ΕΜΠΟΡΙΚΟΙ ΔΡΟΜΟΙ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΑ ΙΝΔΙΚΟΠΛΕΥΣΤΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΜΠΟΡΙΚΟΙ ΔΡΟΜΟΙ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΑ ΙΝΔΙΚΟΠΛΕΥΣΤΗ"

Transcript

1 ΕΜΠΟΡΙΚΟΙ ΔΡΟΜΟΙ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΑ ΙΝΔΙΚΟΠΛΕΥΣΤΗ Ακριβή Δεκάζου Ιωάννινα

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελίδες Συντομογραφίες Βιβλιογραφία 1-3 Εισαγωγή 4-7 Κεφάλαιο 1 : Η προσωπικότητα του συγγραφέα 8-11 Κεφάλαιο 2: Η Χριστιανική Τοπογραφία και άλλα έργα του Κοσμά Κεφάλαιο 3: Τα ταξίδια του Κοσμά. Σύντομη αναφορά Ι. Η γη, οι πλωτοί κόλποι στους οποίους διεξάγεται το εμπόριο, ο Ωκεανός. ΙΙ. Η διεξαγωγή του εμπορίου στα νότια άκρα της «οικουμένης γης» ΙΙΙ. Οι δρόμοι του μεταξιού IV. Ταπροβάνη και Ινδία V. Το ζήτημα για το αν ο Κοσμάς ταξίδεψε στην Ινδία Συμπεράσματα Κατάλογος πινάκων 51-2 Πίνακες

3 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ ΒΙΒΙΟΓΡΑΦΙΑ BZ Cah Arch DOP ByzantinischeZeitschrift Cahiers Archeologiques Dumbarton Oaks Papers Anastos 1946 Brubaker 1977 M.V. Anastos, The Alexander origin of the Christian Topography of Cosmas Indicopleustes, DOP 3 [1946], L.Brubaker, The relationship of Text and Image in the Byzantine Mss of Cosmas Indicopleustes, BZ 70 [1977], Devreesse 1950 R. Devreesse, Codices Vaticani Graeci, t.iii, Codices 604 Γαλάβαρης 1995 Haln 1979 Hunger , Vaticano 1950 Γ. Γαλάβαρης, Ζωγραφική Βυζαντινών χειρογράφων, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 1995 C. Haln, The creation of the Cosmos: Genesis Illustration in the Octateuchs, Cah Arch 28 [1979], Hunger, Βυζαντινή Λογοτεχνία. Η λόγια κοσμική γραμματεία των Βυζαντινών, τομ. Α, μετάφρ. Λ.Γ. Μπενάκη, Ι.Β. Αναστασίου, Γ.Χ. Μακρή, Αθήνα Κορδώσης Μ.Σ. Κορδώσης, «Σκέψεις για τη σύνθεση μιας Ιστορίας της Κορδώσης Κορδώσης Γεωγραφίας στο Βυζάντιο», Ιστορικογεωγραφικά, τομ. 2, [ ], Μ.Σ. Κορδώσης, «Τα όρια της οικουμένης στο Νότο κατά τον Κοσμά Ινδικοπλεύστη», Ιστορικογεωγραφικά, τομ. 2, [ ], Μ.Σ. Κορδώσης, «Η ελληνική παρουσία στον Ινδικό κατά 1

4 Κορδώσης 1993 Krumbacher 1964 McCrindle 1897 Ostrogorsky 1963 Παπαδόπουλος 1985 Pigulewskaja 1969 Σινά 1990 Stornajolo 1908 Talbot Rice την Πρωτοβυζαντινή εποχή», Ιστορικογεωγραφικά, τομ. 3 [ ], Μ.Σ. Κορδώσης, «Ασσάμ, [ΒΑ Ινδία], Η πύλη από και προς την Κίνα, Graeco Arabica vol.v [1993], K. Krumbacher, Ιστορία της Βυζαντινής Λογοτεχνίας, μετάφραση Γ. Σωτηριάδου, Αθήνα 1964 J. W. McCrindle, The Christian Topography of Cosmas, an Egyptian monk, London 1897 G. Ostrogorsky, Ιστορία του Βυζαντινού κράτους, τομ.1, μετάφρ. Ι.Παναγόπουλος, Μόναχο 1963 Θ. Παπαδόπουλος, Στοιχεία διαγραφής βυζαντινοαιθιοπικού πολιτιστικού χώρου, Βυζαντινά 13 1 [1985], N. Pigulewskaja, Byzanz auf den Wegen nach Indien, aus den Geschichte des byzantinischen Handelsmtidem Orient von 4 bis 6 Jahrhundert, Berlin Amsterdam 1969 Σινά. Οι θησαυροί της Μονής, επ. Κ. Μανάφης, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 1990 C. Stornajolo, Le miniature della Topografia Cristiana di Cosma Indicopleuste, Codice Vaticano Greco 699, Milano 1908 T. Talbot Rice, Ο δημόσιος και ιδιωτικός βίος των Βυζαντινών, μετάφρ. Φ.Κ. Βώρου, Αθήνα Weitzmann 1935 K. Weitzmann, Die Byzantinische Buchmalerei des 9 und 10 Weitzmann Weitzmann Galavaris 1990 Jahrhunderts, Berlin 1935 K. Weitzmann, Illustration in roll and codex. A study of the origin and method of text illustration, Princeton, N. J K. Weitzmann G. Galavaris, The Monastery of Saint Catherine at Mount Sinai: The Illuminated Greek Manuscripts I: from the ninth to the twelfth centuries, 2

5 Winstedt 1909 Wolska 1962 Wolska Conus Wolska Conus 1976 Princeton, N. J E. O. Winstedt, The Christian Topography of Cosmas Indicopleustes, Cambridge 1909 W. Wolska, La Topographie Chretienne de Cosma Indicopleustes Theologie et Science au Vie siècle, Paris 1962 W. Wolska Conus, Cosmas Indicopleustes Topographie Chretienne, tome I III, Sources Chretiennes, Paris W. Wolska Conus, Geographie, Reallexikon fϋr Antike und Christenum, τόμ. 10 [1976], ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κατά την πρωτοβυζαντινή εποχή οι σχέσεις του βυζαντινού κράτους με τις χώρες της Ανατολής είναι ιδιαίτερα αναπτυγμένες και το εμπόριο ακμάζει 1 (ειδικότερα κατά τους 1 ο -2 ο και 4 ο -6 ο αι.). Όμως αρκετοί μελετητές πιστεύουν ότι αυτήν την εποχή παρατηρείται μια μείωση του ενδιαφέροντος των Βυζαντινών για την ενασχόληση με τη γεωγραφία, ώστε να παραδίδουν σημαντικές πληροφορίες για τις μακρινές χώρες της 1 Talbot Rice , 164. Ostrogorsky 1963, t. I,

6 Ανατολής και τη σχέση τους με το Βυζάντιο ή για την ανάπτυξη του εμπορίου γενικότερα 2. Βεβαίως δε βρισκόμαστε μπροστά στη μεγάλη ανάπτυξη της γεωγραφίας της εποχής της αρχαίας Ελλάδας και της Ρώμης, αλλά για να είμαστε πιο ακριβείς πρέπει να κάνουμε έναν διαχωρισμό ανάμεσα στη θεωρητική και στην περιγραφική γεωγραφία. Κυρίως αυτή η έλλειψη ενδιαφέροντος που αναφέρθηκε, αφορά στη θεωρητική γεωγραφία η οποία επηρεάζεται από αστρονομικούς και μαθηματικούς συλλογισμούς και από τον έντονο ρόλο της Εκκλησίας αυτήν την εποχή. Ενώ η περιγραφική γεωγραφία γνωρίζει μεγαλύτερη ανάπτυξη 3, καθώς εξαρτάται πιο πολύ από την προσωπική εμπειρία αυτών που ταξιδεύουν σε μακρινές και άγνωστες πολλές φορές- χώρες και οι οποίοι παραθέτουν τις προσωπικές τους πληροφορίες αλλά και μαρτυρίες των κατοίκων των περιοχών που επισκέπτονται. Υπάρχουν λοιπόν έργα κατά την πρωτοβυζαντινή εποχή που μας πληροφορούν για τις χώρες της Ανατολής, τις σχέσεις τους με το Βυζάντιο και τη διακίνηση του εμπορίου 4. Έτσι δίνονται 2 Krumbacher 1964,425. Hunger , Βλ. αναλυτικά : Κορδώσης , Wolska Conus 1976, Από τα πιο γνωστά είναι: ο «Περίπλους της Ερυθράς θαλάσσης», ανωνύμου συγγραφέα, πιθανότατα του 1 ου αι. μ.χ., η «Εκκλησιαστική Ιστορία» του Φιλοστόργιου [του 5 ου αι.] γνωστή σε μας από μια επιτομή του Φωτίου, το πολύ σημαντικό Expositio totius mundi et Gendium[ των μέσων του 4 ου αι.] (έκδ. J. Rouge, Paris 1966, Sources Chretiennes, αρ. 124), κ.λ.π..βλ. Εκτενώς : Κορδώσηςό.π.. Επίσης Κορδώσης ,

