«Ο ΚΛΕΦΤΗΣ» TOT Α. Ρ. ΡΑΓΚΑΒΗ ΕΝΑΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΗ! ΗΡΩΑΣ ΚΑΙ ΕΝΑ ΠΟΛΕΜΙΚΟ ΕΜΒΑΤΗΡΙΟ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "«Ο ΚΛΕΦΤΗΣ» TOT Α. Ρ. ΡΑΓΚΑΒΗ ΕΝΑΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΗ! ΗΡΩΑΣ ΚΑΙ ΕΝΑ ΠΟΛΕΜΙΚΟ ΕΜΒΑΤΗΡΙΟ"

Transcript

1 ΑΘΗΝΑ ΓΕΩΡΓΑΝΤΑ «Ο ΚΛΕΦΤΗΣ» TOT Α. Ρ. ΡΑΓΚΑΒΗ ΕΝΑΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΗ! ΗΡΩΑΣ ΚΑΙ ΕΝΑ ΠΟΛΕΜΙΚΟ ΕΜΒΑΤΗΡΙΟ 1. Εισαγωγικά: το ποίημα και τό εμβατήριο Για πολλές δεκαετίες è θούριος «Μαύρ ' ειν ' ή νύκτα στα βουνά» αποτέλεσε ένα άπο τα γνωστότερα ελληνικά εμβατήρια, χωρίς ωστόσο να είναι γνωστό σε πολλούς δτι το εμβατήριο δημιουργήθηκε πάνω σ' ενα ποίημα του 'Αλέξανδρου Ρίζου Ραγκαβή ( ). Πρόκειται για το ποίημα «Ό Κλέφτης», ενα άπο τα πρωιμότερα ποιήματα του Ραγκαβή και ενα άπο τα πρώτα ποιήματα του ελληνικού ρομαντισμού 1 : Ο ΚΛΕΦΤΗΣ Σκοπός των Ληστών, του Σχιλλέρου, Α, αρ. 30 Μαύρ ' ειν ' ή νύκτα ς τα βουνά, Πήγαινε, φίλει την πο8ιά 'ς τους βράχους πέφτει χιόνι. 'που 8οΰλοι προσκυνούνε. Μέσ' 'ς τ ' άγρια 'ς τά σκοτεινά, Έ8ώ 'ς τ à πράσινα κλα8ιά 'ς ταις τραχαις πετραις, 'ς τά στενά, μόν ' το σπαθί τους τά παι8ιά ò κλέφτης ξεσπαθόνει. xoù τον Σταυρόν φιλούνε. 1. «Ό Κλέφτης»παρατίθεται σε ανατύπωση άπο την έκδοση των 'Απάντων(τ. Α', 1874, σσ ), ή οποία χαρακτηρίζεται άπο πιο περίτεχνη τυπογραφική μορφή σε σχέση μέ τήν αρχική έκδοση του 1837, τήν πρώτη δηλαδή έκδοση του ποιήματος σε συγκεντρωτικό τόμο του συγγραφέα (Διάφορα ποιήματα του 'Αλεξάνδρου Ρίζου Ραγκαβή, έκδ. Α. Κορομηλα, 'Αθήνα, τ. Α ', 1837). Κατά τα λοιπά, ή έκδοση των Απάντων παρουσιάζει ελάχιστες, κυρίως ορθογραφικές, διαφορές άπο τήν έκδοση του Στο πλαίσιο της μεταγενέστερης έξαρχαϊστικής του προσπάθειας, ό Ραγκαβής δίνει, όπου μπορεί, μια πιο καθαρεύουσα μορφή καί ορθογραφία στή δημώδη γλώσσα του 1837, φροντίζοντας όμως ώστε ή γλωσσική επεξεργασία να μήν επιφέρει ουσιαστικές αλλαγές στο ποίημα. Έτσι, ή έκδοση του 1874 εμφανίζει τις ακόλουθες ορθογραφικές τροποποιήσεις: στρ. α' - «'ς ταϊς τραχαϊς πέτρες» (1837: «'ς τές τραχές πέτρες»), στρ. γ' - «το μαΰρό του μαχαίρι» (1837: «το μαϋρο του μαχαίρι»), «'ξέρει» (1837: «ξέρει»), στρ. ε' - «'σαν» (1837:

2 26 Αθηνά Γεωργαντά Σ το δεξί χέρι το γυμνό βαστά αστροπελέκι. Παλάτι έχει το βουνό, και σκέπασμα τον ουρανό, κ ' ελπίδα το τουφέκι. Φεύγουν οι τύραννοι χλωμοί το μαΰρό του μαχαίριμ ' ιδρώτα βρέχει το ψωμί- 'ζέρει να ζήστ) με. τιμή, και να πεθάνη ζέρει. Τον κόσμ ' ό δόλος διοικεί κ ' ή άδικ ' ειμαρμένη. Τα πλούτη έχουν οι κακοί, κ ' έδώ 'ς τους βράχους κατοικεί η αρετή κρυμμένη. Μεγάλοι έμποροι πωλούν τα έθνη 'σαν κοπάδια. Την γήν προδίδουν και γελούν. Έδ ' όμως άρματα λαλούν. 'ς τ ' απάτητα λαγκάδια. Μητέρα, κλαις. 'Αναχωρώ. Να μ ' εύχηθής γυρεύω. Ένα παιδί σου σε 'στερώ, όμως να ζήσω δεν 'μπορώ αν ζώ για νά δουλεύω. Μην κλαίτε, μάτια γαλανά, φωστήρες πού αρέσω. Το δάκρυο σας με πλάνα. 'Ελεύθερος ζώ 'ς τα βουνά, κ ' ελεύθερος θα πέσω. Βαρειά, βαρείά βοίζ' ή γη. Ένα τουφέκι πέφτει. Παντού τρομάρα και σφαγή' έδώ φυγή, εκεί πληγή. Τον σκότωσαν τον κλέφτη. Σύντροφοι άσκεποι, πεζοί τον φέρνουν λυπημένοι, και τραγουδούν όλοι μαζη: «'Ελεύθερος ό κλέφτης ζτ], κ ' ελεύθερος πεθαίνει.» Έκτος όμως άπο τή μελοποίηση με τήν οποία διατηρείται το ποίημα ώς τις μέρες μας, ò 'ίδιος ò Ραγκαβής είχε προτείνει αρχικά μια διαφορετική μουσική επένδυση για το εμβατήριο του. Για τήν ακρίβεια, ό ποιητής διευκρινίζει σέ πολλές περιστάσεις δτι συνέθεσε τον «Κλέφτη» πάνω σέ συγκεκριμένη μελωδία και δτι σέ αυτή τή μουσική εκδοχή το ποίημα έγινε γνωστό και δημοφιλές στην ελληνική κοινωνία. Πότε και πώς μεταλλάχθηκε ή πρωτογενής μελωδία του «Κλέφτη» στή γνωστή μουσική του σημερινού εμβατηρίου, παραμένει ενα ερώτημα στο όποιο δεν μπορώ να δώσω ολοκληρωμένη απάντηση. 'Οπωσδήποτε όμως ή σημερινή μουσική εκδοχή του εμβατηρίου εΐχε καθιερωθεί ώς τό 1880, δεδομένου ότι δημοσιεύεται αυτή τή χρονιά, ώς αποκλειστική μελωδία του «Κλέφτη», σέ μία ανθολογία εθνικών τραγουδιών πού κυκλοφορεί «σάν»), στρ. στ' - «'που» (1837: «ποΰ»), στρ. θ' - «βαρειά, βαρειά» (1837: «βαριά, βαριά»). Επίσης, στην έκδοση των 'Απάντων έχει γίνει «φίλει» ό δημωδέστερος τύπος της προστακτικής «φίλα» του 1837 (στρ. στ') και έχει τροποποιηθεί ελαφρώς ή στίξη. 'Ανεξάρτητα όμως άπο λόγους γλωσσικούς, ή έκδοση τών Απάντων παρουσιάζει και τρεις ακόμη αλλαγές πού οφείλονται σέ νέα ποιητική βούληση του Ραγκαβή. Πρόκειται για τους ακόλουθους στίχους, πού καταγράφουν τήν τελική επεξεργασία του ποιήματος και πού μέ ώθησαν, μαζί μέ τήν επιμελημένη τυπογραφική μορφή, στην επιλογή της έκδοσης τών Απάντων: στρ. α', στ. 3: «Μέσ' 'ς τ' άγρια 'ς τα σκοτεινά» (αντί του «'Σ τα άγρια, 'ς τα σκοτεινά»: 1837) στρ. ζ', στ. 3: «Ένα παιδί σου σέ 'στερώ» (αντί τοΰ «Ένα παιδί σέ υστερώ»: 1837) στρ. θ', στ. 5: «Τον σκότωσαν τον κλέφτη» (αντί του «Έσκότωσαν τον κλέφτη»: 1837).

3 «Ό Κλέφτης» του Α. Ρ. Ραγκαβή 27 στην 'Αθήνα 2. Για τή νεότερη αύτη μελοποίηση εντοπίζονται κάποιες αόριστες πληροφορίες πού αναφέρουν Οτι πρόκειται είτε για βαυαρικό θούριο εί'τε για λαϊκή βαυαρέζικη μουσική, χωρίς ωστόσο να μνημονεύουν το ζήτημα της μουσικής μεταλλαγής του εμβατηρίου 3. Και όπως θα δούμε αναλυτικότερα στή συνέχεια, και ή αρχική μελοποίηση του «Κλέφτη», ή μουσική δηλαδή πάνω στην οποία συνέθεσε ό Ραγκαβής τό ποίημα του, έχει καί αυτή γερμανική καταγωγή. Παρά τή μακρόχρονη και ένδοξη σταδιοδρομία του, ό ποιητικός θούριος του Ραγκαβή δεν συγκέντρωσε ποτέ το ενδιαφέρον των νεοελληνικών σπουδών. 'Ωστόσο, ή σύνθεση του ποιήματος, καθώς και ό εναρκτήριος μουσικός σκελετός του, αντιπροσωπεύουν μια πολύ σημαντική στιγμή συνάντησης του αρχόμενου ελληνικού ρομαντισμού, πού προσκομίζει τήν εμπειρία της εθνικής δημοτικής ποίησης, με το μεγάλο καί πολυεθνικό ρεύμα του ευρωπαϊκού ρομαντικού κινήματος. «Ό Κλέφτης» δηλαδή αποτελεί μία εξαιρετικά ενδιαφέρουσα περίπτωση ποιήματος πού θέλει να μοιάζει «δημοτικό» καί πού είναι συνάμα εναρμονισμένο με ενα μείζον θέμα τοΰ ευρωπαϊκού ρομαντισμού το θέμα τής κοινωνικής εξέγερσης εναντίον τής παγκόσμιας τυραννικής εξουσίας. Ό ήρωας του Ραγκαβή, ή ποιητική έμπνευση, ακόμη καί ή μουσική πρόταση τοΰ «Κλέφτη», παραπέμπουν άμεσα σ' αυτή τή ριζοσπαστικότερη φλέβα τής ρομαντικής λογοτεχνίας. Συγκεκριμένα, ή προσεκτική ανάγνωση τοΰ ποιήματος αποκαλύπτει τήν έντεχνα αφομοιωμένη μορφή τοΰ αντάρτη ήρωα τοΰ ρομαντισμού, τοΰ ήρωα πού εισηγούνται Οι Ληστές του Schiller με τήν οργισμένη νεανική ορμή τοΰ «Sturm und Drang», καί πού αποτυπώνουν μνημειακά οί προμηθεϊκές μορφές τοΰ Byron.,ν Ας δοΰμε δμως τα πράγματα άπο τήν αρχή, ξεκινώντας άπο τή ρομαντική Γερμανία των ετών Τήν εποχή αυτή ό νεαρός Ραγκαβής σπουδάζει στή Στρατιωτική 'Ακαδημία τοΰ Μονάχου, υπότροφος τοΰ βασιλιά τής Βαυαρίας Λουδοβίκου Α' (τοΰ πατέρα τοΰ μετέπειτα πρώτου βασιλιά τής Ελλάδας). Είναι ακριβώς τα χρόνια πού προηγούνται τής δημιουργίας τοΰ ελληνικού κράτους καί ό Ραγκαβής, μέσα στην ενθουσιώδη ρομαντική του νεότητα, συνθέτει διάφορα πατριωτικά τραγούδια τονισμένα σε μελωδίες γερμανικές. 'Ανάμεσα σ ' αυτά τα τραγούδια ανήκει καί «Ό Κλέφτης», πού επρόκειτο να γνωρίσει αναπάντεχη δημοτικότητα. Ή προσωπική μαρτυρία των 'Απομνημονευμάτων διασαφηνίζει τήν έμπνευση καί το Οραμα τοΰ ποιητή, καί 2. Βλ. Α. Ν. Σιγάλας, Συλλογή εθνικών ασμάτων, 'Αθήνα 1880, σσ Ευχαριστώ τον διευθυντή του Μουσικού Αρχείου Μάρκο Δραγούμη για τήν επισήμανση αυτής τής δημοσίευσης στή συγκεκριμένη ανθολογία. 3. Βλ. σχετικά Θ. Ν. Συναδινός, 'Ιστορία, της νεοελληνικής μουσικής (1824-Î919), Αθήνα 1919, σ. 336 καί Δ. Σ. Σοϋτζος, «Εμβατήρια τής οθωνικής εποχής», Δελτίον της 'Ιστορικής καί 'Εθνολογικής 'Εταιρίας τής 'Ελλάδος, τ. 19 ( ) 394.

