ENZYMIKH ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ENZYMIKH ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ"

Transcript

1 ENZYMIKH ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ

2 Παγκόσμια αγορά των ενζύμων > 4 δις, 60% Ευρώπη 15% Β. Αμερική 15% Ιαπωνία >500 εταιρείες παραγωγής ενζύμων

3 EC 1 Οξειδοαναγωγάσες: Οξείδωση -αναγωγή EC 2 Μεταφοράσες (τρανσφεράσες): Μεταφορά ομάδας EC 3 Υδρολάσες: Υδρόλυση διάφορων δεσμών EC 4 Λυάσες: Πρόσθεση η αφαίρεση ομάδων EC 5 Ισομεράσες: Ισομερεíωση -Ενδομοριακή μεταφορά ομάδων EC 6 Λιγάσες: Σύνδεση δυο μορίων με ομοιοπολικούς δεσμούς Λυάσες 7% Ισομεράσες Λιγάσες 2% 1% Οξειδοαναγωγάσες 25% Υδρολάσες 60% Τρανσφεράσες 5% Λιπάσες

4 Η δράση ενός ενζύμου είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την πρωτεϊνική φύση, αν και υπάρχουν καταλυτικά βιομόρια που δεν είναι πρωτεϊνικά, όπως τα ριβόζυμα (καταλυτικά RΝΑ) και τα δεοξυριβόζυμα (μονόκλωνα DNA). Κυτόχρωμα C Λιπάση από Pseudomonas Οξειδάση της ξανθίνης από αγελαδινό γάλα Λακκάση από Trametes hirsute Τυροσινάση από B. megaterium Oξειδάση της γλυκόζης από A. niger

5 Πλεονεκτήματα βιοκαταλυτών έναντι των χημικών καταλυτών Υψηλή καταλυτική ικανότητα Εξειδίκευση Ήπιες συνθήκες αντίδρασης Περιβαλλοντικά φιλικοί καταλύτες

6 Α) Μεγάλη καταλυτική ισχύς: υψηλότερη ταχύτητα Ενεργό κέντρο

7 Β) Υψηλός βαθμός εξειδίκευσης ως προς την αντίδραση και το υπόστρωμα Σύμπλοκο ενζύμου υποστρώματος Σύμπλοκο ενζύμου προϊόντος υπόστρωμα προϊόν Ενζυμο Ενζυμο

8 Η εξειδίκευση ως πρoς τo υπόστρωμα μπορεί να είναι: - απόλυτη εξειδίκευση (το ένζυμο δρα μόνο σε ένα υπόστρωμα) -υψηλή εξειδίκευση (το ένζυμο δρα σε λίγα υπoστρώματα) -χαμηλή εξειδίκευση (το ένζυμο δρα σε ένα σχετικά μεγάλo αριθμό υπoστρωμάτων)

9 Η ικανότητά τους να καταλύουν με μεγάλη εξειδίκευση συγκεκριμένες αντιδράσεις, ελαχιστοποιεί την εμφάνιση παραπροϊόντων και παράπλευρων ανεπιθύμητων αντιδράσεων. Το γεγονός αυτό έχει ιδιαίτερη τεχνολογική σημασία. (η απομόνωση του προϊόντος διευκολύνεται).

10 Produkte 4 KLEINE MOLEKÜLE GROSSE BEDEUTUNG 4-3 Die Verfahren der Διαδικασία Vitamin B σύνθεσης 2 -Synthese της βιταμίνης Β 2 Kλασσικές μέθοδοι: Χημικές διαδικασίες (9 βήματα) Μοντέρνες μέθοδοι Bιοτεχνολογικές διαδικασίες Γλυκόζη Bιομάζα K-Aραβονικό Ca-Aραβονικό Ca-Ραβονικό Ριβονιλακτόνη Ριβόζη Ριβιτυλχιλιδίνη Θετικά Αύξηση όγκου παραγωγής 40% κόστος παραγωγής 30% λιγότερες εκπομπές CO 2 60% λιγότερη χρήση πρώτων υλών 95% λιγότερα απόβλητα Βιταμίνη B 2 Βιταμίνη B 2

11 Τα ένζυμα έχουν την ικανότητα να διακρίνουν συγκεκριμένα τμήματα στα μόρια των υποστρωμάτων (τοποεκλεκτικότητα-regiospecificity) ή να διακρίνουν οπτικά ισομερή (στερεοεκλεκτικότηταstrereospecificity).

12 ΟΗ (S) Λιμονένιο Γεύση λεμονιού COOH (R) Λιμονένιο Γέυση πορτοκαλιού ΟΗ COOH ΟΗ H NH 2 ΟΗ H NH 2 (S)-Dopa αντι Parkinson (R)-Dopa σοβαρές παρενέργειες Η βιολογική δραστικότητα, η τοξικότητα, η διάθεση, και ο μεταβολισμός, διαφέρουν σημαντικά για τον κάθε οπτικό αντίποδα ενός ρακεμικού φαρμάκου

13 Tα ένζυμα δρουν σε καθορισμένες και ήπιες συνθήκες T( O C)

14 Γ) Τα ένζυμα λειτουργούν σε ήπιες συνθήκες. Αυτό μειώνει σημαντικά το ενεργειακό κόστος, ενώ παράλληλα μειώνει το κόστος κατασκευής ειδικού εξοπλισμού που ανθεκτικού σε διαβρωτικά χημικά αντιδραστήρια και ακραίες συνθήκες αντίδρασης (ph, T, P). Τα ένζυμα είναι φιλικοί στο περιβάλλον καταλύτες και βέβαια βιοαποικοδομήσιμοι, σε αντίθεση με τους χημικούς καταλύτες.

15 ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ: BIOMHXANIA ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΠΟΤΩΝ ΣΤΗ ΧΗΜΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ (εξειδικευμένα χημικά) ΣΤΗ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ

16 ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΣΤΗΝ ΥΦΑΝΤΟΥΡΓΙΑ - ΒΡΥΣΟΔΕΨΙΑ ΧΑΡΤΟΠΟΙΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΑ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΜΕΝΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ (π.χ συντήρηση έργων τέχνης)

17 ΑΝΑΛΥΤΙΚΕΣ ΔΟΚΙΜΕΣ (βιοαισθητήρες, ELISA προσδιορισμοί, διαγνωστικά εργαλεία) Ένζυμα της τεχνολογίας ανασυνδυασμένου DNA (νουκλεάσες, λιγάσες κ.ά) ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ (βιοφίλτρα, αποδόμηση ρύπων, βιοκαύσιμα) ΣΤΗΝ IATΡΙΚΗ (θεραπευτική αντικατάσταση, θεραπευτικά εργαλεία)

18 Που βρίσκονται τα ένζυμα; Τα ένζυµα βρίσκονται υπό µορφή διαλύµατος µέσα ή έξω από τα κύτταρα ή καθηλωμένα σε κάποιες µεµβράνες. Τα ίδια ένζυµα δεν χρησιµοποιούνται σε όλη τη διάρκεια της ζωής ενός κυττάρου αλλά παράγονται και καταστρέφονται από το κύτταρο ανάλογα µε τις ανάγκες του.

19 Προέλευση Ενζύμων Ζωικής Προέλευσης Φυτικής Προέλευσης Μικροβιακής Προέλευσης Λιπάση (πάγκρεας χοίρου, βιομηχανία καλλυντικών) Θρυψίνη (πάγκρεας μόσχου και χοίρου, επεξεργασία δέρματος) Αφυδρογονάσες (καρδιακό ή σκελετικό μυ θηλαστικών, διαγνωστική και αναλυτική επιστήμη) Παπαΐνη (Carica Papaya, ζυθοποιία) Οξαλοξική οξειδάση (ρίζες κριθαριού, προσδιορισμός οξαλοξικού οξέος) Υπεροξειδάση (ραφανίδα, ένζυμο δείκτης ενζυμικών αντιδράσεων) Περιοριστικά ένζυμα (διάφοροι μικροοργανισμοί, μοριακή βιολογία) Zωικής και φυτικής προέλευσης 8-10% της συνολικής παραγόμενης ποσότητας

20 ΕΝΖΥΜΑ ΑΠO ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ Πλεονεκτήματα: Σταθερότητα και προβλεψιμότητα της απόδοσης του τελικού προϊόντος. Μεγάλη ταχύτητα ανάπτυξης των μικροοργανισμών Εύκολος καθαρισμός

21 Ένζυμα παραγόμενα από μικροοργανισμούς οι οποίοι φυσιολογικά αναπτύσσονται σε ακραίες συνθήκες θερμοκρασίας, ph, πίεσης και αλατότητας, Είναι δυνατή η καλλιέργεια βακτηρίων σε θερμοκρασία έως 105 ο C και πίεση έως 400 bar.

22 Ανίχνευση κατάλληλου μικροοργανισμού που θα παράγει το επιθυμητό ένζυμο σε μεγάλες ποσότητες & θα μπορεί να αναπτυχθεί σε βιοαντιδραστήρα

23 ένζυμα συνολικά 2500 χαρακτηρισμένα & απομονωμένα 200 εμπορική εφαρμογή Ανασταλτικός παράγοντας Υψηλό κόστος παραγωγής, απομόνωσης και καθαρισμού Αντιμετώπιση του προβλήματος Ανάπτυξη μικροοργανισμών Βιοπληροφορική Κλωνοποίηση και υπερέκφραση Ενζυμική Μηχανική

24

25 Κλωνοποίηση και υπερέκφραση Τεχνική κλωνοποίησης ανασυνδυασμένου DΝΑ Επιλογή πλασμιδιακού φορέα έκφρασης Επαγωγή υπερέκφρασης Αντίδραση συγκόλλησης PCR στο αντίστοιχο γένωμα Μετασχηματισμός Κυττάρων έκφρασης

26 H μεταγονιδιωματική ανάλυση είναι ένα νέο εργαλείο της Βιοτεχνολογίας, όπου οι δυνατότητες που προσφέρει η γονιδιωματική ανάλυση (η ανάλυση όλου του DNA ενός οργανισμού) εφαρμόζονται σε ολόκληρες βιοκοινότητες μικροβίων, παρακάμπτοντας την ανάγκη για απομόνωση και καλλιέργεια μεμονωμένων ειδών

27 Λαμβάνεται ένα δείγμα από ένα συγκεκριμένο περιβάλλον (όπως το έδαφος, το θαλασσινό νερό ή το ανθρώπινο στόμα) Ακολουθεί μαζική εξαγωγή DNA από όλα τα μικρόβια του δείγματος. (Η ανάλυση μπορεί να περιλαμβάνει εξαγωγή πρωτεϊνών ή RNA). Αφού γίνει εξαγωγή DNA από ένα δείγμα, ακολουθεί πρόσληψη και αντιγραφή του DNA. Δημιουργείται έτσι μία «βιβλιοθήκη» που περιέχει τμήματα των γονιδιωμάτων όλων των μικροβίων του δείγματος

28 Mελετά τα προϊόντα (π.χ ένζυμα) που μπορούν να παράγουν τα μικρόβια μίας βιοκοινότητας.

29 Επιλογή ενζύμου με βάση: 1) Το είδος εφαρμογής 2) Την εκλεκτικότητα 3) Την εξάρτηση της δραστικότητας και σταθερότητας από παράγοντες όπως το ph, τη θερμοκρασία το μέσο και γενικά τις συνθήκες δράσης 4) Το κόστος παραγωγής

30 Κατάταξη Ενζύμων με βάση τον όγκο παραγωγής και αγοράς Μεγάλου όγκου ή βιομηχανικά ένζυμα (industrial enzymes) Μικρού όγκου ή υψηλής προστιθέμενης αξίας ένζυμα (high added value enzymes) Εξωκυτταρικά ένζυμα (συνήθως) Χαμηλή καθαρότητα Μεγάλες ποσότητες παραγωγής Φθηνό κόστος παραγωγής και αγοράς Ενδοκυτταρικά ένζυμα (συνήθως) Υψηλή καθαρότητα Μικρές ποσότητες παραγωγής Ακριβό κόστος παραγωγής και αγοράς Αναλυτικά ένζυμα βιοαισθητήρες Διαγνωστικά ένζυμα Θεραπευτικά ένζυμα Ένζυμα της τεχνολογίας ανασυνδυασμένου DNA Ενζυμα εξειδικευμένων εφαρμογών

31 ΕΝΖΥΜΑ ΣΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Από 11 μύκητες 4 ζυμομύκητες και 8 βακτήρια οι οποίοι έχουν χαρακτηρισθεί ασφαλείς. Βακτήρια των γενών Bacillus, Lactobacillus, και Streptomyces, κ καθώς και μύκητες των γενών Penicillium, Mucor και Rhizopus