7 πληροφορίες γεωγραφικού περιεχομένου και από έργα όχι απαραίτητα αμιγώς γεωγραφικά. Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα έργα είναι και η Χριστιανική Τοπογραφία του Κοσμά Ινδικοπλεύστη, στο πρώτο μισό του 6 ου αιώνα. Όπως θα δούμε δίνει πολύ σημαντικές γεωγραφικές πληροφορίες για την Αιθιοπία, την Ινδία, την Κεϋλάνη, την Κίνα, οι οποίες είναι κατά κύριο λόγο ακριβείς γιατί προέρχονται από προσωπικά ταξίδια του συγγραφέα. Μας ενημερώνει για τη διακίνηση του εμπορίου, για τα είδη των προϊόντων, για τους κατοίκους των διαφόρων περιοχών, ακόμα για τη χλωρίδα και την πανίδα των μακρινών αυτών τόπων. Αποτελεί πολύτιμη πηγή ειδικότερα για το εμπόριο που διεξάγεται από το λιμάνι της Άδουλης [επίνειο της Αξώμης] και λιγότερο από άλλα λιμάνια της Ερυθράς, καθώς η δύναμη των Βυζαντινών γνωρίζει μια «εξασθένιση» αυτήν την εποχή και έτσι το εμπόριο στηρίζεται κατά μεγάλο μέρος του στους συμμάχους των Βυζαντινών, τους Αιθίοπες 5. Το έργο βέβαια 5 Κορδώσης , 273. Κορδώσης, «Η άλλη Ινδική και η νήσος Διβούς του Φιλοστοργίου», Ιστορικογεωγραφικά, τόμ. 2 [1978], 170. Γνωρίζουμε πως το εμπόριο [ειδικά του μεταξιού] διεξαγόταν μέσω Περσίας από τον χερσαίο δρόμο, αλλά και στο θαλάσσιο, δηλ. από τον Περσικό κόλπο ως την Κεϋλάνη (Ταπροβάνη) όπου συγκεντρώνονταν τα εμπορεύματα από την Κίνα, οι Πέρσες πάλι κυριαρχούν σε όλον τον Ινδικό ωκεανό. Έτσι κατά το α μισό του 6 ου αι. οι Βυζαντινοί προσπάθησαν να έχουν επιρροή στην Κριμαία και στον Καύκασο για τη διευκόλυνση του χερσαίου δρόμου και για να εξασφαλίσουν και τη θαλάσσια επικοινωνία και να την ενισχύσουν, καλλιέργησαν σχέσεις με το αιθιοπικό βασίλειο της Αξώμης με στόχο η διεξαγωγή του εμπορίου να γίνεται από την Ερυθρά προς το Βυζάντιο. 5

8 του Κοσμά δεν είναι μόνο γεωγραφικού περιεχομένου, αναφέρει και αστρονομικές, κοσμολογικές πληροφορίες και είναι σαφώς επηρεασμένο από τις Γραφές, ώστε από πολλούς μελετητές να χαρακτηρίζεται ως ερμηνεία της Οκτατεύχου 6. Ο Ινδικοπλεύστης μπορεί να αποδεικνύεται «κακός» κοσμογράφος και να κατατάσσεται στους συντηρητικούς συγγραφείς καθώς ακολουθεί κατά γράμμα τις Γραφές, όμως οι γεωγραφικές του πληροφορίες καθιστούν το έργο του ως μια από τις πιο ενδιαφέρουσες πηγές για αυτήν την περίοδο 7. Ετσι, βρίσκει απήχηση και στα μετέπειτα χρόνια, μεταφράζεται σε διάφορες γλώσσες και γίνεται «ιδιαίτερα αγαπητό» 8. Περισσότερες γνώσεις βεβαίως θα είχαμε αν είχε σωθεί και το έργο περί γεωγραφίας που είχε γράψει ο Κοσμάς, από το οποίο γνωρίζουμε κάποια στοιχεία, όπως θα δούμε. 6 Haln 1979, Weitzmann Galavaris 1980, 64. Weitmann , 141 κ.εξ.. Γαλάβαρης 1995, 217. Σινά 1990, Ο Winstedt δείχνει τη διαφορά του έργου του Κοσμά συγκρίνοντάς το με άλλα. Στο κείμενο «Διήγησις Παλλαδίου» που αναφέρεται στον Βίο των Βραγμάνων οι πληροφορίες του συγγραφέα προέρχονται από κάποιον σχολαστικό που αποφάσισε να επισκεφθεί τις Ινδίες. Κατά τον Winstedt, προσεγγίζει το έργο του Κοσμά, όμως θεωρεί την αφήγηση αποτέλεσμα μύθου και παραμυθιών. Αναφέρει επίσης και άλλα έργα όπως του Στράβωνα, του Πλίνιου, τον Περίπλου της Ερυθράς θαλάσσης- ανώνυμου συγγραφέατου Αμμιανού Μαρκελίνου, για να δείξει τις πληροφορίες που αντλούμε από αυτά, ειδικά για τα ταξίδια προ της Ινδία. Τέλος, αναφέρει το έργο του Νόννοσου, ο οποίος ήταν σύγχρονος του Κοσμά, που το θεωρεί σημαντικό, αλλά σώζεται αποσπασματικά. Βλ. αναλυτικά: Winstedt 1909, Hunger , 380 6

9 Για την εποχή αυτή, δηλαδή τον 6 ο αιώνα, οι πληροφορίες αυτές βοηθούν στο να διαμορφώσουμε μια εικόνα για τη διεξαγωγή του εμπορίου που ανθίζει και πάλι, ήδη από τον 4 ο αιώνα σταδιακά, ύστερα από μια μικρή ανάκαμψη στον 3 ο αιώνα, που μείωσε την αίγλη των δύο πρώτων μεταχριστιανικών αιώνων 9. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ 9 Πληροφορίες για το εμπόριο από τον 1 ο έως τον 5 ο αιώνα και για τα έργα που αναφέρονται σε αυτό βλ. Κορδώσης ό.π. υποσημ.4 7

10 Πολλές απόψεις έχουν διατυπωθεί κατά καιρούς για τον συγγραφέα της Χριστιανικής Τοπογραφίας. Το έργο είναι γνωστό στον 9 ο αιώνα και μνημονεύεται στη Βιβλιοθήκη του Πατριάρχη Φωτίου, όμως ο Φώτιος μας το παραδίδει με τον τίτλο «Χριστιανού βίβλος», δηλαδή λανθασμένα, και αγνοεί το όνομα του συγγραφέα. Το θεωρεί ως ερμηνεία της Οκτατεύχου, σημειώνει πως είναι αφιερωμένο σε κάποιον Πάμφιλο και ότι χρονολογείται στα χρόνια του αυτοκράτορα Ιουστίνου του Α. Από το ίδιο το κείμενο ο Φώτιος θεωρεί ότι ο συγγραφέας έχει ύφος λαϊκό, δεν ξέρει να χρησιμοποιεί σωστά τη σύνταξη της γλώσσας και πολλές από τις ιστορίες του φαίνονται μυθικές 10. Αργότερα, μετά τον 10 ο αιώνα, το όνομα του Κοσμά γνωστοποιείται και γίνονται πολλές προσπάθειες ταύτισής του, όπως με τον Κοσμά από την Αίγυπτο ή τον Κοσμά τον σχολαστικό από την Αλεξάνδρεια, κ.λ.π. 11. Το Ινδικοπλεύστης προστέθηκε στο όνομα του συγγραφέα γιατί πιστευόταν πως είχε πλεύσει στην Ινδία 12. Το θέμα για το αν ο Κοσμάς πήγε ή όχι στην Ινδία, θα συζητηθεί περαιτέρω. 10 Photius, Bibliotheque, codex 36, ed. K. Henry, t.1, Paris 1959, McCrindle 1897, 3. Winstedt 1909, Wolska 1962, 1-2, 28- υπος Wolska Conus, , t.1, Winstedt ό.π.. McCrindle ό.π Wolska ό.π. 11. Winstedt ό.π Το όνομα Ινδικοπλεύστης πρέπει να δόθηκε τον 11 ο και 12 ο αιώνα. Η Wolska το θεωρεί αποτέλεσμα «μεσαιωνικού ρομαντισμού» και του δόθηκε γιατί στην Ινδία περιλαμβανόταν και η περιοχή της Ερυθράς, στην οποία ο Κοσμάς είχε σίγουρα ταξιδέψει. 8

11 Ύστερα από αρκετά χρόνια και πολλές προτάσεις η έρευνα κατέληξε πως ο Κοσμάς καταγόταν από την Αλεξάνδρεια, έζησε τον 6 ο αιώνα και ήταν έμπορος στο επάγγελμα 13. Έτσι είχε κάνει πολλά ταξίδια και είχε γνωρίσει πολλούς τόπους 14. Κάποιος φίλος του που ονομαζόταν Πάμφιλος, τον έπεισε να γράψει τις ταξιδιωτικές του εμπειρίες και έτσι ο Κοσμάς ακολουθώντας αυτήν τη συμβουλή γράφει στη γενέτειρά του, αφού έχουν περάσει 25 χρόνια μετά από τα ταξίδια του, ένα έργο που ονομάζει Χριστιανική Τοπογραφία, αφιερώνοντάς το στον Πάμφιλο. Τις πληροφορίες αυτές μας δίνει το ίδιο το έργο: Λόγος Β,56 : «Παρόντι ουν μοι εν τοις τόποις εκείνοις, προ τούτων των ενιαυτών είκοσι πέντε πλέον έλαττον, εν τη αρχή της βασιλείας Ιουστίνου του Ρωμαίων βασιλέως». αναφέρεται στην εποχή που βρισκόταν στην Άδουλη, ως έμπορος με τον φίλο του Μηνά και οι Αξωμίτες ετοίμαζαν πόλεμο εναντίον των Ομηριτών [ ] 15. Στο χωρίο αυτό, όπως και στην παράγραφο 54 του ίδιου Λόγου, ο Κοσμάς αναφέρει ότι ήταν έμπορος : «ένθα και την εμπορίαν ποιούμεθα οι από 13 Βλ. τους προβληματισμούς και τα συμπεράσματα αναλυτικά: Anastos 1946, Για τη βιογραφία του Κοσμά βλ. και McCrindle ό.π Γαλάβαρης 1995, 217. Σινά Anastos ό.π.. Ο Winstedt αναφέρει ότι επισκέφθηκε την Κεϋλάνη, τη χερσόνησο του Σινά, την Αιθιοπία, αν και γνωρίζει τις απόψεις άλλων μελετητών που πιστεύουν ότι ο Κοσμάς δεν ταξίδεψε πέρα από τα στενά του Bab el- Mandebή ακόμα ότι οι πληροφορίες του για την Ινδίας και την Κεϋλάνη προέρχονται από τον Σώπατρο. Βλ.Winstedt, ό.π., 3- υποσ Wolska Conus , t.1,369 9