4 28 'Αθηνά Γεωργαντά χρονολογεί τή σύνθεση του «Κλέφτη» στην εποχή της φοιτητικής του ζωής στο Μόναχο: «Τότε και διάφορα άσματα έποίουν κατ* ήχους Γερμανικούς, ους εϊχον έναύλους, στοχαζόμενος πάντοτε τής Ελλάδος, και έλπίζων Οτι θα έψάλλοντο ποτέ ύπο τής μαχίμου Ελληνικής νεολαίας, έξάπτοντα αυτήν εις έργα ανδρείας. Έκ τούτων είσί τα μετά ταύτα εκδοθέντα «Ό Κλέφτης», «Ή Σάλπιγξ» και άλλα» 4. Σύμφωνα με τα βιβλιογραφικά δεδομένα πού μου είναι γνωστά, «Ό Κλέφτης», παρά τήν πρώιμη σύνθεση του, παραμένει για αρκετό διάστημα ανέκδοτος. Θα συμπεριληφθεί στον πρώτο συγκεντρωτικό τόμο του έργου του πού εκδίδει ό Ραγκαβής το 1837 (στη μικτή συλλογή Διάφορα ποιήματα, τ. Α ' και στην ενότητα «Δημοτικά» 5 ), ενώ έχει προηγηθεί τουλάχιστον μία ακόμη δημοσίευση του σε ποιητική ανθολογία του Δεν αποκλείεται ασφαλώς να λανθάνουν και άλλες δημοσιεύσεις σε συλλογές και έντυπα τής εποχής. Όταν πάντως εκδίδεται το ποίημα στον τόμο του 1837, ή διευκρινιστική σημείωση κάτω άπο τον τίτλο του εϊναι σαφής και προσανατολίζει απευθείας στην καρδιά του ζητήματος: «Σκοπός τών Ληστών του Σχιλλέρου» 7. Ό ίδιος ό Ραγκαβής δηλαδή υποδεικνύει, ήδη άπο τον τίτλο, μια σχέση συγγένειας του ποιήματος του μέ το θεατρικό έργο του Schiller. Στην επανέκδοση τών Απάντων (τ. Α ', 1874) διατηρείται ή ίδια αναφορά στή μουσική επένδυση του «Κλέφτη», μέ μία πρόσθετη βιβλιογραφική ένδειξη: «Σκοπός τών Ληστών του Σχιλλέρου, Α, άρ. 30» 8. Ή νέα ένδειξη παραπέμπει σέ ενα άλλο έργο του Ραγκαβή, στή Μουσική ανθοδέσμη, για το όποιο εϊναι ενημερωμένος ό αναγνώστης άπο τήν ακόλουθη προλογική εξήγηση στον Α ' τόμο τών 'Απάντων. «Πολλά τών έν τω τόμω τούτω ασμάτων έτονίσθησαν έπί εγκρίτων ξένων μελωδιών, ή εγράφησαν δγ αύτάς, τάς μέν δημοσιευθείσας εις πρώτον τεύχος κληθέν Μουσική ανθοδέσμη, τάς δέ μέλλουσας να δημοσιευθώσιν εις δεύτερον τεύχος τής αυτής συλλογής. Εις τα δύω ταΰτα τεύχη παραπέμπουσιν αϊ πολλών τών στιχουργημάτων προταχθεϊσαι σημειώσεις ύπό τα γράμματα Α καί Β» Ή μουσική επένδυση του εμβατηρίου Ή Μουσική ανθοδέσμη^ συγκεντρώνει σέ δύο τόμους τα ποιήματα του Ραγκαβή πού συντέθηκαν ή τονίστηκαν πάνω σέ μελωδίες διάσημων, στην πλειονό- 4. Α. Ρ. Ραγκαβής, 'Απομνημονεύματα, τ. Α', έκδ. Γ. Κασδόνης, 'Αθήνα 1894, σ Βλ. και σημ Στίχοι ηρωικοί καί ερωτικοί ύπο Η. Χριστοφίδου, Αίγινα 1834, σσ Ευχαριστώ τον 'Αλέξη Πολίτη πού μου υπέδειξε τήν ύπαρξη τής συλλογής Χριστοφίδη. 7. Βλ. Α. Ρ. Ραγκαβής, Διάφορα ποιήματα, δ.π., τ. Α', σσ Βλ. σημ Α. Ρ. Ραγκαβής, Άπαντα, τ. Α', (1874), σ. η'. 10. Μουσική ανθοδέσμη. Συλλογή μελωδιών έφηρμοσμένων εις άσματα τοΰ Α. Ρ. Ραγκαβή, τ.

5 «Ό Κλέφτης» του Α. Ρ. Ραγκαβή 29 τητά τους, Ευρωπαίων συνθετών (Schubert, Schumann, Beethoven, Donizetti, Bellini, Weber, Haydn, Rossini, Wagner, Mendelssohn, Mozart κ.ά.). Στους δύο τόμους της περιέχονται συνολικά 79 μελοποιημένα ποιήματα του 'Αλέξανδρου Ρίζου Ραγκαβή και 3 ακόμη πού ανήκουν στον γιό του Κλέωνα. Το κείμενο και ή μουσική παρτιτούρα του «Κλέφτη» δημοσιεύονται στον Α ' τόμο (άρ. 30) της Μουσικής ανθοδέσμης, άπ' όπου ή ακόλουθη ανατύπωση 11 : Ο ΚΛΕΦΤΗΣ.»ο Moderalo con brio. CASTO 1. Μαυρ tìv' ή vu 2. Ttò oc. ξί χι Moderalo con brio. Τ χτο 'ςτα 6ου _ να, ρι το γυ. ρνο ςτους 6α. PIANO- Α', Παρίσι, Maison G. Flaxland τ. Β', Λειψία, τύποις Κ. Γ. ΡΟΕΔΕΡ. Οί δύο τόμοι της Μουσικής ανθοδέσμης δεν αναφέρουν χρονολογία έκδοσης, γίνεται όμως φανερό, άπο την προλογική διευκρίνιση τοϋ Ραγκαβή στον Α ' τόμο των 'Απάντων, ότι ό πρώτος τόμος της έχει ήδη εκδοθεί ως το 1874 (και μετά το 1863, κατά πάσα πιθανότητα, εφόσον δεν αναγράφεται στή Βιβλιογραφία Γκίνη-Μέξα), ένώ ό δεύτερος δεν πρέπει να καθυστέρησε να κυκλοφορήσει. 11. αύτ., τ. Α', σσ Ή παρτιτούρα του «Κλέφτη» παρατίθεται σε σμίκρυνση. Ή μορφή με τήν οποία δημοσιεύεται το ποίημα στή Μουσική ανθοδέσμη, αντιπροσωπεύει ένα ενδιάμεσο στάδιο επεξεργασίας μεταξύ των δύο εκδόσεων του 1837 καί του Σε ορισμένα δηλαδή σημεία διατηρούνται οί τύποι και ή ορθογραφία της έκδοσης του 1837, ένώ σε άλλα έχουν ήδη επέλθει οί αλλαγές της έκδοσης τών 'Απάντων. 'Από το κείμενο του «Κλέφτη» έχουν έξαλλου παραλειφθεί, στή δημοσίευση της Μουσικής ανθοδέσμης, δύο στροφές (δ' καί ε'), έτσι ώστε το ποίημα περιορίζεται σε οκτώ στροφές. Έχει τέλος ενδιαφέρον να σημειωθεί δτι ό ποιητής προσθέτει δίπλα στον τελευταίο στίχο κάθε στροφής τήν ένδειξη «δις», πού καθορίζει τις ωδικές προδιαγραφές τοϋ ποιήματος (τα ρεφρέν δηλαδή της κάθε στροφής).

6 30 Άθψχ Γεωργαντα \J = - # ι & r ν ', # βράχους ire. φτει.eta α.στρο.ΐτε J 5 ' ' J! y * ι =*= ί): ' * * ι > *- n-* Χ 10 ' - λε. J * # /?\ νι XI. ι. # 1 ΛΝ Ι ' ' χ ' 'Στα Πα. ^ J * ψ f μ 1 μ 1 α. γρι. α 'ςτά λά. τι e. χει LJ' f f 1,.'. ' g «ι 1 ΤΓ~. ' \ r! \ r, οχοτει - να, 'ςταΐς τραχαΐς «ετραις ςτα' στενά ò χλεφτης το 6ου.νο, χαι σχε'.ι:αθ(λα τον οΰ.ρα-vò, χ'έλπίδα m i t 1 * =g οπα.δω νει, ό κλέφτης ξε το του.φε' χι, χ'ελπί.δα το Ì erra. 6ω του _ φε νει. χι. Καθώς όμως ό Ραγκαβής δεν μνημονεύει όνομα συνθέτη για τη μελωδία του «Κλέφτη», παρουσιάζεται ενα δύσκολο πρόβλημα σχετικά με την πατρότητα της μουσικής ή οποία ενέπνευσε τη σύνθεση του ελληνικού ποιήματος. Χρειάζεται μάλιστα νά προσεχτεί δτι στο σύνολο των 36 τραγουδιών του Α ' τόμου τής Μουσικής ανθοδέσμης, μόνο σέ 3 παραλείπεται το Ονομα του συνθέτη και στή θέση του σημειώνονται τρεις αστερίσκοι. Προφανώς οι αστερίσκοι υποδεικνύουν μελωδίες ανώνυμων συνθετών είτε μελωδίες τών οποίων ό Ραγκαβής άγνοεϊ τους συνθέτες.

7 α Ό Κλέφτης» του Α. Ρ. Ραγκαβή 31 'Ορισμένα συμπληρωματικά στοιχεία για το πρόβλημα αυτό προσφέρει ενα άλλο αύτοσχόλιο των 'Απομνημονευμάτων. Μιλώντας για τήν εποχή της πρώτης του εγκατάστασης στην Ελλάδα, ό Ραγκαβής αναφέρεται στον «Κλέφτη» και στή μουσική του. 'Από τήν αναφορά αυτή γίνεται φανερό δτι θυμόταν προφορικά μόνο τή μελωδία πάνω στην οποία εϊχε συνθέσει το ποίημα του και δτι ήταν απλώς σε θέση να τήν τραγουδήσει «ατελώς και άμούσως». Έτσι λοιπόν, διηγείται ό ίδιος, διορισμένος ανθυπολοχαγός του πυροβολικού στο Ναύπλιο το 1830, προσέφυγε σε κάποιον Επτανήσιο συνάδελφο του πού ήταν και μουσικός, προκειμένου να επεξεργαστεί καλλιτεχνικότερα τή μουσική επένδυση του «Κλέφτη» και άλλων του τραγουδιών: «Μεταξύ των' άλλων συναδέλφων έν τω όπλοστασίω εϊχον [...] και τον (επίσης, νομίζω, ύπολοχαγον τότε, είτα δε προβάντα είς συνταγματάρχην) Φοντάναν, δστις, καθ' δ επτανήσιος, ήν μουσικός, και έν στιγμαϊς άνέσεως, προς τέρψιν ημών έκιθάριζε και εψαλλεν. Έγώ δέ, τά προτερήματα του εκμεταλλευόμενος καθ ' δσον έδυνάμην ατελώς και άμούσως έτονθόρυζον και τω ύπεδείκνυον τάς μελωδίας τινών ασμάτων ά ειχον γράψει, οίον του «Κλέπτου», κατά τους Räuber του Σχιλλέρου, του «Ίππέως», κατά τον Κυνηγον του Κοιρνέρου, καί εκείνος αντιλαμβανόμενος κατά το μάλλον ή ήττον τών σκοπών, τους έτόνιζε καί τους έψαλλε" χάρις δ ' είς τήν καλλιφωνίαν του, κατέστησε μετ' ού πολύ αυτούς γνωστούς είς τήν κοινωνίαν, καί βαθμηδόν καί δημοτικούς» 12. Συνεπώς, σύμφωνα με τήν παραπάνω εγγραφή τών 'Απομνημονευμάτων, ή μελοποίηση του «Κλέφτη» οφείλεται καί στή μεσολάβηση αυτού του άσημου Επτανήσιου υπολοχαγού. Εξακολουθεί δμως να παραμένει δυσεπίλυτο το αρχικό ερώτημα: ποιος είναι ό συνθέτης της πρωτότυπης μελωδίας πού ενέπνευσε τον Ραγκαβή καί σε ποιο μουσικό έργο χρειάζεται να τήν αναζητήσουμε; Ή ερευνά μου προς τήν κατεύθυνση αυτή ακολούθησε μια μακρά πορεία αβέβαιων αναζητήσεων καί περιπλανήσεων στον μουσικό κόσμο του Schiller Α. Ρ. Ραγκαβής, 'Απομνημονεύματα, τ. Α', ο.π., σ Όλες οι πληροφορίες μου σχετικά με τα μουσικά έργα πού ενέπνευσαν οι Αηστές, προέρχονται άπο το βιβλίο του Albert Schaefer, Historisches und systematisches Verzeichnis sämtlicher Tonwerke zu den Dramen Schillers, Goethes, Shakespeares, Kleists und Körners, Λειψία Συμβουλεύτηκα επίσης, χωρίς Ομως να βρώ πληρέστερα στοιχεία, τα ακόλουθα άρθρα πού δημοσιεύτηκαν δλα το 1905, για τήν εκατονταετηρίδα άπο το θάνατο του Schiller: M. Friedlaender, «Kompositionen zu Schillers Werken», Deutsche Rundschau, τ. 123 (1905) H. Riemann, «Schiller in der Musik», Bühne und Welt, τ. 7 (1905) " Α. Schütz, «Die Musik zu Schillers Dramen», Der Kunstwart, τ. 18 (1905) Στο σημείο αυτό επιθυμώ να ευχαριστήσω ιδιαίτερα τον W. Benning καί τή βιβλιοθήκη του Goethe Institut της 'Αθήνας για τήν πρόθυμη και αποτελεσματική συμπαράσταση τους στις μουσικολογικές μου αναζητήσεις. 'Ανάλογες ευχαριστίες οφείλω στον Κ. Βάρφη για τις ειδικές γνώσεις καί το συνολικό ενδιαφέρον του γύρω άπο το θέμα μου. Πρέπει επίσης να σημειώσω ότι ή μουσική παιδεία του Γ. Π. Σαββίδη καί ή γερμανική παιδεία τοΰ Μιχάλη Κοπιδάκη μου πρόσφεραν, στην

