ΑΓΓΕΛΙΚΉ ΠΑΝΟΠΟΥΛΟΥ ΧΡΌΝΟΣ ΕΡΓΑΣΊΑΣ ΚΑΙ ΕΛΕΎΘΕΡΟΣ ΧΡΌΝΟΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΏΝ ΤΟΥ ΧΆΝΔΑΚΑ ΤΗΝ ΥΣΤΕΡΗ ΒΕΝΕΤΙΚΉ ΠΕΡΊΟΔΟ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΓΓΕΛΙΚΉ ΠΑΝΟΠΟΥΛΟΥ ΧΡΌΝΟΣ ΕΡΓΑΣΊΑΣ ΚΑΙ ΕΛΕΎΘΕΡΟΣ ΧΡΌΝΟΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΏΝ ΤΟΥ ΧΆΝΔΑΚΑ ΤΗΝ ΥΣΤΕΡΗ ΒΕΝΕΤΙΚΉ ΠΕΡΊΟΔΟ"

Transcript

1 ΑΓΓΕΛΙΚΉ ΠΑΝΟΠΟΥΛΟΥ ΤΩΝ ΧΡΌΝΟΣ ΕΡΓΑΣΊΑΣ ΚΑΙ ΕΛΕΎΘΕΡΟΣ ΧΡΌΝΟΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΏΝ ΤΟΥ ΧΆΝΔΑΚΑ ΤΗΝ ΥΣΤΕΡΗ ΒΕΝΕΤΙΚΉ ΠΕΡΊΟΔΟ Στη Βενετία μία από τις καμπάνες του Αγίου Μάρκου ονομαζόταν marangona, επειδή σήμαινε κάθε πρωί με την ανατολή του ηλίου κατά τις εργάσιμες ημέρες για να ειδοποιεί τους τεχνίτες των ναυπηγείων να προσέλθουν στην εργασία τους 1. Αντίθετα με τους αγροτικούς πληθυσμούς, όπου ο κύκλος των γεωργικών εργασιών συνδεόταν με μεγαλύτερες χρονικές περιόδους, στην Κρήτη, οι κάτοικοι των Το άρθρο αποτελεί αναπτυγμένη μορφή ανακοίνωσης στο ΙΓ' Συμπόσιο Ιστορίας και Τέχνης: Η αντίληψη του χρόνου (Μονεμβασία, Ιουλίου 2000). 1. Μ. ROBERTI, Il contratto di lavoro negli statuti medioevali, Rivista Internazionale di Scienze Sociali 40, 1932, 47, F. C. LANE, Navires et constructeurs à Venise pendant la Renaissance, Παρίσι 1965, 179. Βλ. επίσης P. G. MOLMENTI, La storia di Venezia nella vita privata dalle origini alla caduta della Repubblica, τόμ. 3, Μπέργαμο , In ανατύπωση Τεργέστη 1973, Περισσότερες πληροφορίες για τον χρόνο σε σχέση με τα επαγγέλματα στις πόλεις της ιταλικής χερσονήσου, βλ. Α. STELLA, «La bottega e i lavoranti»: approche des conditions de travail des Ciompi, Annales Économies Sociétés Civilisations 44, 1989, κυρίως Donata DEGRASSI, L'economia artigiana nell'italia medievale, Ρώμη 1998, και 90-91, όπου αναλυτική βιβλιογραφία. Αναφορές στον χρόνο και στα επαγγέλματα της Βενετίας, βλ. R. MACKENNEY, Tradesmen and Traders: The World of the Guilds in Venice and the Europe, c c.1650, Λονδίνο-Σίδνεϊ 1987, 17- Giorgetta BONFIGLIO DOSIO, Le Arti cittadine, στο G. CRACCO - G. ORTALLI (επιμ.) Storia di Venezia dalle origini alla caduta della Serenissima, τόμ. 2: L'età del comune, Ρώμη 1995, Για το ίδιο θέμα στη δυτική Ευρώπη υπάρχει αρκετή βιβλιογραφία και κυρίως οι μελέτες του J. LE GOFF, Ο πολιτισμός της μεσαιωνικής Δύσης, μτφρ. Ρίκα Μπενβενίστε, Αθήνα 1993, ο ΙΔΙΟΣ, AU Moyen Age: Temps de l'église et temps du marchand και Le temps du travail dans la "crise" du XlVe siècle: du temps médiéval au temps moderne, Pour un autre Moyen Age. Temps, travail et culture en Occident: 18 essais, Παρίσι 1977, και Πβ. και Ph. WOLFF, Le temps et sa mesure au moyen âge, Annales Économies Sociétés Civilisations 17, 1962, Γενικότερα για τον χρόνο κατά την προηγούμενη από την εξεταζόμενη περίοδο, βλ. τα Πρακτικά του Συμποσίου: Le temps chrétien de la fin de l'antiquité au moyen âge (IHe-XIIIe s.), Παρίσι 1984.

2 116 ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΠΑΝΟΠΟΥΛΟΥ πόλεων είχαν διαφορετικούς ρυθμούς 2. Από όλες τις ομάδες των εργαζομένων, στοιχειώδες ωράριο εργασίας ακολουθούσαν κατά κύριο λόγο οι υπάλληλοι των κρατικών υπηρεσιών, όπως οι δικαστές, οι δικηγόροι, οι γραφείς και άλλοι αξιωματούχοι 3. Καθορισμένες από τις αρχές -αν κρίνουμε από τα αντίστοιχα βενετικά επαγγέλματαθα πρέπει να ήταν οι ώρες εργασίας, καθώς και οι απαιτούμενες παύσεις για φαγητό, όσων τεχνιτών εργάζονταν για λογαριασμό του δημοσίου στα ναυπηγεία (μαραγκοί, καλαφάτες, κατασκευαστές κουπιών) και στα οχυρωματικά έργα (μαραγκοί, οικοδόμοι) 4. Ως προς τους υπόλοιπους επαγγελματίες δεν υφίστατο η έννοια του θεσμοθετημένου ωραρίου 5 και η επίσημη κρατική πολιτική περιοριζόταν γενικότερα στην καθιέρωση των αργιών και στην επιβολή αυστηρών ποινών, σε περίπτωση που αυτές αθετούνταν. Μέχρι πρόσφατα πιστευόταν ότι ο χρόνος εργασίας είχε άμεση εξάρτηση από τον φυσικό χρόνο και διαρκούσε από την ανατολή ώς τη δύση του ηλίου. Αυτό προφα- 2. Για το θέμα της σχέσης του ανθρώπου με τον χρόνο στον λατινοκρατούμενο ελληνικό χώρο, βλ. Elisabeth SANTSCHI, Contrats de travail et d'apprentissage en Crète vénitienne au XlVe siècle d'après quelques notaires, Revue Suisse d'histoire 19, 1969, 46-50' Χρύσα Α. ΜΑΛΤΕΖΟΥ, H καθημερινή ζωή στη βενετοκρατούμενη Κρήτη: Κατάσταση και προοπτική έρευνας, Πεπραγμένα Η' Διεθνούς Κρητολογικού Συνεδρίου, τόμ. 2/1, Ηράκλειο 2000, 16-19' Αναστασία ΠΑΠΑΔΙΑ-ΛΑΛΑ, Σε αναζήτηση του «χρόνου»: Μέθοδοι και όργανα χρονομετρίας στις βενετοκρατούμενες ελληνικές περιοχές, Τεχνογνωσία στη λατινοκρατούμενη Ελλάδα, Πολιτιστικό Τεχνολογικό Ίδρυμα ΕΤΒΑ, Αθήνα 2000, Βλ. επίσης, Σ. Α. ΑΣΩ- ΝΙΤΗΣ, Ανδηγαυική Κέρκυρα (13ος-14ος αι.), Κέρκυρα 1999, Ασπασία ΠΑΠΑΔΑΚΗ, Χρόνος και εορτές στη βενετοκρατούμενη Κρήτη, ΙΓ' Συμπόσιο Ιστορίας και Τέχνης: Η αντίληψη του χρόνου (Μονεμβασία, Ιουλίου 2000). Για τους χρόνους της οικονομίας γενικότερα, βλ. Σπ. Ι. ΑΣΔΡΑΧΑΣ, Η οικονομία, οι χρόνοι και οι χώροι της, Ελληνική οικονομική Ιστορία ιε'-ιθ' αιώνας, έκδ. Σπ. Ι. ΑΣΔΡΑΧΑΣ και άλλοι, τόμ. 1, Αθήνα 2003, ΜΑΛΤΕΖΟΥ, Η καθημερινή ζωή, 16-17: Οι δικαστές όφειλαν να προσέρχονται στην εργασία τους πριν σταματήσει να χτυπά η καμπάνα των οφφικιούχων και να εργάζονται έως την ώρα του εσπερινού του Αγίου Μάρκου ή και αργότερα. Οι domini de node έπρεπε να αρχίζουν την εργασία τους την ίδια ώρα και να παραμένουν στο γραφείο τους μέχρι τις εννέα το βράδυ. Για τις αργίες των βυζαντινών δικαστηρίων, βλ. Σπ. Ν. ΤΡΩΙΑΝΟΣ, ΟΙ ημέρες αργίας στα βυζαντινά δικαστήρια, Δίκη 33, 2002, Το άρθρο τυπώθηκε με βελτιώσεις και στον Τιμητικό τόμο του Κώστα Ε Μπέη ως αίνος της αττικής διαλεκτικής, τόμ. 5, Αθήνα 2003, ROBERTI, Il contratto di lavoro, 50' LANE, Navires et Constructeurs à Venise, 179' DEGRASSI, L'economia artigiana, 69 Βλ. και παρακάτω σ ΜΑΛΤΕΖΟΥ, Η καθημερινή ζωή, 16, όπου αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι «δεν ξέρομε πόσες ώρες δούλευε ο χρυσοχόος, ο αρτοποιός, ο μουράρος, η ταβερνάρισα, ο υπηρέτης, ο ζωγράφος, ο νεαρός μαθητευόμενος τσαγγάρης. Δεν ξέρομε, αν ο νοτάριος, ο τσιρόϊκος γιατρός, ο ντοτόρε της λέτζας είχαν συγκεκριμένες ώρες που δέχονταν την πελατεία τους ή ήταν, ανεξάρτητα από ωράριο, γενικά διαθέσιμοι, όταν κάποιος ζητούσε τις υπηρεσίες τους».

3 ΧΡΟΝΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ 117 νώς θα ίσχυε για τεχνίτες που εργάζονταν σε ανοικτούς χώρους και όχι σε εργαστήρια, όπου τα φυσικά όρια της ημέρας και της νύχτας δεν σηματοδοτούσαν τη λήξη μίας κοπιαστικής εργασίας, καθώς όφειλαν να εργάζονται και τις νυχτερινές ώρες. Στην πραγματικότητα όμως, ακόμα και για τους τεχνίτες που απασχολούνταν στο ύπαιθρο, οι ώρες εργασίας διέφεραν ανάλογα με την εποχή. Τους χειμερινούς μήνες, όταν το φως το ηλίου διαρκούσε λιγότερο, θα πρέπει να υπολογίζουμε περίπου σε 9 τις εργάσιμες ώρες, σε αντίθεση με τους μήνες του καλοκαιριού, όπου μία εργάσιμη ημέρα επιμηκυνόταν γύρω στις τρεις ώρες ακόμα 6. Από την αρχειακή έρευνα διαπιστώνεται ότι ελάχιστες πηγές αναφέρουν τις ώρες απασχόλησης των τεχνιτών στα εργαστήρια. Στις εξαιρέσεις ανήκει έγγραφο του 1509, σύμφωνα με το οποίο ο ιερέας Γεώργιος Μουζουράκης βεβαίωσε τον ζωγράφο Γεώργιο Στριλίτζα ότι ο γιος του Μανέας θα παρέμενε μαζί του ένα χρόνο και ότι θα ασκούσε αποκλειστικά τη τέχνη της ζωγραφικής, εργαζόμενος έως τα μεσάνυκτα, όχι όμως κατά τη διάρκεια της νύκτας, ενώ δεν θα είχε άδεια κατά τις γιορτές (fino a höre 24 al zorno et non a la note et non li sia licito haver festa) 7. Αν υποτεθεί ότι ο Μανέας ξεκινούσε την εργασία του στις 6 ή στις 7 το πρωί υπολογίζεται ότι ζωγράφιζε γύρω στις 17 με 18 ώρες την ημέρα 8. Είναι χαρακτηριστική, πάντως, η έκφραση ad laborandum die noctuque secundum usum που αναφέρεται σε σύσταση συντροφιάς δύο ζωγράφων το , και η οποία επαναλαμβάνεται στα περισσότερα αντίστοιχα έγγραφα 10. Επομένως, πολλές κατηγορίες επαγγελματιών -όχι μόνο οι ζωγράφοι- εργάζονταν και τις νυχτερινές ώρες. Το επάγγελμα του αρτοποιού, για παράδειγμα, απαιτούσε, όπως συμβαίνει εξάλλου και σήμερα, εργασία και κατά τη διάρκεια της νύχτας. Σε σύμβαση εργασίας του 1635 ο Δράκος Καραβέλας συμφώνησε να δουλεύει για ένα χρόνο ως βοηθός (λαβορέντες) με τον αρτοποιό Νικολό Καλιάκη. Στο διάστημα αυτό όφειλε να ξυπνά νύχτα για να 6. Για το πρόβλημα της διάρκειας μίας εργάσιμης ημέρας και τις σχετικές μ' αυτό απόψεις, βλ. DEGRASSI, L'economia artigiana, 68-69, 70, Μαρία Γ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΥΔΑΚΗ, Οι ζωγράφοι του Χάνδακος κατά το πρώτον ήμισυ του 16ου αιώνος οι μαρτυρούμενοι έκ των νοταριακών αρχείων, Θησαυρίσματα 10, 1973, Το ίδιο ίσχυε τα μεταγενέστερα χρόνια σε άλλες ελληνικές περιοχές, όπου οι μαθητευόμενοι εργάζονταν 12 και 14 ώρες, ενώ υπάρχουν πηγές που αναφέρουν 15 και 16 ώρες συνεχούς εργασίας, βλ. Γ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ, Η μαθητεία στα επαγγέλματα (16ος-20ος αι.), Αθήνα 1986, Πρόσθετα στοιχεία βλ. Σπ. Ι. ΑΣΔΡΑΧΑΣ, Τα θεσμικά μορφώματα: μαθητεία και συντεχνίες, Ελληνική Οικονομική Ιστορία, Μαρία ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΥΔΑΚΗ-ΚΙΤΡΟΜΗΛΙΔΟΥ, Conducere apothecam, in qua exercere artem nostram: To εργαστήριο ενός βυζαντινού και ενός βενετού ζωγράφου στην Κρήτη, Σύμμεικτα 14, 2001, 295, SANTSCHI, Contrats de travail et d'apprentissage, 47.