32 Νομοθεσία και κανόνες ασφάλειας στην εφαρμογή των ενζύμων Ένζυμα από στελέχη μικροοργανισμών που έχουν χαρακτηρισθεί ασφαλή (generally recognized as safe, GRAS) Παρασκευή με καθορισμένες διαδικασίες ώστε να ικανοποιούνται κριτήρια ασφάλειας (good manufacturing practice, GMP) Τοξικολογικοί έλεγχοι ένζυμα παθογόνων μικροοργανισμών Αναλυτικά, θεραπευτικά και διαγνωστικά ένζυμα υψηλή καθαρότητα Εφαρμογή αυστηρών διεργασιών ποιοτικού ελέγχου (βιολογικές μετρήσεις) για την ανίχνευση ανεπιθύμητων προσμίξεων που μπορεί να προκαλέσουν ανοσολογικές ή ανοσοδιεγερτικές επιπλοκές

33

34 ΥΔΡΟΛΑΣΕΣ

35

36 Ένζυμα Εφαρμογές Λιπάσες, Εστεράσες Παραγωγή διατροφικών προϊόντων Παραγωγή φαρμακευτικών προϊόντων Παραγωγή εξειδικευμένων χημικών Τροποποίηση λιπών και ελαίων Παραγωγή σαπουνιών, καλλυντικών κ.ά Παραγωγή βιοκαυσίμων (βιοντήζελ) Απορρυπαντικά, κατεργασία δέρματος Πρωτεάσες, Αμιδάσες Παραγωγή διατροφικών προϊόντων Παραγωγή φαρμακευτικών προϊόντων Παραγωγή εξειδικευμένων χημικών Κατεργασία κρέατος, Απορρυπαντικά Αμυλάσες, Κυτταρινάσες Παραγωγή διατροφικών προϊόντων Υφαντουργία, Ζωοτροφές Παραγωγή βιοκαυσίμων (βιοαιθανόλη) Γλυκοζιδάσες Παραγωγή διατροφικών προϊόντων Παραγωγή εξειδικευμένων χημικών

37 Λιπάσες και εστεράσες Υδρόλυση εστερικών δεσμών α) 1,3 τόπo-ειδικευμένες λιπάσες. β) μη ειδικευμένες λιπάσες

38 Βιομηχανία Γαλακτοκομικά προϊόντα Προϊόντα αρτοποιίας Κλωστοϋφαντουργία Βιομηχανία απορρυπαντικών Βιομηχανία χημικών Βιομηχανία φαρμάκων Βιομηχανία καλλυντικών Βιομηχανία καυσίμων Βιομηχανία χαρτιού Επεξεργασία αποβλήτων Σύνθεση βιοαισθητήρων Προϊόν ή εφαρμογή Ανάπτυξη παραγόντων βελτίωσης γεύσης Αύξηση του όγκου στο ψωμί Απομάκρυνση λιπαντικών ουσιών Απομάκρυνση λιπαρών λεκέδων Παραγωγή βιοαποικοδομήσιμων πολυμερών Βοηθητικά πέψης Γαλακτοματοποιητές, προϊόντα ενυδάτωσης Παραγωγή βιοντήζελ Στον έλεγχο του χρώματος Απομάκρυνση υδρογονανθράκων Ανίχνευση λιπιδίων

39 Ταχύτητα αντίδρασης 4 Ενζυμική ενεργότητα λιπάση Λιπάση εστεράση Εστεράση Κινητική Michaelis Menten 0 0,0 1,0 2,0 3,0 0,0 0,5 1,0 2,0 [Υπόστρωμα] υγκέντρωση υποστρώματος Διεπιφανειακή ενεργοποίηση

40 Διεπιφανειακή ενεργοποίηση «Καπάκι»

41

42 α) ευρύ φάσμα εξειδίκευσης των λιπασών που επιτρέπει την τροποποίηση όχι μόνο φυσικών αλλά και συνθετικών υποστρωμάτων, β) η έκφραση των καταλυτικών τους ιδιοτήτων δεν απαιτεί την παρουσία συνενζύμων, γ) μεγάλος αριθμός λιπολυτικών ενζύμων που είναι εμπορικά διαθέσιμα (περίπου 70 λιπάσες είναι σήμερα διαθέσιμες),

43 ΒΙΟΝΤΗΖΕΛ Εστέρες λιπαρών οξέων με αλκοόλες όπως η μεθανόλη και η αιθανόλη

44 Τροποποίηση της σύστασης τριγλυκεριδίων OC 16:0 OC 18:1 OC 16:0 + 3 C 18:0 1,3-ειδικευμένη λιπάση εξάνιο OC 16:0 OC 18:1 OC 18:0 OC 18:0 + OC 18:1 + OC 18:0 3 C 16:0 κλάσμα φοινικέλαιου 1,3-διπαλμιτο-2-ελαϊκό τριγλυκερίδιο υποκατάστατο βουτύρο του κακάου Σύνθεση υποκατάστατου του βουτύρου του κακάο μέσω ενζυμικής μετεστεροποίησης που καταλύει μια 1,3-ειδικευμένη λιπάση σε εξάνιο

45 Βιολογικά απορρυπαντικά Ένζυμο Ενζυμική δράση Χρήση Πρωτεάσες Υδρόλυση πρωτεϊνών Έναντι ρύπων από αυγά, γάλα και σπανάκι Λιπάσες Υδρόλυση λιπών Έναντι ρύπων από λάδια, λίπη και καλλυντικά Κυτταρινάσες Υδρόλυση φυτικών Χρήση στον βιοεξευγενισμό των υφασμάτων πολυσακχαριτών όπως κυτταρίνη διατήρηση της απαλότητας και χρώματος των βαμβακερών υφασμάτων Αμυλάσες Υδρόλυση φυτικών Έναντι ρύπων από πατάτες, σοκολάτα πολυσακχαριτών όπως άμυλο ή γλυκίσματα

46

47 Βιολογικά απορρυπαντικά Ένζυμο ph χρήσης Θερμοκρασία Χρήσης ( ο C) Πρωτεάσες Λιπάσες Κυτταρινάσες Aμυλάσες

48

49

50

51 Ένζυμα στην επεξεργασία πολυσακχαριτών Ένζυμα που εμπλέκονται στην υδρόλυση γλυκοζιδικών δεσμών των φυσικών πολυσακχαριτών (άμυλο, κυτταρίνη, πηκτίνες και γλυκάνες) αμυλάσες, κυτταρινάσες, πηκτινάσες και γλυκανάσες H HO OH OH β-(1,4)-dγαλακτοσιδικός δεσμός H H H O OH H O HO H OH H O OH H OH H H ΛΑΚΤΟΖΗ β- ΓΑΛΑΚΤΟΣΙΔΑΣΗ ΓΑΛΑΚΤΟΖΗ OH OH H HO H H H O OH H OH HO HO H OH H H H O OH H OH ΓΛΥΚΟΖΗ

52

53 Ένζυμα Εξειδίκευση Βιομηχανική εφαρμογή α και β-αμυλάσες Κυτταρινάσες Λακτάση β-γλυκανάσες Πηκτινάσες και πηκτινολυάσες α-1,4 γλυκοζιδικός δεσμός στο άμυλο β-1,4 γλυκοζιδικός δεσμός στην κυτταρίνη β-1,4 γλυκοζιδικός δεσμός στη λακτόζη β-1,3 και κυρίως β-1,4 γλυκοζιδικοί δεσμοί πολυσακχαριτών όπως οι β-γλυκάνες α-1,4 δεσμός μονάδων γαλακτουρονικού οξέος πηκτινών Παραγωγή γλυκαντικών ουσιών από άμυλο, ζυθοποιία, χαρτοποιία, υφαντουργία Παρασκευή προϊόντων φρούτων και λαχανικών, υφαντουργία, βιοεξευγενισμών υφασμάτων) κλπ. Προϊόντα γάλακτος και τυρογάλακτος Ζωοτροφές, ζυθοποιία, εκχύλιση χυμών Εκχύλιση και διαύγαση φρουτοχυμών, διαύγαση κρασιών

54 ΕΝΖΥΜΑ ΣΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΚΥΤΤΑΡΙΝΗΣ

55 Παραγωγή βιοαιθανόλης από κυτταρίνη μέσω της δράσης κυτταρινασών (cellulases)

56

57 Ένζυμα στην επεξεργασία του αμύλου Άμυλο Αμυλόζη 15-30% α 1-4 Αμυλοπηκτίνη 70-85% α 1-4, 1-6 Προϊόντα γλυκιάς γεύσης σιρόπια φρουκτόζης, γλυκόζης, δεξτρόζης και μαλτόζης, με εφαρμογή στην βιομηχανία τροφίμων και ποτών

58 Εφαρμογή στην υφαντουργία Αμυλάσες Aπομάκρυνση της κόλλας από τα υφάσματα (άμυλο) (η κόλλα εμποδίζει διαδικασίες όπως λεύκανση, βαφή)

59 Bιο-εξευγενισμός (bio-polishing) υφασμάτων φινίρισμα των υφασμάτων τύπου τζην (απομάκρυνση μικρο-ινιδίων). ΚΥΤΤΑΡΙΝΑΣΕΣ

60 ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΧΡΩΜΑΤΟΣ ΣΤΑ ΥΦΑΣΜΑΤΑ Δράση κυτταρινάσης

61 Βιο-εξευγενισμός (bio-polishing) υφασμάτων Eπεξεργασία με: Αμυλάση Κυτταρινάση Λακκάση

62

63 Εφαρμογή στην παρασκευή προϊόντων φρούτων Πηκτινολυτικά ένζυμα, αμυλάσες, ημικυτταρινάσες και κυτταρινάσες Τεμαχισμός καρπού Πηκτινάση, πηκτινεστεράση, πηκτινολυάση, κυτταρινάση Αποσάρθρωση ιστού Εξαγωγή χυμού, παστερίωση Αποπηκτινοποίηση, διαύγαση Πηκτινάση, πηκτινεστεράση, πηκτινολυάση, αμυλάση α) πηκτινεστεράσες υδρολύουν τους εστέρες της πηκτίνης β) πηκτινάσες και πηκτινολυάσες, υδρολύουν τους α-1,4- γλυκοζιδικούς δεσμούς που συνδέουν τις μονάδες του α-d-γαλακτουρονικού οξέος Διήθηση, συμπύκνωση τυποποίηση

64 Βιομηχανικές εφαρμογές οξειδοαναγωγικών ενζύμων Kαταλάση Η 2 Ο 2 Η 2 Ο + ½ Ο 2 Στην υφαντουργία κατά την εξουδετέρωση του Η 2 Ο 2 (λευκαντικό φυσικών ινών) Για την απαλλαγή υπολειμμάτων Η 2 Ο 2 το οποίο χρησιμοποιείται ως βακτηριοστατικό στο γάλα σε περιπτώσεις αδυναμίας συντήρησης τους.

65 Βιοαισθητήρες Ορισμός: Βιοαισθητήρας ονομάζεται μια αναλυτική συσκευή η οποία μετατρέπει μια βιολογική απόκριση σε ηλεκτρικό σήμα μεταδίδοντας πληροφορίες για μια ζωτική διαδικασία.

66 Βιοαισθητήρες Δείγμα (Αναλύτης) Βιοκαταλύτης Μετατροπέας Όργανο επεξεργασίας σήματος

67 Το βιολογικό σήμα είναι αποτέλεσμα μιας ή περισσοτέρων ενζυμικών αντιδράσεων που καταλύονται από ένα ή περισσότερα ένζυμα ακινητοποιημένα οε στερεό φορέα. ΣΗΜΑ: Μεταβολή κάποια χημικής ή φυσικής παραμέτρου στο βιολογικό σύστημα (όπως συγκέντρωση ιόντων, πρωτονίων, οξυγόνου, αερίων, μεταβολή θερμότητας κ.ά).

