ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ"

Transcript

1 À π π π º π Δ ƒ π ΤΕΥΧΟΣ 31 π À π - À À Δ - Δ ªμƒπ 2007 ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙ ÙÔ ΔÔÌ apple ÁÁÂÏÌ ÙÈÎ Î È μèôìë ÓÈÎ ÀÁÈÂÈÓ, À ŒÏÏÂÈ Ë appleóô Î È ÂÚÁ fiìâóôè ÛÂ Ú È ÔÛfiÙËÙ apple Ú ÁfiÌÂÓˆÓ ÌÔÏ ÛÌ ÙÈÎÒÓ appleô Ï ÙˆÓ applefi ÙÚ ÌÂÁ Ï ÓÔÛÔÎÔÌ ÙË ÙÙÈÎ Í : appleïô appleôïôáèûìô ÁÈ ÙËÓ ÂÎÙ ÌËÛË ÙË Û ÁÎ ÓÙÚˆÛË ÔÍ ÁfiÓÔ Î È ÈÔÍÂÈ Ô ÙÔ ÓıÚ Î ÛÙÔÓ Ú ÙˆÓ ÒÚˆÓ ÂÚÁ Û πª π π π øƒ ø - π Δ πª Δ

2 ƒπ à ª Δ Ó ÙÔ.π.À... ÈÂıÓ Ó ÚÈÔ Ì ٠ÙÏÔ «apple ÁÁÂÏÌ ÙÈÎÔ Î Ó ÓÔÈ ÁÈ ÙÔ ÂÚÁ fiìâóô ÛÙÔÓ ÙÔÌ ÙË Á : appleúôîï ÛÂÈ ÁÈ ÙËÓ appleúfiïë Ë»....1 ÈÔ ÁÈ ÙËÓ ÂÓ Ó ÌˆÛË ÙÔ ΔÌ Ì ÙÔ appleèıâòúëûë ÚÁ Û Î È ÙÔ Â Ú ÙÂ- ÚÔ ËÌfiÛÈÔ Î È È ÈˆÙÈÎÔ ÙÔÌ ÙË appleúô....2 ÚÔÁÚ ÌÌ Ù ÚËÌ ÙÔ fiùëûë ÙË ÚÂ Ó ÁÈ Ó Ô Î È Ó ÔÌ ÓÔ ÎÈÓ ÓÔ ÛÙËÓ Úˆapple Î ŒÓˆÛË....3 ÁÎÚfiÙËÛË ÔÌ ÂÚÁ Û ÁÈ ÙÔÓ Î ıôúèûìfi ÙˆÓ appleúô appleôı ÛÂˆÓ ÁÈ ÙËÓ Î Ô- ÛË ÂÈ ÏÂÈÙÔ ÚÁ ÙˆÓ ÂappleÈ ÂÈÚ ÛÂˆÓ appleô ı ÂÎÙÂÏÔ Ó Î Ù ÊÈÛÙÈÎ ÚÁ ÂÚÁ Û Â Ê ÚÂÛË ÌÈ ÓÙÔ....3 ÌÌÂÙÔ ÙÔ.π.À... ÛÙËÓ 9Ë ÓÂÏÏ ÓÈ ŒÎıÂÛË «πƒøδπ 2007» ÛÙ πˆ ÓÓÈÓ....4 ÌÂÚ ÛÙË Ã ÏÎÈ ÈÎ ÁÈ ÙËÓ À ÛÙÈ ÍÂÓÔ Ô ÂÈ Î ÌÔÓ Â....4 appleôîù Ì Ù ÙË È ÏÈÔı ÎË - πô ÓÈÔ ÂÌÈÓ ÚÈÔ ÁÈ appleúòùâ Ô ıâèâ...6 EappleÈÌÔÚʈÙÈÎfi ÛÂÌÈÓ ÚÈÔ apple Ú ÛÊ ÏÂÈ ÂappleÈapple Ô...7 ΔÔ ÙÔ π À ÛÙËÓ ı Ó....7 Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙ apple Ú ÚÙ Ì ÙÔ ÂÛÛ ÏÔÓ ÎË....7 Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙ apple Ú ÚÙ Ì ÙÔ πˆ ÓÓ ÓˆÓ....8 Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙ apple Ú ÚÙ Ì ÙÔ ΔÚ appleôïë....9 Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙ apple Ú ÚÙ Ì ÙÔ μfiïô....9 ÕÚıÚ Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙ ÙÔ ΔÔÌ apple ÁÁÂÏÌ ÙÈÎ Î È μèôìë ÓÈÎ ÀÁÈÂÈÓ, ıóèî ÔÏ ËÌfiÛÈ ÀÁÂ.. ÙÔ ÓÈ...10 ŒÏÏÂÈ Ë appleóô Î È ÂÚÁ fiìâóôè ÛÂ Ú ÈÂ. ÈÎ. Î È ı. ªapple Î...13 ÔÛfiÙËÙ apple Ú ÁfiÌÂÓˆÓ ÌÔÏ ÛÌ ÙÈÎÒÓ appleô Ï ÙˆÓ applefi ÙÚ ÌÂÁ Ï ÓÔÛÔÎÔÌ ÙË ÙÙÈÎ.. ÂÓ ÎË Î È. Ù ÛÈÓfi...22 Í ÁÈ ÙËÓ ÁÂ Î È ÙËÓ ÛÊ ÏÂÈ appleïô appleôïôáèûìô ÁÈ ÙËÓ ÂÎÙ ÌËÛË ÙË Û ÁÎ ÓÙÚˆÛË ÙÔ ÔÍ ÁfiÓÔ Î È ÙÔ ÈÔ- ÍÂÈ Ô ÙÔ ÓıÚ Î ÛÙÔÓ Ú ÙˆÓ ÒÚˆÓ ÂÚÁ Û. appleèì ÏÂÈ :. ƒ ÓÙ Ó...17 ÈÂıÓ ÂÚÈÛÎfiappleÈÔ Î Ï ÂÚÁÔ ÔÛ Û ÈÂıÓ appleúôôappleùèî : Ë ÓÓÔÈ ÙË Ù ÈÚÈÎ ÔÈÓˆÓÈÎ ı - ÓË (...) Ë ÓÔ Ô ÙË ÈÂıÓÔ ÚÁ ÓˆÛË ÚÁ Û (ILO) ÛÙË ÂÓÂ Ë ÚÂÙ fiùè appleèì ÏÂÈ :. Ù Á...29 fiáô Î È ÈÎfiÓ È fiú Ù applefiïâè. appleèì ÏÂÈ :. ÔÓÙ...30 appleèî ÈÚfiÙËÙ ÎÛÙÚ Ù ÁÈ ÙËÓ ÛÊ ÏÂÈ Î È ÙËÓ Á ÛÙËÓ ÂÚÁ Û...31 μú Â Î Ï appleú ÎÙÈÎ ÔÌÔıÂÙÈÎ ÂÍÂÏ ÍÂÈ. appleèì ÏÂÈ :. ÎÔ...32 Ó ÚÈ - ÌÂÚ Â - Îı ÛÂÈ. appleèì ÏÂÈ :. ÏË...33 μè ÏÈÔÁÚ Ê ª ÔÛÎÂÏÂÙÈÎ apple ı ÛÂÈ ( Ì ÚÔ ). appleèì ÏÂÈ : º. ˆÌ ÎË...35 μè ÏÈÔapple ÚÔ Û ÛË apple ÁÁÂÏÌ ÙÈÎ ÎıÂÛË Û ÔÚÁ ÓÈÎÔ È Ï ÙÂ Î È ÂappleÈappleÙÒÛÂÈ ÛÙËÓ ÈÎ ÁÂ. appleèì ÏÂÈ :. ÔÓÙ...37 ËÌ ˆÌ ÙË ÓÙ ÍË Είναι γνωστό ότι ο τόπος μας πάσχει από την έλλειψη ειδικών στην επαγγελματική και τη βιομηχανική υγιεινή. Οι ρυθμοί δημιουργίας ειδικευμένων γιατρών εργασίας είναι απελπιστικά αργοί και ουσιαστικά φρενάρουν την προσπάθεια σχηματισμού μιας κρίσιμης μάζας ανθρώπων που θα μπορέσουν να εφαρμόσουν, στο ποσοστό που τους αντιστοιχεί, αυτή την ίδια τη νομοθεσία στον τομέα της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία. Στον τομέα της σχετικής εκπαίδευσης ο ρόλος της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Υγείας είναι ανεκτίμητος και παρουσιάζεται συνοπτικά σε άρθρο του τεύχους. Ένα άλλο μεγάλο θέμα που αφορά τη δημόσια υγεία γενικότερα είναι τα μολυσματικά απόβλητα των νοσοκομείων. Σε άρθρο εξετάζονται οι ποσότητες των αποβλήτων αυτού του είδους από τρία μεγάλα νοσοκομεία της Αττικής. Ένα τρίτο άρθρο εξετάζει τις επιπτώσεις από την έλλειψη ύπνου σε ανθρώπους που εργάζονται σε βάρδιες. Η πυξίδα, τέλος, προσφέρει χρήσιμες πληροφορίες για τον υπολογισμό του διαθέσιμου οξυγόνου σ' ένα χώρο εργασίας, καθώς και της συγκέντρωσης του διοξειδίου του άνθρακα στον αέρα ως δείκτη εξαερισμού. Καλό καλοκαίρι σ' όλους με υγεία και ασφάλεια, τόσο στην εργασία όσο και έξω απ' αυτήν! π π ΔπΔ ÀΔ À π π π º π Δ ƒ π π ÈÔÎÙ ÙË : ÏÏËÓÈÎfi πóûùèùô ÙÔ ÀÁÈÂÈÓ Î È ÛÊ ÏÂÈ ÙË ÚÁ Û Î fiùë : μ Û ÏÂÈÔ ª ÎÚfiappleÔ ÏÔ ÓÙ ÎÙÈÎ appleèùúôapple : Ë ÂˆÚÁÈ Ô, apple ÚÔ ÔÓÙ, Ù Ù Á, ˆÓ/ÓÙ Ó ÏË ΔÔ.. ÙÔ.π.À...: μ Û ÏÂÈÔ ª ÎÚfiappleÔ ÏÔ ( Úfi ÚÔ ) πˆ ÓÓË Ú apple ÓÈÒÙË Î È Ó Ú ÔÏÏ ( ÓÙÈappleÚfi ÚÔÈ) πˆ ÓÓË Ì ÎË, Âfi ˆÚÔ Â, ÈÎfiÏ Ô ˆÌfiappleÔ ÏÔ, ËÌ ÙÚÈÔ ÓÙ Ô, Ó ÛÙ ÛÈÔ ÓÙÂÏ ÎË Î È ÚÈ ÎÔ ÈÔ Ï (ª ÏË) ΔËÏ.: , º Í: È ı ÓÛË ÛÙÔ ÓÙÂÚÓÂÙ: Δ. È ı ÓÛË: ÈÔÛ ˆÓ 143 Î È ÂÈÚÛ Ô 6, ı Ó ISSN: Δ Î ÌÂÓ Î È ÙËÓ Î ÔÛË ÂappleÈÌÂÏÂ Ù È Ë Ù Ù Á applefi ÙÔ ΔÌ Ì Î fiûâˆó ÙÔ ÓÙÚÔ ΔÂÎÌËÚ ˆÛË Î È ÏËÚÔÊfiÚËÛË ÙÔ π À. È applefi ÂÈ Î È ÔÈ Ó Ï ÛÂÈ ÙˆÓ ÚıÚˆÓ Î È ÙˆÓ ÂappleÈÛÙÔÏÒÓ ÂÓ ÂÎÊÚ Ô Ó apple Ú ÙËÙ ÙÈ ı ÛÂÈ ÙÔ appleâúèô ÈÎÔ. ÏÏÈÙ ÓÈÎ appleèì ÏÂÈ - ÎÙ appleˆûë - BÈ ÏÈÔ ÂÛ : ƒδπ ƒ ºπ Δ Ã μ ÌÈ Ô 25 ƒ ÓÙË, ΔËÏ: , º Í: ÀÁÈÂÈÓ Î È ÛÊ ÏÂÈ ÙË ÚÁ Û - ΔÂ Ô 31

3 ΤΕΥΧΟΣ 31, ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007 ÈÂıÓ Û Ó ÚÈÔ.π.À... Î È πssa, ÛÙËÓ ı Ó, 4-6 πô Ó Ô 2007 Υπό την αιγίδα της Α.Ε. του Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας, Κύριου Κάρολου Παπούλια, πραγματοποιήθηκε διεθνές συνέδριο για την πρόληψη των επαγγελματικών κινδύνων στον τομέα της υγείας, που διοργάνωσε το ΕΛΙΝΥΑΕ σε συνεργασία με τη Διεθνή Επιτροπή του τομέα υγείας της ISSA (International Social Security Association), στην Αθήνα, στο ξενοδοχείο Hilton, 4-6 Ιουνίου Στην Ελλάδα εργαζόμενοι παρέχουν καθημερινά υπηρεσίες περίθαλψης και κοινωνικής μέριμνας. Αποτελούν έναν σημαντικό κλάδο του τριτογενούς τομέα της οικονομίας μας, ο οποίος αντιμετωπίζει πολυσύνθετους επαγγελματικούς κίνδυνους: κίνδυνους από λοιμώξεις, από επικίνδυνες χημικές ουσίες, από την ακτινοβολία, εργονομικούς κίνδυνους, κίνδυνους που συνδέονται με την οργάνωση εργασίας, ψυχική καταπόνηση, βία κ.α. Για πρώτη φορά στην Ελλάδα η πρόληψη της υγείας των εργαζόμενων στον τομέα της υγείας, αποτελεί το επίκεντρο ενός διεθνούς φόρουμ ανταλλαγής γνώσης και εμπειρίας: από το Ιράν μέχρι τον Καναδά, από την Πορτογαλία μέχρι την Τυνησία. Απώτερος στόχος: «η εφαρμογή πολιτικών πρόληψης για την υγεία όλων αυτών που καθημερινά μεριμνούν για την υγεία των άλλων», όπως χαρακτηριστικά είπε ο οικοδεσπότης Καθ. Β. Μακρόπουλος, Πρόεδρος του ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε., επικρίνοντας την πολιτική του Επιμηθέα (φωτο 1). Ο Υφυπουργός Υγείας και Κοινωνικής Προστασίας, Κύριος Κωνσταντόπουλος, κήρυξε την έναρξη των εργασιών του συνεδρίου (φωτό 2). Χαιρετισμούς απηύθυναν ο Γενικός Γραμματέας του Υπουργείου Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας, Κύριος Κοντός, (φωτό 3), ο Πρόεδρος της Γ.Σ.Ε.Ε., Κύριος Παναγόπουλος (φωτό 4), ο Πρόεδρος της Ε.Σ.Ε.Ε. Κύριος Αρμενάκης, (φωτό 5) ο Πρόεδρος της Α.Δ.Ε.Δ.Υ. Κύριος Παπασπύρος (φωτό 6), ο Αντιπρόεδρος του ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε. Κύριος Δραπανιώτης ως εκπρόσωπος του Σ.Ε.Β. (φωτό 7), ο Πρόεδρος της Επιτροπής του τομέα υγείας της ISSA, Καθ. Μehrtens (φωτό 8). Εισαγωγικές ομιλίες έκαναν επίσης ο Αντιπρόεδρος της Επιτροπής του τομέα υγείας της ΙSSA και Γενικός Διευθυντής του ΙΝRS, Κύριος Μarié και ο Γενικός Γραμματέας της Επιτροπής του τομέα υγείας της ΙSSA, Καθ. Brondenburg. Την εκδήλωση τίμησε με την παρουσία του ο Ειδικός Γραμματέας Σ.ΕΠ.Ε., ÀÁÈÂÈÓ Î È ÛÊ ÏÂÈ ÙË ÚÁ Û - ΔÂ Ô 31 1

4 ΤΕΥΧΟΣ 31, ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007 Κύριος Χρήστος Κουρούσης. Οι εργασίες του συνεδρίου ολοκληρώθηκαν με την απονομή βραβείων σε πέντε posters, που επιλέχθηκαν από την επιτροπή βράβευσης. Στους συμμετέχοντες στο συνέδριο χορηγήθηκαν 15 μόρια συνεχιζόμενης ιατρικής εκπαίδευσης (CME-CPD), σύμφωνα με τα κριτήρια της EACCME-UEMS. Τα πρακτικά του συνεδρίου (cd rom) θα διατεθούν στους συμμετέχοντες στις αρχές Σεπτεμβρίου. Φωτογραφίες του συνεδρίου διατίθενται στον διαδικτυακό κόμβο: ÈÔ ÁÈ ÙËÓ ÂÓ Ó ÌˆÛË ÙÔ ΔÌ Ì ÙÔ appleèıâòúëûë ÚÁ Û Î È ÙÔ Â Ú ÙÂÚÔ ËÌfiÛÈÔ Î È È ÈˆÙÈÎÔ ÙÔÌ ÙË appleúô Το ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε., η Γερμανική Ομοσπονδία των Επαγγελματικών Συνδέσμων (HVBG: Hauptverband der gewerblichen Berufsgenossenschaften) και ο Γερμανικός Επαγγελματικός Σύνδεσμος για τα Κατασκευαστικά Έργα (BG BAU: Berufsgenossenschaft der Bauwirtschaft) συγκρότησαν συνεταιρισμό (κοινοπραξία) και ανέλαβαν την εκτέλεση ενός φιλόδοξου έργου που στόχους έχει να ενδυναμώσει: α) το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας (ΤΕΕ) της Κυπριακής Δημοκρατίας για την επιτήρηση της εφαρμογής της νομοθεσίας σχετικά με τα θέματα ασφάλειας και υγείας στην εργασία, ιδιαίτερα στους τομείς των κατασκευών, των εξορυκτικών βιομηχανιών και των λιμενικών εργασιών β) τον ευρύτερο δημόσιο τομέα και τις ιδιωτικές επιχειρήσεις (διευθυντικά στελέχη, επιστημονικό και εργατοτεχνικό προσωπικό) στους πιο πάνω τομείς, για την αποτελεσματική συμμόρφωσή τους με τις πρόνοιες της νομοθεσίας για την ασφάλεια και την υγεία στην εργασία. Το πρόγραμμα απευθύνεται σε επιθεωρητές εργασίας του Τμήματος Επιθεώρησης Εργασίας (ΤΕΕ) της Κύπρου καθώς και σε οργανισμούς, φορείς και υπηρεσίες από τον ευρύτερο δημόσιο και ιδιωτικό τομέα. Συγκεκριμένα στο δημόσιο τομέα απευθύνεται: σε κυβερνητικά τμήματα, τα οποία δραστηριοποιούνται στον τομέα των κατασκευών, των εξορυκτικών βιομηχανιών και των λιμενικών εργασιών (νομοθετική ρύθμιση, διαχείριση, έλεγχος) σε ημικρατικούς οργανισμούς οι οποίοι δραστηριοποιούνται στον τομέα των κατασκευών, των λιμενικών εργασιών, δηλαδή την Αρχή Λιμένων Κύπρου σε δήμους των ελευθέρων περιοχών της Κυπριακής Δημοκρατίας, οι οποίοι δραστηριοποιούνται στον τομέα των κατασκευών. Στον ιδιωτικό τομέα απευθύνεται: σε οργανισμούς, οργανώσεις και επαγγελματικούς φορείς των μελετητών, εργοληπτών, εργοδοτών και συνδικαλιστικές οργανώσεις των εργαζομένων σε ιδιωτικές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα των κατασκευών, των λιμενικών εργασιών και των εξορυκτικών βιομηχανιών. Το περιεχόμενο του προγράμματος επιμερίζεται σε τρεις ενότητες 1) Προγράμματα Εκπαίδευσης για το προσωπικό του ΤΕΕ και τους εργαζομένους στους τομείς των κατασκευών, των εξορυκτικών βιομηχανιών και των λιμενικών εργασιών Στα πλαίσια της ενότητας αυτής θα διοργανωθούν προγράμματα εκπαίδευσης για τους εργαζομένους των τριών κλάδων και για τους λειτουργούς και τους επιθεωρητές του ΤΕΕ. Τα προγράμματα θα περιλαμβάνουν θεωρία, περιπτωσιακές μελέτες, ομαδική εργασία και συζήτηση για το κάθε θέμα. Το εύρος των εξεταζομένων θεμάτων θα είναι ιδιαίτερα μεγάλο: εισαγωγικά θέματα, διαχείριση της ασφάλειας και της υγείας, επικίνδυνοι παράγοντες στο εργασιακό περιβάλλον, χώροι εργασίας και εξοπλισμός εργασίας κ.λπ. Ο ανάδοχος θα ετοιμάσει σχετικά εγχειρίδια εκπαίδευσης. 2) Μελέτη για την Εκτίμηση των Επαγγελματικών Κινδύνων και ετοιμασία των Οδηγών Καλής Πρακτικής Στο πλαίσιο αυτής της ενότητας θα γίνει αξιολόγηση των θεμάτων ασφάλειας και υγείας στην εργασία στους τομείς των κατασκευών, των εξορυκτικών βιομηχανιών και των λιμενικών εργασιών. Έχουν προγραμματισθεί: επισκέψεις σε εργοτάξια, εξορυκτικές βιομηχανίες και λιμενικές εγκαταστάσεις προετοιμασία εκθέσεων για τις συνθήκες (επίπεδα) ασφάλειας και υγείας για τους παραπάνω χώρους σχεδιασμός συστήματος ταξινόμησης των διαφόρων δραστηριοτήτων στους παραπάνω τομείς και προετοιμασία οδηγών που θα περιλαμβάνουν τη σχετική ταξινόμηση σε κάθε τομέα ετοιμασία καθοδηγητικών προτύπων εκτίμησης του κινδύνου για κάθε κλάδο ετοιμασία οδηγών καλής πρακτικής για τον κάθε κλάδο και εκπαίδευση στην ορθή χρήση τους 3) Ετοιμασία Καθοδηγητικών Προτύπων Σχεδίου και Εγγράφου Ασφάλειας και Υγείας για τους τομείς των κατασκευών και των εξορυκτικών βιομηχανιών. Στο πλαίσιο της ενότητας αυτής οι ανάδοχοι, μετά από επιτόπιες εκθέσεις, θα μελετήσουν την τεχνολογία, τα 2 ÀÁÈÂÈÓ Î È ÛÊ ÏÂÈ ÙË ÚÁ Û - ΔÂ Ô 31

