«Δώρο Θεάς Αθηνάς, ευλογημένη ελιά»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "«Δώρο Θεάς Αθηνάς, ευλογημένη ελιά»"

Transcript

1 «Δώρο Θεάς Αθηνάς, ευλογημένη ελιά» 1

2 3 ο Γυμνάσιο Αλεξανδρούπολης «Δώρο Θεάς Αθηνάς, ευλογημένη ελιά» Σχολικό έτος

3 Τάξη Γ Τάξη Β Αλατά Ιωάννα Ταχαή Δόμνα Χρυσανίδης Γεώργιος Βεζυρτζή Ματίνα Mόρaλη Ειρήνη Τσaγκίδης Χρυσόστομος Δευτεραίου Πολυξένη Γούδα Άννa Αλβανού Aνθή Kωνστaντίνα Μουσουνάκη Πινάτζης Γιάννης Τσολακίδης Zήσης Ταμπάκη Μαριάννα Λεμονίδου Δήμητρα Τσολακίδης Κων/νος Μουσουνάκη Βάσω Δερβίσογλου Λυδία Τερζούδης Αθανάσιος Τζιτζούδη Ζωή Τσιπλάκη Αντωνία Kαρaγκιaβούpη Ιωάννα Ρόπουλος Θεoδόσης Τσoλάκης Αχιλλέας Τσιβάς Δήμoς Τσέτουρας Λεωνίδας Τάξη Α Τσέκης Μάριος-Ανδρέας Ρίζος Απόστολος Μινοπούλου Μαρίνα Δίγκα Χριστίνα Μόραλη Αθανασία Mπaταρλής Δημήτριος Πεχλιβανίδου Ελένη Καραμανίδου Σεβίνα Εφραιμίδης Φίλιππος Βουνίδης Νικόλαος Υπεύθυνοι καθηγητές της ομάδας : Ν. Καραγεωργίου, Ε. Μπρίτσου, Χ. Στεφανίδη, Α. Ζηλιασκόπουλος, Ν Βαΐου, Λ. Πετκίδης 3

4 Δώρον Θεάς Αθηνάς Ευλογημένη Ελιά Στις αρχές του Νοέμβρη της φετινής σχολικής χρονιάς, , συστήθηκε η περιβαλλοντική ομάδα του σχολείο μας. Με φωνές και φασαρία, προτάσεις και αντιπροτάσεις, «βγάζοντας το λάδι» των υπευθύνων καθηγητριών, συμφώνησαν για το θέμα με το οποίο θα ασχολούνταν η ομάδα τους: «Δώρον Θεάς Αθηνάς, η ευλογημένη ελιά». Η τέχνη, όμως, θέλει μάστορα και η φάβα λάδι, γι αυτό τα παιδιά άνοιξαν εγκυκλοπαίδειες, βιβλία ιστορίας, βιβλία μαγειρικής και λογοτεχνίας, να κάνουν την πρώτη γνωριμία. «Λάδωσαν κόσμο και κοσμάκη», να τους πουν παροιμίες σχετικές με την ελιά. Αλλά τα παιδιά, που ως γνωστόν είναι άνθρωποι χωρίς υπομονή, «λυχνάρι χωρίς λάδι», απήτησαν πεδίον δράσης και αρχές Δεκεμβρίου βρέθηκαν χαρωπά να ελαιολογούν στον ελαιώνα συμμαθητή τους στα Δίκελλα. Ως παιδιά έξυπνα «που χουν τα μάτια σαν ελιά και τα ματουτσίνουρα σαν της ελιάς τα φύλλα» έμαθαν πολύ γρήγορα το «Ξεφόρτωσέ τη την ελιά να σου φορτώσει λάδι». Ετσι άλλα τη ράβδισαν και τη σουρομάδησαν, άλλα σκαρφάλωσαν στα κλαδιά της και την άρμεξαν με τα χέρια ή τα χτένια, άλλα μάζευαν τις χαμάδες, άλλα συνέλεγαν τις ελιές σε τελάρα, με γελάκια, πειράγματα, πολύχρωμα και πολύβουα πουλιά στο σταχτοπράσινο τοπίο. Μερικά πάλι είχαν την υψηλή επιστασία της εργασίας των υπολοίπων, εφαρμόζοντας το «άλλοι κλαιν και δέρνουνται και άλλοι βγάνουν λάδι». Εφτασε τ απόγευμα και η ώρα «να λαδώσει τ αντεράκι τους» και επειδή «δεν τρώγονται ούτε με λάδι ούτε με ξίδι», ο νοικοκύρης του ελαιώνα τους έψησε λουκάνικα στα κάρβουνα! Οι μέρες περνούσαν και τα δραστήρια παιδιά που «από την πέτρα βγάνουν λάδι» επισκέφθηκαν ένα από τα ελαιοτριβεία του τόπου, τον Κύκλωπα: Το φιλοπερίεργο του χαρακτήρα τους για τα μηχανήματα και τη λειτουργία τους «τους άλλαξαν τα λάδια», των συνοδών καθηγητριών τους εννοώ! 4

5 Αφού είδαν πολλά και κατανόησαν πώς από την ελιά σ ένα σύγχρονο εργαστήριο βγαίνει το λάδι κεχριμπάρι, στην επιστροφή, ανήσυχα πνεύματα, ζητούσαν να μάθουν την ημερομηνία της επόμενης δραστηριότητάς τους ευτυχώς, η απάντηση καθησυχαστική, ήταν σα να «ρίχτηκε λάδι στην τρικυμία» της ανησυχίας τους και άρχισαν τα όνειρα και τα σχέδιά τους. «Μην τάξεις του αγιού λάδι και του παιδιού κουλούρι» και να μαστε αρχές Μαρτίου με χιόνια στο μουσείο της Αμφίπολης εκεί «έγιναν λαδιές» από κάποια, γιατί μπήκαν - βγήκαν σα σίφουνες σ αυτό, χωρίς να δουν το χρυσό στεφάνι ελιάς που βρέθηκε μέσα στην ασημένια οστεοθήκη ούτε τον αρύβαλλο, μικρό αγγείο λαδιού, απαραίτητο για το άλειμμα του σώματος των αθλητών ήταν βλέπετε έξω οι σειρήνες που προσκαλούσαν, το πάλλευκο χιόνι και ένας καλός χιονοπόλεμος. Στη Μονή όμως του Τιμίου Προδρόμου Σερρών, ήταν άψογα. Με όση κατάνυξη παρακολούθησαν τη Θεία Λειτουργία, με τόση προσήλωση και την ξενάγηση της μοναχής στο παραδοσιακό ελαιοτριβείο και διαπίστωσαν πως παλιά κυριολεκτικά «με το ζόρι έβγαινε λάδι», σε αντίθεση με σήμερα. Έπρεπε όμως να συμπληρώσουν τις γνώσεις τους, γιατί ξέρουν πως «δίχως λάδι, δίχως ξίδι πώς θα κάμουμε ταξίδι»; Κάλεσαν, λοιπόν, επιστήμονες, για να γνωρίσουν τη βιολογική καλλιέργεια της ελιάς, τις αρρώστιες της, τις ποιότητες του λαδιού, την πανίδα και χλωρίδα στο χώρο της. Επισκέφθηκαν και τον ελαιώνα του Μοναστηριού της Μάκρης και το μουσείο φυσικής ιστορίας της Μαϊστρου. Με όλα τα παραπάνω εφόδια προχώρησαν στη δημιουργική δραστηριότητα: μακέτες, ημερολόγια, ζωγραφιές, στεφάνια, μελοποιήσεις και εκτελέσεις τραγουδιών της ελιάς η πλούσια σοδειά τους. Κάηκε το λάδι της φετινής χρονιάς και σώθηκε και το λάδι της περιβαλλοντικής ομάδας όμως στ αλήθεια έβγαλαν «ένα καράβι λάδι», παρολο που «τράβηξαν τσ ελιάς τα φαρμάκια» Ε.Μπρίτσου 5

6 Ελαιώνας στην Αμμουδιά Μάκρης. Τα παιδιά «επί τω έργω». Μύθοι: Πασίγνωστος είναι ο μύθος της ελιάς ο σχετικός με τη διαμάχη των δύο Θεών, της Αθηνάς και του Ποσειδώνα, που παριστάνεται στο δυτικό αέτωμα του Παρθενώνα, του Ηρακλή που του επέτρεψαν οι Υπερβόρειοι να τη μεταφυτέψει στην Ολυμπία και του Ίφιτου, βασιλιά της Ήλιδας, που, προκειμένου να σταματήσει τις διχόνοιες και συμφορές στην Ελλάδα, πήγε στο Μαντείο των Δελφών και πήρε την εντολή να μη δίνει στους νικητές μήλα «Μήλειον καρπόν», αλλά την αγριελιά της Ολυμπίας που τα κλαδιά της είναι πλεγμένα με ιστούς αράχνης. «Ίφιτε μήλειον καρπόν μή θης επί νίκη, αλλά τον άγριον αμφιτίθει καρπώδη έλαιον ος νυν αμφέχεται λεπτοισιν υφάσμασιν αράχνης». 6

7 Σκηνή από τη δραματοποίηση του μύθου του βασιλιά Άνιου Ένας άλλος μύθος, λιγότερο γνωστός, είναι αυτός του Άνιου, βασιλιά της Δήλου, ο οποίος ήταν γιος του Απόλλωνα, ιερέας και μάντης του που γεννήθηκε από τη Ροιώ, την κόρη του Στάφυλου, γιου του Διονύσου ο Άνιος παντρεύτηκε τη Θρακιώτισσα Δωρίππη και απέκτησε δυο γιους, τον Άντρο και το Μύκονο και τρεις κόρες, τις Οινότροπες, την Οινώ Σπερμώ Ελαϊδα. Τρισέγγονες του Διονύσου πήραν η καθεμιά από αυτόν ένα χάρισμα η Σπερμώ το χώμα που θ αγγίζει να γίνεται καρπός η Οινώ το χώμα που θ αγγίζει να γίνεται κρασί και η Ελαΐς το χώμα που θ αγγίζει να γίνεται λάδι. Όταν το ασκέρι των Αχαιών πηγαίνοντας για την Τροία προσάραξε στη Δήλο, φιλοξενήθηκαν πλουσιοπάροχα μέρες πολλές από τον Άνιο, πράγμα που τους γέννησε απορίες πώς τα κατάφερνε, αφού το νησί του ήταν πάμφτωχο και κατάξερο. Αφού ο Άνιος φανέρωσε τα χαρίσματα των θυγατέρων του, ως μάντης που ήταν και γνώριζε τα μελλούμενα, τους πρότεινε να μείνουν στη Δήλο εννιά χρόνια και το δέκατο να παν στην Τροία να την πάρουν, αλλά αυτοί αρνήθηκαν, γιατί είχαν βαρεθεί να παραμένουν άπραγοι στην Αυλίδα. Ο Άνιος τους ξεπροβόδισε, υποσχόμενος, αν κάποτε χρειαστούν τροφή, να τους την παράσχει. Τα χρόνια πέρασαν, ο πόλεμος κόντευε να τελειώσει και οι Αχαιοί ξέμειναν από τροφή. Έστειλαν τον Οδυσσέα με τα καράβια να λεηλατήσει τη Θράκη οι 7

8 Θράκες όμως αντιστάθηκαν γερά και έφυγαν με άδεια χέρια οι Αχαιοί, χάνοντας μάλιστα και ένα σύντροφο, τον Αίνο. Τότε θυμήθηκαν τον Άνιο και έστειλαν πρεσβεία να ζητήσει τις τρεις κόρες του, τις Οινοτρόπες μάταια! Αυτές αρνήθηκαν να παν στην Τροία, οι Αχαιοί τις κυνήγησαν, τις αιχμαλώτισαν, αλλά οι τρεις αδερφές προσευχήθηκαν στον προπάππο τους, το Διόνυσο, που τις μεταμόρφωσε σε περιστέρες που ζουν στη Δήλο και κανείς δεν τις πειράζει. Σκηνή από τη δραματοποίηση του μύθου του βασιλιά Άνιου Στη Νάξο πάλι λέγεται σήμερα για το δέντρο της ελιάς: «Ετότε που σταυρώσαν το Χριστό, όλα τα δέντρα μάδησαν τα φύλλα τους, ακόμη και οι βράχοι σχίστηκαν στα δυο. Συνέβη τούτο με όλα τα δέντρα, εκτός από την ελιά. Τα άλλα δέντρα την παρεξήγησαν την ελιά, μα εκείνη τους είπε για απάντηση: -«Εσάς σας πέσανε τα φύλλα σας, μα φύλλα θα ξανακάμετε. Εμένα δεν πέσανε τα φύλλα μου, μα το ξέρει η καρδιά μου!». Γι αυτό και η καρδιά της ελιάς είναι πάντοτε ξερή». Δεν είναι δύσκολο να ερμηνεύσουμε μερικά βασικά στοιχεία του νεοελληνικού τούτου θρύλου. Οι βράχοι που σχίστηκαν θυμίζουν, και φυσικά προέρχονται, από το βιβλικό «καταπέτασμα του ναού» που «εσχίσθη από άνωθεν ως κάτωθεν». Τα δέντρα έπαθαν από την καταιγίδα των ωρών εκείνων, αλλά το γεγονός ότι 8