4 118 ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΠΑΝΟΠΟΥΛΟΥ ζυμώνει, να πλάθει, να φουρνίζει και να ξεφουρνίζει 11. Εκτός από τους αρτοποιούς, η νυχτερινή εργασία επιτρεπόταν και στους φαρμακοποιούς, όπως συνάγεται από επιστολή του Εμμανουήλ Γρηγορόπουλου προς τον αδελφό του Ιωάννη, στην οποία αναφέρει ότι ο γαμπρός τους Γεώργιος Καραντηνός φαρμακοποιός «ουκ έπαύσατο ήμέραν καί νύκτα πυκτεύων, δουλεύων εν πυρί έξελεϊν τα των βοτάνων ύδατα» 12. Στους χρυσοχόους, επιτρεπόταν κατά τον 14ο αι. να εργάζονται τη νύχτα, μόνο σε περίπτωση που δεν υπήρχαν εργαστήρια προς ενοικίαση. Τότε ο χρυσοχόος είχε την άδεια να εργάζεται στο σπίτι του κατά τη διάρκεια της νύχτας με τις πόρτες κλειστές για να μην ενοχλεί τους περίοικους 13. Στους κρεοπώλες την ίδια περίοδο επίσης επιτρεπόταν μόνο τη νύχτα η μεταφορά κρέατος από το κατάστημα τους σε άλλο μέρος με σκοπό τη συντήρηση του 14. Άλλοι επαγγελματίες που εργάζονταν κατά τη νύχτα ήταν οι χαλκωματάδες. Σε σύμβαση εργασίας του 1641 προσλαμβάνεται βοηθός για διάστημα δύο ετών σε εργαστήρι για να εργάζεται μέρα-νύχτα κατά το συνήθι της τέχνης τους 15. Η ίδια έκφραση απαντάται και σε σύμβαση εργασίας, σύμφωνα με την οποία το 1539 τσαγκάρης προσέλαβε στο εργαστήρι του άλλο τσαγκάρη από τα τέλη Σεπτεμβρίου έως το προσεχές Πάσχα, με τον όρο να εργάζεται ημέρα και νύχτα segondo la usanza di caligeri 16. Νύχτα, σύμφωνα με όσα αναφέρει στα απομνημονεύματα του ο Τζουάνε Παπαδόπουλος, μετέφεραν οι αγωγιάτες τον μούστο στην πόλη, κυρίως όταν επικρατούσαν υψηλές θερμοκρασίες 17. Ωστόσο, σε ορισμένα επαγγέλματα η νυχτερινή εργασία απαγορευόταν για λόγους ασφάλειας Αγγελική ΠΑΝΟΠΟΥΛΟΥ, Παρασκευή και πώληση ψωμιού στην πόλη του Χάνδακα (16ος-17ος αι.), στο Ν. ΠΑΝΑΠΩΤΑΚΗΣ (επιμ.), "Ανθη Χαρίτων, Βενετία, 1998, Ε. LEGRAND, Bibliographie hellénique ou Description raisonnée des ouvrages publiés en grec par des Grecs aux XVe et XVIe siècles, τόμ. 2, Παρίσι 1885, 285. Πβ. M. Ι. ΜΑΝΟΥΣΑΚΑΣ, Ή αλληλογραφία των Γρηγοροπουλων χρονολογουμένη ( ), Έπετηρίς τοΰ Μεσαιωνικού 'Αρχείου 6, 1956, 205. Για τους φαρμακοποιούς, βλ. και Αγγελική ΠΑΝΟΠΟΥΛΟΥ, Φαρμακεία και φαρμακοποιοί του Χάνδακα (16ος- 17ος αϊ), Πεπραγμένα Η' Διεθνούς Κρητολογικού Συνεδρίου, τόμ. 2/2, Ηράκλειο 2000, , κυρίως Χ. ΓΑΣΠΑΡΗΣ, Οι επαγγελματίες του Χάνδακα κατά τον 14ο αιώνα. Σχέσεις με τον καταναλωτή και το κράτος, Σύμμεικτα 8, 1989, ΓΑΣΠΑΡΗΣ, Οι επαγγελματίες, Α. S. V., Notai di Candia (στο εξής NC), b. 183 (Nicolò Negri), ( ), φ. 298 v (16 Οκτωβρίου 1641). 16. NC, b. 123 (Michiel Geriti), 1539, φ. 123 r (30 Σεπτεμβρίου 1539). 17. Α. ViNCENT-Ναταλία ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΑΚΗ-Γ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΑΚΗΣ, Αμπέλια και κρασιά στα απομνημονεύματα του Γιάννη Παπαδόπουλου, Σήμα Μενελάου Παρλαμά, Ηράκλειο 2002, 104 και SANTSCHI, Contrats de travail et d'apprentissage, 48. Στη Βενετία απαγορευόταν η νυχτερινή εργασία στους βαρελοποιούς, βλ. G. MARANGONI, Le associazioni di mestiere nella Repubblica Veneta (vittuariafarmacia-medicina), Βενετία 1974, 156.

5 ΧΡΟΝΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ 119 Ο χρόνος εργασίας των τεχνιτών διέφερε ανάλογα με τη βαθμίδα εξέλιξης τους στο επάγγελμα. Είναι προφανές ότι οι μαθητές (όπως η περίπτωση του μαθητευόμενου ζωγράφου Μανέα που αναφέρθηκε παραπάνω) και οι απλοί βοηθοί εργάζονταν περισσότερες ώρες σε σύγκριση με τους μαΐστρους και τους πρωτομάίστρους. Η διαφοροποίηση αυτή αποτυπώνεται ανάγλυφα στις συμβάσεις μαθητείας, όπου ο χρόνος εκμάθησης της τέχνης οριζόταν με κάθε λεπτομέρεια 19. Ο μαθητής συνήθως όφειλε να διαμένει στο εργαστήρι του μαΐστρου του die noctuque, di et notte, notte et giorno, μέρα και νύχτα, όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στα έγγραφα. Οι περισσότερες συμβάσεις μαθητείας ακολουθούν αυτό το πρότυπο 20. Η Ευδοκία, για παράδειγμα, χήρα του ποτέ Ιωάννη Μουσούρο από το χωριό Απάνω Μαραθίτης ομπληγάρει τον γιο της Γιώργη με τον μαΐστρο Φραγκιά Ξαγοραστό τσαγκάρη μέρα και νύχταν, σκόλιν καί καματερίν Νικολός Σίδερος, επίσης, υποσχέθηκε να μαθητεύσει με τον ράφτη Νικολό Φώσκολο για 4 χρόνια και να δουλεύει στο σπίτι του ημέρα και νύχτα 22. Οι διαφορές ως προς το χρόνο εργασίας κάθε επαγγέλματος διακρίνονταν και από τις προθεσμίες εκτέλεσης των παραγγελιών. Στα συμβολαιογραφικά έγγραφα ορίζονται αναλυτικά τα χρονικά όρια, μέσα στα οποία ο τεχνίτης ήταν υποχρεωμένος να εργαστεί για να τελειώσει την εργασία ή το έργο που είχε αναλάβει. Σε έγγραφο του 1629 υπολογίζονται με λεπτομέρεια τα μεροκάματα «τζορνάδες» που θα χρειάζονταν για την επέκταση του βορείου τμήματος της εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου των μαραγκών, καθώς και για επιμέρους εργασίες. Η κατασκευή θα διαρκούσε 65 ημέρες και θα στοίχιζε 357,5 υπέρπυρα, δηλαδή 5,5 υπέρπυρα την ημέρα 23. Η Δευτέρα ήταν, όπως και σήμερα, η κατάλληλη ημέρα έναρξης μίας ανειλημμένης εργασίας, αν και συνήθως δε δηλώνεται στα έγγραφα. Στις ελάχιστες περιπτώσεις που εντοπίστηκαν ανήκει συμβολαιογραφική πράξη του 1632, σύμφωνα με την οποία ο 19. Για τη μαθητεία στα επαγγέλματα, βλ. Κ. Δ. ΜΕΡΤΖΙΟΣ, Σταχυολογήματα άπό τα κατάστιχα του νοταρίου Κρήτης Μιχαήλ Μαρά ( ), Κρητικά Χρονικά (=Πεπραγμένα του Α' Διεθνούς Κρητολογικού Συνεδρίου) 15-16/2, , ' Ι. ΚΙΣΚΗΡΑΣ, Ή σύμβασις μαθητείας εν τη βενετοκρατούμενη Κρήτη (Μετ ανεκδότων εγγράφων εκ του Archivio di Stato της Βενετίας), Αθήνα 1968 Santschi, Contrats de travail et d'apprentissage, 34-74, ειδικότερα ΚΙΣΚΗΡΑΣ, Ή σύμβασις μαθητείας, 8-9' SANTSCHI, Contrats de travail et d'apprentissage, NC, b. 164 (Michiel Marà), 1575, φ. 137 v (25 Αυγούστου 1575). 22. NC, b. 164 (Michiel Marà), 1576, φ. 58 r " v (18 Φεβρουαρίου 1576). 23. NC, b. 58 (Giacomo Cortesan), 1. 5 ( ), φ. 13 r " v (21 Απριλίου 1619). Πβ. Μαρία ΚΩΝΣΤΑ- ΝΤΟΥΔΑΚΗ-ΚΙΤΡΟΜΗΛΙΔΟΥ, Έργα «σκουλτόρων» και «μουράρων»: Γλυπτική και αρχιτεκτονική στην Κρήτη τον δέκατο έκτο αιώνα με βάση αρχειακές πηγές, Πεπραγμένα του Ζ' Διεθνούς Κρητολογικού Συνεδρίου, τόμ. 2/1, Ρέθυμνο 1995, 396 και σημ. 192.

6 120 ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΠΑΝΟΠΟΥΛΟΥ Μανέας Κατελάς, μαραγκός θα τελείωνε την οικοδομή που ήδη είχε ξεκινήσει, άρχηζοντας από την δευτέρα την προτην ερχομενι οπού εχι ό μήνας 12 ο κόρεντες 24. Μεγάλες γιορτές του χρόνου, όπως τα Χριστούγεννα, το Πάσχα, η Σαρακοστή, το Καρναβάλι, η Κοίμηση της Θεοτόκου στις 15 Αυγούστου, η Σταύρωση του Χριστού, αποτελούσαν τα χρονικά όρια που έθεταν οι επαγγελματίες για την έναρξη και τη λήξη της εκτέλεσης των παραγγελιών, των συμβάσεων εργασίας ή μαθητείας 25. Το 1575 ο Γεώργης Αφράτης του ποτέ Μανόλη συμφώνησε να δουλεύει στο εργαστήριο του μαΐστρου Ιωάννη Ασπρέα, τσαγκάρη, από την σήμερον και ομπρός εως την όγίαν λαμπράν 26. Το 1579 ο Μανέας Καλλέργης υποσχέθηκε να εργάζεται με τον μάστορα του, τον ράφτη Ιωάννη Αρκολέο, έως το προσεχές Πάσχα και να πληρώνεται για κάθε μέρα καματερή 28 σολδία. Σε περίπτωση που θα συνέχιζε να εργάζεται και μετά το Πάσχα, θα εισέπραττε τα μισά κέρδη 27. Το 1585 οι χτίστες Νικολός Χανδακίτης και Στεφανής Χαλκιόπουλος συμφώνησαν να κατασκευάσουν για λογαριασμό του Τζώρτζη Μαρά una masinà d'oglive ώς το τέλος του Καρναβαλιού 28. Ο μαΐστρος Γιάννης Κανάκης, οικοδόμος, ανέλαβε το 1616 με άλλους μαστόρους μετά το τέλος της Σαρακοστής να χτίσει αγροτική κατοικία στο μετόχι του παπά Σταυριανού Βάρδα 29. Οι βαρελοποιοί, κατά κανόνα, όφειλαν να ολοκληρώνουν τις παραγγελίες βαρελιών μέχρι τον Σεπτέμβριο ή το πολύ τον Οκτώβριο, την περίοδο δηλαδή του τρύγου 30. Ο μαΐστρος Δημήτρης Στανίλας, ο μαΐστρος Τζώρτζης Παπαδόπουλος και ο μαΐστρος Νικολός Αγουστινόπουλος, βουτικλάρηδες, ίδρυσαν στις 4 Αυγούστου 1639 «συντροφιά», για να ασκούν την τέχνη τους στα χωριά μέχρι τις 14 Σεπτεμβρίου του ίδιου έτους και να μοιράζονται εξίσου τα κέρδη. Σε περίπτωση που ο ένας από τους τρεις αθετούσε τους όρους της «συντροφιάς» θα κατέβαλε στη συντεχνία τους 10 ισπανικά ρεάλια 31. Σε μερικές συμβολαιογραφικές πράξεις ορίζεται ως προθεσμία η γιορτή της Αγίας Πελαγίας, στις 8 Οκτωβρίου 32. Ο Σεπτέμβριος και ο Οκτώβριος επίσης ήταν η περίοδος λήξης των συμβάσεων εργασίας που συνάπτονταν ανάμεσα 24. NC, b. 81 (Zuanne Cosiri detto Cazzare), 1. 5 ( ), φ. 113 v -114 r (8 Νοεμβρίου 1632). 25. ΠΑΠΑΔΑΚΗ, Χρόνος και εορτές. 26. NC, b. 199 (Zorzi Petropulo), 1. 1 ( ), φ. 81 r (15 Δεκεμβρίου 1575). 27. NC, b. 165 (Michiel Marà), 1577, φ. 46 r (18 Μαρτίου 1579). 28. NC, b. 89 (Zorzi Dafnomili), 1. 7 ( ), φ. 66 v -67 r (31 Δεκεμβρίου 1585). 29. NC, b. 240 (Zorzi Rodava), 1. 9 ( ), φ. 147 r " v (7 Φεβρουαρίου 1615 m. v. =1616). 30. Για τη μεταγενέστερη περίοδο, βλ. Ελένη ΤΣΕΝΟΓΛΟΥ, Οι βαρελάδες του Ηρακλείου, Ιστορία του ελληνικού κρασιού, Β' Τριήμερο Εργασίας, Πολιτιστικό Τεχνολογικό Ίδρυμα ΕΤΒΑ, Αθήνα 1992, NC, b. 262 (Zorzi Sanguinazzo), 1. 7 ( ), φ. 157 r (4 Αυγούστου 1639). 32. NC, b. 225 (Nicolò Pedioti), 1. 7 ( ), φ. 255 r - y (26 Ιουνίου 1641).

7 ΧΡΟΝΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ 121 στους βαρελοποιούς και στους βοηθούς τους (lavoranti) 33. Σε σύμβαση εργασίας του 1620 η πρόσληψη του τεχνίτη ορίζεται από σήμερα (στις 6 Ιουνίου, την ημέρα δηλαδή που συντάχθηκε η συμβολαιογραφική πράξη) αίως όλην την βέντέμα την έφέτηw 34. Εκτός από τους βαρελοποιούς, δύο άλλες ομάδες επαγγελματιών, οι χτίστες και οι πετροκόποι, προτιμούσαν να αναλαμβάνουν την εκτέλεση οικοδομικών εργασιών ή την κοπή της πέτρας κατά την άνοιξη και τους μήνες του καλοκαιριού, περιόδους με ευνοϊκότερες κατά κανόνα καιρικές συνθήκες. Αυτό όμως δεν είχε γενική ισχύ και συχνά στις συμβολαιογραφικές πράξεις μνημονεύονται περιπτώσεις που χτίστες και πετροκόποι υποχρεώνονταν να εργαστούν τους χειμερινούς μήνες 35. Εποχικοί, εξάλλου, τεχνίτες από αγροτικές περιοχές του νησιού έφθαναν στον Χάνδακα την άνοιξη και το καλοκαίρι για να εργαστούν, όπως οι πιθαράδες του Θραψανού 36. Η ίδια πρακτική ακολουθείται και από άλλους τεχνίτες που εργάζονταν σε ανοιχτούς χώρους, 33. Τα σχετικά έγγραφα που έχουν εντοπιστεί είναι πολλά. Ενδεικτικά αναφέρονται τα παρακάτω: Ο βαρελοποιός Κωσταντής Καλοχούσος προσλαμβάνεται ως βοηθός του βαρελοποιού Τζώρτζη Σκορδίλη μέχρι τα τέλη Σεπτεμβρίου, NC, b. 260 (Zorzi Sanguinazzo), prot. 3 ( ), φ. 6 V (23 Ιουνίου 1617). Ο Μανόλης Αρκολέος προσλαμβάνεται ως βοηθός από τον βαρελοποιό Τζώρτζη Grimani έως τις 20 Οκτωβρίου, NC, b. 219 (Zorzi Protonotari), 1. 1 ( ), φ. 20v (26 Ιουνίου 1631). Ο βαρελοποιός Πανταλέος Μουσούρος από το Ρέθυμνο συμφώνησε με τον Εβραίο Rebbi Abram Contantini να εργαστεί, ασκώντας την τέχνη του, στην αποθήκη του Contantini έως όλο το Σεπτέμβριο, NC, b. 224 (Nicolò Pedioti), 1. 5 ( ), φ. 146 r (19 Ιουνίου 1634). 34. NC, b. 260 (Zorzi Sanguinazzo), prot. 3 ( ), φ. 194 r (6 Ιουνίου 1620). 35. Για τους χτίστες και τους πετροκόπους, βλ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΥΔΑΚΗ-ΚΙΤΡΟΜΗΛΙΔΟΥ, Έργα «σκουλτόρων» και «μουράρων, Την ίδια πρακτική ακολουθούσαν οι υαλουργοί (vetrai) της Βενετίας, οι οποίοι κατασκεύαζαν τα προϊόντα τους κατά τους χειμερινούς μήνες και τα πουλούσαν τους θερινούς, βλ. BONFiGLio DosiO, Le Arti cittadine, Τον Μάρτιο του 1642 τρεις μαστόροι τζηκαλάδες από το χωριό Γάλιπε, ο Μανιός Φερφιράς, ο Δράκος Κυπριώτης και ο Κωνσταντής Σανούδος και ένας από το χωριό Θραψανό, ο Μανιός Δεμέστιχος, ανέλαβαν να κατασκευάσουν μέχρι τα τέλη Σεπτεμβρίου πηροκότες και κεραμήδες για την κεραμοσκεπή του μοναστηριού της Παναγίας Ακρωτηριανής στο Χάνδακα, NC, b. 222 (Zorzi Protonotari), 1. 5 ( ), φ. 82 v -83 r (30 Μαρτίου 1642). Πβ. Ναταλία ΠΟΥΛΟΥ-ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ, Μεσοβυζαντινή κεραμική από την Κρήτη: 9ος-12ος αιώνας, Ίο Διεθνές Συνέδριο Μεσαιωνικής Κεραμικής της Μεσογείου, Πρακτικά, επιμ. Χ. ΜΠΑΚΙΡΤΖΉΣ, Αθήνα 2003, 224. Για τους πιθαράδες του Θραψανού, οι οποίοι εργάζονταν από τις 21 Μαΐου έως τις 14 Σεπτεμβρίου, βλ. Μαρία ΒΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥ, Τα πιθάρια στο Θραψανό της Κρήτης. Η τεχνική και οι συντεχνίες των πιθαράδων, Θεσσαλονίκη 1972, 9, 98. Για την ανέγερση του ορθόδοξου μοναστηριού της Παναγίας της Ακρωτηριανής στην περιοχή του Δέρματα, βλ. Μαρία KAZANAKH-ΛΑΠΠΑ, Η συμβολή των αρχειακών πηγών στην ιστορία της τέχνης: Ζωγραφική, γλυπτική, αρχιτεκτονική, "Οψεις της Ιστορίας του βενετοκρατούμενου 'Ελληνισμού, στο Χρύσα Α. ΜΑΛΤΕΖΟΥ (επιμ.), 'Αρχειακά τεκμήρια, Αθήνα 1993,