5 ΤΕΥΧΟΣ 31, IOYΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007 υλικά και τις μεθόδους εργασίας που χρησιμοποιούνται στους τομείς των κατασκευών και των εξορυκτικών βιομηχανιών. Οι ανάδοχοι θα ετοιμάσουν καθοδηγητικά πρότυπα σχέδια, δύο για τα κατασκευαστικά έργα (ένα για τις οικοδομικές εργασίες και ένα για τα τεχνικά έργα) και ένα για τις εργασίες εξόρυξης. ÚÔÁÚ ÌÌ Ù ÚËÌ ÙÔ fiùëûë ÙË ÚÂ Ó ÁÈ Ó Ô Î È Ó ÔÌ ÓÔ ÎÈÓ ÓÔ ÛÙËÓ Úˆapple Î ŒÓˆÛË Στις 14 και 15 Ιουνίου, στα πλαίσια του ευρωπαϊκού προγράμματος NEW OSH ERA για τους νέους και τους αναδυομένους κινδύνους στους χώρους εργασίας, έγινε στη Βαρσοβία η παρουσίαση της τελικής έκθεσης που περιγράφει τους μηχανισμούς και τα προγράμματα χρηματοδότησης σε κάθε χώρα των ερευνών για τους σχετικούς κινδύνους. Το ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε. συμμετέχει ως εταίρος στο πρόγραμμα NEW OSH ERA και είχε αναλάβει την υποχρέωση να περιγράψει το ερευνητικό τοπίο στην Ελλάδα. Η σύγκριση μεταξύ χωρών ανάλογου πληθυσμού δεν είναι διόλου κολακευτική για τη χώρα μας. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι ο προϋπολογισμός για τα σχετικά προγράμματα (εκπεφρασμένος σε χιλιάδες ευρώ) ανέρχεται στην Ελλάδα στις 632, το Βέλγιο τις , τη Δανία τις , τη Φιλανδία τις και την Ουγγαρία τις Τα αποτελέσματα που αφορούσαν στην ελληνική πραγματικότητα παρουσίασε το στέλεχος του ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε. κ. Σπύρος Δοντάς. ÁÎÚfiÙËÛË ÔÌ ÂÚÁ Û ÁÈ ÙÔÓ Î ıôúèûìfi ÙˆÓ appleúô appleôı ÛÂˆÓ ÁÈ ÙËÓ Î ÔÛË ÂÈ ÏÂÈÙÔ ÚÁ ÙˆÓ ÂappleÈ ÂÈÚ ÛÂˆÓ appleô ı ÂÎÙÂÏÔ Ó Î ÙÂ- ÊÈÛÙÈÎ ÚÁ ÂÚÁ Û Â Ê ÚÂÛË ÌÈ ÓÙÔ Πρόσφατα συγκροτήθηκε Ομάδα Εργασίας, έργο της οποίας θα είναι η σχετική γνωμοδότηση από τη Γενική Διεύθυνση Συνθηκών Εργασίας του Υπουργείου Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας προς το Συμβούλιο Υγιεινής και Ασφάλειας της Εργασίας για τον καθορισμό των προϋποθέσεων για την έκδοση άδειας λειτουργίας των επιχειρήσεων που θα εκτελούν κατεδαφιστικά έργα ή εργασίες αφαίρεσης αμιάντου. Στην Ομάδα Εργασίας συμμετέχουν: ο κ. Κραψίτης Ιωάννης, προϊστάμενος της Γενικής Διεύθυνσης Συνθηκών Υγιεινής της Εργασίας του Υπουργείου Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας, με αναπληρωτή τον κ. Πετίνη Κων/νο, προϊστάμενο του Κέντρου Υγιεινής και Ασφάλειας της Εργασίας από το ΥΠΕΧΩΔΕ ο κ. Καρασαββίδης Απόστολος, Πολιτικός Μηχανικός, με αναπληρώτρια την κ. Τσαρτίνογλου Ευφροσύνη, Πολιτικό Μηχανικό ο κ. Μπεχράκης Νικόλαος, Υποδιοικητής της 1ης Υ.ΠΕ Αττικής, με αναπληρωτή τον κ. Αννόπουλο Ανδρέα, επίσης Υποδιοικητή στην ίδια Υπηρεσία από τη Νομαρχία Αθηνών ο κ. Καρδοματέας Θεόδωρος, Πολιτικός Μηχανικός, με αναπληρώτρια την κ. Παπαμικρούλη Αθανασία, Αρχιτέκτονα Μηχανικό από τον Οργανισμό Σχολικών Κτηρίων ο κ. Στάθης Γεώργιος, Πολιτικός Μηχανικός, με αναπληρωτή τον κ. Φιλιππάκο Δημήτριο, Αρχιτέκτονα Μηχανικό ο καθηγητής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου κ. Αραβώσης Κωνσταντίνος από το ΕΛΙΝΥΑΕ η κ. Κουκουλάκη Θεώνη, Τοπογράφος Μηχανικός, υπεύθυνη του Κέντρου Ασφάλειας του Ινστιτούτου με αναπληρώτρια την κ. Γεωργιάδου Εύη, Χημικό Μηχανικό του ίδιου κέντρου από το ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» ο κ. Τραυλός Αναστάσιος, Φυσικός, με αναπληρωτή τον κ. Μπούκο Νικόλαο, Φυσικό ο κ. Χαλδούπης Λάζαρος, Γιατρός Εργασίας ο κ. Δρίβας Σπύρος, Γιατρός Εργασίας ο κ. Ελευθεριάδης Ιωάννης, Ηλεκτρολόγος Μηχανικός ο κ. Χασιώτης Κωνσταντίνος, υπάλληλος του ΚΥΑΕ του Υπουργείου Απασχόλησης και Κοινωνικής Προ- ÀÁÈÂÈÓ Î È ÛÊ ÏÂÈ ÙË ÚÁ Û - ΔÂ Ô 31 3

6 ΤΕΥΧΟΣ 31, ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007 στασίας. Πρόεδρος της ομάδας εργασίας ορίσθηκε ο κ. Ι. Κραψίτης. ÌÌÂÙÔ ÙÔ.π.À... ÛÙËÓ 9Ë ÓÂÏÏ ÓÈ ŒÎıÂÛË «πƒøδπ 2007» ÛÙ πˆ ÓÓÈÓ Το ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε. συμμετείχε στην 9η Πανελλήνια Έκθεση «ΠΑΝΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ 2007» που πραγματοποιήθηκε στα Ιωάννινα από 5 έως 13 Μαΐου Στα εγκαίνια της έκθεσης έγιναν παρουσία του Υφυπουργού ΥΠΕΧΩΔΕ, κ. Σταύρου Καλογιάννη, και του Γενικού Γραμματέα του Υπουργείου Ανάπτυξης κ. Γιάννη Μπενόπουλου. Παραβρέθηκαν επίσης, ο νομάρχης και ο δήμαρχος Ιωαννίνων κ.κ. Αλέξανδρος Καχριμάνης και Νίκος Γκόντας, οι στρατιωτικές αρχές, βουλευτές του Νομού και πλήθος κόσμου. Η έκθεση λειτούργησε στο εκθεσιακό κέντρο της Λιμνοπούλας και, σύμφωνα με στοιχεία της διοργανώτριας εταιρίας, ο αριθμός των επισκεπτών ήταν περίπου Μεταξύ των εκθετών ήταν υπηρεσίες της πόλης όπως, το Γραφείο Διαμεσολάβησης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων - Επιστημονικό & Τεχνολογικό Πάρκο Ηπείρου, το Γραφείο Διασύνδεσης Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, τα Εσπερινά Λύκεια (ΕΠΑΛ), η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ιωαννίνων, ο Δήμος Ιωαννιτών. Επίσης συμμετείχε η ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟΣ ΑΕ και ιδιωτικές επιχειρήσεις από όλους τους κλάδους οικονομικής δραστηριότητας. Το περίπτερο του ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε., επισκέφτηκαν, εκτός από τις πολιτικές και στρατιωτικές αρχές της πόλης, πολλοί άλλοι επισκέπτες, κυρίως Μηχανικοί, Τεχνικοί Ασφάλειας, Γιατροί, Εργοδότες, Δικηγόροι, Ελεύθεροι Επαγγελματίες, Διευθυντές Υπηρεσιών, Εργαζόμενοι, Εκπαιδευτικοί Τεχνικών αλλά και Γενικών Γυμνασίων και Λυκείων της πόλης. Σ' αυτούς διανεμήθηκε το έντυπο υλικό του Ινστιτούτου. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έδειξαν οι επισκέπτες για τα νέα έντυπα που εξέδωσε το ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε. και αφορούν συγκεκριμένους κλάδους οικονομικής δραστηριότητας ÌÂÚ ÛÙË Ã ÏÎÈ ÈÎ ÁÈ ÙËÓ À ÛÙÈ ÍÂÓÔ Ô ÂÈ Î ÌÔÓ Â Το ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε., έπειτα από αίτημα του Εργατοϋπαλληλικού Κέντρου Χαλκιδικής, πραγματοποίησε ημερίδα με θέμα: «Υγεία και Ασφάλεια στις ξενοδοχειακές μονάδες». Στην ημερίδα έγινε παρουσίαση των αποτελεσμάτων της μελέτης για την εκτίμηση και πρόληψη του επαγγελματικού κινδύνου στα ξενοδοχεία την οποία εκπόνησε το ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε. Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 25/5/07, στα Νέα Μουδανιά, σε αίθουσα του ξενοδοχείου Oceanis. Την παρουσίαση των αποτελεσμάτων της μελέτης έκανε ο κ. Γ. Ραχιώτης, Ειδικός Ιατρός Εργασίας σε ομιλία με θέμα: Εκτίμηση και πρόληψη των επαγγελματικών κινδύνων στις ξενοδοχειακές υπηρεσίες. Τους κινδύνους για την ασφάλεια στις ξενοδοχειακές μονάδες ανέπτυξε ο κ. Α. Ταργουτζίδης (φωτο), Μηχανολόγος Μηχανικός (Παράρτημα Θεσσαλονίκης ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε.) ενώ για την ανίχνευση λεγιονέλλας σε συστήματα κυκλοφορίας νερού σε ξενοδοχεία της Αθήνας μίλησε η κ. Σοφία Κωνσταντοπούλου, Μηχανικός Περιβάλλοντος ΤΕ, MSc, Διαχείριση Περιβάλλοντος (Κέντρο Υγείας - Υγιεινής της Εργασίας, ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε). Η εκδήλωση έκλεισε με συζήτηση μεταξύ των παρευρισκομένων. 4 ÀÁÈÂÈÓ Î È ÛÊ ÏÂÈ ÙË ÚÁ Û - ΔÂ Ô 31

7 appleôîù Ì Ù ÙË È ÏÈÔı ÎË - πô ÓÈÔ 2007 ΤΕΥΧΟΣ 31, IOYΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007 Η Βιβλιοθήκη του ΕΛΙΝΥΑΕ στα πλαίσια εμπλουτισμού του υλικού της παρουσιάζει μερικά από τα καινούργια βιβλία της. Agricultural safety / Keith E. Barenklau. -- Boca Raton : Lewis Publishers, c σ. Περιέχει βιβλιογραφία και ευρετήριο ISBN Asbestos blues: labour, capital, physicians & the state in South Africa / Jock McCulloch. -- Oxford : James Currey : Indiana University Press. -- xx, 223 σ.. -- (African issues) Περιέχει βιβλιογραφία και ευρετήριο ISBN Agrochemical and pesticide safety handbook / Michael F. Waxman. -- Boca Raton : Lewis Publishers, c σ. Περιέχει βιβλιογραφία και ευρετήριο ISBN Beyond limits? dealing with chemical risks at work in Europe / David Walters, Karola Grodzki. -- Amsterdam : Elsevier, c xiii, 416 σ. Περιέχει ευρετήριο ISBN Air monitoring for toxic exposures / Henry J. McDermott. -- 2η εκδ.. -- New Jersey : John Wiley & Sons, c xii, 688 σ. Περιέχει βιβλιογραφία και ευρετήριο Biological effects of electromagnetic fields: mechanisms, modeling, biologing effects, therapeutic effects, international standards, exposure criteria / Peter Stavroulakis (ed.). -- Berlin : Springer, c xv, 793 σ. Περιέχει βιβλιογραφία ISBN Analytical method development and validation / Michael Swartz, Ira S. Krull. -- New York : Marcel Dekker, c σ. Περιέχει βιβλιογραφία ISBN Building a culture of respect : managing bullying at work / Noreen Tehrani (ed.). -- London : Taylor and Francis, c xv, 230 σ. Περιέχει βιβλιογραφία και ευρετήριο ISBN ÀÁÈÂÈÓ Î È ÛÊ ÏÂÈ ÙË ÚÁ Û - ΔÂ Ô 31 5

8 ΤΕΥΧΟΣ 31, ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007 Critical incident stress management in aviation / Jorg Leonhardt, Joachim Vogt (eds.). -- Hampshire : Ashgate, c xiv, 180 σ. Περιέχει βιβλιογραφία και ευρετήριο ISBN Engineering for patient safety : issues in minimally invasive procedures / Jenny Dankelamn, Cornelis A. Grimbergen, Henk G. Stassen. -- Mahway, New Jersey : Lawrence Erlbaum Associates, c xx, 300 σ. Περιέχει βιβλιογραφία και ευρετήριο Domestic violence and family safety: a systematic approach to working with violence in families / Jan Cooper, Arlene Vetere. -- London : Whurr Publishers, c xvii, 120 σ. Περιέχει βιβλιογραφία και ευρετήριο ISBN Engineering psychology and human performance / Christopher D. Wickens, Justin G. Hollands. -- 3η εκδ.. -- New Jersey : Prentice Hall, c xv, 573 σ. Περιέχει βιβλιογραφία και ευρετήριο ISBN Elevated work platforms and scaffolding : job site safety manual / Matthew J. Burkart, Michael McCann, Daniel M. Paine. -- NewYork : McGraw-Hill, c xxxii, 543 σ. Περιέχει ευρετήριο ISBN Enhancing occupational safety and health / Geoff Taylor, Kellie Easter, Roy Hegney. -- Amsterdam : Elsevier, c xviii, 599 σ. Περιέχει βιβλιογραφία και ευρετήριο ISBN ÂÌÈÓ ÚÈÔ ÁÈ μô ıâèâ Το Ινστιτούτο στην προσπάθειά του για συνεχή εκπαίδευση των εργαζομένων του, οργάνωσε την Πέμπτη 21 Ιουνίου 2007, σεμινάριο με θέμα «Α Βοήθειες». Το σεμινάριο, είχε διάρκεια 2 ώρες και πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα του ΚΕΚ στην Αθήνα. Περιελάμβανε θεωρητικό μέρος με θέμα τη βασική καρδιοαναπνευστική αναζωογόνηση (βασική ΚΑΡΠΑ) τεχνητή αναπνοή και καρδιακή μάλαξη. Ακολόυθησε πρακτική άσκηση εφαρμογής σε κούκλα. Εισηγητής του σεμιναρίου ήταν ο κ. Ευάγγελος Δούσης, Νοσηλευτής Εκπαίδευσης. 6 ÀÁÈÂÈÓ Î È ÛÊ ÏÂÈ ÙË ÚÁ Û - ΔÂ Ô 31

9 EappleÈÌÔÚʈÙÈÎfi ÛÂÌÈÓ ÚÈÔ apple Ú ÛÊ ÏÂÈ ÂappleÈapple Ô ΤΕΥΧΟΣ 31, IOYΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007 Το ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε. σε συνέχεια της συνεργασίας του με το πυροσβεστικό σώμα, στις 14/6/2007 διοργάνωσε επιμορφωτικό σεμινάριο πυρασφάλειας, β' επιπέδου για την ομάδα πυρασφάλειας στα κτήρια της Αθήνας, υπό την καθοδήγηση του αξιωματικού κ. Αναστασόπουλου. Αξιολογήθηκαν οι μέθοδοι και οι διαδικασίες παθητικής πυρασφάλειας, ενώ την ολοκλήρωση της θεωρητικής διδασκαλίας ακολούθησε πρακτική άσκηση χειρισμού μιας επικείμενης πυρκαγιάς από την ομάδα. Ευχαριστούμε θερμά το Πυροσβεστικό Σώμα που στηρίζει τις προσπάθειές μας. ΔÔ K ÙÔ.π.À... ÛÙËÓ ı Ó Από τον Απρίλιο μέχρι σήμερα, σύμφωνα με τον προγραμματισμό του, το ΚΕΚ υλοποίησε τα παρακάτω σεμινάρια: στις 3/5/07, ενδοεπιχειρησιακό σεμινάριο με θέμα «Υγιεινή και Ασφάλεια της Εργασίας» σε στελέχη της εταιρείας Ιντερμπετόν, συνολικής διάρκειας 7 ωρών, το οποίο παρακολούθησαν 27 άτομα κατά τις ημερομηνίες 7/5/07-15/5/07 & 21/5/07-30/5/07, δύο σεμινάρια εργοδοτών - εργαζομένων σε επιχειρήσεις Β' κατηγορίας επικινδυνότητας, με θέμα «Υγιεινή και Ασφάλεια της Εργασίας», συνολικής διάρκειας 35 ωρών, τα οποία παρακολούθησαν 27 άτομα στις 12/5/07 & 13/5/07 σεμινάριο εργοδοτών επιχειρήσεων Γ κατηγορίας επικινδυνότητας, με θέμα «Υγιεινή και Ασφάλεια της Εργασίας» συνολικής διάρκειας 10 ωρών, το οποίο παρακολούθησαν 6 άτομα από τις 30/5/07-27/6/07 σεμινάριο για Τεχνικούς Ασφάλειας για επιχειρήσεις Α' κατηγορίας επικινδυνότητας με θέμα «Υγιεινή και Ασφάλεια - Πρόληψη Ατυχημάτων», συνολικής διάρκειας 100 ωρών, το οποίο περιελάμβανε 75 ώρες θεωρία και 25 ώρες πρακτική και το παρακολούθησαν 24 άτομα επιπέδου ΑΕΙ - ΤΕΙ. Προγραμματίζονται: σεμινάρια για ΤΑ Α' κατηγορίας, με θέμα «Υγιεινή & Ασφάλεια - Πρόληψη Ατυχημάτων», διάρκειας 100 ωρών και απευθύνονται σε απόφοιτους ΑΕΙ - ΤΕΙ σεμινάρια διάρκειας δέκα 10 ωρών και 35 ωρών, για εργοδότες επιχειρήσεων Β' και Γ' κατηγορίας επικινδυνότητας ενδοεπιχειρησιακά σεμινάρια (κατόπιν εκδήλωσης ενδιαφέροντος των επιχειρήσεων). Αιτήσεις συμμετοχής γίνονται δεκτές καθημερινά στα γραφεία του ΚΕΚ (Λιοσίων 143 και Θειρσίου 6, Πλατεία Αττικής) είτε ηλεκτρονικά μέσω της ιστοσελίδας του Ινστιτούτου (http://www.elinyae.gr). Πληροφορίες: τηλ.: , , , φαξ: È Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙ ÙÔ apple Ú ÚÙ Ì ÙÔ ÂÛÛ ÏÔÓ ÎË Ολοκληρώθηκε, στο πλαίσιο του προγράμματος Collection and analysis of statistical and survey data aiming at the establishment of European Risk Observatory for the European Agency for Health and Safety at Work (PREVENT), η δεύτερη για το 2007 μελέτη με θέμα Hotel, Restaurant and Catering workers για την Ελλάδα και την Κύπρο. Κατά το χρονικό διάστημα Απριλίου - Ιουνίου 07, το επιστημονικό προσωπικό του παραρτήματος -κατόπιν αιτήματος- προγραμμάτισε και υλοποίησε 13 επισκέψεις σε ισάριθμες επιχειρήσεις της ευρύτερης περιοχής της Θεσσαλονίκης και περιοχές της Βόρειας Ελλάδας, με σκοπό τη διενέργεια μετρήσεων βλαπτικών παραγόντων. Το ΚΕΚ του παραρτήματος, από τις 14/5-22/63 υλοποίησε σεμινάριο Τεχνικών Ασφάλειας για επιχειρή- ÀÁÈÂÈÓ Î È ÛÊ ÏÂÈ ÙË ÚÁ Û - ΔÂ Ô 31 7