9 έπεσαν τα φύλλα τους θυμίζει την «ξηρανθείσα συκή», και εκείνη της παραβολής, και την άλλη, όπου κρεμάστηκε ο Ιούδας. Μόνο η ελιά έζησε την αγωνία του Κυρίου, στις δύσκολες ώρες της νυχτερινής προσευχής του στον ελαιώνα της Γεθσημανή, τη νύχτα πριν από τη Σταύρωση. Βλέποντας ο λαός ότι η καρδιά του καρπού της ελιάς είναι ανεξήγητα ξερή, συνέδεσε όλα αυτά τα στοιχεία, τα διασκεύασε και σχημάτισε τον παραστατικό νεοελληνικό θρύλο. Ένα ιερό, συνεπώς, δέντρο των Ελλήνων του Χριστιανισμού, συνεχίζει την παράδοση του αρχαίου ιερού δέντρου της Θεάς Αθηνάς. Παροιμίες: - Βάλ ελιά για το παιδί σου Και συκιά για τη ζωή σου - Ελιές απ τον πατέρα σου κι αμπέλιν απ τα χέρια σου Ελιές στην Αμμουδιά της Μάκρης Έβρου. -Άκουσεν η ελιά τ αλέτρου κι ενόμισεν εν αύλακας - Άκουσεν η ελιά το μυστρίν κι ελούσθην του κλαμάτου - Η ελιά έν κυρά κι όποτε θέλει κάμνει - Μήδ ελιά δίχως ξεράδι μήδ άνθρωπος δίχως ψεγάδι Ελαιώνες στην Αμμουδιά της Μάκρης Έβρου. που τρώει λάδι και ψωμί και λαδωτό πιτάρι, δεν τον επιάνου οι σαϊτιές του χαρομακελάρη 9

10 Ειπώθηκαν επίσης για την ελιά: Ξέρεις τη χώρα που ανθεί φαιρδά πορτοκαλέα; Που κοκκινίζει η σταφυλή; Και θάλλει η ελαία; Ωχ! Δεν την αγνοεί κανείς! Είναι η γη η Ελληνίς (λαϊκή μούσα) κατάκαρπος πολύκαρπος χρυσόκαρπος, χρυσόφυλλη γλαυκή (Σοφοκλής) παιδοτρόφος (Σοφοκλής) Μορία Ελαία τηλεθόωσα (θαλερή, ανθηρά) Τανύφυλλος (στενόφυλλη & πυκνόφυλλη) ευσχήμων πολύκλωνος καλλιστέφανος σηκωματάρικη (= δέντρο ιερό γύρω του σήκωναν σηκούς,φράκτες) σεπτή 10

11 Ελιά η τιμημένη και στον κόσμο ξακουσμένη Υποτροπικό είδος, αειθαλές, που αναπτύσσεται σε θάμνο ή δέντρο. Χαρακτηρίζεται από τη μακροζωϊα του. Στην περιοχή της Μεσογείου υπάρχουν δέντρα πολλών εκατονταετιών και μερικά ξεπερνούν και τη χιλιετία. Έτσι, στον Έβρο, σε ελαιώνα της Μεσημβρίας, υπάρχει λιόδεντρο ηλικίας ετών. Εάν για οποιοδήποτε λόγο καταστραφεί το υπέργειο μέρος, το φυτό αναγεννάται εύκολα με νέα βλάστηση από το λαιμό και τις ρίζες. Τα όρια της Μεσογείου κατά τον καθηγητή Φ. Μπροντέλ ταυτίζονται με τα όρια της καλλιέργειας της ελιάς. Ευρήματα από την Προβηγκία και χώρες της βορείου Αφρικής μαρτυρούν τη διασπορά της εξάπλωσης του δέντρου. Πότε όμως εμφανίζεται η ελιά; Πού και πώς έφτασε στη λεκάνη της Μεσογείου; Πολλές οι μυθολογίες και οι εικασίες ως απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα το βέβαιο είναι ότι χρονολογήθηκαν απολιθωμένα φύλλα ελιάς από τη Σαντορίνη και τη Νίσυρο στα χρόνια! Το δέντρο λοιπόν αυτοφυές στο μεσογειακό χώρο φαίνεται πως υπάρχει χιλιάδες χρόνια τώρα και διαδραματίζει σημαντικό ρόλο ήδη από το π.χ. ο άνθρωπος της νεολιθικλής εποχής χρησιμοποιούσε τον ελαιόκαρπο στη διατροφή του. Κάπου στα προϊστορικά χρόνια ο άνθρωπος των μεσογειακών περιοχών ίσως άρχισε τη συστηματική καλλιέργεια ελαιοδέντρων πιθανόν η συστηματοποίηση της ελαιοκαλλιέργειας να ξεκίνησε από την Κρήτη. Ένα κουκούτσι ελιάς από ήμερο δέντρο στο Μύρτο Ιεράπετρας ανάγεται στην πρώιμη εποχή του χαλκού ( π.χ.). από το π.χ. η καλλιέργεια της ελιάς αποτελεί μια από τις βασικές ασχολίες των Κρητών. Οι αρχαιότερες επιτραπέζιες ελιές του κόσμου βρέθηκαν μέσα σε ένα πηγάδι στη Ζάκρο της Κρήτης και έχουν ηλικία χρόνων. 11

12 Αλλά και με νέες ερευνητικές μεθόδους διαπιστώθηκε ότι οι Μινωίτες και οι Μηκυναίοι χρησιμοποιούσαν το ελαιόλαδο στην κουζίνα τους, γιατί αναλύθηκαν σε ειδικά εργαστήρια τα οργανικά υπολείμματα που διατηρήθηκαν εδώ και χρόνια σε προϊστορικά αγγεία. Στο σπήλαιο πάλι του Γερανίου, κοντά στο Ρέθυμνο, διαπιστώθηκαν υπολείμματα ελαιόλαδου σε θραύσματα αγγείων που χρονολογούνται γύρω στο π.χ., δηλαδή πριν από χρόνια! Είχαν όμως και αρωματισμένο έλαιο, όπως αναφέρεται στις πινακίδες Γραμμικής Α γραφής, ενώ στις πινακίδες γραμμικής Β γραφής αναφέρονται και ονόματα μυρεψών (=μυροποιών). Ο Ευμήδης, ο Θυέστης, ο Κώκαλος και ο Φίλαιος ήταν αρωματοποιοί από την Πύλο. Χρησιμοποιήθηκαν αρωματικά φυτά για την παρασκευή αρωμάτων: ορδόεν, σφακόεν και κυπαρόεν έλαιον ήταν εκείνα που αρωματίζονται με ρόδα, φασκομηλιά και κύπερη αντίστοιχα αναφέρονται στις πινακίδες και άλλα αρωματικά φυτά, κάρδαμο, κνάκος (κρόκος), γλάχων ή 12

13 βλήχων, σχίνος, κορίανδρο, κύμινο, μάραθο, μίνθη, σησάμι, σέλινο. Χρησιμοποιήθηκαν κυρίως για προσφορές προς τους Θεούς. Στα ιστορικά χρόνια το αρωματικό έλαιο (μύρο) χρησιμοποιείται περισσότερο για την περιποίηση του σώματος. Ο Όμηρος το γνωρίζει, αλλά δεν το ονομάζει μύρο. Το ονομάζει έλαιον, χρησιμοποιώντας κάποιον επιθετικό προσδιορισμό «με ροδόεν έλαιον τον άλειφε», Ιλιάς, Ψ, 186 ακριβώς αυτό που διαβάζουμε στις πινακίδες Γραμμικής Β γραφής. Η ιδιότητα του λαδιού να επηρεάζεται εύκολα από τις οσμές είναι γνωστή από τα χρόνια του Αριστοτέλη: «Και το λάδι το έτοιμο παίρνει γρήγορα το άρωμα του διπλανού προϊόντος το ίδιο συμβαίνει και με τα κρασιά». Φαίνεται πως δε 13

14 συνηθιζόταν η κατανάλωση αρωματικών λαδιών, αλλά και πώς θα μπορούσε να είναι ευχάριστα στη γεύση ή να αρέσουν σε κάποιους. Η συνήθεια του αρωματίσματος του ελαίου περνά και στα ρωμαϊκά και βυζαντινά χρόνια και για να βελτιώσουν τα χαρακτηριστικά κάποιων ελαιολάδωνκαι για ιατρικούς σκοπούς χρησιμοποιούσαν συνήθως στις ιατρικές συνταγές το «στύφον έλαιον» που διατηρούσαν μαζί με κλάδους ελιάς. Η συνήθεια του αρωματισμένου ελαίου για ιατρικούς σκοπούς σώζεται μέχρι και τις μέρες μας στην περιοχή μας. Να πώς μας τη διασώζει η παρακάτω συνταγή σπαθόλαδου: 1) Μαζεύουμε το σπαθόχορτο από το βουνό, το καθαρίζουμε, το πλένουμε και το στεγνώνουμε στη συνέχεια το βάζουμε σε ένα μπουκάλι γυάλινο και σε αναλογία μια φλιτζάνα σπαθόχορτο, δύο φλιτζάνες ελαιόλαδο. Κλίνουμε το μπουκάλι και το αφήνουμε στον ήλιο για 40 μέρες, έτσι ώστε να αφήσει το σπαθόχορτο όλες τις θεραπευτικές ιδιότητες. Το λάδι τώρα αυτό μπορούμε να το αλείψουμε σε τραύμα του σώματος, έτσι ώστε να επουλωθεί γρηγορότερα ή μπορούμε να το ποιούμε σε περίπτωση που έχουμε πρόβλημα με το στομάχι μας. Μια κουταλιά της σούπας είναι αρκετή για κάθε πρωί πρέπει να είσαι νηστικός. 14

15 2)Το ελαιόλαδο μπορούμε να το χρησιμοποιήσουμε αυτούσιο ως ενυδατική μάσκα μαλλιών. 3)Αλλά και μια κουταλιά της σούπας λάδι κάθε πρωί είναι πολύ καλό για την υγεία μας. Αν πάλι κρυολογήσουμε, μια εντριβή με ζεστό λάδι που ρίξαμε μέσα χαμομήλι είναι άριστο γιατρικό, όπως και το ζεστό λαδάκι του καντηλιού για το πονεμένο αυτί. Δόμνα Ταχαή Γ4 Σήμερα χρησιμοποιούμε στη διατροφή μας αρωματισμένα έλαια με όλα τα αρωματικά φυτά: δεντρολίβανο, μάραθο, άνηθο, δυόσμο, βασιλικό, μαϊντανό, θυμάρι, ρίγανη, μυρτιά, μαντζουράνα κ.λ.π. 15

16 Απειρες είναι οι συνταγές φαγητών, πίτας και γλυκών με ελαιόλαδο δε θα παραθέσουμε καμιά από αυτές, παρά μόνο μία, πρόσεξε, όχι της σημερινής εποχής, αλλά της Μυκηναϊκής, για να διαπιστώσεις τη χιλιάδων ετών παράδοση: Μυκηναϊκό στιφάδο Υλικά: 1 κιλό χοιρινό ½ ποτήρι ελαιόλαδο 1 κιλό κρεμμύδια χοντροκομμένα 2 σκελίδες σκόρδο ψιλοκομμένο 2 φύλλα δάφνης κρασί αλάτι, πιπέρι, κύμινο Εκτέλεση: Πλένουμε το κρέας και το κόβουμε σε μερίδες. Βάζουμε το λάδι, τα κρεμμύδια χοντροκομμένα και τα φύλλα δάφνης στο δοχείο. Τσιγαρίζουμε και προσθέτουμε το κρέας και το σκόρδο. Τσιγαρίζουμε ακόμα λίγο και σκεπάζουμε με κρασί. Προσθέτουμε αλάτι, πιπέρι και κύμινο και μαγειρεύουμε σε χαμηλή φωτιά για 3 ώρες. 16

17 Ποιήματα Ελιά Στην κουφάλα σου εφώλιασε μελίσσι γέρικη ελιά, που γέρνεις με τη λίγη πρασινάδα που ακόμα σε τυλίγει, σα να θελε να σε νεκροστολίσει. Και το κάθε πουλάκι στο μεθύσι της αγάπης πιπίζοντας ανόιγει στο κλαρί σου ερωτιάρικο κυνήγι, στο κλαρί σου που δεν θα ξανανθίσει. Ω, πόσο στη θανή θα σε γλυκάνουν, με τη μαγευτική βοή που κάνουν, ολοζώντανης νιότης ομορφάδες, που σα θύμησες μέσα μου πληθαίνουν. Ω, να μπορούσαν έτσι να πεθαίνουν κι άλλες ψυχές, της ψυχής σου αδερφάδες. Λορέντζου Μαβίλη 17

18 Ελιά Ελιά, στα μάτια του θεού, το μήνυμα να φέρεις. Ελιά, στο βλέμμα τ ουρανού ειρήνη να προσφέρεις Είναι πολλά τα όνειρα που κάνουν οι λαοί σου μα πιο πολλά τα θάματα που ζήσανε μαζί σου. Είσαι το δέντρο της ζωής Ήσουν στο φως της Αθηνάς σε χώμα ευλογημένο σύμβολο της ειρήνης τ αχνάρι της αυγής κι είναι τα δώρα της θεάς σε δρόμο ματωμένο. Τιμή της ρωμιοσύνης. Κλαδί ελιάς το πέρασμα σε βράχια φαγωμένα ειρήνη στο ανέμισμα σε χρόνια πονεμένα. Δος μου, ελιά, τη χάρη σου να τρέξω, να προφτάσω να μη φανεί το δάκρυ σου γι αυτά που θε να χάσω. Ελιά, στα μάτια του παιδιού ελπίδα να του φέρεις. Ελιά, στο βλέμμα του παιδιού το γέλιο να προσφέρεις Είσαι στεφάνι της τιμής για ήρωες κι αγώνες αμάραντο κλωνάρι της ζωής για πάντα στους αιώνες. Εφορακοπούλου Ελένη 18

