες, δηλαδή την συναποδοχή των δικών της ισχυρισµών ή µονοµερών διεκδικήσεων στο Αιγαίο ως προβλήµατα µεταξύ των δύο χωρών. Η αντιπαράθεση επιχειρηµάτων και από τις δυο πλευρές ήταν εξαντλητική, ώσπου να φτάσουµε την τελική διαµόρφωση του κειµένου. Ο κ. Καψής επεσήµανε ότι ήταν απαράδεκτη η παράληψη στο τούρκικο σχέδιο της υποχρέωσης αποχής από πράξεις που οδηγούσαν σε αµφισβήτηση κυριαρχικών δικαιωµάτων. Περαιτέρω, διαµαρτυρήθηκε για την επιδίωξη προσθήκης της έννοιας του «συµφέροντος», καθώς το «συµφέρον» αποτελεί ασαφή πολιτική ιδέα και όχι νοµική έννοια. Με την σειρά τους, οι Τούρκοι κοινοποίησαν ότι δεν µπορούσαν να αντιληφθούν το νόηµα της φράσης «πράξεις που αµφισβητούν κυριαρχικά δικαιώµατα» και γι αυτό δήλωσαν πως η ερµηνεία της υπέκειτο στην υποκειµενική κρίση της κάθε πλευράς. Προ πάντων, δεν επιθυµούσαν να συµπεριληφθεί και η υποχρέωση σεβασµού της εδαφικής ακεραιότητας των µερών, εφόσον, κατά τους ιδίους, η συζήτηση για ένα «σύµφωνο µη επιθέσεως» διέφευγε της εντολής της οµάδας εργασίας. Μετά από πολύ κόπο, διαµορφώθηκε βάσει των συζητηθέντων το τελικό κείµενο που προέβλεπε τα παρακάτω. (i) Τα δύο µέρη θα αναγνώριζαν τα δικαιώµατα στη χρήση ανοιχτής θάλασσας και του διεθνούς εναέριου χώρου. (ii) Κατά την διεξαγωγή εθνικών στρατιωτικών δραστηριοτήτων τα δυο µέρη θα κατέβαλαν προσπάθεια να αποφύγουν την παρακώλυση της οµαλής ναυσιπλοΐας και εναέριας κυκλοφορίας. (iii) Τα δυο µέρη συµφώνησαν ο σχεδιασµός ασκήσεων, που απαιτούν έκδοση ΝΟΤΑΜ, να γίνεται έτσι, ώστε να αποφεύγονται η αποµόνωση περιοχών. (iv) Με στόχο την επίτευξη των ανωτέρω, οι δυο πλευρές θα επικοινωνούσαν δια της διπλωµατικής οδού. Σε Ανάλογο Κλίµα και το «Μνηµόνιο της Κωνσταντινούπολης», του Σεπτεµβρίου του Ανάλογα ήταν και τα αποτελέσµατα της µικτής επιτροπής τον Σεπτέµβριο του Οι εργασίες της δεν είχαν συγκεκριµένη κατάληξη, εκτός από ένα κοινό ανακοινωθέν καλής θέλησης στο πνεύµα του Νταβός. Οι κ.κ. Παπούλιας και Γιλµάζ υπέγραψαν και δεύτερο κείµενο στην Κωνσταντινούπολη αυτή τη φορά, το οποίο είχε τον τίτλο «Οδηγίες για την Αποτροπή Ατυχηµάτων στις Ανοιχτές Θάλασσες και στον ιεθνή Εναέριο Χώρο» 35 και περιείχε τους παρακάτω πρόνοιες. (i) Τα πλοία και αεροσκάφη θα δρούσαν σε πλήρη συµφωνία µε το διεθνές δίκαιο, όπως και µε το στρατιωτικό δίκαιο και τους κανόνες καλής συµπεριφοράς. (ii) Οι ναυτικές µονάδες των µερών θα απείχαν από πράξεις παρενόχλησης. (iii) Οι ναυτικές µονάδες επιτήρησης δεν θα παρεµπόδιζαν τα πλοία του άλλου µέρους, κατά διάρκεια 34 Το πλήρες κείµενο των συνεδριάσεων, καθώς και την αντιπαράθεση απόψεων των αντιπροσωπειών των δύο χωρών, αλλά και γενικότερα όσα διεµήφθησαν µεταξύ των Μεσούτ Γιλµάζ και Κάρολου Παπούλια κατά την διαµόρφωση της συµφωνίας, το 1988, δηµοσίευσε στην Εφηµερίδα «Ελευθεροτυπία» η δηµοσιογράφος Κύρα Αδάµ. Βλέπε Κ. Αδάµ «Ντοκουµέντο: Τι Συνέβη στη Συνάντηση Καψή-Καντεµίρ, στις », Ελευθεροτυπία, 15 Ιουνίου 1998, σελ Βλέπε το άρθρο της Κ. Αδάµ, «Τι Αναφέρουν τα Μνηµόνια Βουλιαγµένης και Κωνσταντινούπολης», Ελευθεροτυπία, 14 Ιουνίου 1998, σελ. 4

12 ασκήσεων και βολής. (iv) Οι πιλότοι των αεροσκαφών των δυο πλευρών θα επιδείκνυαν την ύψιστη προσοχή, όταν θα βρίσκονταν κοντά σε αεροσκάφος της άλλης πλευράς και δεν θα έκαναν ελιγµούς επικίνδυνους για την ασφάλεια της πτήσης ή της αποστολής των. (v) Οι δυο πλευρές θα ενηµέρωναν κατ αρχήν η µια την άλλη µέσω διπλωµατικών διαύλων, προτού προβούν σε επίσηµες δηλώσεις. Η Μάταιη Προσπάθεια ιατήρησης των Καλών Προθέσεων: Το εύτερο Νταβός. Οι πολιτικές εξελίξεις στο εσωτερικό της Τουρκίας σηµατοδότησαν µια περίοδο ύφεσης στις σχέσεις των δύο χωρών. Η κυβέρνηση συνασπισµού υπό τον συντηρητικό Σουλεϊµάν Ντεµιρέλ που σχηµατίστηκε µετά τις εκλογές της 20ης Οκτωβρίου 1991, έδειξε να αντιµετωπίζει µε ευνοϊκότερη διάθεση τα ελληνοτουρκικά ζητήµατα. Εγκαταλείποντας τις ηγεµονικές τάσεις του Οζάλ, ο Ντεµιρέλ συναντήθηκε µε τον οµόλογό του Κωνσταντίνο Μητσοτάκη στο Νταβός, τον Ιανουάριο του Όµως, παρά τις αγαθές προθέσεις των δύο ηγετών για την εξεύρεση λύσεων, η απροθυµία και η στασιµότητα αποτέλεσαν ανασταλτικό παράγοντα για ουσιαστική πρόοδο. Το αποτέλεσµα ήταν η συνάντηση των ηγετών να κινηθεί σε επίπεδο διακηρύξεων καλής θέλησης και προσχεδίων συνεργασίας. 36. Η κοινή τους ανακοίνωση περιείχε σχέδια για ένα σύµφωνο φιλίας, καλής γειτονίας και συνεργασίας, καθώς και υποσχέσεις πρωτοβουλιών για το Κυπριακό. Ωστόσο, τίποτε από αυτά δεν καρποφόρησε, ενώ παρέµειναν εκκρεµή το ζήτηµα του επιχειρησιακού ελέγχου του Αιγαίου και της ίδρυσης νατοϊκών στρατηγείων. 37 Β. Η Περίοδος και η Εκδήλωση της Έντασης. Τον Μάρτιο του 1995, η Ελλάδα ήρε το βέτο για την εγκαθίδρυση τελωνειακής ένωσης µεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Τουρκίας, αφού πρώτα εξασφάλισε την διαβεβαίωση από τους Ευρωπαίους εταίρους ότι θα επιταχύνονταν οι προενταξιακές διαπραγµατεύσεις µεταξύ της Ένωσης και της Κύπρου, µετά από την ιακυβερνητική ιάσκεψη του Και, ενώ θα περίµενε κανείς ότι η εξέλιξη αυτή, µεγίστης σηµασίας για την Τουρκία, να έχει θετικό αντίκτυπο στις σχέσεις των δύο χωρών, το αποτέλεσµα ήταν κάθε άλλο παρά αυτό. Η Ασφυκτική «Συµφωνία Αρχών για την Ασφαλή ιεξαγωγή Στρατιωτικών Επιχειρήσεων», του Μαρτίου Η οικοδόµηση κάποιου τύπου καθεστώτος εµπιστοσύνης και ασφάλειας στο Αιγαίο, ανάµεσα στην Ελλάδα και στην Τουρκία, αποτελούσαν µόνιµο στόχο για τις Ηνωµένες Πολιτείες, που αποσκοπούσαν να αποτρέψουν τις εντάσεις και να διαχειριστούν τις κρίσεις στην περιοχή. 38 Η τελευταία απόπειρα έγινε τον Μάρτιο του 1995, όταν, κατά την επίσκεψή τους στην Αθήνα, ο Υφυπουργός Εξωτερικών των 36 Γ. Βαληνάκης, Με Όραµα και Πρόγραµµα: Εξωτερική Πολιτική για µία Ελλάδα µε Αυτοπεποίθηση, Εκδόσεις Παρατηρητής, Αθήνα, 1997, σελ Για µια εκτενή παρουσίαση του συγκεκριµένου θέµατος, βλέπε Θ. Βερέµη, «Οι Ελληνοτουρκικές Σχέσεις», στο Σύγχρονος Ελληνισµός: Από το 1941 ως το Τέλος του Αιώνα, σελ Α. ηµητρακόπουλος, «Μέτρα Οικοδόµησης Εµπιστοσύνης και Στρατιωτική Αποτροπή», στο συλλογικό τόµο, Η Ελλάδα και ο Κόσµος, , ΕΛΙΑΜΕΠ, Αθήνα, σσ