10 ΤΕΥΧΟΣ 31, ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007 σεις Α' κατηγορίας επικινδυνότητας με θέμα «Υγεία και Ασφάλεια - Πρόληψη ατυχημάτων» για απόφοιτους ΑΕΙ και ΤΕΙ, ειδικοτήτων οι οποίες σύμφωνα με το Π.Δ. 294/88 δύνανται να ασκήσουν καθήκοντα τεχνικού ασφάλειας. Το σεμινάριο ήταν διάρκειας 100 ωρών και συμμετείχαν 25 άτομα. Στα πλαίσια του σεμιναρίου πραγματοποιήθηκαν και τρεις πρωινές επισκέψεις στις επιχειρήσεις: ΜΕΛ Α.Ε. Χαρτοβιομηχανία Μακεδονίας Kleemann Hellas, εταιρία ολοκληρωμένων συστημάτων ανελκυστήρων. Προγραμματίζονται: Σεμινάριο Τεχνικών Ασφάλειας Α' Κατηγορίας Επικινδυνότητας, διάρκειας 100 ωρών, με θέμα: «Υγιεινή και Ασφάλεια- Πρόληψη Ατυχημάτων». Απευθύνεται σε απόφοιτους ΑΕΙ και ΤΕΙ μετά το δεύτερο δεκαήμερο του Σεπτέμβρη. Σεμινάρια Εργοδοτών Β' Κατηγορίας Επικινδυνότητας για την ανάληψη καθηκόντων Τεχνικού Ασφάλειας. Σεμινάρια Εργοδοτών Γ' Κατηγορίας Επικινδυνότητας για την ανάληψη καθηκόντων Τεχνικού Ασφάλειας. Σεμινάρια «Υγιεινή και Ασφάλεια στα Τρόφιμα», στα πρότυπα του Ενιαίου Φορέα Ελέγχου Τροφίμων (ΕΦΕΤ) που θα ελέγχονται από τον ΕΦΕΤ για εργαζόμενους βιομηχανιών τροφίμων. Τα σεμινάρια αυτά θα είναι διάρκειας 20 ωρών και οι συμμετέχοντες θα λάβουν βεβαίωση του ΕΦΕΤ. Αιτήσεις συμμετοχής γίνονται δεκτές καθημερινά στα γραφεία του ΚΕΚ ΕΛΙΝΥΑΕ Θεσσαλονίκης (26ης Οκτωβρίου 90, Περιοχή Σφαγεία, PORTO CENTER, Κτήριο Γ1, 1ος όροφος) ή μέσω της ιστοσελίδας του Ινστιτούτου Πληροφορίες: κα Τσαμπάζη Σοφία, τηλ.: , , φαξ: È Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙÂ ÙÔ apple Ú ÚÙ Ì ÙÔ πˆ ÓÓ ÓˆÓ Το προσωπικό του παραρτήματος διοργάνωσε τη συμμετοχή του Ινστιτούτου στην 9η Πανελλήνια Έκθεση «ΠΑΝΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ 2007» που πραγματοποιήθηκε στα Ιωάννινα από 5 έως 13 Μαΐου 2007 (δες σελ. 4). Στις 27 Απριλίου, στο πλαίσιο της Παγκόσμιας Ημέρας για την Υγεία και την Ασφάλεια στην Εργασία, υλοποιήθηκε διάλεξη στους μαθητές των σχολών του ΟΑΕΔ Ιωαννίνων μετά από σχετικό αίτημα. Τη διάλεξη παρακολούθησαν 143 μαθητές. Το ΚΕΚ του παραρτήματος πραγματοποίησε τα εξής επιμορφωτικά σεμινάρια: - στις 2/5/07 σεμινάριο με θέμα «Υγεία και Ασφάλεια στους χώρους κομμωτηρίων» το οποίο παρακολούθησαν 54 μαθητές του 2ου και 3ου έτους, του TEE Φιλοθέης Άρτας με ειδικότητα κομμωτική - στις 4 και 6/6/07 σεμινάριο διάρκειας 10 ωρών για εργοδότες επιχειρήσεων Γ κατηγορίας επικινδυνότητας, το οποίο παρακολούθησαν 16 άτομα - από και 23-25/6/07 σεμινάριο για εργοδότες και εργαζόμενους επιχειρήσεων Β κατηγορίας επικινδυνότητας, το οποίο παρακολούθησαν 17 αρτοποιοί και ζαχαροπλάστες. Στις 15/5 το επιστημονικό προσωπικό του παραρτήματος έκανε διάλεξη με θέμα «Η σεξουαλική παρενόχληση στους χώρους εργασίας» σε μαθητές του Εσπερινού Γυμνασίου Ιωαννίνων μετά από σχετικό αίτημα. Προγραμματίζονται: σεμινάριο επιμόρφωσης Τεχνικών Ασφάλειας επιπέδου ΑΕΙ και ΤΕΙ με θέμα «Υγιεινή και Ασφάλεια-Πρόληψη Ατυχημάτων» διάρκειας 100 ωρών. Το σεμινάριο θα υλοποιηθεί από Σεπτεμβρίου και από 8-19 Οκτωβρίου (Δευτέρα έως Παρασκευή), απογευματινές ώρες στις εγκαταστάσεις του πιστοποιημένου από το ΕΚΕΠΙΣ ΚΕΚ (Καπλάνη 7, 1ος όροφος). Στους εκπαιδευόμενους, με το πέρας του σεμιναρίου, θα χορηγηθεί βεβαίωση παρακολούθησης που αποτελεί αποδεικτικό για μείωση της απαιτούμενης προϋπηρεσίας για ανάληψη καθηκόντων Τεχνικού Ασφάλειας (Ν. 3144/2003). σεμινάρια επιμόρφωσης εργοδοτών επιχειρήσεων Β και Γ κατηγορίας επικινδυνότητας. Το παράρτημα συνεχίζει να δέχεται αιτήσεις για την υλοποίηση σεμιναρίων εργοδοτών επιχειρήσεων Β και Γ κατηγορίας επικινδυνότητας, αιτήματα για ενδοεπιχειρησιακά σεμινάρια στις εγκαταστάσεις των επιχειρήσεων και μετρήσεις βλαπτικών παραγόντων. Αιτήσεις συμμετοχής γίνονται δεκτές καθημερινά, στα γραφεία του ΚΕΚ (Καπλάνη 7) είτε ηλεκτρονικά μέσω της ιστοσελίδας του Ινστιτούτου (http://www.elinyae.gr). Πληροφορίες: τηλ.: (κα Κωνσταντίνα Ζορμπά και κα Λίτσα Στέφου), φαξ: ÀÁÈÂÈÓ Î È ÛÊ ÏÂÈ ÙË ÚÁ Û - ΔÂ Ô 31

11 È Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙÂ ÙÔ apple Ú ÚÙ Ì ÙÔ ΔÚ appleôïë ΤΕΥΧΟΣ 31, IOYΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007 Κατόπιν αιτήματος του ΟΑΕΔ Τρίπολης, το επιστημονικό προσωπικό του παραρτήματος στις 27/4/07 πραγματοποίησε ενημερωτική επίσκεψη με θέμα: «Υγεία και Ασφάλεια στις σχολικές μονάδες», στις σχολές μαθητείας του. Παρακολούθησαν μαθητές από όλα τα τμήματα των σχολών. Στις 14/5/07 κατόπιν αιτήματος, πραγματοποιήθηκε επίσκεψη στο 1ο Γυμνάσιο Τρίπολης με σκοπό την ενημέρωση των μαθητών και των καθηγητών πάνω σε θέματα υγείας και ασφάλειας στις σχολικές μονάδες. Στις 16, 17 και 18/5/07 διενεργήθηκαν μετρήσεις θορύβου και φωτισμού στους χώρους εργασίας του προσωπικού των γραμμών εμφιάλωσης, στο εργοστάσιο της Coca Cola - Τρία Έψιλον Αιγίου, κατόπιν αιτήματος της εταιρείας. Το παράρτημα της Τρίπολης πρόκειται να πραγματοποιήσει σεμινάριο Τ.Α., επιπέδου ΑΕΙ - ΤΕΙ, από 3 Σεπτεμβρίου έως 17 Οκτωβρίου Το παράρτημα συνεχίζει να δέχεται αιτήσεις για την υλοποίηση σεμιναρίων επιμόρφωσης Τεχνικών Ασφάλειας επιπέδου ΑΕΙ και ΤΕΙ, διάρκειας 100 ωρών και εργοδοτών επιχειρήσεων Β και Γ κατηγορίας επικινδυνότητας καθώς και αιτήματα για μετρήσεις βλαπτικών παραγόντων σε εγκαταστάσεις επιχειρήσεων. Αιτήσεις συμμετοχής γίνονται δεκτές καθημερινά στα γραφεία του ΚΕΚ ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε. Τρίπολης (Λαμπράκη και Σπηλιοπούλου 1, Πλατεία Κολοκοτρώνη) είτε ηλεκτρονικά μέσω της ιστοσελίδας του Ινστιτούτου (http://www.elinyae.gr). Πληροφορίες: κα Παπαγεωργίου Γεωργία, τηλ: , φαξ: È Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙÂ ÙÔ apple Ú ÚÙ Ì ÙÔ μfiïô Με την ευκαιρία της Παγκόσμιας Ημέρας για την Υγεία και την Ασφάλεια στην Εργασία πραγματοποιήθηκε διάλεξη επιμόρφωσης των μαθητών των σχολών του ΟΑΕΔ στο Βόλο. Επίσης πραγματοποιήθηκε σεμινάριο επιμόρφωσης στο σχολείο δεύτερης ευκαιρίας Βόλου σε θέματα υγείας και ασφάλειας στο εργασιακό περιβάλλον. Συνολικά τις παραπάνω εκδηλώσεις παρακολούθησαν πάνω από 300 άτομα. 1/6/07 υλοποίησε σεμινάριο τεχνικών ασφάλειας με θέμα «Υγιεινή και ασφάλεια - Πρόληψη ατυχημάτων» και διάρκεια 100 ώρες εκ των οποίων οι 75 αφορούσαν θεωρητική κατάρτιση και οι 25 πρακτική άσκηση. Το σεμινάριο παρακολούθησαν 25 άτομα τα οποία απασχολούνται ή πρόκειται να απασχοληθούν ως τεχνικοί ασφαλείας και πραγματοποιήθηκε στις εγκαταστάσεις του Ινστιτούτου στο Βόλο. Πραγματοποιήθηκαν διαλέξεις στο 1ο ΣΕΚ/2ο ΤΕΕ Νέας Ιωνίας προκειμένου να ενημερωθούν οι μαθητές σχετικά με την υγεία και την ασφάλεια στο επαγγελματικό περιβάλλον. Ειδικότερα οι διαλέξεις που πραγματοποιήθηκαν αφορούσαν τις ειδικότητες ηλεκτρονικών, πληροφορικής, ηλεκτρολόγων εσωτερικών ηλεκτρικών εγκαταστάσεων και ηλεκτρολόγων ηλεκτρικών συστημάτων αυτοκινήτου. Σε συνεργασία με το παράρτημα Θεσσαλονίκης πραγματοποιήθηκαν μετρήσεις βλαπτικών παραγόντων σε βιομηχανίες της περιοχής. Το ΚΕΚ του παραρτήματος από τις 23/4 ως την Το παράρτημα Βόλου πρόκειται να υλοποιήσει σεμινάριο επιμόρφωσης Τεχνικών Ασφαλείας επιπέδου ΑΕΙ- ΤΕΙ διάρκειας 100 ωρών. Αιτήσεις συμμετοχής γίνονται δεκτές καθημερινά στα γραφεία του παραρτήματος στο Βόλο (Αλαμάνας 33 και Κωλέττη), είτε ηλεκτρονικά μέσω της ιστοσελίδας του Ινστιτούτου (http://www.elinyae.gr) Πληροφορίες: , φαξ: ÀÁÈÂÈÓ Î È ÛÊ ÏÂÈ ÙË ÚÁ Û - ΔÂ Ô 31 9

12 Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙÂ ÙÔ ΔÔÌ apple ÁÁÂÏÌ ÙÈÎ Î È μèôìë ÓÈÎ ÀÁÈÂÈÓ, ıóèî ÔÏ ËÌfiÛÈ ÀÁÂ του Γιώργου Ντουνιά* «Όταν δε επί νοσέοντα αφίκη, επανερωτάν χρή ά πάσχει, και εξ ότου, και ποσταίος, και την κοιλίην ει διαχωρέει, και δίαιταν ήντινα διαιτάται,» «Όταν επισκέπτεσαι ένα άρρωστο, πρέπει να τον ρωτάς από τι πάσχει, από ποια αιτία και από πότε. Επίσης να ρωτάς αν ενεργείται και ποια δίαιτα ακολουθεί..» (Ιπποκράτης, Περί παθών -37) Αν και έχουν περάσει τρεις αιώνες από την έκδοση του De Morbis Artificum Diatriba του θεμελιωτή της Ιατρικής της Εργασίας, Bernardino Ramazzini, παραμένει πάντοτε επίκαιρο το νόημα του έργου του, αφού πρόσθεσε στο παραπάνω Ιπποκρατικό ερωτηματολόγιο λήψης του ιατρικού ιστορικού, την ερώτηση: quam artem exerceat? δηλαδή «τι εργασία κάνεις;» Σε αυτά τα ίχνη, δημιουργήθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1970 ο Τομέας Επαγγελματικής & Βιομηχανικής Υγιεινής (ΕΒΥ) στην Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας (ΕΣΔΥ), με στόχο την εκπαίδευση ιατρών σε θέματα υγείας και ασφάλειας της εργασίας και την παροχή συμβουλών προς το Υπουργείο Υγείας και την Πολιτεία. Καθηγητές του υπήρξαν οι αείμνηστοι: Αλέξανδρος Αγγελής και Χαρίλαος Ανδρέου. Από το 2000 ο ΕΒΥ συμμετέχει ενεργά στη μεταπτυχιακή εκπαίδευση στη Δημόσια Υγεία [μονοετές, διετές Βορείου & Νοτίου Ελλάδας, ΕΣΔΥ-ΤΕΙ] με τα μαθήματα της Επαγγελματικής Υγείας και της Εφαρμοσμένης Εργονομίας στα επαγγέλματα υγείας. Αποτελεί από το 1992 εστιακό εκπρόσωπο στον ΠΟΥ σε θέματα Υ+ΑΕ, συνεργάστηκε επί σειρά ετών με το ΚΔΙΕ του ΙΚΑ σε επιδημιολογικές μελέτες επαγγελματικών παθήσεων & συνθηκών εργασίας και συμμετέχει στη διδασκαλία της ενότητας «Υγεία & Ασφάλεια εργαζομένων στο πλοίο» στα Σχολεία Ναυτικής Ιατρικής του ΝΝΑ και στα ΚΕΚ πολλών νοσοκομείων π.χ. ΓΝΑ «Γεννηματάς», ΓΝΠαίδων «Α.Κυριακού» [ ], κ.ά.. Ο ΕΒΥ συμμετείχε σε διεθνή & ελληνικά ερευνητικά προγράμματα, όπως: COST 633-Particulate Matter related to Health Effects [A.Kikemenis ] Wood dust exposure & Health Effects [FIOH, A.Kikemenis ], Occupational exposure to wood dust in Greece, A.Kikemenis et al., FIOH & INRS, EU/WOOD-RISK Project QLK$ , Helsinki-Nancy 2004 Εκτίμηση επαγγελματικών κινδύνων ΟΤΑ [Ντουνιάς- ΕΕΤΑΑ, ] Εκτίμηση επιδημιολογικών δεδομένων για την επίδραση στην υγεία των κατοίκων περιοχών που γειτνιάζουν με θερμοηλεκτρικά εργοστάσια με καύση λιγνίτη [Μακρόπουλος-Κωνσταντινίδης, 2006] Επιπτώσεις των PCBs στην υγεία [Μακρόπουλος, ] StressPreventionActivities, ΠΕΠΕΝ, ΕΣΔΥ, IDEC, Σύνδεσμος Ανωνύμων Εταιρειών & ΕΠΕ, University of Nottingham, Institute of Work, Health & Organisations (I- WHO), Cardiff University, Seafarers International Research Centre, TRIFORMA OY, M&J Consulting, CMKOS (Czech Moravian Confederation of Trade Unions), [Leonardo da Vinci, EL/2004/B/P/148268] Ιδιαίτερη εμπειρία έχει αποκτηθεί σχετικά με την Πρόληψη & Αντιμετώπιση της Μυοσκελετικής καταπόνησης του νοσηλευτικού προσωπικού [Α. Ξυδέα-Κικεμένη] με πλείστες πτυχιακές εργασίες καθώς και με την εφαρμογή της Χειρωνακτικής Διακίνησης Ασθενών του P.Dotte. Μυοσκελετικά προβλήματα στα επαγγέλματα υγείας, 2o Παγκ. Συνέδριο Επαγγελμ. Νόσων σπονδυλικής στήλης, Hamburg/Γερμανίας, 1998 Ημερίδα:27/2/2004, Η μέθοδος Dotte. 10 *Ο κ. Γ. Ντουνιάς είναι επιμελητής στην Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας στον Τομέα Επαγγελματικής και Βιομηχανικής Υγιεινής (www.nsph.gr, τηλ ) ÀÁÈÂÈÓ Î È ÛÊ ÏÂÈ ÙË ÚÁ Û - ΔÂ Ô 31