19 Είμαι του ήλιου η θυγατέρα Η πιο απ όλες χαϊδευτή. Χρόνια η αγάπη του πατέρα Φρίκη, ερημιά, νερά και σκότη. Τη γη εθάψαν μια φορά Πράσινη αυγή με φέρνει πρώτη Σ αυτόν τον κόσμο με κρατεί. Σ το Νώε η περιστερά Όσω να πέσω νεκρωμένη, Αυτόν το μάτι μου ζητεί Είμ η ελιά η τιμημένη. Όλης της γης είχα γραμμένη Την εμορφιά και τη χαρά Είμ η ελιά η τιμημένη. Δεν είμ ολόξανθη, μοσχάτη Τριανταφυλλιά ή κιτριά Θαμπώνω της ψυχής το μάτι. Για τ άλλα μάτια είμαι γριά. Δε μ έχει αηδόνι ερωμένη. Εδώ στον ίσκιο μ αποκάτου Ήρθ ο Χριστός ν αναπαυθεί. Κι ακούστηκ η γλυκειά λαλιά του Λίγο προτού να σταυρωθή Το δάκρυ του, δροσιά αγιασμένη. Μ αγάπησε μία θεά Έχει ς τη ρίζα μου χυθεί Είμ η ελιά η τιμημένη. Είμ η ελιά η τιμημένη. Όπου κι αν λάχω κατοικία Δε μ απολείπουν οι καρποί Ως τα βαθειά μου γηρατειά Δε βρίσκω στη δουλειά ντροπή Και φως πραότατο χαρίζω Εγώ στην άγρια τη νυχτιά. Τον πλούτο πια δεν τον φωτίζω. Συ μ ευλογείς φτωχολογιά. Μ έχει ο θεός ευλογημένη, Κι αν απ τον άνθρωπο διωγμένη, Κ είμαι γεμάτη προκοπή Μα φέγγω μπρος στην Παναγιά Είμ η ελιά η τιμημένη. Είμ η ελιά η τιμημένη. Κωστής Παλαμάς «Εκεί ρόδια, κυδώνια θεοί μελαχρινοί, θείοι κι εξάδελφοι το λάδι αδειάζοντας μες στα πελώρια κιούπια» Οδυσσέας Ελύτης, από το Άξιον εστί 19

20 Περιπλανήθηκα στο δάσος της γέρικης ελιάς κορμοί χοντροί στριμμένοι βασανισμένοι προσωπεία κορμοί πόνου πηγαίνω σ αυτούς έρχονται σε μένα παρουσίες αισθητές, απουσίες, στατικός χορός με κοιτάζουν με χίλια μάτια βλέπουν μέσα μου ό,τι δε γνωρίζω γίνομαι άπειρο κι εγώ, γίνομαι το μηδέν Πρόγονοι σεις που τις ριζώσατε δέσατε το μεγάλο μυστικό τους. Ιωάννα Τσάτσου Στον ελαιώνα εκοιτόμουν, που ευώδαγε το λιόφυλλο ξερό και το χορτάρι. Τα διάφωτα ματόκλαδα μόκλειε ο βόγγος των ελιών, τα χάδια απ τ αγέρια ανακοχλάανε στις ελιές μια βράση τα τζιτζίκια» Άγγελος Σικελιανός, από τον Αλαφροϊσκιωτο Εκαίγαν κ εχαλούσανε τα σπίτια και τ αμπέλια Τσι μέλισσες αφήνανε μόνο ογιά τα μέλια. Τα λιόφυτα εκόφτανε κ εκαίγασι τα δάση, στο χαλασμό που κάμασι πάσα κιανείς να κλάψει. Μαρίνος Τζάνε Μπουνιαλής, από το βιβλίο Ο κρητικός πόλεμος 20

21 Απού χει λάδι και ψωμί και ξύλα στοιβαγμένα κι έχει και κόρην όμορφη, τα σπίτια του σασμένα ας αμπινοβγαίνει και ας γελά, στην παρασθιά ας καθίζει, και τοτεσάς ο Κύριος ας βρέχει κι ας χιονίζει. Αλ. Μωταϊτίδης, από Τα βακουφικά Θέλω να σκίσω τα βουνά με της ελιάς το φύλλο, θέλω να στείλω ένα πουλί, να σου το παραγείλλω Αυτά τα μαύρα που φοράς δεν τα φοράς για λύπη μόν τα φοράς για ομορφιά και για το σεβνταλίκι. Δημοτικό τραγούδι 21

22 Επίσκεψη της ομάδας στην έκθεση ζωγραφικής του Κ. Γκαρούδη με θέμα την ελιά ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ Βιολογική καλλιέργεια είναι το είδος της καλλιέργειας που αποκλείει τη χρήση χημικών ουσιών π.χ. λιπάσματα, φυτοφάρμακα. Συνδυάζει τους τρόπους της παραδοσιακής γεωργίας με τις γνώσεις της σύγχρονης οικολογίας. Στόχος είναι η παραγωγή αγνών και ποιοτικών προϊόντων, αλλά και η αειφορική διαχείριση των αγρών, δηλαδή η ικανότητα τους να παραμείνουν ένα υγιές οικοσύστημα και να εξακολουθήσουν να παράγουν και στο μακρινό μέλλον. Η βιολογική γεωργία αντιμετωπίζει το έδαφος και το περιβάλλον γενικότερα ως ενιαίο ζωντανό οργανισμό όπου υπάρχουν αμοιβαίες σχέσεις ωφέλειας ανάμεσα σε όλα τα όντα, μικροοργανισμούς, φυτά και ζώα. Τη βιολογική καλλιέργεια μπορούμε να τη χωρίσουμε σε τρεις βασικούς τομείς: -Λίπανση. -Αντιμετώπιση εχθρών και ασθενειών. -Διαχείριση χόρτων. 22

23 Ευχαριστούμε το Ίδρυμα Κανελλοπούλου για την προσφορά ενημέρωσης μέσω της κ. Ν. Φαντερσμίσεν ΛΙΠΑΝΣΗ Το σημαντικότερο ίσως σημείο αναφοράς στη βιολογική καλλιέργεια είναι η λίπανση. Η λίπανση γίνεται με οργανικό υλικό {κοπριά ή κομπόστ(μίγμα διάφορων οργανικών υπολειμμάτων)}. -όπως συνηθίζεται και στη συμβατική γεωργία(μερικές φτυαριές)γύρω από το δέντρο, ποσότητα σύμφωνα με το μέγεθος του δέντρου. Η κοπριά περιέχει θρεπτικά στοιχεία (Άζωτο-Φώσφορο-Κάλιο-Ασβέστιο) και ιχνοστοιχεία ενσωματωμένα μαζί. Επίσης προσφέρει στο έδαφος μικροοργανισμούς και οργανική ουσία. -με χλωρή λίπανση. Σπορά το φθινόπωρο με τις πρώτες βροχές βίκου, μπιζελιού, κουκιών, κριθαριού, σιταριού τα οποία βελτιώνουν τη φυσική δομή του εδάφους(δομή,υφή, αερισμός). Χρειάζεται απαραίτητα η εδαφολογική ανάλυση από ειδικό γεωπόνο. 23

24 Η χλωρή λίπανση γίνεται για: -Ανταγωνισμό των ζιζανίων και καταπολέμηση τους (σπορά βίκου, μπιζελιού κ.λ.π.). Χλωρή λίπανση -Βελτίωση των φυσικών ιδιοτήτων του εδάφους. -Παρεμπόδιση διάβρωσης του εδάφους. -Παροχή θρεπτικών στοιχείων (Άζωτο). ΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΙΑ Βασικός στόχος στη βιολογική καλλιέργεια είναι η αντιμετώπιση των εχθρών της ελιάς με ήπιες μορφές. Γίνεται προσπάθεια να υπάρχει οικολογική ισορροπία ανάμεσα στους εχθρούς και στα ωφέλιμα έντομα και παράσιτα. Οφείλεται σε βακτήριο. ΚΑΡΚΙΝΩΣΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ -Κλάδεμα με αφαίρεση προσβεβλημένων κλαδιών την άνοιξη ή το καλοκαίρι -Προληπτική επέμβαση με χαλκούχα το χειμώνα. 24

25 ΚΥΚΛΟΚΟΝΙΟ Μύκητας που προκαλεί κυκλικές κηλίδες στα φύλλα και σοβαρή φυλλόπτωση. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ -Κλάδεμα. -Επέμβαση Οκτώβριο-Νοέμβριο και κυρίως την άνοιξη με βορδιγάλειο πολτό(1% γαλαζόπετρα,1% ασβέστη). ΠΥΡΗΝΟΤΡΗΤΕΣ Υπάρχουν 3 γενιές το χρόνο, η φυλλόβια, η ανθόβια και η καρπόβια. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ -Μια (1) φερομονική παγίδα τύπου Mc Phait παρακολούθησης στα δέντρα -Ψεκασμό κάλυψης με βάκιλο Θουριγγίας. ΡΥΓΧΙΤΗΣ Μείωση παραγωγής με προσβολή στον καρπό. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ Σκόνισμα των δέντρων με θειάφι και στάχτη (Μάιο-Ιούνιο). ΔΑΚΟΣ Μύγα που εναποθέτει τα αυγά της στον καρπό, που τρυπιέται από το σκουλήκι -Παρακολούθηση της ανάπτυξης του πληθυσμού με παγίδες παρακολούθησης -Μαζική παγίδευση (Μια (1) παγίδα σε 1-2 δέντρα από τις αρχές του καλοκαιριού, συνήθως από τον Ιούλιο και μετά.)υπάρχουν διάφοροι τύποι παγίδων στο εμπόριο, παγίδες μπορούν να κατασκευαστούν και από τον έμπορο (από πλαστικά μπουκάλια νερού).κρέμονται στη σκιά και σε ύψος άνω των δύο μέτρων σε μεγάλα δέντρα. Διάρκεια δράσης των παγίδων περίπου 3 μήνες. 25

26 ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΧΟΡΤΩΝ Μόνο κοπή (π.χ. με φορητό χλοοκοπτικό) ή μηχανική καταστροφή (τσάπα, γεωργικά μηχανήματα, όπως άροτρο, καλλιεργητής). Πολλοί χρήσιμοι στη βιολογική γεωργία θεωρούνται οι φράχτες και οι ξερολιθιές γιατί εκεί φωλιάζουν έντομα, πουλιά και μικρά ζώα που τρέφονται με βλαβερούς οργανισμούς και συμβάλουν στη διατήρηση της ισορροπίας. Επιπλέον οι ξερολιθιές συγκρατούν το χώμα στην περίπτωση που το κτήμα είναι επικλινές, βοηθώντας έτσι να διατηρηθεί η γονιμότητά του. Όλες οι παραπάνω προϋποθέσεις εξασφαλίζουν την ανεμπόδιστη δραστηριότητα των μικροοργανισμών στο έδαφος και την ανακύκλωση των θρεπτικών ουσιών. Επίσης εμποδίζουν τη διάβρωση, προστατεύουν τον υδροφόρο ορίζοντα και τον εμπλουτίζουν με το νερό που συγκρατούν οι ρίζες των φυτών και η διαμόρφωση του εδάφους, εξασφαλίζουν την ύπαρξη της βιοποικιλότητας και διατηρούν την ομορφιά του τοπίου. Τελικό αποτέλεσμα είναι η παραγωγή υγιεινών προϊόντων με νοστιμιά και μεγάλη θρεπτική αξία. Φυσικά η παραγωγή με τη χρήση βιολογικής γεωργίας είναι μικρότερη από της συμβατικής γεωργίας, επειδή δε 26

27 χρησιμοποιεί λιπάσματα και φυτοφάρμακα και δεν εξαντλεί τους φυσικούς πόρους με την εντατικοποίηση. Για το λόγο αυτό τα βιολογικά προϊόντα είναι ακριβότερα. Το όφελος όμως από τη βιολογική καλλιέργεια είναι ανυπολόγιστο, γιατί με την εντατική καλλιέργεια μακροπρόθεσμα, δημιουργείται ερημοποίηση και ήδη οι πιο εύφορες περιοχές της Ελλάδας (π.χ. η πεδιάδα της Θεσσαλίας) απειλούνται από αυτό το φαινόμενο. Είναι πολύ γνωστές επίσης οι συνέπειες για την υγεία του ανθρώπου από την κατανάλωση προϊόντων εντατικής γεωργίας. Φυτοπροστασία Τσουκνίδα Παίζει σημαντικό ρόλο, ώστε όλα τα φυτά και τα ζώα να βρίσκονται σε καλή κατάσταση.βοηθά το χώμα να γίνει καλύτερο και έτσι άλλα φυτά να μπορούν να φυτρώσουν και να μεγαλώσουν γρήγορα. Πολλές σπάνιες πεταλούδες αφήνουν τα αυγά τους στα φύλλα της και τρέφονται από αυτήν. Χρησιμοποιείται ως φυτοφάρμακο και ως λίπασμα. Φυτοφάρμακο Παίρνουμε 1 κιλό τσουκνίδες φρέσκες και τις αφήνουμε 24 ώρες μέσα σε 10 κιλά νερό.(η αναλογία πάντοτε είναι 1 μέρος τσουκνίδες με 10 μέρη νερού.). Ραντίζουμε την επομένη την ψείρα (αφίδες) και επαναλαμβάνουμε το ραντισμό μετά από μια εβδομάδα. 27

28 Λίπασμα Με την ίδια αναλογία 1 προς 10 μέρη νερού αφήνουμε την τσουκνίδα 15 μέρες στο νερό. Κάθε μέρα ανακατεύουμε το μίγμα, η μυρουδιά είναι πολύ έντονη. Μετά αραιώνουμε το υγρό και ψεκάζουμε ή κάνουμε ριζοπότισμα. Πρόπολη Αλλά και η πρόπολη της μέλισσας, με την οποία φράσσουν τις ρωγμές της κυψέλης τους, τα τοιχώματά της, στερεώνουν τις κυψέλες τους και καλύπτουν πτώματα των ζώων που μπαίνουν στην κυψέλη και πεθαίνουν, χρησιμοποιείται ως φυτοφάρμακο. Αγοράζουμε από μελισσοκόμο πρόπολη. Βάζουμε 100 gr πρόπολη σε 1 λίτρο καθαρό οινόπνευμα. (το σκεύασμα αυτό μπορούμε να το χρησιμοποιήσουμε και για πληγές του ανθρώπινου σώματος). Βουλώνουμε το μίγμα και το ανακινούμε καθημερινά για 15 ημέρες. Το σουρώνουμε σε καθαρό μπουκάλι.(αυτό χρησιμοποιούμε ως φάρμακο επουλωτικό για πληγές).για τα φυτά το παραπάνω σκεύασμα το αραιώνουμε με την εξής αναλογία :1 gr στο 1 λίτρο νερού ή 100 gr στα 100 λίτρα νερού,ψεκάζουμε για κάθε είδους ασθένεια των φυτών. 28