13 ΗΠΑ, Ρίτσαρντ Χόλµπρουκ, µαζί µε τον Αµερικανό Υφυπουργό Αµύνης, Ντικ Νάι παρουσίασαν ένα αναλυτικό σχέδιο για τη «Συµφωνία Αρχών για την Ασφαλή ιεξαγωγή Στρατιωτικών Επιχειρήσεων» ανάµεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία. Η ελληνική κυβέρνηση απέρριψε αµέσως το σχέδιο αυτό, το οποίο, όµως, επανέφερε σε διερευνητική συζήτηση το 1996, ο επόµενος Υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Τζον Κόρνµπλουµ. Το αµερικάνικο σχέδιο 39 απασχόλησε εκ νέου την Αθήνα, εφόσον µετά από την κρίση των Ιµίων, ο Λευκός Οίκος δεσµεύθηκε ρητώς να συµβάλει στην εξοµάλυνση των ελληνοτουρκικών σχέσεων, µέσω κάποιου µηχανισµού διαλόγου. Το σχέδιο επιχείρησε να κατοχυρώσει τον όρο «αµφισβητούµενες περιοχές» στο Αιγαίο και να αποδυναµώσει το νόµιµο δικαίωµα της ελληνικής πλευράς να αναχαιτίζει στον εθνικό εναέριο χώρο και στο FIR Αθηνών «άγνωστα αεροσκάφη». Ωστόσο, το αµερικάνικο σχέδιο είχε και θετικά σηµεία, εφόσον δήλωνε κατηγορηµατικώς ότι βασιζόταν στο Μνηµονίο της Βουλιαγµένης του 1988 και στους «Κανόνες για τις Ασκήσεις», δυο κείµενα, δηλαδή, που η τουρκική πλευρά προσπαθούσε να ξεχάσει. Επίσης, θέσπισε αυστηρούς τεχνικούς ελέγχους για την τήρηση της συµφωνίας αυτής, εµποδίζοντας την Άγκυρα να λειτουργεί πέραν των συµπεφωνηµένων. Μερικά ενδεικτικά σηµεία του σχεδίου ήταν τα εξής: Άρθρο IV, παρ.1α) Οι κυβερνήτες αεροσκαφών θα απέφευγαν απειλητικές µανούβρες, εικονικές επιθέσεις ή εικονική χρήση όπλων εναντίον πλοίων ή αεροσκαφών του άλλου µέρους, συµπεριλαµβανοµένης της απελευθέρωσης διακοπτών άφεσης όπλων. Άρθρο IV, παρ.1γ) Θα απέφευγαν να εκτελούν ακροβατικές ασκήσεις πάνω από τα πλοία της άλλης πλευράς. Οι Βασικοί Άξονες της Ελληνικής Εξωτερικής Πολιτικής, µετά την κρίση των Ιµίων. Μετά το casus belli, του Ιουνίου 1995, του τουρκικού κοινοβουλίου σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων και την συνακόλουθη κρίση των Ιµίων, 40 ο διανοητής Νίκος Μουζέλης, προλογίζοντας ένα βιβλίο που συνέγραψε ο Θεόδωρος Κουλουµπής, 41 θεώρησε, όπως και άλλοι διαµορφωτές της εξωτερικής πολιτικής, καθαρή τρέλα την απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης να απορρίψει την τουρκική πρόταση για απευθείας διάλογο. Η αποδοχή διαλόγου, συνέχισε ο κ. Μουζελής, δεν συνεπαγόταν καµιά υποχώρηση, ενώ καθιστούσε την τουρκική επιθετικότητα εµφανέστερη. Στο σηµείο αυτό θα µπορούσαµε να αντιπαραθέσουµε την άποψη, σύµφωνα µε την οποία, η Ελλάδα δεν έπαψε ποτέ να διαλέγεται µε την Τουρκία και πριν και µετά την κρίση των Ιµίων, όπως αποδεικνύει και το παρόν άρθρο για τα µέτρα οικοδόµησης εµπιστοσύνης, η δε δραµατική, όσο και αντιφατική δήλωση του Πρωθυπουργού της Ελλάδας, Κώστα Σηµίτη µπροστά στο ελληνικό 39 Βλέπε, Κ. Αδάµ, «Αµερικάνικο Ενδιαφέρον για Μέτρα Οικοδόµησης Εµπιστοσύνης», Ελευθεροτυπία, 19 Μαρτίου 1996, σσ Για την κρίση στα Ίµια υπάρχει εκτενής βιβλιογραφία. Βλέπε Ά. Κούρκουλα, Ίµια, Κριτική προσέγγιση του Τουρκικού Παράγοντα, Σιδέρης, Αθήνα H. Dipla, G. Kostakos and N. Ziogas, The Imia Incident and Turkey s Violation of International Law, The Citizens Movement and ELIAMEP, Θ. Κουλουµπής και Σ. Ντάλης, «Η Ελληνική Εξωτερική Πολιτική στο Κατώφλι του 21ου Αιώνα. Εθνοκεντρισµός ή Ευρωκεντρισµός», Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση, 1997, σελ

14 Κοινοβουλίο ότι «η Ελλάδα δεν διαλέγεται», µπορεί να χαρακτηριστεί το λιγότερο ως µη ακριβής. Η ελληνική κυβερνήση δια του Γιάννου Κρανιδιώτη θεωρούσε ότι δεν εννοείτο διαπραγµάτευση σε θέµατα κυριαρχικών δικαιωµάτων. 42 Η οµαλοποίηση των σχέσεων εξαρτάτο από τρεις προϋποθέσεις. (i) Την επίλυση του Κυπριακού. (ii) Τον τερµατισµό της τουρκικής επιθετικότητας στο Αιγαίο και (iii) Την πρόοδο στα ατοµικά δικαιώµατα και δηµοκρατικές ελευθερίες. Η Ελλάδα απέρριψε χωρίς περιστροφές την τακτική της Τουρκίας για συνολική διαπραγµάτευση στη βάση της δύναµης υπεροχής και της απειλής πολέµου. ιάλογος µε τέτοιους όρους δεν ήτο αποδεκτός από την Ελλάδα. 43 Μάλιστα, η Ελλάδα πίστεψε στη χρησιµότητα της ευρωπαϊκής προοπτικής της Τουρκίας, για αυτό και συναίνεσε τον Μάρτιο του 1995 στην τελωνειακή ένωση της Τουρκίας µε την ΕΕ, εξασφαλίζοντας ως αντάλλαγµα την προοπτική ένταξης της Κύπρου. Η «Βήµα προς Βήµα Προσέγγιση» και η Συνάντηση στην Ουάσιγκτον, τον Απρίλιο Μια ολοκληρωµένη πρόταση για την σταδιακή αποκατάσταση της οµαλότητας στο Αιγαίο διατύπωσε ο πρωθυπουργός της Ελλάδας, Κώστας Σηµίτης, κατά την διάρκεια της επίσκεψής του στην Ουάσιγκτον, τον Απρίλιο του Γνωστή και ως «βήµα προς βήµα» διαδικασία 44 για την αντιµετώπιση του ελληνοτουρκικού προβλήµατος, η ελληνική πρόταση προσδιόρισε το πλαίσιο διαλόγου. Πρώτο βήµα για καλλιέργεια κλίµατος εµπιστοσύνης θα ήταν η αποδοχή τριών προϋποθέσεων από την Τουρκία: (i) ήλωση ότι αποκλείεται η απειλή πολέµου και η χρήση βίας. (ii) Αποδοχή των υπάρχουσων διεθνών συµφωνιών και των αρχών του διεθνούς δικαίου. (iii) Επίλυση ζητηµάτων µέσω διαδικασιών διεθνούς δικαίου και συγκεκριµένα του ικαστηρίου της Χάγης. Η αποδοχή των ανωτέρω θα επέτρεπε στην Ελλάδα να εγκρίνει το χρηµατοδοτικό κανονισµό της συµφωνίας σύνδεσης. Το επόµενο βήµα θα ήταν η σύνταξη συνυποσχετικού παραποµπής στην Χάγη. Παράλληλα οι δυο χώρες θα µπορούσαν να εγκαινιάσουν επαφές για ανάπτυξη συνεργασίας σε τοµείς αµοιβαίου συµφέροντος. Ωστόσο, η περίοδος χαρακτηρίζεται από αδιέξοδο, ενώ οι πρωτοβουλίες εξοµάλυνσης των συνθηκών ήταν µάλλον ελάχιστες Γ. Κρανιδιώτης, «Η Ελληνική Εξωτερική Πολιτική. Σκέψεις και Προβληµατισµοί στο Κατώφλι του 21ου Αιώνα», Αθήνα, Εκδόσεις Ι. Σιδέρη, 1999, σελ Ό.π., σελ Ό.π., σελ Ένα µετρήσιµο µέγεθος της έντασης που δικαιολογεί και τεκµηριώνει την σαφή διάκριση των περιόδων 1988 έως 1995 και 1995 έως 1999, είναι η ποσοστιαία αύξηση των υπερπτήσεων των τουρκικών µαχητικών πάνω από ελληνικό έδαφος, των παραβιάσεων του ελληνικού εναέριου χώρου, των παραβιάσεων του FIR Αθηνών, καθώς και των εµπλοκών (dogfights) µαχητικών αεροσκαφών στα έτη 1995 και Πτήσεις πάνω από ελληνικό έδαφος Παραβιάσεις εθνικού εναέριου χώρου Εµπλοκές (dogfights) % 206% 260%