68 Οπτοηλεκτρονικοί Βιοαισθητήρες και Βιοενεργοποιητές στην Κλινική Βιοαισθητήρες Διάγνωση στην και Κλινική στην Βιοιατρική Διάγνωση και στην Βιοιατρική Οπτοηλεκτρονικός Βιοαισθητήρας Γλυκόζης: Βιοαισθητήρας Γλυκόζης: Ο Ο πρώτος βιοαισθητήρας που που κυκλοφόρησε στο κυκλοφόρησε εμπόριο στο εμπόριο Χρησιμοποιείται για για την την ανίχνευση της της γλυκόζης στο αίμα σε ασθενείς που πάσχουν από διαβήτη Ο Ο ασθενής παίρνει ένα ένα δείγμα από από το το αίμα αίμα και το τοποθετεί μέσα στην συσκευή

69 Οξειδάσες Καταλύουν την οξείδωση υποστρωμάτων Απαγωγή δύο ατόμων Η από το υπόστρωμα δότη και μεταφορά σε Ο 2 Ένζυμα εξαρτώμενα από φλαβινο-προσθετικές ομάδες ΥΗ 2 + Ενζυμο-[FMN/FAD] + 1/2Ο 2 Y + Ενζυμο-[FMNH 2 /FADH 2 ] + Η 2 Ο Το μοριακό οξυγόνο (Ο 2 ) είναι ο τελικός αποδέκτης υδρογόνων ή ηλεκτρονίων Η 2 Ο ή Η 2 Ο 2

70 Oξειδάση της γλυκόζης- GOX Η GOX είναι ένα σημαντικό φλαβονοένζυμο που χρησιμοποιείται για τον προσδιορισμό της γλυκόζης σε φυσιολογικά υγρά και βιολογικά δείγματα. Καταλύει την οξείδωση της β-d-γλυκόζης σε D-γλυκονικό-1,5-λακτόνη και υπεροξείδιο του υδρογόνου, χρησιμοποιώντας μοριακό οξυγόνο σαν δέκτη ηλεκτρονίων. β-d-γλυκόζη δ-d-γλυκονο-1,5-λακτόνη

71 β-d-γλυκόζη δ-d-γλυκονο-1,5-λακτόνη

72 KYΨΕΛΕΣ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΩΝ Μία κυψέλη βιοκαυσίμων (fuel cell) είναι μία διάταξη ή οποία μετατρέπει χημική ενέργεια σε ηλεκτρική, μέσω της δράσης μικροοργανισμών ή ενζύμων. Ο βιοκαταλύτης μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για να καταλύσει την παρασκευή απλούστερων καυσίμων, όπως είναι το υδρογόνο και το μεθάνιο, από πολυπλοκότερες βιοχημικές ενώσεις, όπως είναι τα σάκχαρα ( δευτερογενείς κυψέλες βιοκαυσίμων)

73 Σάκχαρα, έλαια ΑΦΥΔΡΟΓΟΝΑΣΗ ΟΞΕΙΔΑΣΗ ΛΑΚΚΑΣΗ Η 2 Ο Το ένζυμο (οξειδάση της γλυκόζης ή αφυδρογονάση της γλυκόζης) ακινητοποιείται στο ηλεκτρόδιο της ανόδου, όπου και οξειδώνεται το καύσιμο (γλυκόζη), ενώ ταυτόχρονα παράγονται ηλεκτρόνια. Στην κάθοδο ανάγεται το Ο 2 σε Η 2 Ο μέσω μιας αντίδρασης που καταλύεται από ένζυμα όπως η λακκάση ή η οξειδάση του ασκορβικού κ.ά

74 H χρήση των κυψελίδων βιοκαυσίμων δεν περιορίζονται μόνο στην παραγωγή ενέργειας, αλλά αξιοποιούνται επίσης ως εμφυτεύσιμες συσκευές, αισθητήρες, μικρο-τσιπ και φορητές συσκευές εφοδιασμού ενέργειας (μπαταρίες). Ex vivo χρήση: Φορητές συσκευές In vivo χρήση: Εκμετάλλευση βιοχημικών καυσίμων για παραγωγή ενέργειας σε ιατρικές συσκευές (π.χ βηματοδότης, βιοαισθητήρες κλπ)

75

76 Θεραπευτική αντικατάσταση ενζύμων. ΕΝΖΥΜΑ ΔΡΑΣΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ α-αντιθρυψίνη τροποποιημένη Μet358Val ώστε να είναι ανθεκτική σε Το ένζυμο υδρολύει την ελαστάση και έτσι ελέγχει τα Πνευμονικά νοσήματα (Κυστική ίνωση, βρογχίτιδα, εμφύσημα) οξειδωτικό περιβάλλον (π.χ σε καπνιστές) επίπεδά της Υδρολάση της Έλλειψη του ενζύμου οδηγεί σε αδυναμία μεταβολισμού της Φαινυλκετονούρια φαινυλαλανίνης φαινυλαλανίνης Παγκρεατικά ένζυμα (λιπάση πρωτεάση, Ενζυμα πέψης πρωτεϊνών, Ασθένειες του παγκρέατος αμυλάση, νουκλεάση) Παγκρεατίνη από χοίρο λιπών, πολυσακχαριτών Λακτάση Υδρόλυση της λακτόζης Δυσανεξία σε γαλακτοκομικά Απαμινάση αδενοσίνης Η έλλειψη του ενζύμου οδηγεί σε μη λειτουργικά Τ- και Β- κύτταρα Νόσος SCID Γενετικά κληρονομούμενη ανοσοανεπάρκεια Γύκοκερεβροζιδάση Τροποποιημένο ένζυμο Ηis495Arg με τροποιημένη υδατανθρακική περιοχή Το ένζυμο υδρολύει το γλυκοκερεραμίδιο η συσσώρευση του οποίου στα λυσοσώματα οδηγεί σε σοβαρές ασθένειες Νόσος του Gaucher (γενετική ασθένεια)

77 Τα ένζυμα ως θεραπευτικά μέσα. ΕΝΖΥΜΑ ΔΡΑΣΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ DNAάση (Κλωνοποιημένη ανθρώπινη δεοξυρυβονουκλεάση Ι) σε εισπνεόμενη μορφή Υδρολύει το DNA της βλέννας στους πνεύμονες Κυστική ίνωση (συσσώρευση πηκτής βλέννας στους πνεύμονες) L-ασπαραγινάση Εξωγενής χορήγηση Το ένζυμο μετατρέπει την L-ασπαραγίνη σε L-ασπαραγινικό και έτσι μειώνει την L-ασπαραγίνη που είναι απαραίτητο αμινοξύ για τον πολλαπλασιασμό των Λεμφοκυτταρική λευχαιμία καρκινικών κυττάρων τα οποία, σε αντίθεση με τα υγιή, δεν μπορούν να συνθέσουν το αμινοξύ αυτό Θρομβολυτικά ένζυμα Μη πρωτεολυτικές πρωτεΐνες όπως η στρεπτοκινάση και Θρομβόλυση (Τα ένζυμα μετατρέπουν το πλασμινογόνο σε πλασμίνη η οποία λύει Θρομβολυτική θεραπεία σταφυλοκινάση. Πρωτεολυτικά ένζυμα όπως η ουροκινάση και ο ιστικός ενεργοποιητής του πλασμινογόνου Η σερονοπρωτεάση ancord το ινώδες των θρόμβων) Δισμουτάση του σουπεροξειδίου (SOD) Καταλάση Η SOD καταλύει τη μετατροπή σουπεροξειδικών ριζών (Ο - 2 ) σε Η 2 Ο 2. Οι ρίζες σουπεροξειδίου προξενούν κυτταρικές βλάβες καθώς προσβάλουν τα ακόρεστα λιπαρά των μεμβρανών. Η καταλάση μετατρέπει το Η 2 Ο 2 σ ε Η 2 Ο Πρόληψη καταστροφής ιστών από οξειδωτικής καταπόνηση

78 Aνάκτηση Βιοτεχνολογικών Προϊόντων Η διαδικασία απομόνωσης και καθαρισμού ενός βιοτεχνολογικού προϊόντος είναι γνωστή με τον όρο κάθετη επεξεργασία (downstream process) Bιοτεχνολογικά προϊόντα: Kύτταρα, Πρωτεΐνες & Ενζυμα Mεταβολίτες και τελικά μεταβολικά προϊόντα (π.χ αμινοξέα, αντιβιοτικά, βιοπολυμερή κ.ά.)

79 Συγκέντρωση στη πηγή (g/l) Νερό 10 Νερό Αιθανόλ Αυξητικ Αυξητική Πενικιλλίνη Εμβόλιο 10 1 η Πενικιλλίν ή ορμόνη ηπατίτιδας η ορμόνη Εμβόλιο Β 10-1 Μικροβιακές ηπατίτιδας Β πρωτεάσες ές πρωτεάσες Οξειδάση 10-3 Οξειδάση της Μονοκλωνι Μονοκλωνικά Ινσουλίνη της γλυκόζης κά αντισώματα νη 10-5 αντισώματα Παράγοντας Παράγοντας VIII VIII Tιμή πώλησης ( /Kg) Σχέση μεταξύ της συγκέντρωσης ενός βιοτεχνολογικού προϊόντος στην αρχική του πηγή (πριν τον καθαρισμό του) συναρτήσει της τιμής πώλησής του

80 ΟΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΘΕΤΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΞΑΡΤΩΝΤΑΙ 1) Eπιθυμητό βαθμό καθαρότητας είδος εφαρμογής του προϊόντος αυτού. 2) Φύση και το μέγεθος 3) Ευαισθησία σε παράγοντες όπως το ph, η θερμοκρασία & η ιοντική ισχύς του διαλύματος. Βασικός στόχος: η ελαχιστοποίηση των σταδίων και η διατήρηση υψηλών αποδόσεων

81 ΑΡΧΙΚΟ ΔΕΙΓΜΑ ΣΤΑΔΙΑ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΣΤΑΔΙΟ 1 ΣΤΑΔΙΟ 2 ΣΤΑΔΙΟ 3 ΣΤΑΔΙΟ 4 ΣΤΑΔΙΟ 5 ΤΕΛΙΚΟ ΠΡΟΪΟΝ

82 Απομόνωση/καθαρισμός ενζύμων Στάδια Σχετική ποσότη τα Ενεργότητα (%) Ειδική ενεργότητα Συνολικό κόστος Κόστος ανά βάρος Κόστος ανά δραστικότητα

83 ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ & ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ Κατάλληλη δοκιμασία (assay) προσδιορισμού δραστικότητας Ποσοτικοποίηση πρωτεΐνης (UV, φθορισμός, ειδικές αντιδράσεις) Ειδική δραστικότητα Ενζυμική δραστικότητα Unit (U) Eιδική ενζυμική δραστικότητα Unit/mg πρωτεΐνης

84 Απορρόφηση στα 280 nm

85 Το ένζυμο β-d-γλυκοζιδάση βρίσκεται στο διάλυμα Α με συγκέντρωση 5 mg/ml και δραστικότητα 100 Units/ml και στο διάλυμα Β με συγκέντρωση 2 mg/ml και δραστικότητα 50 Units/ml. Σε ποιο διάλυμα η ειδική δραστικότητα του ενζύμου είναι μεγαλύτερη;

86 ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ ΕΝΖΥΜΩΝ (ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ) Ενδοκυτταρικά Προσδεδεμένα σε μεμβράνες Εξωκυτταρικά

87 Mέθοδοι ανάκτησης και καθαρισμού ενζύμων Οργανισμός (Πηγή πρωτεΐνης) Ανιούσα Επεξεργασία (Έκφραση πρωτεΐνης) Κατιούσα Επεξεργασία (Απομόνωση και καθαρισμός πρωτεΐνης) Καθαρό Πρωτεϊνικό Παρασκεύασμα

88 Κατιούσα Επεξεργασία Αρχικό Στάδιο Διαχωρισμός Στερεών και Υγρών Στάδιο Χαμηλού Καθαρισμού Στάδιο Υψηλού Καθαρισμού Τελικό Στάδιο Μορφοποίηση Προϊόντος

89 ΔΙΑΦΟΡΟΠΟIΗΣΗ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΕΞΩΚΥΤΤΑΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΥΤΤΑΡΙΚΩΝ ΕΝΖΥΜΩΝ Στόχος η ανάκτηση της μέγιστης δυνατής ποσότητας του ενζύμου στη δραστική του μορφή. Ποιοι παράγοντες διαφοροποιούνται μετά τη διάρρηξη των κυττάρων; ph, θερμοκρασία, συγκέντρωση Ο 2, παρουσία μεταβολιτών, δράση πρωτεολυτικών ενζύμων Διάρρηξη (λύση) των κυττάρων Μηχανικές και μη μηχανικές τεχνικές.