12 Αλεξανδρείας» 16. Επίσης στον πρόλογο του έργου αναφέρει τα ταξίδια του και στην αρχή του Λόγου Β διαβάζουμε την προσφώνηση προς τον Πάμφιλο 17. Από την τελευταία αυτή αναφορά φαίνεται και ότι η συγγραφή του έργου έγινε στην Αλεξάνδρεια, γεγονός που θεωρείται βέβαιο 18. O Κοσμάς φροντίζει να μας ενημερώσει και για τους λόγους για τους οποίους καθυστέρησε και δίσταζε να γράψει: γιατί ήταν σε μεγάλη ηλικία και άρρωστος πολύ συχνά, φοβόταν την αποδοχή του έργου του από το κοινό και τις έντονες κριτικές και «επιθέσεις» από τους αντιπάλους του [ κατ αντιστοιχία : Λόγος Β,1, Λόγος Η,1, Λόγος Στ,1] 19. Ως συγγραφέας δηλώνει ότι είναι αυτοδίδακτος, αγνοεί την τέχνη της ρητορικής, δεν έχει την ικανότητα να συνθέτει ωραίους λόγους, ενώ μας πληροφορεί ότι είχε ακούσει τις διαλέξεις του δασκάλου του Πατρικίου, γνωστός με το αραβικό του όνομα Mar Aba, καθολικός στην εκκλησία της Περσίας και του μαθητή αυτού Θωμά του εξ Εδέσσης 20. Ένα ακόμα ζήτημα που απασχόλησε την έρευνα είναι το αν ο Κοσμάς υπήρξε μοναχός ή όχι. Σε αντίγραφο του έργου του στη 16 Wolska Conus ό.π Ό.π. 255,257, Βλ. αναλυτικά όλα τα επιχειρήματα: Anastos 1946, και Σινά 1990, 324-5, υποσ.12. Weitzmann , 143. Wolska 1962, Wolska Conus , t.i,305 και t.iii, 169,13. Winstedt 1909, 3, 5 υποσ.1 20 Anastos ό.π.. Wolska Conus , t.i,18 και 305,307 (ΛόγοςΒ, 1-3). Wolska ό.π

13 Λαυρεντιανή Βιβλιοθήκη [Laur. Plut.IX, cod 28] αναφέρεται ο Κοσμάς ως μοναχός (στην αρχή του Λόγου Α ), άποψη που υποστήριξε και ο Gelzer και άλλοι μελετητές και που συνδυάζεται με μια αναφορά του Κοσμά [στον Λόγο Β,56] σε κάποιο σύντροφό του στα ταξίδια, τον Μηνά, ο οποίος έγινε μοναχός στην κοινότητα στη Ραϊθώ 21. Έτσι είχε υποτεθεί ότι και ο Κοσμάς στο τέλος της ζωής του αποσύρθηκε στη μοναστική κοινότητα, όπως ο Μηνάς, και ασχολήθηκε με «λογοτεχνικές εργασίες», ίσως αλλάζοντας και το όνομά του 22. Ήταν φυσικό ο Κοσμάς να έχει ταξιδέψει στη Ραϊθώ και γενικότερα στην ευρύτερη περιοχή του Σινά, που συχνά αναφέρει, [Λόγος Ε,8,14,51-2] αυτό όμως δε σημαίνει ότι έγινε μοναχός. Δεν μπορούμε με βεβαιότητα να αποφανθούμε υπέρ της μιας ή της άλλης άποψης, ωστόσο μπορούμε να σημειώσουμε ότι πουθενά μέσα στο έργο του δεν αναφέρει ότι έγινε μοναχός, ενώ αναφέρει άλλες πτυχές της ζωής του, όπως το επάγγελμά του, την παιδεία του, τα ταξίδια του, κ.λ.π.. 21 Wolska ό.π.1. Anastos ό.π.75. Σινά 1990m 325. Winstedt ό.π 3 &υποσ Βλ. αναλυτικά: Anastos ό.π.. 11

14 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Η ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΕΡΓΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΑ Ο Κοσμάς έγραψε τη Χριστιανική Τοπογραφία στην Αλεξάνδρεια, όπως αναφέρθηκε ήδη, στο πρώτο μισό του 6 ου αιώνα. Στη χρονολογική τοποθέτηση του έργου μας βοηθά ο ίδιος όταν αναφέρει [Λόγος Β, 56] ότι βρισκόταν στην Άδουλη την εποχή της βασιλείας του αυτοκράτορα Ιουστίνου [του Α, στα ], όταν οι Αξωμίτες ετοίμαζαν πόλεμο εναντίον των Ομηριτών, στα έτη , δηλαδή 25 χρόνια πριν από την εποχή που διηγείται αυτά τα γεγονότα 23. Επίσης στον Λόγο Στ 3 μιλά για δύο εκλείψεις του ηλίου, οι οποίες έχουν χρονολογηθεί στις 6 Φεβρουαρίου και στις 17 Αυγούστου του Τέλος, αναφέρεται στον δάσκαλό του Πατρίκιο [Λόγος Β, 2-3], ο οποίος έγινε καθολικός επίσκοπος στην εκκλησία της Περσίας, όπως γνωρίζουμε, ανάμεσα στα έτη 540 και Ετσι, η δραστηριότητα του Κοσμά τοποθετήθηκε στο πρώτο μισό του 6 ου αιώνα και η συγγραφή του έργου του στα Wolska Conus , t.i,369. Winstedt 1909, 3 24 Wolska Conus ό.π. 16 και t.iii, 15,17. Winstedt 1909, 5 &υποσ.2 25 Wolska Conus , t.i,307. Weitzmann Galavaris 1990, Weitzmann Galavaris ό.π.. Wolska Conus , t.i,16. Γαλάβαρης 1995, 217. Hahn 1979, 31. Πιο αναλυτικά: Wolska 1962, 8. McCrindle 1897, 12

15 To αρχικό χειρόγραφο του έργου δεν έχει σωθεί, όμως καθώς βρήκε μεγάλη απήχηση, κατά το πέρασμα του χρόνου, εξαιτίας των θρησκευτικών, αστρονομικών, κοσμογραφικών, γεωγραφικών πληροφοριών και των ταξιδιωτικών εμπειριών του συγγραφέα, αντιγράφηκε και σώζεται σήμερα σε τρεις κώδικες, οι οποίοι είναι και επιμελώς εικονογραφημένοι. Οι κώδικες αυτοί είναι: ο κώδικας 699 στη Βιβλιοθήκη του Βατικανού [Vat. Gr. 699], του 9 ου αιώνα, ο κώδικας στη Λαυρεντιανή Βιβλιοθήκη της Φλωρεντίας [Laur.Plut. IX28] του 11 ου αιώνα και ο κώδικας στη Μονή αγίας Αικατερίνης στο Σινά [Σιναϊτικός 1186] του 11 ου αιώνα. Τα προβλήματα της αλληλεξάρτησης των χειρογράφων αυτών, της αποκατάστασης του κειμένου και των σχέσεων του κειμένου με τις μικρογραφίες που το κοσμούν, έχουν απασχολήσει την έρευνα 27.H Wolska παρέβαλλε το κείμενο των κωδίκων, μελέτησε την εικονογράφηση και κατέληξε ότι οι κώδικες που μας σώζονται ανήκουν σε δύο οικογένειες. η παλαιότερη παρουσιάζεται στον κώδικα του Βατικανού και η νεότερη στους κώδικες του 11 ου αιώνα. Το αρχέτυπο των δύο οικογενειών δεν είναι το πρωτότυπο κείμενο, αλλά ένα μεταγενέστερο αντίγραφο. Ανάμεσα σε αυτό και στα χειρόγραφα του 11 ου αιώνα η συγγραφέας τοποθετεί και ένα Brubaker 1977, Devreesse 1950, t.iii. Γαλάβαρης 1995, 217. Hahn 1979, Σινά 1990, 325. Stornajolo Winstedt 1909, McCrindle 1897, 1. 13

16 άλλο «αναθεωρημένο» στο οποίο προστέθηκαν οι Λόγοι Ια και Ιβ 28. Στα χειρόγραφα που αναφέρθηκαν μας παραδίδεται και ο τίτλος του έργου Χριστιανική Τοπογραφία 29. Για το όνομα του συγγραφέα, είδαμε πως έγινε γνωστό μετά τον 10 ο αιώνα [ βλ. υποσημ. 11,12]. Έτσι, το έργο έχει γίνει γνωστό ως Χριστιανική Τοπογραφία του Κοσμά Ινδικοπλεύστη. Ο Κοσμάς σημειώνει ότι προσθέτει το επίθετο Χριστιανική στην Τοπογραφία του, γιατί προτείνει ένα σύστημα στο οποίο αντιτίθενται οι ειδωλολάτρες και οι «ψευδοχριαστιανοί» 30. Ο συγγραφέας μάς ενημερώνει και για άλλα έργα που έγραψε στον πρόλογο της Τοπογραφίας του: ένα βιβλίο που αναφέρεται σε γεωγραφικά θέματα, αφιερωμένο σε κάποιον Κωνσταντίνο, ένα δεύτερο στο οποίο ασχολείται με αστρονομικές παρατηρήσεις, αφιερωμένο σε κάποιον διάκονο Ομόλογο και επίσης μια ερμηνεία του Άσματος Ασμάτων που αναφέρει στον Λόγο Η,3. 31 Τα έργα αυτά δεν έχουν σωθεί. Η Χριστιανική Τοπογραφία αποτελείται από 10 Λόγους, όπως παραδίδεται στον Vat.gr Όμως οι άλλοι δύο κώδικες έχουν 28 Βλ. πολύ αναλυτικά όλη την έρευνα: Wolska Conus , t.i, για το κείμενο, άλλους κώδικες που αντιγράφουν εν μέρει τη Χριστιανική Τοπογραφία, όπως ο κώδικας της Σμύρνης Β-2 ή επηρεάζονται από αυτή, και υποσ για την εικονογράφηση. 29 Wolska Conus , t.i, 59,259,311 (Λόγος Β,5), t.ii 373 (Λόγος Ε στο τέλος του κειμένου). t.iii 61, 191 (Λόγος Ζ,4 και Λόγος Η,20). McCrindle 1897,2. 30 Wolska Conus , t.i 37, 273 (Λόγος Α ). 31 Wolska Conus , t.i και t.iii 171. McCrindle 1897, Winstedt 1909,