15 To Αµφιλεγόµενο Κοινό Ανακοινωθέν Σηµίτη-Ντεµιρέλ της Μαδρίτης (Ιούλιος 1997). Με την πτώση της κυβέρνησης Ερµπακάν-Τσιλλέρ γεννούνται νέες προσδοκίες ύφεσης στα ελληνοτουρκικά ζητήµατα. Στο περιθώριο της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ, στις 8 Ιουλίου 1997, στη Μαδρίτη, έγινε η συνάντηση των πρωθυπουργών Κωνσταντίνου Σηµίτη και Σουλεϊµάν Ντεµιρέλ, όπου και υιοθετήθηκε µια διακήρυξη πλαισίου αρχών για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Το κοινό ανακοινωθέν 46 δεν µπορούσε να επιλύσει προβλήµατα, καθώς από την φύση του δεν συνιστούσε συνθήκη, αλλά πολιτική διακήρυξη. Το κείµενο δεν ανακοίνωσε έναρξη πολιτικού διάλόγου, σε αντιδιαστολή µε τον εφ όλης της ύλης διάλογο του Νταβός Ι. Αντίθετα, το κοινό ανακοινωθέν ενίσχυσε, σύµφωνα πάντα µε το ελληνικό Υπουργείο των Εξωτερικών, τις κοινά αποδεκτές αρχές της «βήµα προς βήµα» προσέγγισης, ενώ οι αρχές που συµφωνήθηκαν διευκόλυναν την σταδιακή προσέγγιση, όπως επιθυµούσε η ελληνική πλευρά. Από την άλλη πλευρά, το κοινό ανακοινωθέν αποτέλεσε ένα ακόµη µικρό βήµα προς την αναγνώριση των τουρκικών διεκδικήσεων, εφόσον αποδεχόταν τα «ζωτικά συµφέροντα» των δύο µερών. Ήταν πασιφανές ότι η Τουρκία δεν θα ερµήνευε ως ζωτικά της συµφέροντα µόνο αυτά που προέκυπταν νόµιµα από διεθνείς συνθήκες και κανόνες διεθνούς δικαίου, αλλά θα θεωρούσε διασταλτικά όλες τις καταχρηστικές αξιώσεις της ως συµφέροντα. Το συµβούλιο κορυφής του Λουξεµβούργου, της 12ης εκεµβρίου 1997, αρνήθηκε την ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας, αν δεν αναθεωρούσε την στάση της έναντι της Ελλάδας και δε βελτίωνε την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωµάτων. 47 Ο Νατοϊκός Παράγων στο προσκήνιο και η Επανενεργοποίηση των Μνηµονίων Παπούλια-Γιλµάζ, τον Ιούνιο του Ο Γενικός Γραµµατέας του ΝΑΤΟ, Χαβιέ Σολάνα ανακοίνωσε ότι έληξαν µε επιτυχία οι διαπραγµατεύσεις µεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας στις Βρυξέλες, τον Ιούνιο 1998, µε σκοπό την επαναβεβαίωση των συµφωνηθέντων του Η Άγκυρα επί µια δεκαετία έβαζε στο ψυγείο τα Μνηµόνια Βουλιαγµένης και Κωνσταντινούπολης, αλλά ο κ. Χαβιέ Σολάνα έκρινε πως έπρεπε να τα αναδείξει, µε απώτερο σκοπό την διευκόλυνση της εφαρµογής της «Νέας οµής» του ΝΑΤΟ. 48 Στο πρακτικό επίπεδο, τα ανωτέρω σήµαιναν ότι η Ελλάδα και η Τουρκία, το δίµηνο Ιουλίου και Αυγούστου, δεν θα προχωρούσαν σε στρατιωτικές δραστηριότητες στο Αιγαίο, ώστε να διαταράσσουν την τουριστική περίοδο. Οι εθνικές στρατιωτικές ασκήσεις θα συνοδεύονταν από ΝΟΤΑΜ, κάτι που συστηµατικά αρνείτο η Τουρκία και θα τηρούνταν όλοι οι κανόνες του διεθνούς δικαίου. Η Αθήνα µπορούσε να θεωρεί ότι πέτυχε νίκη στα σηµεία, αφού έγινε αποδεκτή η πάγια θέση της να αναφέρει στις Βρυξέλλες τα ζητήµατα τήρησης των συµφωνιών. Η Άγκυρα από την άλλη πλευρά, δεν έχασε και πολλά, καθώς η χρονική δέσµευση των µνηµονίων ήταν µόνο δίµηνη. Μάλιστα, ο κ. Σολάνα επέµεινε στην οικοδόµηση µέτρων εµπιστοσύνης Τα παραπάνω στοιχεία προέχονται από την Αµυντική Βίβλο , ετήσια έκδοση του περιοδικού «Στρατηγική». 46 Γ. Κρανιδιώτης, ό.π., σ.σ Κ. Μπότσιου, «Τουρκία-Ευρωπαϊκή Ένωση-Κουρδικό: Οι Νέοι Συσχετισµοί», Ανασκόπηση 1999, Έκδοση ΕΛΙΑΜΕΠ, σελ Βλ. Κύρα Αδάµ, «Μικρό Βήµα Εµπρός», Ελευθεροτυπία, 14 Ιουνίου 1998, σελ. 4

16 στις συνολικές σχέσεις ανάµεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία και όχι στην οικοδόµηση µέτρων εµπιστοσύνης συγκεκριµένα και µόνο στο Αιγαίο. ΜΕΡΟΣ ΙΙΙ: Η Οικονοµική ιάσταση των Ελληνοτουρκικών Σχέσεων κατά την διάρκεια της Περιόδου Οι εµπορικές συναλλαγές Ελλάδος-Τουρκίας, από το 1988 έως το 1998, θα εξεταστούν µε σκοπό να γίνουν ορισµένες διαπιστώσεις για την εξέλιξη του εµπορικού ισοζυγίου µεταξύ των δύο χωρών και την επίδραση των κρίσεων στον όγκο των εµπορικών ροών. Ο Πίνακας 1 (και το ιάγραµµα 1 στο Παράρτηµα) που ακολουθεί παρουσιάζει τις εισαγωγές της Ελλάδος από την Τουρκία και τις εξαγωγές της Ελλάδος προς την Τουρκία από το έτος 1988 εώς το έτος Στην περίοδο 1988 εώς 1994, µε εξαίρεση τα έτη 1988 και 1993, η Ελλάδα βρίσκεται σε ελλειµµατική σχέση µε την Τουρκία. Στην περίοδο 1995 έως 1998 η τάση του εµπορικού ισοζυγίου να είναι ελλεµµατικό για την Ελλάδα φαίνεται να αντιστρέφεται. Έτσι την περίοδο 1995 εως 1998 (µε εξαίρεση το έτος 1998) το εµπορικό ισοζύγιο είναι πλεονασµατικό, όπως πλεονασµατικό αναµένεται να είναι και για το έτος Πίνακας 1 ΕΤΟΣ ΕΜΠΟΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΕΣ ΕΛΛΑ ΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΕΣ ΕΛΛΑ ΟΣ ΑΠΟ ΤΟΥΡΚΙΑ (σε US Dol) ΕΞΑΓΩΓΕΣ ΕΛΛΑ ΟΣ ΠΡΟΣ ΤΟΥΡΚΙΑ (σε US Dol) ΠΗΓΗ: OECD 49 Βλέπε OECD, Monthly Statistics of International Trade, electronic version from 1988 to 1998, διαθέσιµο στην παρακάτω ηλεκτρονική διεύθυνση 50 Έξοχες µελέτες για τις πρόσφατες εξελίξεις στις διµερείς σχέσεις αποτελούν: Aydin, M. αnd Ifantis, K., Turkish Greek Relations: The Security Dilemma in the Aegean, Routledge, London, 2004, καθώς και Καζάκος, Π., Το Αβέβαιο Μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η Τουρκία, Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα, 2003.

17 Μία ερµηνεία της θετικής για την Ελλάδα εξέλιξης του εµπορικού ισοζυγίου µεταξύ των δύο χωρών είναι η τάση που παρατηρείται να επηρεάζεται αρνητικά ο ρυθµός αύξησης των εισαγωγών της χώρας µας από την Τουρκία την περίοδο των κρίσεων (π.χ. Ίµια, επεισόδιο Οτσαλάν), τάση που δεν επιβεβαιώνεται στις ελληνικές εξαγωγές προς τη γείτονα. Πιο συγκεκριµένα, σε µια προσπάθεια ερµηνείας της διακύµανσης του όγκου των εµπορικών ροών, διαπιστώνεται η επίδραση του θετικού κλίµατος του Νταβός στις εµπορικές συναλλαγές των δύο χωρών, µια επίδραση ιδιαίτερα εµφανής στις εισαγωγές της χώρας µας από την Τουρκία το χρονικό διάστηµα Η κατάσταση µεταβάλλεται ραγδαία το 1991, στοιχείο που επηρεάζει τόσο τις εισαγωγές, όσο και τις εξαγωγές, εξαιτίας των εντάσεων που συνόδευσαν τις συζητήσεις για την µείωση των εξοπλισµών στην Ευρώπη και, κυρίως, µετά την κρίση στον Περσικό. Η πολιτική συγκυρία είχε επιπτώσεις στις εµπορικές σχέσεις των δύο χωρών την περίοδο αυτή. Η µείωση των εξαγωγών τις Ελλάδας προς την Τουρκία ανέρχεται σε ποσοστό 8%, ενώ οι ελληνικές εισαγωγές από την γείτονα µειώνονται κατά 27%. Η θετική µεταβολή που παρουσιάζεται κατά το έτος 1992 οφείλεται µάλλον στην νέα πρωτοβουλία προσέγγισης των δύο χωρών στο Νταβός. Η αισιοδοξία του Νταβός ΙΙ υπάρχει διάχυτη και το επόµενο έτος. Παρατηρείται, λοιπόν, µία µικρή αύξηση των εισαγωγών της Ελλάδος από τη γείτονα και µία µεγαλύτερη αύξηση των εξαγωγών της προς την Τουρκία. Το 1994 µειώνονται οι εισαγωγές της Τουρκίας από την χώρα µας, µείωση που είναι δυνατόν να εξηγηθεί και από τα µεγάλα οικονοµικά προβλήµατα που αντιµετώπισε η Τουρκία το έτος αυτό 51 σε συνδυασµό µε την ανάδειξη των ελληνοτουρκικών διαφορών ως µεγίστου και εθνικού χαρακτήρα προβλήµατος, µε απώτερο σκοπό τη συσπείρωση της πολιτικής ηγεσίας, στο εσωτερικό της οποίας είχε ξεσπάσει έντονη διαµάχη µετά το θάνατο του Οζάλ. Η αλµατώδης αύξηση των εµπορικών ροών κατά το 1995 οφείλεται κατά κύριο λόγο στην άρση του βέτο από την πλευρά της Ελλάδας για την τελωνειακή ένωση Τουρκίας και Ερωπαϊκής Ένωσης. Από το επόµενο έτος η κατάσταση µεταβάλλεται εξαιτίας της κρίσης που ξεσπά µε το ζήτηµα της αιγιαλίτιδας ζώνης, κρίση που οδηγέι στο «θερµό επεισόδιο» των Ιµίων. Έτσι, ενώ το 1995 οι εισαγωγές της χώρας µας από την γείτονα αυξήθηκαν κατά 25% σε σχέση µε το έτος 1994, το 1996 η αύξηση αυτή ήταν µόλις 10%. Το 1997 η υπογραφή στη Μαδρίτη της συµφωνία Σηµίτη-Ντεµιρέλ για αµοιβαία αποχή από ενέργειες που θα έθιγαν τα νόµιµα δικαιώµατα των δύο χωρών οδηγεί σε ανάκαµψη των εµπορικών συναλλάγων. Όµως, η συµπαγής άρνηση που έλαβε η Τουρκία από την Ευρωπαϊκή Ένωση στην Σύνοδο Κορυφής του Λουξεµβούργου για οποιαδήποτε ευρωπαϊκή προοπτική δηµιούργησε εκ νέου αρνητικό κλίµα στις διµερείς σχέσεις. Στη συνέχεια, το κλίµα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις επιβάρυναν διάφορα επεισόδια, όπως η µαταίωση της εγκατάστασης του πυραυλικόυ συστήµατος S-300 στο έδαφος της Κύπρου και η πρόταση του έλληνα Υπουργού Εξωτερικών, Θεόδωρου Πάγκαλου, τον Ιανουάριο του 1998, για εκδίκαση όλων των προσφυγών της Τουρκίας στη Χάγη, που είχαν ως αποτέλεσµα την ραγδαία µείωση των εισαγωγών της Τουρκίας από την χώρα µας (µείωση της τάξης του 22%). 51 ιαφωτιστική πηγή για την οικονοµική κατάσταση της Τουρκίας στην συγκεκριµένη περίοδο αποτελεί το OECD Economic Survey, Economic Surveys: Turkey, Issue 9, Paris, Ενδεικτικά µπορεί να αναφερθεί η αύξηση του πληθωρισµού από 66,1% το 1993 σε 110% το 1994 και η αύξηση της ανεργίας από 7,6% σε 10,9% στην ίδια περίοδο.