8 122 ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΠΑΝΟΠΟΥΛΟΥ όπως οι αχθοφόροι (στα έγγραφα δηλώνονται με τους όρους bordoneri, βασταγάροι, αγωγιάτες, πουργοι), οι οποίοι μετέφεραν οικοδομικά υλικά (πέτρες, ασβέστη, ξυλεία) στην πόλη 37. Κατά τη διάρκεια του τρύγου οι τελευταίοι αναλάμβαναν τη μεταφορά του μούστου στις αποθήκες των οινοπαραγωγών και των μοναστηριών, καθώς και στις ταβέρνες της πόλης, μέσα σε ασκούς, φορτωμένους στα ζώα τους 38. Άμεση εξάρτηση από τις εποχές του χρόνου είχαν οι αμοιβές πολλών επαγγελματιών. Είναι αξιοσημείωτο ότι και τα ημερομίσθια των βαρελοποιών ποίκιλλαν ανάλογα με την εποχή του χρόνου, ενώ το υψηλότερο ημερομίσθιο ίσχυε την εποχή του τρύγου και της παραγωγής του μούστου. Οι τεχνίτες, επίσης, των ναυπηγείων του Χάνδακα -καλαφάτες, μαραγκοί και κατασκευαστές κουπιών- αμοίβονταν, σύμφωνα με έγγραφο του 1562, 45 σολδία τον χειμώνα και 60 το καλοκαίρι 39. Επιπρόσθετα, η λήξη μίας εργάσιμης ημέρας ή μίας εβδομάδας σήμαινε για τον εργαζόμενο, εκτός από ξεκούραση, και υλική ανταμοιβή για τον μόχθο των προηγούμενων ημερών. Αρκετοί επαγγελματίες τακτοποιούσαν τους λογαριασμούς τους στο τέλος της ημέρας. Το 1633, για παράδειγμα, ο φούρναρης Zuanne Montagna προσέλαβε ως πωλητή ψωμιού τον στρατιώτη Franzesco da Bergamo. Ο πωλητής θα πωλούσε ψωμί όλη τη διάρκεια της ημέρας και κάθε βράδυ θα έδινε στον φούρναρη τις εισπράξεις. Το ημερομίσθιο του ήταν 12 γαζέτες, εκτός από τις γιορτές και τις περιπτώσεις που θα επισκευαζόταν ο φούρνος (conzamento del forno) 40. Συχνότερα όμως οι τεχνίτες πληρώνονταν στο τέλος της εβδομάδας, συνήθως την Κυριακή Εμ. Μ. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ, Μορφαί τού λαϊκού πολιτισμού της Κρήτης τοϋ 15ου και 16ου αιώνος κατά τάς γραμματειακός πηγάς, Αθήνα 1976, 29 και σημ Ο Γιώργης Στριας από το χωριό Γούβες, επικεφαλής των αγωγιατών (cavo delli agozati) και ο Μανιός Βαρβάρας από το ίδιο χωριό ανέλαβαν στις 5 Αυγούστου 1592 να μεταφέρουν μούστο στο μοναστήρι του Αγίου Πέτρου από τα χωριά Καστέλι και Σαμπά. Οι αγωγιάτες θα κουβαλούν το προϊόν από το πατητήρι μέχρι την αποθήκη του μοναστηριού, εκτελώντας μία διαδρομή την ημέρα και θα αμοίβονται δύο υπέρπυρα και 20 σολδία για κάθε διαδρομή και για κάθε ζώο: NC, b. 128 (Pietro Gaitani detto Maruli), prot. 3 ( ), φ. 82 r (5 Αυγούστου 1592). Πολλές πληροφορίες για τον τρόπο μεταφοράς του κρασιού από τους αγωγιάτες αναφέρει ο Τζουάνε Παπαδόπουλος στα απομνημονεύματα του, βλ. σχετικά VINCENT- ΔΕΛΗ- ΓΙΑΝΝΑΚΗ-ΔΕΛΗΠΑΝΝΑΚΗΣ, Αμπέλια και κρασιά, Αγγελική ΠΑΝΟΠΟΥΛΟΥ, Οι τεχνίτες των ναυπηγείων του Χάνδακα και των Χανιών κατά τους 16ο και 17ο αιώνα, Κρητική Εστία περ. Δ', 3, , NC, b. 81 (Zuanne Cosiri detto Cazzare), 1. 5 ( ), φ. 228 r (20 Αυγούστου 1633). Πβ. ΠΑΝΟΠΟΥΛΟΥ, Παρασκευή και πώληση ψωμιού, Ο Γιώργης Αφράτης συμφώνησε να δουλεύει στο εργαστήριο του υποδηματοποιού Ιωάννη Ασπρέα εως την άγίαν λαμπράν και να πληρώνεται κάθε Κυριακή, NC, b. 199 (Zorzi Petropulo), 1. 1 ( ), φ. 81 r (15 Δεκεμβρίου 1575). Βλ. και παραπάνω σημ. 26. Ο βαρελοποιός Γιώργης Gharzani συμφώνησε να εργαστεί μέχρι τις 15 Σεπτεμβρίου με τον βαρελοποιό Μανόλη Κλειδιώτη και θα πληρώνεται μόνο 6 γαζέ-

9 ΧΡΟΝΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ 123 Αναφέρθηκε ότι ο χρόνος εργασίας των τεχνιτών και των επαγγελματιών έληγε στο τέλος της ημέρας. Όμως, εκτός από τις φυσικές εναλλαγές του φωτός, ο χρόνος εργασίας στην πορεία του έτους περιοριζόταν από τις Κυριακές και τις γιορτές, τις «άπρακτες ημέρες», όπως τις ονόμαζαν οι Βυζαντινοί για να τις ξεχωρίζουν από τις «έμπρακτες» δηλαδή τις εργάσιμες 42. Η διακοπή της εργασίας κατά τις Κυριακές και τις αργίες σήμαινε την έναρξη άλλων δραστηριοτήτων, κατά κύριο λόγο θρησκευτικών, θα πρέπει να διευκρινιστεί ότι την περίοδο που εξετάζουμε δεν υπάρχει η ιδέα του ελεύθερου χρόνου, όπως την αντιλαμβανόμαστε σήμερα. Στη νεότερη και σύγχρονη εποχή ο όρος «ελεύθερος χρόνος» χρησιμοποιείται προκειμένου να διακρίνουμε την εργασία από τις διακοπές, τη σωματική άσκηση, τη διασκέδαση κ.λπ.. Στην αντίληψη των ανθρώπων όμως του 16ου και 17ου αιώνα, καθώς και των προηγούμενων αιώνων, ο ελεύθερος χρόνος ταυτιζόταν με τις Κυριακές και τις γιορτές και συνήθως ήταν συλλογική έκφραση 43. Παράλληλα, δεν αποκλείεται ο ατομικός ελεύθερος χρόνος, ο οποίος συνδεόταν με τη συμμετοχή σε κάθε μορφής διασκέδαση. Όπως έχει ήδη εύστοχα επισημανθεί, «...στο ενδιαφέρον θέμα της διαχείρισης του ελεύθερου χρόνου διακρίνομε εδώ δύο πεδία έρευνας. Στο μεν πρώτο επίπεδο τον ελεύθερο χρόνο τον διαχειρίζεται η πολιτεία που θεσπίζει την αναγκαστική αργία με τις διάφορες εορτές, καθορίζοντας έτσι τον χρόνο ανάπαυσης και διασκέδασης, στο δε δεύτερο επίπεδο ο χρόνος και ο τρόπος διασκέδασης, επιλέγεται με σχετική ελευθερία από το κάθε άτομο χωριστά» 44. Όπως κι αν έχουν όμως τα πράγματα, εκφάνσεις του ατομικού, αλλά κυρίως του συλλογικού ελεύθερου χρόνου των κατοίκων της Κρήτης κατά τον 17ο αι. καθρεπτίζονται στα ανέκδοτα απομνημονεύματα του Τζουάνε Παπαδόπουλου. Δεν είναι τυχαίο που ο τίτλος του έργου είναι L'Occio (L'ozio) που σημαίνει Ελεύθερος χρόνος ή καλύτερα Ώρες αργίας 45. τες όταν δουλεύει στο εργαστήριο, ενώ σε περίπτωση που θα εργάζονταν σε άλλες περιοχές οι δύο τεχνίτες θα μοιράζονταν τα κέρδη, faciando conto ogni domenega, NC, b. 47 (Chiriaco Caneto), 1. 4 ( ), φ. 230 r (27 Ιανουαρίου 1605). Ο πετροκόπος Γιάννης Αγοραστός συμφώνησε με τον Ανδρέα Καλογερά, επίσης πετροκόπο, να εργάζεται στο λατομείο (al monte) για ένα χρόνο προς 4 υπέρπυρα την εβδομάδα και να πληρώνεται την Κυριακή, NC, b. 196 (Antonio Pantaleo), 1. 5 (1568), φ. 66 r ~ v (12 Οκτωβρίου 1568). 42. Για τις αργίες στο Βυζάντιο, βλ. Φ. ΚΟΥΚΟΎΛΕΣ, Βυζαντινών βίος καί πολιτισμός, τόμ. Β/1, Αθήνα 1948, G. DACRON, Jamais le dimanche, στο ΕΥΨΥΧΙΑ. Mélanges offerts à Hélène Ahrweiler [Byzantina Sorbonensia 16], τόμ. 1, Παρίσι 1998, ' ΤΡΩΙΑΝΟΣ, ΟΙ ημέρες αργίας. 43. Βλ. γενικότερα τα Πρακτικά της XXVI Settimana di Studi: // tempo libero. Economia e società (Loisirs, Leisure, Tiempo libre, Freizeit) secc. XIII-XVIII, Φλωρεντία ΜΑΛΤΕΖΟΥ, Η καθημερινή ζωή, Ν. Μ. ΠΑΝΑΠΩΤΑΚΗς, Οί αναμνήσεις ενός Κρητικού πρόσφυγα άπο το Χάνδακα του πρώτου μισού του 17ου αιώνα, στο Σοφία ΚΑΝΑΚΗ (επιμ.), Ο μίτος της Αριάδνης. Ξετυλίγοντας την ιστορία της πόλης του Ηρακλείου, Ηράκλειο 2001, 81 VINCENT-ΔΕΛΗΠΑΝΝΑΚΗ-ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΑΚΗΣ, Αμπέλια και κρασιά, 97.

10 124 ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΠΑΝΟΠΟΥΛΟΥ Στην Κρήτη, η Κυριακή ως αργία καθώς και οι θρησκευτικές και κοσμικές τελετές κατά τις οποίες απαγορευόταν η εργασία είχαν θεσμοθετηθεί από τις βενετικές αρχές με κάθε λεπτομέρεια το Συγκεκριμένα, κατά τις Κυριακές και τις γιορτές δεν επιτρεπόταν η πώληση εμπορευμάτων σε πάγκους μπροστά από τα εργαστήρια. Απαγορευόταν το άνοιγμα των βιτρινών των εργαστηρίων καθώς και η πώληση εμπορευμάτων μέσα στα καταστήματα, τα σπίτια και τις αποθήκες. Ειδικά οι Εβραίοι δεν έπρεπε να ανοίγουν τα εργαστήρια τους για να μη φαίνεται ότι εργάζονται. Γενικότερα απαγορευόταν σε Χριστιανούς και Εβραίους η εργασία μέσα στα εργαστήρια είτε αυτά ήταν κλειστά είτε ανοικτά (averti come serati) 41. Μόλις δύο χρόνια μετά την έκδοση του παραπάνω διατάγματος, το 1522, νέα διάταξη επαναλάμβανε ότι απαγορευόταν η εργασία κατά τις Κυριακές και τις γιορτές και ότι οι επαγγελματίες δεν έπρεπε να ανοίγουν τα καταστήματα τους, με πρόστιμο για τους μαΐστρους 15 υπέρπυρα και για τους βοηθούς τους 8 υπέρπυρα 48. Σε διάταξη του 1543 απαγορευόταν το άνοιγμα των εμπορικών καταστημάτων (ψιλικατζήδικων), καθώς και η πώληση προϊόντων σε πάγκους και κιόσκια όχι μόνο στην είσοδο της πλατείας αλλά και σε άλλα σημεία της πόλης. Επίσης, σύμφωνα με το ίδιο διάταγμα, οι ταβέρνες έπρεπε να μένουν κλειστές 49. Ανάλογα διατάγματα μαρτυρούνται το 1566, το 1567 και το Κατά τον 17ο αι. οι αρχές επανέρχονται με νέα διατάγματα, τα οποία όμως εστιάστηκαν κυρίως στη λειτουργία των εργαστηρίων και των καταστημάτων. Το 1608 και το 1610 ορίστηκε ότι οι έμποροι, οι καταστηματάρχες και οι τεχνί- 46. Ασπασία ΠΑΠΑΔΑΚΗ, Θρησκευτικές και κοσμικές τελετές στη βενετοκρατούμενη Κρήτη, Ρέθυμνο 1995, 25-27, και η ίδια, Χρόνος και εορτές. Ήδη όμως με διάταγμα του 1518 απαγορευόταν σε Χριστιανούς και Εβραίους να εργάζονται και να διατηρούν ανοικτά τα καταστήματα τους τις Κυριακές, τη γιορτή των Αγίων Αποστόλων, της Παναγίας, καθώς και τις υπόλοιπες αργίες που είχαν καθοριστεί από την Καθολική Εκκλησία, βλ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ, Θρησκευτικές και κοσμικές τελετές, Για την υποχρέωση των Εβραίων να τηρούν τις χριστιανικές γιορτές, βλ. Κ. Γ. ΤΣΙΚΝΑΚΗΣ, Η Εβραϊκή κοινότητα του Χάνδακα στα μέσα του 16ου αιώνα, στο Ν. ΠΑΝΑΠΩΤΑΚΗΣ (επιμ.), Άνθη Χαρίτων, Βενετία 1998, 736' ο ΙΔΙΟΣ, ΟΙ Εβραίοι του Χάνδακα τον 16ο αιώνα, στο Ο Ελληνικός Εβραϊσμός, Αθήνα 1999, 229. Ανάλογες ρυθμίσεις ίσχυαν και για τους Εβραίους της Πελοποννήσου, βλ. Christine Α. HODGETTS, The Colonies of Coron and Modon under Venetrian Administration, , (δακτυλογραφημένη διδακτορική διατριβή), Λονδίνο 1974, 362. Βλ. και Αννα Ι. ΛΑΜΠΡΟΠΟΎΛΟΥ, ΟΙ Εβραίοι στην Πελοπόννησο κατά την υστεροβυζαντινή περίοδο, στο Ο Ελληνικός Εβραϊσμός, Α. S. V., Duca di Candia (στο εξής: DC), b. 15bis (Bandi), reg. 6 ( ), φ. 59 r (23 Φεβρουαρίου 1522) ΠΑΠΑΔΑΚΗ, Θρησκευτικές και κοσμικές τελετές, 31. Το διάταγμα αυτό ανανεώθηκε το DC, b. 15bis (Bandi), reg. 9 ( ), φ. 225 r (22 Δεκεμβρίου 1543). 50. DC, b. 16 (Bandi), reg. 10 ( ), φ. 15v (15 Δεκεμβρίου 1566). Πβ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ, Θρησκευτικές και κοσμικές τελετές, 31' DC, b. 16 (Bandi), reg. 10 ( ), φ. 17 r (18 Μαρτίου 1567)' DC, b. 50bis (Leggi), reg. 6 (Repertorio di registri della Cancelleria Ducale di Candia), φ. 5 r (47 r ), αρ. 109 (4 Φεβρουαρίου 1570).