17 και τους Λόγους Ια και Ιβ, που όπως αναφέρθηκε θεωρούνται προσθήκες. Θεωρείται ότι οι Λόγοι αυτοί ανήκουν στο γεωγραφικό έργο του Κοσμά που έχει χαθεί 32. Από τη Χριστιανική Τοπογραφία θα ασχοληθούμε με τους Λόγους : Β, Γ,Δ και Ια [που αναφέρεται ειδικά στην Ταπροβάνη (Κεϋλάνη)], δηλαδή με τα χωρία του έργου που αναφέρουν τις χώρες της Ανατολής, τους δρόμους του εμπορίου και τη διακίνηση προϊόντων. 32 Wolska Conus , t.i 36. Winstedt 1909, 4,5 &υποσ. 1,

18 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΤΑ ΤΑΞΙΔΙΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΑΝΑΦΟΡΑ Ο Κοσμάς, ως έμπορος, ήταν φυσικό να έχει κάνει πολλά ταξίδια, τα οποία αναφέρει στο έργο του. Η Wolska πιστεύει πως πρέπει να ήταν εισαγωγέας μπαχαρικών και ειδικότερα τον ενδιέφερε το εμπόριο του πιπεριού, καθώς αναφέρει ότι η χώρα του πιπεριού ήταν η Ινδία και επισημαίνει πέντε λιμάνια που εξήγαγαν αυτό το προϊόν: Πάρτι, Μαγγαρούθ, Σαλοπάτανα, Ναλοπάτανα, Πουδαπάτανα, τα οποία βρίσκονται στη Μαλέ, στην ακτή Malabar 33. Γνωρίζει καλά τα λιμάνια της Ερυθράς, την Ινδία και την Ταπροβάνη [Λόγος Β, 49-50, Λόγος Γ,65: για τη χριστιανική κοινότητα της Ταπροβάνης και Λόγος Ια,15-16], όπως και τα λιμάνια της Αιθιοπίας. Αναφέρει πώς γινόταν το εμπόριο από τα λιμάνια αυτά στην ενδοχώρα του Νείλου, φτάνοντας ως τη Σάσου, όπου πήγαιναν οι έμποροι από την Αξώμη για να προμηθεύονται χρυσό [Λόγος Β,51-53] 34. Ιδιαίτερα γνωστή του είναι η περιοχή της Παλαιστίνης, η Ραϊθώ και γενικότερα η ευρύτερη περιοχή της χερσονήσου του Σινά, 33 McCrindle 1897, Wolska 1962, 3. Wolska Conus , t.iii 347 (ΛόγοςΙα, 10,13,16). 34 Wolska 1962, 3. Wolska Conus , t.i,

19 τα παράλια της Ερυθράς και το Κλύσμα μεγάλο λιμάνι της Ερυθράς- όπου έγινε και η έξοδος των Ισραηλιτών [Λόγος Ε,14,51-2, 58] 35. Εκτενώς αναφέρεται στη Βαρβαρία και στο ακρωτήριο των Αρωμάτων [Γκουαρνταφούι], όπως και στο Ζίγγιον που πιστεύει ότι είναι το στόμα του Ωκεανού [Λόγος Β,30] 36. Πληροφορίες μας δίνει και για τη νήσο του Διοσκορίδη ή Σοκότρα, αλλά σε αυτό το νησί είχε μόνο περάσει κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού και δεν είχε αποβιβαστεί [Λόγος Γ,65] 37. Κατά τον Κοσμά διασχίζονται τρεις κόλποι: η Μεσόγειος, η Ερυθρά ή Αράβιος κόλπος και ο Περσικός [Λόγος Β, 29] 38. Γνωρίζει επίσης καλά τους δρόμους του μεταξιού από την Τζίνιστα [Κίνα] προς τη Δύση [Λόγος Β,45-46] 39. Περιγράφει τους τόπους [Νείλος, Ερυθρά, από την Αλεξάνδρεια ως τον Ωκεανό, την Αίγυπτο, την Αιθιοπία, την Ταπροβάνη] 40, τους κατοίκους, τις αποστάσεις και είναι πιο ακριβής από τον Φιλοστόργιο στον καθορισμό της Ινδίας [Λόγος Β,30,45,49. Λόγος Γ,65. Λόγος Ια,3,23-24]. Απαριθμεί τα σπουδαιότερα εμπορικά κέντρα της εποχής του: τη Σινδού, στον Ινδό ποταμό, που εξάγει μόσχο, ναρδοστάχυν και κοστάρι, την Ορροθά, την 35 Wolska 1962, 3. Wolska Conus ό.π Ό.π. υποσ Ό.π.. 38 Ό.π.. 39 Wolska 1962, Wolska Conus , t.i,257 17

20 Καλλιανά, που εξάγει χαλκό και «σησάμινα ξύλα», τη Σιβώρ, τη Μαραλλώ που εξάγει κοχύλια, το Καβέρ που εξάγει αλαβανδηνόν 41, ενώ πιο βόρεια τοποθετεί τη χώρα του καρυόφυλλου 42. Μας πληροφορεί και για τα προϊόντα που διακινούνται από το ακρωτήριο Comorin, στα νότια της Ινδίας, και την Κίνα: αλόη, καρυόφυλλο, τζανδάνα, μετάξι, πιπέρι από τη Μαλέ. Προϊόντα που συγκεντρώνονταν στην Ταπροβάνη, στην οποία φθάνουν πλοία από την Περσία, την Αιθιοπία και την Κίνα 43. Ως τελευταία παρατήρηση σημειώνουμε την άποψη του Κοσμά ότι η γη είναι ουσιαστικά ένα νησί που περιβάλλεται από τον Ωκεανό 44. Όλα αυτά τα στοιχεία θα εξεταστούν αναλυτικά με βάση το κείμενο του Κοσμά. 41 Mccrindle 1897, 367- υποσ Wolska Conus , t.iii, Κορδώσης , Wolska 1962,

21 I. Η γη, οι πλωτοί κόλποι στους οποίους διεξάγεται το εμπόριο, ο Ωκεανός Ο Κοσμάς θεωρεί ότι η γη έχει σχήμα επίμηκες και την κυκλώνει ο Ωκεανός. διακρίνει δε, την «οικουμένην γην» που κατοικούν οι άνθρωποι και τη γη πέρα από τον Ωκεανό. εκεί ανατολικά βρίσκεται ο παράδεισος 45. Υπολογίζει το μήκος της γης που κατοικούν οι άνθρωποι διπλάσιο από το πλάτος της 46. Μας πληροφορεί πως μοιράστηκε η γη στους γιους του Νώε μετά τον κατακλυσμό [Λόγος Β, 24-27] για να καταλήξει πως διαιρείται σε τρία μέρη: στην Ασία, στη Λιβύη, στην Ευρώπη : «Ασίαν μεν την ανατολήν καλούντες, Λιβύην δε τον νότον έως της δύσεως, Ευρώπην δε τον βορράν, έως πάλιν της δύσεως όλης» 47. Υπάρχουν επίσης τέσσερις κόλποι πλωτοί: ο Ρωμαϊκός [εννοεί τη Μεσόγειο], ο Αράβιος ή Ερυθρά θάλασσα, ο Περσικός και η Κασπία θάλασσα ή Υρκανία 48 (πίν.1). Ο ίδιος ταξίδεψε στους τρεις πρώτους για εμπορικούς λόγους, «εμπορίας γαρ χάριν έπλευσα», και εκτός από τις δικές του μαρτυρίες διαθέτει και πληροφορίες από όσους μένουν 45 Wolska Conus , t.i, 327-9, 351. Λόγος Δ, Wolska Conus ό.π , υποσ.48 4, Λόγος Β, Wolska Conus ό.π., 327, Ό.π. Λόγος Β,29, 333 και Λόγος Δ,7,

22 κοντά σε αυτούς ή που έχουν πλεύσει εκεί 49 [χωρίς όμως να αναφέρει λεπτομέρειες για το εμπόριο]. Στο σημείο αυτό πρέπει να σημειώσουμε ότι τα πλοία μπορούσαν να πλεύσουν και το Ινδικό πέλαγος, δηλαδή τη σημερινή Αραβική θάλασσα, ανάμεσα στο κέρας της Αφρικής και την Ινδία 50 [πορεία που έχει ακολουθήσει και ο Κοσμάς]. Ο Ωκεανός που περιβάλλει τη γη δεν πλέεται «δια το πλήθος των ρευμάτων, και των αναδιδομένων ατμών και αμβλυνόντων τας ακτίνας του ηλίου, και το πολλά διαστήματα έχειν» Ό.π. Λόγος Β,29, Wolska Conus ό.π. 333,353, 401, Ό.π. υποσ. 47,48 : οι πηγές του Κοσμά, εκτός από τις προσωπικές του εμπειρίες, είναι οι θεωρίες των αρχαίων Ελλήνων και του δασκάλου του Πατρικίου, στις οποίες αναφέρεται στην παράγραφο