18 Επίλογος-Συµπεράσµατα Από όσα αναφέρθησαν παραπάνω καθίσταται σαφές ότι το πολιτικό κλίµα που επικρατεί και διαµορφώνει την διάθεση για εφορµογή ΜΟΕ στις σχέσεις των δύο χωρών επηρεάζει, σε µικρότερο ή µεγαλύτερο βαθµό και τα πεδία της διµερούς οικονοµικής συνεργασίας. Η διάκριση των δύο χρονικών διαστηµάτων ( και ) έχει ως στόχο να καταδείξει ότι το διπλωµατικό πεδίο αποτελεί καθοριστικό παράγοντα της οικονοµικής συνεργασίας των δύο µερών. Έτσι, στο πρώτο διάστηµα οι όποιες απόπειρες οικονοµικής προσέγγισης είναι ελάχιστα αποτελεσµατικές και ακόµα λιγότερο τολµηρές, στο δεύτερο διάστηµα η κατάσταση επιδεινώνεται µε ανύπαρκτες πρωτοβουλίες οικονοµικής προσέγγισης. Στην περίοδο 1999 ως σήµερα η ευρωπαϊκή προοπτική και των δύο χωρών δηµιουργεί τις κατάλληλες προϋποθέσεις για βελτίωση των όρων συνεργασίας και περαιτέρω διεύρυνση αυτής σε «απαγορευµένους» ως σήµερα τοµείς. Η εξήγηση της εξέλιξης των οικονοµικών µεγεθών (εµπόριο, τουρισµός και επενδύσεις) µε βάση τις πολιτικές σχέσεις των δύο χωρών έχει ερµηνευτικές αδυναµίες, καθώς παραβλέπει άλλες µεταβλητές που είναι σηµαντικές, όπως η γενικότερη οικονοµική κατάσταση, το ευρύτερο διεθνές περιβάλλον κ.α. Ωστόσο, παρά τις όποιες µεθοδολογικές δυσκολίες, η γενικότερη εικόνα που προκύπτει είναι ότι το πολιτικό κλίµα επηρεάζει την οικονοµική συνεργασία.

19 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: ΙΑΓΡΑΜΜΑ 1 ΕΜΠΟΡΙΚΕΣ ΡΟΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ (χιλ. δολ) ΕΤΗ

20

Ομιλία Γιάννου Παπαντωνίου. «Ελλάδα Τουρκία στον 21 ο αιώνα»

Ομιλία Γιάννου Παπαντωνίου. «Ελλάδα Τουρκία στον 21 ο αιώνα» Ομιλία Γιάννου Παπαντωνίου στην εκδήλωση των ΚΕΠΠ, υπό την αιγίδα του ΥΠΕΞ, με θέμα: «Ελλάδα Τουρκία στον 21 ο αιώνα» Ξενοδοχείο Μεγάλη Βρετάνια Παρασκευή 26 Φεβρουαρίου 2010 Είναι ιδιαίτερη χαρά που απευθύνομαι

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά θέματα προς συζήτηση:

Βασικά θέματα προς συζήτηση: ΕΝΟΤΗΤΑ 8. ΚΟΙΝΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ, ΚΟΙΝΗ ΑΜΥΝΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ Βασικά θέματα προς συζήτηση: Η ανάπτυξη της Κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας Η λήψη των αποφάσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥΡΚΙΑ. Αξιολογώντας το παρελθόν και το παρόν, προβλέποντας το μέλλον

ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥΡΚΙΑ. Αξιολογώντας το παρελθόν και το παρόν, προβλέποντας το μέλλον ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥΡΚΙΑ Αξιολογώντας το παρελθόν και το παρόν, προβλέποντας το μέλλον ΣΥΣΤΗΜΙΚΟΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟΙ ΛΟΓΟΙ ΑΝΟΙΓΟΥΝ ΕΝΑ «ΠΑΡΑΘΥΡΟ ΕΥΚΑΙΡΙΑΣ» ΓΙΑ ΑΛΛΑΓΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ «Το ευρωπαϊκό big-bang, η απόφαση

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη Διεθνείς Οργανισμοί Περιεχόμενα Σελ.3 Τι είναι διεθνής οργανισμός; Σελ.4 Κατηγορίες διεθνών οργανισμών Σελ.5-6 Σημαντικότεροι Διεθνείς Οργανισμοί Σελ.7 Τι είναι Μη Κυβερνητικός Οργανισμός Σελ.8-11 Μ.Κ.Ο

Διαβάστε περισσότερα

η µάλλον ευρύτερη αναγνώριση του ενδιαφέροντος που παρουσιάζει η θέσπιση διατάξεων για την ενισχυµένη συνεργασία στον τοµέα της ΚΕΠΠΑ.

η µάλλον ευρύτερη αναγνώριση του ενδιαφέροντος που παρουσιάζει η θέσπιση διατάξεων για την ενισχυµένη συνεργασία στον τοµέα της ΚΕΠΠΑ. ΙΑΣΚΕΨΗ ΤΩΝ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΩΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ Bρυξέλλες, 30 Αυγούστου 2000 (01.09) (OR. fr) CONFER 4766/00 LIMITE ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΡΟΕ ΡΙΑΣ Θέµα : ιακυβερνητική ιάσκεψη 2000 Ενισχυµένη συνεργασία

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

και ηµόσιας ιοίκησης του Πανεπιστηµίου Αθηνών 1988-92: Αναπληρωτής Καθηγητής των ιεθνών Σχέσεων στο Τµήµα

και ηµόσιας ιοίκησης του Πανεπιστηµίου Αθηνών 1988-92: Αναπληρωτής Καθηγητής των ιεθνών Σχέσεων στο Τµήµα ΓΙΑΝΝΗΣ Γ. ΒΑΛΗΝΑΚΗΣ ΣΠΟΥ ΕΣ Ιούνιος 1981: ιδάκτωρ των ιεθνών Σχέσεων, Πανεπιστήµιο Pantheon Sorbonne (Παρίσι Ι) µε άριστα 1980-1981: Πανεπιστήµιο Παρίσι Ι, Diplome d Etudes Approfondies (DEA) Ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2004 Έγγραφο συνόδου 2009 10.1.2005 B6-0041/2005 ΠΡΟΤΑΣΗ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ εν συνεχεία δήλωσης της Επιτροπής σύµφωνα µε το άρθρο 103, παράγραφος 2, του Κανονισµού των βουλευτών: Jan Marinus

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΕΠΙ ΧΕΙΡ Η ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΜΑΤΙ ΚΟ ΤΗ ΤΑ Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση»

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ I. ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 21.12.2016 COM(2016) 816 final ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Tρέχουσα κατάσταση και πιθανή μελλοντική πορεία όσον αφορά την κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 10.3.2014 COM(2014) 149 final 2014/0086 (NLE) Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για τη σύναψη της Συμφωνίας Σύνδεσης μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωπαϊκής Κοινότητας

Διαβάστε περισσότερα

Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης,

Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης, Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης, Εκδήλωση απονομής του Βραβείου για το 2014 στην Αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και στο Γραφείο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Κύπρο Ομιλία:

Διαβάστε περισσότερα

«Δεν δίνουμε λευκή επιταγή ούτε κάνουμε εκπτώσεις στην Τουρκία»