8 32 Άθψχ Γεωργαντχ Ωστόσο, ή πορεία αύτη, πού προσδιορίστηκε αναγκαστικά άπο τις μεθοδολογικές επιλογές ενός φιλολόγου, κατέληξε κατά τρόπο διαισθητικό καί περίπου αναπάντεχα σέ θετικά συμπεράσματα. 'Έχει λοιπόν ενδιαφέρον να παρουσιαστεί σύντομα ή διαδρομή αυτής τής αναζήτησης. Καταρχήν, άπο τις μείζονες συνθέσεις αποκλείστηκαν, για λόγους χρονολογικής άναντιστοιχίας, ή μουσική για τους Ληστές του Joseph Adolph Leibrock (ή οποία παρουσιάστηκε τμηματικά στο κοινό μεταξύ των ετών 1834 καί 1846) καί οι αυτοτελείς Οπερες των David Uhrmacher (1835), Saverio Mercadante (1836) καί Giuseppe Verdi (1847). Μία ακόμη κωμική όπερα (vaudeville) των Sauvage καί Dupin, πού παρουσιάστηκε στο Παρίσι το 1828, δεν διέθετε ισχυρές πιθανότητες εξαιτίας του διαφορετικού γεωγραφικού/πολιτισμικού χώρου καί του παρωδιακοΰ χαρακτήρα του λιμπρέτου της. 'Απέμεναν έτσι οι πολλές μουσικές συνθέσεις πού δημιουργήθηκαν κατά καιρούς πάνω στα ποιητικά τραγούδια πού είχε παρεμβάλει ô Schiller στο έργο του. Πρόκειται για τα δύο λυρικά τραγούδια τής 'Αμαλίας {Hektors Abschied: «Willst dich, Hektor, ewig mir entreissen», II/2 καί IV/4 Das Lied der Amalie: «Schön wie Engel», ΠΙ/1), για το τραγούδι του Karl Moor (Brutus und Cäsar, IV/5) καί για το τραγούδι τών Ληστών {Das Räuberlied, IV/5). 'Από τα τραγούδια αυτά το πρώτο τραγούδι τής 'Αμαλίας {Hektors Abschied) γνώρισε τις περισσότερες μελοποιήσεις ως τα τέλη του 19ου αιώνα, καί μάλιστα άπο γνωστούς καί επώνυμους συνθέτες (Οπως ό F. Schubert, ò προσωπικός φίλος του Schiller Τ. Körner, ό J. R. Zumsteeg κ.ά.). Λιγότερο δημοφιλή στάθηκαν το δεύτερο τραγούδι τής 'Αμαλίας καί το τραγούδι του Karl Moor 14. Τήν προσοχή μου ωστόσο συγκέντρωσε ό χορωδιακός ύμνος πού τραγουδά ή συμμορία τών Ληστών στην αρχή τής 5ης σκηνής τής IV. Πράξης (Das Räuberlied: «Ein freies Leben führen wir»). Πρόκειται για μια απλή βιβλιογραφική αναφορά πού προσέφερε ωστόσο καίριες καθοδηγητικές πληροφορίες: Οτι το Τραγούδι τών Ληστών, σέ τρεις ομοιόμορφες στροφές, συντέθηκε πάνω στή μελωδία του μεσαιωνικού γερμανικού εμβατηρίου «Gaudeamus igitur» για τις ανάγκες θεατρικής παράστασης τών Ληστών^. Καθώς εϊναι το μοναδικό τραγούδι ανώνυμου συνθέτη στή μουσική βιβλιογραφία τών Ληστών, καί με το δεδομένο ότι ό ίδιος ό Ραγκαβής δείχνει να αγνοεί τον δημιουργό τής μουσικής περίπτωση αύτη, εξίσου πολύτιμη βοήθεια όσο καί ή πάντοτε έγρήγορη φιλολογική παρουσία τους. Στο τέλος αυτής τής περιπλάνησης, ή συμβολή τής Χριστίνας 'Αγγελίδη, πού θα έχω τήν ευκαιρία να τήν ευχαριστήσω καί στή συνέχεια, καί οι μουσικές γνώσεις τοΰ Φοίβου Παπαγεωργίου έδωσαν οριστική λύση στο πρόβλημα. 14. Σχετικά με τις διάφορες μελοποιήσεις τών τεσσάρων τραγουδιών τών Ληστών, βλ. Α. Schaefer, ο.π., σσ χότ., σ. 19.

9 (( Ό Κλέφτης» τοΰ Α. Ρ. Ραγκαβή 33 πού οικειοποιήθηκε για τον «Κλέφτη» του, προσανατολίστηκα τελικά προς τη διερεύνηση αυτής τής υπόθεσης. "Αλλωστε το θέμα και ορισμένοι στίχοι του Τραγουδιού των Ληστών συμφωνούν απόλυτα με το θέμα τής ελευθερίας, τις ποιητικές εικόνες και την ηρωική διάθεση τοΰ «Κλέφτη», ενώ ό εναρκτήριος οκτασύλλαβος στίχος του («Ein freies Leben führen wir») είναι στιχουργικά συμβατός με τον εναρκτήριο οκτασύλλαβο στίχο του «Κλέφτη». Επιπλέον, ό επικός χαρακτήρας του γερμανικού τραγουδιού προδιαθέτει για μουσική αντίστοιχα επική, μουσική δηλαδή κατάλληλη για πολεμικό εμβατήριο και πού να μπορεί να παρακινεί «εις έργα ανδρείας». Δυστυχώς δεν στάθηκε δυνατό να βρώ τή μουσική παρτιτούρα τής επίμαχης μελωδίας τοΰ Τραγουδιού τών Ληστών, τή λύση δμως στο Ολο πρόβλημα τήν προσέφερε πράγματι ή παρτιτούρα τοΰ «Gaudeamus igitur» 16. Με τή συγκριτική μελέτη τών δύο μελωδιών, γίνεται σαφές Οτι το ελληνικό εμβατήριο ακολουθεί πιστά τή μελωδική γραμμή τοΰ μεσαιωνικού γερμανικού φοιτητικού τραγουδιού: Gaudeamus igitur Gau - de - a - mus i - gi - tur, ju - vc - nc$ dum é err ι -up- pr r ni m ι ι su -mus; post jo-cun-dam ju-vert-tu- tem, post mo-le - stam se-nec-tu - tem nos ha-be - bit hu - mus, nos ha-be - bit hu - mus. 16. Ή παρτιτούρα τοΰ «Gaudeamus igitur» αναδημοσιεύεται άπο το βιβλίο Deutsche Lieder, επιλογή και πρόλογος Ε. Klüsen, Insel Verlag, Φρανκφούρτη, τ. II ( ), σ. 598.

10 34 Άθψχ Γεωργχντχ Μεταξύ των δύο τραγουδιών ωστόσο, διαπιστώνεται έντονη ακουστική διαφορά. Όμως χάρη στίς μουσικές γνώσεις της Χριστίνας 'Αγγελίδη, πού ανέλαβε δλη τη σχετική μελέτη για τις μουσικές διαφορές των δύο εμβατηρίων, είμαστε πια σέ θέση να αναγνωρίσουμε τήν κρυμμένη παρουσία του «Gaudeamus igitur» πίσω άπό τή μελωδία του ελληνικού τραγουδιού του Ραγκαβή. Ή ακουστική δηλαδή διαφορά οφείλεται στις λύσεις μέ τις όποιες αντιμετωπίστηκαν οι τέσσερεις πλεονάζουσες συλλαβές κάθε στροφικής ενότητας του «Κλέφτη». Έτσι, για να τηρηθεί το μουσικό μέτρο των 3/4 (πρόσφορο για χορωδιακά καί εμβατήρια), ή πρώτη συλλαβή του πρώτου στίχου του ελληνικού τραγουδιού (και του Τραγουδιού των Ληστών αντίστοιχα) ορίζεται ώς άρση καί στή μελωδική εκφορά προστίθενται στην πρώτη καί δεύτερη φράση (μέτρα 1-3 καί 4-5 τοΰ «Κλέφτη») δύο φθόγγοι αντίστοιχοι μέ τις επιπλέον συλλαβές του πρώτου καί δεύτερου στίχου (τριπλασιασμός του sol στο 2ο μέτρο, προσθήκη τοΰ do στο τέλος τοΰ 3ου μέτρου). Στην επένδυση των υπόλοιπων στίχων τοΰ «Κλέφτη», ή μελωδική γραμμή παρουσιάζει μεγαλύτερη ποικιλία. Έδώ οι πλεονάζουσες συλλαβές κατανέμονται ώς έξης: μία άρση 1/8 καλύπτει τήν εκφορά της πρώτης συλλαβής τοΰ τρίτου στίχου καί στο 12ο μέτρο ή προσθήκη ενός do 1/8 εξυπηρετεί τήν πλεονάζουσα συλλαβή τοΰ επαναλαμβανόμενου πέμπτου στίχου (της έπωδοΰ) τοΰ «Κλέφτη». Στην επένδυση τέλος τοΰ τέταρτου στίχου διακρίνουμε ακόμη μια τάση εμπλουτισμού της μελωδίας τοΰ προτύπου. Έτσι, ή επανάληψη διπλών re αξίας τετάρτου στα συνεχόμενα 5ο, 6ο, 7ο καί 8ο μέτρα τοΰ «Gaudeamus igitur» αμβλύνεται ώς έξης σέ δύο ασυνεχή μέτρα τοΰ «Κλέφτη»: Στο 8ο μέτρο, τα δύο re 1/4 καλύπτονται άπο τον συνδυασμό ενός re αξίας 3/8 καί ενός do 1/8. Στο 10ο μέτρο, απαλείφεται το δεύτερο re καί διατηρείται ή μελωδική γραμμή (μέ αλλαγή στίς άξιες των φθόγγων). Αυτή είναι λοιπόν ή διαδικασία μέ τήν οποία το παραδοσιακό τραγούδι των Γερμανών φοιτητών μετασχηματίστηκε καί μεταμφιέστηκε στο ελληνικό τραγούδι τοΰ Ραγκαβή. Στή διαδρομή αυτή, τον πρώτο σταθμό αποτελεί το Τραγούδι των Ληστών τοΰ Schiller, για το όποιο ό ανώνυμος μουσικός του δημιούργησε τή συγκεκριμένη μουσική παραλλαγή τοΰ «Gaudeamus igitur». Στην παραλλαγή αυτή, πού ό Ραγκαβής έτονθόρυζε «ατελώς καί άμούσως», ό Επτανήσιος υπολοχαγός καί συνάδελφος του στό Ναύπλιο, επέφερε ενδεχομένως ορισμένες αλλαγές, καί μέσα άπό αυτές τις διαδοχικές καί πολυπρόσωπες επεμβάσεις «Ό Κλέφτης» απέκτησε τήν πρώτη μουσική του επένδυση. Εϊναι μάλιστα πολύ πιθανό δτι ό Ραγκαβής απέφυγε σκόπιμα να αναφέρει τή μουσική συγγένεια τοΰ «Κλέφτη» μέ τό τραγούδι τών Γερμανών φοιτητών, έτσι ώστε να συγκεντρωθεί αποκλειστικά τό ενδιαφέρον στην ατμόσφαιρα καί στον άρχετυπικό ήρωα τών Ληστών. 'Ολοκληρώνοντας λοιπόν στό σημείο αυτό τή συζήτηση για τή μουσική έμπνευση τοΰ «Κλέφτη» καί για τήν πρώτη μουσική

11 (( Ό Κλέφτης» τοΰ Α. Ρ. Ραγκαβή 35 εκδοχή του εμβατηρίου στην πρόταση του Ραγκαβή, χρειάζεται πια να επιστρέψουμε στο ίδιο το ποίημα. 3. Ή μετρική κατασκευή του ποιήματος Ένα θέμα πού έχει ενδιαφέρον ν,ά σημειωθεί στή σύνθεση του «Κλέφτη» εϊναι ή ιδιότυπη μετρική του κατασκευή. Ή στιχουργική βάση του ποιήματος είναι ό ιαμβικός δεκαπεντασύλλαβος, το αγαπημένο μέτρο του Ραγκαβή 17, ό κατεξοχήν στίχος των δημοτικών τραγουδιών καί του Έρωτόχριτου. Συγκεκριμένα, κάθε μία άπό τις 10 πεντάστιχες στροφές του «Κλέφτη» αποτελείται άπό δύο σπασμένους 15σύλλαβους, πού διαιρούνται σε έναν όξύτονο δσύλλαβο στίχο καί σε έναν παροξύτονο 7σύλλαβο, με έναν ενδιάμεσο όξύτονο 8σύλλαβο πού συγκροτεί τον τρίτο στίχο κάθε στροφής. Οί δύο 15σύλλαβοι όμοιοκαταληκτουν στην τομή ( = όξύτονοι δσύλλαβοι) καί στο τέλος τους ( = παροξύτονοι 7σύλλαβοι), ένώ ό μεσαίος δσύλλαβος ομοιοκατάληκτε! επίσης με τους δύο άλλους (Ιο καί 4ο) όξύτονους δσύλλαβους στίχους. Έ ομοιοκαταληξία είναι ΑΒΑΑΒ, όμοιοκαταληκτουν δηλαδή στή λήγουσα οί τρεις δσύλλαβοι καί στην παραλήγουσα οί δύο 7σύλλαβοι στίχοι, σχηματίζοντας μια εντυπωσιακή ποικιλία διαφορετικών ομοιοκαταληξιών. Καί αξίζει να προσεχτεί ότι «Ό Κλέφτης» καθιερώνει τό μετρικό σχήμα πού θα αποτυπώσει μνημειακά 18 τό πολύ μεταγενέστερο νεοκλασικό ποίημα του Ραγκαβή «Διονύσου πλους» (1864). Καί ακριβώς όπως στο «Διονύσου πλους», έτσι καί στον «Κλέφτη» οί όξύτονες ομοιοκαταληξίες «παίρνουν πάντα μαζί τους καί τό σύμφωνο πού προηγείται» 19. 'Ασφαλώς «Ό Κλέφτης» δεν υψώνεται στα όρια της μετρικής δεξιοτεχνίας πού αντιπροσωπεύει τό «Διονύσου πλους». 'Αποδεικνύει ωστόσο Οτι ή σύνθετη καί περίτεχνη επεξεργασία του νεοκλασικού ποιήματος, δεν αποτελεί αποκλειστική εκδήλωση καί επίτευγμα τών Οψιμων κλασικιστικών προσανατολισμών του Ραγκαβή. Φανερώνει αντίθετα τήν επίμονη προσήλωση του, ήδη άπό τα νεανικά ρομαντικά του ποιήματα, στην τελειότητα τής στιχουργικής μορφής, επιβεβαιώνει τήν παράδοση τής φαναριώτικης καλλιέπειας καί παρουσιάζει τις πρώτες ανιχνευτικές του προσπάθειες στό χώρο τής δημοτικής στιχουργίας. 17. Βλ. σχετικά 'Ηλίας 'Αναγνωστάκης - Άθηνα Γεωργαντα, «Τα "δημοτικά" ρομαντικά ποιήματα τοΰ Α. Ρ. Ραγκαβή, Α'. "Ή ταξιδεύτρια" καί ή γενεαλογία της», Μολυβδοκονδυλοπελεχητής 1(1989) Βλ. σχετικά τήν εξαιρετικά ευαίσθητη καί ολοκληρωμένη μετρική ανάλυση του ποιήματος στο άρθρο του D. Β. Ricks, «Α. R. Rangavis The Voyage of Dionysus», 'Ελληνικά, τ. 38 (1987) Ή μελέτη τοΰ D. Β. Ricks μου πρόσφερε το βασικό σχήμα για τήν εξέταση τής μετρικής κατασκευής τοΰ «Κλέφτη». 19. Τήν αριστοτεχνική ιδιαιτερότητα τών όξύτονων ομοιοκαταληξιών στο «Διονύσου πλους» επισημαίνει ò Λ. Πολίτης στή μελέτη του «Ελληνικός ρομαντισμός» (στο Θέματα της λογοτεχνίας μας. Δεύτερη σειρά, Θεσσαλονίκη, έκδ. Κωνσταντινίδη, 1976, σ. 121.