90 ΣΤΑΔΙΑ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΕΝΖΥΜΩΝ Διάρρηξη Κυττάρων Μη Μηχανικές Τεχνικές Ωσμωτικό σοκ Αλκαλική λύση (ph 11-12,5) Χρήση επιφανειοδραστικών ή τασιενεργών ενώσεων (Tween, Triton) Μηχανικές Τεχνικές Εφαρμογή υπερήχων Εφαρμογή υψηλής πίεσης Μηχανικός θρυμματισμός με κόκκους Οργανικοί διαλύτες (τολουόλιο, ακετόνη) Ενζυμική λύση (λυσοζύμη)

91 Μηχανικές τεχνικές λύσης των κυττάρων Εφαρμογή υπερήχων. Ηχητικά κύματα (ν>20 ΚHz) Μηχανικός θρυμματισμός των κυττάρων και ιστών. Σε εργαστηριακή κλίμακα γίνεται με λυοτρίβηση των κυττάρων παρουσία σφαιριδίων υάλου ή αλουμίνας ή σε κυλινδρικούς θαλάμους που φέρουν περιστρεφόμενο άξονα

92 Μηχανικές Τεχνικές διάρηξης κυττάρων Εφαρμογή υψηλής πίεσης French Press Cell Press Η διαδικασία εφαρμόζεται σε βιομηχανική κλίμακα. Η μέθοδος είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική στη διάρρηξη βακτηριακών κυττάρων

93 Μηχανικές Τεχνικές διάρηξης κυττάρων Μηχανικός θρυμματισμός με κόκκους Glass beads

94 Μη μηχανικές τεχνικές λύσης των κυττάρων Περιλαμβάνουν φυσικές, χημικές και ενζυμικές διεργασίες. Ωσμωτικό σοκ. Λύση κυττάρων με τοιχώματα μειωμένης μηχανικής αντοχής. Επώαση σε διάλυμα σακχαρόζης 20-25% w/v συρρίκνωσή λόγω απώλειας νερού. Ακολουθεί η επώασή τους σε νερό, στους 4 ο C, οπότε και διαρρηγνύονται. Θερμική επεξεργασία. Εφαρμογή μόνο στην περίπτωση θερμοανθεκτικών προϊόντων Επεξεργασία των κυττάρων με αλκαλικό διάλυμα (ph για 20 min). Επεξεργασία με ένζυμα λυσοζύμη, γλυκανάσες σε συνδυασμό με πρωτεάσες μείωση της δομικής σταθερότητας του κυτταρικού τοιχώματος Χρήση επιφανειακά ενεργών ουσιών (Τriton, Tween). Διαλυτοποίηση των λιπιδίων & λιποπρωτεϊνών της κυτταρικής μεμβράνης αυξάνοντας την διαπερατότητά της

95 H επιλογή των μεθόδων εξαρτάται από το είδος των κυττάρων Μηχανικές μέθοδοι Μη μηχανικές μέθοδοι Μικροβιακά κύτταρα Εφαρμογή υπερήχων Ομογενοποίηση με υψηλή πίεση Μηχανικός θρυμματισμός Ωσμωτικό σοκ Θερμικό σοκ Χρήση επιφανειοενεργών, οργανικών διαλυτών, αλκαλικού διαλύματος Εφαρμογή ενζύμων Ζωικοί ιστοί Ομογενοποίηση Φυτικοί ιστοί Επεξεργασία με εκχυμωτή υπό ψύξη Κονιορτοποίηση υπό ψύξη Εφαρμογή ενζύμων

96 Αρχικό Στάδιο Διαχωρισμού Στερεών και Υγρών Φυγοκέντρηση Ίζημα : Ενδοκυτταρικές, μεβρανικές πρωτεΐνες Υπερκείμενο : Εξωκυτταρικές πρωτεΐνες Φυγοκέντρηση σε ειδικά δοχεία Φυγοκέντρηση συνεχούς ροής

97 Στάδιο Χαμηλού Καθαρισμού Κατακρήμνιση με οργανικούς διαλύτες Κατακρήμνιση σε υδατικά διφασικά συστήματα Θερμική Επεξεργασία Κατακρήμνιση με άλατα Απομάκρυνση νουκλεϊκών οξέων (πολυαιθυλενιμίδιο, θειική στρεπτομυκίνη, βρωμιούχο κετυλο τριμεθυλαμμώνιο, πρωταμίνη, δεοξυριβονουκλεάση)

98 Κατακρήμνιση Με προσθήκη αλάτων π.χ (ΝΗ 4 ) 2 SΟ 4 αποτέλεσμα υδρόφοβων αλληλεπιδράσεων, Για την ενυδάτωση των ιόντων του άλατος συμμετέχουν τόσο τα ελεύθερα μόρια νερού όσο και «δεσμευμένα» μόρια νερού από την επιφάνεια των πρωτεϊνών και ιδιαίτερα από το περιβάλλον υδρόφοβων περιοχών της επιφάνειάς τους.

99 Κατακρήμνιση με προσθήκη οργανικών διαλυτών Η προσθήκη πολικών οργανικών διαλυτών όπως η ακετόνη, η αιθανόλη, οδηγεί σε μείωση της διηλεκτρικής σταθεράς του διαλύματος η οποία οδηγεί σε ανάπτυξη ισχυρότερων ηλεκτροστατικών αλληλεπιδράσεων μεταξύ αντίθετα φορτισμένων πρωτεϊνικών μορίων με αποτέλεσμα την κατακρήμνισή τους

100 Κατακρήμνιση με προσθήκη πολυμερών Χρησιμοποίηση πολυμερών μεγάλου μοριακού βάρους π.χ PEG, ΜΒ Σε βιομηχανικό επίπεδο, χρησιμοποιούνται φορτισμένα πολυμερή (πολυηλεκτρολύτες) τα οποία σχηματίζουν σύμπλοκα ηλεκτροστατικής φύσης με τις πρωτεΐνες οδηγώντας στην καθίζησή τους.

101 Κατακρήμνιση με μεταβολή του ph (στο ισοηλεκτρικό σημείο) Το pi μιας πρωτεΐνης είναι 7. Σε ph=5 η πρωτεΐνη τι φορτία θα αναπτύξει;

102 R + NH 3 C COOH + H + NH H R C COO R NH 2 C - COO H H H ΘΕΤΙΚΑ ΦΟΡΤΙΣΜΕΝΟ ΧΩΡΙΣ ΦΟΡΤΙΟ ΑΡΝΗΤΙΚΑ ΦΟΡΤΙΣΜΕΝΟ ph=1 ph=7 ph=11 Διπολικό ιόν

103 pka Τελική καρβοξυλομάδα Ασπαραγινικό γλουταμινικό -COOH -COOH - COO + H + 3,1 - COO + H + 4,4 Ιστιδίνη H 2 C + HN NH H 2 C N + H + 6,5 NH Τελική αμινομάδα Κυστεϊνη + -NH 3 -NH 2 + H + 8,0 -SH - -S + H + 8,5 Τυροσίνη OH O + H + 10,0 Λυσίνη + -NH 3 -NH 2 + H + 8,0 Αργινίνη HN + NH 2 NH CH HN CH + H + 12,0 NH 2 NH 2

104 Κατακρήμνιση με μεταβολή του ph (στο ισοηλεκτρικό σημείο) ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ

105 μεμβράνη κλπ) Στάδιο χαμηλού καθαρισμού Απομάκρυνση νουκλεϊκών οξέων Κατακρήμνιση, ενζυμική υδρόλυση Απομάκρυνση μέρους πρωτεϊνών Απομάκρυνση πρωτεϊνών Τελικός καθαρισμός Κατακρήμνιση με άλατα ή οργανικούς διαλύτες Κατανομή σε διφασικό σύστημα υγρού-υγρού Στάδιο υψηλού καθαρισμού Υγρή χρωματογραφία στήλης (μοριακού ηθμού, ιοντοανταλλαγής, συγγένειας, υδρόφοβων αλληλεπιδράσεων) Μορφοποίηση τελικού προϊόντος Συμπύκνωση, σταθεροποίηση, συσκευασία, ποιοτικός έλεγχος Υπερδιήθηση, Κατακρήμνιση, Λυοφίληση

106 Διαχωρισμός βιοτεχνολογικών προϊόντων με χρωματογραφία Κατανομή των συστατικών του μίγματος μεταξύ μιας κινητής υγρής και μιας στατικής φάσης Oμοιόμορφα σωματίδια συνήθως σφαιρικής μορφής με μηχανική χημική και βιολογική σταθερότητα

107 Χρωματογραφία Διαχωρισμός με βάση Αποκλεισμού μεγέθους ή μοριακού ηθμού-μοριακής διήθησης - Gel filtration Ιοντοανταλλαγής Ion exchange Υδρόφοβη Hydrophobic Συγγένειας Affinity Συγγένειας με ακινητοποιημένα ιόντα μετάλλου Μέγεθος και σχήμα Ηλεκτροστατικά φορτία Υδρόφοβες αλληλεπιδράσεις Εκλεκτική σύνδεση σε άλλα μόρια Εκλεκτική σύνδεση στα ιόντα μετάλλου

108 Υλικό Εμπορική ονομασία Χρωματογραφική τεχνική Αγαρόζη Βio-Gel Ηi Trap Συγγένειας και ιοντοανταλλαγής Sepharose CL Sepharose HP Δεξτράνη Sephadex Mοριακής διήθησης Κυτταρίνη Sephacel Whatman TM Cellufine Ιοντοανταλλαγής Πολυακρυλαμίδιο BioGel P Mοριακής διήθησης Συμπολυμερές Sephacryl Mοριακής διήθησης πολυακρυλαμιδίου/δεξτράνης Συμπολυμερές αγαρόζης/δεξτράνης Superdex Mοριακής διήθησης Συμπολυμερές Ultrogel AcA Mοριακής διήθησης αγαρόζης/πολυακρυλαμιδίου Πολυσακχαριτικό πήκτωμα HyperD Συγγένειας και ιοντοανταλλαγής Αρωματικοί πυρήνες Πολυστυρένιο/διβινυλοβενζένιο Poros Συγγένειας και ιοντοανταλλαγής Διοξείδιο του πυριτου/δεξτράνη Spherodex Iοντοανταλλαγής

109 Η έκλουση των συστατικών του μίγματος επιτυγχάνεται είτε με ισοκρατικό τρόπο είτε με διαβάθμιση -gradient H σύσταση της υγρής φάσης μεταβάλλεται συνεχώς Ο διαχωρισμός των συστατικών εξαρτάται από το χρόνο κατακράτησης στη στήλη Ανίχνευση πρωτεϊνών με φασματοσκοπικές τεχνικές (π.χ 280 nm, Bradford, Lowry)

110 Στάδιο Υψηλού Καθαρισμού Fast protein liquid chromatography FPLC

111

112 ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΚΑΘΑΡΟΤ ΜΕ ΗΛΕΚΤΡΟΦΟΡΗΣ

113 Xρωματογραφία διαπερατότητας ή αποκλεισμού ή μοριακού ηθμού Μοριακή δήθηση gel filtration Εφαρμογή σε βιομηχανική κλίμακα για τη γρήγορη απομάκρυνση μικρομοριακών ενώσεων από το πρωτεϊνικό διάλυμα H συγκέντρωση της πρωτεΐνης στο διάλυμα δεν μπορεί να είναι πολύ υψηλή (10-30 mg/ml).

114 Διαχωρισμός με χρωματογραφία στήλης σε πηκτή (gel) Μόρια μικρού ΜΒ Μόρια μεσου ΜΒ Μόρια μεγάλου ΜΒ Διάμετρος πόρου 100μm Πορεία έκλουσης Στήλη με υλικό πλήρωσης πολυσακχαρίτες: δεξτράνη, αγαρόζη

115 άλας πρωτεΐνη

116

117 Διαχωρισμός με χρωματογραφία ιοντοανταλλαγής Κυτταρίνη ή αγαρόζη + CH 2 CH 2 NH C 2 H 5 C 2 H 5 Διαιθυλοαμινοαιθυλο (DEAE) ομάδα Κυτταρίνη ή αγαρόζη CH 2 C O - O Kαρβοξυμεθυλο (CM) ομάδα + Θετικά φορτισμένη πρωτεΐνη - Αρνητικά φορτισμένη πρωτεΐνη

118 ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΙΟΝΤΟΑΝΤΑΛΛΑΓΗΣ - Ιοντοανταλλάκτες: Ανάλογα με το είδος των φορτισμένων ομάδων διακρίνονται σε κατιοντοανταλάκτες και ανιοντοανταλλακτές Σε ph διαλύματος < pi: Το συνολικό φορτίο του ενζύμου είναι θετικό. Προσροφάται σε αρνητικά φορτισμένο κατιοντοανταλλάκτη (cation exchanger) Σε ph διαλύματος > pi: Το συνολικό φορτίο του ενζύμου είναι αρνητικό. Προσροφάται σε θετικά φορτισμένο ανιοντοανταλλάκτη (anion exchanger)

119 Χρωματογραφία ιοντοανταλλαγής Χαρακτηριστική ομάδα (συμβολισμός) Kaτιοντοανταλλάκτης Χημικός τύπος Μεθυλοκαρβοξυλική (CM) -ΟCH 2 COO - Oρθοφωσφορική (P) -O-PO 3 H - Mεθυλοσουλφονική (S) -ΟCH 2 SO - 3 Προπυλοσουλφονική (SP) -Ο(CH 2 ) 3 SO3 - Ανιοντοανταλλάκτης Αιθυλαμίνη (ΑΕ) -OCH 2 CH 2 NH + 3 Διαιθυλοαιθυλαμίνη (DEAE) -OCH 2 CH 2 NH + (CH 2 CH 3 ) 2 Διαιθυλο(2-υδροξυπρόπυλο) αιθυλαμίνη (QAE) -CH 2 CH 2 N + (CH 2 CH 3 ) 2 CH 2 CH(OH)CH 3

120 προσρόφηση Έκλουση Η έκλουση γίνεται: με αύξηση της συγκέντρωσης άλατος (NaCl) με μεταβολή του ph

121 Σε διάλυμα με ph 7.0 υπάρχουν 3 πρωτεΐνες (Α, Β, Γ) που θέλετε να διαχωρίσετε με χρωματογραφία μοριακής διήθησης. Η πρωτεΐνη Α έχει μοριακό βάρος Da και ισοηλεκτρικό σημείο pi 6.5, η πρωτεΐνη Β έχει μοριακό βάρος Da και ισοηλεκτρικό σημείο pi 8.5, η πρωτεΐνη Γ έχει μοριακό βάρος Da και ισοηλεκτρικό σημείο pi 5.5. Με ποια σειρά πιστεύεται ότι η θα εκλουθούν από τη χρωματογραφική στήλη.