11 ΧΡΟΝΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ 125 τες δεν έπρεπε να ανοίγουν τα εργαστήρια τους κατά τις γιορτές 51. Το 1623 ανάμεσα σε άλλες διατάξεις του δούκα της Κρήτης Nicolò Valier, του capitano general Hieronimo Trivisan, του γενικού προβλεπτή Polo Minio και του συμβούλου Zuanne Duodo επαναλαμβάνεται ότι απαγορευόταν στους εμπόρους, στους ιδιοκτήτες καταστημάτων, στους τεχνίτες και σε κάθε άλλο πρόσωπο που ασκούσε τέχνη ή άλλο επάγγελμα, aprir le loro botteghe ne in altra maniera essercitare le loro arte, κατά τις ημέρες των γιορτών 52. Διάταξη με ακριβώς το ίδιο περιεχόμενο εκδόθηκε και το 1631, με τη διευκρίνιση μάλιστα ότι η απαγόρευση ίσχυε όχι μόνο για τα εργαστήρια και τα καταστήματα των κεντρικών πλατειών του Χάνδακα αλλά και για αυτά που βρίσκονταν μεμονωμένα σε απόκεντρα σημεία της πόλης (in altri luoci della città) 53. Η ίδια διάταξη επαναλήφθηκε και το Από τις απαγορευτικές διατάξεις εξαιρούνταν, κατά καιρούς, διάφορες κατηγορίες εργαζομένων. Στη Βενετία ήδη από τον 13ο αι., οι αργίες ποίκιλλαν από επάγγελμα σε επάγγελμα, αλλά και στο ίδιο επάγγελμα ανάλογα με την εποχή. Μάλιστα ορισμένες κατηγορίες επαγγελματιών μπορούσαν να διακόπτουν την αργία τους σε περιπτώσεις επείγουσας ανάγκης 55. Για παράδειγμα οι κουρείς μπορούσαν να πραγματοποιούν αφαιμάξεις ή να ξυρίζουν αρρώστους και οι υποδηματοποιοί μπορούσαν να επιδιορθώνουν σπασμένα παπούτσια 56. Στη βενετική Μεθώνη, σύμφωνα με διάταγμα του 1445, τα καταστήματα όφειλαν να παραμένουν κλειστά τις Κυριακές και τις αργίες, με εξαίρεση τα φαρμακεία, τα οποία όμως θα πουλούσαν μόνο φάρμακα για τους αρρώστους (che da le botege di spicieri se possi dar solamente medixinali per infermi). Επιτρεπόταν, ακόμα, να ανοίγει ένα από τα καταστήματα διατροφής της πόλης, για να εφοδιάζονται τα πλοία. Μία προσθήκη του 1469 στην παραπάνω διάταξη επέτρεπε και την πώληση εμπορευμάτων σε πάγκους 57. Ανάλογες εξαιρέσεις απαντώνται και στην Κρήτη. Στο διάταγμα του 1519, ενώ απαγορευόταν στους μικροπωλητές η έκθεση και πώληση εμπορευμάτων επάνω σε πάγκους κατά τις Κυριακές και τις αργίες, επιτρεπό- 51. DC, b. 16 (Bandi), reg. 12 ( ), φ. 92 r_v και ΠΑΠΑΔΑΚΗ, Θρησκευτικές και κοσμικές τελετές, Πβ. ΜΑΛΤΕΖΟΥ, Η καθημερινή ζωή, 17. Ανάλογο διάταγμα εκδόθηκε και το DC, b. 17 (Bandi), reg. 15 ( ), φ. 122a r -122ß r (9 Νοεμβρίου 1623) και ΠΑΠΑΔΑΚΗ, Θρησκευτικές και κοσμικές τελετές, DC, b. 17 (Bandi), reg. 16 ( ), φ. 82 v -83 r (12 Αυγούστου 1631). Πβ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ, Θρησκευτικές και κοσμικές τελετές, ΠΑΠΑΔΑΚΗ, Θρησκευτικές και κοσμικές τελετές, SANTSCHI, Contrats de travail et d'apprentissage, BONFIGLIO DosiO, Le Arti cittadine, Κ. Ν. ΣΑΘΑΣ, Μνημεία 'Ελληνικής 'Ιστορίας, τόμ. 4, Παρίσι 1882, 168. Βλ. και HODGETTS, The colonies of Coron and Modon,

12 126 ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΠΑΝΟΠΟΥΛΟΥ ταν στους χωρικούς που πουλούσαν τσουκάλια και στους αρτοπώλες 58. Σε έγγραφο του 1523 αναφέρεται, επίσης, ότι οι πωλητές παπουτσιών είχαν ξεπεράσει το σημάδι (segno depinatum) που είχε ορίσει η Πολιτεία για την τοποθέτηση των πάγκων και πωλούσαν παπούτσια μπροστά από την πόρτα της εκκλησίας της Παναγίας των θαυμάτων, τις Κυριακές και τις γιορτές, προκαλώντας τη δυσφορία των πιστών. Γι' αυτό το λόγο απαγορεύτηκε στο εξής η τοποθέτηση scagno ο banco μετά το συγκεκριμένο σημείο. Το ίδιο ίσχυε και για όσους είχαν καταστήματα κοντά στην παραπάνω εκκλησία, οι οποίοι κατά τις Κυριακές και τις γιορτές όφειλαν να βάζουν τους πάγκους τους είτε κοντά στον τοίχο του καταστήματος τους είτε μέσα σ' αυτό 59. Περιγράψαμε αναλυτικά παραπάνω την επίσημη βενετική πολιτική ως προς το θέμα των αργιών. Από συμβολαιογραφικές πράξεις, όπως συμβάσεις μαθητείας, εργασίας κ.λπ. διακριβώνεται ότι αρκετές κατηγορίες επαγγελματιών εργάζονταν και κατά τις αργίες. Εξάλλου η επανάληψη των διαταγμάτων σημαίνει ότι πολλοί επαγγελματίες δεν τις τηρούσαν και αποδεικνύει την αναποτελεσματικότητα τους. Αλλά ούτε η ίδια η Πολιτεία ακολουθούσε ενιαία πολιτική, απέναντι σε όλα επαγγέλματα, ευνοώντας ομάδες τεχνιτών που η εργασία τους εξυπηρετούσε τα οικονομικά και αμυντικά της συμφέροντα. Με διάταξη λοιπόν του 1490 επιτρεπόταν στους τεχνίτες των ναυπηγείων, όπως οι μαραγκοί και οι καλαφάτες, να εργαστούν, εφόσον το ήθελαν, και το Σάββατο, μετά το γεύμα 60. Από μεταγενέστερα έγγραφα συνάγεται όμως ότι κατά τις γιορτές οι τεχνίτες των ναυπηγείων αμοίβονταν χαμηλότερα. Το 1627 για παράδειγμα, όταν επικυρώθηκε η εκλογή του πρωτομάστορα των κατασκευαστών κουπιών, Ιωάννη Σκορδίλη, το ημερομίσθιο του ορίστηκε σε 2 λίρες τις εργάσιμες ημέρες (li giorni lavorentî) και μία λίρα τις γιορτές (//' festivi) 61. Στη Μύκονο του 17ου αι. ο μεγαλύτερος αριθμός συμβολαιογραφικών πράξεων συντάσσονταν τις Κυριακές, γεγονός που συνδέεται με την παύση των αγροτικών ενασχολήσεων την ημέρα αυτή, ενώ υποδηλώνει ότι οι συμβολαιογράφοι εργάζονταν κατά τις Κυριακές 62. Πιθανότατα το ίδιο θα συνέβαινε και στην Κρήτη, αν και το θέμα δεν έχει μελετηθεί ΠΑΠΑΔΑΚΗ, Θρησκευτικές και κοσμικές τελετές, Αγγελική ΠΑΝΟΠΟΥΛΟΥ, Circa mundiciam civitatis. Μέτρα για την καθαριότητα του Χάνδακα από τον 14ο ώς τον 17ο αιώνα, Σύμμεικτα (= Μνήμη Α Α. Ζακυθηνοΰ), Β', Αθήνα 1994, DC, b. 50, reg. 5 (Repertorio di ordini dei Sindici Inquisitori in Levante, ), φ. 10 r, αρ. 30 και A. S. V., Senato Mar, reg. 85 (1627), φ. 115 r (19 Ιουνίου 1627). 62. Δ. ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ, Η Μύκονος τον 17ο αιώνα Γαιοκτητικές σχέσεις και οικονομικές συναλλαγές, Αθήνα 1997, Σε νοταριακό όμως έγγραφο της 5ης Μαρτίου 1613 αναφέρεται ότι οι συμβαλλόμενοι, επειδή ήταν αργία, αναγκάστηκαν να υπογράψουν προσύμφωνο, ενώ το συμβόλαιο θα συντασσόταν αργότερα, βλ.

13 ΧΡΟΝΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ 127 Ήδη έγινε λόγος για την παραμονή των μαθητευομένων στα εργαστήρια κατά τη διάρκεια της νύχτας. Το ίδιο ίσχυε τις περισσότερες φορές και κατά τις Κυριακές και τις άλλες αργίες. Στις συμβάσεις μαθητείας η υποχρέωση τους αυτή οριζόταν με τη διατύπωση σκόλη και καματερή 64. Ο βαρελοποιός Αντώνης Γερακάρης συμφώνησε με τον ζωγράφο Ιερεμία Παλλάδα, ιερομόναχο, να μάθει στον γιο του σε διάστημα 5 ετών ζογραφικιν και γράματα καί νά τού δίχνι σκόλι καματερή ντασενια κολορε καί πάσα άλον 65. Η Μαργέτα Βιτζιμανοπούλα, χήρα του ποτέ Δημήτρη Ρουχαστή ομπλεγαρη καί βανη τον γιο της Γιαννά με τον μαΐστρο Γιαννά Καλογερά, κασελέρη, για να μάθει την τέχνη ετζη σε κασέλες, ηνταγηα και πάσα αλον. 0 μαθητής όφειλε να πηγαίνει στο εργαστήριο καθώς και όπου αλλού τον έστελνε ο τεχνίτης σκόλη και καματερή 66. Την ίδια υποχρέωση είχαν, σύμφωνα με διδασκαλικές συμβάσεις, και αρκετά παιδιά που μαθήτευαν σε δάσκαλο για να μάθουν ανάγνωση και γραφή 67. Σπάνια ο μαθητής δεν ήταν υποχρεωμένος να παραμένει κατά τη διάρκεια της νύχτας ή κατά τις Κυριακές και τις γιορτές στο εργαστήριο αλλά επέστρεφε σπίτι του. Σε σύμβαση μαθητείας ζωγράφου αναφέρεται ότι το παιδί θα πηγαίνει καθημερινά στο εργαστήριο και δεν έπρεπε να λείπει οξο άπου τζι Κιριακάδες καθώς και σε περίπτωση που θα αρρώσταινε 68. Αντίστοιχα, για τους Εβραίους ίσχυε η αργία του Σαββάτου, όπως συνάγεται από σύμβαση μαθητείας σε ιατρό τζηρόϊκο του 1538, σύμφωνα με την οποία ο μαθητής υποσχέθηκε να ακολουθεί τον δάσκαλο του σε όλες του στις ιατρικές επισκέψεις όξω από το σάββατο καί από ταις άλλαις μου σκόλες 69. Συχνά τις γιορτές εργάζονταν και οι βοηθοί. Στις περιπτώσεις αυτές μάλιστα ο τεχνίτης, χρησιμοποιούσε οικονομικά κίνητρα, όπως αύξηση του ημερομισθίου ή μοί- Μαρία Γ. ΠΑΤΡΑΜΑΝΗ, ΤΟ Μαλεβίζι στη Βενετοκρατία: Ο χώρος και οι άνθρωποι, Το Μαλεβίζι από τα προϊστορικά χρόνια μέχρι σήμερα [Ηράκλειο] 1998, ΚΙΣΚΗΡΑΣ, Ή σύμβασις μαθητείας, 8-9. Σε σύμβαση μαθητείας του 14ου αι. ο μαθητής τις ημέρες των γιορτών θα έμενε στο εργαστήριο μέχρι την ώρα του γεύματος: Santschi, Contrats de travail et d'apprentissage, NC, b. 217 (Manoli Piri), 1. 2 ( ), φ. 289 v -290 r (21 Ιουνίου 1630). Τα ίδια αναφέρονται και σε επόμενη σύμβαση μαθητείας με τον ιερομόναχο ζωγράφο Ιερεμία Παλλάδα, βλ. Μαρία ΚΑΖΑΝΑΚΗ- ΛΑΠΠΑ, ΟΙ ζωγράφοι του Χάνδακα κατά το 17ο αιώνα. Ειδήσεις από νοταριακά έγγραφα, Θησαυρίσματα 18, 1981, (όπου συγκεντρώνονται περισσότερες πληροφορίες για τον ζωγράφο) και NC, b. 226 (Michiel Peri), 1. 3 ( ), φ. 33 r " v (9 Ιουνίου 1641). 67. Μαρία Γ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΥΔΑΚΗ, Νέα έγγραφα για ζωγράφους του Χάνδακα (IÇ'ai.) από τα αρχεία του δούκα και των νοταρίων της Κρήτης, Θησαυρίσματα 14, 1977, 195' Θ. Ε. ΔΕΤΟΡΑΚΗΣ, Διδασκαλικές και βιβλιογραφικές συμβάσεις στη βενετοκρατούμενη Κρήτη, Κρητολογία τεύχ , 1980, (=Βενετοκρητικά Μελετήματα ( ), Ηράκλειο 1996, 51-53, αρ. 2). 68. NC, b. 221 (Zorzi Protonotari), 1. 3 ( ), φ. 200 v -201 r (16 Απριλίου 1638). 69. ΜΕΡΤΖΙΟΣ, Σταχυολογήματα,