23 II. Η διεξαγωγή του εμπορίου στα νότια άκρα της «οικουμένης γης» Ο Κοσμάς δίνοντας την παραπάνω εικόνα στον Λόγο Β αναφέρεται και σε περιοχές νότια της οικουμένης όπου διακινούνται προϊόντα. Μνημονεύει αρχικά τη Βαρβαρία [Λόγος Β,29, 30, 45, 48, 49, 50]. Οι κάτοικοί της «ανερχόμενοι εις τα μεσόγεια και πραγματευόμενοι κομίζουσιν εξ αυτών τα πλείστα των ηδυσμάτων», δηλαδή εμπορεύονται «λίβανον, κασίαν, κάλαμον» και άλλα πολλά και δια θαλάσσης τα μεταφέρουν στην Άδουλη και στον Ομηρίτη, στην εσωτέρα Ινδία και στην Περσία 52 (πίν. 2). Μας πληροφορεί επιπλέον ότι ο δρόμος αυτός ήταν γνωστός από τα πολύ παλιά χρόνια, όπως 52 Wolska Conus , t.i 357-9, υποσ.49 1 : Η Άδουλις [επίνειο της Αξώμης στην Ερυθρά] ταυτίζεται με τη σημερινή Θούλλα. βλ. και Winstedt 1909, 336 (p.70,13). Στην περιοχή βρέθηκαν πολλές ελληνικές επιγραφές που φανερώνουν μεγάλο αριθμό Ελλήνων, καθώς πρόκειται για σημαντικό κέντρο εμπορίου [βλ. και Λόγο Β,64]. Ο Ομηρίτης τοποθετείται στην Ευδαίμονα Αραβία, βλ. Wolska Conus μ t.i, 369, 379, 505. Βλ. και Κορδώσης , 271: ο Κοσμάς δε δίνει περαιτέρω πληροφορίες, γιατί πιθανότατα δεν είχε συναλλαγές με την περιοχή. Πληροφορίες μας δίνει και η Εκκκλησιαστική Ιστορία του Φιλοστόργιου [βλ. Philostorgius Kirchengeschichte, εκδ. J. Bidez, Berlin 1972, 18. // H εσωτερική Ινδία κατά τους McCrindle 1897, 39 & υποσ. 2, Winstedt 1909, 334 (p. 62,26), ταυτίζεται με τη Ν.Αραβία. 21

24 αναφέρουν και οι Γραφές : η βασίλισσα του Σαβά, δηλαδή του Ομηρίτου, έφερε προϊόντα από τη Βαρβαρία, καθώς η απόσταση ήταν πολύ μικρή, «ράβδους εβεννίνους και πιθήκους και χρυσίον εκ της Αιθιοπίας, ως γειτνιώσα πάση τη Αιθιοπία κατά το πέραν του Αραβικού κόλπου..» «..Ουκ απέχει γαρ της Βαρβαρίας ο Ομηρίτης της θαλάσσης μεσαζούσης πορείας ημερών δια θαλάσσης δύο..» 53. Η Βαρβαρία κατά τον Κοσμά είναι το νοτιοανατολικότερο κομμάτι της Αιθιοπίας, το οποίο «κυκλώνει» ο Ωκεανός: Λόγος Β 29: «επί το νότιον και ανατολικώτερον μέρος της γης από της λεγομένης Βαρβαρίας, ένθα και η γη της Αιθιοπίας τέλος έχει».. «.. Της λιβανωτοφόρου γης της καλούμενης Βαρβαρίας, ην και κυκλοί ο Ωκεανός εισβάλλων εκείθεν εις αμφοτέρους τους κόλπους», Β 30 : Το Ζίγγιον «υπερβάντες μικρώ προς την Βαρβαρίαν», Β,45: «Η Βαρβαρία κυκλούται εκ δεξιών από τον Ωκεανό», Β 48 : «της λιβανωτοφόρου γης της καλούμενης Βαρβαρίας, ήτις και μακρά έχουσα την Σάσου χώραν υστάτην ούσαν των Αιθιόπων γην», Β 49 : «Έστι δε η χώρα η λιβανωτοφόρος εις τα άκρα της Αιθιοπίας, μεσόγειος μεν ούσα, τον δε Ωκεανόν επέκεινα έχουσα, όθεν και οι την Βαρβαρίαν οικούντες, ως εγγύθεν όντες, ανερχόμενοι εις τα μεσόγεια» 54. Από τις περιγραφές αυτές καταλήγουμε ότι η Βαρβαρία αντιστοιχεί με το σημερινό βόρειο τμήμα της Σομαλίας, από το στενό Bab-el-Mandeb [Δειρή] ως το ακρωτήριο των Αρωμάτων 53 Wolska Conus , t.i, Ό.π. 333, 335, 353, 359,

25 [Γκουαρνταφούι], το οποίο είναι το ανατολικότερο άκρο της Αφρικής (πίν.3,4). Στην ίδια τοποθέτηση μας οδηγεί και ο «Περίπλους της Ερυθράς θαλάσσης», ενώ ο Πτολεμαίος τοποθετούσε αυτήν την περιοχή αρκετά νοτιότερα 55. ΖΙΓΓΙΟΝ Σε συσχετισμό με τη Βαρβαρία και τον Ωκεανό, ο Κοσμάς αναφέρεται στο Ζίγγιον, το οποίο θεωρεί ως το «στόμα του Ωκεανού», Λόγος Β, 29 : «ο Αράβιος ο καλούμενος Ερυθραίος και ο Περσικός, εισβάλλοντες αμφότεροι εκ του λεγόμενου Ζιγγίου, επί το νότιον και ανατολικώτερον μέρος της γης από της λεγόμενης Βαρβαρίας», «..Ίσασι δε το λεγόμενον Ζίγγιον οι την Ινδικήν θάλατταν διαπερώντες, περαιτέρω τυγχάνον της λιβανωτοφόρου γης της καλουμένης Βαρβαρίας..», Β 30 : «Εν οις ποτε πλεύσαντες επί την εσωτέραν Ινδίαν και υπερβάντες μικρώ προς την Βαρβαρίαν, ένθα περαιτέρω το Ζίγγιον τυγχάνει- ούτω γαρ καλούσι το στόμα του Ωκεανού..». Σε αυτό το χωρίο ο Κοσμάς περιγράφει παραστατικά ένα ταξίδι του κατά τη διάρκεια του οποίου κινδύνευσε το πλοίο να παρασυρθεί από τα ρεύματα προς τον Ωκεανό και όλοι δείλιασαν πολύ για το επικείμενο τέλος τους. Χαρακτηριστικό δε, κατά τον Κοσμά, του ότι πέρασαν το Ζίγγιον είναι ότι το πλοίο συνόδευαν πετεινοί που ονομάζονταν «σούσφα» 56, Β 50: 55 Ό.π. 328 και υποσ Κορδώσης , 155. Winstedt 1909, 333 (p.61,5). 56 Wolska Conus , t.i: Λόγος Β,29, 333. Λόγος Β,30, 334-5: ίσως να πρόκειται για το ταξίδι που ο Κοσμάς πλησίασε τη Σοκότρα [νήσος του 23

26 «ης λοιπόν επέκεινα ο Ωκεανός εστί, το καλούμενον Ζίγγιον» 57. Έχουν διατυπωθεί διάφορες απόψεις για να εντοπιστεί το Ζίγγιον (πίν.2) και να διαπιστωθεί ποιο δρόμο ακολουθούσε ο Κοσμάς προς αυτή την κατεύθυνση. Προτάθηκε ότι σχετίζεται με το νησί Ζανζιβάρη (πίν.4,5), οπότε ίσως να είναι η θάλασσα που βρέχει τη σημερινή Σομαλία 58, συνεπώς ο Κοσμάς ταξίδεψε προς τα νότια φτάνοντας ως τον Ισημερινό 59. Η Pigulewskaja θεωρεί επίσης ότι το Ζίγγιο είναι θάλασσα, τμήμα του Ινδικού Ωκεανού, που βρέχει τη Σομαλία όπου τελειώνει το Ακρωτήριο των Αρωμάτων. Υπάρχει μάλιστα και δρόμος γνωστός από τον 1 ο αιώνα που φτάνει ως τα Ραπτά 60, λιμάνι κοντά στη Ζανζιβάρη, όμως η συγγραφέας δεν πιστεύει ότι ο Κοσμάς έπλευσε σ αυτήν τη διαδρομή 61. Διοσκορίδη], αλλά δεν αποβιβάστηκε [υποσ ]. Ο ΜcCrindle 1897, 39, υποσ.2 και ο Winstedt 1909, (p.61,5 &62, 27) σημειώνουν ότι το ταξίδι ξεκινά από τη νότιο Αραβία, την οποία ταυτίζουν με την εσωτέρα Ινδία. Η Wolska, βλ , t.i, 333, υποσ.29 2, τοποθετεί το Ζίγγιον με βάση το κείμενο, στην είσοδο της Ερυθράς και του Ινδικού Ωκεανού, δηλαδή κοντά στον κόλπο του Άντεν και του Ομάν. 57 Wolska Conus , t.i, Winstedt 1909, 334: από τα στενά του Bab-el-Mandeb ως ανατολικά της Αφρικής. 59 Κορδώσης , Τα Ραπτά αναφέρονται και στον Περίπλου της Ερυθράς θαλάσσης, βλ. Winstedt 1909, 11 & υποσ Pigulewskaja 1969,