122 Με ποια σειρά πιστεύεται ότι, οι πρωτεΐνες του παραπάνω διαλύματος θα εκλουθούν από χρωματογραφική στήλη η οποία φέρει υλικό DEAE-Sephadex (-OCH 2 CH 2 NH + (CH 2 CH 3 ) 2 ) χρωματογραφία ιοντοανταλαγής. Το διάλυμα της κινητής φάσης θα έχει και αυτό ph 7.0

123 Χρωματογραφία συγγένειας affinity chromatography Yψηλός βαθμός καθαρότητας των ενζύμων και πρωτεϊνών Αδιάλυτος φορέας Πρωτεΐνη-στόχος ΣΥΝΔΕΣΗ ΕΚΠΛΥΣΗ Ομοιοπολικά συνδεδεμένος δεσμευτής Πρωτεΐνες Απομάκρυνση άλλων πρωτεϊνών ΕΚΡΟΦΗΣΗ

124 Δεσμευτής Εφαρμογή Συνθετικοί δεσμευτές DNA εκλεκτικής ή πολυεκλεκτικής αλληλουχίας Απομόνωση περιοριστικών ενδονουκλεασών Συνθετικές τριαζινο-χρωστικές (όπως το Cibacron blue 3GA) Συνθετικές βιομιμητικές χρωστικές Βιομηχανική εφαρμογή σε ένζυμα νουκλεοτιδίων, δεϋδρογονάσες, κινάσες κλπ. Εξειδικευμένοι δεσμευτές Λεκτίνες (όπως η κονκαναβαλίνη Α) Αναγνωρίζουν τη πολυσακχαριτική περιοχή γλυκοπρωτεϊνών Φαινυλαμινοβορικό οξύ Αναγνωρίζουν τη πολυσακχαριτική περιοχή γλυκοπρωτεϊνών ΙgG Αναγνωρίζει τμήμα της πρωτεΐνης Α.(από S. aureus) το οποίο μπορεί να συνδεθεί (μέσω της τεχνολογίας ανασυνδυασμένου DNA) σε πρωτεΐνες στόχους Μεταλλοχηλικά σύμπλοκα Δέσμευση πρωτεϊνών μέσω του ιμιδαζολίου της ιστιδίνης

125

126 Απομόνωση ετερόλογων πρωτεϊνών Ο επίτοπος 6His εμφανίζει εξαιρετικά υψηλή συγγένεια με μεταλλικά ιόντα όπως το Ni +2, Cu +2, Zn +2 με τα οποία σχηματίζει χηλικά σύμπλοκα. Την ιδιότητα αυτή την εκμεταλλευόμαστε για τον καθαρισμό ενζύμων με χρωματογραφία συγγένειας.

127 ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΟΥ ΔΕΣΜΕΥΤΗ - Υδρόφοβοι Αυξάνεται Μειώνεται - Ομάδες ιοντοανταλλαγής α) το κόστος α) Η σταθερότης του δεσμευτή - Ενεργές χρωστικές β) Η διαχωριστική ικανότης - Συνενζυμα, ανάλογα υποστρωμάτων β) Ο ολικός αριθμός σταδίων απομόνωσης - Αντισώματα

128 Υδρόφοβη χρωματογραφία Βασίζεται στις ασθενείς αλληλεπιδράσεις που αναπτύσσονται μεταξύ υδρόφοβων ομάδων του χρωματογραφικού φορέα με υδρόφοβες περιοχές στην επιφάνεια του πρωτεϊνικού μορίου Έκλουση μείωση των υδρόφοβων αλληλεπιδράσεων η οποία επιτυγχάνεται μείωση της συγκέντρωσης του άλατος στο διάλυμα μείωση της θερμοκρασίας μείωση της πολικότητας του διαλύματος

129 Στη χρωματογραφία υδρόφοβων περιοχών οι υδρόφοβες ομάδες του φορέα (στατική φάση) αλληλεπιδρούν με τις υδρόφοβες ομάδες των αμινοξέων των βιομορίων. Ποια από τα παρακάτω αμινοξέα θα τα χαρακτηρίζατε υδρόφοβα.

130 Τελικό Στάδιο Μορφοποίησης Προϊόντος Απομάκρυνση μικρομοριακών ουσιών (π.χ υπερδιήθηση) Προσθήκη σταθεροποιητών ενζυμικής ενεργότητας (γλυκερόλη, άλατα, υπόστρωμα, αλβουμίνη ) ΛΥΟΦΥΛΙΩΣΗ Ποιοτικός έλεγχος πρωτεϊνών (ανάλογα με τις προδιαγραφές χρήσεις) Μορφοποίηση

131 Διήθηση Η αρχή της διήθησης βασίζεται στη διαφορά μεγέθους μεταξύ των πόρων του ηθμού (φίλτρου) και των προς διήθηση ουσιών

132 Διήθηση μέσω μεμβρανών Σωματίδια με μέγεθος μικρότερο από τους πόρους της μεμβράνης, διέρχονται υπό την επίδραση πίεσης ή και άλλης δύναμης; μέσα από τη μεμβράνη ενώ μεγαλύτερα σωματίδια κατακρατούνται και παραμένουν στο αρχικό υλικό.

133 Τεχνικές διαχωρισμού με βάση τη διήθηση μικροδιήθηση (microfiltration) η υπερδιήθηση (ultrafiltration)

134 Διεργασία Κατευθυντήρια δύναμη Εφαρμογές Μικροδιήθηση Υδροστατική πίεση Διαφορά πίεσης 0.5-2bar Συμπύκνωση βακτηρίων και ιών-διαχωρισμός κυττάρων Υπερδιήθηση Διαφορά πίεσης 2-10bar Διαχωρισμός βιομορίων Καθαρισμός ενζύμων Αφαλάτωση Αντίστροφη Ώσμωση Διαφορά πίεσης bar Συμπύκνωση φαρμακευτικών προϊόντων Παραγωγή λακτόζης Hλεκτροδιαπίδυση Διαφορά στο ηλεκτρικό πεδίο Καθαρισμός μικρών φορτισμένων ενώσεων όπως τα οργανικά οξέα Υπερεξάτμιση Διαφορά στη μερική πίεση ατμών Εκλεκτική απομάκρυνση διαλυτών (αιθανόλη) κατά τη ζύμωση Καθαρισμός διαλυτών από αζεοτροπικά μίγματα Υπερεκχύλιση Κατανομή μεταξύ φάσεων Εκχύλιση μικρών μορίων από υδατικά/οργανικά διαλύματα

135 Υπερδιήθηση Διάλυμα πρωτεΐνης Ημιπερατή μεμβράνη διήθημα

136

137 Διατήρηση μέσω λυοφιλίωσης (ξήρανση εν ψυχρώ) Το νερό αφαιρείται με εξάχνωση και όχι με εξάτμιση. Η διαδικασία περιλαμβάνει 3 στάδια: i) στάδιο ψύξης του διαλύματος της πρωτεΐνης (< 0 ο C), ii) στάδιο κύριας ξήρανσης σε θερμοκρασία π.χ. -40 ο C και σε χαμηλή πίεση iii) στάδια δευτερεύουσας ξήρανσης όπου η θερμοκρασία αυξάνεται σταδιακά στους 20 ο C. H λυοφιλίωση γίνεται συνήθως παρουσία λυοπροστατευτικών (π.χ σάκχαρα, αλβουμίνη) τα οποία βοηθούν στην προστασία της φυσικής δομής της πρωτεΐνης.

138

139 Σταθεροποίηση ενζύμων σταθερότητα αποθήκευσης, λειτουργική σταθερότητα Αύξηση της ενζυμικής σταθερότητας μέσω: Ακινητοποίησης σε κάποιο στερεό φορέα με φυσικές ή χημικές μεθόδους Πρωτεϊνικής μηχανικής (protein engineering), τροποποίηση της δομής των ενζύμων με ενζυμικές ή χημικές μεθόδους, καθώς και μεθόδους της τεχνολογίας ανασυνδυασμένου DNA Μηχανικής του μέσου (medium engineering), έλεγχος του περιβάλλοντος του ενζύμου και κατά συνέπεια των ιδιοτήτων του και της σταθερότητάς του με βάση τις φυσικοχημικές ιδιότητες του μέσου.

EXPRESSION SYSTEMS. 1. Bacteria E.coli B. subtilis S. lividans. 2. Yeasts S. cerevisiae Pichia pastoris. 3. Fungi Trichoderma Aspergillus

EXPRESSION SYSTEMS. 1. Bacteria E.coli B. subtilis S. lividans. 2. Yeasts S. cerevisiae Pichia pastoris. 3. Fungi Trichoderma Aspergillus EXPRESSION SYSTEMS 1. Bacteria E.coli B. subtilis S. lividans 2. Yeasts S. cerevisiae Pichia pastoris 3. Fungi Trichoderma Aspergillus 4. Insect cells ΙΑΡΡΗΞΗ ΚΥΤΤΑΡΩΝ Οι τεχνικές διάρρηξης κυττάρων διακρίνονται

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια Τεχνικές διεργασίες Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια ΓΕΩΡΓΙΑ Γενετική βελτίωση ποικιλιών φυτών για αντοχή στις ασθένειες, ξηρασία, αφιλόξενα εδάφη Μαζική παραγωγή κλώνων Ανάπτυξη βιο-εντομοκτόνων

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα.

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, διαγράμματα,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ. ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΨΑΡΡΑ Τμήμα Βιοχημείας κ Βιοτεχνολογίας

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ. ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΨΑΡΡΑ Τμήμα Βιοχημείας κ Βιοτεχνολογίας ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΨΑΡΡΑ Τμήμα Βιοχημείας κ Βιοτεχνολογίας ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΨΑΡΡΑ 1 ΣΥΣΤΗΜΑ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑΣ Αντλία Στήλη Υγρό Έκλουσης Συλλέκτης κλασμάτων ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

πρωτεΐνες πολυμερείς ουσίες δομούν λειτουργούν λευκώματα 1.Απλές πρωτεΐνες 2.Σύνθετες πρωτεΐνες πρωτεΐδια μη πρωτεϊνικό μεταλλοπρωτεΐνες

πρωτεΐνες πολυμερείς ουσίες δομούν λειτουργούν λευκώματα 1.Απλές πρωτεΐνες 2.Σύνθετες πρωτεΐνες πρωτεΐδια μη πρωτεϊνικό μεταλλοπρωτεΐνες ΠΡΩΤΕΙΝΕΣ Οι πρωτεΐνες είναι πολυμερείς ουσίες με κυρίαρχο και πρωταρχικό ρόλο στη ζωή. Πρωτεΐνες είναι οι ουσίες που κυρίως δομούν και λειτουργούν τους οργανισμούς. Λέγονται και λευκώματα λόγω του λευκού

Διαβάστε περισσότερα

BIOXHMEIA, TOMOΣ I ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: ΕΝΖΥΜΑ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΚΙΝΗΤΙΚΗ

BIOXHMEIA, TOMOΣ I ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: ΕΝΖΥΜΑ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΚΙΝΗΤΙΚΗ BIOXHMEIA, TOMOΣ I ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: ΕΝΖΥΜΑ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΚΙΝΗΤΙΚΗ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΛΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Παράδειγμα: η αναγωγή του αζώτου σε αμμωνία Ν 2 + 3Η

Διαβάστε περισσότερα

BΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ

BΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ BΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ 1. ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ 2. BΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ Ι. ΑΤΟΜΑ ΚΑΙ ΜΟΡΙΑ ΙΙ. ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ ΙΙΙ. ΜΑΚΡΟΜΟΡΙΑ ΣΤΑ ΚΥΤΤΑΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικές Δραστηριότητες