12 36 'Αθήνα Γεωργαντα 3. Ή μορφή του ήρωα και τα ευρωπαϊκά συμφραζόμενα του ποιήματος Όπως ήδη αναφέρθηκε, ό Ραγκαβής οφείλει στους Ληστές, έκτος άπο τη μουσική του τραγουδιού, τήν δλη έμπνευση του ποιήματος και τή μορφή του ήρωα του. Για τήν ακρίβεια, το θεατρικό έργο του Schiller του δίνει τή δυνατότητα να συνθέσει Ινα ποίημα πού να πραγματοποιεί τήν επίμονη ποιητική του ιδέα αυτής τής εποχής τή δημιουργική διασταύρωση τής ευρωπαϊκής παιδείας με τήν εθνική ποιητική μας παράδοση και με τον κόσμο του δημοτικού τραγουδιού 20. «Ό Κλέφτης» αποτελεί ενα άπο τα κορυφαία δείγματα αυτής τής προσπάθειας, πού αποτελεί, σε μεγάλο βαθμό, προσπάθεια συλλογική των Ελλήνων ρομαντικών στή δεκαετία του Ή ανάγνωση λοιπόν του ποιήματος μέσα στα συμφραζόμενα του ευρωπαϊκού ρομαντισμού μπορεί, νομίζω, να προτείνει μια ενδιαφέρουσα αισθητική και ιδεολογική ερμηνεία 21. Ό ί'διος ό τίτλος του ποιήματος, πρώτ' άπ' δλα, αν απομονωθεί άπο το συγκεκριμένο σημασιολογικό του περιεχόμενο του ήρωα των κλέφτικων δημοτικών τραγουδιών, μπορεί να θεωρηθεί ώς απλή παραλλαγή του τίτλου τών Ληστών {Die Räuber, αγγλ. μτφρ. The Robbers, γαλλ. μτφρ. Les Brigands). Ένας ήρωας δηλαδή έκτος κοινωνικών νόμων, αντίστοιχος με τον περίφημο παράνομο ήρωα του Schiller, τον υπέροχο εγκληματία και τον αμαρτωλό επαναστάτη Karl Moor, πού ή κοινωνική αδικία τον οδήγησε στην εξέγερση και στή βίαιη αντίσταση. Οι Ληστές (1781) είναι το πρώτο θεατρικό έργο του Schiller, ενα νεανικό έργο καταγγελίας τής πολιτικής και ηθικής διαφθοράς, εκδήλωση εξέγερσης του νεαρού ποιητή ενάντια στην τυραννία τών ισχυρών καί στην κοινωνική αδικία 22. Ό ήρωας Karl Moor, διωγμένος άπο τον πατέρα του μετά τις φθονε- 20. Μία πρώτη διερευνητική εργασία γύρω άπο το θέμα αυτό παρουσιάζει ή μελέτη της «Ταξιδεύτριας», ενός αφηγηματικού ποιήματος του Ραγκαβή που δημοσιεύεται μαζί με τον «Κλέφτη» στον τόμο τών Διαφόρων ποιημάτων του 1837 βλ. 'Ηλίας 'Αναγνωστάκης - 'Αθήνα Γεωργαντα, δ.π., Έχει ενδιαφέρον να σημειωθεί δτι στον Α' τόμο τών 'Απομνημονευμάτωντου, ό Ραγκαβής αναφέρεται αρκετά συχνά στους Ληστές καί σε άλλα θεατρικά έργα του Schiller, καθώς καί σε θεατρικές παραστάσεις πού παρακολουθούσε στο Μόναχο. Ήδη άπο τήν παιδική διαμονή του στο Βουκουρέστι συντηρείται ή ανάμνηση θεατρικής παράστασης τών Ληστών ( 'Απομνημονεύματα, τ. Α', δ.π., σ. 80), ένώ στο Μόναχο παρακολουθεί συστηματικά παραστάσεις τών θεατρικών «αριστουργημάτων» τών Γερμανών (αύτ., σσ. 168,182) καί συμμετέχει σε παράσταση τοΰ Wallenstein του Schiller (αύτ., σ. 169). Στή διάρκεια τέλος νυκτερικοΰ ταξιδιού κατά τήν επιστροφή του άπο το Μόναχο στην Ελλάδα, ό Ραγκαβής διηγείται δτι «ευρέθη εντός δάσους πυκνού», δπου ή υπερένταση καί ή φορτισμένη λογοτεχνικά φαντασία του τον οδήγησαν να νομίσει δτι βλέπει μπροστά του «τους Λίστας τοΰ Σχιλλέρου» {αύτ., σσ ). Τό πλέγμα αυτών τών αναφορών, μαζί με τή μετάφραση τοΰ Γουλιέλμου Τέλλου {"Απαντα, τ. θ', 1880), ορίζουν τήν περιρρέουσα σιλλερική ατμόσφαιρα καί καταγράφουν τή σχέση πού αναπτύσσει ό Ραγκαβής με τον Γερμανό συγγραφέα. 22. Οί Ληστές παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά στην 'Ελλάδα άπο το Εθνικό Θέατρο κατά τή

13 u Ό Κλέφτης» του Α. Ρ. Ραγκαβή 37 ρές συκοφαντίες του νεότερου αδερφού του Franz, οργανώνει μία συμμορία ληστών και προσπαθεί με τη βοήθεια τους να επανορθώσει τα αδικήματα της κοινωνίας προς τους φτωχούς και τους αδύναμους. Ό πόλεμος ωστόσο κατά των τυράννων καταλήγει οχι στην ανακούφιση και δικαίωση, άλλα σε αλλεπάλληλες αγριότητες και αμαρτίες. Ό ϊδιος ό αρχηγός των ληστών οδηγείται σε εγκλήματα βαρύτερα άπο αυτά πού θέλει να πολεμήσει. Όταν ή γυναίκα πού τον άγαπα ρίχνεται στην αγκαλιά του, τον αποκαλεί «Κακούργο! Δαίμονα και άγγελο» (V/2) 23, υποβάλλοντας έτσι τη σύνδεση του με τη μορφή του αντάρτη δαίμονα της χριστιανικής παράδοσης, του αγγέλου δηλαδή πού χάνει τή θέση του στον Παράδεισο επειδή επαναστάτησε ενάντια στην τυραννική εξουσία του πανίσχυρου Θεού. Στο ρομαντικό πάνθεο, ό δαίμονας της χριστιανικής πίστης έχει όλα τα ηρωικά χαρακτηριστικά και Ολο το μεγαλείο ενός κοινωνικού επαναστάτη πού τόλμησε να αντισταθεί στή θεϊκή παντοδυναμία. Αυτός ό αποστάτης άγγελος γίνεται ενα σύμβολο ελευθερίας και επαναστατικής δράσης πού θα απορροφήσει τήν επαναστατική ενέργεια του ρομαντισμού, διεκδικώντας ϊσα δικαιώματα στην περιοχή της τέχνης: «Το "πάνθεον" καί το "πανδαιμόνιον"» θά πει ό Ροΐδης το 1877, στή διαμάχη του με τον "Αγγελο Βλάχο, «είναι εξ ίσου ποιητικά καί ισομήκη του "Αρχαγγέλου" καί του "άντάρτου δαίμονος" τα πτερά» 24. Αυτή ή μορφή του αντάρτη δαίμονα διασταυρώνεται καί συμφύρεται με τή μυθολογική μορφή του Προμηθέα, του Τιτάνα πού τόλμησε να παραβιάσει τή θεϊκή βούληση καί πού έγινε για τήν ηρωική του αυτή πράξη ενα άπο τα μεγάλα λατρευτικά είδωλα του ρομαντισμού. Καί είναι αυτή ή μορφή του αντάρτη δαίμονα πού αναγνωρίζει ό 'Ιταλός συγκριτολόγος Mario Praz στον κεντρικό ήρωα των Ληστών του Schiller, θεωρώντας Οτι για τή διαμόρφωση του στάθηκε καθοριστική ή εικόνα του Σατανά στο έργο Paradise Lost (1667) του John Milton 25. Τα χαρακτηριστικά του μιλτώνειου Σατανά πού γοητεύουν τους ρομαντιθεατρική περίοδο Ή παράσταση αύτη, σε μετάφραση Παναγιώτη Σκούφη καί σκηνοθεσία Χάιντς-Ούβε Χάους, ήταν αφιερωμένη στα δέκα χρόνια άπο τήν εξέγερση του Πολυτεχνείου. 'Αξίζει να μνημονευτούν με τήν ευκαιρία αυτή οί αβασάνιστες, το λιγότερο, κρίσεις πού διατύπωσαν για τους Ληστές κάποιοι θεατρικοί κριτικοί μας: «Το Εθνικό λάθος [...] έργο υπερβολικά ξεπερασμένο ως θέατρο»: Β. Παγκουρέλης, 'Ελεύθερος Τύπος ( ) «έργο ανοικονόμητο καί αρκετά παρωχημένο [...] το καλά, καλότατα ξεχασμένο αυτό έργο του Σίλλερ»: Μ. Χρηστίδης, Έθνος (2ΪΛίΛ%3). 23. Βλ. Friedrich Schiller, Die Räuber, στο Sämtliche Werke, Carl Hanser, Μόναχο, τ. I (1958), σ. 614: «AMALIA {fällt ihm in die Arme): Mörder! Teufel! Ich kann dich Engel nicht lassen.». 24. Εμμανουήλ Ροίδης, «Περί συγχρόνου έν Ελλάδι κριτικής», "Απαντα, έπιμ. Α. 'Αγγέλου, Έρμης 1978, τ. Β',σ Βλ. Μ. Praz, The Romantic Agony, αγγλ. μτφρ. Α. Davidson, Oxford U/Press 1978, σσ καί γενικά όλο το κεφ. II: «The Metamorphoses of Satan».

14 38 Άθψα Γεωργαντα κούς και διοχετεύονται στο έργο τους, είναι αυτό ακριβώς το μεγαλείο της προμηθεϊκής εξέγερσης και αύτη ή ηρωική διάσταση ενός επαναστάτη πού γνωρίζει δτι θα πληρώσει με την προσωπική του καταστροφή το τίμημα της εξέγερσης. Για πρώτη φορά δηλαδή, ή ιδέα του Κακοΰ, è δαίμονας της χριστιανικής παράδοσης, απέκτησε με τον Μίλτωνα μια πλευρά ομορφιάς και ηρωικής γοητείας, για να μετασχηματιστεί στή συνέχεια άπό τον ρομαντισμό σε σύμβολο κοινωνικής ανταρσίας 26. Αυτό είναι λοιπόν το σύμβολο πού αποτυπώνεται στον αρχηγό των Ληστών, τον Karl Moor, τον όποιο è ίδιος ό δημιουργός του θα τον αποκαλέσει «κρυμμένο διάβολο» 27 και θα τον συγκρίνει με «εκείνον τόν πρώτο κακοήθη άρχισυνωμότη πού εξώθησε χιλιάδες αθώους αγγέλους στή φωτιά της ανταρσίας καί τους παρέσυρε μαζί του στή βαθιά άβυσσο της καταδίκης» 28. Αυτόν τόν τύπο του γοητευτικού καί καταραμένου επαναστάτη θα τόν τελειοποιήσει è Byron, πού θα προσφέρει στην πινακοθήκη του ρομαντισμού μια σειρά κυρίαρχων ανδρικών ηρώων πλασμένων πάνω στο μοντέλο της προ- 26. Πβ. Στέφανος Ροζάνης, «Θεώρηση της κοινής ουσίας των ρομαντισμών», Νέα 'Εστία (Χριστούγεννα αφιέρωμα: Τα εκατόν πενήντα χρόνια του ελληνικού ρομαντισμού) 209: «Ό Σατανάς άπηχεϊ Οχι μόνον την τρομακτική μορφή της Κολάσεως, άλλα κυρίως το θάρρος της ύπαρξης πού αναλαμβάνει τήν ευθύνη της έκπτωσης της, πού αποδέχεται το έκπεσμένο της εγώ ώς υπέρτερη κατηγορία ένυπάρχουσα μέσα στο Θειο [...] Είναι αύτο το θάρρος, πάνω άπο κάθε τι άλλο πού ή ρομαντική γλώσσα υιοθετεί μέσα άπο τήν έκφραση του Shelley: "Ό Δαίμονας του Milton ώς ηθική οντότητα είναι κατά πολύ ανώτερος άπο τον Θεό του" (Α Defense of Poetry, 1821)». Tò θέμα του σατανισμοΰ, πού ορίζει μια τεράστια περιοχή στο χώρο της νεότερης τέχνης, δεν έχει ακόμη μελετηθεί επαρκώς στα δεδομένα του ελληνικού ρομαντισμού, όπου συνιστά εξίσου καίρια καί ζωτική αρτηρία μέσα άπο τήν πανταχού καί πάντοτε πανίσχυρη παρουσία του Byron. Μετά το πρωτογενές άρθρο του Κ. Παλαμά «Βυρωνολατρεία» (1924), ή μοναδική σχετική μελέτη πού έχει δημοσιευτεί, όσο τουλάχιστον γνωρίζω, είναι τοΰ Στέφανου Ροζάνη, Το δαιμονιαχο υφιστο. Δοκίμιο για τον Δ. Σολωμό, Προοπτικές / Οί εκδόσεις των φίλων Πάντως, ή αισθητική του σατανισμοΰ αποτελεί έγκαιρη συνείδηση τών ελληνικών γραμμάτων τοΰ 19ου αιώνα. 'Ακόμη καί λόγιοι πού δεν βίωσαν βαθιά ή πού δεν τους άφοροΰν προσωπικά τα συναισθήματα της ρομαντικής περιπέτειας, είναι σε θέση να κατανοήσουν ότι οί καλλιτέχνες και οί ήρωες τοΰ ρομαντισμοΰ, «αϊ ψυχαί έκεϊναι αί ύπο της αμφιβολίας βασανιζόμεναι, ύπό της ανησυχίας καταβιβρωσκόμεναι, αϊ δυσανασχετοΰσαι προς τήν κοινωνικήν καχεξίαν [είναι] οι πεπτωκότες εκείνοι άγγελοι, οί ζητοΰντες να χαράξωσι τη άνθρωπότητι όδόν δια τών ύπο τών επαναστάσεων σωρευθέντων ερειπίων, [...] οί παραδίδοντες εις βοράν τω άνθρωπίνω γένει τήν μεγάλην αυτών ψυχήν, εις ην αντηχούν πάσαι αί ήθικαί θλίψεις άλγούσης γενεάς»: Α. Ζανετάκης - Στεφανόπουλος [ = Α. Στεφανόπολις], «Περί τοΰ γαλλικού μυθιστορήματος καί της επιρροής αυτού έπί τα έν 'Ελλάδι ήθη», Πανδώρα, τ. 20 ( ) «ein schleichender Teufel»: F. Schiller, Die Räuber, «Selbstbesprechung» (1782), Sämtliche Werke, ό.π., σ «jenem ersten abscheulichen Rädelsführer, der tausend Legionen schuldloser Engel in rebellisches Feuer fachte, und mit sich hinab in den Tiefen Pfuhl der Verdammnis zog»: Die Räuber (U/3), αύτ, σ. 550.