«Δεν δίνουμε λευκή επιταγή ούτε κάνουμε εκπτώσεις στην Τουρκία» Συνέντευξη στον ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ 30/11/2008 «Δεν δίνουμε λευκή επιταγή ούτε κάνουμε εκπτώσεις στην Τουρκία» Συνέντευξη στον Κώστα Βενιζέλο Η υπουργός Εξωτερικών της Ελλάδος, Ντόρα Μπακογιάννη,

Διαβάστε περισσότερα

10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές

10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές Europe at Schools through Art and Simulation (EuropeStARTS) 11 Μαΐου 2014 10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές Ευαγόρας Λ. Ευαγόρου Λέκτορας

Διαβάστε περισσότερα

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗ ΚΥΚΛΑ ΩΝ Επιτροπή των Περιφερειών ιάσκεψη µε θέµα Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

THE ROUTE OF THE WESTERN BALKANS TOWARDS EUROPEAN UNION

THE ROUTE OF THE WESTERN BALKANS TOWARDS EUROPEAN UNION THE ROUTE OF THE WESTERN BALKANS TOWARDS EUROPEAN UNION Professor Angelos Kotios Albania, November 2013 1 Αντικείμενο παρουσίασης Χαρακτηριστικά της περιοχής Λόγοι για την καθυστέρηση στην ενσωμάτωση τω

Διαβάστε περισσότερα

Η παρακάτω ομάδα κεφαλαίων εξετάζει τους μηχανισμούς της κυβέρνησης και τις διαδικασίες μέσω των οποίων διαμορφώνεται και εφαρμόζεται η δημόσια

Η παρακάτω ομάδα κεφαλαίων εξετάζει τους μηχανισμούς της κυβέρνησης και τις διαδικασίες μέσω των οποίων διαμορφώνεται και εφαρμόζεται η δημόσια Χρήση του Βιβλίου Η πολιτική, από τη φύση της, είναι ένας τομέας επικάλυψης και διασύνδεσης. Το υλικό λοιπόν που συναντάται στο βιβλίο αυτό ανθίσταται πεισματικά στην τμηματοποίηση, κάτι που αποτελεί και

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις και στοχεύσεις της Άγκυρας

Επιδιώξεις και στοχεύσεις της Άγκυρας 1 27 Μαρτίου 2011 www.geostrategy.gr Επιδιώξεις και στοχεύσεις της Άγκυρας Η Τουρκία του Ερντογάν δεν διαφέρει από την Τουρκία των στρατηγών Του Χρήστου Μηνάγια Στις 15-3-2011 ο Τούρκος δηµοσιογράφος Ali

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

Η στρατηγική πολύ μικρής κρατικής δύναμης: η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστημα δεν υπάρχουν μόνο οι μεγάλες δυνάμεις αλλά επίσης υπάρχουν

Η στρατηγική πολύ μικρής κρατικής δύναμης: η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστημα δεν υπάρχουν μόνο οι μεγάλες δυνάμεις αλλά επίσης υπάρχουν Η στρατηγική πολύ μικρής κρατικής δύναμης: η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστημα δεν υπάρχουν μόνο οι μεγάλες δυνάμεις αλλά επίσης υπάρχουν μεσαίες, μικρές ή και πολύ μικρές δυνάμεις. Παρόλο που η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΓΚΕΤΕΜΠΟΡΓΚ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΡΟΕ ΡΙΑΣ. 15 και 16 Ιουνίου 2001 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. ελτίο EL - PE 305.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΓΚΕΤΕΜΠΟΡΓΚ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΡΟΕ ΡΙΑΣ. 15 και 16 Ιουνίου 2001 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. ελτίο EL - PE 305. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 35 ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΓΚΕΤΕΜΠΟΡΓΚ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΡΟΕ ΡΙΑΣ 15 και 16 Ιουνίου 2001 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 37 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ Παράρτηµα Ι ήλωση για την πρόληψη της διάδοσης βαλλιστικών πυραύλων...

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΙΝΑ ΣΤΟΝ 21 Ο ΑΙΩΝΑ: ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ

Η ΚΙΝΑ ΣΤΟΝ 21 Ο ΑΙΩΝΑ: ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ Η ΚΙΝΑ ΣΤΟΝ 21 Ο ΑΙΩΝΑ: ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΧΟΥΧΛΙΑ ΜΑΡΘΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΙΝΑΣ Προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκηνιακά παιχνίδια της Άγκυρας

Παρασκηνιακά παιχνίδια της Άγκυρας 1 Του Χρήστου Μηνάγια Παρασκηνιακά παιχνίδια της Άγκυρας 04 Απριλίου 2012 www.geostrategy.gr Στο άρθρο του συντάκτη του παρόντος, µε τίτλο «Εκβιασµοί, απειλές και αυθαιρεσίες από την Άγκυρα στην Ανατολική

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη 30/10/2012 Χαιρετισμός του Υπουργού Άμυνας της Κυπριακής Δημοκρατίας, κ. Δημήτρη Ηλιάδη Σεμινάριο"On the Road with CSDP", Βρυξέλλες

Τρίτη 30/10/2012 Χαιρετισμός του Υπουργού Άμυνας της Κυπριακής Δημοκρατίας, κ. Δημήτρη Ηλιάδη ΣεμινάριοOn the Road with CSDP, Βρυξέλλες Τρίτη 30/10/2012 Χαιρετισμός του Υπουργού Άμυνας της Κυπριακής Δημοκρατίας, κ. Δημήτρη Ηλιάδη Σεμινάριο"On the Road with CSDP", Βρυξέλλες -------------------------------------------------------------------------------------------

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ. Διακήρυξη των Αθηνών της 1ης Συνόδου των Μεσογειακών Χωρών της ΕΕ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ. Διακήρυξη των Αθηνών της 1ης Συνόδου των Μεσογειακών Χωρών της ΕΕ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 9/9/2016 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Διακήρυξη των Αθηνών της 1ης Συνόδου των Μεσογειακών Χωρών της ΕΕ Εμείς, οι Αρχηγοί Κρατών και Κυβερνήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΟΥΡΓΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΟΥΡΓΩΝ Declaration on freedom of political debate in the media Greek version* ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΟΥΡΓΩΝ ιακήρυξη για την Ελευθερία του Πολιτικού ιαλόγου στα Μέσα (Υιοθετήθηκε από την Επιτροπή Υπουργών

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Νοµική Σχολή Τοµέας Διεθνών Σπουδών Σίνα 14, Αθήνα Τηλ./fax: ,

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Νοµική Σχολή Τοµέας Διεθνών Σπουδών Σίνα 14, Αθήνα Τηλ./fax: , ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Νοµική Σχολή Τοµέας Διεθνών Σπουδών Σίνα 14, Αθήνα 10672 Τηλ./fax: 2103615812, www.law.uoa.gr Εφαρµογές Διεθνούς και Ευρωπαϊκού Δικαίου

Διαβάστε περισσότερα

Η Άγκυρα ανησυχεί και προκαλεί

Η Άγκυρα ανησυχεί και προκαλεί Πέµπτη 3 Μαΐου 2012 www.geostrategy.gr Η Άγκυρα ανησυχεί και προκαλεί Χρήστος Μηνάγιας και Βασίλης Γιαννακόπουλος Νέες τουρκικές προκλήσεις Στις 27 Απριλίου 2012, δηλαδή εννέα ηµέρες πριν τη διεξαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση ιεθνούς Συνάντησης AGE/inc, Κολόνια, Γερµανία 16-17 Μαΐου 2006 Στα πλαίσια ενός υπερεθνικού προγράµµατος ανταλλαγής µε χρηµατοδότηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, συναντήθηκαν εκπρόσωποι συνδέσµων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΝΤΕ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΦΥΤΟΫΓΕΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΑΡΘΡΟ 5.1. Ορισμοί. 1. Για τους σκοπούς του παρόντος κεφαλαίου, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΝΤΕ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΦΥΤΟΫΓΕΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΑΡΘΡΟ 5.1. Ορισμοί. 1. Για τους σκοπούς του παρόντος κεφαλαίου, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΝΤΕ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΦΥΤΟΫΓΕΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΑΡΘΡΟ 5.1 Ορισμοί 1. Για τους σκοπούς του παρόντος κεφαλαίου, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί: α) οι ορισμοί στο παράρτημα Α της συμφωνίας ΥΦΠ β) οι ορισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ο H ΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 6.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ο H ΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 6.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ο H ΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 6.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μετά από δέκα χρόνια διαπραγµατεύσεις και τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συµβουλίου της Κοπεγχάγης (12-13 εκεµβρίου 2002), η Ευρωπαϊκή Ένωση αναµένει

Διαβάστε περισσότερα

Υπογράφηκαν μετά από διαπραγματεύσεις και ρύθμιζαν τα επίμαχα θέματα στις σχέσεις Ελλάδας Τουρκίας Δεν εφαρμόστηκαν ποτέ: Ιούνιος 1925 Δεκέμβριος 1926

Υπογράφηκαν μετά από διαπραγματεύσεις και ρύθμιζαν τα επίμαχα θέματα στις σχέσεις Ελλάδας Τουρκίας Δεν εφαρμόστηκαν ποτέ: Ιούνιος 1925 Δεκέμβριος 1926 2. Η ελληνοτουρκική προσέγγιση 1. Μετά την υπογραφή της Σύμβασης ανταλλαγής και τη Συνθήκη Ειρήνης της Λοζάνης σημειώθηκαν εντάσεις στις σχέσεις Ελλάδας - Τουρκίας Υπογράφηκαν μετά από διαπραγματεύσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ, ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ, ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ, ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ, ΑΜΥΝΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ (Κ.Μ. 286) Ακαδημαϊκό Έτος:

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ 2.1 Εισαγωγή Η έρευνα διεξήχθη κατά την χρονική περίοδο Φεβρουαρίου έως και Ιουνίου του 2003. Ο συνολικός αριθµός των ευρωπαίων πολιτών που απάντησε