Ερευνητικές Δραστηριότητες Ερευνητικές Δραστηριότητες & Θεματικές Περιοχές Διπλωματικών Εργασιών Ομάδας Χημείας & Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Τμήμα Χημείας, Τομέας Χημικών Εφαρμογών, Χημικής Ανάλυσης & Χημείας Περιβάλλοντος Μέλη: Κουτίνας

Διαβάστε περισσότερα

τεκμηρίωση και συνειδητοποίηση επικινδυνότητας λυμάτων αυστηρή νομοθεσία διαχείρισης αποβλήτων Καθαρισμός αποβλήτων

τεκμηρίωση και συνειδητοποίηση επικινδυνότητας λυμάτων αυστηρή νομοθεσία διαχείρισης αποβλήτων Καθαρισμός αποβλήτων ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ τεκμηρίωση και συνειδητοποίηση επικινδυνότητας λυμάτων αυστηρή νομοθεσία διαχείρισης αποβλήτων Καθαρισμός αποβλήτων επαναχρησιμοποίηση πολύτιμων, εξαντλούμενων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 4 Ο, 7 Ο, 8 Ο, 9 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 4 Ο, 7 Ο, 8 Ο, 9 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 4 Ο, 7 Ο, 8 Ο, 9 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ 1. Η μεταφορά ανθρώπινου γονιδίου σε βακτήριο δίνει διαφορετικό προϊόν μεταγραφής και μετάφρασης, ενώ σε μύκητες μεταγράφεται κανονικά αλλά το προϊόν μετάφρασης εμφανίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ, ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΣΤΗΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ

ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ, ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΣΤΗΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ 1 Τι είναι βιοτεχνολογία? Ο όρος βιοτεχνολογία περιγράφει την εφαρμογή βιολογικών συστημάτων και διαδικασιών στις βιομηχανίες παραγωγής αγαθών και υπηρεσιών. Οι κύριοι άξονές της είναι η Μικροβιολογία,

Διαβάστε περισσότερα

Ενέργεια. Τι είναι η ενέργεια; Ενέργεια είναι η ικανότητα επιτέλεσης έργου ή η αιτία της εµφάνισης των φυσικών, χηµικών και βιολογικών φαινοµένων.

Ενέργεια. Τι είναι η ενέργεια; Ενέργεια είναι η ικανότητα επιτέλεσης έργου ή η αιτία της εµφάνισης των φυσικών, χηµικών και βιολογικών φαινοµένων. Ενέργεια Τι είναι η ενέργεια; Ενέργεια είναι η ικανότητα επιτέλεσης έργου ή η αιτία της εµφάνισης των φυσικών, χηµικών και βιολογικών φαινοµένων. Είναι απαραίτητη; Η ενέργεια είναι απαραίτητη για τους

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ. Στοιχείο O C H N Ca P K S Na Mg περιεκτικότητα % ,5 1 0,35 0,25 0,15 0,05

ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ. Στοιχείο O C H N Ca P K S Na Mg περιεκτικότητα % ,5 1 0,35 0,25 0,15 0,05 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Βιοχημεία: είναι η επιστήμη που ασχολείται με τη μελέτη των οργανικών ενώσεων που συναντώνται στον οργανισμό, καθώς και με τον μεταβολισμό τους. ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ 108 στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΧΗΜΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΒΙΟΧΗΜΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΒΙΟΧΗΜΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ Διδάσκων: Διονύσης Μαντζαβίνος (mantzavinos@chemeng.upatras.gr) Βοηθός: Αλέξης Πάντζιαρος (alexis_panji@hotmail.com) Διδασκαλία: Δευτέρα 09:15-12:00 (Αίθουσα ΧΜ3) Φροντιστήριο: Πέμπτη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΕΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Πηκτίνες

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΕΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Πηκτίνες ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΕΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Πηκτίνες Γενικά Πολυσακχαρίτης ο οποίος βρίσκεται σε διάφορες συγκεντρώσεις στα κυτταρικά τοιχώματα των ανώτερων φυτικών ιστών μαζί με την κυτταρίνη. Η πηκτίνη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΨΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

ΣΥΝΟΨΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΥΝΟΨΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΤΡΟΦΗ Λίπη Πολυσακχαρίτες Γλυκόζη κι άλλα σάκχαρα Πρωτεΐνες Αμινοξέα Λιπαρά Οξέα Γλυκόλυση Πυροσταφυλικό Οξύ Ακέτυλο-oA Αλυσίδα μεταφοράς ηλεκτρονίων / Οξειδωτική φωσφορυλίωση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΣ ΠΡΩΤΕΙΝΩΝ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΚΑΙ ΤΗ ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ. ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΨΑΡΡΑ Τμήμα Βιοχημείας κ Βιοτεχνολογίας

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΣ ΠΡΩΤΕΙΝΩΝ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΚΑΙ ΤΗ ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ. ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΨΑΡΡΑ Τμήμα Βιοχημείας κ Βιοτεχνολογίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΣ ΠΡΩΤΕΙΝΩΝ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΚΑΙ ΤΗ ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Τμήμα Βιοχημείας κ Βιοτεχνολογίας 1 ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΣ ΠΡΩΤΕΙΝΩΝ ΒΑΣΕΙ ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑΣ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΦΟΡΤΙΟΥ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΓΓΕΝΕΙΑΣ ΜΕ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΑ ΜΟΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Συμπύκνωση Τι είναι η συμπύκνωση Είναι η διαδικασία με την οποία απομακρύνουμε μέρος της υγρασίας του τροφίμου, αφήνοντας όμως αρκετή ώστε αυτό να παραμένει ρευστό (> 20-30%). Εφαρμόζεται

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικές Δραστηριότητες

Ερευνητικές Δραστηριότητες Ερευνητικές Δραστηριότητες & Θεματικές Περιοχές Διπλωματικών Εργασιών Ομάδας Χημείας & Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Τμήμα Χημείας, Τομέας Χημικών Εφαρμογών, Χημικής Ανάλυσης & Χημείας Περιβάλλοντος Μέλη: Κουτίνας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ. Ένζυµα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ. Ένζυµα ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Ένζυµα Τα ένζυµα είναι πρωτεϊνικά µόρια που έχουν την ικανότητα να καταλύουν αντιδράσεις. Οι αντιδράσεις αυτές µπορούν να πραγµατοποιηθούν και χωρίς την παρουσία των ενζύµων. Όµως µε την

Διαβάστε περισσότερα

Θρεπτικές ύλες Τρόφιµα - Τροφή

Θρεπτικές ύλες Τρόφιµα - Τροφή ΧΗΜΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ 1 Θρεπτικές ύλες Τι καλούµε θρεπτικές ύλες; Ποιες είναι; Τρόφιµα Τι καλούµε τρόφιµο; Χηµεία Τροφίµων Θρεπτικές ύλες Τρόφιµα - Τροφή Προϋπόθεση για να χαρακτηριστεί ένα προϊόν τρόφιµο; 2

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

ενζυμική αμαύρωση. Η ενζυμική αμαύρωση είναι το μαύρισμα τις μελανίνες

ενζυμική αμαύρωση. Η ενζυμική αμαύρωση είναι το μαύρισμα τις μελανίνες Ενζυμική αμαύρωση Όταν καθαρίζουμε ή κόβουμε λαχανικά και φρούτα συμβαίνουν μια σειρά αντιδράσεων που μεταβάλουν το χρώμα της σάρκας τους σε σκούρο. Αυτές οι μεταβολές ονομάζονται ενζυμική αμαύρωση. Η

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ (C, H, N, O) 96% ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ (πχ. Na, K, P, Ca, Mg) 4% ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ (Fe, I) 0,01%

ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ (C, H, N, O) 96% ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ (πχ. Na, K, P, Ca, Mg) 4% ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ (Fe, I) 0,01% ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ (C, H, N, O) 96% ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ (πχ. Na, K, P, Ca, Mg) 4% ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ (Fe, I) 0,01% Ο άνθρακας, το υδρογόνο, το οξυγόνο και το άζωτο συμμετέχουν, σε σημαντικό βαθμό, στη

Διαβάστε περισσότερα

Τα χημικά στοιχεία που είναι επικρατέστερα στους οργανισμούς είναι: i..

Τα χημικά στοιχεία που είναι επικρατέστερα στους οργανισμούς είναι: i.. ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΟ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ «XHMIKH ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΚΥΤΤΑΡΟΥ» ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Α. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ 1. Όταν αναφερόμαστε στον όρο «Χημική Σύσταση του Κυττάρου», τί νομίζετε ότι

Διαβάστε περισσότερα

Σήµερα οι εξελίξεις στην Επιστήµη και στην Τεχνολογία δίνουν τη

Σήµερα οι εξελίξεις στην Επιστήµη και στην Τεχνολογία δίνουν τη ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7ο: ΑΡΧΕΣ & ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Συνδυασµός ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Προσφέρει τη δυνατότητα χρησιµοποίησης των ζωντανών οργανισµών για την παραγωγή χρήσιµων προϊόντων 1 Οι ζωντανοί οργανισµοί

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο. 1.2 Όξινο είναι το υδατικό διάλυμα του α. ΝaCl. β. ΝΗ 4 Cl. γ. CH 3 COONa. δ. KOH. Μονάδες 5 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 7 ΣΕΛΙ ΕΣ

ΘΕΜΑ 1 ο. 1.2 Όξινο είναι το υδατικό διάλυμα του α. ΝaCl. β. ΝΗ 4 Cl. γ. CH 3 COONa. δ. KOH. Μονάδες 5 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 7 ΣΕΛΙ ΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον παρακάτω πίνακα σωστά συμπληρωμένο: Η 2 SO 4 NH 4 HNO 3 H 2 O. Μονάδες 5 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ

ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον παρακάτω πίνακα σωστά συμπληρωμένο: Η 2 SO 4 NH 4 HNO 3 H 2 O. Μονάδες 5 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΘΕΜΑ 1 ο ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 10 ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Όλοι οι οργανισμοί προκειμένου να επιβιώσουν και να επιτελέσουν τις λειτουργίες τους χρειάζονται ενέργεια. Οι φυτικοί οργανισμοί μετατρέπουν την ηλιακή ενέργεια με τη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Χηµείας - Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

Θέµατα Χηµείας - Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Ζήτηµα 1ο Θέµατα Χηµείας - Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 000 Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: 1.1. Ένα υδατικό διάλυµα χαρακτηρίζεται ουδέτερο στους

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Χηµείας - Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Χηµείας - Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Χηµείας Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: 1.1. Ένα υδατικό διάλυµα χαρακτηρίζεται ουδέτερο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο...2 I. Εφαρµογές της βιοτεχνολογίας στην ιατρική...2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ...7 ΝΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΕΤΕ ΤΑ ΚΕΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΛΕΞΗ...