15 (( Ό Κλέφτης» του Α. Ρ. Ραγκαβή 39 μηθεϊκής εξέγερσης και της δαιμονιακής ανταρσίας. Ό Giaour, λ.χ., είναι ή ενσάρκωση του Σατανά: If ever evil angel bore The form of mortal, such he wore; άλλα πίσω άπο τη σκληρή μάσκα, κρύβει στοιχεία μεγαλείου καί ευγενικής γενιάς είναι ένας έκπτωτος άγγελος πού διατηρεί τα σημάδια τής ουράνιας καταγωγής του: The close observer can espy A noble soul, and lineage high The Giaour, στ καί Ό Manfred, ò φαουστικος ήοωας πού συνεργάζεται με τα πνεύματα του κάτω κόσμου, ταυτίζεται με τον Προμηθέα καί βαδίζει πάνω στα χνάρια τής δικής του εξέγερσης: The Mind the Spirit the Promethean spark [...} Mv Mother Earth! I see the peril - yet do not recede; Manfred, 1/1 στ. 154 καί 1/2, στ. 7, Οί παράνομοι καί αμαρτωλοί ήρωες του Byron, ό Giaour, ό Lara, ό Conrad, πού έχουν εγκληματήσει γιά κάποιον ιερό σκοπό, Οπως ό Karl Moor του Schiller, συγκεντρώνουν αυτό το δυναμικό του αντάρτη πού, μολονότι γνωρίζει έκ των προτέρων τη ματαιότητα του αγώνα του, εναντιώνεται στη θεϊκή τυραννία γιατί εκπληρώνει μια υψηλή αποστολή 30. Μέσα άπο τήν πορεία αυτή διαμορ- 29. Πριν άπο το δημοσίευση του Manfred (1817) ή ωδή του Byron «Prometheus» (σύνθ: 1816) υμνούσε στον καταληκτικό στίχο τον Τιτάνα πού κατόρθωσε να εξισώσει το θάνατο με νίκη (And making death a Victory, at. 60). Ή μορφή του Προμηθέα συμβολίζει για τον Byron τή μεμονωμένη ανθρώπινη θέληση πού συγκρούεται με την παγκόσμια τυραννική εξουσία καί άσκεϊ τόσο ισχυρή επιβολή στο έργο του ώστε ò ίδιος εξομολογείται: «the Prometheus [...] has always been so much in my head, that I can easily conceive its influence over all or anything that I have written» ( The Works of Lord Byron. Letters and Journals, ho. R. E. Prothero, Λονδίνο , τ. IV, σσ ). Άπο τον Manfred καί μετά, καί με μοναδική εξαίρεση τον Don Juan, ή μορφή του Προμηθέα φτιάχνει το σκελετό δλων των ηρώων του, με τήν επικουρική συμβολή τής μορφής του Σατανά βλ. σχετικά James R. Thompson, «Byron's Plays and Don Juan», στο Byrons Poetry, έπιμ. Frank D. McConnell, Norton Critical Edition, Νέα Υόρκη 1978, σσ Πβ. Μ. Praz, ο.π., σσ Έχει νομίζω ενδιαφέρον να παρατεθούν έδώ δύο στροφές άπο το προλογικό ποίημα του άρθρου τοΰ Κ. Παλαμά «Βυρωνολατρεία» (1924), καθώς καί κάποιες ακόμη σχετικές διατυπώσεις του: Ένα όνειρο τήν έχανε με μιας εκστατική τή ζωούλα σου γιορτή. 'Αγαπάς τον αθάνατο ποιητή τής ανταρσίας ω! και τής τρικυμιάς

16 40 Αθήνα Γεωργαντα φώθηκε το ρομαντικό πρότυπο της καταδικασμένης εξέγερσης για την ελευθερία, της εξέγερσης ενάντια σε κάθε είδους κοινωνική και πολιτική καταπίεση πού γίνεται παρά τή βέβαιη γνώση της αναπόφευκτης ήττας και καταστροφής του επαναστάτη. Και είναι νομίζω αυτό το πρότυπο πού ακολουθεί ό Ραγκαβής, ό όποιος θα εκδηλωθεί ως βυρωνιστής το 1831 με τήν έκδοση του Δήμος και Ελένη, για να συνθέσει το δικό του ποίημα και τον δικό του αντάρτη ήρωα, εμβολιάζοντας έτσι τον ήρωα των κλέφτικων δημοτικών τραγουδιών, τον ήρωα δηλαδή μιας περιορισμένης εθνικής παράδοσης, με τήν κοινωνική εμβέλεια και τήν ευρωπαϊκή συνείδηση πού αποκρυσταλλώνουν οί μεγάλοι παράνομοι ήρωες του Schiller και του Byron. Μέσα λοιπόν άπό μια σύνθετη πολιτισμική διασταύρωση, ό Κλέφτης συνενώνει και απορροφά τή δυναμική δύο αξονικών άρχετυπικών μορφών τής ευρωπαϊκής παράδοσης του Προμηθέα της ελληνικής μυθολογίας και του αντάρτη δαίμονα του χριστιανισμού. 5. Διαβάζοντας τόν «Κλέφτη» Το ποίημα ανοίγει με τήν επιγραμματική περιγραφή του φυσικού τοπίου πού φιλοξενεί τον παράνομο ήρωα. Με αλλεπάλληλες συσσωρεύσεις ή φύση παρουσιάζεται σε όλη τήν άγρια ρομαντική της μεγαλοπρέπεια: μαύρη νύκτα, μαύρα βουνά, χιονισμένοι βράχοι, τραχείες πέτρες, άγρια και σκοτεινά στενά. Είναι το οικείο περιβάλλον και το βασίλειο του Κλέφτη, ό όποιος εμφανίζεται θεαματικά μόλις στον 5ο στίχο και με μοναδικό παρουσιαστικό προσδιορισμό τήν ενέργεια ενός ρήματος: ό κλέφτης ξεσπαθόνει 'Ακολουθεί στή β' στροφή ή προσωπογραφία του ήρωα ή οποία οργανώνεται γύρω άπό τέσσερα ουσιαστικά: αστροπελέκι, παλάτι, ουρανός, τουφέκι. Τό «αστροπελέκι» (σύμβολο θεϊκής δύναμης < ό κεραύνιος Δίας) και τό «παλάτι» αποτελούν σημάδια τής θεϊκής και βασιλικής καταγωγής του άγνωστου ήρωα, ένώ ή σχέση με τόν ουρανό επιβεβαιώνεται στον επόμενο στίχο, μέσα άπό τή ρομαντική ταύτιση και ένωση του άνθρωπου με τό φυσικό τοπίο. Τέλος, τό «τουφέκι» πού σφραγίζει τή β' στροφή, επαναλαμβάνει τήν ιδέα τής καταστροφικής δύναμης (σπαθί, αστροπελέκι, τουφέκι), ή οποία κορυφώνεται στό Της απολλώνειας ομορφιάς πνοή, φυχογυιός του Μιλτώνειου Σατανά, στο πέρασμα του ανοίγονται ναοί, τον καταριέται ή γη που τον γέννα. Στό ΐδιο άρθρο για τήν εκατονταετηρίδα άπό το θάνατο τοΰ ποιητή, ό Παλαμάς αποκαλεί τον Byron «Μιλτώνειο αποστάτη» ( "Απαντα, τ. 10, σ. 217), ένώ σε ενα άλλο άρθρο τής ΐδιας χρονιάς, ό Byron υμνείται ώς «ό παγκόσμιας φήμης ψάλτης τής έωσφορικής άκαταδεξιας» («Byron, Ronsard, Βαλαωρίτης», "Απαντα, τ. 8, σ. 167.

17 (( Ό Κλέφτης» του Α. Ρ. Ραγκαβή 41 «μαύρο μαχαίρι» και στο πρώτο δίστιχο της επόμενης στροφής: Φεύγουν οι τύραννοι χλωμοί το μαΰρό του μαχαίρι Στο δίστιχο αυτό καταλήγει ή συσσωρευμένη ενέργεια τών δύο πρώτων στροφών δεκατέσσερα διαφορετικά ουσιαστικά, εξι επίθετα και πέντε ρήματα συμπλέκονται μέ επιγραμματική σαφήνεια για να οδηγήσουν στή διαπίστωση δτι οί «τύραννοι» φοβούνται τον παράνομο ήρωα και προσπαθούν να γλυτώσουν άπο τή φονική του εκδίκηση. Στον επόμενο στίχο υπογραμμίζεται ή δυσκολία της ζωής του Κλέφτη (μ ' ιδρώτα βρέχει το ψωμί: στ. 13) μέ μία εικόνα πού παραπέμπει χαρακτηριστικά στο μύθο της πτώσης του άνθρωπου και στην καταδίκη του άπο τον δυνάστη Θεό: «έν ίδρώτι του προσώπου σου φάγη τον άρτον σου έως του άποστρέψαι σε εις τήν γήν, έξ ης ελήφθης» (Γένεσις, 3, 19). Ή εντολή αυτή, στην οποία θεμελιώνεται ή σταθερή διαμαρτυρία τών ρομαντικών για το σχέδιο της θεϊκής δημιουργίας, συνοψίζει και τή βασική αιτία της ανταρσίας του Κάιν και της συμμαχίας του μέ τον Εωσφόρο στο πιο βλάσφημο έργο του Byron: / have toivd, and tiwd, and sweaten in the sun, /according to the curse [...] For what must I be grateful? / For being dust, and grovelling in the dust, / Till I return to dust? (Cain: Λ Mystery, III, πβ. επίσης I, 123 και ). 'Αμέσως μετά τήν εικόνα του επίγειου μόχθου ακολουθεί, στον δεύτερο δεκαπεντασύλλαβο της γ ' στροφής, ή πρώτη εξαγγελία για τον βέβαιο θάνατο του Κλέφτη, πού θα έρθει ώς αναπόφευκτη συνέπεια τής ηρωικής του ζωής καί δράσης: 'ξέρει να ζηστ) με τιμή, και να πεθάντ} 'ξέρει. Όπως ό Προμηθέας καί ό αντάρτης δαίμων, έτσι καί ό Κλέφτης γνωρίζει Οτι θα πληρώσει μέ τήν προσωπική του καταστροφή το τίμημα τής ανεξαρτησίας καί τής ανταρσίας του. Οί επόμενες δύο στροφές (δ' καί ε') εισάγουν τα κοινωνικά συμφραζόμενα του ποιήματος, δίνοντας αναδρομικά συγκεκριμένο περιεχόμενο στή λέξη «τύραννοι» τής γ ' στροφής. Έδώ αποδυναμώνεται ή λέξη, καί συνακόλουθα ολο το ποίημα, άπο τις αυτονόητες καί αποκλειστικές ώς τώρα συσχετίσεις προς το κλέφτικο δημοτικό τραγούδι, καί προβάλλει ή άδικη κοινωνική καί πολιτική οργάνωση ώς μοναδική αιτία τής εξέγερσης του ήρωα, δπως δηλαδή καί τής εξέγερσης του Karl Moor. Οί πλούσιοι κακοί, οί μεγάλοι έμποροι καί οί προδότες εκμεταλλεύονται καί πουλούν αδίστακτα τους αδύναμους. Μόνο στα απάτητα λημέρια του Κλέφτη, όπως καί στο δάσος τών Ληστών, ακούγονται τά άρματα τής αντίστασης στους ισχυρούς καί εξακολουθεί να ζει ή αρετή. 'Αντίστοιχα καί στους Ληστές, όπου ή κοινωνία παρουσιάζεται κτισμένη πάνω στο ψέμα, στην υποκρισία καί στή διαφθορά, ή βία αντιπροσωπεύει τήν προσπάθεια τής αρετής να βρει τρόπο να αμυνθεί.

18 42 Άθηνόί Γεωργχντχ Στις τρεις στροφές πού ακολουθούν (στ', ζ' και η ') ό λόγος γίνεται αμεσότερος και απευθύνεται πια σε συγκεκριμένους αποδέκτες, πού ορίζουν και το πλέγμα των ανθρώπινων σχέσεων του ήρωα, καθώς και τίς ενδεχόμενες συναισθηματικές του εμπλοκές. Οί τρεις αυτές στροφικές ενότητες σε ευθύ λόγο, προωθούν με τρεις διαδοχικές αποστροφές την εξέλιξη της δράσης, πού κατά τα λοιπά εξιστορείται σέ πλάγιο λόγο. Συγκεκριμένα, ή αποστροφή της στ ' στροφής γίνεται προς κάποιον λιγότερο ανδρείο σύντροφο, πού δέν έχει το θάρρος να μοιραστεί τή σκληρή ζωή του ήρωα. Στο σημείο αυτό έχουμε τή μοναδική αναφορά Ολου του ποιήματος σχετικά με τον αγώνα του ήρωα προς έναν αλλόθρησκο κατακτητή. Πρόκειται ουσιαστικά για τή μοναδική φορά πού ή ανταρσία άποκτα τίς ειδικές εθνικές καί θρησκευτικές διαστάσεις του κλέφτικου δημοτικού τραγουδιού, για να συμπληρωθεί έτσι, στο πλαίσιο της υβριδικής έμπνευσης του ποιήματος, ή κοινωνική διάσταση της ρομαντικής ανταρσίας. Είναι πάντως δύσκολο να αποφασίσουμε αν μίλα καί έδώ το ποιητικό υποκείμενο, πού εϊχε ως τώρα το λόγο, ή αν ακούγεται ή φωνή του 'ίδιου του ήρωα, ως φυσική προέκταση της φωνής των αρμάτων άπο το τελευταίο δίστιχο της ε ' στροφής. 'Οπωσδήποτε δμως στις αμέσως παρακάτω στροφές (ζ' καί η') ό λόγος εκφέρεται άπο το υποκείμενο της δράσης. Στις δύο αυτές αποστροφές, με τίς παραινέσεις προς τίς αγαπημένες γυναικείες μορφές πού αποχαιρετά, ό Κλέφτης επιβεβαιώνει δύο φορές μέ τήν προσωπική του επίγνωση τήν προηγούμενη πρόβλεψη για τήν αναπόφευκτη λύση του δράματος. Ό αντάρτης ήρωας γνωρίζει τή βέβαιη πτώση του, άλλα δέν μπορεί παρά να ακολουθήσει τον υψηλό σκοπό της ύπαρξης του, δπως δηλώνεται καί στις δύο σκηνές αποχαιρετισμού προς τή μητέρα ( Ένα παιδί σου σε 'στερώ, / όμως να ζήσω δεν 'μπορώ / αν ζώ για να δουλεύω: στρ. ζ ' ) καί προς τήν αγαπημένη γυναίκα ( 'Ελεύθερος ζώ 'ς τα βουνά, /κ ' ελεύθερος θα πέσω: στρ. η'). Στον υψηλό αυτό σκοπό, στο ιδανικό της ελευθερίας, πού εμπνέει το κλέφτικο δημοτικό τραγούδι καί πού αποτελεί κινητήριο θέμα καί αίτημα του ρομαντισμού, καταλήγουν αρμονικά συνταιριασμένες οί δύο μεγάλες ποιητικές καί συνειδησιακές παραδόσεις του «Κλέφτη». Ό ύμνος καί το εγκώμιο της ελευθερίας σφραγίζουν τίς τρεις επίμαχες συνομιλίες του ποιήματος, προσδιορίζονται σταθερά άπο τήν επίγνωση τής προκαθορισμένης ήττας καί προετοιμάζουν για το τελικό επεισόδιο, τή μάχη καί το θάνατο του ήρωα. Σ' αυτή τήν προτελευταία στροφή (θ'), ό ποιητής παρουσιάζει καί πάλι μέ αλλεπάλληλες συσσωρεύσεις ουσιαστικών, ρημάτων καί επιρρημάτων, δπως στην αρχική στροφή, το δραματικό σκηνικό στο όποιο θα εμφανιστεί, μόλις στον 5ο στίχο, ό ήρωας, νεκρός αυτή τή φορά οχι πια ώς ρηματικό υποκείμενο (στρ. α ', στ. 5: ό κλέφτης ξεσπαθόνει), άλλα ώς θύμα τής δικής του ηρωικής δράσης: τον σκότωσαν τον κλέφτη Στην έξοδο του ποιήματος (στρ. ι'), οί παράνομοι σύντροφοι (οί χιλιάδες εκ-