13 Από το 2005 εκπαίδευση στη μέθοδο P. Dotte νοσηλευτών & φυσικοθεραπευτών. καθώς και άλλο εκπαιδευτικό υλικό διεθνών οργανισμών (WΗΟ, ILO, ICOH, ACOEM) όπως και τα βασικά διεθνή συγγράμματα Ιατρικής της Εργασίας & Βιομηχανικής Τοξικολογίας. Για την αυτοαξιολόγηση των αποκτούμενων γνώσεων παρουσιάζονται στους ειδικευόμενους και μεταπτυχιακούς φοιτητές περισσότερες από 400 ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής [MCQs]. Υπάρχει επίσης πρόσβαση στις υπηρεσίες της βιβλιοθήκης της ΕΣΔΥ και στο διαδίκτυο. Τα μαθήματα διεξάγονται πρωινές ώρες στην αίθουσα διδασκαλίας 'Αλέξανδρος Αγγελής' του ΕΒΥ που είναι εξοπλισμένη με τα απαραίτητα οπτικοακουστικά μέσα. Στο πρόγραμμα θεωρητικής κατάρτισης συμμετέχουν περισσότεροι από 40 διδάσκοντες [καθηγητές και ΔΕΠ της ΕΣΔΥ, πανεπιστημιακοί, ιατροί ΕΣΥ, ιατροί εργασίας, τεχνικοί ασφαλείας, στελέχη του Υπ. Εργασίας και ασφαλιστικών οργανισμών]. Από το ακαδημαϊκό έτος έως σήμερα έχουν εκπαιδευτεί 59 ειδικευόμενοι ιατροί της εργασίας [μέση ετήσια παρακολούθηση: 6,75 [4-9], αναλογία ανδρών/γυναικών: 59-41%, από αυτούς 17% στρατιωτικοί ιατροί, αναλογία ανδρών/γυναικών: 70-30%]. Έως σήμερα έχουν περατώσει την ειδίκευση τους 43/59 ειδικοί ιατροί εργασίας, δηλαδή 4,8 ετησίως!!! Οι διπλωματικές εργασίες που έχουν εκπονηθεί από τους ειδικευόμενους παρουσιάστηκαν σε επιστημονικά συνέδρια [50% στην Ελλάδα και 12% στο εξωτερικό] και δημοσιεύτηκαν σε διεθνούς κύρους περιοδικά (15%). Το σύνολο των ποικίλων επιστημονικών δημοσιεύσεων του ΕΒΥ είναι διαθέσιμο στους ενδιαφερόμενους και σύντομα πρόκειται να 'αναρτηθεί' στην ιστοσελίδα της ΕΣΔΥ. 'Quam Artem Exerceat?' Ο ΕΒΥ αποτελεί σήμερα τον μοναδικό ακαδημαϊκό φορέα στην Ιατρική της Εργασίας στη χώρα μας και ως εκ τούτου, συντονίζει και υλοποιεί, από το ακαδημαϊκό έτος το πρόγραμμα θεωρητικής κατάρτισης στην ειδικότητα της Ιατρικής της Εργασίας. Ακολουθείται το ισχύον -εγκεκριμένο από το ΚΕΣΥ- πρόγραμμα (1300 ωρών) που περιλαμβάνει: θεωρητική διδασκαλία, εργαστηριακή εκπαίδευση, προετοιμασία διπλωματικής εργασίας καθώς και επισκέψεις σε εργασιακούς χώρους. Η θεωρητική διδασκαλία περιλαμβάνει 16 θεματικές ενότητες με συγκεκριμένο αναλυτικό πρόγραμμα και χρονοδιάγραμμα (από Οκτώβριο έως Σεπτέμβριο). Ο τομέας ΕΒΥ συνεργάζεται αρμονικά με όλους τους τομείς της ΕΣΔΥ στο ερευνητικό και εκπαιδευτικό έργο ιδίως, με τους τομείς Δημόσιας Υγείας, Επιδημιολογίας, Οικονομικών, Κοινωνιολογίας Υγειονομικής Μηχανικής & Μικροβιολογίας. Επίσης, συνεργάζεται με τα ΑΕΙ, ΤΕΙ, το ΕΜΠ, το ΙΚΑ, το ΕΛΙΝΥΑΕ, άλλους επιστημονικούς φορείς και νοσοκομεία του ΕΣΥ καθώς και ειδικούς επιστήμονες. Ο ΕΒΥ προσφέρει στους ειδικευόμενους ιατρούς της εργασίας τα απαραίτητα εκπαιδευτικά μέσα, όπως: οδηγό σπουδών και βιβλιάριο εκπαίδευσης (logbook), εκπαιδευτικό υλικό ανά ενότητες σε δίσκο ακτίνας με μηχανή αναζήτησης [CDrom], ελληνικά εγχειρίδια ιατρικής της εργασίας, μονογραφίες του IARC για τη καρκινογένεση, τη πραγματεία 'Οι ασθένειες των εργατών' του Ramazzini 14/3/2006 1ο Δορυφορικό Συμπόσιο Επαγγελματικής Υγείας στα πλαίσια του 6ου Πανελλήνιου Συνεδρίου Δημόσιας Υγείας & Υπηρεσιών Υγείας. Στο στρογγυλό τραπέζι «Η ιατρική της Εργασίας ως ÀÁÈÂÈÓ Î È ÛÊ ÏÂÈ ÙË ÚÁ Û - ΔÂ Ô 31 11

14 πεδίο της Δημόσιας Υγείας» συμμετείχαν ο καθηγητής ΕΒΥ της ΕΣΔΥ & πρόεδρος του ΕΛΙΝΥΑΕ Bασίλης Mακρόπουλος, ο ειδικός γραμματέας Σώματος Επιθεωρητών Εργασίας [ΣΕΠΕ] Χρήστος Κουρούσης, ο Peter Pils, καθηγητής Ιατρικής της Εργασίας, [vice-director Vienna Medical School Internal & Occupational Medicine & ο Alain Cantineau, καθηγητής Ιατρικής της Εργασίας Στρασβούργο, αντιπρόεδρος Διεθνούς Επιτροπής Επαγγελματικής Υγείας [Service de Pathologie Professionelle, Strasburg, vice-president International Committee of Occupational Health, ICOH]. Τη συζήτηση συντόνισε ο επιμελητής ΕΒΥ της ΕΣΔΥ, Γεώργιος Ντουνιάς. Το πρόγραμμα θεωρητικής κατάρτισης αξιολογείται συνεχώς από τους ίδιους τους ειδικευόμενους με σχετικό διαβαθμισμένο ερωτηματολόγιο [μέσος βαθμός ικανοποίησης: 4.13, πολύ καλό έως άριστα]. Αναμένεται επίσης η αποτίμηση του ως προς τα ευρωπαϊκά πρότυπα στα πλαίσια της συμμετοχής του ΕΒΥ σε σχετικό πανευρωπαϊκό πρόγραμμα, ως μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης Σχολών Επαγγελματικής Υγείας [European Association Schools of Occupational Medicine-EASOM] New EASOM members present themselves NATIONAL SCHOOL OF PUBLIC HEALTH ATHENS, GREECE by Dr Georgios Dounias Bulletin January 2007 Number Five Οι ειδικευόμενοι συνοδεύονται σε εκπαιδευτικές επισκέψεις που πραγματοποιούνται σε εργασιακούς χώρους επιχειρήσεων, όπως: ΑthensΙnternationalΑirport [Βελονάκης-Μαρκόπουλο], ASEPTA [Ντουνιάς-Μενίδι], Emphasis [Ντουνιάς-Άλιμος], Knorr [Ζαμπογιάννης-Οινόφυτα], ΑΓΕΤ Ηρακλής [Φυτιλή-Αλιβέρι], Αλουμίνιο [Κοντογιάννης-Άσπρα Σπίτια Βοιωτίας], Βωξίτες S&B [Ντουνιάς-Γραβιά], Με πρωτοβουλία του ΕΒΥ διοργανώθηκε στις 27/1/07, πιστοποιημένο European Resuscitation Council (ERC) Course BLS από το ΕΚΑΒ (υπεύθυνος, Κ. Μπαχτής) που παρακολούθησαν περισσότεροι από 20 νέοι ιατροί εργασίας. Δες ΔΕΛΤΑ [Ντουνιάς-Ταύρος], Δήμος Κερατσινίου [Ντουνιάς], ΕLPEN [Ντουνιάς- Κάντζα], ΕuropeanΑirΤransport [Ντουνιάς-Μαρκόπουλο], ΕΘΕΛ [Χατζής-Ρέντης], ΕΛΑΙΣ [Παπαδόπουλος-Καμίνια], ΕΛΙΝΥΑΕ [Ραντίν, Δοντάς, Μακρόπουλος], ΕΛΛΠΕ [Αλιφέρης-Ασπρόπυργος], Εργοτάξιο Ολυμπιακού Χωριού [Ντουνιάς-Μενίδι], Εργοτάξιο Ολυμπιακών Έργων Γαλατσίου [Ντουνιάς], Νοσοκομείο Θριάσιο [Κωστόπουλος-Ασπρόπυργος], Ναυπηγεία Σκαραμαγκά [Αλεξόπουλος Ε.-Σκαραμαγκάς], Specifar [Ντουνιάς-Αγ.Βαρβάρα], ΤΙΤΑΝ [Ζαχαρίας-Καμάρι Βοιωτίας]. Iστορική φωτογραφία όλου του επιστημονικού προσωπικού του Τομέα ΕΒΥ της ΕΣΔΥ το Στο βήμα ο καθηγητής Β. Μακρόπουλος. 12 ÀÁÈÂÈÓ Î È ÛÊ ÏÂÈ ÙË ÚÁ Û - ΔÂ Ô 31

15 ŒÏÏÂÈ Ë appleóô Î È ÂÚÁ fiìâóôè ÛÂ Ú È των Αικατερίνης και Αθανασίου Μπάκα* Ο ύπνος είναι μια βιολογική ανάγκη υψίστης σημασίας για τον άνθρωπο. Τα νεαρά άτομα χρειάζονται να κοιμούνται περισσότερες ώρες από τους ενήλικες. Οι περισσότεροι ενήλικες χρειάζονται περίπου οχτώ ώρες ύπνου το 24-ωρο. Οι ώρες που χρειάζεται να κοιμάται κανείς είναι καθορισμένες γενετικά και επηρεάζονται και από διάφορους άλλους παράγοντες όπως η δραστηριότητα κατά τη διάρκεια της ημέρας, η γενική υγεία κ.α. Ποιοτικός ύπνος σημαίνει μη διακεκομμένος. Οι ενήλικες κοιμούνται τις βραδινές κυρίως ώρες. Εάν κάποιος πρέπει να παραμείνει ξάγρυπνος τις μεταμεσονύκτιες ώρες ή νωρίς το πρωί, τότε βρίσκεται σε κατάσταση στέρησης ύπνου, κατά την οποία υπάρχει το αίσθημα της κόπωσης και της υπνηλίας. Πίνακας 1. Οι ανάγκες για ύπνο σε σχέση με την ηλικία.[19]. Ηλικία Ανάγκες ύπνου μú ÊË / ÌˆÚ 0-2 ÌËÓÒÓ 10,5-18,5 ÒÚ 2-12 ÌËÓÒÓ 14,0-15,0 ÒÚÂ È È ÌËÓÒÓ ÒÚ 18 ÌËÓÒÓ - 3 ÚÔÓÒÓ ÒÚ 3-5 ÚÔÓÒÓ ÒÚ 5-12 ÚÔÓÒÓ 9-11 ÒÚ ŒÊË ÔÈ 8,5-9,5 ÒÚÂ Ó ÏÈΠ/ ÏÈÎÈˆÌ Ó ÙÔÌ 7-9 ÒÚÂ Î Ù Ì ÛÔ fiúô Κατάσταση στέρησης ύπνου έχουμε όταν υπάρχουν αποκλίσεις από τον πίνακα 1. Η κατάσταση στέρησης ύπνου, μπορεί να αποτελέσει πρόβλημα για εργαζόμενους οι οποίοι δεν μπορούν να κοιμηθούν τις βραδινές ώρες εξαιτίας της δουλειάς τους. Σε πολλά επαγγέλματα οι εργαζόμενοι σε νυχτερινές βάρδιες παραμένουν ξάγρυπνοι ώσπου να τελειώσουν τη βάρδιά τους (σώματα ασφαλείας, νοσηλευτικό προσωπικό, εργαζόμενοι σε μεταφορές, σε καταστήματα ειδών διατροφής, στη βιομηχανία, στα ΜΜΕ κ.α.). Το ίδιο πρόβλημα αντιμετωπίζουν και οι εργαζόμενοι οι οποίοι ταξιδεύουν σε περιοχές με διαφορά ώρας. Πίνακας 2. Συνθήκες εργασίας που οδηγούν σε κατάσταση στέρησης ύπνου [20]. Συνθήκες εργασίας Συνέπειες ÚÁ Û ÙË Ó Ù ÈÁfiÙÂÚ ÒÚÂ Ó ÙÂÚÈÓÔ appleóô Î ıfiïô Ó ÙÂÚÈÓfi appleóô ÚÁ Û ÓˆÚ ÙÔ appleúˆ ÚÁ ÙÔ Ú ÈÁfiÙÂÚ ÒÚ appleóô ÒÚ appleóô appleô ÌÂÙ ÙÔapple ÔÓÙ È ÚÔÓÈÎ ÔÏ ˆÚË ÂÚÁ Û ÈÁfiÙÂÚ ÒÚ appleóô ªÂÁ ÏÔ È ÛÙËÌ Ì ÚÈ ÙÈ ËÌ Ú ÚÁ ÛÛÒÚ ÛË ÙˆÓ ËÌÂÚÒÓ appleô Ô ÂÚÁ fiìâóô ÎÔÈÌ Ù È Ï Á ÒÚ ÚÁ Û Û appleâúèô ÌÂ È ÊÔÚ ÒÚ ÈÁfiÙÂÚ ÒÚÂ Ó ÙÂÚÈÓÔ appleóô Î ıfiïô Ó ÙÂÚÈÓfi appleóô Î ÓfiÓÈÛÙ appleâú Ô ÔÈ ÂÏ ıâúâ È ÒÚ appleóô ÌÂÙ ÙÔapple ÔÓÙ È ÚÔÓÈÎ Η αναπλήρωση του ύπνου κατά τη διάρκεια της ημέρας δεν είναι εφικτή γιατί το φως διακόπτει τον ύπνο, οι θόρυβοι είναι δυνατότεροι την ημέρα από ότι τη νύχτα και εξαιτίας των οικογενειακών υποχρεώσεων του εργαζόμενου. Έλλειψη ύπνου και ατυχήματα Τα ατυχήματα των εργαζομένων σε βάρδιες είναι αυξημένα, τόσο αυτά που συμβαίνουν κατά τη διάρκεια της εργασίας τους όσο και τα τροχαία κατά την αποχώρησή τους από την εργασία. Υπάρχει μελέτη που παραλληλίζει τη στέρηση του ύπνου για 24 ώρες με τη μείωση της ταχύτητας αντίδρασης (από το μάτι στο χέρι) με την κατανάλωση αλκοόλ [3]. Στις ΗΠΑ, δικαστήρια έχουν επιρρίψει ευθύνες στους εργοδότες και έχουν εκδικάσει αποζημιώσεις σε περιπτώσεις σοβαρού τραυματισμού και θανάτου εργαζομένων που αποκοιμήθηκαν ενώ οδηγούσαν μετά από πολλές ώρες εργασίας [2]. Είναι άξιον λόγου να ειπωθεί ότι μεγάλα ατυχήματα όπως η διαρροή πετρελαίου στην Exxon Valdez, η έκρηξη του χημικού εργοστασίου στο Boph, το Chernobyl είναι ατυχήματα που συνέβησαν σε νυχτερινές βάρδιες όταν η εγρήγορση των εργαζομένων ήταν ιδιαίτερα μικρή. Επιπτώσεις στην ψυχική σφαίρα του εργαζόμενου Επειδή ο εργαζόμενος χρειάζεται να κοιμηθεί την *Η κ. Αικ. Μπάκα είναι ηλεκτρολόγος μηχανικός ΜΔΕ και εργάζεται στο Σ.ΕΠ.Ε. Ο κ. Α. Μπάκας είναι επίκουρος καθηγητής τμήματος Ακτινολογίας - Ραδιολογίας στο ΤΕΙ Αθήνας. ÀÁÈÂÈÓ Î È ÛÊ ÏÂÈ ÙË ÚÁ Û - ΔÂ Ô 31 13

16 ημέρα, η κοινωνική απομόνωση είναι πιο συχνή. Στην περίπτωση που ο εργαζόμενος εργάζεται εκ περιτροπής μια εβδομάδα πρωί, μια απόγευμα και μια βράδυ, οι σχέσεις του με την οικογένειά του για μια ολόκληρη εβδομάδα διαταράσσονται. Όταν και οι δυο γονείς εργάζονται σε εργασία με βάρδιες έχει παρατηρηθεί ότι η απόδοση των παιδιών στο σχολείο είναι μειωμένη. Οι εργαζόμενοι σε βάρδιες έχουν υψηλότερα ποσοστά διαζυγίων και εμφανίζουν μεγαλύτερα ποσοστά κατάχρησης ουσιών (αλκοόλ και άλλων ψυχοτρόπων ουσιών). Βέβαια, οι κοινωνικές συνέπειες στο άτομο εξαρτώνται και από άλλους παράγοντες όπως για παράδειγμα το πόσο συχνή είναι στο κοινωνικό του περιβάλλον η εργασία σε βάρδιες. Όσον αφορά την επίδοση των εργαζομένων οι συνήθεις επιπτώσεις της κατάστασης στέρησης ύπνου είναι [3]: 1. αύξηση του χρόνου αντίδρασης και μείωση της εγρήγορσης 2. φτωχότερη κρίση 3. μειωμένη ικανότητα ανάληψης αποφάσεων 4. φτωχότερη μνήμη 5. μειωμένη συγκέντρωση 6. αυξημένη πιθανότητα κατάθλιψης και θυμού 7. μείωση της απόδοσης 8. μείωση των κινήσεων 9. λάθη παράληψης (λάθη που γίνονται γιατί παραλήφθηκαν να γίνουν κάποια πράγματα) 10. ακούσια λάθη (λάθη που έγιναν εξαιτίας λανθασμένης επιλογής) 11. ακούσιοι ύπνοι διάρκειας από μερικά δευτερόλεπτα έως και μερικά λεπτά. Ερμηνεία των επιπτώσεων Πολλές λειτουργίες του σώματος μεταβάλλονται περιοδικά κατά τη διάρκεια της ημέρας από το γνωστό σε όλους κύκλο ύπνου/επαγρύπνησης. Στην πραγματικότητα σχεδόν όλα τα βιολογικά σήματα δεδομένου ότι όσο προοδεύει η τεχνολογία και μας δίνει τη δυνατότητα για πιο ακριβείς μετρήσεις όλο και περισσότερα βιολογικά σήματα ανακαλύπτεται ότι μεταβάλλονται περιοδικά κατά τη διάρκεια της ημέρας. Ως παράδειγμα αναφέρεται ότι ακόμα και το μήκος των οστών έχει βρεθεί ότι μεταβάλλεται περιοδικά κατά τη διάρκεια της ημέρας. Η θερμοκρασία του σώματος, επίσης μεταβάλλεται περιοδικά. Είναι μικρότερη τις πρώτες πρωινές υψηλότερη κατά τη διάρκεια της ημέρας και μειώνεται πάλι αφού σημειώσει μέγιστο το απόγευμα [20]. Για να περιγραφούν οι ρυθμοί του σώματος που μεταβάλλονται κατά τη διάρκεια της ημέρας κατά περιοδικό τρόπο χρησιμοποιείται η λέξη κιρκάντιαν η οποία προέρχεται από τις λατινικές λέξεις «circa» που σημαίνει «περίπου» και τη λέξη «dia» που σημαίνει «ημέρα». Η περιοδικότητα του κιρκάντιου ρυθμού είναι όχι 24 αλλά 25 ώρες. Παρουσιάζει μέγιστο στις 16:00 και ελάχιστο στις 04:00. Αυτός ο ρυθμός είχε ανακαλυφθεί από τον Αριστοτέλη και τον Ιπποκράτη. O συγχρονισμός του κιρκάντιου ρυθμού του ανθρώπου με το φως (ηλιακό ή ηλεκτρικό εντάσεως της τάξης των lux) [6] γίνεται με τη μεταφορά του φωτός από τον αμφιβληστροειδή των ματιών στο σύστημα παραγωγής μελατονίνης. H έκκριση της μελατονίνης προκαλεί ύπνο και μειώνεται η θερμοκρασία του σώματος [7]. Η λήψη χαπιών μελατονίνης φαίνεται να μην αυξάνει το χρόνο ύπνου. [17]. Η απόδοση του εργαζόμενου συσχετίζεται με μεταβλητές που μεταβάλλονται περιοδικά με κιρκάντιο ρυθμό. Είναι υψηλότερη την περίοδο που η θερμοκρασία του σώματος είναι υψηλότερη και η συγκέντρωση της αδρεναλίνης στο αίμα μεγαλύτερη από ότι τις υπόλοιπες ώρες της ημέρας. Η υπνηλία που νιώθει ο εργαζόμενος, μεταβάλλεται κατά τη διάρκεια της ημέρας επίσης με κιρκάντιο ρυθμό. Είναι αυξημένη τις πρώτες ώρες της βραδινής βάρδιας αλλά μειώνεται τις επόμενες ώρες. Εάν η έλλειψη ύπνου συνεχιστεί για δεύτερη νύχτα, η υπνηλία καθίσταται πιο έντονη τις νυχτερινές ώρες και υπάρχουν στιγμές που η ανάγκη για ύπνο είναι ανίκητη. Βέβαια, η υπνηλία εξαρτάται και από τα ερεθίσματα που δέχεται κανείς από το περιβάλλον του. Κατά τη διάρκεια μονότονης, βαρετής και επαναλαμβανόμενης εργασίας ο εργαζόμενος νιώθει πιο έντονα υπνηλία και οι επιδόσεις του μειώνονται. Εάν η στέρηση ύπνου συνεχιστεί για τρίτο ή τέταρτο βράδυ χωρίς να έχει κοιμηθεί καθόλου, η απόδοσή του πέφτει κατακόρυφα. Λίγοι άνθρωποι καταφέρνουν να παραμένουν ξύπνιοι και να εκτελούν καθήκοντα ακόμα και αν έχουν ισχυρά ερεθίσματα από το περιβάλλον. Βέβαια, στην πραγματική ζωή τέτοιες συνθήκες ολικής στέρησης του ύπνου σπάνια συμβαίνουν. Συνήθως οι άνθρωποι κοιμούνται κάποιες ώρες πριν ή μετά τη βάρδια. Ο ημερήσιος ύπνος εξαιτίας του κιρκάντιου ρυθμού, είναι σύντομος. Αν αναπαραστήσουμε γραφικά τη διάρκεια του ύπνου σε σχέση με την ώρα προσέλευσης για ύπνο, η καμπύλη θα έχει κοίλη μορφή με το ελάχιστο (λιγότερες ώρες ύπνου) να σημειώνεται από τις 12:00 έως 16:00 με ώρες ύπνου 2, και το μέγιστο (περισσότερες ώρες ύπνου) στις 00:00 και 24:00 με 8 ώρες ύπνου. [20] (σχήμα 3). Εκτός όμως από τη μειωμένη διάρκειά του, ο ύπνος κατά τη διάρκεια της ημέρας έχει και άλλα χαρακτηριστικά όπως αυξημένη συχνότητα αφυπνίσεων ενώ υπάρχουν και αλλαγές των κυμάτων REM που παράγονται. Σχήμα 1. Απόδοση, χαρακτηριστικά ύπνου και φυσικές μεταβλητές εργαζομένων που είχαν έλλειψη ύπνου για δύο νύχτες. [20]. 14 ÀÁÈÂÈÓ Î È ÛÊ ÏÂÈ ÙË ÚÁ Û - ΔÂ Ô 31