Εκπαιδευτήριο ΤΟ ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ - ΓΥΜΝΑΣΙΟ. Αρχαϊκή Εποχή και στο Ισλάμ. Ανάτυπο από τον τόμο «ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ, ΣΤ, 2011-2012»

Εκπαιδευτήριο ΤΟ ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ - ΓΥΜΝΑΣΙΟ. Αρχαϊκή Εποχή και στο Ισλάμ. Ανάτυπο από τον τόμο «ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ, ΣΤ, 2011-2012» Ανάτυπο από τον τόμο «ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ, ΣΤ, 2011-2012» Εκπαιδευτήριο ΤΟ ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ - ΓΥΜΝΑΣΙΟ Χαρτογραφία στην Αρχαϊκή Εποχή και στο Ισλάμ Ανάτυπο από τον τόμο «ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ, ΣΤ, 2011-2012» Τάξη

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

Αλήθεια, ακόμη και τώρα, έχετε αναρωτηθεί ποια ήταν αυτά τα κείμενα και τι περιεχόμενο είχαν;

Αλήθεια, ακόμη και τώρα, έχετε αναρωτηθεί ποια ήταν αυτά τα κείμενα και τι περιεχόμενο είχαν; Όποιον κι αν ρωτήσετε σήμερα σχετικά με την ανακάλυψη της Αμερικής, είναι σίγουρο ότι θα σας αναφέρει την γνωστή ιστορία με τον Χριστόφορο Κολόμβο, ο οποίος τον 15ο αιώνα έχοντας μελετήσει κάποια αρχαία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ 1 ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Κώστας Κύρος ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 1. Ανοίξτε το λογισμικό Google Earth και προσπαθήστε να εντοπίσετε τη θέση της Ευρώπης στη Γη. Κατόπιν για να

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ 1 Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ Ο Σμυρναϊκός Μανές ή αλλιώς Μανέρως. Κατά τους Αρχαίους συγγραφείς ο Μανέρως ήταν θλιβερός ήχος και τον ονομάζανε Μανέρω ή Λίναιος θρήνος διότι κατά τα λεγόμενα με τον ήχο αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

α. Προς αναζήτηση νέων δρόμων της τουρκικής κατάκτησης που είχε διακόψει την επικοινωνία Ευρώπης Ασίας της έλλειψης πολύτιμων μετάλλων στην Ευρώπη

α. Προς αναζήτηση νέων δρόμων της τουρκικής κατάκτησης που είχε διακόψει την επικοινωνία Ευρώπης Ασίας της έλλειψης πολύτιμων μετάλλων στην Ευρώπη Σελ. 122 3. Οι ανακαλύψεις α. Προς αναζήτηση νέων δρόμων Η αναζήτηση νέων δρόμων είναι αναγκαία εξαιτίας : της τουρκικής κατάκτησης που είχε διακόψει την επικοινωνία Ευρώπης Ασίας της έλλειψης πολύτιμων

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ενότητα: Γεωγραφία (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Β1, Β2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα:

Διαβάστε περισσότερα

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ.

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Οι κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου και η πολιτική ενοποίηση του χώρου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ Ο όρος διαθήκη Οι Εβδομήντα μεταφράζουν την εβραϊκή λέξη berith στα ελληνικά διαθήκη Απαντάται στις εκφράσεις παλαιά διαθήκη και καινή διαθήκη. Σημαίνει συμφωνία (γάμου), που συντελέσθηκε ανάμεσα στο Θεό

Διαβάστε περισσότερα

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 ΜΑΘΗΜΑ 1, Οι έννοιες «γεωγραφική» και «σχετική» θέση 1. Με τη βοήθεια του χάρτη στη σελ.12, σημειώστε τις παρακάτω πόλεις στην

Διαβάστε περισσότερα

Επειδή ο μεσημβρινός τέμνει ξανά τον παράλληλο σε αντιδιαμετρικό του σημείο θα θεωρούμε μεσημβρινό το ημικύκλιο και όχι ολόκληρο τον κύκλο.

Επειδή ο μεσημβρινός τέμνει ξανά τον παράλληλο σε αντιδιαμετρικό του σημείο θα θεωρούμε μεσημβρινό το ημικύκλιο και όχι ολόκληρο τον κύκλο. ΝΑΥΣΙΠΛΟΪΑ Η ιστιοπλοΐα ανοιχτής θαλάσσης δεν διαφέρει στα βασικά από την ιστιοπλοΐα τριγώνου η οποία γίνεται με μικρά σκάφη καi σε προκαθορισμένο στίβο. Όταν όμως αφήνουμε την ακτή και ανοιγόμαστε στο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΝΤΥΠΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ (16 Ο αι.)

ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΝΤΥΠΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ (16 Ο αι.) ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΝΤΥΠΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ (16 Ο αι.) 1. Από τον Έρασμο στο Textus Receptus Πρώτη έκδοση του ελληνικού κειμένου της Αγ. Γραφής η πολύγλωσση Κομπλουτιανή

Διαβάστε περισσότερα

Υπατία. Εργασία της µαθήτριας Ελευθεριάδη Κωνσταντίνα Υπεύθυνη καθηγήτρια: Dr. Σταυρούλα Πατσιοµίτου 1 ο ΠρότυποΠειραµατικόΓυµνάσιοΑθηνών

Υπατία. Εργασία της µαθήτριας Ελευθεριάδη Κωνσταντίνα Υπεύθυνη καθηγήτρια: Dr. Σταυρούλα Πατσιοµίτου 1 ο ΠρότυποΠειραµατικόΓυµνάσιοΑθηνών Υπατία Τετάρτη20 Νοεµβρίου 2013 Σχολικό έτος 2013-2014 Εργασία της µαθήτριας Ελευθεριάδη Κωνσταντίνα Υπεύθυνη καθηγήτρια: Dr. Σταυρούλα Πατσιοµίτου 1 ο ΠρότυποΠειραµατικόΓυµνάσιοΑθηνών Τµήµα Β1 Βιογραφικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων 1. Ποια είναι τα βιβλία της Καινής Διαθήκης 1. Ιστορικά Ευαγγέλια 1. κατά Ματθαίον 2. κατά Μάρκον 3. κατά Λουκάν 4. κατά Ιωάννην 5.Πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής»

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής» Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της Γεωμετρική ς Εποχής; Ερωτήματα - κλειδιά: 2 Πόσο μεγάλες ήταν οι ομάδες των ανθρώπων της Γεωμετρικής Εποχής; Υπήρχαν αρχηγοί στις ομάδες των ανθρώπων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΑΤΑ ΜΑΡΚΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ

ΤΟ ΚΑΤΑ ΜΑΡΚΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ Ο συγγραφέας και εδώ δε γράφει το όνομά του, αλλά η αρχαία εκκλησιαστική παράδοση ομόφωνα αποδίδει το ευαγγέλιο αυτό στον Μάρκο και το συνέδεσε κατά ένα ιδιαίτερο τρόπο με το όνομα του απ. Πέτρου. 1. ΜΑΡΤΥΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ»

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Τμήμα 5 ης -6 ης Δημοτικού Σάββατο, 27 Οκτωβρίου 2012 Θαλής ο Μιλήσιος 630/635 π.χ. 543 π.χ. Ο πρώτος φιλόσοφος! Ο Θαλής ο Μιλήσιος ανήκει στους προσωκρατικούς

Διαβάστε περισσότερα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ Σχολικό έτος 2013-14 Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΚΑΡΑΜΠΕΛΑΣ ΜΑΡΙΟΣ-ΔΗΜΗΤΡΗΣ Τάξη : Α1 ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΑΣΧΑ: Η γιορτή και ο υπολογισμός της ημερομηνίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ 1 η ΟΜΑΔΑ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Κεφάλαιο 2 ο Συστήματα αστρονομικών συντεταγμένων και χρόνος ΑΣΚΗΣΗ 1 η (α) Να εξηγηθεί γιατί το αζιμούθιο της ανατολής και της δύσεως του Ηλίου σε ένα τόπο,

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Συνοπτικό πλαίσιο μετακίνησης και εγκατάστασης Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί και πώς μετακινούμαστε από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Πού μένουμε από τα

Διαβάστε περισσότερα

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2.1 Ωκεανοί και Θάλασσες. Σύµφωνα µε τη ιεθνή Υδρογραφική Υπηρεσία (International Hydrographic Bureau, 1953) ως το 1999 θεωρούντο µόνο τρεις ωκεανοί: Ο Ατλαντικός, ο Ειρηνικός

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

Μέση Τιµή Ελληνικών και Ξενόγλωσσων Βιβλίων 2005. Μονάδα Ολικής Ποιότητας Ακαδηµαϊκών Βιβλιοθηκών (Μ.Ο.Π.Α.Β.)

Μέση Τιµή Ελληνικών και Ξενόγλωσσων Βιβλίων 2005. Μονάδα Ολικής Ποιότητας Ακαδηµαϊκών Βιβλιοθηκών (Μ.Ο.Π.Α.Β.) Μέση Τιµή Ελληνικών και Ξενόγλωσσων Βιβλίων 2005 Μονάδα Ολικής Ποιότητας Ακαδηµαϊκών Βιβλιοθηκών (Μ.Ο.Π.Α.Β.) ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2005 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κάθε Βιβλιοθήκη, ανεξάρτητα από µέγεθος και τύπο, κατανέµει ετησίως

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014 Σίνα 14 & Ακαδημίας, τηλ. 210 3642707, φαξ. 201-3642707 e-mail: info@cosmorama.gr Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες 18 22 Απριλίου 2014 Μόνο σε εμάς θα βρείτε: Πλούσιες πρωινές ξεναγήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ»

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ,,^ -^,;-,..:..,, : χ λ κ«:! «e.«?s"'h. ΗΗΗΜΗΗΒ ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΙΜΑΡΑ Τα καινούρια προγράμματα του Τμήματος Εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Εισαγωγή - Η πιο παραμελημένη περίοδος της ιστορίας της Ελληνικής είναι η μεσαιωνική. Για λόγους καθαρά ιδεολογικούς και πολιτικούς, το

Διαβάστε περισσότερα

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν.