19 α Ό Κλέφτης» τοΰ Α. Ρ. Ραγκαβή 43 πτωτοι άγγελοι πού αναφέρει è Schiller) συνοδεύουν τον ηττημένο αρχηγό τους, τραγουδώντας τον 'ίδιο ύμνο στην ελευθερία πού στάθηκε ή αιτία της πτώσης και της καταστροφής του: 'Ελεύθερος ό κλέφτης ζή, κ ' ελεύθερος πεθαίνει. Και με αυτό το leitmotif, επιστρέφουμε πίσω στο Τραγούδι των Ληστών, πού στάθηκε το αρχικό έναυσμα και το μουσικό ερέθισμα τοΰ Ραγκαβή: Ein freies Leben Führen wir, Ein Leben voller Wonne. Εΐναι πράγματι αριστοτεχνικός ό τρόπος με τον όποιον ό Ραγκαβής εντάσσει τους ήρωες, τη θεματική και τον συναισθηματικό κόσμο τοΰ δημοτικού τραγουδιού στό μεγάλο ρεύμα τής ρομαντικής λογοτεχνίας. "*Ας συγκρατήσουμε ακόμη Οτι μέσα άπό αύτη τη διαδικασία συναισθηματικών ανταποκρίσεων, το δημοτικό ήμιστίχιο Μαόρ ' ειν ' ή νύχτα στα βουνά (μαύρη και στα λαγκάδια) έγινε, με την ποιητική μεσολάβηση τοΰ Φαναριώτη λογίου, παροιμιακή φράση τοΰ νεότερου ελληνισμού και φράση εκτόνωσης ενός συλλογικού θυμικοΰ. Έχει τέλος ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι αυτή ή διασταύρωση τοΰ ήρωα τών κλέφτικων δημοτικών τραγουδιών με τους ήρωες τοΰ ριζοσπαστικού ρομαντισμού, πού συντελέστηκε πρώιμα με τον «Κλέφτη», στάθηκε πολλαπλά γόνιμη για Ολο τό έργο τοΰ Ραγκαβή μέσα στή δεκαετία : ενοποίησε τόν κόσμο τών «δημοτικών» ρομαντικών ποιημάτων του καί φιλοτέχνησε σε πολλές διαφορετικές παραλλαγές τό πορτραίτο ενός ίδανικοΰ ρομαντικού ήρωα. 6. Οι Κλέφτες του Ραγκαβή καί τοΰ αθηναϊκού ρομαντισμού Αυτός ό ιδανικός ρομαντικός ήρωας, ή σύνθετη δηλαδή μορφή τοΰ Κλέφτη όπως τήν έπλασε τό φερεπώνυμο ποίημα, εϊναι ή πρώτη, καί ή επικρατέστερη, ελληνική εκδοχή τοΰ μεγάλου παράνομου ήρωα τοΰ ευρωπαϊκού ρομαντισμού. Με τή συνδρομή τής εθνικής ιστορίας καί ποίησης, ό Ραγκαβής μετουσίωσε τόν υπέροχο αμαρτωλό εγκληματία τοΰ Schiller καί τοΰ Byron στή μορφή τοΰ Κλέφτη τοΰ αρχόμενου ελληνικού ρομαντισμού. Καί στή συνέχεια, αυτός ό ρομαντικός Κλέφτης θα πρωταγωνιστήσει σε πολλά κείμενα τοΰ Ραγκαβή τών ετών , δημιουργώντας έτσι στό ποιητικό έργο του μια μορφή επανερχόμενη καί έναν σταθερό άξονα οργάνωσης. Άπό τους κλέφτες Δήμο καί Λιάκο τοΰ 1831 {ΑημοςκαΙ Ελένη), περνώντας μέσα άπό τα «Δημοτικά» τοΰ 1837 («Ίππεύς», «Κλέφτης», «Ταξιδεύτρια») καί φτάνοντας ως τόν βυρωνικό Λαοπλάνο τοΰ 1840, ό αντάρτης ήρωας τοΰ Ραγκαβή διαγράφει μια σταθερή πορεία δέκα ετών, εναρμονίζοντας τήν εθνική με τή ρομαντική συνείδηση καί 31. Die Räuber (IV/ο), ο.π., σ. 585.

20 44 'Αθηνά Γεωργαντά προτείνοντας μία μείζονα ανδρική μορφή του ελληνικού ρομαντισμού. Στον Λαοπλάνο, πού σημαδεύει το τέλος της πρώτης κρίσιμης δεκαετίας του ελληνικού ρομαντισμού, ο Ραγκαβής θα ενσωματώσει έναν ακόμη «κλέφτικο» Θούριο, με το ίδιο leitmotif, τον ύμνο στην ελευθερία τοΰ Κλέφτη: Εις τα αιθρια^ΰφη κ ' εις 8ρυμόνων σιγήν Ό ελεύθερος κλέπτης προσμένει ' Κ ' εκεί κάτω οι 8οΰλοι με τήν χαύνην των γήν Εις όμίχλψ κοιμώνται θαμμένοι. [ ] f Ώς è πίπτων με κρότον και τρυγμον κεραυνός Και κτύπων, πυρπολών, καταστρέφων, Και 6 κλέπτης προβαίνει και άρμα σκοτεινός Άπα σπλάγχν ' αστραπών και σύννεφων. Ή πύρινη του σφαίρα προτιμά κορυφάς Kai σκοπεύ ' εις τυράννων τιάρας- [ ] ' ' Εις σαπράν κοινωνίαν παρακμάζ' ή ζωή, Και οι νόμοι παράγουν τους νάννους' Άλλα γίγαντας τρέφει των βουνών ή πνοή Ποΰ φυσσα εις αιώνων πλατάνους. Ό Λαοπλάνος, άσμα Γ', στ. 1-4, και Έδώ ή γλώσσα είναι καθαρεύουσα και άναπαιστικό το μέτρο, μακριά δηλαδή άπο τή δημώδη γλώσσα και τον σπασμένο ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο τοΰ «Κλέφτη». Ωστόσο, οι ρομαντικοί αντάρτες ήρωες τοΰ Ραγκαβή, οι Κλέφτες πού έχουν απολέσει τους ουσιαστικούς τους δεσμούς με τή δημοτική ποίηση, διατηρούν ακέραιη την κοινωνική τους δυναμική. Άπο τή λογοτεχνική οικογένεια τοΰ «Κλέφτη» φαίνεται ότι γεννήθηκαν εντυπωσιακές ομάδες παράνομων ηρώων τοΰ άθηναϊκοΰ ρομαντισμοΰ. Σ ' αυτό τουλάχιστον το συμπέρασμα οδηγεί ή μελέτη τριών ποιημάτων πού βραβεύονται σε τρία συνεχόμενα ετη τοΰ Ράλλειου διαγωνισμού, στο διάστημα ακριβώς τοΰ κριμαϊκού πολέμου και της άγγλογαλλικής κατοχής τοΰ Πειραιά, Οταν ή ρομαντική δυσαρέσκεια αποτυπώνεται με τον τρόπο και τα μοντέλα της βυρωνικής ποίησης 33. Πρόκειται για τα ποιήματα Ό "Απατρις (1854) και "Αννα και Φλώρος η Ό πύργος της Πέτρας (1855) τοΰ θ. Όρφανίδη και Εικασία (1856) τοΰ Δ. Βερναρδάκη. 'Ασφαλώς δεν αποτελεί απλή σύμπτωση το γεγονός ότι οι ποιητές πού βραβεύονται εϊναι μαθητές και ευνοούμενοι τοΰ Ραγκα- 32. Βλ. Α. Ραγκαβής, Διάφορα ποιήματα, 'Αθήνα, τ. Β' (1840), σσ Για τή σχέση άμεσης αντανάκλασης της κοινωνικής και πολιτικής δυσαρέσκειας στην ποίηση τοΰ ελληνικού βυρωνισμοϋ βλ. Panayotis Moullas, Les concours poétiques de Γ Université a" Athènes ( ), Ιστορικό 'Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας, 'Αθήνα 1989, σσ , 163 κ. πολ.

21 «Ό Κλέφτης» του Α. Ρ. Ραγκαβή 45 βή, του αδιαφιλονίκητου πρωταγωνιστή του Ράλλειου διαγωνισμού 34. 'Ακόμη όμως και αν θεωρηθεί φόρος τιμής προς τον ισχυρό προστάτη τους, δεν χάνει το βάρος της ή παράδοση πού δείχνει να έχει καθιερώσει ό ρομαντικός αντάρτης ήρωας του, ό όποιος κάνει μια θεαματική επανεμφάνιση στα συγκεκριμένα ποιήματα. Είτε ως κλέφτης στα βουνά της τουρκοκρατούμενης Ελλάδας: Δεν ήμην ο,τι φαίνομαι... δεν φαίνομ ' δ,τι είμαι... Έάν ύπο το ράσον μου καθώς 'ς τον τάφον κεϊμαι. Νικών καλλιστεφάνων Παιάνας άλλοτ' ήκουσα, και υπό τον Τζαβέλλαν Έβαφα την πολύπτυχον λευκήν μου φουστανέλλαν Εις αίματα τυράννων. Ό "Απατρις, XXIII, στ Πλην με τους λύκους αυτούς ήναγκάζετ ' ό Έλλην να ζήση. Κι ' οτε τυράννων σκληρών τον άπώθει το άγριον ήθος, Ότε ό Τούρκος τω ήρπαζε πλοΰτον, γυναίκας, ή τέκνα, "Οτε ο'ι γόοι του μάτην αντηχούν εις πρόθυρ ' αρχόντων, Την κοινωνίαν πικρώς κατηράτο, και 8ράττων τα όπλα Ώμνυε θάνατον, μίσος και αίμα, και έζη ως κλέπτης Της αδικίας εχθρός, τον πλησίον ού8έποτ ' ή8ίκει, Έν8οζον έπιπτε θύμα ενίοτε, πριν 8έ να πέση Με την ρομφαίαν 8ικάζων, το 8ίκαιον εύρισκε μόνος. "Αννα και Φλώρος, Γ', στ Εί'τε ως ληστής τών βουνών (και στή συνέχεια πειρατής τριπλή διασταύρωση τών Ληστών του Schiller, του βυρωνικοΰ Κουρσάρου και του «Κλέφτη» του Ραγκαβή) στην εποχή του βυζαντινού αυτοκράτορα Θεόφιλου: Έκτοτε την κοινωνικήν διέρρηζα συνθήκην, Έκσχίσας το προς τους κοινούς συμβόλαιον ανθρώπους, Και άσυλον έζήτησα εις τους αγρίους τόπους, Εις τών έρημων την σιγην και τών βουνών την φρίκην. 34. Βλ. αύτ., σ. 163: «Rangabé, la figure la plus marquante de cette décennie [ = ]» κ. πολ. Βλ. επίσης αύτ., σσ , , για τα τρία ποιήματα που βραβεύονται στους διαγωνισμούς τών ετών 1854, 1855 και Έχει ενδιαφέρον να σημειωθεί εδώ ότι και οι δύο υποψήφιοι φροντίζουν να υπογραμμίσουν τη σχέση τών έργων τους με το ποιητικό έργο του προστάτη τους. Ό Όρφανίδης συνθέτει το "Αννα και Φλώρος στους έξαμέτρους πού επιχείρησε πρώτος να επαναφέρει σε χρήση ό Ραγκαβής και του πλέκει το απαραίτητο εγκώμιο για τη στιχουργική του πρωτοβουλία στον πρόλογο τοΰ ποιήματος του, το όποιο εκδίδεται σε τόμο τήν ΐδια χρονιά (Βλ. σχετικά στην τρίτη έκδοση: Θ. Όρφανίδης, Ποιήσεις, 'Αθήνα 1859, σσ ). Ό Βερναρδάκης εξάλλου επισημαίνει Οτι ένας στίχος της Εικασίας του «έτυχεν όμοιος προς τίνα έν τω Ααοπλάνωτοΰ κ. Α. Ρ. Ραγκαβή» (Βλ. Δ. Βερναρδάκης, Εικασία, 'Αθήνα 1856, σ. 72). 35. Βλ. Θ. Όρφανίδης, Τα "Απαντα, έκδ. Γ. Φέξης, 'Αθήνα 1916, σ Βλ. θ. Όρφανίδης, Ποιήσεις, δ.π., σ. 306.