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Κοινή πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΑΤΗ ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΣ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΟΙΝΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Βρυξέλλες, 23.11.2016 JOIN(2016) 56 final 2016/0373 (NLE) Κοινή πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ετήσια έκθεση για τις δραστηριότητες της επιτροπής καταπολέµησης της απάτης της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας

Ετήσια έκθεση για τις δραστηριότητες της επιτροπής καταπολέµησης της απάτης της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας EL Ετήσια έκθεση για τις δραστηριότητες της επιτροπής καταπολέµησης της απάτης της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας για την περίοδο Ιανουαρίου 2001 - Φεβρουαρίου 2002 14 Μαρτίου 2002 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή......3

Διαβάστε περισσότερα

Κύριε Επίτροπε, Αγαπητοί Συνάδελφοι Υπουργοί, Αξιότιµοι Φίλοι Προσκεκληµένοι, Κυρίες και Κύριοι,

Κύριε Επίτροπε, Αγαπητοί Συνάδελφοι Υπουργοί, Αξιότιµοι Φίλοι Προσκεκληµένοι, Κυρίες και Κύριοι, ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΥΠΟΥΡΓΟΣ Κύριε Επίτροπε, Αγαπητοί Συνάδελφοι Υπουργοί, Αξιότιµοι Φίλοι Προσκεκληµένοι, Κυρίες και Κύριοι, Είµαι εξαιρετικά ευτυχής, που µου δίνεται η ευκαιρία, από τις πρώτες κιόλας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΕΠΙ ΧΕΙΡ Η ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΜΑΤΙ ΚΟ ΤΗ ΤΑ Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση»

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

Πριν όµως περάσω στο θέµα που µας απασχολεί, θα ήθελα µε λίγα λόγια να σας µιλήσω για το ρόλο του Επιµελητηρίου Μεσσηνίας.

Πριν όµως περάσω στο θέµα που µας απασχολεί, θα ήθελα µε λίγα λόγια να σας µιλήσω για το ρόλο του Επιµελητηρίου Μεσσηνίας. Οµιλία του Προέδρου του Επιµελητηρίου Μεσσηνίας κ. Γ. Καραµπάτου στο Α.Τ.Ε.Ι. Καλαµάτας µε θέµα: «Η ανάγκη συνεργασίας µεταξύ Επιµελητηρίου και Πανεπιστηµίων µέσω των γραφείων διασύνδεσης» Τρίτη, 30 Σεπτεµβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΜΕΝΗ ΓΝΩΜΗ ΕΝΟΣ ΕΘΝΙΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟΤΗΤΑ

ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΜΕΝΗ ΓΝΩΜΗ ΕΝΟΣ ΕΘΝΙΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟΤΗΤΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2014-2019 Επιτροπή Νοµικών Θεµάτων 2.7.2014 ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΜΕΝΗ ΓΝΩΜΗ ΕΝΟΣ ΕΘΝΙΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟΤΗΤΑ Θέµα: Αιτιολογηµένη γνώµη της Βουλής των Κοινοτήτων του Ηνωµένου

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας Στρατηγικό όραµα της CITES:

Πίνακας Στρατηγικό όραµα της CITES: Συνδ. 16.3 Στρατηγικό όραµα της CITES: 2008-2020 Η ΣΥΝ ΙΑΣΚΕΨΗ ΤΩΝ ΜΕΡΩΝ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΕΓΚΡΙΝΕΙ το Στρατηγικό Όραµα της CITES: 2008-2020, που περιλαµβάνεται στον Πίνακα του παρόντος Ψηφίσµατος. Πίνακας

Διαβάστε περισσότερα

Συνθήκη της Λισαβόνας

Συνθήκη της Λισαβόνας Συνθήκη της Λισαβόνας Α. Εισαγωγή Στις 13 Δεκεμβρίου 2007, οι αρχηγοί των είκοσι επτά χωρών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπέγραψαν τη Συνθήκη της Λισαβόνας. Με τη Συνθήκη τροποποιούνται οι δύο βασικές Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Τµήµα Μεταπτυχιακών Σπουδών Τοµέας ηµοσίου ικαίου Συνταγµατικό ίκαιο Αθήνα, ΤΟ ΣΛΟΒΕΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ 1991 ΚΑΙ

Τµήµα Μεταπτυχιακών Σπουδών Τοµέας ηµοσίου ικαίου Συνταγµατικό ίκαιο Αθήνα, ΤΟ ΣΛΟΒΕΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ 1991 ΚΑΙ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Νοµικό Τµήµα Τµήµα Μεταπτυχιακών Σπουδών Τοµέας ηµοσίου ικαίου Συνταγµατικό ίκαιο Αθήνα, 11 2 2004 Υπό : Ευσταθίας Αγγελοπούλου ΤΟ ΣΛΟΒΕΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ 1991 ΚΑΙ Η ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΒΑΡΟΜΕΤΡΟ. Οκτώβριος Δείκτης καταναλωτικού κλίματος (CCI) Δείκτες αποτίμησης της οικονομικής συγκυρίας

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΒΑΡΟΜΕΤΡΟ. Οκτώβριος Δείκτης καταναλωτικού κλίματος (CCI) Δείκτες αποτίμησης της οικονομικής συγκυρίας ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΒΑΡΟΜΕΤΡΟ Οκτώβριος 8 Δείκτης καταναλωτικού κλίματος (CCI) Δείκτες αποτίμησης της οικονομικής συγκυρίας Η ταυτότητα του Οικονομικού Βαρόμετρου της Ο δείκτης καταναλωτικού κλίματος (Consumer

Διαβάστε περισσότερα

Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν A. Η Δέσμευση της Διοίκησης...3. Κυρίαρχος Στόχος του Ομίλου ΤΙΤΑΝ και Κώδικας Δεοντολογίας...4. Εταιρικές Αξίες Ομίλου ΤΙΤΑΝ...

Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν A. Η Δέσμευση της Διοίκησης...3. Κυρίαρχος Στόχος του Ομίλου ΤΙΤΑΝ και Κώδικας Δεοντολογίας...4. Εταιρικές Αξίες Ομίλου ΤΙΤΑΝ... «ΕΤΑΙΡΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ & ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΟΜΙΛΟΥ ΤΙΤΑΝ» Μάιος 2008 1 Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν A Η Δέσμευση της Διοίκησης......3 Κυρίαρχος Στόχος του Ομίλου ΤΙΤΑΝ και Κώδικας Δεοντολογίας...4 Εταιρικές Αξίες Ομίλου

Διαβάστε περισσότερα

8035/17 ΜΜ/γομ/ΕΠ 1 DG E - 1C

8035/17 ΜΜ/γομ/ΕΠ 1 DG E - 1C Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Βρυξέλλες, 2 Μαΐου 2017 (OR. en) 8035/17 JEUN 48 ΣΗΜΕΙΩΜΑ Αποστολέας: Αποδέκτης: Γενική Γραμματεία του Συμβουλίου αριθ. προηγ. εγγρ.: 7679/17 JEUN 39 Θέμα: Επιτροπή των

Διαβάστε περισσότερα

Το κοινό ανακοινωθέν των «28» και της Τουρκίας μετά τη Σύνοδο Κορυφής έχει ως εξής:

Το κοινό ανακοινωθέν των «28» και της Τουρκίας μετά τη Σύνοδο Κορυφής έχει ως εξής: Το κοινό ανακοινωθέν των «28» και της Τουρκίας μετά τη Σύνοδο Κορυφής έχει ως εξής: 1.Μετά τη συνάντησή τους με τον πρωθυπουργό Νταβούτογλου, οι αρχηγοί των κρατών της ΕΕ και των κυβερνήσεων αναφέρθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου.

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου. ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΠΟΡΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΚΕΔΕ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΕ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΙΣ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ (Βρυξέλλες 4/12/2013) Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της

Διαβάστε περισσότερα

3 O ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Η συμβολή της Κύπρου στη νέα Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Στρατηγική»

3 O ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Η συμβολή της Κύπρου στη νέα Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Στρατηγική» 3 O ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Η συμβολή της Κύπρου στη νέα Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Στρατηγική» ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟ HILTON PARK 28 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ κ. ΔΗΜΗΤΡΗ ΣΥΛΛΟΥΡΗ 1 Αγαπητέ κύριε

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 28.6.2013 COM(2013) 482 final 2013/0225 (NLE) Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ με την οποία εξουσιοδοτούνται τα κράτη μέλη να επικυρώσουν, προς το συμφέρον της Ευρωπαϊκής Ένωσης,

Διαβάστε περισσότερα

Ετήσια έκθεση σχετικά µε τις δραστηριότητες της Επιτροπής Καταπολέµησης της Απάτης της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας για την περίοδο Μαρτίου

Ετήσια έκθεση σχετικά µε τις δραστηριότητες της Επιτροπής Καταπολέµησης της Απάτης της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας για την περίοδο Μαρτίου Ετήσια έκθεση σχετικά µε τις δραστηριότητες της Επιτροπής Καταπολέµησης της Απάτης της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας για την περίοδο Μαρτίου 2002 - Ιανουαρίου 2003 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 Εισαγωγή... 3 2 Παρατηρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η Πρόκληση της Ανταγωνιστικότητας Η Εκθεση για την Παγκόσµια Ανταγωνιστικότητα,

Η Πρόκληση της Ανταγωνιστικότητας Η Εκθεση για την Παγκόσµια Ανταγωνιστικότητα, Xαιρετισµός Υπουργού Εµπορίου, Βιοµηχανίας και Τουρισµού κ. Αντώνη Μιχαηλίδη στην εκδήλωση που διοργανώνεται από την Κυπριακή Τράπεζα Αναπτύξεως και το Cyprus College µε τη στήριξη των Price Waterhouse

Διαβάστε περισσότερα

Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου

Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου 1 Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστηµα δεν υπάρχουν µόνο οι µεγάλες δυνάµεις αλλά επίσης υπάρχουν µεσαίες, µικρές ή και πολύ µικρές δυνάµεις. Βέβαια η διαµόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Δημοκρατική Συμπαράταξη ΠΑΣΟΚ-ΔΗΜΑΡ ΠΡΟΕΔΡΟΣ

Δημοκρατική Συμπαράταξη ΠΑΣΟΚ-ΔΗΜΑΡ ΠΡΟΕΔΡΟΣ Αθήνα 19/2/2016 Αξιότιμε Κύριε Πρόεδρε 1. Το "μεταναστευτικό-προσφυγικό" είναι ένα μείζον και κρίσιμο Ευρωπαϊκό και Διεθνές πρόβλημα γιατί γεννήθηκε, κλιμακώνεται και κορυφώνεται σε συνδυασμό με γεωπολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

(Πράξεις για την ισχύ των οποίων δεν απαιτείται δηµοσίευση) ΕΠΙΤΡΟΠΗ

(Πράξεις για την ισχύ των οποίων δεν απαιτείται δηµοσίευση) ΕΠΙΤΡΟΠΗ L 109/56 EL Επίσηµη Εφηµερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 19.4.2001 II (Πράξεις για την ισχύ των οποίων δεν απαιτείται δηµοσίευση) ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 4ης Απριλίου 2001 περί αρχών για τα εξωδικαστικά

Διαβάστε περισσότερα

Διονύσιος Τσιριγώτης Λέκτορας, Τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών Πανεπιστήμιο Πειραιώς. Ελλάδα-Τουρκία-Ε.Ε.