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν. Είναι γνωστή σε όλους η σειρά επιστημονικής φαντασίας Star Trek η οποία έχει φανατικούς θαυμαστές σε όλο τον κόσμο. Οι τεχνολογικές καινοτομίες και οι «φανταστικές» τεχνολογίες που είχε συμπεριλάβει στο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 978-960-484-159-2

ISBN 978-960-484-159-2 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ Ο Μέγας Αλέξανδρος Κείμενο: Φίλιππος Μανδηλαράς Επιμέλεια κειμένου: Ράνια Ζωίδη Εικονογράφηση: Ναταλία Καπατσούλια Διόρθωση: Αντωνία Κιλεσσοπούλου 2010, Εκδόσεις Κυριάκος Παπαδόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 5 Ο Έκτος Αιώνας και η Δυναστεία του Ιουστινιανού (518-610): Ιουστίνος Α (518-527) - Ιουστινιανός Α (α μέρος: 527-548)

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 5 Ο Έκτος Αιώνας και η Δυναστεία του Ιουστινιανού (518-610): Ιουστίνος Α (518-527) - Ιουστινιανός Α (α μέρος: 527-548) ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 5 Ο Έκτος Αιώνας και η Δυναστεία του Ιουστινιανού (518-610): Ιουστίνος Α (518-527) - Ιουστινιανός Α (α μέρος: 527-548) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Η καλλιέργεια της κριτικής ανάγνωσης µέσα από το µάθηµα της λογοτεχνίας

Η καλλιέργεια της κριτικής ανάγνωσης µέσα από το µάθηµα της λογοτεχνίας Η καλλιέργεια της κριτικής ανάγνωσης µέσα από το µάθηµα της λογοτεχνίας Η εµπειρία της χρήσης των «Αναγνωστικών Ηµερολογίων» στην Α Γυµνασίου της Βάλιας Λουτριανάκη Η χρήση αναγνωστικών ηµερολογίων (reading

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ: ΠΡΟΤΥΠΟ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΟ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ

Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ: ΠΡΟΤΥΠΟ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΟ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ: ΠΡΟΤΥΠΟ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΟ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ Αναστασία Τούρτα Επίτιμη Διευθύντρια Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού Ο Αλέξανδρος νικά τον Δαρείο. Εικονογραφημένο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 3: Βυζαντινή Επιστολογραφία: είδη - χαρακτηριστικά. Συνέσιος ο Κυρηναίος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα έρθουν

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΛΑΜ η θρησκεία της υποταγής στον Αλλάχ

ΙΣΛΑΜ η θρησκεία της υποταγής στον Αλλάχ ΘΡΗΣΚΕΙΕΣ ΤΗΣ ΑΣΙΑΣ ΙΣΛΑΜ η θρησκεία της υποταγής στον Αλλάχ Ιδρυτής του Ισλάμ είναι ο Μωάμεθ (ο οποίος θεωρείται απ τους μουσουλμάνους ο τελευταίος και μεγαλύτερος προφήτης) Το ιερό βιβλίο της θρησκείας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η Ευρώπη είναι ήπειρος κυρίως πεδινή, χωρίς έντονο ανάγλυφο. Τα 2/3 της ηπείρου είναι πεδινές εκτάσεις. Έχει το χαμηλότερο μέσο υψόμετρο από την επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΤΑ: α. Γιατί μετακινούνταν οι άνθρωποι της Κύπρου κατά την Αρχαϊκή Εποχή; Ποιοι μετακινούνταν; Πού μετακινούνταν; Πώς μετακινούνταν;

ΚΑΡΤΑ: α. Γιατί μετακινούνταν οι άνθρωποι της Κύπρου κατά την Αρχαϊκή Εποχή; Ποιοι μετακινούνταν; Πού μετακινούνταν; Πώς μετακινούνταν; ΚΑΡΤΑ: α Πηγή 1: Κείμενο αρχαιολόγου Χιλιάδες ειδώλια, μικρά και μεγάλα, βρέθηκαν σε διάφορα ιερά της Κύπρου. Οι προσκυνητές αφιέρωναν τα ειδώλια στους θεούς και τις θέες τους. Πολλοί άνθρωποι όπως αγρότες,

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΑΞΗ Β

1 ο ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΑΞΗ Β 1 ο ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΑΞΗ Β ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΤΟΛΕΜΑΙΟ ΣΤΟ GPS ΣΧ. ΕΤΟΣ 2012-13 Στα εισαγωγικό μάθημα για τους χάρτες, η καθηγήτρια ζήτησε ν απαντήσουμε στην ερώτηση: «Προγραμματίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ

ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ Η Σύρος είναι νησί των Κυκλάδων. Πρωτεύουσά της είναι η Ερμούπολη, η οποία είναι πρωτεύουσα της Περιφέριας Νότιου Αιγαίου αλλά και του πρώην Νομού Κυκλάδων. Η Σύρος αναπτύχθηκε ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες.

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ Μάθημα: Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Τάξη: Β Γυμνασίου Ενότητα: Οι πρώτοι αιώνες του Βυζαντίου Χρόνος εξέτασης: 45 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Πώς περνάμε τη μέρα μας;

Πώς περνάμε τη μέρα μας; Πώς περνάμε τη μέρα μας; Διδακτική πρόταση 2: Συνοπτικό πλαίσιο καθημερινής ζωής Ερώτημα-κλειδί Πώς περνούμε τη μέρα μας από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Σύνδεση με το προηγούμενο μάθημα Στο προηγούμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΦΩΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ. Το άρθρο αυτό έχει ως σκοπό την παράθεση των αποτελεσμάτων πάνω σε μια έρευνα με τίτλο, οι ιδέες των παιδιών σχετικά με το

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α Ο πυρήνας των μαθηματικών είναι οι τρόποι με τους οποίους μπορούμε να συλλογιζόμαστε στα μαθηματικά. Τρόποι απόδειξης Επαγωγικός συλλογισμός (inductive)

Διαβάστε περισσότερα

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 867 886 912 913

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

Ε λ Νίνιο (El Niño) ονοµάζεται το θερµό βόρειο θαλάσσιο ρεύµα που εµφανίζεται στις ακτές του Περού και του Ισηµερινού, αντικαθιστώντας το ψυχρό νότιο ρεύµα Humboldt. Με κλιµατικούς όρους αποτελει µέρος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ»

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» «H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΘΑΛΑΣΣΑ Οι χρησιμότητες της θάλασσας είναι πολλές όπως πολλές είναι κι οι ωφέλειες που η θάλασσα παρέχει στον άνθρωπο. Ο ι

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο διδασκαλίας Στόχοι Παρατηρήσεις. υπολογίζουν το λόγο δύο λόγο δύο τμημάτων

Περιεχόμενο διδασκαλίας Στόχοι Παρατηρήσεις. υπολογίζουν το λόγο δύο λόγο δύο τμημάτων Νίκος Γ. Τόμπρος ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ Ενότητα : ΟΜΟΙΟΤΗΤΑ (ΛΟΓΟΣ ΑΝΑΛΟΓΙΑ) Σκοποί: Η ανάπτυξη ενδιαφέροντος για το θέμα, η εξοικείωση με τη χρήση τεχνολογίας, η παρότρυνση για αναζήτηση πληροφοριών (εδώ σε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ. Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός

Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ. Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Η Φυσική Γεωγραφία εξετάζει: τον γήινο

Διαβάστε περισσότερα

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom Στις 28 Φεβρουαρίου, δύο από τους εθελοντές του Edurom από το Μεσογειακό Σχολείο της Ταρραγόνα βρέθηκαν στην Ημέρα Εκπαίδευσης του «Δικτύου για τη δημοκρατική εκπαίδευση των ενηλίκων: μπροστά με τη δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΒΑΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΒΑΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΒΑΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΑΡΧΑΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΡΑΦΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΤΟΥΣ ΣΕ ΟΣΤΡΑΚΑ ΠΗΛΙΝΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ Μεσοποταμία-Σουμέριοι Μέσα 4ης χιλιετίας π.χ. Σφηνοειδής γραφή Τρόπος γραφής που

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΟΜΑ Α Α

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΟΜΑ Α Α ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 Β ΤΑΞΗΣ ΟΜΑ Α Α Α1.1.Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό των δεδοµένων της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα του δεδοµένου της Στήλης Β που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Ξεκινώντας την εργασία θα θέλαμε να παραθέσουμε το παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ Συνομωσίες, ίντριγκες και μηχανορραφίες. Θρησκευτικός φανατισμός Δεισιδαιμονία.