22 46 Άθηνχ Γεωργχντχ Έχει φυγών τήν πνιγηράν τών νόμων άτμοσφχϊρχν, Έν fi ό χύ8ψ άνθρωπος 8υσχόλως άνχπνέων Κχθώς υπό πνευμχτιχψ μχρχίνετχι άντλίχν, Εζήτησ ' χύρχν χ8ουλον νχ πνεύσω χ ' έλευθέρχν, Κχί εις τάς ράχεις ώρμησχ ασμένως των ορέων, "Οπου ζωήν 8ιάγει τις άνθρωπου έπχξίχν, Κχί όπου 8εν εύρίσχοντχι ού8έποτε άλύσεις, Δεσπότχι, 8ούλων συρφετοί, χχί νόμοι χχι θρησχείχι, Προλήψεις, πολιτεόμχτχ, θεσμοί χχι φλυχρίχι, Άλλ ' Οπου άρχει, χυβερνχ χχί βχσιλεύ ' ή Φύσις. Εΐχχσίχ, άσμα Α', στ Θ9 37 Επιπλέον, στο ποίημα του Βερναρδάκη έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον το Τραγούδι των Πειρατών στην αρχή του Β' άσματος. Σ' αυτές τις εφτά 12στιχες στροφές τραγουδούν οι ίδιοι οί πειρατές, ανυμνώντας την ελεύθερη ζωή τους στο πρότυπο του Τραγουδιού των Ληστών του Schiller και του Τραγουδιού τών Πειρατών του Byron {The Corsair, I, 1), ένώ δεν λείπουν οί αναφορές στους δρους ζωής τών κλεφτών του Ραγκαβή. Χρειάζεται δηλαδή να θυμηθούμε τον δικό του Κλέφτη, πού Πχλάτι έχει το βουνό xxì σχέπχσμχ τον ουρχνο για να ερμηνευτεί το σκηνικό τών απάτητων βουνών ώς του χώρου δπου σκηνοθετείται ή ζωή και ή δράση τών πειρατών του Βερναρδάκη, καθώς και ή εικόνα του ουράνιου σκεπάσματος: Έλεύθερ ' ήμεϊς εις χυτά τχ βουνά, 'Ελεύθεροι τρέχομεν ώς τα πτηνά Στρωμνή εις ήμχς ή στρωμνή του βουνού, Κχί στέγ ' ή σιν8ών ή γλχυχή τ ' ούρχνοΰ Εΐχχσίχ, άσμα Β', στ και "Αλλωστε, το Τραγούδι τών Πειρατών του Βερναρδάκη παρουσιάζει, νομίζω, έντονες αναλογίες με τον Θούριο του Λαοπλάνου. Και τα δύο τραγούδια οργανώνονται γύρω άπο τήν αντιπαράθεση τών ανυπότακτων κλεφτών και πειρατών, πού ζουν ελεύθεροι στα βουνά, προς τους «δούλους», τους «νάννους» και τα «τέκνα σκωλήκων» ή τήν «ποίμνη προβάτων» της υπόλοιπης ανθρώπινης κοινωνίας, όπου «άρχει ό τύραννος και κυβέρνα». Και Οπως οί κλέφτες του Λαοπλάνου, έτσι καί οί πειρατές της Εικασίας σκορπούν τρόμο στους τυράννους και περνούν τή ζωή τους μέσα στις μάχες, έως Οτου έρθει «ό θάνατος ό πεπρωμένος» Βλ. Δ. Βερναρδάκης, Εΐχχσίχ, δ.π., σ χύτ., σ Βλ. χαρακτηριστικά τους στίχους 13-22, 41-48, του Β ' άσματος της Ε'ιχχσίχς σε σχέση με τον Θούριο του Λχοπλάνου. Πβ. επίσης σημ. 34.

23 α Ό Κλέφτης» τοΰ Α. Ρ. Ραγκαβή 47 Τα επαναστατικά ρομαντικά χαρακτηριστικά που διατηρούν οί παράνομοι πρωταγωνιστές και της Εικασίας και των δύο ποιημάτων τοΰ Όρφανίδη εϊναι ή αντίσταση στην πολιτική ή κοινωνική τυραννία και αδικία, ή επίγνωση του αναπόφευκτου θανάτου και ή σύνδεση τους μέ τή μορφή τοΰ αποστάτη αγγέλου {«Καί προς τψμόνψ στρέφονται ουράνιον πατρίδα/οί της ψυχής του πόθοι»: Ό "Απατρις, XX, στ * «Μέ τήνρομφαίαν δικάζων)): "Αννα και Φλώρος, Γ", στ. 360" «καί των αγγέλων σώμα /Φορούν οί αλιτήριοι του αδου έωσφόροι!)) Εικασία, Α', στ ). Έκτος δμως άπό τήν εύκολα ανιχνεύσιμη συγγένεια μέ τον άρχετυπικό αντάρτη ήρωα των ρομαντικών, εϊναι νομίζω αναμφίβολο Οτι για το μοντέλο τοΰ Έλληνα αντάρτη ήρωα στάθηκε καθοριστικό το πρότυπο τοΰ «Κλέφτη», δπως το συνέθεσε και σέ όσα ποιήματα το χρησιμοποίησε ό Ραγκαβής. Σύμφωνα δηλαδή μέ τον ενδεικτικό αυτό πυρήνα απογόνων πού εντοπίστηκε, το επαναστατικό πρότυπο τοΰ «Κλέφτη», το όποιο εϊχε αφομοιώσει τόν ριζοσπαστισμό τοΰ βυρωνισμοΰ και των Ληστών, διατήρησε για μεγάλο διάστημα τήν ποιητική του εμβέλεια καί γονιμότητα. Φαίνεται συνεπώς βάσιμος ό συλλογισμός ότι ή συστηματικότερη διερεύνηση τοΰ θέματος στην ποίηση τοΰ αθηναϊκού ρομαντισμού, θα έχει νά παρουσιάσει πολλούς ακόμη κλέφτες καί αντάρτες στην παράδοση τοΰ «Κλέφτη» τοΰ Ραγκαβή.

24 ν 9 η fil η f litten, f)traii«<<)tbei» β ο π ^r ti» eri φ <cci) ill er. Swoce üerbc [ettc Sluflage. granffurr unfc îfipiig. bu οί>ίο* ί>ίπ<** ' ι 7 H 3.

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Ρομαντισμός Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Τζον Κόνσταμπλ Το κάρο του σανού Ρομαντισμός Τέλη 18 ου αι. μέσα 19 ου αι.

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) Μαρία Πολυδούρη ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Το ποίηµα υπερασπίζεται µια ορισµένη ποιητική επιλογή. Ποια είναι αυτή και σε ποιο είδος

Διαβάστε περισσότερα

«Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert

«Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert 1 «Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert Το τραγούδι αυτό θεωρείται ένα από τα αριστουργήµατα (ίσως και το πιο σπουδαίο) του Γερµανικού lied, και ανήκει στην

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου Ημερομηνία 19/3/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%b1%cf%80%cf%8c- %CE%BE%CF%8D%CE%BB%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9- %CE%B1%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Ο "Παραμυθάς" Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά

Ο Παραμυθάς Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά Ο "Παραμυθάς" Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά 18 Ιαν 2014 Χανιά (18/1), Σταλός (19/1), Χανιά 18.01 έως 19.01 Ο "Παραμυθάς" Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά Ο Παραμυθάς των παιδικών μας χρόνων έρχεται στην Κρήτη Όταν

Διαβάστε περισσότερα

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Η Έμη Σίνη μεγάλωσε στη Ρόδο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53)

Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία:

Διαβάστε περισσότερα

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου.

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου. Εισαγωγή Το Παγκύπριο Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων δημιουργήθηκε το 1960. Πρωταρχικός του στόχος είναι η προσφορά και η στήριξη του παιδιού στην Κυπριακή κοινωνία. Το Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων, μέσα από τις εβδομαδιαίες

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΠΟΙΗΜΑΤΑ

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΠΟΙΗΜΑΤΑ 1 Κύπρος Χρυσάνθης 17 του Νοέµβρη 1973 (Χαράµατα) Το ποίηµα δηµοσιεύτηκε στον τόµο Αντιφασιστικά 67-74 (1984) και αναφέρεται στην εξέγερση των φοιτητών στο Πολυτεχνείο, στις

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

ÈÅÌÁÔÁ 2007 ÏÅÖÅ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 2007

ÈÅÌÁÔÁ 2007 ÏÅÖÅ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 2007 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» 3 3 4 σαν πέτρες µε βυθίζουν! 4 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Θέµατα της Επτανησιακής Σχολής που απαντούν στα δοθέντα αποσπάσµατα

Διαβάστε περισσότερα

Σ ένα συνοριακό σταθμό

Σ ένα συνοριακό σταθμό Σ ένα συνοριακό σταθμό - Αντώνη Σαμαράκη Σχεδιασμός πρότασης: Μαρία Παπαλεοντίου, Φιλόλογος Δημιουργία κλίματος δεκτικότητας Προβάλλονται εικόνες σχετικές με σταθμούς και τρένα με μουσική υπόκρουση και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΓΩΝΑ ΚΑΛΑΝΤΑ. Τρίγωνα, κάλαντα σκόρπισαν παντού. κάθε σπίτι μια φωλιά του μικρού Χριστού. ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά

ΤΡΙΓΩΝΑ ΚΑΛΑΝΤΑ. Τρίγωνα, κάλαντα σκόρπισαν παντού. κάθε σπίτι μια φωλιά του μικρού Χριστού. ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά ΤΡΙΓΩΝΑ ΚΑΛΑΝΤΑ Τρίγωνα, κάλαντα, σκόρπισαν παντού κάθε σπίτι μια φωλιά του μικρού Χριστού, τρίγωνα κάλαντα μες στη γειτονιά ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά Άστρο φωτεινό, θα βγει γιορτινό μήνυμα

Διαβάστε περισσότερα

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164)

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Αφού µελετήσετε τη διήγηση του Κολοκοτρώνη

Διαβάστε περισσότερα

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν.

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Αποστόλη Λαμπρινή (brines39@ymail.com) ΔΥΝΑΜΗ ΨΥΧΗΣ Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Θα σε χτυπάνε, θα σε πονάνε,

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Ακριτικό τραγούδι: Ο γιος της χήρας (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 27-28)

Ακριτικό τραγούδι: Ο γιος της χήρας (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 27-28) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Ακριτικό τραγούδι: Ο γιος της χήρας (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 27-28) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Ποιο είναι το πρωταγωνιστικό πρόσωπο του ποιήµατος

Διαβάστε περισσότερα

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Γενικά Δημήτρης Χατζής Περιεχόμενα «Το διπλό βιβλίο» Περίληψη Ιστορικό πλαίσιο Τίτλος του έργου Δομή

Διαβάστε περισσότερα

- Κωνσταντίνος Δ. Μαλαφάντης. Ο πόλεμος. ' ttbiiif' 'ιίβίϊιιγ' ^ *"'** 1 ' 1 ' 11 ' ' στην ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη ΗΡΟΡ*Η

- Κωνσταντίνος Δ. Μαλαφάντης. Ο πόλεμος. ' ttbiiif' 'ιίβίϊιιγ' ^ *'** 1 ' 1 ' 11 ' ' στην ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη <KAOS<\S Ι>ΗΡΟΡ*Η - Κωνσταντίνος Δ. Μαλαφάντης Ο πόλεμος ' ttbiiif' 'ιίβίϊιιγ' ^ *"'** 1 ' 1 ' 11 ' ' στην ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστικά Γεγονότα 2008

Πολιτιστικά Γεγονότα 2008 Πολιτιστικά Γεγονότα 2008 Ρόδος, µια Πόλη Τέχνης και Πολιτισµού Ο Πολιτισµός ήταν πάντα ένα αναπόσπαστο κοµµάτι της ζωή στην Ρόδο. Ο Δήµος Ροδίων οργανώνει καθ όλη την διάρκεια της χρονιάς, µε έµφαση στους

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 1. Πράγματι, τα προαναφερθέντα αποτελούν κυρίαρχα χαρακτηριστικά της ποίησης του Ελύτη, που πιστοποιούνται σαφέστατα- και στο δοθέν ποίημα. Συγκεκριμένα:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης

Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης Ενότητα 12: Επιστολή Ιούδα & Β Πέτρου Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

1. ΚΕΙΜΕΝΟ Ανδρέας Κάλβος: Τα Ηφαίστεια (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 11-15)

1. ΚΕΙΜΕΝΟ Ανδρέας Κάλβος: Τα Ηφαίστεια (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 11-15) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Ανδρέας Κάλβος: Τα Ηφαίστεια (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 11-15) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία: 1. Πώς

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η Μάχη της Κρήτης έχει µια ξεχωριστή θέση στη ροή των γεγονότων του Β' Παγκοσµίου Πολέµου. Ο Ελληνικός λαός στη Κρήτη, εγκαταλελειµµένος

Διαβάστε περισσότερα

Πώς μαθαίνουν οι μαθητές;

Πώς μαθαίνουν οι μαθητές; Τεχνικές για την καλλιέργεια δεξιοτήτων ανάγνωσης και γραφής Ευγενία Νιάκα Σχολική Σύμβουλος Πώς μαθαίνουν οι μαθητές; Οι μαθητές δεν απορροφούν «σαν σφουγγάρια», ούτε αποδέχονται άκριτα κάθε νέα πληροφορία.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο "Σκανταλόπετρα"

Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο Σκανταλόπετρα Ημερομηνία 24/11/2015 Μέσο Συντάκτης Link achaianews.gr Κατερίνα Σαμψώνα http://bit.ly/1qtceq0 Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο "Σκανταλόπετρα" Η Σκανταλόπετρα είναι το νέο βιβλίο του Σωτήρη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

KΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΝΕΦ 262 ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: 'Oψεις της εθνικής ταυτότητας στον 19ο αιώνα ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: Μαίρη Μικέ Χειμερινό εξάμηνο 2005-2006

KΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΝΕΦ 262 ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: 'Oψεις της εθνικής ταυτότητας στον 19ο αιώνα ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: Μαίρη Μικέ Χειμερινό εξάμηνο 2005-2006 KΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΝΕΦ 262 ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: 'Oψεις της εθνικής ταυτότητας στον 19ο αιώνα ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: Μαίρη Μικέ Χειμερινό εξάμηνο 2005-2006 Α. Κείμενα Ιωάννης Δελιγιάννης, «Επεισόδια της ιστορίας της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ. ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΟΥ 3 ου ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014-2015

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ. ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΟΥ 3 ου ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014-2015 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΟΥ 3 ου ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014-2015 «ΙΑΧΡΟΝΙΚΑ Ι ΑΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ ΤΩΝ ΚΥΠΡΙΩΝ ΓΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ» Οι αγώνες

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

Φερδινάνδο Πεσσόα. Ποιήματα

Φερδινάνδο Πεσσόα. Ποιήματα Φερδινάνδο Πεσσόα Ποιήματα ALVARO DE CAMPOS Απόσπασμα από την ποιητική σύνθεση του Φερνάντο Πεσσόα: Θαλασσινή ωδή του Άλβαρο ντε Κάμπος, μτφρ.-επιμ.: Μαρία Παπαδήμα, Εκδόσεις Νεφέλη 2012... Πόσες εθνικότητες

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννη Ρίτσου: Ρωµιοσύνη (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 245-249)

Γιάννη Ρίτσου: Ρωµιοσύνη (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 245-249) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Γιάννη Ρίτσου: Ρωµιοσύνη (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 245-249) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Ο ποιητής, αξιοποιώντας την ιστορική του µνήµη, κινείται