14 128 ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΠΑΝΟΠΟΥΛΟΥ ρασμα των εισπράξεων 70. Σε σύμβαση εργασίας τσαγκάρη της 19ης Μαΐου 1579 ο λαβωρεντες συμφώνησε να εργαστεί έως τη Λαμπρή, αμοιβόμενος 4 γαζέτες την ημέρα, ενώ τα Χριστούγεννα ή τη Λαμπρή θα πληρωνόταν ένα τσεκίνι 71. Ο Νικολός Ζερβός, νοτάριος, ακόρδαρι τον ανηψιό του Τζώρτζη Παπαδόπουλο με τον Νικολό Σούλα κουρέα για να του μάθει την τέχνη του σε δύο χρόνια. Αν στο διάστημα αυτό έφευγε ο βοηθός του Σούλα, ο Τζώρτζης θα έπαιρνε τη θέση του και θα αμοιβόταν τις καθημερινές με χαμηλό ημερομίσθιο ύψους 2 γαζετών, ενώ τις Κυριακές θα κέρδιζε όλες τις εισπράξεις από τη δουλειά του 72. Ο μαΐστρος Τζανάκης Πεδιώτης, βαρελοποιός, συμφώνησε να δουλεύει με τον μάστορα του, τον βαρελοποιό Γιαννά Βλαστό, ο οποίος θα του παρείχε τα εργαλεία της τέχνης και έναν μαθητή για να τον βοηθά. Τις καθημερινές θα μοιράζονταν τα κέρδη, ενώ τζη μέρες τζή σκόληνες ήγουν τζη Κιριακάδες οι εισπράξεις θα ανήκαν στον Τζανάκη 73. Τέλος, ο βαρελοποιός Μανόλης Χορευτής συμφώνησε να δουλεύει με τον πρωτομάστορα των βαρελοποιών Αντώνη Γερακάρη έως τις 4 Οκτωβρίου κατά την όζαντζα τόν καλόν λαβορεντε και να πληρώνεται 20 δουκάτα σε δύο δόσεις, καθώς και το φαγητό του. Τις Κυριακές και τις αργίες οι δύο τεχνίτες θα μοιράζονταν τα κέρδη 74. Χρειάζεται όμως να επισημανθεί ότι σε άλλες συμβάσεις εργασίας ο βοηθός δεν ήταν υποχρεωμένος να εργάζεται τις αργίες, γεγονός που αποδεικνύει ότι ο εργοδότης ήταν εκείνος που καθόριζε τις αργίες των βοηθών ανάλογα με τις ανάγκες του 75. Διαφορετικοί διακανονισμοί πραγματοποιούνταν, σε άλλα επαγγέλματα, κυρίως διατροφής, όπου οι εργαζόμενοι δεν αμοίβονταν καθόλου κατά τις αργίες. Σε συμβολαιογραφική πράξη του 1641 δύο αρτοποιοί προσέλαβαν από κοινού έναν πωλητή ψωμιού στον πάγκο τους, τον οποίο θα πλήρωναν 15 γαζέτες την ημέρα. Κατά τις ημέρες όμως που δεν θα είχαν πωλήσεις θα εισέπραττε το μισό ημερομίσθιο (7 1/2 γαζέ- 70. Σε λίγες περιπτώσεις ο μαθητευόμενος ή ο βοηθός αμοιβόταν με το ίδιο ημερομίσθιο και κατά τις αργίες. Σε σύμβαση μαθητείας με τον Domenego Bisi, καπελά (bereter) από τη Φλωρεντία, ο μαθητής θα ασκεί την τέχνη επί δύο χρόνια στο εργαστήριο και στο σπίτι του μαΐστρου του και θα πληρώνεται 2 γαζέτες την ημέρα είτε είναι εργάσιμη είτε αργία: NC, b. 256 (Zorzi Papastefanopulo), , φ. 114 v -115 r (24 Οκτωβρίου 1595). 71. NC, b. 199 (Zorzi Petropulo), 1. 3 ( ), φ. 269 v -270 r (19 Μαΐου 1579). 72. NC, b. 260 (Zorzi Sanguinazzo), 1. 3 ( ), φ. 139v (1 Αυγούστου 1619). 73. NC, b. 260 (Zorzi Sanguinazzo), prot. 3 ( ), φ. 194R (6 Ιουνίου 1620). 74. NC, b. 217 (Manoli Piri), 1. 2 ( ), φ. 289 v (21 Ιουνίου 1630). 75. Ο Νικολός Ράλης βαρελοποιός συμφώνησε το 1633 να εργαστεί ως βοηθός του Τζώρτζη Μελισουργό, πρωτομάστορα των βαρελοποιών, για ένα χρόνο, με τον όρο όμως κατά τις γιορτές να πηγαίνει όπου του αρέσει (con dichiaratione che detto Ralli puossi andar dove gli piace tutte le feste ordenarie), NC, b. 81 (Zuanne Cosiri detto Cazzare), 1. 5 ( ), φ. 243 v (7 Οκτωβρίου 1633).

15 ΧΡΟΝΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ 129 τες), ενώ δεν θα πληρωνόταν τις αργίες των Χριστουγέννων και του Πάσχα, κατά τη διάρκεια των οποίων οι φούρνοι δεν λειτουργούσαν 76. Οι τεχνίτες και οι επαγγελματίες ήταν υποχρεωμένοι να συμμετέχουν στις γιορτές και στις λιτανείες που διεξάγονταν στην πόλη. Εκτός από τις κοινές εκδηλώσεις, τιμούσαν ξεχωριστά και τον προστάτη-άγιο της συντεχνίας τους. Την ημέρα της γιορτής του προστάτη-αγίου διεξαγόταν συνήθως γενική συνέλευση των μελών, εκλογή νέου διοικητικού συμβουλίου και εγγραφή νέων μελών. Εξάλλου την ίδια ημέρα τα μέλη των συντεχνιών ήταν υποχρεωμένα να καταβάλλουν και την ετήσια συνδρομή τους. Σύμφωνα με τα καταστατικά των συντεχνιών ο χρόνος εργασίας διακοπτόταν και από άλλες εκδηλώσεις, όπως η υποχρεωτική συνοδεία της σορού των νεκρών μελών 77. Ο ελεύθερος χρόνος των επαγγελματιών θα πρέπει να συνδεθεί και με άλλες γενικότερες λειτουργίες της πόλης, όπως για παράδειγμα τις δημοπρασίες των φόρων και των εργαστηρίων κατά τις Κυριακές 78. Στα αστικά κέντρα την περίοδο που εξετάζουμε οι χρόνοι εργασίας μετρούνταν με τον ήχο της καμπάνας και αργότερα με τους χτύπους των ρολογιών. 0 ρόλος εξάλλου των εκκλησιών με τις καμπάνες τους στην οργάνωση του χρόνου, ωριαίου και εορταστικού ήταν καθοριστικός 79. Δεν θα υπεισέλθω σε θέματα μέτρησης του χρόνου 80. Ως προς τους μηχανισμούς μέτρησης του χρόνου, την περίοδο που εξετάζουμε στην πόλη του Χάνδακα συνυπάρχουν ο φυσικός χρόνος που είναι η ανατολή και η δύση του ηλίου, ο εκκλησιαστικός χρόνος του ήχου της καμπάνας αλλά και ο κοσμικός χρόνος των ρολογιών 81. Πάντως, στις πληροφορίες που έχουν συγκεντρωθεί για την ύπαρξη ρολογιών στην πόλη του Χάνδακα, αξίζει να προστεθεί ακόμα μία. Σε ανέκδοτο έγγραφο σώζεται η μαρτυρία για την κατασκευή ρολογιού το 1643 από χρυσοχόο στο καμπαναριό του μοναστηριού της Αγίας Αικατερίνης των Σιναϊτών 76. NC, b. 183 (Nicolò Negri), ( ), φ. 291 v -292 r (26 Αυγούστου 1641). Πβ. ΠΑΝΟΠΟΥ ΛΟΥ, Παρασκευή και πώληση ψωμιού, Αγγελική ΠΑΝΟΠΟΥΛΟΥ, Συντεχνίες και θρησκευτικές αδελφότητες στην Κρήτη της βενετικής περιόδου, Ρέθυμνο 2001 (αδημοσίευτη διδακτορική διατριβή), 66, 98, , Στη δυτική Ευρώπη τα ωράρια εργασίας στον κόσμο των επαγγελμάτων ρυθμίζονταν και από τις συντεχνίες, βλ. D. NICHOLAS, Η εξέλιξη του μεσαιωνικού κόσμου. Κοινωνία, διακυβέρνηση και σκέψη στην Ευρώπη, , μετάφραση Μαριάννα ΤΖΙΑΝΤΖΗ, Αθήνα 1999, Φ. ΜΠΑΡΟΥΤΣΟΣ, "Dominica mattina che si fanno gli incanti..." Αφετηρία για μια έρευνα, Εώα και Εσπερία 3, , ΠΑΠΑΔΑΚΗ, Χρόνος και εορτές και Ν. ΚΑΡΑΠΙΔΑΚΗΣ, Η ποιητική της πόλης, Τα Ιστορικά, τόμ. 17, τευχ. 32 (Ιούνιος 2000), Το θέμα αυτό έχει ήδη μελετηθεί. Βλ. σχετικά ΠΑΠΑΔΙΑ-ΛΑΛΑ, Σε αναζήτηση του «χρόνου», ΠΑΠΑΔΙΑ-ΛΑΛΑ, όπ.,

16 130 ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΠΑΝΟΠΟΥΛΟΥ οδηα να σημενη και να ρεσποντερη πάντα ητζη ορες, όπως το ρολόι της εκκλησίας του Αγίου Μάρκου 82. Συμπερασματικά, ο χρόνος εργασίας των επαγγελματιών και των τεχνιτών ήταν το αποτέλεσμα πολλών παραγόντων και ανάλογα με το επάγγελμα αυξανόταν ή μειωνόταν κατά τη διάρκεια της ημέρας ή μίας μεγαλύτερης χρονικά περιόδου. Σημαντικές διαφορές παρατηρούνται στους ρυθμούς εργασίας των εργαζομένων σε ένα μικρό οικογενειακό εργαστήριο, όπου ο εργάσιμος χρόνος δεν είχε άμεση σχέση με το ημερομίσθιο και ο τεχνίτης αμοιβόταν με την ολοκλήρωση του έργου, ad opera, και στους τεχνίτες που εργάζονταν στα κρατικά ναυπηγεία, οι οποίοι πληρώνονταν ala giornata 83. Οι ώρες απασχόλησης αυξάνονταν στις χαμηλότερες βαθμίδες εξέλιξης κάθε επαγγέλματος και επομένως συνιστούν δείκτη των εργασιακών συνθηκών των μαθητευομένων κατά την εξεταζόμενη περίοδο. Οι προθεσμίες που συμφωνούνταν ανάμεσα στους τεχνίτες και στους παραγγελιοδότες εξαρτώνταν, εκτός από το φόρτο εργασίας του τεχνίτη, από το μέγεθος της κατασκευής, την προμήθεια των υλικών, αλλά και τη βιασύνη του πελάτη. Σε άλλα επαγγέλματα, όπως οι ναυτικοί και οι βαρελοποιοί, οι προθεσμίες καθορίζονταν από την περίοδο της συγκομιδής των σταφυλιών ή από τους εποχικούς ρυθμούς των θαλάσσιων ταξιδιών αντίστοιχα. Η πολιτεία διαχειριζόταν τον ελεύθερο χρόνο των επαγγελματιών και των τεχνιτών έχοντας θεσμοθετήσει τις αργίες, κατά τη διάρκεια των οποίων απαγορευόταν η εργασία και η λειτουργία των καταστημάτων, ενώ συγχρόνως τις καθιστούσε υποχρεωτικές με σχετικά διατάγματα. Από τη συνεχή όμως επανάληψη των σχετικών διατάξεων και από τις μαρτυρίες των συμβολαιογραφικών πράξεων καταδεικνύεται ότι οι αργίες σπάνια τηρούνταν, ενώ το ίδιο το κράτος επέτρεπε σε πολλούς από τους επαγγελματίες να εργάζονται τις ημέρες των αργιών. Για να τελειώσω λοιπόν με τον τρόπο που άρχισα, σε ανέκδοτο έγγραφο του 1539, το οποίο προέρχεται από τη σειρά Bandi του Δούκα της Κρήτης αναφέρεται ότι η marangona χτυπούσε και στο Χάνδακα. Πρόκειται για διάταγμα, σύμφωνα με το οποίο οι αρχές της πόλης γνωστοποιούσαν σε όλους τους τεχνίτες και τους καταστηματάρχες, ότι με ποινή 5 υπερπύρων για τον καθένα, αυθημερόν, μόλις χτυπούσε η μεγάλη καμπάνα delà marangona, όφειλαν να κλείνουν τα εργαστήρια τους και να αφήνουν 82. NC, b. 226 (Michiel Peri), 1. 3 ( ), φ. 202 v (23 Μαρτίου 1643). Πβ. Μαρία ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΥ- ΔΑΚΗ-ΚΙΤΡΟΜΗΛΙΔΟΥ, «Ασήμι λαβοράδο και χρυσάφι φίνον»: Αρχειακές πηγές για την αργυροχόί'α και τη χρυσοχοΐα στην Κρήτη της βενετικής περιόδου, Πεπραγμένα Η' Διεθνούς Κρητολογικού Συνεδρίου, τόμ. 2/2, Ηράκλειο 2000, DEGRASSI, L'economia artigiana, 69.

17 ΧΡΟΝΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ 131 την εργασία τους προκειμένου να εργαστούν στα δημόσια έργα 84. Αν και δεν αποδεικνύεται ότι η marangona σήμαινε την έναρξη και τη λήξη της καθημερινής εργασίας των τεχνιτών του Χάνδακα, όπως συνέβαινε στη Βενετία, η σύνδεση της όμως με τους καταστηματάρχες και τους τεχνίτες της πόλης γενικότερα δεν αποκλείει ένα τέτοιο ενδεχόμενο. 84. DC, b. 15bis (Bandi), reg. 9 ( ), φ. 66 r (7 Μαΐου 1539).

18 132 ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΠΑΝΟΠΟΥΛΟΥ

ΠΑΝΟΠΟΥΛΟΥ (2003). Χρόνος εργασίας και ελεύθερος χρόνος των επαγγελματιών του Χάνδακα την ύστερη βενετική περίοδο. Byzantina Symmeikta, 16,

ΠΑΝΟΠΟΥΛΟΥ (2003). Χρόνος εργασίας και ελεύθερος χρόνος των επαγγελματιών του Χάνδακα την ύστερη βενετική περίοδο. Byzantina Symmeikta, 16, Byzantina Symmeikta Vol. 16, 2003 Χρόνος εργασίας και ελεύθερος χρόνος των επαγγελματιών του Χάνδακα την ύστερη βενετική περίοδο ΠΑΝΟΠΟΥΛΟΥ Αγγελική ΙΒΕ http://dx.doi.org/10.12681/byzsym.907 Copyright

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987.

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987. Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (14501830), τ. 1, Αθήνα 1987. Παναγιώτης Λ. Βοκοτόπουλος, Εικόνες της Κέρκυρας, Αθήνα 1990. Κερκυραίοι ζωγράφοι: 19ος20ος αι., επιμ. Αθ. Χρήστου, Κέρκυρα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Ο ΗΜΕΡΕΣ ΑΡΓΙΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Ο ΗΜΕΡΕΣ ΑΡΓΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Ο ΗΜΕΡΕΣ ΑΡΓΙΑΣ 1.Το δικαίωμα των μισθωτών για μία ημέρα εβδομαδιαίας ξεκούρασης Όλοι οι εργαζόμενοι δικαιούνται (τουλάχιστον) μία ημέρα εβδομαδιαίας ξεκούρασης (αναπαύσεως). Κατά κανόνα αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Αποδοχές αποκλειστικών αδελφών νοσοκόµων.