17 Σχήμα 2. Ταχύτητα αντίδρασης νεαρών ενηλίκων χωρίς έλλειψη ύπνου ( ξύπνιοι 5-16 ώρες), με μια βραδιά έλλειψη ύπνου (ξύπνιοι ώρες) και με δυο βραδιές έλλειψης ύπνου (ξύπνιοι ώρες) σε οπτικό ερέθισμα (μη προετοιμασμένο) διάρκειας 10 λεπτών, [20] Σχήμα 3. Μέση διάρκεια ύπνου (σε ώρες). Σύγκριση ανάμεσα σε δεδομένα από Γερμανούς και Γιαπωνέζους εργαζόμενους σε βάρδιες. [20]. Μοντέλα Έχουν προταθεί διάφορα μοντέλα προκειμένου να βοηθήσουν τους εργαζόμενους να προσαρμοστούν. Ένα από αυτά είναι οι εργαζόμενοι να δουλεύουν νύχτα 1 φορά στις 10 ή και περισσότερες νύχτες. Σε κάποια άλλα μοντέλα οι εργαζόμενοι έχουν πάντα νυχτερινή εργασία. Την επιλογή αυτή μερικοί εργαζόμενοι την προτιμούν γιατί έχουν στη διάθεσή τους την ημέρα για άλλες ασχολίες π.χ. οικιακές εργασίες, γιατί έχουν μικρότερη επιτήρηση κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, ή για καθαρά οικονομικούς λόγους. Για τους εργαζόμενους που δουλεύουν συνέχεια βράδυ έχει προταθεί να κοιμούνται πάντα την ημέρα είτε εργάζονται είτε όχι το βράδυ, όμως, αυτό είναι σπάνια αποδεκτό από τους ίδιους και προάγει την απομόνωσή τους. Προγράμματα εργασίας που εναλλάσσουν συχνά τα καθήκοντα του εργαζομένου από πρωινά, σε απογευματινά και βραδινά, σε σύγκριση με την εβδομαδιαία εναλλαγή φαίνεται να υπερτερούν. Οι εργαζόμενοι, όταν τους παρέχεται η δυνατότητα επιλογής, προτιμούν σε μεγαλύτερο ποσοστό τη συχνή εναλλαγή της βάρδιάς τους. Ώρες προσέλευσης στην εργασία Τα άτομα διακρίνονται σε δυο κατηγορίες σε σχέση με τον κιρκάντιο ρυθμό. Τους πρωινούς και τους απογευματινούς τύπους [20]. Η διάκριση γίνεται μετρώντας τη θερμοκρασία του σώματος κατά τη διάρκεια της ημέρας. Στους πρωινούς τύπους ή στους τύπους «κορυδαλλούς» όπως αποκαλούνται, η θερμοκρασία του σώματος είναι υψηλότερη νωρίτερα από ότι στους απογευματινούς τύπους ή τύπους «κουκουβάγια». Οι τύποι «κορυδαλλοί», κοιμούνται νωρίτερα και ξυπνούν νωρίτερα ενώ οι απογευματινοί τύποι κοιμούνται αργότερα και ξυπνούν αργότερα. Το να είναι κάποιος «κορυδαλλός» είναι πλεονέκτημα όταν εργάζεται τις πρωινές ώρες ενώ το να είναι κάποιος «κουκουβάγια» είναι πλεονέκτημα όταν εργάζεται απογευματινές ώρες. Η πολύ πρωινή προσέλευση στην εργασία πρέπει να αποφεύγεται. Οι περισσότεροι εργαζόμενοι κοιμούνται τη συνήθη ώρα και έχει παρατηρηθεί ότι τις πρώτες πρωινές ώρες έχουν αυξημένη κόπωση και μεγάλη πιθανότητα λαθών και ατυχημάτων. Αν θεωρήσουμε την απασχόληση σταθερή και ίση με 8 ώρες, καθυστέρηση στην πρωινή βάρδια σημαίνει καθυστέρηση και στις υπόλοιπες. Στην περίπτωση αυτή, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι οι εργαζόμενοι μπορεί να αντιμετωπίσουν πρόβλημα προσέλευσης ή αποχώρησης από την εργασία τους αφού τα μαζικά μέσα μεταφοράς είναι λιγότερο συχνά τις πρώτες πρωινές ώρες. Χρόνος ανάπαυσης ανάμεσα στις βάρδιες Η διάρκεια του χρόνου ανάμεσα στις διαδοχικές βάρδιες παίζει σημαντικό ρόλο για τον ύπνο, την κόπωση και την ποιότητα ζωής του εργαζόμενου. Μείωση του αισθήματος κόπωσης είναι δυνατό να υπάρξει αν οι εργαζόμενοι μπορούν να κοιμούνται λίγο κατά τη διάρκεια της νυχτερινής τους εργασίας. Επιπρόσθετα, αν δεν υπάρχει ικανός χρόνος ανάπαυσης ανάμεσα στις βάρδιες εκτός από τη συσσώρευση της κούρασης είναι δυνατόν να υπάρξει υπέρβαση των οριακών τιμών όσον αφορά την έκθεσή τους σε παράγοντες (φυσικούς, χημικούς, βιολογικούς). Ελεύθερες ημέρες στην εβδομάδα είναι ιδιαίτερα σημαντικές για τους εργαζόμενους. Εναλλαγή της βάρδιας Ορθή κυκλική εναλλαγή συστήματος αλλαγής της βάρδιας είναι όταν η βάρδια του εργαζόμενου εναλλάσσεται από πρωινή σε απογευματινή και σε βραδινή (σύμφωνα με τη φορά κίνησης των δεικτών του ρολογιού). Ανάστροφη κυκλική εναλλαγή συστήματος αλλαγής βάρδιας είναι όταν η βάρδια του εργαζόμενου εναλλάσσεται από βραδινή σε απογευματινή και πρωινή (αντίθετα με τη φορά κίνησης των δεικτών του ρολογιού). Η ορθή εναλλαγή συστήματος αλλαγής της βάρδιας φαίνεται να ανταποκρίνεται πιο πολύ στους ενδογενείς κιρκάντιους ρυθμούς του ανθρώπου. Οι περισσότεροι εργαζόμενοι προτιμούν την εναλλαγή σύμφωνα με τους δείκτες του ρολογιού. Ωστόσο, υπάρχουν και μελέτες που έδειξαν ότι οι διαταραχές στον ύπνο και των δυο συστημάτων είναι συγκρίσιμες. Συστήνεται η υιοθέτηση ενός συνεχούς συστήματος ορθής εναλλαγής της βάρδιας με 8 ώρες εργασία ανά βάρδια, ελεύθερα κάποια Σαββατοκύριακα, τουλάχιστον 2 διαδοχικές πλήρεις ημέρες ανάπαυση [20]. Εάν απαι- ÀÁÈÂÈÓ Î È ÛÊ ÏÂÈ ÙË ÚÁ Û - ΔÂ Ô 31 15

18 16 τούνται περισσότερες ώρες εργασίας, είναι χρήσιμο να υπάρχει ετήσιος προγραμματισμός και οι εργαζόμενοι να μπορούν να σχεδιάσουν από την αρχή του χρόνου τις διακοπές τους. Διαλείμματα Ιδιαίτερα σημαντικό είναι για τους εργαζόμενους να υπάρχουν διαλείμματα για γεύματα και ξεκούραση. Σύντομος ύπνος κατά τη διάρκεια της νυχτερινής βάρδιας ξεκουράζει τους εργαζόμενους. Η αναγκαιότητα του διαλείμματος είναι περισσότερο επιτακτική όταν οι εργαζόμενοι εργάζονται χειρωνακτικά. Κατά τη διάρκεια των διαλειμμάτων ο αριθμός των παλμών της καρδιάς μειώνεται. Η αποτελεσματικότητα των περιόδων ανάπαυσης μειώνεται εκθετικά με την αύξηση της διάρκειας του διαλείμματος. Ο κανόνας είναι ότι πολλά μικρά διαλείμματα είναι καλύτερα από ό,τι λίγα μεγαλύτερης διάρκειας. Τα διαλείμματα εργασίας είναι χρήσιμα και οδηγούν στην αύξηση της απόδοσης του εργαζόμενου και στην καταστολή της υπνηλίας του. Σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία, στους εργαζόμενους που εργάζονται περισσότερες από 6 ώρες, πρέπει να παρέχεται η δυνατότητα διαλείμματος 15 λεπτών κατά τη διάρκεια του οποίου δικαιούνται να απομακρυνθούν από την εργασία τους. Ο εργαζόμενος δικαιούται συχνότερα και μεγαλύτερης διάρκειας διαλείμματα σε συνθήκες αυξημένης θερμοκρασίας και υγρασίας. To διάλειμμα δεν μπορεί να γίνει κατά την προσέλευση ή την αποχώρηση από την εργασία. Η δράση της καφεΐνης Η χρήση καφεΐνης βελτιώνει την απόδοση και την εγρήγορση και υπάρχει συσχετισμός δόσης - απόδοσης, μόνο κατά το πρώτο 24ωρο έλλειψης ύπνου. Εάν η κατάσταση στέρησης ύπνου συνεχιστεί και μετά, η καφεΐνη δεν επηρεάζει αισθητά την απόδοση. [5]. Προβλήματα υγείας του εργαζόμενου Αν ο εργαζόμενος έχει προβλήματα υγείας που διαταράσσουν και διακόπτουν τον ύπνο του, όπως πόνους, άπνοια κ.λπ., οι ώρες ύπνου μειώνονται ακόμα περισσότερο με αποτέλεσμα να έχει ακόμα πιο αυξημένο το αίσθημα κόπωσης και υπνηλίας κατά την εργασία του. Οι εργαζόμενοι που αντιμετωπίζουν προβλήματα υγείας όπως επίσης και τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, σε συνεννόηση με το γιατρό εργασίας της επιχείρησης, καλό είναι να αποφεύγουν τη νυχτερινή απασχόληση. H ικανότητα να κοιμάται κανείς κατά τη διάρκεια της ημέρας είναι μειωμένη στην ηλικία των ετών, σε σχέση με μικρότερες ηλικίες. Επίσης οι εργαζόμενοι πρέπει να ζητήσουν τη συνδρομή του γιατρού εργασίας της επιχείρησης αν πάσχουν από χρόνια νοσήματα όπως αυξημένες τιμές τριγλυκεριδίων, διαβήτη, υπέρταση αφού υπάρχουν μελέτες που δείχνουν ότι η εργασία σε βάρδιες μπορεί να αυξήσει τις τιμές των τριγλυκεριδίων στο πλάσμα και να μειώσει τις τιμές των λιποπρωτεϊνών χαμηλής πυκνότητας (HDL χοληστερίνη) [8],[9],[10]. Οι εργαζόμενοι σε βάρδιες τείνουν επίσης να έχουν υπέρταση [11]. Όσον αφορά στις καρδιαγγειακές ασθένειες, οι μελέτες είναι αντιφατικές. Κάποιες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι εργαζόμενοι σε βάρδιες είχαν αυξημένο κίνδυνο για καρδιαγγειακές ÀÁÈÂÈÓ Î È ÛÊ ÏÂÈ ÙË ÚÁ Û - ΔÂ Ô 31 ασθένειες [12, 13] ενώ κάποιες άλλες [14, 15] παλαιότερες όχι. Υπάρχει δημοσίευση που υποστηρίζει ότι ο κίνδυνος για τον εργαζόμενο είναι σαν να κάπνιζε 1 πακέτο τσιγάρα την ημέρα. [1]. H εργασία σε βάρδιες επηρεάζει το χρόνο λήψης και τη σύνθεση των γευμάτων και μπορεί να καταστήσει πιο δύσκολη τη ρύθμιση και την πιστή εφαρμογή προγράμματος διατροφής από τον εργαζόμενο. Ορισμένοι εργαζόμενοι το βρίσκουν δύσκολο να θυμούνται να ακολουθήσουν την αγωγή που τους σύστησε ο ιατρός τους, όταν επιστρέφουν από εργασία σε βάρδια. Επιπρόσθετα, η βασική έκκριση ινσουλίνης και η ανοχή στη γλυκόζη ακολουθεί τον κιρκάρντιο ρυθμό. Οι τιμές της γλυκόζης στο πλάσμα είναι υψηλότερες το πρωί παρά το βράδυ. Ο ρυθμός εκκένωσης του στομάχου ακολουθεί τον κιρκάντιο ρυθμό και τίθεται περιορισμός του ρυθμού αφομοίωσης και απορρόφησης των θρεπτικών συστατικών των τροφών κατά τις βραδινές ώρες. Σε πειραματόζωα (ποντίκια) παρατηρήθηκε ότι ο χρόνος χορήγησης των γευμάτων σε σχέση με τη δυνατότητα εκκένωσης του στομάχου επιφέρουν αλλαγές στους υποδοχείς ινσουλίνης και ως εκ τούτου επηρεάζουν την απόκριση στην ινσουλίνη [16]. Μέτρα για την αντιμετώπιση των συνεπειών της εργασίας σε βάρδιες Ασφαλώς, το καλύτερο μέτρο είναι να μην απασχολούνται εργαζόμενοι τη νύχτα. Αν αυτό δεν είναι εφικτό, μπορούν να ληφθούν κάποια μέτρα όπως: 1. Να μειωθούν οι ώρες απασχόλησης της νυχτερινής εργασίας με προγραμματισμό των εργασιών και κάποιες από τις εργασίες που γίνονταν τις νυχτερινές ώρες να γίνονται κατά τη διάρκεια της ημέρας. Το μέτρο αυτό θα μειώσει τον αριθμό των εργαζομένων που απαιτούνται για τη νυχτερινή βάρδια. 2. Να παρέχεται η δυνατότητα στον εργαζόμενο για ένα μήνα το χρόνο να μην εργάζεται σε βάρδια. 3. Πρόσληψη επιπλέον ατόμων έτσι ώστε αντί να έχουμε σύστημα εναλλαγής με 3 βάρδιες να έχουμε σύστημα εναλλαγής με 4 ή 5 βάρδιες και μείωση του χρόνου των υπερωριών. 4. Μείωση του χρόνου απασχόλησης των εργαζομένων σε βάρδιες σε σχέση με τους εργαζόμενους που δουλεύουν πάντα ημέρα και αύξηση των διαλειμμάτων και των αργιών (ημερών ρεπό). Πρόωρη συνταξιοδότηση. 5. Παροχή συμβουλών στην οικογένεια του εργαζόμενου. 6. Βελτίωση των σχέσεων με συναδέλφους και τον εργοδότη. 7. Ενθάρρυνση για φυσική άσκηση. 8. Αντικατάσταση των μη αποδεκτών προγραμμάτων εργασίας. 9. Διανομή οδηγιών για το πώς θα μειώσουν το αίσθημα της υπνηλίας που νιώθουν κατά την εργασία τους και για το πώς θα κοιμηθούν περισσότερες ώρες όταν επιστρέψουν στην οικία τους. Τρόποι αύξησης της εγρήγορσης των εργαζομένων κατά τη νυχτερινή βάρδια. Για να αυξηθεί η εγρήγορση των εργαζομένων κατά τη νυχτερινή βάρδια, ο τεχνικός ασφάλειας μπορεί να προ- (συνέχεια στη σελ. 21)

19 Πυξίδα για την υγεία και την ασφάλεια À π 30 ΑΠΛΟΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΚΑΙ ΔΙΟΞΕΙΔΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ ΣΤΟΝ ΑΕΡΑ ΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Συνήθως, για να εκτιμηθεί η ελάχιστη περιεκτικότητα του οξυγόνου στον αέρα λαμβάνεται υπόψη μόνο η συγκέντρωσή του. Όμως, η Αμερικανική Εταιρία Κυβερνητικών Υγιεινολόγων Βιομηχανίας (ACGIH) προτείνει μια διαφορετική προσέγγιση στο εγχειρίδιό της του 2006 για τις Οριακές Τιμές Έκθεσης και τους Βιολογικούς Δείκτες Έκθεσης [1]. Ως σημείο αναφοράς θεωρείται η μερική πίεση του οξυγόνου στον αέρα (po 2 ), δηλαδή η πίεση που θα είχε το οξυγόνο εάν καταλάμβανε ένα χώρο μόνο του. Ο NIOSH υιοθέτησε ως οριακή φυσιολογική τιμή για τη μερική πίεση του οξυγόνου (po 2 ) την τιμή των 132 torr. Ως ελάχιστη αποδεκτή τιμή για πολλά είδη εργασιακών δραστηριοτήτων θεωρούνται τα 148 torr O 2. πûô Ó ÌË appleâúèâîùèîfiùëù ÔÍ ÁfiÓÔ ÁÈ È ÊÔÚÂÙÈÎ fiìâùú Η μετατροπή της τιμής της po 2 σε συγκέντρωση οξυγόνου στον αέρα εξαρτάται από το υψόμετρο στο οποίο βρίσκεται ο εργασιακός χώρος, δηλαδή από τη σχετική ατμοσφαιρική πίεση. Στον πίνακα που ακολουθεί αναφέρεται το υψόμετρο, η αντίστοιχη βαρομετρική πίεση, η μερική πίεση του οξυγόνου (po 2 ) και η ισοδύναμη περιεκτικότητα του οξυγόνου στον αέρα στο επίπεδο της θάλασσας για το αντίστοιχο υψόμετρο. Υψόμετρο Βαρομετρική Μερική πίεση Ισοδύναμη περιεκτικότητα πίεση οξυγόνου, po 2, σε O2 σε ξηρό αέρα ξηρό αέρα 20,95 % O 2 στο επίπεδο της θάλασσας (σε μέτρα) (σε torr) (σε torr) (% O 2 ) , , , , ,2 Σημείωση: οι πραγματικές τιμές της po 2 μπορεί να είναι κατώτερες από αυτές του πίνακα, λόγω της παρουσίας υδρατμών ή χαμηλής πίεσης του ατμοσφαιρικού αέρα. apple Ú ÛË ÙˆÓ Ú ÓÒÓ ÚÈˆÓ ÛÙË Û ÁÎ ÓÙÚˆÛË ÙÔ ÔÍ ÁfiÓÔ Ο υπολογισμός της διαφοράς στη συγκέντρωση του οξυγόνου από την παρουσία αδρανών αερίων περιγράφεται στη συνέχεια. Έστω ότι η συγκέντρωση του O 2 σε ξηρό αέρα είναι ίση με 20,9%. Εάν αυξηθεί κατά Χ (% μεταβολή) η συγκέντρωση του αδρανούς αερίου σε σχέση με την 17