Διαβάστε περισσότερα

The G C School of Careers

The G C School of Careers The G C School of Careers ΔΕΙΓΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ Στ ΤΑΞΗ Χρόνος: 1 ώρα Αυτό το γραπτό αποτελείται από 8 σελίδες, συμπεριλαμβανομένης και αυτής. Να απαντήσεις σε ΟΛΕΣ τις ερωτήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Fred Zinnemann, Το τρένο θα σφυρίξει τρεις φορές (High Noon) (1952/ΗΠΑ) Πριν από την προβολή

Fred Zinnemann, Το τρένο θα σφυρίξει τρεις φορές (High Noon) (1952/ΗΠΑ) Πριν από την προβολή Fred Zinnemann, Το τρένο θα σφυρίξει τρεις φορές (High Noon) (1952/ΗΠΑ) Πριν από την προβολή 1. Ποιες ταινίες της κατηγορίας western έχετε δει µέχρι τώρα; 2. Καταγράψτε τα χαρακτηριστικά τους ως προς τους

Διαβάστε περισσότερα

Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270)

Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία: 1. Η αναπόληση

Διαβάστε περισσότερα

Η σημαντικότητα του ελληνικού πολιτισμού και μέσα διάδοσης αυτού στη Γεωργία. DR. MEDEA ABULASHVILI Καθηγήτρια του Κρατικού Πανεπιστημίου Τιφλίδας

Η σημαντικότητα του ελληνικού πολιτισμού και μέσα διάδοσης αυτού στη Γεωργία. DR. MEDEA ABULASHVILI Καθηγήτρια του Κρατικού Πανεπιστημίου Τιφλίδας Η σημαντικότητα του ελληνικού πολιτισμού και μέσα διάδοσης αυτού στη Γεωργία DR. MEDEA ABULASHVILI Καθηγήτρια του Κρατικού Πανεπιστημίου Τιφλίδας Ελληνικός πολιτισμός - το ενιαίο και διαχρονικό φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Όμορφος κόσμος Φροντίζουμε όλα τα πλάσματα Η Αγία Μελανγκέλ: η προστάτιδα του περιβάλλοντος Εξακόσια χρόνια μετά τη γέννηση του Χριστού, γεννήθηκε στα καταπράσινα δάση της Ιρλανδίας μια

Διαβάστε περισσότερα

Ομήρου Οδύσσεια Ραψωδία α 1-426. Διδακτικό σενάριο

Ομήρου Οδύσσεια Ραψωδία α 1-426. Διδακτικό σενάριο Ομήρου Οδύσσεια Ραψωδία α 1-426 Διδακτικό σενάριο Πόπη Χριστοφόρου-Πούγιουρου, Φιλόλογος Λειτουργός Γραφείου Αναλυτικών Προγραμμάτων Λευκωσία 2012 Δυο λόγια για το διδακτικό σενάριο Η ακόλουθη διδακτική

Διαβάστε περισσότερα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα ΓΙΩΡΓΟΣ Σ. ΔΡΟΥΛΙΑΣ Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα Παραγωγή λόγου για την Ε και την ΣΤ Δημοτικού ΠΡΟΛΟΓΟΣ Για να κρατάς αυτό το βιβλίο στα χέρια σου, σημαίνει ότι θέλεις να μάθεις να εκφράζεσαι

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Μίλτου Σαχτούρη: «Η Αποκριά» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ. 287-288)

Μίλτου Σαχτούρη: «Η Αποκριά» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ. 287-288) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Μίλτου Σαχτούρη: «Η Αποκριά» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ. 287-288) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία: 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Πιάστε τους! Συλλογή Χελιδόνια Εκδόσεις Πατάκη

Πιάστε τους! Συλλογή Χελιδόνια Εκδόσεις Πατάκη Συλλογή Χελιδόνια Εκδόσεις Πατάκη Πιάστε τους! Φίλιππος Μανδηλαράς, Μαρία Παπαγιάννη Εικονογράφηση: Μιχάλης Κουντούρης Σελ. 260 Έπαινος Κύκλου του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου ραστηριότητες για την Ε & την

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ 1. Πτωχοπρόδρομος - Το κείμενο έχει πολλές διαφορετικές γραφές στα χειρόγραφα που διασώζεται, λόγω του σχετικά δημώδους αλλά και σκωπτικού του χαρακτήρα. Δυσχεραίνει

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Το μάθημα της Νέας Ελληνικής Γλώσσας στην Α Γυμνασίου διδάσκεται τρεις (3) περιόδους την εβδομάδα. Συνεπώς, το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα: 5 Ο στάδιο: γράφω και διαβάζω τρισύλλαβες λέξεις 6 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που αρχίζουν µε φωνήεν 7 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που έχουν τελικό σίγµα (-ς) 8 ο στάδιο: γράφω

Διαβάστε περισσότερα

Ποιητικό Κουίζ. 1. Ποιος Έλληνας ποιητής τιμήθηκε πρώτος με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας; 2. Ποιο είναι το μέτρο των ελληνικών δημοτικών τραγουδιών;

Ποιητικό Κουίζ. 1. Ποιος Έλληνας ποιητής τιμήθηκε πρώτος με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας; 2. Ποιο είναι το μέτρο των ελληνικών δημοτικών τραγουδιών; Ποιητικό Κουίζ 1. Ποιος Έλληνας ποιητής τιμήθηκε πρώτος με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας; Ο Γιώργος Σεφέρης Ο Κωνσταντίνος Καβάφης Ο Οδυσσέας Ελύτης 2. Ποιο είναι το μέτρο των ελληνικών δημοτικών τραγουδιών;

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΚΤΩΡ ΟΥΓΚΩ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ

ΒΙΚΤΩΡ ΟΥΓΚΩ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΒΙΚΤΩΡ ΟΥΓΚΩ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Το Ελληνόπουλο - L' enfant Μετάφραση: Κωστής Παλαμάς Τούρκοι διαβήκαν. Χαλασμός, θάνατος πέρα ως πέρα. Η Χίο, τ` όμορφο νησί, μαύρη απομένει ξέρα, με τα κρασιά, με τα δεντρά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3) ΚΕΙΜΕΝΟ Mίλτος Σαχτούρης Ὁ Ἐλεγκτής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΖΟΝΤΑΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ Η ΑΓΑΠΗ

ΕΚΦΡΑΖΟΝΤΑΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ Η ΑΓΑΠΗ ΕΚΦΡΑΖΟΝΤΑΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ Η ΑΓΑΠΗ Μεθοδολογία: Συνεργατική Βιωματική προσέγγιση. Στόχοι: Ανάπτυξη δεξιοτήτων δημιουργικού χειρισμού εννοιών σε κλίμα καλής επικοινωνίας και συνεργασίας. Απόπειρα δημιουργικής

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

''Μιλω ντας επιγραμματικα για την ανα γκη δημιουργι ας του νε ου ανθρω που''

''Μιλω ντας επιγραμματικα για την ανα γκη δημιουργι ας του νε ου ανθρω που'' ''Μιλω ντας επιγραμματικα για την ανα γκη δημιουργι ας του νε ου ανθρω που'' ''Ο άνθρωπος δεν αρκείται πια στις μέχρι τώρα θεωρήσεις φιλοσοφικές και μη και νιώθει την ανάγκη δημιουργίας μιας δικής του

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ 1 Πάλης ξεκίνηµα Πάλης ξεκίνηµα νέοι αγώνες οδηγοί της ελπίδας Όχι άλλα δάκρυα κλείσαν οι τάφοι λευτεριάς λίπασµα Λουλούδι φωτιάς βγαίνει στους τάφους µήνυµα στέλνουν Απάντηση

Διαβάστε περισσότερα

Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά

Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά Καλλιτεχνική επιμέλεια εξωφύλλου ΝΙΚΟΣ ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ Σχεδιασμός & δημιουργία εξωφύλλου ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΑΚΡΑΚΗΣ [www.alpha2.gr] ISBN έντυπης έκδοσης: 978-960-7948-46-5 ISBN ηλεκτρονικής

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

Τοσίτσα 13, 106 83 Αθήνα, Τηλ.:210 3303942 210 3302523, Fax: 210 3301956, e-m a i l : b o o k s @ s e k b. gr, www. s e k b.

Τοσίτσα 13, 106 83 Αθήνα, Τηλ.:210 3303942 210 3302523, Fax: 210 3301956, e-m a i l : b o o k s @ s e k b. gr, www. s e k b. Τοσίτσα 13, 106 83 Αθήνα, Τηλ.:210 3303942 210 3302523, Fax: 210 3301956, e-m a i l : b o o k s @ s e k b. gr, www. s e k b. gr ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 29 Σεπτεμβρίου 2015 ΤΕΛΕΣΗ ΕΠΙΣΗΜΩΝ ΕΓΚΑΙΝΙΩΝ 44 ο ΦΕΣΤΙΒΑΛ

Διαβάστε περισσότερα

Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι

Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι Αφηγηματικές τεχνικές Οι λειτουργίες του αφηγητή 0 αφηγητής μπορεί να είναι πρόσωπο της αφήγησης, με πρωταγωνιστικό ή δευτερεύοντα ρόλο, ή μπορεί να είναι αμέτοχος

Διαβάστε περισσότερα

Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο. Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985)

Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο. Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985) Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985) Επιρροές και βασική θέση της «ενεργητικής θεωρίας» του Kurth O μουσικολόγος E. Kurth διαμόρφωσε την «ενεργητική»

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ 1.α. Το κείμενο: Ο Μακρυγιάννης άρχισε να γράφει τα Απομνημονεύματα στις 26 Φεβρουαρίου του 1829 στο Άργος όπου είχε οριστεί Γενικός Αρχηγός της Εκτελεστικής Δυνάμεως

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Τράπεζας Θεμάτων ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΥΠΟΣ Μ.Μ.Ε

Κείμενα Τράπεζας Θεμάτων ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΥΠΟΣ Μ.Μ.Ε ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Κείμενα Τράπεζας Θεμάτων ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΥΠΟΣ Μ.Μ.Ε 18251/18351/20220 [Η (παρα)πληροφόρηση στο Διαδίκτυο] 18234/18275/20215 [Ο εθισμός στην τηλεόραση]

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ , ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Λ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΑΝΤΑ ΚΑΤΣΙΚΗ - ΓΚΙΒΑΛΟΤ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΠΟΡΕΙΑ ΑΘΗΝΑ 2001 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η οριοθέτηση της παιδικής λογοτεχνίας σε σχέση με την

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική

Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική Η εικαστική διαπραγμάτευση της σχέσης του παιδιού με το παιχνίδι-με την έννοια είτε του δρώμενου είτε του αντικειμένου ορίζεται από συνιστώσες

Διαβάστε περισσότερα

Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58)

Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58) 1. ΚΕΙΜΕΝO Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία:

Διαβάστε περισσότερα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα παρακαλώ!... ένα βιβλίο με μήνυμα Ένα μήνυμα πού δίνει απάντηση στο βασικό ερώτημα ποιος είναι ο σκοπός της ζωής. Ένα μήνυμα πού ανταποκρίνεται σε κάθε ερωτηματικό και αμφιβολία σου. Η βίβλος μας φανερώνει

Διαβάστε περισσότερα

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 1.α. Από τον Πρόλογο στο Επεισόδιο: Η Ελένη, μαζί με τις γυναίκες που αποτελούν το Χορό του δράματος, μπαίνουν μέσα στο παλάτι προκειμένου να ζητήσουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις αισθήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Συμμετοχή στην έκθεση για τις προσωπικότητες της " Μη βίας"

Συμμετοχή στην έκθεση για τις προσωπικότητες της  Μη βίας Συμμετοχή στην έκθεση για τις προσωπικότητες της " Μη βίας" Στις 25-2-2013 οι ομάδα των Έμπιστων Διαμεσολαβητών του σχολείου μας πραγματοποίησε επίσκεψη στην έκθεση για τις προσωπικότητες της " Μη βίας"

Διαβάστε περισσότερα

Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί"

Σόφη Θεοδωρίδου: Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί" Το clickatlife επιλέγει ρήσεις από έντεκα συγγραφείς της παγκόσμιας κλασσικής λογοτεχνίας για να ανοίξει διάλογο με σύγχρονους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΠΟΙΗΤΕΣ ΝΙΚΟ ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟ ΚΑΙ ΑΝΔΡΕΑ ΕΜΠΕΙΡΙΚΟ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΠΟΙΗΤΕΣ ΝΙΚΟ ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟ ΚΑΙ ΑΝΔΡΕΑ ΕΜΠΕΙΡΙΚΟ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΠΟΙΗΤΕΣ ΝΙΚΟ ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟ ΚΑΙ ΑΝΔΡΕΑ ΕΜΠΕΙΡΙΚΟ Τουρανάκου Κατερίνα Ψαλλίδα Δήμητρα Καλαμπαλίκης Παντελής Γεννάτος Άκης Χαλίδας Γιάννης ΝΙΚΟΣ ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟΣ Η ΖΩΗ ΤΟΥ Ο Νίκος Εγγονόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Πολλές από τις επιδράσεις που έχουν εντοπιστεί στα ποιήματα του Δ. Σολωμού προέρχονται από τη δημοτική μας ποίηση. Ποιες επιδράσεις του δημοτικού τραγουδιού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Ο κεντρικός λόγος της παιδείας σε μια δημοκρατική κοινωνία είναι αναμφισβήτητος. Και δεν μιλώ για την παιδεία που παρέχει το «υπουργείο Παιδείας». Η παιδεία

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΗΔομή του Εκπαιδευτικού Υλικού Για τη διδασκαλία της Γλώσσας στην Γ τάξη του Δημοτικού χρησιμοποιείται το παρακάτω υλικό: Βιβλίο του Μαθητή, 3 τεύχη (240

Διαβάστε περισσότερα

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή Ζωντανά βιβλία, της Ιωάννας Ν. Τριπερίνα, Ψυχολόγου, MSc, µε ιστορίες που µάς δίνουν το έναυσµα να τις βιώσουµε, δραµατοποιήσουµε, συζητήσουµε, διαβάσουµε, ώστε να µάθουµε και

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ Ο θαυμαστός κόσμος της ΑΛΚΗΣ ΖΕΗ ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ για τους μαθητές και τις μαθήτριες της Δ, Ε και ΣΤ Δημοτικού Νοέμβριος 2011-Μάιος 2012 Υπό την αιγίδα του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Μαραθώνιος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 2014

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 2014 Α1. Το έργο του Βιζυηνού χαρακτηρίζεται, μεταξύ των άλλων και για τη θεατρικότητά του. Θα μπορούσαν λοιπόν να επισημανθούν τα ακόλουθα στοιχεία, που είναι κοινά,

Διαβάστε περισσότερα