Αποδοχές αποκλειστικών αδελφών νοσοκόµων. Αποδοχές αποκλειστικών αδελφών νοσοκόµων. ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΕΣΟ ΩΝ Γ.Ε.: Α21/404/29/1-8-2006 Σας κοινοποιούµε το υπ αριθµ. 12026/14-7-06 έγγραφο του Υπουργείου Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας, µε

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Εργάσιμες 74. 2010 2 Ο + 3 Ο Τρίμηνο. 2 ο. 3 ο Εργάσιμες. Ημερολόγιο εργάσιμων ημερών και αργιών σχολικού έτους 2009-2010. Έτος Τρίμηνο Μήνας

1 ο Εργάσιμες 74. 2010 2 Ο + 3 Ο Τρίμηνο. 2 ο. 3 ο Εργάσιμες. Ημερολόγιο εργάσιμων ημερών και αργιών σχολικού έτους 2009-2010. Έτος Τρίμηνο Μήνας Ημερολόγιο εργάσιμων και αργιών σχολικού έτους 009-00 Έτος Τρίμηνο Μήνας 009 ο 74 7 Σεπτέμβρης Οκτώβρης Μέρες και ημερομηνίες Δευτέρα Τρίτη Τετάρτη Πέμπτη Παρασκευή 7 8 9 0 4 5 6 7 8 3 4 5 8 9 30 5 6 7

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 25 λεπτά Ερώτημα 1 Θα ακούσετε δύο (2) φορές έναν συγγραφέα να διαβάζει ένα απόσπασμα από το βιβλίο του με θέμα τη ζωή του παππού του. Αυτά που ακούτε σας αρέσουν, γι αυτό κρατάτε

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 6ο Καταβολή αποδοχών

Άρθρο 6ο Καταβολή αποδοχών Π.Κ. 142/8-11-2000 Συλλογική σύμβαση εργασίας για τους όρους αμοιβής και εργασίας των καθηγητών που Εργάζονται στα Φροντιστήρια Μέσης Εκπαίδευσης Νομού Αττικής Σήμερα ++++ Οκτωβρίου 2000, με την παρουσία

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 29/1/2015. Προς: όλους τους Τοπικούς Συλλόγους Θέμα: Εορτή Τριών Ιεραρχών

Αθήνα, 29/1/2015. Προς: όλους τους Τοπικούς Συλλόγους Θέμα: Εορτή Τριών Ιεραρχών Προς: όλους τους Τοπικούς Συλλόγους Θέμα: Εορτή Τριών Ιεραρχών Αθήνα, 29/1/2015 Αγαπητοί συνάδελφοι, Σε συνέχεια των όσων έχουμε πει σχετικά με το θέμα, διευκρινίζουμε ότι οι όποιες υπουργικές αποφάσεις

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Εργάσιμες 78. 2009 2 Ο + 3 Ο Τρίμηνο. 2 ο Εργάσιμες 64. Μέρες και ημερομηνίες. Έτος Τρίμηνο Μήνας. Αργίες 2. Δεκέμβρης

1 ο Εργάσιμες 78. 2009 2 Ο + 3 Ο Τρίμηνο. 2 ο Εργάσιμες 64. Μέρες και ημερομηνίες. Έτος Τρίμηνο Μήνας. Αργίες 2. Δεκέμβρης Ημερολόγιο εργάσιμων και αργιών σχολικού έτους 008-009 Έτος Τρίμηνο Μήνας 008 ο 78 75 ΔΕΥΤ 6 ΤΡΙΤ 4 ΤΕΤΑ 4 ΠΕΜΠ 5 ΠΑΡΑ 6 Σεπτέμβρης Οκτώβρης Νοέμβρης Δεκέμβρης Μέρες και ημερομηνίες Δευτέρα Τρίτη Τετάρτη

Διαβάστε περισσότερα

1. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

1. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 1 Μιχάλης Ρηγίνος 1. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Αναπληρωτής Καθηγητής του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών, Πανεπιστημίου Αθηνών. Το 1977 αποφοίτησε από το Οικονομικό Τμήμα της ΑΣΟΕΕ και στη συνέχεια σπούδασε Οικονομική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ναύπλιο, Βουλευτικό Παρασκευή 9 - Κυριακή 11 Οκτωβρίου 2015 Παρασκευή 9 Οκτωβρίου, απόγευμα Εναρκτήρια Συνεδρία 6.00-6.30: Υποδοχή Συνέδρων και Κοινού 6.30-6.40: Προσφώνηση

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΗΓΙΕΣ. Στους οικογενειακούς λόγους περιλαµβάνεται και η φροντίδα παιδιών ή άλλων εξαρτώµενων µελών της οικογένειας.

Ο ΗΓΙΕΣ. Στους οικογενειακούς λόγους περιλαµβάνεται και η φροντίδα παιδιών ή άλλων εξαρτώµενων µελών της οικογένειας. Ο ΗΓΙΕΣ Το πρώτο ερώτηµα (Ερώτηµα 83) λειτουργεί σαν «φίλτρο» για να ξεχωρίσουµε τους εργαζόµενους και µπορούµε να το συµπληρώσουµε βάσει των απαντήσεων στο κυρίως ερωτηµατολόγιο. Αν ο ερευνόµενος είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΤΗΣ ΑΣΤΙΚΗΣ ΜΗ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΩΝΥΜΙΑ «ΟΙ ΦΙΛΟΙ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΑΣ ΟΙΑΣ Α.Μ.Κ.»

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΤΗΣ ΑΣΤΙΚΗΣ ΜΗ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΩΝΥΜΙΑ «ΟΙ ΦΙΛΟΙ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΑΣ ΟΙΑΣ Α.Μ.Κ.» ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΤΗΣ ΑΣΤΙΚΗΣ ΜΗ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΩΝΥΜΙΑ «ΟΙ ΦΙΛΟΙ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΑΣ ΟΙΑΣ Α.Μ.Κ.» ΟΙΑ, ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ ΦΑΝΑΡΙ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΤΗΣ ΑΣΤΙΚΗΣ ΜΗ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΩΝΥΜΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Για τους όρους αµοιβής και εργασίας των Ξεναγών που εργάζονται στην ΚΩ

ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Για τους όρους αµοιβής και εργασίας των Ξεναγών που εργάζονται στην ΚΩ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Για τους όρους αµοιβής και εργασίας των Ξεναγών που εργάζονται στην ΚΩ (Πράξη κατάθεσης ΣΕΠΕ Τµήµα Κοιν. Επιθ. ωδεκανήσου (Ρόδου): 1/16.3.2011) Στην Κω σήµερα 18/2/2011, µεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικό σημείωμα ΠΗΓΑΣΟΣ 1984

Εισαγωγικό σημείωμα ΠΗΓΑΣΟΣ 1984 Εισαγωγικό σημείωμα Τα Φροντιστήρια Πανελλαδικών Εξετάσεων ΠΗΓΑΣΟΣ ιδρύθηκαν το 1984 από τον Κωνσταντίνο Λαμπρόπουλο και εδρεύουν στα Βόρεια προάστια επί της οδού Θέμιδος 1 στην πλατεία του ηλεκτρικού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩ ΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΕΣ ΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ ΟΠΤΙΚΟΑΚΟΥΣΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

ΚΩ ΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΕΣ ΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ ΟΠΤΙΚΟΑΚΟΥΣΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΚΩ ΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΕΣ ΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ ΟΠΤΙΚΟΑΚΟΥΣΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ «Για τους όρους αµοιβής και εργασίας των Τεχνικών του Κινηµατογράφου

Διαβάστε περισσότερα

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας 1. Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή: Αρχίζει την Καθαρά Δευτέρα και τελειώνει την Κυριακή της Αναστάσεως. Είναι η πιο αυστηρή νηστεία όλου του χρόνου (λάδι καταλύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Β τάξη. ΕΝΟΤΗΤΑ 4 Κεφάλαιο 10: Νέες Τεχνολογίες και Επάγγελμα

Β τάξη. ΕΝΟΤΗΤΑ 4 Κεφάλαιο 10: Νέες Τεχνολογίες και Επάγγελμα Η Αργυρώ και ο Βασίλης μετά το τέλος της σχολικής χρονιάς αποφάσισαν να επισκεφτούν το θείο Αριστείδη, που διαμένει τα τελευταία χρόνια στην Τήνο, το όμορφο νησί των Κυκλάδων. Βασίλης: «Πρέπει σύντομα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΟΝΙΚΗ ΑΔΕΙΑ & ΕΠΙΔΟΜΑ ΑΔΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΤΟΜΕΑ

ΚΑΝΟΝΙΚΗ ΑΔΕΙΑ & ΕΠΙΔΟΜΑ ΑΔΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΤΟΜΕΑ ΚΑΝΟΝΙΚΗ ΑΔΕΙΑ & ΕΠΙΔΟΜΑ ΑΔΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΤΟΜΕΑ ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ Όλοι οι εργαζόμενοι, με σχέση εξαρτημένης εργασίας αορίστου ή ορισμένου χρόνου, ανεξάρτητα της, ειδικότητας και του τρόπου αμοιβής

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Μία εικόνα είναι χίλιες λέξεις Έτσι έλεγαν οι αρχαίοι Κινέζοι Εμείς, οι μαθητές της Α και Β Τάξης του δημοτικού σχολείου Λισβορίου θα σας πούμε την ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

αρχεία Πηγεσ γνωσησ, Πηγεσ μνημησ Τα Αρχεία της Γαληνοτάτης Αριστοκρατίας των Βενετών

αρχεία Πηγεσ γνωσησ, Πηγεσ μνημησ Τα Αρχεία της Γαληνοτάτης Αριστοκρατίας των Βενετών αρχεία Πηγεσ γνωσησ, Πηγεσ μνημησ Τα Αρχεία της 10 Γαληνοτάτης Αριστοκρατίας των Βενετών Η Βενετία, το κράτος και η οργάνωση των αρχείων ΗΒενετία, στον βόρειο μυχό της Αδριατικής θάλασσας, αποτέλεσε για

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΟΣΕΙΣ στην Αναγκαστική Είσπραξη

ΕΠΙΔΟΣΕΙΣ στην Αναγκαστική Είσπραξη ΕΠΙΔΟΣΕΙΣ στην Αναγκαστική Είσπραξη Τι προσέχουμε Λαζαρέτου Θεοδώρας Δρ Νομ., DEA de Droit Μόνιμη εκπαιδεύτρια των νέων ελεγκτών βεβαίωσης-είσπραξης Στις εργασίες της αναγκαστικής είσπραξης, όλα τα έγγραφα

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα «Λειτουργός Εργασιακών Σχέσεων»

Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα «Λειτουργός Εργασιακών Σχέσεων» Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα «Λειτουργός Εργασιακών Σχέσεων» 12 Ιουνίου 2014 Νομοθεσία Κοινωνικών Ασφαλίσεων Νομοθεσία H περί Κοινωνικών Ασφαλίσεων νομοθεσία 17.1.1957 Πρώτο Σχέδιο Κοινωνικών Ασφαλίσεων 5.10.1964

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΤ.: α) Η εγκύκλιος 23/1989 β) Το Γενικό έγγραφα Α24/374/31-7-90

ΣΧΕΤ.: α) Η εγκύκλιος 23/1989 β) Το Γενικό έγγραφα Α24/374/31-7-90 ΘΕΜΑ: «Συμπληρωματικές οδηγίες για την ασφάλιση των προσώπων που απασχολούνται σε εργοδότες, με τους οποίους είναι σύζυγοι ή συγγενείς α και β βαθμού συγγενείας» ΣΧΕΤ.: α) Η εγκύκλιος 23/1989 β) Το Γενικό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΙΣΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΜΕΓΙΣΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Υπόκειται σε περιορισμούς, κυρίως για λόγους οδικής ασφάλειας, καθώς η κόπωση είναι βασική αιτία πρόκλησης ατυχημάτων. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση ο χρόνος εργασίας στις οδικές μεταφορές επιβατών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Ακαδημαϊκό Ημερολόγιο Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας Το ακαδημαϊκό έτος αρχίζει την 1 η Σεπτεμβρίου και λήγει την 31 η Αυγούστου του επόμενου έτους. Το διδακτικό έργο κάθε ακαδημαϊκού έτους διαρθρώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ Σχολικό έτος 2013-14 Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΚΑΡΑΜΠΕΛΑΣ ΜΑΡΙΟΣ-ΔΗΜΗΤΡΗΣ Τάξη : Α1 ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΑΣΧΑ: Η γιορτή και ο υπολογισμός της ημερομηνίας

Διαβάστε περισσότερα

Η Μεθώνη και η περιοχή της από την αρχαιότητα έως τα νεότερα χρόνια Αρχαιολογικές και ιστορικές προσεγγίσεις

Η Μεθώνη και η περιοχή της από την αρχαιότητα έως τα νεότερα χρόνια Αρχαιολογικές και ιστορικές προσεγγίσεις ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ/ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΣΤΡΟΥ ΜΕΘΩΝΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ Η Μεθώνη και η περιοχή της από την αρχαιότητα έως τα νεότερα χρόνια Αρχαιολογικές και ιστορικές

Διαβάστε περισσότερα

Παλιά επαγγέλματα που χάθηκαν. Μαθήτρια: Μαρία Αβράμη & Βίκυ Τζοβάρα

Παλιά επαγγέλματα που χάθηκαν. Μαθήτρια: Μαρία Αβράμη & Βίκυ Τζοβάρα Παλιά επαγγέλματα που χάθηκαν Μαθήτρια: Μαρία Αβράμη & Βίκυ Τζοβάρα Ο Τσαγκάρης Σήμερα όταν λέμε τσαγκάρης εννοούμε τον τεχνίτη που επιδιορθώνει τα χαλασμένα μας παπούτσια. Πολλοί τσαγκάρηδες γύριζαν τις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΘΕΝΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥ (όρια, αποδοχές κ.α)

ΑΣΘΕΝΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥ (όρια, αποδοχές κ.α) ΑΣΘΕΝΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥ (όρια, αποδοχές κ.α) Α) ΑΝΥΠΑΙΤΙΑ ΚΩΛΥΜΑΤΑ Τα άρθρα 648, 652-655 του Α.Κ. αναφέρουν ότι ο μισθός καταβάλλεται εφόσον πραγματικά παρασχέθηκε εργασία από τον εργαζόμενο. Εξαίρεση αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

2η: Στις 5 Ιανουαρίου παραμονή των Θεοφανείων τρώμε μόνον ΑΛΑΔΑ, εάν όμως συμπέσει Σάββατο ή Κυριακή τρώμε ΛΑΔΕΡΑ.

2η: Στις 5 Ιανουαρίου παραμονή των Θεοφανείων τρώμε μόνον ΑΛΑΔΑ, εάν όμως συμπέσει Σάββατο ή Κυριακή τρώμε ΛΑΔΕΡΑ. Οι Νηστείες της Αγίας μας Εκκλησίας Οι νηστείες, όπως αρχίζουν από την αρχή σχεδόν του χρόνου, είναι οι εξής: 1η: Από την ημέρα των Χριστουγέννων μέχρι τις 4 Ιανουαρίου τρώμε τα πάντα είτε έχουμε ΤΕΤΑΡΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑIΟΥ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑIΟΥ ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑIΟΥ Τονίζεται ότι, η παρούσα εργασία δεν αποτελεί ολοκληρωμένη ανάλυση και δεν είναι σκόπιμο να χρησιμοποιηθεί για την επίλυση ειδικών προβλημάτων. Κανονισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Για τους όρους και αµοιβές των Ξεναγών που εργάζονται στη Ρόδο.

ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Για τους όρους και αµοιβές των Ξεναγών που εργάζονται στη Ρόδο. ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Για τους όρους και αµοιβές των Ξεναγών που εργάζονται στη Ρόδο. (Πράξη κατάθεσης ΣΕΠΕ Τµήµα Κοιν. Επιθ. ωδεκανήσου (Ρόδου): 2/26-4-2011) Στη Ρόδο σήµερα 16/4/2011, µεταξύ αφ'

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα 1 Scriptorium (Ταμπλό Αξίας Κατηγορίας) 5 εξάπλευρα ζάρια 87 κάρτες

Περιεχόμενα 1 Scriptorium (Ταμπλό Αξίας Κατηγορίας) 5 εξάπλευρα ζάρια 87 κάρτες Εισαγωγή Στο Biblios, αναλαμβάνετε το ρόλο ενός ηγούμενου, επικεφαλής ενός μοναστηριού την εποχή του Μεσαίωνα. Προσπαθώντας να δημιουργήσετε την εντυπωσιακότερη βιβλιοθήκη, συναγωνίζεστε με άλλους ηγούμενους

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Αναφορών 28.11.2014 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ Θέμα: Αναφορά 0824/2008, του Kroum Kroumov, βουλγαρικής ιθαγένειας, η οποία συνοδεύεται από 16 υπογραφές, σχετικά με

Διαβάστε περισσότερα

Ο κύκλος της ζωής των Μαστόρων στα Προπολεμικά χρόνια http://www.kerasovo.gr/habits/137.html

Ο κύκλος της ζωής των Μαστόρων στα Προπολεμικά χρόνια http://www.kerasovo.gr/habits/137.html Ο κύκλος της ζωής των Μαστόρων στα Προπολεμικά χρόνια http://www.kerasovo.gr/habits/137.html Το χωριό μας, η Αγία Παρασκευή (Κεράσοβο) Κόνιτσας ήταν από τα μέσα του 19ου αιώνα κατεξοχήν μαστοροχώρι καθώς

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΦΕΙΟ ΑΝΤΙΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΡΧΗ ΔΥΤΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ

ΓΡΑΦΕΙΟ ΑΝΤΙΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΡΧΗ ΔΥΤΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΑΝΤΙΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΡΧΗ ΔΥΤΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΑΡΓΙΑ 28-6-2015 ΜΕΧΡΙ ΚΑΙ 6 ΙΟΥΛΙΟΥ 2015 Έκδοση_4_02072015 2 ΙΟΥΛΙΟΥ 2015 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι. ΤΡΑΠΕΖΙΚΕΣ- ΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ...3 ΙΙ.