20 κανονική τιμή της, η νέα συγκέντρωση του οξυγόνου υπολογίζεται από τον τύπο: % O 2 = 20,9 * (100-X)/100 όπου Χ η επί τοις εκατό (%) μεταβολή της συγκέντρωσης του αδρανούς αερίου. Υποθέτοντας π.χ. ότι X = 10%, η επί τοις εκατό (%) περιεκτικότητα (συγκέντρωση) του O 2 είναι ίση με 18,8%. apple Ú ÛË ÙˆÓ Ú ÙÌÒÓ ÛÙË Û ÁÎ ÓÙÚˆÛË ÙÔ ÔÍ ÁfiÓÔ Χρησιμοποιώντας τον προηγούμενο τύπο είναι δυνατό να υπολογιστεί η ισοδύναμη περιεκτικότητα (συγκέντρωση) του οξυγόνου σ' ένα χώρο εργασίας που βρίσκεται στο επίπεδο της θάλασσας για διαφορετικές θερμοκρασίες και τιμές σχετικής υγρασίας. Θερμοκρασία Μέγιστη Ισοδύναμη περιεκτικότητα O 2 στη στάθμη της πίεση θάλασσας (% O 2 ) υδρατμών, για 100% Με 30% σχετική Με 60% σχετική Με 90% σχετική σχετική υγρασία υγρασία υγρασία υγρασία (σε ο C) (σε torr) 10 9,2 20,8 20,7 20, ,5 20,8 20,6 20, ,8 20,6 20,4 20, ,3 20,4 20,0 19,5 Στον παρακάτω πίνακα δίδεται η ισοδύναμη περιεκτικότητα (συγκέντρωση) του οξυγόνου στο επίπεδο της θάλασσας για ξηρό αέρα, σε διαφορετικά υψόμετρα και σχετικές υγρασίες και σε θερμοκρασία 30 βαθμών Κελσίου. Υψόμετρο Ισοδύναμη περιεκτικότητα O 2 στη στάθμη της θάλασσας για ξηρό αέρα (% O 2 ) 0% σχετική 30% σχετική 60% σχετική 90% σχετική (σε μέτρα) υγρασία υγρασία υγρασία υγρασία 0 20,9 20,6 20,4 20, ,6 19,4 19,1 18, ,4 18,2 17,9 17, ,3 17,0 16,8 16, ,2 16,0 15,7 15,4 ÂÍ ÂÚÈÛÌfi ÛÙÔ ÒÚÔ ÂÚÁ Û Î È ÙÔ ÈÔÍÂ ÈÔ ÙÔ ÓıÚ Î (CO 2 ) Η ελληνική νομοθεσία καθορίζει ελάχιστες τιμές εξαερισμού (σε m 3 ανά ώρα και ανά εργαζόμενο), ανάλογα με το είδος της εργασίας. Είδος εργασίας Αέρας σε m 3 /ώρα/ εργαζόμενο Ως επί το πλείστον καθιστική Ως επί το πλείστον ελαφριά σωματική Ως επί το πλείστον βαριά σωματική 65 Πηγή: Π.Δ. 16/1996 '' Ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας στους χώρους εργασίας σε συμμόρφωση με την οδηγία 89/654 ΕΟΚ '' - (Φ.Ε.Κ. 10/Α/ ) [2] 18

ÔÛfiÙËÙÂ apple Ú ÁfiÌÂÓˆÓ ÌÔÏ ÛÌ ÙÈÎÒÓ appleô Ï ÙˆÓ applefi ÙÚ ÌÂÁ Ï ÓÔÛÔÎÔÌÂ ÙË ÙÙÈÎ

ÔÛfiÙËÙÂ apple Ú ÁfiÌÂÓˆÓ ÌÔÏ ÛÌ ÙÈÎÒÓ appleô Ï ÙˆÓ applefi ÙÚ ÌÂÁ Ï ÓÔÛÔÎÔÌÂ ÙË ÙÙÈÎ ÔÛfiÙËÙÂ apple Ú ÁfiÌÂÓˆÓ ÌÔÏ ÛÌ ÙÈÎÒÓ appleô Ï ÙˆÓ applefi ÙÚ ÌÂÁ Ï ÓÔÛÔÎÔÌÂ ÙË ÙÙÈÎ των Νίκου Ξενάκη και Σωτήρη Στασινού* 1. Eισαγωγή Το έτος 2003 ψηφίστηκε η Κοινή Υπουργική Απόφαση Η.Π. 37591/2031

Διαβάστε περισσότερα

όλους η πρόληψη συμφέρει 1 η Ανακοίνωση για την Υγεία και την Ασφάλεια της Εργασίας 29-30 Νοεμβρίου 2010 Ξενοδοχείο Athens Hilton

όλους η πρόληψη συμφέρει 1 η Ανακοίνωση για την Υγεία και την Ασφάλεια της Εργασίας 29-30 Νοεμβρίου 2010 Ξενοδοχείο Athens Hilton Υπό την Αιγίδα της Α.Ε. του Προέδρου της Δημοκρατίας Κύριου Κάρολου Παπούλια 1 ο Πανελλήνιο Συνέδριο για την Υγεία και την Ασφάλεια της Εργασίας η πρόληψη συμφέρει όλους 29-30 Νοεμβρίου 2010 Ξενοδοχείο

Διαβάστε περισσότερα

(ON THE JOB TRAINING) ΟΡΓΑΝΩΝΕΙ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ «ΚΑΤΑ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ» ΕΠΙΒΛΕΠΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΧΩΡΩΝ /

(ON THE JOB TRAINING) ΟΡΓΑΝΩΝΕΙ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ «ΚΑΤΑ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ» ΕΠΙΒΛΕΠΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΧΩΡΩΝ / Επαγγελµατικό προφίλ: ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΣ ΟΡΟΦΩΝ (ΟΡΟΦΟΚΟΜΟΣ) Επίπεδο: 2 εξιότητες Θέµατα Συνδεδεµένες δεξιότητες C1 ΗΓΕΙΤΑΙ, ΕΠΙΒΛΕΠΕΙ ΚΑΙ ΣΧΕ ΙΑΖΕΙ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Î È appleúô Ï Ì Ù ÓÙ ÍË 36

Î È appleúô Ï Ì Ù ÓÙ ÍË 36 ƒπ ÃOª ƒo O π O ª πøª 9 º πo ƒøδo: Δ À ƒª Δ π ÀΔπ π π π 1.1 ÓÓÔÈ ÙÔ appleâúì ÛÔ 16 1.2 ÀappleÂÚÌ Û, ÎÔÈÓˆÓ Î È ÂÎapple  ÛË 18 1.3 ÂˆÚ Â Ì ıëûë Î È appleâúì Û 27 1.4 ÚfiÙ apple Ú ÛË appleôïôáèûùòó Î È

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΗΣΗ π ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ π ΑΣΤΙΚΗΣ π ΕΥΘΥΝΗΣ ΠΡΟΣ ΤΡΙΤΟΥΣ π

ΑΙΤΗΣΗ π ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ π ΑΣΤΙΚΗΣ π ΕΥΘΥΝΗΣ ΠΡΟΣ ΤΡΙΤΟΥΣ π ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΓΕΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΩΝ «Η ΕΘΝΙΚΗ» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΗΣ 1891 ΕΤΑΙΡΙΑ ΤΟΥ ΟΜΙΛΟΥ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΡ.Μ.Α.Ε.: 12840/05 B 86/20 Α.Φ.Μ.: 094003849 Δ.Ο.Υ.: ΜΕΓΑΛΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΛΕΩΦ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε)

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε) ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε) ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α 1. Ίδρυση του Ινστιτούτου Το Ελληνικό Ινστιτούτο Υγιεινής και Ασφάλειας της Εργασίας ιδρύθηκε το 1992, προκειµένου να καλύψει

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακες και ερµάρια. διανοµής. ƒ 2010. Plexo 3 στεγανοί πίνακες από 2 έως 72 στοιχεία (σ. 59) Practibox χωνευτοί πίνακες από 6 έως 36 τοιχεία (σ.

Πίνακες και ερµάρια. διανοµής. ƒ 2010. Plexo 3 στεγανοί πίνακες από 2 έως 72 στοιχεία (σ. 59) Practibox χωνευτοί πίνακες από 6 έως 36 τοιχεία (σ. χωνευτοί σ. 56 Nedbox χωνευτοί από 12 έως 56 στοιχεία σ. 58 από 1 έως 6 στοιχεία σ. 62 XL 3 160 από 48 έως 144 στοιχεία και ερµάρια διανοµής ισχύος XL 3 σ. 68 Ράγες, πλάτες στήριξης και µετώπες σ. 77 0

Διαβάστε περισσότερα

È ÛÎ Ï ÙË ÏÏËÓÈÎ ÏÒÛÛ (ˆ appleúòùë /ÌËÙÚÈÎ, Â ÙÂÚË /Í ÓË )

È ÛÎ Ï ÙË ÏÏËÓÈÎ ÏÒÛÛ (ˆ appleúòùë /ÌËÙÚÈÎ,  ÙÂÚË /Í ÓË ) π Δ ªπ ÀΔπ ª π TMHMA NH π ø ø ƒ Δ ƒπ ø π ƒ ƒ ªª Δø ø π π π π À ƒπ È ÛÎ Ï ÙË ÏÏËÓÈÎ ÏÒÛÛ (ˆ appleúòùë /ÌËÙÚÈÎ,  ÙÂÚË /Í ÓË ) ƒ ƒ ªª Àªº I º øƒπ 4, 5 Î È 6 ÂappleÙÂÌ Ú Ô 2009 E πδƒ π Δ ªO π πδƒo Úfi ÚÔ

Διαβάστε περισσότερα

ετών Αποκλειστική δωρεά: Μια δράση του:

ετών Αποκλειστική δωρεά: Μια δράση του: ετών Αποκλειστική δωρεά: Μια δράση του: Πρόγραμμα Δωρεάν Κατάρτισης ΝΕΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ - ΝΕΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Από το Ινστιτούτο Βιομηχανικής και Επιχειρησιακής Επιμόρφωσης & Κατάρτισης (ΣΕΒ-ΙΒΕΠΕ) Με την ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

º πo 2: À ª π Ã πƒπ OπO π π ª ƒπø

º πo 2: À ª π Ã πƒπ OπO π π ª ƒπø º πo 2: À ª π Ã πƒπ OπO π π ª ƒπø Η βασική απαίτηση για ένα σύστηµα διαχείρισης ποιότητας είναι ότι ο οργανισµός θα πρέπει να προσδιορίσει και να διαχειριστεί την οικογένεια των απαραίτητων διεργασιών

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Σχολή Επιστημών Υγείας Ιατρικό Τμήμα Eργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας

Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Σχολή Επιστημών Υγείας Ιατρικό Τμήμα Eργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Σχολή Επιστημών Υγείας Ιατρικό Τμήμα Eργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας ιευθυντής: Αναπληρωτής Καθηγητής Χ. ΧΑΤΖΗΧΡΙΣΤΟ ΟΥΛΟΥ Μάθημα: Ιατρική της Εργασίας Υπεύθυνος Μαθήματος:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το 2007 και Καταληκτικές Ημερομηνίες

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το 2007 και Καταληκτικές Ημερομηνίες ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το και Καταληκτικές Ημερομηνίες Το Πρόγραμμα Δια Βίου Μάθησης -2013 απευθύνεται σε όλους τους τομείς και επίπεδα εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

www.infosociety.gr www.hellaskps.gr www.observatory.gr www.ependyseis.gr www.e-oikonomia.gr www.kep.gov.gr www.culture.gr www.edet.

www.infosociety.gr www.hellaskps.gr www.observatory.gr www.ependyseis.gr www.e-oikonomia.gr www.kep.gov.gr www.culture.gr www.edet. www.infosociety.gr www.hellaskps.gr www.observatory.gr www.ependyseis.gr www.e-oikonomia.gr www.kep.gov.gr www.culture.gr www.edet.gr www.ebusinessforum.gr www.sch.gr www.ika.gr www.ekt.gr www.ktpae.gr

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 960-431-204-9. K ıâ ÁÓ ÛÈÔ ÓÙ Ù appleô appleôáú ÊÂÙ È applefi ÙÔÓ Û ÁÁÚ Ê Â ÙÂÚË Î ÔÛË 1993

ISBN 960-431-204-9. K ıâ ÁÓ ÛÈÔ ÓÙ Ù appleô appleôáú ÊÂÙ È applefi ÙÔÓ Û ÁÁÚ Ê Â ÙÂÚË Î ÔÛË 1993 2 K ıâ ÁÓ ÛÈÔ ÓÙ Ù appleô appleôáú ÊÂÙ È applefi ÙÔÓ Û ÁÁÚ Ê Â ÙÂÚË Î ÔÛË 1993 Copyright 1989, 1993,. ËÌËÙÚÔappleÔ ÏÔ - æˆìôappleô ÏÔ ISBN 960-431-204-9 Φωτοστοιχειοθεσία-Eκτ πωση: Bι λιοπωλείο: Π. ZHTH

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί Πλαίσιο; Οι διακρίσεις μας!

Γιατί Πλαίσιο; Οι διακρίσεις μας! ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Γιατί Πλαίσιο; 1. Ασυναγώνιστη υποστήριξη. Service Η/Υ μέσα σε 4 ώρες σε 20 σημεία στην Ελλάδα. 12ωρη δωρεάν τηλεφωνική υποστήριξη. Συναρμολόγηση Η/Υ στα μέτρα σας. ιαρκής αναβάθμιση Η/Υ 4ωρη

Διαβάστε περισσότερα

Συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση

Συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση Συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση Διεθνείς Συμβάσεις Πρότυπα εργασίας Βάσεις δεδομένων Εκδόσεις Διεθνής Σύμβαση 155 που αφορά στην Υγεία και την Ασφάλεια στους χώρους εργασίας (τέθηκε σε ισχύ

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική προσφορά & Περιγραφή προγράμματος Εκπαίδευσης Ενεργειακού Επιθεωρητή (ΝΕΟ)

Οικονομική προσφορά & Περιγραφή προγράμματος Εκπαίδευσης Ενεργειακού Επιθεωρητή (ΝΕΟ) Κεντρική δομή ΜΕΛΕΝΙΚΙΤΣΙ ΣΕΡΡΩΝ ΤΗΛ 2321099207 ΦΑΞ 2321051861 Γραφεία Επικοινωνίας & Ενημέρωσης Σέρρες, Υψηλάντου 4 3ος Όροφος ΤΗΛ 2321023640 ΦΑΧ 2321051861 ΚΕΚ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΠΕ ΣΕΡΡΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΠΟΡΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΠΟ ΤΟ Α-Ω ΓΙΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ (ΕΣΥΠΠ)»

ΠΡΩΤΟΠΟΡΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΠΟ ΤΟ Α-Ω ΓΙΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ (ΕΣΥΠΠ)» ΠΡΩΤΟΠΟΡΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΠΟ ΤΟ Α-Ω ΓΙΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ «ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΥΠΕΥΘΥΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ (ΕΣΥΠΠ)» Ημερομηνίες Διεξαγωγής: 24/9-8/10-15/10-22/10-29/10 2015 Χώρος Διεξαγωγής:

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΙΚΗ ΑΠΟΦΑΣΗ 130197/05 (ΦΕΚ 196 Β /15-2-05) : Επιµόρφωση τεχνικών ασφάλειας επιπέδου Ε.

ΥΠΟΥΡΓΙΚΗ ΑΠΟΦΑΣΗ 130197/05 (ΦΕΚ 196 Β /15-2-05) : Επιµόρφωση τεχνικών ασφάλειας επιπέδου Ε. ΥΠΟΥΡΓΙΚΗ ΑΠΟΦΑΣΗ 130197/05 (ΦΕΚ 196 Β /15-2-05) : Επιµόρφωση τεχνικών ασφάλειας επιπέδου Ε. Ο ΥΦΥΠΟΥΡΓΟΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Έχοντας υπόψη: 1) Τις διατάξεις του Ν. 1558/1985 "Κυβέρνηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΑΣΟΠΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΔΡΑΜΑΣ ΤΕΙ Α.Μ.Θ. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΣΤΙΚΟΥ ΠΡΑΣΙΝΟΥ MASTER S DEGREE IN PLANNING AND MANAGING URBAN GREENSPACES

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΖΟΣ ΝΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΑΠΘ / ΜΕΛΟΣ ΤΕΕ

ΚΑΤΖΟΣ ΝΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΑΠΘ / ΜΕΛΟΣ ΤΕΕ ΚΑΤΖΟΣ ΝΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΑΠΘ / ΜΕΛΟΣ ΤΕΕ Προσωπικά στοιχεία Ονοματεπώνυμο Κατζός Νικόλαος Ημερομηνία γέννησης 5 Οκτωβρίου 1968 Διεύθυνση Καλλιδοπούλου 18, 54642, Θεσσαλονίκη Ειδικότητα Μηχανολόγος

Διαβάστε περισσότερα

ÁÈ Ù apple È È appleô ı apple ÓÂ ÛÙË μã Ù ÍË

ÁÈ Ù apple È È appleô ı apple Ó ÛÙË μã Ù ÍË ÁÈ Ù apple È È appleô ı apple Ó ÛÙË μã Ù ÍË Δ Àƒ π ø ø º π π π ª Δ ƒàªª π μàƒπ π ø π π π ª Δ Δƒ À π ƒ Àà ƒ ªÀ π π ª ª Δπ ø, π Δ Ã π, ø ƒ ºπ, ƒ Δ ƒ Δπ Δ Δ, ƒπ π ª ª ΚΑΛΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ Με το πέρασμα του χρόνου

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΕΛΕΧΟΥΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ- ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗ ΠΕΛΑΤΩΝ»

«ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΕΛΕΧΟΥΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ- ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗ ΠΕΛΑΤΩΝ» ΕΠΙΤΑΓΗ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ Α.Ε.Ι. ΚΑΙ Τ.Ε.Ι. «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΕΛΕΧΟΥΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ- ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗ ΠΕΛΑΤΩΝ» Βασικός στόχος του προγράμματος είναι

Διαβάστε περισσότερα

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι)

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι) Εισαγωγή Το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Κύπρου προσφέρει ολοκληρωμένα προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών στους κλάδους του Ηλεκτρολόγου Μηχανικού

Διαβάστε περισσότερα

Βασίλειος Φ. Φίλιος. Συνοπτικό Βιογραφικό

Βασίλειος Φ. Φίλιος. Συνοπτικό Βιογραφικό Βασίλειος Φ. Φίλιος Συνοπτικό Βιογραφικό Πτυχιούχος της Α.Σ.Ο. & Ε.Ε. / Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων. Μεταπτυχιακές σπουδές στο London School of Economics (ειδίκευση στη Λογιστική και Επιχειρηματική Χρηματοδότηση)

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Τάσος Μενελάου Πρώτος Λειτουργός Εκπαίδευσης

Δρ. Τάσος Μενελάου Πρώτος Λειτουργός Εκπαίδευσης Δρ. Τάσος Μενελάου Πρώτος Λειτουργός Εκπαίδευσης Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση (ΜΤΕΕ) Σκοπός: Η προσφορά ενός ισορροπημένου προγράμματος γενικής μόρφωσης, τεχνολογικής εξειδίκευσης και εργαστηριακής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΙΑΣ ΑΝΝΑΣ ΑΡ. ΜΕΛ. 18 /2015 ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

ΑΓΙΑΣ ΑΝΝΑΣ ΑΡ. ΜΕΛ. 18 /2015 ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΙΑΤΡΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΡ. ΜΕΛ. 18 /2015 ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Η Μελέτη αυτή αφορά την ανάθεση υπηρεσιών Ιατρού εργασίας για 365 ημέρες για το Δήμο Μαντουδίου Λίμνης Αγίας Άννας. Σύμφωνα με τις διατάξεις του Ν. 1568/1985

Διαβάστε περισσότερα

Α/Α ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΟΡΙΑ ΚΑΙ ΙΑΤΑΞΕΙΣ ΚΥΡΙΟ ΕΝ ΙΑΦΕΡΟΝ ΓΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Α/Α ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΟΡΙΑ ΚΑΙ ΙΑΤΑΞΕΙΣ ΚΥΡΙΟ ΕΝ ΙΑΦΕΡΟΝ ΓΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Υγιεινή και Ασφάλεια Α/Α ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΟΡΙΑ ΚΑΙ ΙΑΤΑΞΕΙΣ ΚΥΡΙΟ ΕΝ ΙΑΦΕΡΟΝ ΓΙΑ 1. ΦΕΚ 177/Α/1985, Νόµος Υπ Αριθ. 1568 Υγιεινή και ασφάλεια εργαζοµένων. 2. ΦΕΚ 721/Β/1988, Υ.Α. Υπ Αριθ. 88555/3293

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙ Α. Παρασκευή 12 Ιουνίου 2015. Επιδημιολογία και διαχείριση του επαγγελματικού άγχους και μυοσκελετικών παθήσεων στους Πυροσβέστες

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙ Α. Παρασκευή 12 Ιουνίου 2015. Επιδημιολογία και διαχείριση του επαγγελματικού άγχους και μυοσκελετικών παθήσεων στους Πυροσβέστες ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙ Α Επιδημιολογία και διαχείριση του επαγγελματικού άγχους και μυοσκελετικών παθήσεων στους Πυροσβέστες Παρασκευή 12 Ιουνίου 2015 Πανεπιστήμιο Κύπρου 8:30 μέχρι τις 14:00 Πανεπιστημιούπολη,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΚΕΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 4 ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΑΚΕΤΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΠΑΚΕΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 4 ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΑΚΕΤΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΑΚΕΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 4 ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΑΚΕΤΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Τριανταφυλλιά Νικολάου, Πολυτεχνείο Κρήτης ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή... 2 2. Σύνταξη Ερωτηματολογίων...