29 Η Ελιά στη Σαμοθράκη Τα δέντρα που βρίσκονται στην περιοχή <<Ξηροπόταμο>>, <<Μακρυλιές>> και <<Κοιτάδα>> είναι πάρα πολύ ψηλά με αποτέλεσμα να υπάρχει δυσκολία στο μάζεμα. Χρειαζότανε πανύψηλες σκάλες ή να ανεβαίνουν πάνω σε τεράστια δέντρα. Όλα τα δέντρα αυτά ήτανε ποτιστικά. Το γεγονός αυτό εξηγείται ως εξής: Επειδή στην περιοχή υπήρχαν κατσίκια που έτρωγαν τα δέντρα τα κλάδευαν από χαμηλά με αποτέλεσμα να γίνονται πανύψηλα. Αυτό το πράγμα δε συνέβαινε στα μπαΐρια. Τα δέντρα που είναι σε περιοχή πιο πάνω προς το βουνό, όπως για παράδειγμα στη <<Κουκουδιά>> δεν είχαν το ίδιο πρόβλημα, αλλά και δεν είναι ποτιστικά. Εκεί βέβαια υπήρχε ακόμη και πρόβλημα μαζέματος αφού το έδαφος είναι επικλινές. Φυσικά στις περισσότερες περιοχές το μάζεμα γινότανε με τα λεγόμενα καναβάτσα. Μάζεμα ελιάς στη Σαμοθράκη Την εποχή του μαζέματος οι ιδιοκτήτες έκαναν το λεγόμενο «ασκέρι». Όσοι ήθελαν να δουλέψουν σαν εργάτες στο μάζεμα της ελιάς μαζευότανε από τα χωριά τους κυρίως από Αλώνια και Χώρα, επειδή οι παραπάνω περιοχές ήτανε αρκετά μακριά και η μετακίνηση γινόταν με τα πόδια ήταν αδύνατο να πηγαινοέρχονται κάθε μέρα. Έτσι πολλοί μένανε στην περιοχή κυρίως της Κοιτάδας σε παλιά κτίσματα που μέχρι σήμερα σώζονται αλλά σε κακή κατάσταση. Εκεί και για όσο χρόνο διαρκούσε το μάζεμα έμεναν, κοιμότανε και γενικά περνούσαν όλο τον καιρό τους. Το πρωί μάζευαν ελιές. Το βράδυ κάτω από το φώς της λάμπας πετρελαίου ή «λούξ» τις διάλεγαν και 29

30 όσες ήταν βρώσιμες πήγαιναν σε ξεχωριστές <<στέρνες>>, οι άλλες που ήταν για λάδι πήγαιναν με τα μουλάρια στο <<λιοτριβείο>> στο Λάκωμα, που δούλευε με πετρέλαιο ή στο Ξηροπόταμο που ήταν υδρόμυλος. Τα βράδια βέβαια λέγανε ιστορίες για τον <<τόπακα*>> ή για άλλα φαντάσματα και περνούσε ευχάριστα ο καιρός τους. Το «ασκέρι» έτρωγε και φαγητά που ήχανε σαν βάση το λάδι. Όπως ρύζι με λάδι που ήτανε αρκετά δυναμωτικό, κριθαράκι ή ακόμη και χυλοπίτες πάλι με λάδι. Όταν το αφεντικό ήτανε αρκετά «βασταμένο*» έδινε σαν πρωινό ακόμη και μαρμελάδα. Χαρακτηριστικό ήταν και το παρακάτω παράδειγμα. Για να κεντρίσει το ενδιαφέρον το «αφεντικό» έδινε από ένα αυγό σε όλους, αλλά χωρίς ο ένας να ξέρει για τον άλλο. Την άλλη μέρα λοιπόν φώναζε: - Ε, ε, ε, δούλεψε εσύ που έφαγες το αυγό!... Ετσι δούλευαν όλοι. Τόπακας: είναι φάντασμα που υπάρχει σε συγκεκριμένο τόπο Βασταμένος: είναι αυτός που έχει λεφτά Μάζεμα ελιάς στη Σαμοθράκη 30

31 Του ιλαρυναι πρόσωπον εν ελαίω και άρτος καρδίαν ανθρώπου στηρίζει Ψαλμός ργ Μπαίνοντας λοιπόν στο ελαιοτριβείο μας υποδέχτηκε μία καλόγρια που θα μας ξεναγούσε. Η μοναχή δειχνοντάς μας τα διάφορα μέρη του ελαιοτριβείου μας εξηγούσε την διαδικασία με την οποία παρήγαγαν το λάδι. Καταρχάς οι ελιές αφού μαζευόταν από τους ελαιώνες έμπαιναν σε μεγάλα κοφίνια και μεταφέρονταν στο ελαιοτριβείο. Εκεί με τη βοήθεια ενός ζώου πολτοποιούνταν. Εκείνος ο πολτός έμπαινε σε ψάθινα δοχεία σε ένα πιεστήριο από εκεί έβγαινε ένα παχύρευστο υγρό, το λάδι που είχε ακόμα κάποια σκουπίδια. Το υγρό τούτο έμπαινε σε μία στέρνα με ζεστό νερό, όταν το λάδι λοιπόν έμπαινε εκεί μέσα ανέβαινε στην επιφάνεια και τα σκουπίδια με το νερό μέναν κάτω. Έτσι οι μοναχοί με ειδικές κουτάλες έπαιρναν το λάδι το βαζαν σε δοχεία για να το καταναλώσουν αργότερα. «Ποτίζουσι τον ελαιωνα, τότε καρπίζουσι, όχι μόνο διά την τράπεζα, να φάγωσιν ελαίας, αλλά να κάμουσι και λάδι» Ν. Σίσκος 31

32 Το λεξιλόγιο της μάνας και της κόρης που έχουν το ίδιο όνομα. Λιοστάσι: ο ελαιώνας αρωματοποιοί Λιόπανα: πανί συλλογής ελιών Ελαιόμυλοι: πιεστήριο ελιάς, ελαιοπιεστήριο Λιοτόπι: τόπος γεμάτος ελαιόδεντρα Μάγειροι Λιοτρίβι: ελαιοτριβείο Ελαιοτριβείο: εργοστάσιο επεξεργασίας και παραγωγής λαδιού Λιόλαδο: λάδι ελιάς Μάγειρας Λογοτέχνης Λιόκλαδο: κλαδί ελιάς Ραβδιστήρια, ελαιοραβδιστήρια: βέργες για το τρύγημα της ελιάς Ζαχαροπλάστης Λιομαζώχτρα: αυτή που μαζεύει ελιές Ντενεκέδες: δοχεία από λευκοσίδηρο Ιερέας Νοικοκυρές Ελαιώνας: τόπος κατάφυτος από ελιές Ελαιόδεντρο: το δέντρο της ελιάς Ζωγράφοι Γλύπτες Νομισματοκόπτες Χαράκτες Ελαιοπαραγωγός: αυτός που ασχολείται με την καλλιέργεια της ελιάς Σουρομαδώ: ραβδίζω τις ελιές Νταμετζάνες: υαλοδοχεία Χαμολογώ (χαμολόι): μαζεύω από τη γη τις ελιές Χαμάδες: οι πεσμένες ελιές Δονητές: ηλεκτροκίνητες βέργες, ράβδοι. Ελαιοφυτεία: ελαιώνας Καλάθια: για το μάζεμα της ελιάς Σαπωνοποιοί: οι παρασκευαστές σαπουνιού. Ελαιουργείο: εργοστάσιο επεξεργασίας και παραγωγής λαδιού. Γεθσημανή: τόπος ελαιώνων Αρύβαλλος: αγγεία λαδιού των αθλητών. Ελαιοπυρήνας: το κουκούτσι της ελιάς Αμφορείς: αρχαία αγγεία αποθηκευτικά λαδιού. Η δρύππα: πολύ ώριμος καρπός Αμφορείς: οξυπύθμενα αγγεία, αποθηκευτικά λαδιού Θρούμπα> δρυπεπής: ώριμη ελιά Λαδόπανο: το πανί της βαπτίσεως Ελαιοκόμος: αυτός που ασχολείται με την επιστημονική καλλιέργεια της ελιάς. Έλαιον χριστόν: το του χρίσματος Χρίω: 1) χρίω με το ιερό χρίσμα σε ένδειξη καθιερώσεως. Χρίω: 2) αλείφω με ευωδιαστό λάδι. Χριστός: αυτό που μπορεί κάποιος να αλείψει σε κάποιον. Στλεγγίδα: εργαλείο απόξυσης του λαδιού από τα σώματα των αθλητών. Ελαιόκαρπος: ο καρπός της ελιάς. Δρύπη: καρπός που έχει σαρκώδες περικάρπιο και σκληρό ενδοκάρπιο (πυρήνα, κουκούτσι). Κότινος: στεφάνι αγριελιάς. Άρμεγμα: το μάζεμα τις ελιάς με τα χέρια. Χτένισμα: τρόπος συλλογής της ελιάς με την τέμπλα, είδος χτενιού. 32

33 Δίχτυ: για το μάζεμα της ελιάς. Αγγειοπλάστες. Κατσίγαρος: τα απόνερα, τα κατακάθια της επεξεργασίας της ελιάς. Κατακάθια /απόνερα: ρευστό υπόλειμμα από την επεξεργασία της ελιάς. Μούργα> αρχ. αμόργη: Κατακάθι λαδιού. Μεταφορείς: εργάτες. Γεθσημανή: χωράφι του ευαγ. Ιωάννη με ελιές. Πυρήνας: το στέρεο υπόλειμμα της επεξεργασίας της ελιάς, χρησιμοποιείτε ως καύσιμη ύλη, ως διατροφή των ζώων ή για παραγωγή του πυρηνέλαιου.. Έμποροι Ναυτικοί Έκθλιψη: το στύψιμο, ξεζούμισμα. Χριστός,-ή,-όν: ρηματικό επίθετο του χρίω 1) αυτό που μπορεί κάποιος να αλείψει σε κάποιον ή να χρίσει, χρησιμεύοντας ως αλοιφή ή μύροέλαιον χριστόν 2) επί προσώπων ο κεχρισμένος, χρισθείς, εξου και ο Χριστός= ο υπό θεού κεχρισμένος Σωτήρ. Αυτός που καθιερώθηκε και αναγνωρίσθηκε επίσημα Μακέτα του Ελαιώνα της Μάκρης Ελαιογραφία του ελαιώνα της Μάκρης 33

34 34

35 ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ -Βρες τι συμβόλιζαν και συμβολίζουν τα κλαδιά ή το λάδι της ελιάς συμπλήρωσε τα κενά με το καταλληλότερο Ο.Σ. του πλαισίου: Ικεσίας, φωτισμού/εξορκισμού/κάθαρσης, προσευχής/μνήμης, ελπίδας/ανανέωσης, νίκης, ευφορίας/ευκαρπίας, ειρήνης/ανακωχής Α) Στην Παλαιά Διαθήκη μετά τον κατακλυσμό η ελιά σύμβολο /. Β) Στην αρχαία εποχή για τον κατατρεγμένο η ελιά σύμβολο. Γ) Για το νικητή το στεφάνι ελιάς σύμβολο /. Δ) Στα χέρια του αγγελιαφόρου η ελιά σύμβολο /. Ε) Για τους Χριστιανούς το επορκιστό λάδι σύμβολο / /. ΣΤ) Στην περίοδο της ειρήνης η ελιά σύμβολο /. Ζ) Το άναμμα του καντηλιού σύμβολο /. ΑΚΡΟΣΤΙΧΙΔΕΣ Ε Κριτής των Ολυμπιακών αγώνων στην αρχαιότητα Λ Εργαλείο ελαιοκαλλιεργητών Ι _ Χώρα της Μεσογείου που παράγει λάδι Α Περίφημες ελιές έχει η (αντίστροφα) Λ Το μάζεμα των ελιών Α Η ελιά καρπίζει και σε μέρη Δ _ Μας βοηθούν στο μάζεμα της ελιάς Ι _ Στον κήπο των Ελαιών προσευχήθηκε ο 35

36 Ξέρετε... -Από πού, πότε και πού έφτασε η ελιά στις περιοχές της λεκάνης της Μεσογείου; Ποιο δρόμο ακολούθησε η εξάπλωση της ελιάς στο πέρασμα του χρόνου δεν είναι σε θέση να πει κανείς με βεβαιότητα πρόσφατες αρχαιολογικές έρευνες στη Σαντορίνη και στη Νίσυρο έφεραν στο φως απολιθωμένα φύλλα ελιάς, τα οποία σύμφωνα με τις σύγχρονες μεθόδους χρονολόγησης φαίνεται, να είναι ηλικίας ετών. Στη Δυτική Πελοπόννησο εντοπίστηκαν δείγματα γύρης, ελιάς που χρονολογούνται από τον 20 ο αιώνα και στον Έβρο, στη Μεσημβρία χρονολογείται με ραδιενεργό άνθρακα δέντρο ελιάς, στον ίδιο αιώνα. -Πότε και από ποιους μεταφέρθηκε α καλλιέργεια της ελιάς στη Δύση (Ιταλία, Γαλλία, Ισπανία); Η ελαιοβριθής Μεσόγειος! Το δέντρο αυτοφυές στο μεσογειακό χώρο, φαίνεται πως υπάρχει τώρα και πολλές χιλιάδες χρόνια ευρήματα από την Προβηγκία και χώρες της Βόρειας Αφρικής μαρτυρούν τη διασπορά τις εξάπλωσης του δέντρου. Φαίνεται ότι οι Έλληνες άποικοι μετέφεραν όχι μόνον τους θεούς και τη λατρεία της μητρόπολης, αλλά και το δέντρο της ελιάς και τις ελαιοκομικές γνώσεις τους. Η εξάπλωσή τους αποδίδεται και στους Φοίνικες και τους Έλληνες εμπόρους που διέσχιζαν τους θαλάσσιους δρόμους από την εποχή του χαλκού. Στη συνέχεια συνέβαλαν και οι Ρωμαίοι. -Σε ποιες περιοχές του Έβρου καλλιεργείται η ελιά; Καλλιεργείται στη: Χηλή, Μάκρη, Δίκελλα και στη Μεσημβρία. Ελαιώνας στα Δίκελλα 36