Διονύσιος Τσιριγώτης Λέκτορας, Τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών Πανεπιστήμιο Πειραιώς. Ελλάδα-Τουρκία-Ε.Ε. Διονύσιος Τσιριγώτης Λέκτορας, Τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών Πανεπιστήμιο Πειραιώς Ελλάδα-Τουρκία-Ε.Ε. Η Ελληνική στρατηγική επιλογή του «εξευρωπαϊσμου» των Ελληνοτουρκικών διαφορών και του Κυπριακού,

Διαβάστε περισσότερα

15206/14 AΣ/νικ 1 DG D 2C

15206/14 AΣ/νικ 1 DG D 2C Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Βρυξέλλες, 14 Νοεμβρίου 2014 (OR. en) 15206/14 FREMP 198 JAI 846 COHOM 152 POLGEN 156 ΣΗΜΕΙΩΜΑ Αποστολέας: Αποδέκτης: Θέμα: Προεδρία Συμβούλιο Διασφάλιση του σεβασμού του

Διαβάστε περισσότερα

Ιανουαριος 2015. Κωνσταντίνα Μοσχοτά. Αντιπρόεδρος Καταφυγίου Γυναίκας

Ιανουαριος 2015. Κωνσταντίνα Μοσχοτά. Αντιπρόεδρος Καταφυγίου Γυναίκας Ιανουαριος 2015 Κωνσταντίνα Μοσχοτά Αντιπρόεδρος Καταφυγίου Γυναίκας Ανεξάρτητη, µη κυβερνητική, µη κερδοσκοπική οργάνωση. Όραµά µας η καταπολέµηση κάθε µορφής κακοποίησης εις βάρος των γυναικών. Λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ. Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ. Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ Βρυξέλλες, 17.11.2003 COM(2003) 700 τελικό 2003/0274 (COD) Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για την τροποποίηση της απόφασης αριθ. 1419/1999/ΕΚ

Διαβάστε περισσότερα

7770/11 GA/ag,nm TEFS

7770/11 GA/ag,nm TEFS ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ Βρυξέλλες, 28 Μαρτίου 2011 (OR. en) 7770/11 Διοργανικός φάκελος: 2011/0042 (NLE) MED 9 WTO 108 AGRI 223 PECHE 78 UD 65 ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ Θέμα: AΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πέμπτη 11/10/2012 Ομιλία του Υπουργού Άμυνας κ. Δημήτρη Ηλιάδη "European Union Military Committee Away Day" Λάρνακα, π.μ.

Πέμπτη 11/10/2012 Ομιλία του Υπουργού Άμυνας κ. Δημήτρη Ηλιάδη European Union Military Committee Away Day Λάρνακα, π.μ. Πέμπτη 11/10/2012 Ομιλία του Υπουργού Άμυνας κ. Δημήτρη Ηλιάδη "European Union Military Committee Away Day" Λάρνακα, 09.00 π.μ. Σας καλωσορίζω στην Κύπρο, και θέλω να εκφράσω την ικανοποίησή μου, που μου

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ Βρυξέλλες, 30.01.2002 SEC(2002) 65 τελικό 2001/0234 (COD) ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ σύµφωνα µε το άρθρο 251, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ

Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Oι πολυάριθμοι φορείς της κοινωνικής οικονομίας και επιχειρηματικότητας που συμμετείχαν και συνεργάστηκαν στο Φόρουμ Κοινωνικής Επιχειρηματικότητας, 20-21 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2004 2009 Προσωρινή επιτροπή για τις πολιτικές προκλήσεις και τα δηµοσιονοµικά µέσα της διευρυµένης Ένωσης 2007-201 ηµοσιονοµικές προοπτικές 2007-2013 23 Νοεµβρίου 2004 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΣΕΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΙ Η.Π.Α.

ΣΧΕΣΕΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΙ Η.Π.Α. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 ο ΣΧΕΣΕΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΙ Η.Π.Α. 10.1 Εισαγωγή Η διατλαντική σχέση υπήρξε το κλειδί στην ασφάλεια και την ευηµερία µας από την εποχή της ίδρυσης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Μετά τον Β

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. AF/CE/LB/el 1

ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. AF/CE/LB/el 1 ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ AF/CE/LB/el 1 Οι πληρεξούσιοι: ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΟΥ ΒΕΛΓΙΟΥ, ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΝΙΑΣ, ΤΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ, ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΗΣ ΙΣΠΑΝΙΑΣ, ΤΗΣ ΓΑΛΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία. Ενότητα 8: Ηγεσία στις ομάδες. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Ηγεσία. Ενότητα 8: Ηγεσία στις ομάδες. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Ηγεσία Ενότητα 8: Ηγεσία στις ομάδες Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΟΙ ΤΩΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ, I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΟΙ ΤΩΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ, I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 14.6.2014 EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 183/5 Ψήφισμα του Συμβουλίου και των αντιπροσώπων των κυβερνήσεων των κρατών μελών, συνερχομένων στα πλαίσια του Συμβουλίου, της 20ής Μαΐου 2014,

Διαβάστε περισσότερα

Χαιρετισμός Ελπίδας Κεραυνού Παπαηλιού. στην εκδήλωση. Σχεδιάζοντας ξανά την Ευρωπαϊκή μας Πορεία» Εξοχότατε Πρόεδρε της Κυπριακής Δημοκρατίας,

Χαιρετισμός Ελπίδας Κεραυνού Παπαηλιού. στην εκδήλωση. Σχεδιάζοντας ξανά την Ευρωπαϊκή μας Πορεία» Εξοχότατε Πρόεδρε της Κυπριακής Δημοκρατίας, Χαιρετισμός Ελπίδας Κεραυνού Παπαηλιού στην εκδήλωση «Οι Σχέσεις Κύπρου Ευρωπαϊκής Ένωσης σε Μετάβαση. Σχεδιάζοντας ξανά την Ευρωπαϊκή μας Πορεία» Δευτέρα, 17 Ιουνίου 2012 Κτήριο Υπηρεσίας Έρευνας Εξοχότατε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 1999 Επιτροπή Αναφορών 2004 22 Ιουλίου 2004 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ Αναφορά 893/2003 του Antonio Cecoro ιταλικής ιθαγένειας σχετικά µε περιβαλλοντικό ζήτηµα που αφορά την ακτή της

Διαβάστε περισσότερα

P7_TA(2013)0028. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο,

P7_TA(2013)0028. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, P7_TA(2013)0028 Συστάσεις της ιάσκεψης Αναθεώρησης της Συνθήκης για τη µη διάδοση των πυρηνικών όπλων όσον αφορά τη δηµιουργία Μέσης Ανατολής χωρίς όπλα µαζικής καταστροφής Ψήφισµα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 21.12.2011 COM(2011) 915 τελικό 2011/0450 (NLE) Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ σχετικά µε τη δήλωση αποδοχής από τα κράτη µέλη, προς το συµφέρον της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Μαραντζίδης Πανεπιστήμιο Μακεδονίας

Νίκος Μαραντζίδης Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Νίκος Μαραντζίδης Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Η σχέση της ελληνικής κοινωνίας με την Ευρώπη και η στάση της κοινής γνώμης γύρω από το ζήτημα «Ευρώπη» είναι τόσο παλιά όσο και η συγκρότηση της ΕΟΚ στα τέλη

Διαβάστε περισσότερα

11256/12 IKS/nm DG G1A

11256/12 IKS/nm DG G1A ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ Βρυξέλλες, 6 Ιουλίου 2012 (OR. en) 11256/12 UEM 211 ECOFIN 585 SOC 562 COMPET 430 ENV 526 EDUC 203 RECH 266 ENER 295 ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ Θέµα: ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ

ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ ΗΜΗΤΡΗ ΚΟΥΡΚΟΥΛΑ ΥΦΥΠΟΥΡΓΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ 16 th Roundtable with the Government of Greece Transforming uncertainty into stability, wisdom and growth ΕΥΤΕΡΑ 2 ΙΟΥΛΙΟΥ 2012 ECONOMIST

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ. Ιδέες από το Αναπτυξιακό Συνέδριο

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ. Ιδέες από το Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ Ιδέες από το Αναπτυξιακό Συνέδριο εκέµβριος 2005 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Από τη διενέργεια του Αναπτυξιακού Συνεδρίου της Περιφέρειας, αλλά και από τις επιµέρους συσκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Ευχαριστίες Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΡΕΑΛΙΣΤΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ Β ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Ευχαριστίες Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΡΕΑΛΙΣΤΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ Β ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ευχαριστίες Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΡΕΑΛΙΣΤΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ Β ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ 1.Α Ο κλασικός ρεαλισµός. 1.Α.α. Τα βασικά αξιώµατα. 1.Α.β. Η «ισορροπία δυνάµεων» σύµφωνα µε τον Hans Morgenthau.