Διαβάστε περισσότερα

Mειώστε. την καταπόνηση! www.handlingloads.eu

Mειώστε. την καταπόνηση! www.handlingloads.eu Mειώστε την καταπόνηση! Ευρωπαϊκή εκστρατεία ελέγχων και ενημέρωσης Χειρωνακτική διακίνηση φορτίων στην Ευρώπη στους τομείς των μεταφορών και της υγειονομικής περίθαλψης www.handlingloads.eu Μια εκστρατεία

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΡΓΟ ΟΤΩΝ

Ο ΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΡΓΟ ΟΤΩΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ Ο ΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΡΓΟ ΟΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟ ΟΤΗ Σύµφωνα µε την Εγκύκλιο 130297/15-7-96 του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Στην ημερίδα συμμετείχαν εταιρίες του κατασκευαστικού χώρου, της βιομηχανίας, αλλά και του τραπεζικού κλάδου.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Στην ημερίδα συμμετείχαν εταιρίες του κατασκευαστικού χώρου, της βιομηχανίας, αλλά και του τραπεζικού κλάδου. Αθήνα, 23 Μαΐου 2012 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Απόλυτη επιτυχία σημείωσε η Εκπαιδευτική Ημερίδα της Εξ.Υ.Π.Π. Biosafety AE με θέμα "Ασφαλείς Εργαζόμενοι σε Υγιείς Επιχειρήσεις" που έλαβε χώρα στο Ίδρυμα Παναγιώτη και

Διαβάστε περισσότερα

Νεφρολογικό. Συµπόσιο. Κεντρικής Ελλάδος. Α Ανακοίνωση. Λάρισα. 11-13 εκεµβρίου Larissa Imperial. Ακαδηµία Νεφρολογίας

Νεφρολογικό. Συµπόσιο. Κεντρικής Ελλάδος. Α Ανακοίνωση. Λάρισα. 11-13 εκεµβρίου Larissa Imperial. Ακαδηµία Νεφρολογίας Νεφρολογικό Συµπόσιο 2015 11-13 εκεµβρίου Larissa Imperial Λάρισα Ακαδηµία Νεφρολογίας ιοργάνωση Aκαδηµία Νεφρολογίας Υπό την αιγίδα Τµήµατος Ιατρικής Πανεπιστηµίου Θεσσαλίας Α Ανακοίνωση Χαιρετισμός Αγαπητοί

Διαβάστε περισσότερα

È ÛÎ Ï ÙË ÏÏËÓÈÎ ÏÒÛÛ (ˆ appleúòùë /ÌËÙÚÈÎ, Â ÙÂÚË /Í ÓË )

È ÛÎ Ï ÙË ÏÏËÓÈÎ ÏÒÛÛ (ˆ appleúòùë /ÌËÙÚÈÎ,  ÙÂÚË /Í ÓË ) π Δ ªπ ÀΔπ ª π TMHMA NH π ø ø ƒ Δ ƒπ ø π ƒ ƒ ªª Δø ø π π π π À ƒπ È ÛÎ Ï ÙË ÏÏËÓÈÎ ÏÒÛÛ (ˆ appleúòùë /ÌËÙÚÈÎ,  ÙÂÚË /Í ÓË ) ƒ ƒ ªª Àªº I º øƒπ 4, 5 Î È 6 ÂappleÙÂÌ Ú Ô 2009 E πδƒ π Δ ªO π πδƒo Úfi ÚÔ

Διαβάστε περισσότερα

11ο. Παγκρήτιο Περιφερικό Συμπόσιο Γενικής Ιατρικής. 7 9 Οκτωβρίου 2011 Ξενοδοχείο Candia Maris Hράκλειο

11ο. Παγκρήτιο Περιφερικό Συμπόσιο Γενικής Ιατρικής. 7 9 Οκτωβρίου 2011 Ξενοδοχείο Candia Maris Hράκλειο ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Περιφερικό Τμήμα Κρήτης 11ο Παγκρήτιο Περιφερικό Συμπόσιο Γενικής Ιατρικής 7 9 Οκτωβρίου 2011 Ξενοδοχείο Candia Maris Hράκλειο ΟΡΓΑΝΩTIKH KAI EΠIΣTHMONIKH EΠITPOΠH Αντώνης

Διαβάστε περισσότερα

4 ο Συμπόσιο Επαγγελματικής & Περιβαλλοντικής Υγείας 1

4 ο Συμπόσιο Επαγγελματικής & Περιβαλλοντικής Υγείας 1 1 4 ο Συμπόσιο Επαγγελματικής & Περιβαλλοντικής Υγείας 1 Αίθουσα Μυκήνες Τετάρτη 28/3/2012, 9.00-20.00 1 σε συμφωνία με τη θεματολογία και τη προκήρυξη 2012-13 των Προγραμμάτων Μεταπτυχιακών Σπουδών (Π.Μ.Σ.)

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιο Συνέδριο. Εταιρίας Μελέτης Παθήσεων ιαβητικού Ποδιού 6-8. Φεβρουαρίου 2014. Royal Olympic Hotel. Αθήνα. Α Ανακοίνωση

Πανελλήνιο Συνέδριο. Εταιρίας Μελέτης Παθήσεων ιαβητικού Ποδιού 6-8. Φεβρουαρίου 2014. Royal Olympic Hotel. Αθήνα. Α Ανακοίνωση o Πανελλήνιο Συνέδριο Εταιρίας Μελέτης Παθήσεων ιαβητικού Ποδιού Με διεθνή συµµετοχή 6-8 Φεβρουαρίου 2014 Royal Olympic Hotel Αθήνα Α Ανακοίνωση Χαιρετισμός Η Εταιρία Μελέτης Παθήσεων Διαβητικού Ποδιού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟ 2000

ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟ 2000 ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟ 2000 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2002 ΣΥΝΟΨΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΜΑΘΗΤΕΙΑ. ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΟ 2020»

«Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΜΑΘΗΤΕΙΑ. ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΟ 2020» ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ (Ε.Ε.Τ.Ε.Κ.) Κανάρη 10Α, 15126, Μαρούσι e-mail: eetek1@gmail.com www.eetek.gr 1o ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Για την εκπαίδευση και την αγορά

Διαβάστε περισσότερα

Σπουδάστε Οργάνωση & Διοίκηση Αθλητικών Οργανισμών στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, στη Σπάρτη, με κόστος 250-300 μηνιαίως.

Σπουδάστε Οργάνωση & Διοίκηση Αθλητικών Οργανισμών στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, στη Σπάρτη, με κόστος 250-300 μηνιαίως. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ Τμήμα Οργάνωσης & Διαχείρισης Αθλητισμού Ορθίας Αρτέμιδος & Πλαταιών, Σπάρτη, 23100 Γραμματεία: κα. Παπαστρατάκου Άννα, Τηλ:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ Αθήνα 17/2 /2014. ΟΠΩΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΑΠΟΔΕΚΤΩΝ ΓΙΑ Πληροφορίες ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ Αθήνα 17/2 /2014. ΟΠΩΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΑΠΟΔΕΚΤΩΝ ΓΙΑ Πληροφορίες ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΑΔΑ: ΒΙΕΒΘ-86Α ΑΝΑΡΤΗΤΕΟ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΞ. ΕΠΕΙΓΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ Αθήνα 17/2 /2014 ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ & αρ. πρωτ.: Υ1/Γ.Π. οικ.15906 ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ Δ/ΝΣΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ø Ó ÒÛÂÙÂ π Δƒ ÛÙÔ apple ÏÏ ÏÔ Û 24 πª ª Δ Δπ π Δ ø Δ ƒ ø π Δ Δ Δ Ãøƒ ƒ π ANNE BRUCE

ø Ó ÒÛÂÙ π Δƒ ÛÙÔ apple ÏÏ ÏÔ Û 24 πª ª Δ Δπ π Δ ø Δ ƒ ø π Δ Δ Δ Ãøƒ ƒ π ANNE BRUCE ø Ó ÒÛÂÙ π Δƒ ÛÙÔ apple ÏÏ ÏÔ Û 24 πª ª Δ Δπ π Δ ø Δ ƒ ø π Δ Δ Δ Ãøƒ ƒ π ANNE BRUCE Àªμ À π ƒ Ã π Δƒø Δ ƒ Δπ À ªπ π Δ ƒ ø π Δ À ƒπ ƒ π π Δ ª ƒ ƒ ª πδàãπ Δ Δ πƒ π Ως διευθυντής, η επαγγελματική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΕΚΦΕ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011-2012 ΕΚΦΕ : Ν. ΛΕΣΒΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΚΦΕ (όνομα - ειδικότητα) : ΑΙΒΑΛΙΩΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΒΙΟΛΟΓΟΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΕΚΦΕ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011-2012 ΕΚΦΕ : Ν. ΛΕΣΒΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΚΦΕ (όνομα - ειδικότητα) : ΑΙΒΑΛΙΩΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΒΙΟΛΟΓΟΣ ΕΚΘΕΣΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΕΚΦΕ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 211-212 ΕΚΦΕ : Ν. ΛΕΣΒΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΚΦΕ (όνομα - ειδικότητα) : ΑΙΒΑΛΙΩΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΒΙΟΛΟΓΟΣ 1.Επικαιροποιημένα στοιχεία του ΕΚΦΕ. Ονοματεπώνυμο Ειδικότητα Είδος

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικά Σεμινάρια ΚΑΡΠΑ European Resuscitation Council (ERC)

Εκπαιδευτικά Σεμινάρια ΚΑΡΠΑ European Resuscitation Council (ERC) ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΗΣΗΣ ΚΥ.Σ.ΑΝ. Κερύνιας 9 Λατσιά, 2231. Τηλ: 99784580 Εκπαιδευτικά Σεμινάρια ΚΑΡΠΑ European Resuscitation Council (ERC) Το Κυπριακό Συμβούλιο Αναζωογόνησης είναι μη κερδοσκοπικός

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Έκθεσης. Ετήσιου Προγραμματισμού του Σχολείου

Σχέδιο Έκθεσης. Ετήσιου Προγραμματισμού του Σχολείου 1. Σχέδιο Έκθεσης Ετήσιου Προγραμματισμού του Σχολείου Εισαγωγή Ο ετήσιος προγραμματισμός αποτελεί βασική λειτουργία της οργάνωσης και της διοίκησης της σχολικής μονάδας και πραγματοποιείται στην αρχή

Διαβάστε περισσότερα

4-6 Νοεµβρίου. Ελληνικής Εταιρείας Ελέγχου Λοιµώξεων. Αθήνα. www.eeel.gr. 2015 Royal Olympic. Υπό την αιγίδα

4-6 Νοεµβρίου. Ελληνικής Εταιρείας Ελέγχου Λοιµώξεων. Αθήνα. www.eeel.gr. 2015 Royal Olympic. Υπό την αιγίδα o 8Πανελλήνιο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Ελέγχου Λοιµώξεων 4-6 Νοεµβρίου 2015 Royal Olympic Αθήνα www.eeel.gr Θα χορηγηθούν µόρια Συνεχιζόµενης Ιατρικής Εκπαίδευσης από τον Πανελλήνιο Ιατρικό Σύλλογο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Για τους όρους αµοιβής και εργασίας των Τεχνολόγων Τροφίµων- Τεχνολόγων ιατροφής-αποφοίτων Σχολών Τριτοβάθµιας Τεχνολογικής Εκπαίδευσης που απασχολούνται σε Βιοµηχανικές, Βιοτεχνικές

Διαβάστε περισσότερα

Μ ε δ ι εθ ν ή συ μ μ ε τοχ ή. Πρώτη Ανακοίνωση

Μ ε δ ι εθ ν ή συ μ μ ε τοχ ή. Πρώτη Ανακοίνωση Μ ε δ ι εθ ν ή συ μ μ ε τοχ ή Πρώτη Ανακοίνωση 32ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗΣ & ΤΡΑΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΟΤΕΜΑΘ Πρόεδρος Ι. Στ. Μπισχινιώτης Α Αντιπρόεδρος Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΙΝΥΑΕ -------------------------------------------------------------------------------

ΕΛΙΝΥΑΕ ------------------------------------------------------------------------------- Μονάδα Τεκµηρίωσης και Πληροφόρησης ΤΕΕ Ασφάλεια και Υγεία στην Εργασία --------------------- ACGIH Οριακές τιµές (TLVs) χηµικών ουσιών και φυσικών παραγόντων και δείκτες βιολογικής έκθεσης (BEIs). --

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΠΟΛΥΜΕΣΩΝ

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΠΟΛΥΜΕΣΩΝ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΠΟΛΥΜΕΣΩΝ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ 3121 Με την ολοκλήρωση των σπουδών τους οι πτυχιούχοι του τμήματος Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων αποκτούν

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα_SPA. Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς

Πρόγραμμα_SPA. Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς Πρόγραμμα: Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς 1. Εισαγωγή 1.1. Γενική εισαγωγή στο εργασιακό άγχος Η φύση της εργασιακής ζωής έχει αλλάξει σημαντικά κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών.

Διαβάστε περισσότερα

TMHMA ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΕΥΠ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΑΠΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

TMHMA ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΕΥΠ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΑΠΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ TMHMA ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΕΥΠ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΑΠΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Παρουσίαση: ρ Μαρία Λαβδανίτη Καθηγήτρια Εφαρμογών Τμήμα Νοσηλευτικής Ορισμός της Νοσηλευτικής Η Νοσηλευτική είναι ανθρωπιστική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ Τ.Θ. 12720 2252 Λευκωσία Τηλ: 22402380, 22402361, 22402454, 22402312 Φαξ: 22480505 proairetika@cyearn.pi.ac.

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ Τ.Θ. 12720 2252 Λευκωσία Τηλ: 22402380, 22402361, 22402454, 22402312 Φαξ: 22480505 proairetika@cyearn.pi.ac. ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ Το Έργο δύναται να συγχρηματοδοτηθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ) κατά 85% και από εθνικούς πόρους κατά 15% στα πλαίσια του Άξονα Προτεραιότητας 1 «Ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ. Επιμορφωτικό Πρόγραμμα Εκπαίδευσης Νηπιαγωγών στο μοντέλο Lesson Study

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ. Επιμορφωτικό Πρόγραμμα Εκπαίδευσης Νηπιαγωγών στο μοντέλο Lesson Study Αλεξανδρούπολη 08/04/2013 ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ Επιμορφωτικό Πρόγραμμα Εκπαίδευσης Νηπιαγωγών στο μοντέλο Lesson Study Το «Εργαστήριο Παιδαγωγικής Έρευνας και Εκπαιδευτικών Πρακτικών» του Τ.Ε.Ε.Π.Η.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΠΟΥΔΕΣ - ΓΝΩΣΕΙΣ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΠΟΥΔΕΣ - ΓΝΩΣΕΙΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Επώνυμο: Λίτος Όνομα : Χαράλαμπος Όνομα πατρός: Ιωάννης Ημερομηνία Γέννησης : 6 Ιουνίου 1974 Τόπος Γέννησης : Αθήνα Οικογενειακή Κατάσταση : Άγαμος Διεύθυνση : Πολογιώργη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 1. Εκπαίδευση

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 1. Εκπαίδευση ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 1 Ονοματεπώνυμο... Κοσσιέρη Ευαγγελία Όνομα πατέρα... Γεώργιος Όνομα μητέρας... Αικατερίνη Τόπος γεννήσεως... Αθήνα Οικογενειακή κατάσταση... Έγγαμη kjnnnbbvvghgf Διεύθυνση επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

Γενική περιγραφή του Προγράµµατος

Γενική περιγραφή του Προγράµµατος Γενική περιγραφή του Προγράµµατος Γενικός Σκοπός Προγράµµατος Μέρος 1 ο (ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ) Προβλεπόµενα στοιχεία µάθησης ILO 1. Ενότητα του προγράµµατος ραστηριότητες Μάθησης Εξετάσεις Ενότητα 1 «Ο γενικός σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ. Ορθοπαιδική Κλινική. Συντονιστής Διευθυντής : Δρ Κοσμάς Παπαγεωργίου

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ. Ορθοπαιδική Κλινική. Συντονιστής Διευθυντής : Δρ Κοσμάς Παπαγεωργίου ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ Ορθοπαιδική Κλινική Συντονιστής Διευθυντής : Δρ Κοσμάς Παπαγεωργίου Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα -Δραστηριότητες Ακαδημαϊκού Έτους 2012-2013 { Μετεκπαιδευτικά Διακλινικά Μαθήματα των

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΥΓΙΕΙΝΗ - ΔΙΚΑΙΟ Τομέας Μεταλλευτικής Τμήμα Μηχανικών Μεταλλείων Μεταλλουργών

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΥΓΙΕΙΝΗ - ΔΙΚΑΙΟ Τομέας Μεταλλευτικής Τμήμα Μηχανικών Μεταλλείων Μεταλλουργών ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΥΓΙΕΙΝΗ - ΔΙΚΑΙΟ Τομέας Μεταλλευτικής Τμήμα Μηχανικών Μεταλλείων Μεταλλουργών ΕΝΟΤΗΤΑ 6. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Ιωάννης Πασπαλιάρης, Καθηγητής, Τομέας Μεταλλουργίας Γεώργιος Ν. Παναγιώτου,

Διαβάστε περισσότερα

Διημερίδα για την Ποιότητα στις Υπηρεσίες Υγείας Eυαισθητοποίηση των Λειτουργών Υγείας στην Ασφάλεια των Ασθενών

Διημερίδα για την Ποιότητα στις Υπηρεσίες Υγείας Eυαισθητοποίηση των Λειτουργών Υγείας στην Ασφάλεια των Ασθενών Διημερίδα για την Ποιότητα στις Υπηρεσίες Υγείας Eυαισθητοποίηση των Λειτουργών Υγείας στην Ασφάλεια των Ασθενών Η Δ/νση Ποιότητας & Αποδοτικότητας του Υπουργείου Υγείας, στο πλαίσιο υλοποίησης της πράξης

Διαβάστε περισσότερα

συνέδριο πανελλήνιο Μεταμοσχεύσεων 1-3 Νοεμβρίου 2013 Αθήνα HILTON ATHENS πρωτη ανακοίνωση

συνέδριο πανελλήνιο Μεταμοσχεύσεων 1-3 Νοεμβρίου 2013 Αθήνα HILTON ATHENS πρωτη ανακοίνωση ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΕΩΝ πανελλήνιο συνέδριο Μεταμοσχεύσεων 1-3 Νοεμβρίου 2013 Αθήνα HILTON ATHENS πρωτη ανακοίνωση Υπό την αιγίδα της Α.Ε. του Προέδρου της Δημοκρατίας κυρίου Καρόλου Παπούλια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗ ΠΕΛΑΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗ ΠΕΛΑΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗ ΠΕΛΑΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΚΟΠΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Η κατάρτιση των εκπαιδευομένων ώστε να αποκτήσουν τις απαραίτητες γνώσεις, δεξιότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «Εκπαίδευση και δια βίου μάθηση»

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «Εκπαίδευση και δια βίου μάθηση» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ - Π.Δ. 432/81 Α.Φ.Μ.: 998219694 Α Δ.Ο.Υ. ΠΑΤΡΩΝ ΤΗΛ: 2610-996660 FAX: 2610-996677 E-mail: rescom@upatras.gr Url: http://research.upatras.gr

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές πληροφορίες για τα εγκεκριμένα από την Τράπεζα της Ελλάδος σεμινάρια του ΕΙΑΣ