37 -Αν βγάζει καλό ελαιόλαδο η περιοχή μας; Λέγεται ότι είναι ένα από τα πιο παχιά λάδια και ένα από τα καλύτερα. -Πότε παίρνουμε φρέσκο ελαιόλαδο στην περιοχή μας; -Το μάζεμα της ελιάς ξεκινά αρχές Νοεμβρίου μέχρι τα τέλη Δεκεμβρίου όταν η χρονιά είναι καλή το ελαιοτριβείο δουλεύει και μέχρι τον Ιανουάριο επομένως το φρέσκο λάδι μας διατίθεται ήδη από το Νοέμβρη-Δεκέμβρη. «Ξεφόρτωσέ την ελιά να σου φορτώση λάδι». Στον ελαιώνα των Δικάλλων. -Από ποια ηλικία το δέντρο της ελιάς παράγει ελιές και πόσο η ηλικία του επηρεάζει την ποσότητα και ποιότητα του λαδιού; Δεν παράγει καρπό τα πρώτα 5-8 χρόνια και δεν αναπτύσσεται πλήρως μέχρι τα 20 χρόνια. Ωριμάζει και φθάνει στην πλήρη απόδοση καρπού ανάμεσα στα 35 με 150 χρόνια και παράγει καρπό αδιάκοπα κάθε δυο χρόνια. -Εάν έχει αυξηθεί ή μειωθεί στην περιοχή της Αλεξανδρούπολης η καλλιέργεια της ελιάς την τελευταία δεκαετία και επομένως η παραγωγή ελαιόλαδου; Ναι, έχει αυξηθεί. Σήμερα έχουμε ελαιόδεντρα στον Έβρο. Στην Ελλάδα το είχαμε ελαιόδεντρα, τώρα υπολογίζονται στα ελαιόδεντρα και αγριελιές. Υπολογίζεται ότι υπάρχουν ελιές σε όλο τον κόσμο από τις οποίες το 93% στις μεσογειακές χώρες. -Σε πόσα λίτρα λαδιού ανέρχεται ετησίως η παραγωγή στην περιοχή μας; Ανέρχεται σε λίτρα λαδιού. Ενώ η ετήσια παραγωγή στη χώρα μας ανέρχεται σε τόνους ετησίως. 37

38 Τα λιόπανα στρώθηκαν Τα κορίτσια «αρμέγουν» -Πόσα ελαιοτριβεία διαθέτει η περιοχή μας και ποια τα ονόματά τους; Στην περιοχή μας έχουμε τρία ελαιοτριβεία: Κύκλωπας, Αλέξανδρος και ένα δημοτικό ελαιοτριβείο στη Μάκρη. Έχουμε ελαιοτριβεία στην Ελλάδα. -Πόσα κιλά ελιές χρειάζονται για ένα λίτρο λάδι; Χρειάζονται 3,5 και μέχρι 7 κιλά για ένα λίτρο λάδι, όταν ο καιρός είναι βροχερός. Τα κορίτσια σουρομαδούν 38

39 -Πόσες θερμίδες έχει 1 λίτρο ελαιόλαδου; Ένα λίτρο ελαιόλαδου έχει θερμίδες, 100 γραμμάρια, περίπου 900 θερμίδες και μία κουταλιά ελαιόλαδου δίνει 120 θερμίδες και 14 γραμμάρια λίπους. -Ποιες βιταμίνες περιέχει; Το ελαιόλαδο περιέχει την Α ή αντιξηροφθαλμίνη, την C ή αντισκορβουτική, την Δ ή αντιρραχητική, την Β ή αντινευρωτική και τη Ε ή αναπαραγωγική. Επίσης στο ελαιόλαδο υπάρχει μεγάλη ποσότητα λιποειδών, άλατα (φώσφορος, θείο, ασβέστιο, κάλλιο, σίδηρος και μαγγάνιο.) Είναι δηλαδή ένα σύγχρονο ελιξήριο ζωής. -Ποια πρέπει να είναι η οξύτητα του λαδιού για να είναι η ποιότητά του άριστη; Του έξτρα παρθένου με οξύτητα κάτω του 1% μέχρι 0,8% του παρθένου με οξύτητα κάτω του 2% και του κοινού παρθένου με οξύτητα κάτω του 3,3% -Πόσο καιρό διατηρείται το λάδι; Διατηρείται από ένα μέχρι και ενάμιση χρόνο, εφόσον υπάρχουν καλές συνθήκες συντήρησης σκοτεινός και ξηρός χώρος σε γυάλινο δοχείο. -Πόσα λίτρα λαδιού καταναλώνει εβδομαδιαίως και ετησίως μια τετραμελής οικογένεια στην Αλεξανδρούπολη; Καταναλώνει εβδομαδιαίως περίπου 1 λίτρο λαδιού ετησίως λίτρα λάδι μία τετραμελής οικογένεια. (15-17 περίπου λίτρα κατακεφαλή ετησίως.) -Καλύπτονται οι ανάγκες των κατοίκων της περιοχής μας από την ντόπια παραγωγή; Πόσο λάδι παράγουμε; Εξάγουμε; Παράγουμε περίπου λίτρα το χρόνο. Δεν κάνουμε εξαγωγές. -Πόσες ελιές καταναλώνει ετησίως μια τετραμελής οικογένεια στην Αλεξανδρούπολη; Ποιες περιόδους αυξάνεται η κατανάλωσή της; 39

40 Μια τετραμελής οικογένεια καταναλώνει περίπου κιλά ετησίως. Η κατανάλωσή της αυξάνεται σε περιόδους νηστείας, το χειμώνα που συνοδεύουν τα αφεψήματα και τον Οκτώβρη-Νοέμβρη, μήνες ωρίμανσης και συγκομιδής της ελιάς στην περιοχή μας. -Πόσα είδη ελιάς γνωρίζετε; Ποιο είδος κατεξοχήν καλλιεργείται στον τόπο μας; Υπάρχουν 4 είδη ελιάς: οι επιτραπέζιες ή βρώσιμες, οι λαδολιές, οι διπλής ή μικτής χρήσης και οι αγριελιές. Αυτά τα είδη ελιάς χωρίζονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: την ψιλολιά και την χοντρολιά. Η οξύτητα του λαδιού από την ψιλολιά είναι από 0-1 βαθμο παράγεται από αυτήν έξτρα παρθένο ελαιόλαδο. Στον τόπο μας καλλιεργείται η ελιά της Μαρώνειας, η Μακρινή και η Σαμοθρακίτικη, έχει λεπτή φλούδα και είναι διπλής ή μικτής χρήσης, δηλαδή βρώσιμες και λαδολιές. Στην Ελλάδα με την εφαρμογή της ηλεκτροφοριτικής τεχνικής και τη μελέτη 16 ενζυμικών πολυμορφισμών κατέστη δυνατή η πλήρης διάκριση 27 καλλιεργούμενων ποικιλιών. -Πώς ξεχωρίζουμε το καλό λάδι; Το ξεχωρίζουμε από το άρωμα το χρώμα και τη χαμηλή οξύτητα (ως 0,8 βαθμούς.)στο εμπόριο να προσέχουμε τα στοιχεία που αναγράφονται στις ετικέτες των συσκευασιών. 40

41 -Γιατί τα ελαιόλαδα έχουν διαφορετικό χρώμα; Γιατί προέρχονται από διαφορετικούς τύπους ελαιόκαρπων. Το χρώμα του ελαιόλαδου πρέπει να κυμαίνεται ανάμεσα στο ανοιχτό χρυσοπράσινο και στο σκούρο πράσινο. -Αν είναι καλό στην υγεία μας; -Γιατί πικρίζει; Όταν είναι φρέσκο (αγουρέλαιο) έχει αρκετά πιο πικρή γεύση. -Πώς διατηρείται αναλλοίωτο; Πρέπει να διατηρείται σε μέρος σκοτεινό και δροσερό και να καταναλώνεται πριν από την ημερομηνία λήξης του. -Αν μπορεί να νοθευτεί; Μπορεί εύκολα να νοθευτεί με άλλα φυτικά έλαια.(ηλιέλαιο, φουντουκέλαιο κλπ) Το τυποποιημένο όμως ελαιόλαδο εκτίθεται σε εκτεταμένους αγορανομικούς ελέγχους. Ένα σύγχρονο ελιξήριο ζωής Οι έρευνες έχουν αποδείξει ότι το ελαιόλαδο συμβάλει στην πρόληψη και στην προστασία του οργανισμού από πολλές ασθένειες. Επίσης, επιβραδύνει τη γήρανση του οργανισμού, γιατί εμποδίζει την οξείδωση και τη δημιουργία ελεύθερων ριζών. Κύριο συστατικό της Κρητικής διατροφής (και γενικά της Ελληνικής και Μεσογειακής) που έχει γίνει παγκόσμια γνωστή ως «συνταγή της μακροβιότητας»είναι το λάδι. 41

42 Οι ευεργετικές ιδιότητες του οφείλονται όχι μόνο στη σύνθεσή του, αλλά και στην αναλογία των συστατικών του, το ελαιόλαδο περιέχει ελαϊκό οξύ (73%-80%), βιταμίνες Α,Ε,D,K, φαινολικές ενώσεις, στερόλες, φωσφολιπίδια, τερπενικές αλκοόλες και επιπλέον συστατικά τα οποία δίνουν στο λάδι άρωμα, γεύση και ισχυρές διατροφικές ιδιότητες. Οι φαινόλες αυξάνουν την αντίσταση στην οξείδωση, οι στερόλες, εμποδίζουν την απορρόφηση της χοληστερόλης από το έντερο, τα καροτένα βοηθούν στην ανάπτυξη του κυττάρου και ατμοποίηση και επιταχύνουν τη διαδικασία της επούλωσης, οι τερπενικές αλκοόλες βοηθούν την αποβολή της χοληστερόλης, τοκοφερόλες εμποδίζουν την αυτοοξείδωση και η Β καροτίνη είναι αντιοξειδωτική και απαραίτητη για την όραση. -Εάν υπάρχουν συμβουλές για να επιλέγουμε ελαιόλαδο βιολογικής καλλιέργειας; Ναι, θα πρέπει να αναζητάμε τα παρακάτω σήματα από τους Ελληνικούς Οργανισμούς ελέγχου και Πιστοποίησης Βιολογικών προϊόντων. Η αναφορά στην ετικέτα της φράσης «προϊόν Βιολογικής γεωργίας» σημαίνει ότι το προϊόν παράγεται 2 και παραπάνω χρόνια με τις αρχές της Βιολογικής γεωργίας, ενώ η ένδειξη «προϊόν Βιολογικής γεωργίας, σε μεταβατικό στάδιο» σημαίνει ότι το προϊόν παράγεται μόνο 1 ή 2 χρόνια σύμφωνα με τις αρχές της βιολογικής γεωργίας. Σήματα 42

43 Ηλικία Σε απόσταση 1.30 μέτρα από το έδαφος μετρούμε την περιφέρεια του κορμού στο δέντρο. Στη συνέχεια αντικαθιστώ την περιφέρεια με το μήκος που βρήκαμε στον παρακάτω τύπο και βρίσκω την ηλικία. Ηλικία= περιφέρεια χ 1.30 : 2,5 Έτσι τα παιδιά μετρώντας ελαιόδεντρα στην περιοχή Αμμουδιά,με τοπική ονομασία Ντεμίρ Αλή, βρήκαν ελιές ηλικίας 517,375,347 και 180 ετών. Ο ελαιώνας της περιοχής είναι από τους πιο παλιούς της Μεσογείου. Επίσης στην περιοχή της Μάκρης, στο κτήμα του κ. Αποστόλου υπάρχει ελιά ηλικίας 2000 ετών.η μέτρηση έγινε με την μέθοδο του ενεργού άνθρακα. 43

44 Βιβλιογραφία Ελαίας εγκώμιον. Ακαδημία Αθηνών κέντρο ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας Δημοσίευμα αριθμός 22. Η Χλωρίδα και η πανίδα του Ελαιώνα στη Ζάκυνθο. Κ.Π.Ε. Πιθακίας-Ζακύνθου, πανελλήνιο δίκτυο «ΕΛΙΑ» Ο ελαιώνας στο οικοσύστημα. Κ.Π.Ε. Ζακύνθου Ελιά-λάδι. Ελιά, το δώρο των θεών. Κ.Π.Ε. Στυλίδας Έλαιον το σεπτόν. Η καθημερινή Επτά ημέρες, Κυριακή Περιοδικό Γεωργία-Κτηνοτροφία τεύχος και τεύχος Νοκολέτα Φαντερσμίνσεν-Γεωπόνος, Βιολογικών Προϊόντων Παρθένο ελαιόλαδο και καταναλωτής, Έφη Χριστοπούλου, εισήγηση Μεγάλη Εγκυκλοπέδια Γιοβάνη έκδοση Ελαιοτριβείο Κύκλωπας, Αλεξανδρούπολη. Πανίδα χλωρίδα του ελαιώνα στη Θράκη Γεώργιος Ρουμελιώτης, Τεχνολόγος Γεωπόνος. Ο πολιτισμός της ελιάς. Το Ελαιόλαδο Νίκος & Μαρία Ψιλάκη, Ηλίας Καστανάς. Φυτοπροστασία χωρίς χημικά φυτοφάρμακα. Γαβριήλ Πανάγος Εκδόσεις Καλλιεργητής Η ελιά η τρελή η ιερή.ανθολογίες Ελληνικής Ποίησης Η ελιά στην Ελλάδα. Δ. Ταλιάνης, Π. Θεοδωρίδης 44

45 45

46 Έργα της ομάδας 46

47 47

48 48

49 Σε έναν ελαιώνα δεν υπάρχουν μόνο τα ελαιόδεντρα. Ένα σύνολο φυτικών και ζωικών οργανισμών, μικρών και μεγάλων, υπάρχουν και συμβιώνουν μέσα σ αυτόν ή τον επισκέπτονται μέρα και νύχτα διατηρώντας μια σχέση αλληλεξάρτησης. Φυτά, έντομα, ερπετά, πουλιά αλλά και μικρά θηλαστικά, ζουν και αναπνέουν, αντλούν θρεπτικά στοιχεία και φωτοσυνθέτουν, κυνηγούν και κυνηγιούνται, τρέφονται και αποτελούν τροφή για άλλα, έλκουν το άλλο φύλο και αναπαράγονται. Όλα αυτά μαζί αποτελούν τον μικρόκοσμο του ελαιώνα 49