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο...2 I. Εφαρµογές της βιοτεχνολογίας στην ιατρική...2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ...7 ΝΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΕΤΕ ΤΑ ΚΕΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΛΕΞΗ... ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο...2 I. Εφαρµογές της βιοτεχνολογίας στην ιατρική...2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ...7 ΝΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΕΤΕ ΤΑ ΚΕΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΛΕΞΗ...10 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο I. Εφαρµογές της βιοτεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η τροφή αποτελείται και από ουσίες μεγάλου μοριακού βάρους (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, νουκλεϊνικά οξέα). Οι ουσίες αυτές διασπώνται (πέψη) σε απλούστερες (αμινοξέα, απλά σάκχαρα,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί, εκτός από αυτούς από αυτούς που έχουν την ικανότητα να φωτοσυνθέτουν, εξασφαλίζουν ενέργεια διασπώντας τις θρεπτικές ουσιές που περιέχονται

Διαβάστε περισσότερα

Το νερό και οι ιδιότητές του Οι µοναδικές φυσικοχηµικές ιδιότητες του νερού οφείλονται στο ότι:

Το νερό και οι ιδιότητές του Οι µοναδικές φυσικοχηµικές ιδιότητες του νερού οφείλονται στο ότι: Το νερό και οι ιδιότητές του Οι µοναδικές φυσικοχηµικές ιδιότητες του νερού οφείλονται στο ότι: το µόριο του είναι πολύ µικρό, είναι πολικό και µεταξύ των µορίων του σχηµατίζονται δεσµοί υδρογόνου. Οι

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4. Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc Utopia Publishing, All rights reserved

Κεφάλαιο 4. Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc Utopia Publishing, All rights reserved Κεφάλαιο 4 Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. Οι νόμοι της Θερμοδυναμικής 1 ος Νόμος της θερμοδυναμικής (αρχή διατήρησης της ενέργειας) Η ενέργεια δεν δημιουργείται ούτε καταστρέφεται Αλλάζει μορφή

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο 1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2. Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. 2011 Utopia Publishing, All rights reserved

Κεφάλαιο 2. Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. 2011 Utopia Publishing, All rights reserved Κεφάλαιο 2 1 Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. 2011 Utopia Publishing, All rights reserved ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΜΟΡΙΑΚΗ ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΖΩΝΤΑΝΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ «Οργανική» ένωση αναφέρεται σε ενώσεις του C Συμμετέχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΣΗΣ (Κεφάλαιο 6 )

ΑΥΞΗΣΗΣ (Κεφάλαιο 6 ) ΑΥΞΗΣΗΣ (Κεφάλαιο 6 ) Απαραίτητος ο έλεγχος της αύξησης (αν και η αύξηση είναι αυτοπεριοριζόμενη) Ιδιαίτερα σημαντικός ο έλεγχος για τα τρόφιμα Ο περιορισμός της αύξησης μπορεί να γίνει είτε με αναστολή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΚΛ ΕΜΠ. Τεχνολογία Πετρελαίου και Και Λιπαντικών ΕΜΠ

ΕΤΚΛ ΕΜΠ. Τεχνολογία Πετρελαίου και Και Λιπαντικών ΕΜΠ Φυσικού Αερίου Στόχοι Απομάκρυνση Ανεπιθύμητων Συστατικών Νερό Βαρείς Υδρογονάνθρακες Υδρόθειο Διοξείδιο του Άνθρακα Στοιχειακό Θείο Άλλα Συστατικά Ανάκτηση Συστατικών με Οικονομική Αξία Ήλιο Υδρογονάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη μεταβολική μηχανική

Εισαγωγή στη μεταβολική μηχανική Εισαγωγή στη μεταβολική μηχανική Δημοσθένης Σαρηγιάννης 1 Περιεχόμενα μαθήματος 1. Εισαγωγή στη μεταβολική μηχανική 2. Κυτταρικός μεταβολισμός 3. Μοντέλα κυτταρικών αντιδράσεων 4. Ισοζύγια μάζας και ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2009 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2009 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2009 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1.2 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Ενότητα 3: Εφαρμογές Βιομηχανικής Βιοτεχνολογίας(1/3), 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων Διδάσκων: Δρ. Σεραφείμ Παπανικολαου Μαθησιακοί Στόχοι Βιοτεχνολογικά Προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί Κεφαλαίο 3 ο Μεταβολισμός Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια είναι απαρέτητη σε όλους τους οργανισμούς και την εξασφαλίζουν από το περιβάλλον τους.παρόλα αυτά, συνήθως δεν μπορούν να την χρησιμοποιήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 Ζήτηµα 1ο Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α. µόνο στο

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γενικής Παιδείας Β Λυκείου

Βιολογία Γενικής Παιδείας Β Λυκείου Απρίλιος Μάιος 12 Βιολογία Γενικής Παιδείας Β Λυκείου Βιολογία Γενικής Παιδείας Β Λυκείου (Ερωτήσεις που παρουσιάζουν ενδιαφέρον) 1. Τι είναι τα βιομόρια και ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά τους; Βιομόρια

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές και μεθοδολογία της βιοτεχνολογίας

Αρχές και μεθοδολογία της βιοτεχνολογίας Εργασία στο μάθημα της βιολογίας β τριμήνου την σχολική χρονιά 2014-2015 Αρχές και μεθοδολογία της βιοτεχνολογίας 1/2015 Γεώργιος Τσομίδης Ορισμός βιοτεχνολογίας Η Βιοτεχνολογία αποτελεί συνδυασμό Επιστήμης

Διαβάστε περισσότερα

σελ 1 από 8 Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο a 2 η Εξέταση στην Βιοχημεία

σελ 1 από 8 Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο a 2 η Εξέταση στην Βιοχημεία Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 2 η Εξέταση στην Βιοχημεία σελ 1 από 8 Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου : Σε κάθε ερώτηση αντιστοιχούν πέντε απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο. 1.2 To αντιδραστήριο Tollens (αμμωνιακό διάλυμα AgNO 3 ) οξειδώνει την ένωση α. CH 3 CH 2 ΟΗ. β. γ. CH 3 COOH. δ. CH 3 CH=O.

ΘΕΜΑ 1 ο. 1.2 To αντιδραστήριο Tollens (αμμωνιακό διάλυμα AgNO 3 ) οξειδώνει την ένωση α. CH 3 CH 2 ΟΗ. β. γ. CH 3 COOH. δ. CH 3 CH=O. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΘΕΜΑ 1 ο ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

ΗΝΟ 3 ΝΗ 3 Η 2 Ο Μονάδες 3 β) Ποιο από τα παραπάνω ζεύγη, στο ίδιο υδατικό διάλυµα, µπορεί να αποτελέσει ρυθµιστικό διάλυµα; Μονάδες 2 ΑΠ.

ΗΝΟ 3 ΝΗ 3 Η 2 Ο Μονάδες 3 β) Ποιο από τα παραπάνω ζεύγη, στο ίδιο υδατικό διάλυµα, µπορεί να αποτελέσει ρυθµιστικό διάλυµα; Μονάδες 2 ΑΠ. ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 12 ΙΟΥΝΙΟΥ 2000 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΕΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιό σας

Διαβάστε περισσότερα

-H 2 H2 O R C COOH. α- κετοξύ

-H 2 H2 O R C COOH. α- κετοξύ Παραπροϊόντα αλκοολικής ζύµωσης Τα παραπροϊόντα της αλκοολικής ζύµωσης είναι χηµικές ενώσεις που προέρχονται είτε από τον ίδιο το µηχανισµό της αλκοολικής ζύµωσης, είτε από το µεταβολισµό της ζύµης, είτε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Βιοτεχνολογία. Μικροβιακή παραγωγή προϊόντων, κάθετη επεξεργασία

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Βιοτεχνολογία. Μικροβιακή παραγωγή προϊόντων, κάθετη επεξεργασία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Βιοτεχνολογία Μικροβιακή παραγωγή προϊόντων, κάθετη επεξεργασία Διδάσκουσα: Αναπλ. Καθ. Άννα Ειρήνη Κούκκου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

KΕΦΑΛΑΙΟ 1ο Χημική σύσταση του κυττάρου. Να απαντήσετε σε καθεμιά από τις παρακάτω ερωτήσεις με μια πρόταση:

KΕΦΑΛΑΙΟ 1ο Χημική σύσταση του κυττάρου. Να απαντήσετε σε καθεμιά από τις παρακάτω ερωτήσεις με μια πρόταση: KΕΦΑΛΑΙΟ 1ο Χημική σύσταση του κυττάρου Ενότητα 1.1: Χημεία της ζωής Ενότητα 2.1: Μακρομόρια Να απαντήσετε σε καθεμιά από τις παρακάτω ερωτήσεις με μια πρόταση: 1. Για ποιο λόγο θεωρείται αναγκαία η σταθερότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Θερινό εξάμηνο ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Θερινό εξάμηνο ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Θερινό εξάμηνο 2015 Αριστοτέλης Χ. Παπαγεωργίου Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΝΖΥΜΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ 1. Να εξηγήσετε γιατί πολλές βιταμίνες, παρά τη μικρή συγκέντρωσή τους στον οργανισμό, είναι πολύ σημαντικές για

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Επεξεργασίας Τροφίμων

Αρχές Επεξεργασίας Τροφίμων Αρχές Επεξεργασίας Τροφίμων Ζεμάτισμα Τροφίμων Παράγοντες αλλοίωσης τροφίμων Βιολογικοί παράγοντες Βακτήρια, μύκητες, παράσιτα, έντομα, τρωκτικά κλπ Φυσικοί παράγοντες Θερμοκρασία, υγρασία, μηχανική καταπόνηση

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 3η. Μέθοδοι Διαχωρισμού. Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας

Άσκηση 3η. Μέθοδοι Διαχωρισμού. Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας Άσκηση 3η Μέθοδοι Διαχωρισμού 1 2 Θεωρητικό μέρος Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Οι ουσίες λειώνουν και βράζουν σε ορισμένες θερμοκρασίες, αλλάζοντας έτσι μορφή από στερεή σε υγρή ή από υγρή

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση του αυγού Λευκό Κρόκος Βάρος 38 g 17 g Πρωτείνη 3,9 g 2,7 g Υδατάνθρακες 0,3 g 0,3 g Λίπος 0 6 g Χοληστερόλη 0 213 mg

Σύσταση του αυγού Λευκό Κρόκος Βάρος 38 g 17 g Πρωτείνη 3,9 g 2,7 g Υδατάνθρακες 0,3 g 0,3 g Λίπος 0 6 g Χοληστερόλη 0 213 mg Αυγό Τα αυγά αποτελούνται από το κέλυφος (10 %), το ασπράδι ή λευκό (50-60 %), τον κρόκο ή κίτρινο (30 %). Το κέλυφος αποτελείται κατά 95 % από ανόργανα συστατικά όπως ανθρακικό ασβέστιο, ανθρακικό μαγνήσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΤΡΟΦΙΜΑ. ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΤΡΟΦΙΜΑ. ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD ΑΣΚΗΣΗ 2 ΑΝΑΛΥΣΗ ΛΙΠΩΝ & ΕΛΑΙΩΝ ΣΕ ΤΡΟΦΙΜΑ ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD Εργαστήριο Μικροβιολογίας Τροφίµων, Βιοτεχνολογίας και Υγιεινής, Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης, ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Λίπη & έλαια (Λιπίδια)

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Επεξεργασίας Τροφίμων

Αρχές Επεξεργασίας Τροφίμων Αρχές Επεξεργασίας Τροφίμων Κατάψυξη τροφίμων Κατάψυξη Απομάκρυνση θερμότητας από ένα προϊόν με αποτέλεσμα την μείωση της θερμοκρασίας του κάτω από το σημείο πήξης. Ως μέθοδος συντήρησης βασίζεται: Στην

Διαβάστε περισσότερα

1.2. Να γράψετε στο τετράδιό σας την παρακάτω πρόταση. συμπλήρωσή της. Από τα παρακάτω ζεύγη ουσιών ρυθμιστικό διάλυμα είναι το α. HF / NaF.

1.2. Να γράψετε στο τετράδιό σας την παρακάτω πρόταση. συμπλήρωσή της. Από τα παρακάτω ζεύγη ουσιών ρυθμιστικό διάλυμα είναι το α. HF / NaF. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 10 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ 1 ο 1.1. Να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Καθαρισμός και χαρακτηρισμός πρωτεινών. Βασικές αρχές και μεθοδολογία

Καθαρισμός και χαρακτηρισμός πρωτεινών. Βασικές αρχές και μεθοδολογία Καθαρισμός και χαρακτηρισμός πρωτεινών Βασικές αρχές και μεθοδολογία Καθαρισμός πρωτεινών Μέθοδοι διαλυτοποίησης πρωτεϊνών Μηχανικές διαδικασίες διάρρηξης κυττάρων Μεμβρανικές πρωτείνες Χρωματογραφικός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 8 Η. ΕΝΖΥΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΟΞΥΓΑΛΑΚΤΙΚΗΣ ΖΥΜΩΣΗΣ. Εργαστήριο Χημείας & Τεχνολογίας Τροφίμων

ΑΣΚΗΣΗ 8 Η. ΕΝΖΥΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΟΞΥΓΑΛΑΚΤΙΚΗΣ ΖΥΜΩΣΗΣ. Εργαστήριο Χημείας & Τεχνολογίας Τροφίμων ΑΣΚΗΣΗ 8 Η. ΕΝΖΥΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΟΞΥΓΑΛΑΚΤΙΚΗΣ ΖΥΜΩΣΗΣ Εργαστήριο Χημείας & Τεχνολογίας Τροφίμων ΕΝΖΥΜΑ ΖΥΜΩΣΗ ΟΞΥΓΑΛΑΚΤΙΚΗ ΖΥΜΩΣΗ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΕΝΖΥΜΑ Το κλειδί της φύσης για τη ζωή - κινούν τα πάντα,

Διαβάστε περισσότερα

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: ΘΕΜΑ 1o 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α. µόνο στο καθαρό νερό β. σε οποιοδήποτε υδατικό διάλυµα γ. µόνο σε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Άσκηση: Αναπνοή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Άσκηση: Αναπνοή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Άσκηση: Αναπνοή Σύνοψη Στο κεφάλαιο αυτό γίνεται λόγος για τη λειτουργία της αναπνοής και τον ρόλο της στους φυτικούς οργανισμούς. Πιο συγκεκριμένα μελετάται η αναπνοή σε αρτίβλαστα και διαβρεγμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. της Νικολέτας Ε. 1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ)

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. της Νικολέτας Ε. 1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ) ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ της Νικολέτας Ε. 3ο Κεφάλαιο Περιληπτική Απόδοση 3.1. Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί προκειμένου να επιβιώσουν και να επιτελέσουν τις λειτουργίες τους χρειάζονται

Διαβάστε περισσότερα

7. Βιοτεχνολογία. α) η διαθεσιμότητα θρεπτικών συστατικών στο θρεπτικό υλικό, β) το ph, γ) το Ο 2 και δ) η θερμοκρασία.