Γενικές πληροφορίες για τα εγκεκριμένα από την Τράπεζα της Ελλάδος σεμινάρια του ΕΙΑΣ Α.Π.: 3361 Αθήνα, 1 Σεπτεμβρίου 2015 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΤΟΥ ΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΕΠΑΝΑΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΓΝΩΣΕΩΝ (ΑΝΤ)ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΤΩΝ (Εγκεκριμένα από την Τράπεζα της Ελλάδος) Γενικές

Διαβάστε περισσότερα

Δ. ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΓΕΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ (ΙΑΟ 409)

Δ. ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΓΕΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ (ΙΑΟ 409) Δ. ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΓΕΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ (ΙΑΟ 409) Συντονιστής μαθήματος: Αλέξιος Μπένος, Καθηγητής Κοινωνικής Ιατρικής. Τηλ. 2310999137, e-mail: benos@med.auth.gr Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

WEB GIS ΤΕΕ 12 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2013

WEB GIS ΤΕΕ 12 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2013 WEB GIS ΤΕΕ 12 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 213 Παρουσίαση της ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΥΜΠΡΑΞΗΣ ΑΣΤΙΕΤ Παρουσίαση του Προγράµµατος Ποιοι είναι οι στόχοι του προγράµµατος Δράσεις - Τι πρόκειται να κάνουµε ακριβώς Χρονοδιάγραµµα έργου

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ

ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ: Βοηθός Φαρμακείου Ημ/νια: 26/11/2013 ΕΞΑΜΗΝΟ: Α Χειμερινό Εισηγητής : Εμμανουήλ Ε. Νικόλαος Μάθημα: Ασφάλεια και Υγιεινή Ενότητα: Κεφάλαιο 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Β. Πρόγραμμα Βοηθών Διευθυντών Σχολείων Μέσης Γενικής και Μέσης

Β. Πρόγραμμα Βοηθών Διευθυντών Σχολείων Μέσης Γενικής και Μέσης ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Διευθυντικών Στελεχών στην Εκπαίδευση Το Έργο δύναται να συγχρηματοδοτηθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ) κατά 85% και από εθνικούς πόρους

Διαβάστε περισσότερα

TEXNΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΟΧΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΓΕΥΜΑΤΩΝ ( ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΡΑΠΕΖΟΚΟΜΩΝ )

TEXNΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΟΧΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΓΕΥΜΑΤΩΝ ( ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΡΑΠΕΖΟΚΟΜΩΝ ) TEXNΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΟΧΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΓΕΥΜΑΤΩΝ ( ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΡΑΠΕΖΟΚΟΜΩΝ ) A) ΓΕΝΙΚΕΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΕΡΓΟΛΗΠΤΡΙΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ 1. O Eργολάβος υποχρεούται στην παροχή υπηρεσιών σίτισης σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ

ΠΡΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΠΟΠΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ASSOCIATION OF ΡUBLIC HEALTH INSPECTORS Γλάδστωνος 10 Αθήνα 10677 Τ.Θ. 4074 ΑΘΗΝΑ 10210 ΤΗΛ. 210-3302069- 3300567 2611780 -FAX 210-2611780 2106040353 E-MAIL edye@in.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟ ΟΧΗΣ ΥΠΟ ΟΧΗ C10 ΑΝΑΧΩΡΗΣΕΙΣ C11 ΧΕΙΡΙΖΕΤΑΙ ΤΙΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΩΜΑΤΙΩΝ C9 ΑΦΙΞΕΙΣ C8 ΦΡΟΝΤΙΖΕΙ ΤΟΥΣ ΠΕΛΑΤΕΣ ΣΤΗΝ ΥΠΟ ΟΧΗ

ΥΠΟ ΟΧΗΣ ΥΠΟ ΟΧΗ C10 ΑΝΑΧΩΡΗΣΕΙΣ C11 ΧΕΙΡΙΖΕΤΑΙ ΤΙΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΩΜΑΤΙΩΝ C9 ΑΦΙΞΕΙΣ C8 ΦΡΟΝΤΙΖΕΙ ΤΟΥΣ ΠΕΛΑΤΕΣ ΣΤΗΝ ΥΠΟ ΟΧΗ Επαγγελµατικό Προφίλ: ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΜΙΚΡΟΥ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΟΥ Επίπεδο: 3 Ικανότητες Θέµατα C1 ΣΧΕ ΙΑΖΕΙ M2 Συνδεδεµένες δεδιότητες M1 ιοίκηση ξενοδοχείου C1 Βασικές εφαρµογές ηλεκτρονικών υπολογιστών C2 ΕΠΙΒΛΕΠΕΙ

Διαβάστε περισσότερα

Η. Εκπαιδευτική δραστηριότητα: Ελληνικό Τραπεζικό Ινστιτούτο (ΕΤΙ)

Η. Εκπαιδευτική δραστηριότητα: Ελληνικό Τραπεζικό Ινστιτούτο (ΕΤΙ) Η. Εκπαιδευτική δραστηριότητα: Ελληνικό Τραπεζικό Ινστιτούτο (ΕΤΙ) Το 2005 ήταν χρονιά προκλήσεων και αυξηµένων απαιτήσεων για το ΕΤΙ. Το εκπαιδευτικό πρόγραµµα εµπλουτίστηκε µε νέα θεµατολογία, σηµαντικό

Διαβάστε περισσότερα

5 ο μάθημα ΙΕΚ ΕΔΕΣΣΑΣ 25/11/2014 ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΕΡΓΟΔΟΤΗ

5 ο μάθημα ΙΕΚ ΕΔΕΣΣΑΣ 25/11/2014 ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΕΡΓΟΔΟΤΗ ΤΟΜΕΑΣ: ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΟΜΑΔΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΦΟΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ: ΕΙΔΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΟΦΡΑΦΗΜΕΝΟΥ ΛΟΓΙΣΤΗΡΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΙΣΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ Ι, ΙΙ Γ ΕΞΑΜΗΝΟ 5 ο μάθημα ΙΕΚ ΕΔΕΣΣΑΣ 25/11/2014 ΠΡΟΣΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

«Σύγχρονες Τάσεις στην Ασφάλεια & Υγιεινή Τροφίμων»

«Σύγχρονες Τάσεις στην Ασφάλεια & Υγιεινή Τροφίμων» «Σύγχρονες Τάσεις στην Ασφάλεια & Υγιεινή Τροφίμων» 2 ο Ετήσιο Συνέδριο 2 ο Ετήσιο Συνέδριο «Σύγχρονες Τάσεις στην Ασφάλεια & Υγιεινή Τροφίμων» Διοργάνωση Σ.Υ.Ε.Κ. σε συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Ε Τ Α Ι Ρ Ι Α Μ Ε Λ Ε Τ Η Σ Π Α Θ Η Σ Ε Ω Ν Δ Ι Α Β Η Τ Ι Κ Ο Υ Π Ο Δ Ι Ο Υ. µε διεθνή συµµετοχή

Ε Τ Α Ι Ρ Ι Α Μ Ε Λ Ε Τ Η Σ Π Α Θ Η Σ Ε Ω Ν Δ Ι Α Β Η Τ Ι Κ Ο Υ Π Ο Δ Ι Ο Υ. µε διεθνή συµµετοχή Ε Τ Α Ι Ρ Ι Α Μ Ε Λ Ε Τ Η Σ Π Α Θ Η Σ Ε Ω Ν Δ Ι Α Β Η Τ Ι Κ Ο Υ Π Ο Δ Ι Ο Υ Πανελλήνιο Συμπόσιο µε διεθνή συµµετοχή 21-23 Φεβρουαρίου 2013 Ξενοδοχείο «THE MET» Θεσσαλονίκη Διοργάνωση Εταιρία Μελέτης Παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και Τρόποι Αντιμετώπισης Αποθήκη 1 Λιμένος Θεσσαλονίκης 30 Μαΐου 2009 - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Αξιολόγηση και Τρόποι Αντιμετώπισης Αποθήκη 1 Λιμένος Θεσσαλονίκης 30 Μαΐου 2009 - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ επιστημονική ημερίδα: ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ: Αξιολόγηση και Τρόποι Αντιμετώπισης Αποθήκη 1 Λιμένος Θεσσαλονίκης 30 Μαΐου 2009 - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΗΜΕΡΙΔΑΣ Επιστημονική Επιμέλεια: Δρ Τσιμπιδάκη Ασημίνα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ

Η ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ (Τ.Ε.Ι.) ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΜΟΝΑΔΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ (ΔΜΥΠ) Η Πρακτιική Άσκηση των Φοιιτητών του Τμήματος Η ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Η πρακτική άσκηση ως διδακτικό έργο

ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Η πρακτική άσκηση ως διδακτικό έργο ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Η πρακτική άσκηση ως διδακτικό έργο Με τη διάταξη του άρθρου 24 του Ν. 1404/83 για τη «Δομή και λειτουργία των ΤΕΙ» καθιερώνεται για πρώτη φορά, η πρακτική άσκηση, ως

Διαβάστε περισσότερα

Εναλλακτικοί Τρόποι Πρόσληψης Προσωπικού με μειωμένο κόστος! Έλενα Κένταρχου, Δ/ντρια Προγραμμάτων Κατάρτισης & Απασχόλησης Skywalker.

Εναλλακτικοί Τρόποι Πρόσληψης Προσωπικού με μειωμένο κόστος! Έλενα Κένταρχου, Δ/ντρια Προγραμμάτων Κατάρτισης & Απασχόλησης Skywalker. Εναλλακτικοί Τρόποι Πρόσληψης Προσωπικού με μειωμένο κόστος! Έλενα Κένταρχου, Δ/ντρια Προγραμμάτων Κατάρτισης & Απασχόλησης Skywalker.gr Επιλογές Προγραμμάτων Πρακτική Άσκηση ΕΠΑΣ Μαθητείας - ΙΕΚ - ΤΕΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΟΝΟΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

ΕΡΓΟΝΟΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΡΓΟΝΟΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ Σύστημα εργαζόμενου-θέσης εργασίας στάση - θέση σώματος κίνηση εντατική εργασία επαναλαμβανόμενες διαδικασίες φωτισμός, χρώματα, ορατότητα Περιβάλλον εργασίας ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικά οι Ομάδες Προσανατολισμού των Πανελλήνιων εξετάσεων:

Αναλυτικά οι Ομάδες Προσανατολισμού των Πανελλήνιων εξετάσεων: Τρεις κατευθύνσεις προσανατολισμού : Ανθρωπιστικές Θετικές Οικονομίας και Πληροφορικής καθώς και πέντε επιστημονικά πεδία, περιλαμβάνει το νέο σύστημα των Πανελλήνιων εξετάσεων, όπως ανακοίνωσε το υπ.

Διαβάστε περισσότερα

ADVANCED MANAGEMENT SOLUTIONS

ADVANCED MANAGEMENT SOLUTIONS Γ Ε Ν Ι Κ Ο Σ Χ Ε Δ Ι Ο Υ Γ Ι Ε Ι Ν Η Σ Κ Α Ι Α Σ Φ Α Λ Ε Ι Α Σ 2007 Ι. ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΙΙ. ΓΕΝΙΚΕΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ 1. ΕΡΓΟΔΟΤΩΝ 2. ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΙΙΙ. ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΝΟ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ 1. ΣΗΜΑΝΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Γλώσσα Ανάγνωση Ομιλία Γραφή Ελληνικά (Μητρική)

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Γλώσσα Ανάγνωση Ομιλία Γραφή Ελληνικά (Μητρική) ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 1. Επίθετο : ΣΚΑΜΑΓΚΑΣ 2. Όνομα : ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ 3. Ημερομηνία γεννήσεως : 19 ΜΑΡΤΙΟΥ 1945 4. Υπηκοότητα : ΕΛΛΗΝΙΚΗ 5. Τηλέφωνο: 210-8943625 6. E-mail: lozanka@ath.forthnet.gr 7. Εκπαίδευση:

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ:

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: ΓΝΩΡΙΖΩ-ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ 2 Ιουνίου 2014 / 14 O Δημοτικό Σχολείο Ιλίου ΒΡΟΧΙΚΟ ΑΣΜΑ & ΠΑΙΔΙΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Π. ΚΩΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με τον Τομέα Οικονομικών της Υγείας

Γνωριμία με τον Τομέα Οικονομικών της Υγείας Γνωριμία με τον Τομέα Οικονομικών της Υγείας Σύντομο Ιστορικό Ο Τομέας Οικονομικών της Υγείας ιδρύθηκε ως Έδρα Ιατρικής Οικονομίας το 1981 με το υπ αριθμόν Π.Δ. 1233/1981 και άρχισε να λειτουργεί το 1984,

Διαβάστε περισσότερα

ÁÎfiÛÌÈ ËÌ Ú Î Ù ÙÔ È ÙË

ÁÎfiÛÌÈ ËÌ Ú Î Ù ÙÔ È ÙË 1 4 Ν Ο Ε Μ Β Ρ Ι Ο Υ ÁÎfiÛÌÈ ËÌ Ú Î Ù ÙÔ È ÙË ñ È Â Ó È Ô È ÙË ñ ÁÎfiÛÌÈ ÂÍ ÏˆÛË ÙÔ È ÙË ñ Ó ÙÔÈ ÔÊÂÈÏfiÌÂÓÔÈ ÛÙÔÓ È ÙË ÁÎÔÛÌ ˆ ñ È ÙË ÛÙËÓ ÏÏ - ˆÏ ÛÂÈ Ê ÚÌ ÎˆÓ - Û ÁÎÚÈÙÈÎ ÛÙÔÈ Â ñ ŒÚÂ Ó - Ó ÚÔ fiÓÙ 2 5

Διαβάστε περισσότερα

ÚÔ Ï ÂÈ ÚÔÔappleÙÈÎÒÓ Aapple Û fiïëûë ÛÂ AÓÒÙÂÚÔ

ÚÔ Ï ÂÈ ÚÔÔappleÙÈÎÒÓ Aapple Û fiïëûë ÛÂ AÓÒÙÂÚÔ ÚÔ Ï ÂÈ ÚÔÔappleÙÈÎÒÓ Aapple Û fiïëûë ÛÂ AÓÒÙÂÚÔ EappleÈapple Ô Eapple ÁÁ ÏÌ Ù ÛÙËÓ K appleúô 2005-2015 ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΣΕ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 2 0 0 5-2 0 1 5 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

2 ο ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2014 ΛΙΜΝΗ ΠΛΑΣΤΗΡΑ Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Τ Ι Κ Ο Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Τ Ι Κ Ο Σ Ε Μ Ι Ν Α Ρ Ι Ο ΨΥΧΟΝΕΦΡΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ NATURA

2 ο ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2014 ΛΙΜΝΗ ΠΛΑΣΤΗΡΑ Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Τ Ι Κ Ο Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Τ Ι Κ Ο Σ Ε Μ Ι Ν Α Ρ Ι Ο ΨΥΧΟΝΕΦΡΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ NATURA 2 ο Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Τ Ι Κ Ο Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Τ Ι Κ Ο Σ Ε Μ Ι Ν Α Ρ Ι Ο ΨΥΧΟΝΕΦΡΟΛΟΓΙΑΣ 17& 18 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2014 ΛΙΜΝΗ ΠΛΑΣΤΗΡΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ NATURA ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΣΕ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

21 Σεπτεμβρίου 2012. Διευθυντές/ντριες Γυμνασίων, Λυκείων και Τεχνικών Σχολών

21 Σεπτεμβρίου 2012. Διευθυντές/ντριες Γυμνασίων, Λυκείων και Τεχνικών Σχολών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ Πρόγραμμα Εισαγωγικής Επιμόρφωσης (Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Μεντόρων) Το Έργο συγχρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ) κατά 85% και από εθνικούς πόρους

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτόκολλα Συνεργασίας

Πρωτόκολλα Συνεργασίας Πρωτόκολλα Συνεργασίας της ΔΑΣΤΑ του ΤΕΙ Αθήνας Η ΔΑΣΤΑ και οι Δοµές του ΤΕΙ Αθήνας για την αποτελεσµατικότερη σύνδεση του εκπαιδευτικού συστήµατος µε την αγορά εργασίας έχουν συνάψει συνεργασίες µε διάφορους

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών σε θέματα Πληροφορικής Το Πρόγραμμα συγχρηματοδοτείται από την Κυπριακή

Διαβάστε περισσότερα

Κύρωση της 149/77 Διεθνούς Σύμβασης Εργασίας «για την απασχόληση και τους όρους εργασίας και ζωής του νοσηλευτικού προσωπικού» (ΦΕΚ 203/Α/24-12-86)

Κύρωση της 149/77 Διεθνούς Σύμβασης Εργασίας «για την απασχόληση και τους όρους εργασίας και ζωής του νοσηλευτικού προσωπικού» (ΦΕΚ 203/Α/24-12-86) ΝΟΜΟΣ: 1672/86 Κύρωση της 149/77 Διεθνούς Σύμβασης Εργασίας «για την απασχόληση και τους όρους εργασίας και ζωής του νοσηλευτικού προσωπικού» (ΦΕΚ 203/Α/24-12-86) Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Εκδίδομε

Διαβάστε περισσότερα

Η υγιεινή και ασφάλεια, μετρήσιμος στόχος βελτίωσης της απόδοσης και μέτρο επιτυχίας στο νοσοκομείο

Η υγιεινή και ασφάλεια, μετρήσιμος στόχος βελτίωσης της απόδοσης και μέτρο επιτυχίας στο νοσοκομείο ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΤΑΞΗΣ - EDITORIAL Η υγιεινή και ασφάλεια, μετρήσιμος στόχος βελτίωσης της απόδοσης και μέτρο επιτυχίας στο νοσοκομείο Ο όρος υγεία και ασφάλεια στην εργασία αφορά τις συνθήκες και τους παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Ορφανουδάκης Θεοφάνης Επίκουρος Καθηγητής Υπεύθυνος Εργαστηρίου Ψηφιακών Συστημάτων Σχολή Θετικών Επιστημών και Τεχνολογίας Τσαμαδού 13-15, 262 22 ΠΑΤΡΑ URL: http://dsmc2.eap.gr

Διαβάστε περισσότερα

Το Ολοήμερο Σχολείο σε Ελλάδα και άλλα κράτη της Ευρώπης

Το Ολοήμερο Σχολείο σε Ελλάδα και άλλα κράτη της Ευρώπης Το Ολοήμερο Σχολείο σε Ελλάδα και άλλα κράτη της Ευρώπης Δρ Αικατερίνη Σουσαμίδου Αναπληρώτρια Προϊσταμένη Επιστημονικής-Παιδαγωγικής Π.Ε. Κεντρικής Μακεδονίας ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΔΙΚΤΥΩΝ

ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΔΙΚΤΥΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΔΙΚΤΥΩΝ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ 3114 Μέσα από ένα τετραετές πρόγραμμα σπουδών, το Τμήμα καλύπτει ένα ευρύ φάσμα, Τηλεπικοινωνιών και Δικτύων επιτρέποντας

Διαβάστε περισσότερα

ÌÂ ÌÂ Ù Ê ÛÈÎ Ê ÈÓfiÌÂÓ

ÌÂ ÌÂ Ù Ê ÛÈÎ Ê ÈÓfiÌÂÓ Εισαγωγικό Μάθημα 1 ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΤΗ ΦΥΣΗ Ύλη και ενέργεια Σ αυτό και στο επόμενο μάθημα, θα κάνουμε μια γενική αναφορά στα αντικείμενα μελέτης δύο βασικών φυσικών επιστημών, της φυσικής και της χημείας.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ. Τρίτη 3 Μαρτίου 2014. 5.15 μ.μ. - 8.30 μ.μ. Αθήνα. Αίθουσα Εκδηλώσεων 1ου ΕΠΑΛ Αθηνών - ΕΠΑΣ Αθηνών - 4ου ΣΕΚ.

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ. Τρίτη 3 Μαρτίου 2014. 5.15 μ.μ. - 8.30 μ.μ. Αθήνα. Αίθουσα Εκδηλώσεων 1ου ΕΠΑΛ Αθηνών - ΕΠΑΣ Αθηνών - 4ου ΣΕΚ. ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ «Οι πρόσφατες εξελίξεις στο θεσμικό πλαίσιο του επαγγέλματος και των σπουδών της ειδικότητας του Ηλεκτρολόγου στην Ελλάδα» Τρίτη 3 Μαρτίου 2014 5.15 μ.μ. - 8.30 μ.μ. Αθήνα Αίθουσα

Διαβάστε περισσότερα