Διαβάστε περισσότερα

5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός. 7 Τετάρτη Θεία Λειτουργία «Σύναξις Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου»

5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός. 7 Τετάρτη Θεία Λειτουργία «Σύναξις Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου» Ιανουάριος 1 Πέμπτη Θεία Λειτουργία «Περιτομή Του Κυρίου» 4 Κυριακή Θεία Λειτουργία 5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός 6 Τρίτη Θεία Λειτουργία & Αγιασμός «Άγια Θεοφάνεια» 7 Τετάρτη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩ ΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΕΣ ΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΚΩ ΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΕΣ ΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΩ ΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΕΣ ΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Για τους όρους αµοιβής και εργασίας των Τεχνικών του Κινηµατογράφου και της Τηλεόρασης -µέλη της ΕΤΕΚΤ-ΟΤ που εργάζονται µε σύµβαση εξαρτηµένης εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ Οι θρησκευτικές εικόνες ως μέσον έκφρασης του θρησκευτικού συναισθήματος 9ο Δημοτικό Σχολείο Μυτιλήνης Τάξη: ΣΤ 1 Σχολικό έτος: 2006 07 Υπεύθυνη δασκάλα: Σπανού Σοφία «Όταν πρόκειται να αρχίσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η πορεία προς την Ανάσταση...

Η πορεία προς την Ανάσταση... Η νύχτα της Ανάστασης Τα μεσάνυχτα του Μεγάλου Σαββάτου χτυπούν χαρούμενα οι καμπάνες. Οι χριστιανοί φορούν τα γιορτινά τους και πηγαίνουν στην εκκλησία για να γιορτάσουν την Ανάσταση του Χριστού. Στα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ : «Καθορισμός ημερομισθίων Αποκλειστικών Αδελφών Νοσοκόμων.» Σχετ.: Το υπ αριθμ. Α21/251/31/4-4-2014 Γενικό Έγγραφό μας.

ΘΕΜΑ : «Καθορισμός ημερομισθίων Αποκλειστικών Αδελφών Νοσοκόμων.» Σχετ.: Το υπ αριθμ. Α21/251/31/4-4-2014 Γενικό Έγγραφό μας. Αθήνα 23/4/2014 Αριθμ. Πρωτ. Α20/251/33 Δ Ι Ο Ι Κ Η Σ Η ΓΕΝ. Δ/ΝΣΗ ΑΣΦ/ΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ -ΕΣΟΔΩΝ ΤΜΗΜΑ: ΓΕΝΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ Ταχ. Διεύθυνση : Αγ. Κων/νου 8 10241 ΑΘΗΝΑ Πληροφορίες : M. Δημητρακοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

Μια. φωτογραφία ιστορία

Μια. φωτογραφία ιστορία Μια φωτογραφία Μια ιστορία 20 17 Ημερολόγιο ΕΠΙΜΈΛΕΙΑ Ελένη Μπούρα Ειρήνη Χριστοπούλου Επίσημες αργίες 2017 1 Ιανουαρίου Πρωτοχρονιά 6 Ιανουαρίου Θεοφάνια 27 Φεβρουαρίου Καθαρά Δευτέρα 25 Μαρτίου Ευαγγελισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΚΟΚΚΙΝΗ ΧΑΝΙ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2009

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΚΟΚΚΙΝΗ ΧΑΝΙ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2009 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΚΟΚΚΙΝΗ ΧΑΝΙ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2009 Τ.Θ.: 534, 715 00 ΚΟΚΚΙΝΗ ΧΑΝΙ ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΗΛ.: 2810 763141 FAX: 2810 762701 www.ppkae.gr / e-mail: info@ppkae.gr Αγαπητοί φίλοι, Κρατάτε στα χέρια

Διαβάστε περισσότερα

1ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΛΩΜΑΡΙΟΥ Γ ΤΑΞΗ. Υπεύθυνη δασκάλα: Καρακάση Μαρία Σχολικό Έτος:

1ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΛΩΜΑΡΙΟΥ Γ ΤΑΞΗ. Υπεύθυνη δασκάλα: Καρακάση Μαρία Σχολικό Έτος: 1ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΛΩΜΑΡΙΟΥ Γ ΤΑΞΗ Υπεύθυνη δασκάλα: Καρακάση Μαρία Σχολικό Έτος: 2013-2014 ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Να έρθουν οι μαθητές σε επαφή με τη φύση, να γνωρίσουν την ελιά, την ιστορία και τη

Διαβάστε περισσότερα

Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας 2002 1

Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας 2002 1 Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας 2002 1 Π.Κ.: 3/24-1-2002 ΚΛΑΔΙΚΗ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ για τους όρους αμοιβής και εργασίας των Τεχνικών ελεύθερου θεάτρου όλης της χώρας Στην Αθήνα σήμερα στις 21 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Ακαδημαϊκό έτος Α εξάμηνο (χειμερινό)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Ακαδημαϊκό έτος Α εξάμηνο (χειμερινό) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Ακαδημαϊκό έτος 2016-2017 Α εξάμηνο (χειμερινό) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ Α ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ 3 η ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ «ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικές Βιβλιοθήκες στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Bibliothèques grecques dans l Empire ottoman

Ελληνικές Βιβλιοθήκες στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Bibliothèques grecques dans l Empire ottoman Ελληνικές Βιβλιοθήκες στην Οθωμανική Αυτοκρατορία Bibliothèques grecques dans l Empire ottoman Πρόγραμμα i-stamboul (http://i-stamboul.irht.cnrs.fr/) Διεθνής Διημερίδα Πανεπιστήμιο Κρήτης, Ρέθυμνο 26 &

Διαβάστε περισσότερα

2 Ου + 3 Ου. Ηµερολόγιο εργάσιµων ηµερών και αργιών σχολικού έτους Μέρες και ηµεροµηνίες. Αργίες 2. εκέµβρης. Άθροισµα. Έτος Τρίµηνο Μήνας

2 Ου + 3 Ου. Ηµερολόγιο εργάσιµων ηµερών και αργιών σχολικού έτους Μέρες και ηµεροµηνίες. Αργίες 2. εκέµβρης. Άθροισµα. Έτος Τρίµηνο Μήνας Ηµερολόγιο εργάσιµων και αργιών σχολικού έτους - Έτος Τρίµηνο Μήνας Οκτώβρης Νοέµβρης Μέρες και ηµεροµηνίες ευτέρα Τρίτη Τετάρτη Πέµπτη Παρασκευή Πρώτο Σεπτέµβρης 6 7 8 9 0 3 4 5 7 76 0 3 4 7 8 9 30 73

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ

Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ 4 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ - ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012 13 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΤΜΗΜΑ : Α4 ΕΙΡΗΝΗ ΜΑΡΑΖΑΚΗ, ΜΑΡΙΑ ΜΕΡΑΜΒΕΛΙΩΤΑΚΗ, ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΠΑ ΑΚΗ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ : ΕΥ. ΣΕΡ ΑΚΗ 1 Ο ρόλος του οίκου

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα : Εργόσημο στις επιχειρήσεις εστίασης. Πρόταση προς το Υπουργείο Εργασίας*

Θέμα : Εργόσημο στις επιχειρήσεις εστίασης. Πρόταση προς το Υπουργείο Εργασίας* ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΑΡΔΑΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ ΣΥΡΙΖΑ Β ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Θέμα : Εργόσημο στις επιχειρήσεις εστίασης. Πρόταση προς το Υπουργείο Εργασίας* ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η χρήση του εργόσημου στις εταιρίες εστίασης, θα ευνοήσει κατά ένα

Διαβάστε περισσότερα

Ο κωδικός 1 θα χρησιµοποιηθεί σε περίπτωση που ο ερευνόµενος µπορεί να επιλέξει ελεύθερα την ώρα προσέλευσης και αναχώρησης στην εργασία του.

Ο κωδικός 1 θα χρησιµοποιηθεί σε περίπτωση που ο ερευνόµενος µπορεί να επιλέξει ελεύθερα την ώρα προσέλευσης και αναχώρησης στην εργασία του. Το ad hoc ερωτηµατολόγιο του έτους 2010 για το συνδυασµό της οικογενειακής ζωής και της εργασίας έχει τρεις βασικούς στόχους: Να εξετάσει κατά πόσο τα άτοµα που έχουν µικρά παιδιά ή φροντίζουν εξαρτώµενους

Διαβάστε περισσότερα

ZA5776. Flash Eurobarometer 341 (Gender Inequalities in the European Union) Country Questionnaire Greece

ZA5776. Flash Eurobarometer 341 (Gender Inequalities in the European Union) Country Questionnaire Greece ZA77 Flash Eurobarometer (Gender Inequalities in the European Union) Country Questionnaire Greece FL - Women in the European Union - EL D Τι ηλικία έχετε; (ΚΑΤΑΓΡΑΨΤΕ - ΑΝ "ΑΡΝΗΣΗ" ΚΩ ΙΚΟΣ '99') D ΦΥΛΟ.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ. Αρχείο Επισκόπου Ιεροσητείας Αμβροσίου. Αρχείο Αρχιμανδρίτη Παρθενίου Κελαϊδή. Συλλογή Παπα-Στεφάνου Προβατάκη

ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ. Αρχείο Επισκόπου Ιεροσητείας Αμβροσίου. Αρχείο Αρχιμανδρίτη Παρθενίου Κελαϊδή. Συλλογή Παπα-Στεφάνου Προβατάκη ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ Τίτλος Αρχείο Επισκόπου Ιεροσητείας Αμβροσίου Αρχείο Αρχιμανδρίτη Παρθενίου Κελαϊδή Συλλογή Παπα-Στεφάνου Προβατάκη Αρχείο Επισκόπου Διονυσίου Μαραγκουδάκη Συλλογή Μονών (νομών Χανίων,

Διαβάστε περισσότερα

Ιανουάριος. Δευτ. Τρ. Τετ. Πέμπ. Παρ. Σάββ. Κυρ.

Ιανουάριος. Δευτ. Τρ. Τετ. Πέμπ. Παρ. Σάββ. Κυρ. Ιανουάριος 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 Φεβρουάριος 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 Μάρτιος 1 2 3 4 5 6

Διαβάστε περισσότερα

3 Εισδοχή Οι Νηπιαγωγοί μας

3 Εισδοχή Οι Νηπιαγωγοί μας Πίνακας 2 Περιεχομένων Το Σχολείο μας 3 Εισδοχή Οι Νηπιαγωγοί μας 4 Σχολικό Έτος και Αργίες Ωράριο 6 Οι καθημερινές μας Οι Δραστηριότητες 7 εργασίες μας 9 Κατ οίκον Εργασία Οι Αξιολόγηση 10 Εγκαταστάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΙ ΦΙΛΟΞΕΝΙΑΣ 2015-16

ΟΡΟΙ ΦΙΛΟΞΕΝΙΑΣ 2015-16 ΟΡΟΙ ΦΙΛΟΞΕΝΙΑΣ 2015-16 Αγαπητοί Γονείς, Oι Παιδικοί Σταθμοί του Δήμου Αγίας Παρασκευής (ΠΑΙ.Σ.Δ.Α.Π.) έχουν σαν σκοπό να εξυπηρετούν τους εργαζομένους γονείς και να εξασφαλίζουν στο παιδί ασφαλή διαμονή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΑ 93/13/ΕΟΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 5ης Απριλίου 1993 σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές

ΟΔΗΓΙΑ 93/13/ΕΟΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 5ης Απριλίου 1993 σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές 21.4.93 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. L 95/29 ΟΔΗΓΙΑ 93/13/ΕΟΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 5ης Απριλίου 1993 σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Δικαίου Επιχειρήσεων Διάλεξη 8 η. Νικόλαος Καρανάσιος

Αρχές Δικαίου Επιχειρήσεων Διάλεξη 8 η. Νικόλαος Καρανάσιος Αρχές Δικαίου Επιχειρήσεων Διάλεξη 8 η Νικόλαος Καρανάσιος Εξαρτημένη εργασία Συμβατική (νόμιμη) Εργασία Υπερεργασία Υπερωρία Εργασία σε εξαιρέσιμες ημέρες Εργασία σε εξαιρέσιμες ώρες Εργασία Μαθητείας

Διαβάστε περισσότερα

(B)Προτείνεται η άμεση δημιουργία Ανοικτής αγοράς Παζαράκι (Μαρκέτας; ) (Open Market) η οποία να συνδιαστει με το μουσείο, μοναστήρι και αγροτόσπιτο

(B)Προτείνεται η άμεση δημιουργία Ανοικτής αγοράς Παζαράκι (Μαρκέτας; ) (Open Market) η οποία να συνδιαστει με το μουσείο, μοναστήρι και αγροτόσπιτο Χειμερινός Τουρισμός Πρόταση Γιάννη Καρούσου Πρόταση η οποια κατεθεσα στο δημοτικο συμβουλιο. η πρώτη ολοκληρωμένη για ενίσχυση του χειμερινού τουρισμού (εγχώριου). μέτρα, κίνητρα και ιδέες οι οποιες ολες

Διαβάστε περισσότερα

Αμερικανική Γεωργική Σχολή Εκδηλώσεις του Συλλόγου Φίλων

Αμερικανική Γεωργική Σχολή Εκδηλώσεις του Συλλόγου Φίλων Αμερικανική Γεωργική Σχολή Εκδηλώσεις του Συλλόγου Φίλων προς υποστήριξη του Προγράμματος Υποτροφιών 2009-2010 Κυριακή 27 Σεπτεμβρίου 12:30 μ.μ. Μπάρμπεκιου Γουρουνόπουλου Οι φίλοι της Σχολής απολαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Συγκριτική Μελέτη της:

Συγκριτική Μελέτη της: Συγκριτική Μελέτη της: «Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας των Εργατοτεχνιτών και Υπαλλήλων Μετάλλου όλων των Μεταλλουργικών Επιχειρήσεων καθώς και Τμημάτων, Παραγωγής, Επεξεργασίας, Συναρμολόγησης, Συσκευασίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΜΟΡΓΟΥ 1877

ΕΚΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΜΟΡΓΟΥ 1877 ΕΚΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΜΟΡΓΟΥ 1877 Στα πλαίσια της επεξεργασίας και μεταφοράς δεδομένων του Ιστορικού Αρχείου Αμοργού σε μια ηλεκτρονική βάση, ψηφιοποιήθηκε και ο εκλογικός κατάλογος Αμοργού του 1877, δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 3 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 3 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 3 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

mitata.gr Αναμνήσεις ενός χωριού

mitata.gr Αναμνήσεις ενός χωριού Αναμνήσεις ενός χωριού Αναμνήσεις ενός χωριού Με αυτό το ημερολόγιο το χωριό και ο σύλλογος στέλνουν τις ευχές σε όλα τα μέλη και τους φίλους. Είναι οι Αναμνήσεις ενός Χωριού όπως τις κατέγραψαν κάποτε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΥΘΥΝΕΣ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΟΥ ΚΟΚΑΡΙΔΑ ΧΡΥΣΑ ΠΕ1707 ΜΑΘΗΤΕΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