50 Φυτά Διάφορα είδη φυτών συνθέτουν τη χλωρίδα του ελαιώνα, έχοντας το κάθε ένα από αυτά τον δικό του ρόλο μέσα στη βιοκοινότητα: Κάποια λειτουργούν ανταγωνιστικά μεταξύ τους καθώς προσπαθούν να εξασφαλίσουν νερό και τροφή, ακόμη και χώρο για τον εαυτό τους, σε βάρος αυτών που βρίσκονται δίπλα τους. Κάποια φυτρώνουν μόνο σε συγκεκριμένο εδαφικό περιβάλλον (π.χ. όξινο ή αργιλώδες) και αποτελούν δείκτη της ποιότητας του εδάφους. Μερικά εκκρίνουν στο έδαφος ουσίες τοξικές για την ανάπτυξη άλλων φυτών ή απλά τις έχουν στα κύτταρά τους, προκαλώντας διαταραχές ή ακόμα και δηλητηρίαση στους οργανισμούς-καταναλωτές. Άλλα είναι ξενιστές μυκήτων ή εντόμων τα οποία μπορεί να έχουν εχθρική ή ωφέλιμη επίδραση σε άλλους φυτικούς και ζωικούς οργανισμούς. Αρκετά από αυτά έχουν διάφορους τρόπους άμυνας απέναντι στους εχθρούς τους, ενώ όλα μαζί προστατεύουν το έδαφος από διάβρωση και το εμπλουτίζουν με θρεπτικά στοιχεία. 50

51 51

52 52

53 53

54 54

Μια ποιήτρια την ονόμασε «θυγατέρα του ήλιου»

Μια ποιήτρια την ονόμασε «θυγατέρα του ήλιου» Τάξη Γ Μάστορα Έλλη Η ελιά είναι ένα δέντρο που ζει πάρα πολλά χρόνια, είναι δηλ. αιωνόβια. Αγαπάει τον ήλιο και τη ζέστη, γι αυτό φυτρώνει σε χώρες που έχουν γλυκό κλίμα, όπως η Ελλάδα, η Ιταλία, η Ισπανία.

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο. από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης

Ελαιόλαδο. από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης Ελαιόλαδο από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης Γιατί Ελαιόλαδο και γιατί από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης; Δεν υποβαθμίζει: - το περιβάλλον και τους φυσικούς πόρους - τη βιολογική αξία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ

Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ Οι ελιές και το ελαιόλαδο αποτελούν βασικό στοιχείο της διατροφής των Ελλήνων από την αρχαιότητα ακόμη. Επίσης αποτελούν ουσιαστικό μέρος της Μεσογειακής δίαιτας για την οποία τόσο

Διαβάστε περισσότερα

''Ρωτώ για να μαθαίνω''

''Ρωτώ για να μαθαίνω'' ''Ρωτώ για να μαθαίνω'' Τι είναι η ελιά; Η ελιά είναι ένα δέντρο. Πόσα χρόνια ζει; Ζει πάρα πολλά χρόνια (αιώνες ). Είναι δέντρο αι-ω-νό-βι-ο. Πού ζει; Ζει σε χώρες που έχουν γλυκό, μεσογειακό κλίμα όπως

Διαβάστε περισσότερα

Διακρίνονται σε: λίπη (είναι στερεά σε συνήθεις θερμοκρασίες) έλαια (είναι υγρά)

Διακρίνονται σε: λίπη (είναι στερεά σε συνήθεις θερμοκρασίες) έλαια (είναι υγρά) ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ & ΔΙΑΤΡΟΦΗ Λίπη και έλαια: Βασική κατηγορία θρεπτικών υλών που αποτελούν σημαντική πηγή ενέργειας. Είναι ενώσεις που προκύπτουν από την αντίδραση οργανικών οξέων με γλυκερίνη και λέγονται γλυκερίδια

Διαβάστε περισσότερα

Λευκωσία, 6/5/2014. Γιώργος Οικονόμου Γ. Διευθυντής ΣΕΒΙΤΕΛ

Λευκωσία, 6/5/2014. Γιώργος Οικονόμου Γ. Διευθυντής ΣΕΒΙΤΕΛ Λευκωσία, 6/5/2014 Γιώργος Οικονόμου Γ. Διευθυντής ΣΕΒΙΤΕΛ Η ιστορία της ελιάς, η καλλιέργειά της, ο καρπός & ο χυμός της το ελαιόλαδο, συνδέθηκαν άρρηκτα με τους λαούς της Μεσογείου. Η ελιά αγαπάει τη

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Επιμέλεια, παρουσίαση : Παντελάκη Μαργαρίτα (ΠΕ08, καλλιτεχνικών μαθημάτων, 3ο Δημοτικό Σχολείο Σερρών ) Δευτέρα, 12 Νοεμβρίου 12 Τι σχέση μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

Ελιά: Μια διαθεματική προσέγγιση

Ελιά: Μια διαθεματική προσέγγιση Ελιά: Μια διαθεματική προσέγγιση Έκδοση του Νηπιαγωγείου Χαρακοπιού Επιμέλεια: Παναγούλα Δαβέρου 2008 Ελιά και συγκομιδή Λιομάζωμα, Θεόφιλος. Από τα τέλη Νοεμβρίου πραγματοποιείται η συγκομιδή του ελαιοκάρπου.

Διαβάστε περισσότερα

Ο τρόπος αυτός διατροφής κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος τα τελευταία χρόνια, καθώς πλήθος μελετών δείχνουν ότι οι κάτοικοι Μεσογειακών περιοχών

Ο τρόπος αυτός διατροφής κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος τα τελευταία χρόνια, καθώς πλήθος μελετών δείχνουν ότι οι κάτοικοι Μεσογειακών περιοχών ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΤΣΙΑΤΤΑΛΑΣ Η Παραδοσιακή Μεσογειακή Διατροφή, ύστερα από μελέτες και στη χώρα μας και αλλού, έχει αποδειχτεί η πιο υγιεινή διατροφή. Η Μεσογειακή διατροφή χαρακτηρίζεται από τις διατροφικές συνήθειες

Διαβάστε περισσότερα

4o Γυμνάσιο Πύργου Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα 2014-201 «Mας βγήκε το λάδι!»

4o Γυμνάσιο Πύργου Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα 2014-201 «Mας βγήκε το λάδι!» 4o Γυμνάσιο Πύργου Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα 2014-201 «Mας βγήκε το λάδι!» Το πρόγραμμά μας είναι ενταγμένο στο Εθνικό Θεματικό Δίκτυο «Τα τοπικά προϊόντα σε μια κοινωνία αειφορίας», που συντονίζει το Κ.Π.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Μάρτιος 2014 ΜΟΝΟ ΓΙΑ 1 15 ΜΑΡΤΙΟΥ

Μάρτιος 2014 ΜΟΝΟ ΓΙΑ 1 15 ΜΑΡΤΙΟΥ Μάρτιος 2014 Αγαπητοί φίλοι, όσο κι αν φαίνεται ότι πέρασε ο χειμώνας, ο μήνας που ξεκινάει είναι ορισμένες φορές αρκετά επικίνδυνος. Η αλλαγή του καιρού αλλά και οι έντονες εναλλαγές της Θερμοκρασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ Το ακτινίδιο είναι θάμνος με άνθη χρώματος λευκού. Τα φύλλα του έχουν ωοειδές σχήμα και στο κάτω μέρος τους έχουν χνούδι. Ο καρπός του είναι εδώδιμος, με γλυκόξινη γεύση. Το εξωτερικό

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Ξεκινώντας την εργασία θα θέλαμε να παραθέσουμε το παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΟΜΟΡΦΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ

ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΟΜΟΡΦΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΟΜΟΡΦΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΜΑΛΛΙΑ: Αν τα μαλλιά μας είναι λιπαρά, τα πλένουμε με δυο κρόκους αυγού και ξεπλένουμε με χαμομήλι. Μια καλή και θρεπτική μάσκα μαλλιών. Ανακατεύουμε δυο κουταλιές της

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την E-GEOPONOI.GR Πέμπτη, 07 Αύγουστος 2008 11:30 - Τελευταία Ενημέρωση Σάββατο, 14 Νοέμβριος 2009 14:34

Συντάχθηκε απο τον/την E-GEOPONOI.GR Πέμπτη, 07 Αύγουστος 2008 11:30 - Τελευταία Ενημέρωση Σάββατο, 14 Νοέμβριος 2009 14:34 Φυσικά λιπάσματα Τα κύρια θρεπτικά συστατικά των φυτών Τρεις είναι οι θρεπτικές ουσίες που απαιτούνται από τα φυτά σε πολύ μεγαλύτερες ποσότητες από τα άλλα στοιχεία. Είναι το άζωτο(n), ο φώσφορος(p) και

Διαβάστε περισσότερα

3ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΘΕΜΑ: Ο ελαιώνας ως οικοσύστημα: φυτά, πτηνά, θηλαστικά

3ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΘΕΜΑ: Ο ελαιώνας ως οικοσύστημα: φυτά, πτηνά, θηλαστικά 3ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΘΕΜΑ: Ο ελαιώνας ως οικοσύστημα: φυτά, πτηνά, θηλαστικά Στάδια Προγράμματος Καθορισμός Θέματος Ομάδων εργασίας Συλλογή υλικού σχετικού με το

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011-2012 «ΤΡΕΦΟΜΑΙ ΣΩΣΤΑ, ΜΕΓΑΛΩΝΩ ΣΩΣΤΑ»

ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011-2012 «ΤΡΕΦΟΜΑΙ ΣΩΣΤΑ, ΜΕΓΑΛΩΝΩ ΣΩΣΤΑ» ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011-2012 «ΤΡΕΦΟΜΑΙ ΣΩΣΤΑ, ΜΕΓΑΛΩΝΩ ΣΩΣΤΑ» Κατασκευή : Καρανάτσιου Κυριακή Κατά το τρέχον σχολικό έτος, οι μαθητές της Β τάξης του σχολείου μας, στα πλαίσια της υλοποίησης προγραμμάτων σχολικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ 1ου Γυμνασίου ΧΑΛΚΗΔΟΝΑΣ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ 1ου Γυμνασίου ΧΑΛΚΗΔΟΝΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ 1ου Γυμνασίου ΧΑΛΚΗΔΟΝΑΣ Στην περιβαλλοντική ομάδα συμμετέχουν Οι μαθητές Αθανασιάδου Κωνσταντίνα Βασιλικός Δημήτρης Γεωργάκης Θοδωρής Γιαννακίδης Γ. Γιάννης Γιαννακίδης Χ. Γιάννης

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο και Καταναλωτής

Ελαιόλαδο και Καταναλωτής Ελαιόλαδο και Καταναλωτής ΕΘΙΑΓΕ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΛΙΑΣ ΚΑΙ ΥΠΟΤΡΟΠΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΧΑΝΙΩΝ INTERNATIONAL OLIVE COUNCIL ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΧΑΝΙΩΝ PREFECTURE OF CHANIA Το ελαιόλαδο είναι ένας φυσικός χυμός που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17 3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις................ 7 Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου.............. 17 Μαθαίνω να µεγαλώνω τις προτάσεις µου............... 25 Μαθαίνω να γράφω

Διαβάστε περισσότερα

2. Επέλεξε τα μέσα (ποτιστικό, σύγχρονα εργαλεία)

2. Επέλεξε τα μέσα (ποτιστικό, σύγχρονα εργαλεία) Πριν ξεκινήσεις 1. Επέλεξε το χώρο (νερό, καλό έδαφος) 2. Επέλεξε τα μέσα (ποτιστικό, σύγχρονα εργαλεία) 3. Ξέχασε κατ αρχήν ευαίσθητα και σπάνια φυτά. Πρώτα περπάτα σε γνωστά μονοπάτια και σ αυτό που

Διαβάστε περισσότερα

Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ

Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ Οι κύριες αλλοιώσεις του ελαιολάδου είναι : Η υδρόλυση Η οξείδωση Η υδρόλυση συμβαίνει κυρίως στο χρόνο πριν από την παραλαβή του ελαιολάδου

Διαβάστε περισσότερα

Συγγραφέας: Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΜΑΘΑΙΝΩ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Συγγραφέας: Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΜΑΘΑΙΝΩ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Συγγραφέας: Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΜΑΘΑΙΝΩ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ 1 ΠΡΩΙΝΟ Ξυπνάω το πρωί και είμαι κουρασμένος και ούτε στο σχολείο είμαι συγκεντρωμένος. O φίλος μου ο Γιάννης που

Διαβάστε περισσότερα

Συγγραφέας: Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΜΑΘΑΙΝΩ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Συγγραφέας: Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΜΑΘΑΙΝΩ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Συγγραφέας: Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΜΑΘΑΙΝΩ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Η ΠΥΡΑΜΙΔΑ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος www.panosplatritis.com Η ΠΥΡΑΜΙΔΑ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Οι Έλληνες ανέκαθεν ήταν στενά δεμένοι με τον κόσμο των μελισσών. Ο πρώτος που ασχολήθηκε επιστημονικά με αυτές 300 χρόνια π.χ., ήταν ο Αριστοτέλης. Την εποχή εκείνη, ο

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες»

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες» ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ινστιτούτο ασικών Ερευνών (Βασιλικά, Λουτρά Θέρµης) ρ. Ιωάννης Σπανός Τακτικός Ερευνητής «Κρανιά: Μία νέα καλλιέργεια µε πολύτιµες ιδιότητες» Λαµία, 16Μαϊου 2012 Τοποθέτηση

Διαβάστε περισσότερα

Φυτοπροστασία της Ελιάς. ΗΛΙΑΣ Κ. ΡΟΥΜΠΟΣ ΓΕΩΠΟΝΟΣ MSc

Φυτοπροστασία της Ελιάς. ΗΛΙΑΣ Κ. ΡΟΥΜΠΟΣ ΓΕΩΠΟΝΟΣ MSc Φυτοπροστασία της Ελιάς ΗΛΙΑΣ Κ. ΡΟΥΜΠΟΣ ΓΕΩΠΟΝΟΣ MSc Η ασθένεια του κυκλοκόνιου Γνωστή και ως μαύρισμα ή μουτζούρωμα ευρύτατα διαδεδομένη ασθένεια Συμπτώματα: Καφέ - Σταχτί κηλίδες στα φύλλα Φυλλόπτωση

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρώσετε τα παρακάτω κείμενα με τις λέξεις που σας δίνονται στην παρένθεση

Να συμπληρώσετε τα παρακάτω κείμενα με τις λέξεις που σας δίνονται στην παρένθεση ΠΗΓΕΣ 1 2 Φύλλο εργασίας:1 Να συμπληρώσετε τα παρακάτω κείμενα με τις λέξεις που σας δίνονται στην παρένθεση 1) Ο Ηρακλής πρώτος, κατά την παράδοση, έφερε την -- -- -- -- -- -- -- -- στο χώρο της Ολυμπίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙ & ΓΛΩΣΣΑ. Προφορική επικοινωνία

ΠΑΙΔΙ & ΓΛΩΣΣΑ. Προφορική επικοινωνία Η ελιά ένα κομμάτι από τους πολιτισμούς που αναπτύχθηκαν στη Μεσόγειο, παγκόσμιο σύμβολο ειρήνης και φιλίας των λαών μας συντροφεύει, μας θρέφει, μας διδάσκει μας ευεργετεί! Στους χονδρούς ροζιασμένους

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΕΙΝΑΙ OΜΩΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ; Οι άνθρωποι όπως όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί έχουν ανάγκη από τροφή και νερό, για να μεγαλώσουν σωστά.