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Κοινή πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΑΤΗ ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΣ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΟΙΝΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Βρυξέλλες, 21.9.2016 JOIN(2016) 43 final 2016/0298 (NLE) Κοινή πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

1. Γουβιάς,. & Νιώτη Ν. «Η Αναγνώριση της ιαφορετικότητας στο Ελληνικό Σχολείο:

1. Γουβιάς,. & Νιώτη Ν. «Η Αναγνώριση της ιαφορετικότητας στο Ελληνικό Σχολείο: ΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ ΣΕ ΠΕΡΙΟ ΙΚΑ ΜΕ ΚΡΙΤΕΣ 1. Γουβιάς,. & Νιώτη Ν. «Η Αναγνώριση της ιαφορετικότητας στο Ελληνικό Σχολείο: ιδεολογικά, θεσµικά και πρακτικά ζητήµατα». ηµοσιεύτηκε στο περιοδικό Επιστηµονική Επετηρίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΑΣΕ/ICAP CEO Index -1- Τέλος 3 ου τριµήνου Τριµηνιαίος είκτης Οικονοµικού Κλίµατος

ΕΑΣΕ/ICAP CEO Index -1- Τέλος 3 ου τριµήνου Τριµηνιαίος είκτης Οικονοµικού Κλίµατος ΕΑΣΕ/ICAP CEO Index Τέλος 3 ου τριµήνου Τριµηνιαίος Οικονοµικού Κλίµατος Η έρευνα για την κατάρτιση του δείκτη πραγµατοποιείται από την Εταιρεία Ανώτατων Στελεχών Επιχειρήσεων (ΕΑΣΕ), φορέα που εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

6812/15 ΑΒ/γπ 1 DG D 2A

6812/15 ΑΒ/γπ 1 DG D 2A Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Βρυξέλλες, 6 Μαρτίου 205 (OR. en) Διοργανικός φάκελος: 203/09 (COD) 682/5 JUSTCIV 40 FREMP 36 CODEC 283 ΣΗΜΕΙΩΜΑ Αποστολέας: Αποδέκτης: Προεδρία Συμβούλιο αριθ. προηγ. εγγρ.:

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Πρόταση ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 14.12.2016 COM(2016) 798 final 2016/0399 (COD) Πρόταση ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για την προσαρμογή διαφόρων νομικών πράξεων στον τομέα της

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΠΡΟΣ. ακόμα υπό κατοχή ακόμα διαιρεμένη 1974-2014

ΚΥΠΡΟΣ. ακόμα υπό κατοχή ακόμα διαιρεμένη 1974-2014 ΚΥΠΡΟΣ ακόμα υπό κατοχή ακόμα διαιρεμένη 1974-2014 ΦΩΤΟ: Κάτια Χριστοδούλου 1974-2014 ΚΥΠΡΟΣ ΑΚΟΜΑ ΥΠΟ ΚΑΤΟΧΗ, ΑΚΟΜΑ ΔΙΑΙΡΕΜΕΝΗ Τα αποτελέσματα της στρατιωτικής εισβολής της Τουρκίας στην Κύπρο το 1974

Διαβάστε περισσότερα

Δράσεις με πρόσθετη αξία που θα προωθηθούν στη βάση πάντα της αρχής της επικουρικότητας, όπως ορίζεται άλλωστε και στη Συνθήκη.

Δράσεις με πρόσθετη αξία που θα προωθηθούν στη βάση πάντα της αρχής της επικουρικότητας, όπως ορίζεται άλλωστε και στη Συνθήκη. Πέμπτη, 25/10/2012 Ομιλία του Υπουργού Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού κ. Νεοκλή Συλικιώτη κατά την εναρκτήρια τελετή του 11 ου Ευρωπαϊκού Φόρουμ Τουρισμού 2012, στο Συνεδριακό Κέντρο «Φιλοξενία» Σας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15 Αντικείµενο του βιβλίου αυτού είναι οι ιεθνείς Οικονοµικές Σχέσεις οι οποίες αναλύονται τόσο στο θεωρητικό επίπεδο, όσο και στο επίπεδο των συνθηκών του πραγµατικού κόσµου µε έµφαση στο σύγχρονο

Διαβάστε περισσότερα

στο σχέδιο νόµου «Κύρωση του Μνηµονίου Κατανόησης

στο σχέδιο νόµου «Κύρωση του Μνηµονίου Κατανόησης ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚH EΚΘΕΣΗ στο σχέδιο νόµου «Κύρωση του Μνηµονίου Κατανόησης που υπογράφηκε µεταξύ του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιµατικής Αλλαγής της Ελληνικής Δηµοκρατίας και του Υπουργείου Ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

για έρευνα και διάσωση στο Αιγαίο

για έρευνα και διάσωση στο Αιγαίο 1 6 Μαΐου 2011 www.geostrategy.gr Οι Τούρκοι αµφισβητούν τα δικαιώµατά µας για έρευνα και διάσωση στο Αιγαίο Του Χρήστου Μηνάγια Από 3 έως 5 Μαΐου 2011 οι τουρκικές ένοπλες δυνάµεις πραγµατοποίησαν τη

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στο συνέδριο "Νοτιοανατολική Ευρώπη :Κρίση και Προοπτικές" (13/11/2009) Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΔΥΤΙΚΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΣΤΗΝ Ε.Ε.

Ομιλία στο συνέδριο Νοτιοανατολική Ευρώπη :Κρίση και Προοπτικές (13/11/2009) Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΔΥΤΙΚΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΣΤΗΝ Ε.Ε. Ομιλία στο συνέδριο "Νοτιοανατολική Ευρώπη :Κρίση και Προοπτικές" (13/11/2009) Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΔΥΤΙΚΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΣΤΗΝ Ε.Ε. ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΙΣΔΟΧΗ ΑΛΛΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΚΡΑΤΩΝ Κύριοι Υπουργοί, Κύριοι Πρέσβεις,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Η ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Παπαδόπουλος Γ. Πέτρος (20/06) Επιβλέπων καθηγητής: Κάτος Β. Αναστάσιος Θεσσαλονίκη, 2007 Σκοπός και δομή εργασίας Σκοπός διπλωματικής:

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας είναι η συνέχεια στόχων και στρατηγικών επιλογών στη βάση των πολιτικών αντιλήψεων

Διαβάστε περισσότερα

Κείµενο [Η ανεργία οδηγεί σε απώλεια του εαυτού]

Κείµενο [Η ανεργία οδηγεί σε απώλεια του εαυτού] 41 Διαγώνισµα 81 Ανεργία Κείµενο [Η ανεργία οδηγεί σε απώλεια του εαυτού] Πώς αντιδρούν τα περισσότερα άτοµα αν, από τη µια µέρα στην άλλη, βρεθούν χωρίς εργασία; Όταν µάλιστα, για λόγους εντελώς άσχετους

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ. Βρυξέλλες, 2 Απριλίου 2014 (OR. en) 8443/14 ASIM 34 RELEX 298 DEVGEN 79

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ. Βρυξέλλες, 2 Απριλίου 2014 (OR. en) 8443/14 ASIM 34 RELEX 298 DEVGEN 79 ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ Βρυξέλλες, 2 Απριλίου 2014 (OR. en) 8443/14 ASIM 34 REX 298 DEVGEN 79 ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΣΗΜΕΙΟΥ «Ι/A» Αποστολέας: Γενική Γραμματεία του Συμβουλίου Αποδέκτης: Θέμα: Επιτροπή των Μονίμων

Διαβάστε περισσότερα

Κύριε Αντιπρόεδρε του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Κύριε Αντιπρόεδρε της Επιτροπής των Περιφερειών, Αγαπητοί SME Envoys, Κυρίες - Κύριοι,

Κύριε Αντιπρόεδρε του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Κύριε Αντιπρόεδρε της Επιτροπής των Περιφερειών, Αγαπητοί SME Envoys, Κυρίες - Κύριοι, ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ομιλία του Υπουργού Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού κ. Νεοκλή Συλικιώτη, στο Συνέδριο SME Assembly, στο Συνεδριακό Κέντρο «Φιλοξενία», την Παρασκευή 16 Νοεμβρίου 2012 και ώρα 10:10

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια άρθρων 38 και 39 βασίζονται απευθείας στα συµπεράσµατα της Οµάδας IX.

Τα σχέδια άρθρων 38 και 39 βασίζονται απευθείας στα συµπεράσµατα της Οµάδας IX. ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Βρυξέλλες, 12 Μαρτίου 2003 (13.03) (OR. fr) CONV 602/03 ΣΗΜΕΙΩΜΑ του : Προεδρείου προς : τη Συνέλευση Θέµα : Τα οικονοµικά της Ένωσης : σχέδιο άρθρων 38 έως 40 Τίτλος VII:

Διαβάστε περισσότερα

11170/17 ΘΚ/γπ/ΜΑΠ 1 DGG1B

11170/17 ΘΚ/γπ/ΜΑΠ 1 DGG1B Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Βρυξέλλες, 11 Ιουλίου 2017 (OR. en) 11170/17 ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ Αποστολέας: Αποδέκτης: Θέμα: Γενική Γραμματεία του Συμβουλίου Αντιπροσωπίες EF 162 ECOFIN 638 UEM

Διαβάστε περισσότερα

*** ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΣΤΑΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL. Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 2016/0205(NLE)

*** ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΣΤΑΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL. Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 2016/0205(NLE) Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 2014-2019 Επιτροπή Διεθνούς Εμπορίου 2016/0205(NLE) 31.10.2016 *** ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΣΤΑΣΗΣ σχετικά με το σχέδιο απόφασης του Συμβουλίου για τη σύναψη της συνολικής οικονομικής και εμπορικής

Διαβάστε περισσότερα