ΟΙ ΕΥΘΥΝΕΣ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΟΥ ΚΟΚΑΡΙΔΑ ΧΡΥΣΑ ΠΕ1707 ΜΑΘΗΤΕΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΟΙ ΕΥΘΥΝΕΣ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΟΥ 1 ΚΟΚΑΡΙΔΑ ΧΡΥΣΑ ΠΕ1707 ΜΑΘΗΤΕΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ Ο ηλεκτρολόγος κατά την άσκηση του επαγγέλματός του φέρει αστικές, ποινικές, κοινωνικές και ηθικές ευθύνες Σκοπός της εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Φ.Ο.Α. ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 2009

Ε.Φ.Ο.Α. ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 2009 ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 2009 5η ΕΒΔΟΜΑΔΑ ( 26 ΙΑΝ - 1 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ) 6η ΕΒΔΟΜΑΔΑ ( 2-8 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ) 6-8 ΦΕΒ TENNIS EUROPE WINTER CUPS / Προκριματικά 7η ΕΒΔΟΜΑΔΑ ( 9-15 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ) 8η ΕΒΔΟΜΑΔΑ ( - 22 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Θέρμο 5 / 12 / 2014 ΝΟΜΟΣ ΑΙΤΩΛ/ΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣ ΘΕΡΜΟΥ Αριθμ. Πρωτ: 4858 Ταχ. Δ/νση: ΘΕΡΜΟ Τ. Κ.30008

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Θέρμο 5 / 12 / 2014 ΝΟΜΟΣ ΑΙΤΩΛ/ΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣ ΘΕΡΜΟΥ Αριθμ. Πρωτ: 4858 Ταχ. Δ/νση: ΘΕΡΜΟ Τ. Κ.30008 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Θέρμο 5 / 12 / 2014 ΝΟΜΟΣ ΑΙΤΩΛ/ΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣ ΘΕΡΜΟΥ Αριθμ. Πρωτ: 4858 Ταχ. Δ/νση: ΘΕΡΜΟ Τ. Κ.30008 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Στις 29 Δεκεμβρίου του έτους 2015 ημέρα της εβδομάδας Δευτέρα

Διαβάστε περισσότερα

Ο κοινωνικός διάλογος στη Ρουμανία. Άρπαντ Σούμπα Ομοσπονδία των μεταλλουργών «Μετάλ»

Ο κοινωνικός διάλογος στη Ρουμανία. Άρπαντ Σούμπα Ομοσπονδία των μεταλλουργών «Μετάλ» Ο κοινωνικός διάλογος στη Ρουμανία Άρπαντ Σούμπα Ομοσπονδία των μεταλλουργών «Μετάλ» Γενική κατάσταση Για την εξασφάλιση σταθερού περιβάλλοντος και κοινωνικής ειρήνης, ο νόμος ορίζει τους κανόνες για τη

Διαβάστε περισσότερα

Συµφωνούν και αποδέχονται τα εξής :

Συµφωνούν και αποδέχονται τα εξής : ΕΘΝΙΚΗ ΟΜΟΙΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΧΕΙΡΙΣΤΩΝ ΓΕΩΤΡΥΠΑΝΙΣΤΩΝ ΒΟΗΘΩΝ ΕΚΣΚΑΠΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΥΨΩΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΚΑΙ ΛΙΓΝΙΤΩΡΥΧΕΙΩΝ ΟΛΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Σήµερα την. στα γραφεία του Ο.ΜΕ..,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩ ΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΕΣ ΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ ΟΠΤΙΚΟΑΚΟΥΣΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

ΚΩ ΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΕΣ ΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ ΟΠΤΙΚΟΑΚΟΥΣΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ 1 ΚΩ ΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΕΣ ΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ ΟΠΤΙΚΟΑΚΟΥΣΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ (Πράξη Κατάθεσης 5/29-1-2002) Το παρακάτω κωδικοποιηµένο κείµενο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Για τους όρους και αµοιβές των Ξεναγών που εργάζονται στη Ρόδο

ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Για τους όρους και αµοιβές των Ξεναγών που εργάζονται στη Ρόδο ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Για τους όρους και αµοιβές των Ξεναγών που εργάζονται στη Ρόδο (Πράξη κατάθεσης ΣΕΠΕ Τµήµα Κοιν. Επιθ. ωδεκανήσου (Ρόδου): 1/4-3-2003) Στη Ρόδο σήµερα 04.03.2003, µεταξύ αφ'

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΜΑΡΤΙΟΣ 2006

ΝΕΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΜΑΡΤΙΟΣ 2006 ΝΕΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΜΑΡΤΙΟΣ 2006 25η Μαρτίου Στις 25 Μαρτίου εορτάζουμε τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου καθώς και την Επέτειο της Εθνικής μας Ανεξαρτησίας. Τέτοια ημέρα, πριν από 2006 χρόνια, η Παναγία έλαβε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 11 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 11 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 11 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ZA5895. Flash Eurobarometer 378 (The Experience of Traineeships in the EU) Country Questionnaire Greece

ZA5895. Flash Eurobarometer 378 (The Experience of Traineeships in the EU) Country Questionnaire Greece ZA89 Flash Eurobarometer 78 (The Experience of Traineeships in the EU) Country Questionnaire Greece FL 78 Traineeship - EL D Τι ηλικία έχετε; (ΚΑΤΑΓΡΑΨΤΕ - ΑΝ "ΑΡΝΗΣΗ" ΚΩ ΙΚΟΣ '99') D ΦΥΛΟ. Άνδρας Γυναίκα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΜΕ Η/Υ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Ανθολόγιο: Αρχαία Ελλάδα, ο τόπος και οι άνθρωποι

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΜΕ Η/Υ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Ανθολόγιο: Αρχαία Ελλάδα, ο τόπος και οι άνθρωποι 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΜΕ Η/Υ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Ανθολόγιο: Αρχαία Ελλάδα, ο τόπος και οι άνθρωποι ΣΧΟΛΕΙΟ: 2 ο Γυμνάσιο Μαλακοπής Θεσσαλονίκης ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: Παπαδοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Επανάληψη Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Ο Κωνσταντίνος Βυζάντιο 1. Αποφασίζει τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην Ανατολή κοντά στο αρχαίο Βυζάντιο: νέο διοικητικό κέντρο η Κωνσταντινούπολη 2. 313

Διαβάστε περισσότερα

ZA5776. Flash Eurobarometer 341 (Gender Inequalities in the European Union) Country Questionnaire Cyprus

ZA5776. Flash Eurobarometer 341 (Gender Inequalities in the European Union) Country Questionnaire Cyprus ZA77 Flash Eurobarometer (Gender Inequalities in the European Union) Country Questionnaire Cyprus FL - Women in the European Union - CY D Πόσων χρονών είστε; (ΚΑΤΑΓΡΑΨΤΕ - ΑΝ "ΑΡΝΗΣΗ" ΚΩ ΙΚΟΣ '99') D ΦΥΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ «Για τους όρους αμοιβής και εργασίας για τους όρους αμοιβής και εργασίας του προσωπικού που απασχολείται με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας ιδιωτικού δικαίου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΑ ΙΚΗ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Για τους όρους αµοιβής και εργασίας των Τεχνικών Θέατρου (Ηλεκτρολόγων, Βοηθών Ηλεκτρολόγων, Ηχητικών)

ΚΛΑ ΙΚΗ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Για τους όρους αµοιβής και εργασίας των Τεχνικών Θέατρου (Ηλεκτρολόγων, Βοηθών Ηλεκτρολόγων, Ηχητικών) ΚΛΑ ΙΚΗ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Για τους όρους αµοιβής και εργασίας των Τεχνικών Θέατρου (Ηλεκτρολόγων, Βοηθών Ηλεκτρολόγων, Ηχητικών) (Πράξη κατάθεσης Υπουργείου Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας:

Διαβάστε περισσότερα

Σε ύψη ρεκόρ η ανεργία των διπλωματούχων μηχανικών

Σε ύψη ρεκόρ η ανεργία των διπλωματούχων μηχανικών TEE ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ Δελτίο Τύπου 28 Σεπτεμβρίου 2009 Σε ύψη ρεκόρ η ανεργία των διπλωματούχων μηχανικών Γενικώς δηλώνουν ικανοποιημένοι από την εργασία και τις αμοιβές τους, απαισιόδοξοι σε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΟΜΟΙΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΘΝΙΚΗ ΟΜΟΙΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΘΝΙΚΗ ΟΜΟΙΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Για τους όρους αµοιβής και εργασίας των Χειριστών Γεωτρυπανιστών Βοηθών Εκσκαπτικών και Ανυψωτικών Μηχανηµάτων Μεταλλείων και Λιγνιτωρυχείων όλης της

Διαβάστε περισσότερα

OPΓANΩΣH: ΠOΛITIΣTIKOΣ ΣYΛΛOΓOΣ ΓEPΓEPHΣ. Στο Pούβα... Γιορτές της φύσης & των ανθρώπων! Γιορτές της φύσης. & των ανθρώπων!

OPΓANΩΣH: ΠOΛITIΣTIKOΣ ΣYΛΛOΓOΣ ΓEPΓEPHΣ. Στο Pούβα... Γιορτές της φύσης & των ανθρώπων! Γιορτές της φύσης. & των ανθρώπων! OPΓANΩΣH: ΠOΛITIΣTIKOΣ ΣYΛΛOΓOΣ ΓEPΓEPHΣ Στο Pούβα... Γιορτές της φύσης Γιορτές της φύσης & των ανθρώπων! & των ανθρώπων! συνδιοργάνωση Kαλοκαίρι 2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΓΕΡΓΕΡΗΣ Και να αδερφέ μου που

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΟΜΑΔΑ 3 Η ΓΕΩΡΓΙΑ- ΣΤΑΡΙ-ΨΩΜΙ

ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΟΜΑΔΑ 3 Η ΓΕΩΡΓΙΑ- ΣΤΑΡΙ-ΨΩΜΙ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΟΜΑΔΑ 3 Η ΓΕΩΡΓΙΑ- ΣΤΑΡΙ-ΨΩΜΙ 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Π.Τ.Δ.Ε-ΑΠΘ 2014-15 Λεβεντούλα Λευτέρης Γιώργος Ποια ήταν η βάση της διατροφής εκείνη την εποχή; Το

Διαβάστε περισσότερα

***** ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ - ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ. Αγαπητοί γονείς,

***** ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ - ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ. Αγαπητοί γονείς, Το Σχολείο μας έκλεισε για τις καλοκαιρινές διακοπές!!! Από όλους τους εκπαιδευτικούς και τον διευθυντή του Σχολείου μας πολλές ευχές για Καλό Καλοκαίρι σε όλους!!! Θα τα ξαναπούμε την 1η Σεπτεμβρίου!!!!

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟΠΙΚΗ ΟΜΟΙΟΕΠΑΓΓΕΛΜΑΣΙΚΗ ΤΛΛΟΓΙΚΗ ΤΜΒΑΗ ΕΡΓΑΙΑ. Στο Ηράκλειο της Κρήτης σήμερα, 28 Μαρτίου 2014, οι υπογράφοντες:

ΣΟΠΙΚΗ ΟΜΟΙΟΕΠΑΓΓΕΛΜΑΣΙΚΗ ΤΛΛΟΓΙΚΗ ΤΜΒΑΗ ΕΡΓΑΙΑ. Στο Ηράκλειο της Κρήτης σήμερα, 28 Μαρτίου 2014, οι υπογράφοντες: ΣΟΠΙΚΗ ΟΜΟΙΟΕΠΑΓΓΕΛΜΑΣΙΚΗ ΤΛΛΟΓΙΚΗ ΤΜΒΑΗ ΕΡΓΑΙΑ «Για τους όρους αμοιβής και εργασίας των Ξεναγών που εργάζονται με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας στις επιχειρήσεις τουριστικών Γραφείων Κρήτης και αντορίνης."

Διαβάστε περισσότερα

Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο

Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο Κωνσταντίνος Λιάκος Β2 49 ο Γυμνάσιο Αθηνών 2011-2012 Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο Πρωτοβάθμια εκπαίδευση Όπως και στον σύγχρονο κόσμο, έτσι

Διαβάστε περισσότερα

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου.

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου. ΜΑΘΗΜΑ 22 ο ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ Θ.ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με την ιστορία της αρχαίας Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 7 Ιανουαρίου 2016 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 7 Ιανουαρίου 2016 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 7 Ιανουαρίου 2016 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ: Οκτώβριος 20 Η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) ανακοινώνει τον εποχικά προσαρµοσµένο δείκτη

Διαβάστε περισσότερα

Εργασιακά Θέματα. Χρονικά όρια εργασίας σε επιχειρήσεις συνεχούς λειτουργίας και με σύστημα. κυλιόμενων βαρδιών

Εργασιακά Θέματα. Χρονικά όρια εργασίας σε επιχειρήσεις συνεχούς λειτουργίας και με σύστημα. κυλιόμενων βαρδιών Εργασιακά Θέματα Χρονικά όρια εργασίας σε επιχειρήσεις συνεχούς λειτουργίας και με σύστημα κυλιόμενων βαρδιών Φεβρουάριος 2015 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Χρονικά όρια εργασίας σε επιχειρήσεις συνεχούς λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΦΕΙΟ ΑΝΤΙΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΡΧΗ ΔΥΤΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ

ΓΡΑΦΕΙΟ ΑΝΤΙΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΡΧΗ ΔΥΤΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΑΝΤΙΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΡΧΗ ΔΥΤΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΑΡΓΙΑ 28-6-2015 ΜΕΧΡΙ ΚΑΙ 6 ΙΟΥΛΙΟΥ 2015 Έκδοση_3_01072015 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2015 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι. ΤΡΑΠΕΖΙΚΕΣ- ΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ...3 ΙΙ.

Διαβάστε περισσότερα

Εργασιακά Θέματα. Δώρο Πάσχα

Εργασιακά Θέματα. Δώρο Πάσχα Εργασιακά Θέματα Δώρο Πάσχα Μάρτιος 2015 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Δώρο Πάσχα Συνοπτική παρουσίαση 3 2. Δικαιούχοι. 4 3. Χρόνος και τρόπος καταβολής 4 4. Υπολογισμός δώρου Πάσχα. 5 5. Βάση υπολογισμού. 6 6. Συνέπειες

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ ΩΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΜΟΡΦΗ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ

Ο ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ ΩΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΜΟΡΦΗ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ Ο ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ ΩΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΜΟΡΦΗ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ Σκοπός της παρούσας έρευνας ήταν να ανακαλύψουμε τη συμβολή του θρησκευτικού τουρισμού, ως εναλλακτική μορφή τουρισμού στην προβολή και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 1. Ποιο από τα παρακάτω αποτυπώνει τη διαμονή σας, αυτό το ακαδημαϊκό έτος;

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 1. Ποιο από τα παρακάτω αποτυπώνει τη διαμονή σας, αυτό το ακαδημαϊκό έτος; ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ Το παρόν ερωτηματολόγιο αφορά έρευνα για τις συνήθειες των φοιτητών. Οι πληροφορίες που θα συγκεντρωθούν μένουν αυστηρά προσωπικές και χρησιμοποιούνται μόνο για στατιστικούς λόγους. Σας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ Ε Κ Δ Ο Σ Ε Ω Ν

ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ Ε Κ Δ Ο Σ Ε Ω Ν ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΛΕΥΚΑΔΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ Ε Κ Δ Ο Σ Ε Ω Ν 1971-2013 ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΛΕΥΚΑΔΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ Σταδίου 48, 5ος όροφος, γραφ. 17, 105 64 Αθήνα, τηλ. 210.32.15.100 Α.Φ.Μ.: 090045002, Δ.Ο.Υ.: Α Αθήνας Πληροφορίες:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. ΕΡΕΥΝΑ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ: Μάρτιος 2014 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ. Πειραιάς, 5 Ιουνίου 2014

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. ΕΡΕΥΝΑ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ: Μάρτιος 2014 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ. Πειραιάς, 5 Ιουνίου 2014 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Πειραιάς, 5 Ιουνίου 20 ΕΡΕΥΝΑ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ: Μάρτιος 20 Η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) ανακοινώνει τον εποχικά προσαρµοσµένο δείκτη ανεργίας για τον Μάρτιο

Διαβάστε περισσότερα