7. Βιοτεχνολογία. α) η διαθεσιμότητα θρεπτικών συστατικών στο θρεπτικό υλικό, β) το ph, γ) το Ο 2 και δ) η θερμοκρασία. 7. Βιοτεχνολογία Εισαγωγή Τι είναι η Βιοτεχνολογία; Η Βιοτεχνολογία αποτελεί συνδυασμό επιστήμης και τεχνολογίας. Ειδικότερα εφαρμόζει τις γνώσεις που έχουν αποκτηθεί για τις βιολογικές λειτουργίες των

Διαβάστε περισσότερα

καρβοξυλικά οξέα μεθυλοπροπανικό οξύ

καρβοξυλικά οξέα μεθυλοπροπανικό οξύ 112 4.1. Κορεσμένα μονο - Αιθανικό οξύ Γενικά Τα κορεσμένα μονο προκύπτουν θεωρητικά από τα αλκάνια, αν αντικαταστήσουμε ένα άτομο υδρογόνου με τη ρίζα καρβοξύλιο -COOH. Έχουν το γενικό τύπο: C ν H 2ν+1

Διαβάστε περισσότερα

ÖÑÏÍÔÉÓÔÇÑÉÁ ÁÑÅÉÔÏËÌÏ ÁÃ. ÄÇÌÇÔÑÉÏÓ - ÄÁÖÍÇ

ÖÑÏÍÔÉÓÔÇÑÉÁ ÁÑÅÉÔÏËÌÏ ÁÃ. ÄÇÌÇÔÑÉÏÓ - ÄÁÖÍÇ ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 6 ΜΑΪΟΥ 007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1. και 1.. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 3η. Μέθοδοι Διαχωρισμού. Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας

Άσκηση 3η. Μέθοδοι Διαχωρισμού. Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας Άσκηση 3η Μέθοδοι Διαχωρισμού 1 2 Θεωρητικό μέρος Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Οι ουσίες λειώνουν και βράζουν σε ορισμένες θερμοκρασίες, αλλάζοντας έτσι μορφή από στερεή σε υγρή ή από υγρή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ. Φατούρος Ιωάννης Αναπληρωτής Καθηγητής

ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ. Φατούρος Ιωάννης Αναπληρωτής Καθηγητής ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Φατούρος Ιωάννης Αναπληρωτής Καθηγητής Θέματα Διάλεξης Δομή, αριθμός και διαχωρισμός των αμινοξέων Ένωση αμινοξέων με τον πεπτιδικό δεσμό για τη δημιουργία πρωτεΐνης Λειτουργίες των πρωτεϊνών

Διαβάστε περισσότερα

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: ΘΕΜΑ 1o 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 5 ο C έχει τιµή 10-14 : α. µόνο στο καθαρό νερό β. σε οποιοδήποτε υδατικό διάλυµα γ. µόνο σε υδατικά

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη προσδιορισµού δοµής

Μελέτη προσδιορισµού δοµής Δισακχαρίτες Μελέτη προσδιορισµού δοµής 1. Είναι ανάγων ή όχι; 2. Ταυτοποίηση µονοσακχαριτών που προκύπτουν µε όξινη υδρόλυση ή ενζυµική διάσπαση 3. Εύρεση είδους γλυκοζιτικού δεσµού µε ένζυµα Μαλτάση

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2010 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2010 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ A ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 010 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ηµιτελείς προτάσεις Α1 και Α να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της πρότασης και δίπλα το

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών

Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών Κωστής Μαγουλάς, Καθηγητής Επαμεινώνδας Βουτσάς, Επ. Καθηγητής 7ο Εξάμηνο, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ . ΟΡΙΣΜΟΣ Οι διαχωρισμοί είναι οι πιο συχνά παρατηρούμενες διεργασίες

Διαβάστε περισσότερα

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει ορισμένες ιδιαιτερότητες σε σχέση με τη μη βιολογική που οφείλονται στη φύση των βιοκαταλυτών Οι ιδιαιτερότητες αυτές πρέπει να παίρνονται σοβαρά υπ όψη κατά το σχεδιασμό

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Πανελλαδικών

Θέματα Πανελλαδικών Θέματα Πανελλαδικών 2000-2015 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ Κεφάλαιο 8 Περιεχόμενα Περιεχόμενα 1 Κεφάλαιο 1 ο Το γενετικό υλικό Θέμα 1 ο 2 Θέμα 2 ο 8 Θέμα 3 ο 12 Θέμα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

Η ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος Η ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημικά στοιχεία που συνθέτουν τους οργανισμούς Ο C, το H 2, το O 2 και το N 2 είναι τα επικρατέστερα στους οργανισμούς σε ποσοστό 96% κ.β. Γιατί; Συμμετέχουν σε σημαντικό βαθμό στη σύνθεση

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθηγητής Εμμανουήλ Μ. Παπαμιχαήλ

Διδάσκων: Καθηγητής Εμμανουήλ Μ. Παπαμιχαήλ Τίτλος Μαθήματος: Ενζυμολογία Ενότητα: Μηχανισμοί Διδάσκων: Καθηγητής Εμμανουήλ Μ. Παπαμιχαήλ Τμήμα: Χημείας 134 5. ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ ΕΝΖΥΜΩΝ 5.1 Αρτοποιία Ο άρτος αποτελεί τη βάση της διατροφής πολλών Λαών

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013

Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013 Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ Κεφάλαιο 8 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ΘΕΜΑ 1 ο Γράψτε τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω προτάσεις και δίπλα το γράμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Καταβολισμός Αναβολισμός

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Καταβολισμός Αναβολισμός Η Βιοενεργητική έχει ως αντικείμενο της τη μελέτη του τρόπου με τον οποίο οι οργανισμοί χρησιμοποιούν την ενέργεια, για να υλοποιούν τις δραστηριότητες της ζωής. ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Το σύνολο των φυσικοχημικών

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία. Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου :

Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία. Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου : Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου : 1. Στο παρακάτω διάγραμμα του κύκλου του Krebs να σημειωθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1.2 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΖΥΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΣΕ ΕΤΕΡΟΓΕΝΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

ΕΝΖΥΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΣΕ ΕΤΕΡΟΓΕΝΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΝΖΥΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΣΕ ΕΤΕΡΟΓΕΝΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΕΝΖΥΜΩΝ ΣΕ ΔΙΑΛΥΜΑ ΕΠΕΝΕΡΓΟΥΝΤΩΝ ΣΕ ΑΔΙΑΛΥΤΑ ΥΠΟΣΤΡΩΜΑΤΑ το υπόστρωμα σε στερεά (αδιάλυτη) μορφή κλασσική περίπτωση: η υδρόλυση αδιάλυτων πολυμερών

Διαβάστε περισσότερα

2.1 Εισαγωγή. Ένζυμα. κεφάλαιο

2.1 Εισαγωγή. Ένζυμα. κεφάλαιο κεφάλαιο Ένζυμα 2 2.1 Εισαγωγή Τα ένζυμα είναι πρωτεϊνικά μόρια που αποτελούνται από μία ή περισσότερες πολυπεπτιδικές αλύσους, στις οποίες η αλληλουχία των αμινοξέων καθορίζεται γενετικά, όπως άλλωστε

Διαβάστε περισσότερα

και χρειάζεται μέσα στο ρύθμιση εναρμόνιση των διαφόρων ενζυμικών δραστηριοτήτων. ενζύμων κύτταρο τρόπους

και χρειάζεται μέσα στο ρύθμιση εναρμόνιση των διαφόρων ενζυμικών δραστηριοτήτων. ενζύμων κύτταρο τρόπους Για να εξασφαλιστεί η σωστή και αρμονική έκφραση των ενζύμων μέσα στο κύτταρο χρειάζεται ρύθμιση εναρμόνιση των διαφόρων ενζυμικών δραστηριοτήτων. και Η εναρμόνιση αυτή επιτυγχάνεται με διάφορους τρόπους

Διαβάστε περισσότερα

Αιωρήματα & Γαλακτώματα

Αιωρήματα & Γαλακτώματα Αιωρήματα & Γαλακτώματα Εαρινό εξάμηνο Ακ. Έτους 2014-15 Μάθημα 2ο 25 February 2015 Αιωρήματα Γαλακτώματα 1 Παρασκευή αιωρημάτων Οι μέθοδοι παρασκευής αιωρημάτων κατατάσσονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. . Σύμφωνα με τη θεωρία Brönsted Lowry συζυγές ζεύγος οξέος βάσης είναι το ζεύγος α.

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. . Σύμφωνα με τη θεωρία Brönsted Lowry συζυγές ζεύγος οξέος βάσης είναι το ζεύγος α. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ʹ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ ΑΣ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 22 ΜΑΪΟΥ 2010 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

NH 2. Μονάδες Ένα υδατικό διάλυμα έχει ph=7 στους 25 ο C. Το διάλυμα αυτό μπορεί να περιέχει:

NH 2. Μονάδες Ένα υδατικό διάλυμα έχει ph=7 στους 25 ο C. Το διάλυμα αυτό μπορεί να περιέχει: ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 9 ΙΟΥΛΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) : ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ 1 ο Για τις ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

ΘΕΜΑ 1 ο 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 5 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) : ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ 1 ο 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Χαρακτηριστικά υγρών αποβλήτων Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων Τα υγρά απόβλητα μπορεί να προέλθουν από : Ανθρώπινα απόβλητα

Διαβάστε περισσότερα

Καλλιεργούνται πολλές ποικιλίες σιταριών, οι οποίες χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: α) σε σκληρά σιτάρια τα οποία έχουν υψηλότερο ποσοστό σε πρωτεΐνη

Καλλιεργούνται πολλές ποικιλίες σιταριών, οι οποίες χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: α) σε σκληρά σιτάρια τα οποία έχουν υψηλότερο ποσοστό σε πρωτεΐνη Δημητριακά Δημητριακά ή σιτηρά είναι αποξηραμένοι ώριμοι καρποί φυτών. Τα πιο σημαντικά δημητριακά είναι το σιτάρι ή σίτος, το ρύζι, το καλαμπόκι ή αραβόσιτος, το κριθάρι, η σίκαλη και η βρώμη. Ο κόκκος

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÓÕÃ ÑÏÍÏ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÓÕÃ ÑÏÍÏ Θέµα Α ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Στις προτάσεις Α1 και Α2 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της πρότασης και, δίπλα,

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2016-2017 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ 1) Δίνονται τα αμινοξέα σερίνη, αλανίνη, γλουταμικό, κυστεΐνη, λυσίνη, αργινίνη, διαχωρίστε τα

Διαβάστε περισσότερα

9/5/2015. Σάκχαρα. πηγή ενεργειακού δυναµικού για τα φυτικά κύτταρα. Πρωτεΐνες. Ποσό της ηλιακής ενέργειας που φθάνει στη γη 13 x 10 23 cal

9/5/2015. Σάκχαρα. πηγή ενεργειακού δυναµικού για τα φυτικά κύτταρα. Πρωτεΐνες. Ποσό της ηλιακής ενέργειας που φθάνει στη γη 13 x 10 23 cal Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Ροή της βιολογικής ενέργειας και ρόλος των ενζύµων» Ορεστιάδα 2015 Ροή της βιολογικής ενέργειας Ποσό της ηλιακής ενέργειας που

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΎΛΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΝΟΤΗΤEΣ

ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΎΛΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΝΟΤΗΤEΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2016-2017 ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΎΛΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΝΟΤΗΤEΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΤΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ Δομικά σωματίδια (άτομα-μόρια-ιόντα) Δομή του ατόμου Ατομικός και μαζικός αριθμός Ισότοπα Ηλεκτρονική

Διαβάστε περισσότερα

1.2. Να γράψετε στο τετράδιό σας την παρακάτω πρόταση. Από τα παρακάτω ζεύγη ουσιών ρυθµιστικό διάλυµα είναι το α. HF / NaF.

1.2. Να γράψετε στο τετράδιό σας την παρακάτω πρόταση. Από τα παρακάτω ζεύγη ουσιών ρυθµιστικό διάλυµα είναι το α. HF / NaF. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 10 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ

Διαβάστε περισσότερα