ΤΙ ΕΙΝΑΙ OΜΩΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ; Οι άνθρωποι όπως όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί έχουν ανάγκη από τροφή και νερό, για να μεγαλώσουν σωστά. ΔΙΑΤΡΟΦΗ Γ 2 ΤΙ ΕΙΝΑΙ OΜΩΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ; Οι άνθρωποι όπως όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί έχουν ανάγκη από τροφή και νερό, για να μεγαλώσουν σωστά. λάδι Στη διατροφή εμπλέκονται οι γονείς, τα παιδιά, οι μάγειροι

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά

Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΟΣΠΡΙΑ-ΠΟΛΥΕΤΕΙΣ ΘΑΜΝΩΔΕΙΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ-ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΦΥΤΆ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑ Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά Κατερίνα Μ. Κουκ ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, ΕΘΙΑΓΕ 1 Σκοπός της ομιλίας να περιγράψω

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΕΛΙΑΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ. ΙΩΑΚΕΙΜ ΜΟΥΤΑΦΗ Γεωπόνου Δ/νση Αγροτικής Οικονομίας & Κτηνιατρικής ΠΕ Χαλκιδικής

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΕΛΙΑΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ. ΙΩΑΚΕΙΜ ΜΟΥΤΑΦΗ Γεωπόνου Δ/νση Αγροτικής Οικονομίας & Κτηνιατρικής ΠΕ Χαλκιδικής ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΕΛΙΑΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ ΙΩΑΚΕΙΜ ΜΟΥΤΑΦΗ Γεωπόνου Δ/νση Αγροτικής Οικονομίας & Κτηνιατρικής ΠΕ Χαλκιδικής Οδεσμόςτηςελιάςμετη Χαλκιδική ξεκίνησε στα βάθη των αιώνων αποδείξεις για

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΗΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Σχολική χρονιά 2012-13 ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑΣ 3, 16451

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα

Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Μ. Ρούμπου 1, Β. Κυλίκογλου 2, N. Müeller 2 & Ν. Καλογερόπουλος 1 1 Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Επιστήμης Διατολογίας-Διατροφής, Αθήνα 2 Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. Δημόκριτος,Τομέας

Διαβάστε περισσότερα

Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα. Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών

Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα. Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Η ελιά στη σύγχρονη εποχή Η Ελαιοκαλλιέργεια στην σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Αρωματικά Φυτά Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Η προσθήκη του κατάλληλου βοτάνου μπορεί να κάνει πιο γευστικό και πιο ελκυστικό κάποιο φαγητό. Η γεύση, όμως, είναι ζήτημα προσωπικής προτίμησης και υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΡΑΣΙ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Α ΤΑΞΗ ΓΕΛ ΣΕΡΒΙΩΝ ΣΧ. ΕΤΟΣ 2014-2015

ΤΟ ΚΡΑΣΙ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Α ΤΑΞΗ ΓΕΛ ΣΕΡΒΙΩΝ ΣΧ. ΕΤΟΣ 2014-2015 ΤΟ ΚΡΑΣΙ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Α ΤΑΞΗ ΓΕΛ ΣΕΡΒΙΩΝ ΣΧ. ΕΤΟΣ 2014-2015 ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η καταγραφή και ανάδειξη των τοπικών προϊόντων Η μελέτη παραγωγής, συντήρησης, μεταποίησης, τυποποίησης, διακίνησης

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012

Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές Δήμητρα Προφήτου-Αθανασιάδου Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 1.Σημερινή κατάσταση 2.Βασικές

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΡΗΤΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Η Κρήτη έχει μια από τις αρχαιότερες και πιο εύγευστες γαστριμαργικές παραδόσεις στον κόσμο, μια παράδοση γεύσεων, αρωμάτων, υλικών και τεχνοτροπιών που ξεκινά

Διαβάστε περισσότερα

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Σχολική χρονιά 2013-2014 αγρινό: Είναι το μεγαλύτερο χερσαίο θηλαστικό και ενδημικό είδος στην Κύπρο. Χαρακτηρίζεται ως ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της πανίδας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΕΓΓΟΝΟΣ: Παππού, γιατί προτιμάς να βάζεις κανέλα και όχι κύμινο στα σουτζουκάκια; ΠΑΠΠΟΥΣ: Το κύμινο είναι κομματάκι δυνατό. Κάνει τους ανθρώπους να κλείνονται

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικός κήπος Πρακτικές βιολογικής γεωργίας

Σχολικός κήπος Πρακτικές βιολογικής γεωργίας Σχολικός κήπος Πρακτικές βιολογικής γεωργίας Μιχαηλίδου Ειρήνη ΚΠΕ Λαυρίου ΜΟΡΦΕΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ Συμβατική γεωργία Ολοκληρωμένη γεωργία (διαχείριση) Παραδοσιακή γεωργία Φυσική γεωργία Αειφόρος γεωργία Οικολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΗ: Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον. Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ.

ΜΕΛΗ: Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον. Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ. ΜΕΛΗ: Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ. Παρασκευόπουλο Ιστορικό Πλαίσιο: - Πρωτοεμφανίστηκε πριν από 5.000 χρόνια στην Αφρική.

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μιλή. Λειτουργός Γεωργίας Α Τμήμα Γεωργίας

Ελένη Μιλή. Λειτουργός Γεωργίας Α Τμήμα Γεωργίας Ελένη Μιλή Λειτουργός Γεωργίας Α Τμήμα Γεωργίας To ελαιόδεντρο Η ελιά και τα προϊόντα της στην Κύπρο Olea europea, Oleaceae Αειθαλές, υποτροπικό. Σχήμα και μέγεθος σε δέντρο ή θάμνο Υπεραιωνόβιο Ριζικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ

ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2014 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ Αριθμός ομάδας: Ονόματα διαγωνιζομένων: Στοιχεία Διαγωνιζόμενων 1) 2) 3) Σχολείο: Όνομα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες

Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες Είναι άνοιξη και, όπως και πέρυσι, ο Τόμπυ επισκέπτεται τον θείο του στο αγρόκτημα. «Επιτέλους, έχω διακοπές!» φωνάζει ο Τόμπυ. Ανυπομονεί να ξαναδεί την αγαπημένη του αγελάδα,

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης. Στάλες. Ποίηση

Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης. Στάλες. Ποίηση Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης Στάλες Ποίηση ΣΤΑΛΕΣ Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης Διορθώσεις: Χαρά Μακρίδη Επιμέλεια: Κωνσταντίνος Ι. Κορίδης Σελιδοποίηση: Ζωή Ιωακειμίδου Σχέδιο βιβλίου: Λαμπρινή Βασιλείου-Γεώργα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Αρσάκειο Γενικό Λύκειο Ψυχικού Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Σχολικό έτος: 2013-2014 Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Αλεύρι,Σιτάρι,Ψωμί».

Θέμα: «Αλεύρι,Σιτάρι,Ψωμί». Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Θέμα: «Αλεύρι,Σιτάρι,Ψωμί». Ολοήμερο Νηπιαγωγείο Μ. Μηλιάς Σχ. Έτος: 2006 2007 Υπεύθυνες προγράμματος: Τζιάτζιου Χριστίνα Βασιλειάδου Γεωργία 1 Στέφος Γιώργος Κουτλουμπάσης

Διαβάστε περισσότερα

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Ο Μικρός Πρίγκιπας έφτασε στη γη. Εκεί είδε μπροστά του την αλεπού. - Καλημέρα, - Καλημέρα, απάντησε ο μικρός πρίγκιπας, ενώ έψαχνε να βρει από πού ακουγόταν η

Διαβάστε περισσότερα

Τάξη: Γ. Τμήμα: 2ο. Υπεύθυνη τμήματος : ΑΝΕΣΤΗ ΑΣΗΜΙΝΑ. Εκθέσεις μαθητών.. ΜΑΘΗΤΗΣ: ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ.

Τάξη: Γ. Τμήμα: 2ο. Υπεύθυνη τμήματος : ΑΝΕΣΤΗ ΑΣΗΜΙΝΑ. Εκθέσεις μαθητών.. ΜΑΘΗΤΗΣ: ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ. Τάξη: Γ Τμήμα: 2ο Υπεύθυνη τμήματος : ΑΝΕΣΤΗ ΑΣΗΜΙΝΑ. Εκθέσεις μαθητών.. ΜΑΘΗΤΗΣ: ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ. Θέμα :Τι θέλω να αλλάξει στον κόσμο το 2011. Το έτος 2010 έγιναν πολλές καταστροφές στον κόσμο.

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας Η διατροφή σημαντικός παράγοντας υγείας!! ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΛΗΡΟΝΟ ΜΙΚΟΤΗΤΑ ΥΓΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΥΓΕΙΝΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Ποιά είναι η

Διαβάστε περισσότερα

Ελιά. Η ελιά ή ελαιόδεντρο ή λιόδεντρο είναι γένος καρποφόρων δέντρων της οικογένειας των Ελαιοειδών, το οποίο συναντάται πολύ συχνά και στην Ελλάδα.

Ελιά. Η ελιά ή ελαιόδεντρο ή λιόδεντρο είναι γένος καρποφόρων δέντρων της οικογένειας των Ελαιοειδών, το οποίο συναντάται πολύ συχνά και στην Ελλάδα. Ελιά Ελιά Η ελιά ή ελαιόδεντρο ή λιόδεντρο είναι γένος καρποφόρων δέντρων της οικογένειας των Ελαιοειδών, το οποίο συναντάται πολύ συχνά και στην Ελλάδα. Ο καρπός του ονομάζεται επίσης ελιά και από αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΕΛΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΗΣ»

«Η ΕΛΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΗΣ» «Η ΕΛΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΗΣ» ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ: Η ενασχόληση των κατοίκων του χωριού με το μάζεμα της ελιάς και η σημασία της χρήσης της στην καθημερινότητα μας. ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Οκτώβριος

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013 ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013 Στην αρχαία Ελλάδα, όταν ήκμαζαν, η φιλοσοφία, τα μαθηματικά, η γεωμετρία, και γεννιόταν η ιατρική επιστήμη,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΞΑΓΟΡΕΙΟ ΓΥΜΝ. Ν. ΛΑΜΨΑΚΟΥ

ΑΝΑΞΑΓΟΡΕΙΟ ΓΥΜΝ. Ν. ΛΑΜΨΑΚΟΥ ΑΝΑΞΑΓΟΡΕΙΟ ΓΥΜΝ. Ν. ΛΑΜΨΑΚΟΥ ΟΜΑΔΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΑΞΕΙΣ Α,Β & Γ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΡΙΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ ΑΚΡΙΩΤΟΥ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΠΕ 11 ΠΙΤΣΙΝΗ ΑΝΤΑ ΠΕ 17 ΤΣΑΜΙΤΑ ΣΤΑΡΟΥΛΑ ΠΕ «ΧΡΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΡΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΔΑΣΟΥΣ ΤΑ ΚΑΜΩΜΑΤΑ»

Διαβάστε περισσότερα

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών Κυρούδη Λαμπρινή Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Η έρευνα αυτή διαπραγματεύεται, θέλοντας να εξηγήσει τα εξής θέματα:- Ο ρόλος του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών-

Διαβάστε περισσότερα

Πηγές πληροφόρησης για τη χρήση της ελιάς:

Πηγές πληροφόρησης για τη χρήση της ελιάς: Η χρήση της ελιάς σο στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Μ. Ρούμπου 1, Β. Κυλίκογλου 2, N. Müeller 2 & Ν. Καλογερόπουλος 1 1 Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής, Διατροφής, Αθήνα

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

Η φίλη μας η ανακύκλωση. Ειδική έκδοση για τους μαθητές του Δημοτικού Σχολείου

Η φίλη μας η ανακύκλωση. Ειδική έκδοση για τους μαθητές του Δημοτικού Σχολείου Η φίλη μας η ανακύκλωση Ειδική έκδοση για τους μαθητές του Δημοτικού Σχολείου Στην όμορφη πολιτεία με το γαλάζιο ουρανό μια μικρή παρέα από σκουπίδια συναντήθηκε για να κουβεντιάσει το μέλλον της. Ο Αλουμίνης,

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Β1 1 Επίπεδο Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 40 λεπτά Ερώτημα 1 (6 μονάδες) Διαβάζετε σ ένα περιοδικό οδηγίες για να μάθουν σωστά τα παιδιά σας σκι. Το περιοδικό όμως είναι παλιό κι έτσι βλέπετε καθαρά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

Στα πλαίσια του μαθήματος της πληροφορικής, δημιουργήσαμε ένα φυτολόγιο. Αυτή τη φορά όμως είναι ηλεκτρονικό

Στα πλαίσια του μαθήματος της πληροφορικής, δημιουργήσαμε ένα φυτολόγιο. Αυτή τη φορά όμως είναι ηλεκτρονικό 1ο Δημοτικό σχολείο Παλλήνης Οι μαθητές και οι μαθήτριες της Γ τάξης Το φυτολόγιό μας Στα πλαίσια του μαθήματος της πληροφορικής, δημιουργήσαμε ένα φυτολόγιο. Αυτή τη φορά όμως είναι ηλεκτρονικό Επιμέλεια:

Διαβάστε περισσότερα

Καινοτομίες στην ελαιοκαλλιέργεια

Καινοτομίες στην ελαιοκαλλιέργεια του R. Gucci Πανεπιστήμιο Πίζας, Τομέας καλλιέργειας και προστασίας της δενδροκομίας Καινοτομίες στην ελαιοκαλλιέργεια Η καλλιέργεια της ελιάς, του ελαιόδεντρου συσχετίζεται συνήθως με την παράδοση. Συναντάμε

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Στις 17 Φεβρουαρίου 2014, οι τετάρτες τάξεις του Θ Δημοτικού Σχολείου Πάφου πήγαν εκδρομή στο Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού. Ο σκοπός τους ήταν να περπατήσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΧΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΛΙΑ ΑΛΛΟΤΕ ΚΑΙ ΤΩΡΑ

ΟΙ ΧΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΛΙΑ ΑΛΛΟΤΕ ΚΑΙ ΤΩΡΑ ΟΙ ΧΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΛΙΑ ΑΛΛΟΤΕ ΚΑΙ ΤΩΡΑ Πρόλογος Σε διάφορες περιοχές της χώρας μας γίνονται κατα καιρούς εκδηλώσεις με αποκλειστικό θέμα το πολύτιμο ελαιόλαδο και την ελιά. Έτσι και το έτος 2011 στην Ερμιονίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΓΡΑΒΙΑΣ 1998 1999 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ «ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ» ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΑΓΓΕΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΑΘΗΤΕΣ: Β Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΡΗΓΑΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Κοριτσιών ηµοτικού

Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Κοριτσιών ηµοτικού Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Κοριτσιών ηµοτικού Μακρυνίτσα 2008 Ύµνος της οµάδας Ύµνος των Αγίων Ανδρόνικου και Αθανασίας Έχει του «αύριο» κρυµµένη την ελπίδα και τη φυλάει σαν τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΑΦΙ ΚΡΙΘΑΡΑΚΙ Υλικά: 1 ½ ποτήρι κριθαράκι 4 ποτήρια νερό 2 ντοµάτες τριµµένες αλάτι 1 φλιτζανάκι του καφέ ελαιόλαδο λίγο χαλούµι Βάζετε το νερό να βράσει µαζί µε το λάδι και ρίχνετε τις τριµµένες ντοµάτες

Διαβάστε περισσότερα

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας Έρικα Τζαγκαράκη Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας στην μικρη Ριτζάκη Σταματία-Σπυριδούλα Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας ISBN: 978-618-81493-0-4 Έρικα Τζαγκαράκη Θεσσαλονίκη 2014 Έρικα Τζαγκαράκη

Διαβάστε περισσότερα

Παραμυθένια μεσημέρια Σαββάτου

Παραμυθένια μεσημέρια Σαββάτου Κλάδος Λυκόπουλων Περιφέρεια Αθηνών ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2012 Ένας μήνας γεμάτος εκδηλώσεις Παραμυθένια μεσημέρια Σαββάτου Τα Παραμυθένια μεσημέρια Σαββάτου περιμένουν για 9η χρονιά μικρούς και μεγάλους να ανακαλύψουν,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κ. Ελένη Κοκκίνου Σχολικό Έτος: 2012-2013

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Διάρκεια: 30 λεπτά Επίπεδο Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Η Χαρά γράφει ένα γράμμα στη Νικολέτα. Θέλεις να δεις αν καταλαβαίνεις αυτά που διαβάζεις, γι αυτό σημειώνεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

Ο κρόκος, το χρυσάφι της ελληνικής γης όπως αποκαλείται, συγκαταλέγεται στα πιο προσφιλή, πολύτιμα και ακριβότερα μπαχαρικά για το άρωμα, το χρώμα,

Ο κρόκος, το χρυσάφι της ελληνικής γης όπως αποκαλείται, συγκαταλέγεται στα πιο προσφιλή, πολύτιμα και ακριβότερα μπαχαρικά για το άρωμα, το χρώμα, GREEK RED SAFFRON Ο κρόκος, το χρυσάφι της ελληνικής γης όπως αποκαλείται, συγκαταλέγεται στα πιο προσφιλή, πολύτιμα και ακριβότερα μπαχαρικά για το άρωμα, το χρώμα, τις φαρμακευτικές και αφροδισιακές

Διαβάστε περισσότερα

ΒΡΩΣΙΜΕΣ ΕΛΙΕΣ Π Ο Ι Κ Ι Λ Ι Ε Σ - Π Α Ρ Α Σ Κ Ε Υ Η - Σ Υ Ν Τ Η Ρ Η Σ Η

ΒΡΩΣΙΜΕΣ ΕΛΙΕΣ Π Ο Ι Κ Ι Λ Ι Ε Σ - Π Α Ρ Α Σ Κ Ε Υ Η - Σ Υ Ν Τ Η Ρ Η Σ Η ΒΡΩΣΙΜΕΣ ΕΛΙΕΣ Π Ο Ι Κ Ι Λ Ι Ε Σ - Π Α Ρ Α Σ Κ Ε Υ Η - Σ Υ Ν Τ Η Ρ Η Σ Η Σύμβολο της ειρήνης, της σοφίας και της νίκης. Mε κλάδο ελιάς (με κότινο ελαίας) στεφάνωναν τους αθλητές και τους Oλυμπιονίκες στην

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ

ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8 - ΕΤΩΝ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ Ν Α Δ Ε Σ Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικά βότανα υγείας κι ομορφιάς

Θεραπευτικά βότανα υγείας κι ομορφιάς Θεραπευτικά βότανα υγείας κι ομορφιάς Εισαγωγικά Ιστορική εξέλιξη Χρήσεις των βοτάνων Κυριότερα βότανα και φυτά Συλλογή βοτάνων Υπερτροφές Ιστορική εξέλιξη υπερτροφών Κυριότερες υπερτροφές Βιβλιογραφία

Διαβάστε περισσότερα

Το μέλι δεν είναι απλά μία γλυκαντική ουσία αν και μέχρι τα μέσα του 18 ου αιώνα, ήταν η μοναδική γλυκαντική ουσία που είχε στη διάθεσή του ο

Το μέλι δεν είναι απλά μία γλυκαντική ουσία αν και μέχρι τα μέσα του 18 ου αιώνα, ήταν η μοναδική γλυκαντική ουσία που είχε στη διάθεσή του ο Το μέλι δεν είναι απλά μία γλυκαντική ουσία αν και μέχρι τα μέσα του 18 ου αιώνα, ήταν η μοναδική γλυκαντική ουσία που είχε στη διάθεσή του ο άνθρωπος. Στους αιγυπτιακούς παπύρους, πριν από 3.500 χρόνια,

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός»

«Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #26 «Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός» (Πόντος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #26 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια

Διαβάστε περισσότερα

Θα κάνω δίαιτα! Τι κάνει η Χριστίνα; Τι σκέφτεται;

Θα κάνω δίαιτα! Τι κάνει η Χριστίνα; Τι σκέφτεται; 6. Τι κάνει η Χριστίνα; Τι σκέφτεται; Θα κάνω δίαιτα! Χριστίνα: Μαμά, γιατί έπλυνες το παλιό τζιν; Μαμά: Δεν το έπλυνα, αγάπη μου. Είναι στην ντουλάπα σου εδώ κι ένα μήνα. Χριστίνα: Δεν είναι δυνατό! Ενάμισι

Διαβάστε περισσότερα

για τους µαθητές της 1ης ηµοτικού ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τµήµα Ιατρικής Τοµέας Κοινωνικής Ιατρικής Κλινική Προληπτικής Ιατρικής και ιατροφής

για τους µαθητές της 1ης ηµοτικού ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τµήµα Ιατρικής Τοµέας Κοινωνικής Ιατρικής Κλινική Προληπτικής Ιατρικής και ιατροφής για τους µαθητές της 1ης ηµοτικού ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τµήµα Ιατρικής Τοµέας Κοινωνικής Ιατρικής Κλινική Προληπτικής Ιατρικής και ιατροφής ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2006 1 Αυτό το βιβλίο εργασίας ανήκει στ... µαθητ Αντώνης

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγαπητό μου ημερολόγιο

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγαπητό μου ημερολόγιο ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγαπητό μου ημερολόγιο Ήρθε ο Γενάρης και ο ήλιος κρύφτηκε αμέσως πίσω από τα σύννεφα. Οι φίλοι του οι συλλέκτες τον περιμένουν με αγωνία αλλά απ ότι φαίνετε θα συνεχίσουν να τον περιμένουν

Διαβάστε περισσότερα

Κορυφή Ολύμπου «Στεφάνι» ΟΛΥΜΠΙΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ. Παραλία Γρίτσας Λιτοχώρου Όλυμπος

Κορυφή Ολύμπου «Στεφάνι» ΟΛΥΜΠΙΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ. Παραλία Γρίτσας Λιτοχώρου Όλυμπος Κορυφή Ολύμπου «Στεφάνι» Λιτόχωρο ΟΛΥΜΠΙΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ Παραλία Γρίτσας Λιτοχώρου Όλυμπος Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης «Το αμπέλι στο χρόνο» Υπεύθυνη Προγράμματος: Μακρή Κωνσταντινιά 14 ΙΟΥΝΙΟΥ 2006

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοσιακές συνταγές μέσα από τα ήθη και έθιμα του τόπου

Παραδοσιακές συνταγές μέσα από τα ήθη και έθιμα του τόπου Παραδοσιακές συνταγές μέσα από τα ήθη και έθιμα του τόπου Ξεκινώντας την προσπάθεια μας, να ενεργοποιήσουμε τους μαθητές μέσα από αυτό το νέο μάθημα, για τα Ελληνικά σχολεία, επιλέξαμε τον πιο «γλυκό»

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Το θέμα της εργασίας μας είναι η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ. Ασχοληθήκαμε με τις διατροφικές συνήθειες των αθλητών από την αρχαία Ελλάδα έως και σήμερα. Βρέθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

aγρoterra #14 Αγροτικές εξαγωγές Τα προϊόντα-πρωταγωνιστές τού αύριο Πλήρης οδηγός για την αλόη και η ελληνική εμπειρία 14/09/2013

aγρoterra #14 Αγροτικές εξαγωγές Τα προϊόντα-πρωταγωνιστές τού αύριο Πλήρης οδηγός για την αλόη και η ελληνική εμπειρία 14/09/2013 π ε ρ ι ο δ ι κ η ε κ δ ο σ η τ η ς ε φ η μ ε ρ ι δ α σ ε π ε ν δ υ τ η σ aγρoterra #14 14/09/2013 Μάρκετινγκ Εξάγεις; Χτίσε τον «μύθο» των προϊόντων σου Καλλιέργειες Λαχανικά: Μπορούμε να γίνουμε ο κήπος

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ 1 Πάλης ξεκίνηµα Πάλης ξεκίνηµα νέοι αγώνες οδηγοί της ελπίδας Όχι άλλα δάκρυα κλείσαν οι τάφοι λευτεριάς λίπασµα Λουλούδι φωτιάς βγαίνει στους τάφους µήνυµα στέλνουν Απάντηση

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράμματα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης της Δ.Ε. Β Αθήνας, με θέμα το σχολικό κήπο Πετρίδου Βαρβάρα,

Τα προγράμματα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης της Δ.Ε. Β Αθήνας, με θέμα το σχολικό κήπο Πετρίδου Βαρβάρα, «Ο σχολικός κήπος μέσα από ένα πρόγραμμα Π.Ε.: Κομποστοποίηση-Κατασκευή βραχόκηπου» Παρασκευή 2 Μαΐου 2014,Π.Ε. & Δ.Ε. Β Αθήνας Τα προγράμματα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης της Δ.Ε. Β Αθήνας, με θέμα το

Διαβάστε περισσότερα

Σ Π Α Ρ Α Γ Γ Ι. ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ Αριάν Ντότσι

Σ Π Α Ρ Α Γ Γ Ι. ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ Αριάν Ντότσι Σ Π Α Ρ Α Γ Γ Ι ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ Αριάν Ντότσι ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ιστορία του Σπαραγγιού... 1. Συγκομιδή και Επεξεργασία... 1. Μυστικά Καλλιέργειας... 2. Παραγωγή Σπαραγγιού... 3. Τεχνικές Βιολογικής Καλλιέργειας Σπαραγγιού...

Διαβάστε περισσότερα

Αναδάσωση. Εισαγωγή. Το δάσος. Η φωτιά. Αναδάσωση: φυσική ή τεχνητή;

Αναδάσωση. Εισαγωγή. Το δάσος. Η φωτιά. Αναδάσωση: φυσική ή τεχνητή; Αναδάσωση. Αναδάσωση: φυσική ή τεχνητή; Εισαγωγή Το δάσος Τα δάση δεν αποτελούν απλώς ένα σύνολο δένδρων και θάµνων, αλλά πλούσια οικοσυστήµατα µε πολλά είδη φυτών και ζώων, που αλληλοσυνδέονται µε πολύπλοκες

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, υγρό χρυσάφι κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ, ΜSc Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή θρεπτικών συστατικών

Διαβάστε περισσότερα