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρικά Κυκλώματα (Μ.Χ. ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Η προσθήκη λαμπτήρων επηρεάζει την ένταση του ρεύματος σε ένα ηλεκτρικό κύκλωμα;

Ηλεκτρικά Κυκλώματα (Μ.Χ. ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Η προσθήκη λαμπτήρων επηρεάζει την ένταση του ρεύματος σε ένα ηλεκτρικό κύκλωμα; Ηλεκτρικά Κυκλώματα (Μ.Χ. ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Η προσθήκη λαμπτήρων επηρεάζει την ένταση του ρεύματος σε ένα ηλεκτρικό κύκλωμα; Στη διερεύνηση που κάναμε με τα παιδιά, όπως φαίνεται και από τον τίτλο ασχοληθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός;

Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός; ΟΡΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός; Διαμελισμός Κατακόρυφος είναι: Τα βουνά, οι πεδιάδες, οι λόφοι, οι κοιλάδες, τα φαράγγια και γενικά το ανάγλυφο μιας περιοχής. Άλπεις Οι Άλπεις είναι

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ"*-*

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ*-* Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤΚΑΤοΡ1Α Η 3υζαντινή εποχή Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ ΚΑΤοΡ1Α Κωνσταντινούπολη, Μ' ένα λεωφορείο τριγυρνάμε όλοι μέσα στην πόλη, σελ. 59-63. Βυζαντινή αυτοκρατορία, Εμπορικοί δρόμοι, σελ 34 Μύθοι και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΝΤΜΗΣΕΙΣ... 11 ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 17 ΜΕΡΟΣ Α ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ Ο ΒΙΒΛΙΚΟΣ ΙΣΡΑΗΛ Εισαγωγικά... 27 1. Αρχαιολογία του βιβλικού Ισραήλ... 29

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας.

Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας. Πρόταση διδασκαλίας Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας. Ενότητα 4. Το έργο του Αλέξανδρου Κύρια σημεία της ενότητας Περιγραφή της γεωγραφικής έκτασης και της ποικιλίας των λαών του κράτους που δημιούργησε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΟΜΑΔΑΣ Α

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΟΜΑΔΑΣ Α ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΟΜΑΔΑΣ Α 1. Να προσδιορίσετε την έννοια του όρου «Βυζάντιο» και να αναφέρετε τις χρονικές περιόδους διαίρεσης της ιστορίας του. Να αναφέρετε επίσης με ποιο όνομα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υπουργός Υγείας και Κοινωνικής. Αγαπητέ συνάδελφε, ευχαριστώ πολύ για την ερώτηση. Κατ αρχάς θα πρέπει

ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υπουργός Υγείας και Κοινωνικής. Αγαπητέ συνάδελφε, ευχαριστώ πολύ για την ερώτηση. Κατ αρχάς θα πρέπει ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υπουργός Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης): Ευχαριστώ πολύ, κύριε Πρόεδρε. Αγαπητέ συνάδελφε, ευχαριστώ πολύ για την ερώτηση. Κατ αρχάς θα πρέπει να σας πω ότι στο αρχείο μου έχω έγγραφη

Διαβάστε περισσότερα

Η ηλιόσφαιρα. Κεφάλαιο 6

Η ηλιόσφαιρα. Κεφάλαιο 6 Κεφάλαιο 6 Η ηλιόσφαιρα 285 Η ΗΛΙΟΣΦΑΙΡΑ Ο Ήλιος κατέχει το 99,87% της συνολικής µάζας του ηλιακού συστήµατος. Ως σώµα κυριαρχεί βαρυτικά στον χώρο του και το µαγνητικό του πεδίο απλώνεται πολύ µακριά.

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

E N O T H T A YΠOMNHMA. Οδηγοί του κόσμου, Τα ελληνικά νησιά, εκδ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Αθήνα, 1998

E N O T H T A YΠOMNHMA. Οδηγοί του κόσμου, Τα ελληνικά νησιά, εκδ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Αθήνα, 1998 0-0086_D3_GLOSSA_TEYXOS C GLOSSA 2/9/2 0:6 AM Page 78 6 Η Ρόδος Η Ρόδος είναι το μεγαλύτερο νησί των Δωδεκα - νήσων. Δίκαια την αποκαλούν το μαργαριτάρι της Μεσογείου. Οι σπάνιες ομορφιές της ξεδιπλώ νο

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΙΟΝΙΑ ΝΗΣΙΑ ΤΑΞΙΔΕΥΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΙΟΝΙΟ

ΙΟΝΙΑ ΝΗΣΙΑ ΤΑΞΙΔΕΥΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΙΟΝΙΟ ΙΟΝΙΑ ΝΗΣΙΑ ΤΑΞΙΔΕΥΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΙΟΝΙΟ ΚΕΡΚΥΡΑ Η Κέρκυρα είναι ένα από τα ωραιότερα νησιά της Ελλάδας, που με τη πολυσήμαντη ιστορία της, την καταπράσινη ύπαιθρο, τις δαντελένιες ακρογιαλιές και κυρίως με

Διαβάστε περισσότερα

Σε κάθε κεφάλαιο αναφέρει πρώτα την ιστορία της κάθε Μονής και μετά συμπληρώνει τις συνταγές που υλοποιούνται από τους μαγείρους μοναχούς.

Σε κάθε κεφάλαιο αναφέρει πρώτα την ιστορία της κάθε Μονής και μετά συμπληρώνει τις συνταγές που υλοποιούνται από τους μαγείρους μοναχούς. Μια γυναίκα γράφει «συνταγές από το Περιβόλι της Παναγιάς» Δημοσιεύτηκε στις 21/02/2012 στις 11:41 μμ στις κατηγορίες: ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ στο PSEMA, ΜΑΓΕΙΡΕΜΑΤΑ, ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ Η συγγραφέας Μαριάνθη Μυλωνά

Διαβάστε περισσότερα

Η Στήλη των Μαθηματικών Από τον Κώστα Δόρτσιο, Σχ. Σύμβουλο Μαθηματικών

Η Στήλη των Μαθηματικών Από τον Κώστα Δόρτσιο, Σχ. Σύμβουλο Μαθηματικών Η Στήλη των Μαθηματικών. Τετάρτη 15 Μαρτίου 2006 1/5 Η Στήλη των Μαθηματικών Από τον Κώστα Δόρτσιο, Σχ. Σύμβουλο Μαθηματικών Ν:6 ο Οι απαρχές των Μαθηματικών Τα μαθηματικά είναι η επιστήμη εκείνη η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Σχέδιο Εργασίας με θέμα:«θαλασσα» Υπεύθυνες δασκάλες: Τάπα Σοφία Σαραλιώτη Έφη 3 ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΛΥΒΙΩΝ (ΛΑΓΟΝΗΣΙΟΥ) ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Το θέμα «θάλασσα» πραγματοποιήθηκε από τις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 2. ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Με τον όρο ακτινοβολία

Διαβάστε περισσότερα

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α 323 Α) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Για όποιον εξετάζει το πολίτευμα, δηλαδή ποια είναι η ουσία του κάθε πολιτεύματος και ποια τα χαρακτηριστικά του, το πρώτο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΕΠΟ 10: 2 η Εργασία 2012-2013 ΕΠΟ 10: 2 Η ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ Επιμέλεια: Μαρία Μοσχόβου 1 ΕΠΟ10: 2 η Εργασία 2012-2013 Σημειώσεις για την ΕΠΟ 10 2 η εργασία «Τον 15ο και τον 16ο αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΑΞΗ Α «ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΕΣ» ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ:ΚΑΤΣΑΔΗΜΑ ΓΕΩΡΓΙΑ ΠΕ15 2014-15

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΑΞΗ Α «ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΕΣ» ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ:ΚΑΤΣΑΔΗΜΑ ΓΕΩΡΓΙΑ ΠΕ15 2014-15 ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΑΞΗ Α «ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΕΣ» ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ:ΚΑΤΣΑΔΗΜΑ ΓΕΩΡΓΙΑ ΠΕ15 2014-15 Τίτλος παρέμβασης: «ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΕΣ» (Α 1.1) Χρόνος διάρκεια: 1 διδακτική ώρα. Τάξη: Α Γυμνασίου Γνωστικό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΟΜΑΔΑ 3 Η ΓΕΩΡΓΙΑ- ΣΤΑΡΙ-ΨΩΜΙ

ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΟΜΑΔΑ 3 Η ΓΕΩΡΓΙΑ- ΣΤΑΡΙ-ΨΩΜΙ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΟΜΑΔΑ 3 Η ΓΕΩΡΓΙΑ- ΣΤΑΡΙ-ΨΩΜΙ 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Π.Τ.Δ.Ε-ΑΠΘ 2014-15 Λεβεντούλα Λευτέρης Γιώργος Ποια ήταν η βάση της διατροφής εκείνη την εποχή; Το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ).

ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ). ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ). Οι ομάδες των πλανητών (Sects) και η σπουδαιότητά τους σε ένα χάρτη Η πρωταρχική ενέργεια που

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

Ο τόπος µας. Το σχολείο µας. Πολιτισµός. Η τάξη µας

Ο τόπος µας. Το σχολείο µας. Πολιτισµός. Η τάξη µας Ο τόπος µας Το σχολείο µας Πολιτισµός Η τάξη µας Ο ΤΟΠΟΣ ΜΑΣ Ανάµεσα στις ακτές του νοµού Μαγνησίας και τη Σκόπελο και απέναντι από το Πήλιο, βρίσκεται η Σκιάθος, ένα νησί µε έκταση 48 τετραγωνικά χιλιόµετρα.

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Στην Αγορά των αρχαίων Αθηναίων (με τον Κ. Βέτση), Γνώση, Αθήνα 19893, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 20064 (έκδοση αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη) Αρχαιολογία Ένα ταξίδι στο παρελθόν, οδηγός για παιδιά, Κέδρος,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι. Βιβλίο: Η χαµένη πόλη. Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα. Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - Μια εφηµερίδα για όλους

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι. Βιβλίο: Η χαµένη πόλη. Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα. Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - Μια εφηµερίδα για όλους Ιούλιος 2011 Τεύχος 11 3 Μια εφηµερίδα για όλη την οικογένεια ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι Βιβλίο: Η χαµένη πόλη Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η γλώσσα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ Η πολυπόθητη μέρα για την εκδρομή μας στην Κωνσταντινούπολη είχε φτάσει! Βαλίτσες, φωτογραφικές μηχανές, τα λόγια που είχε να μάθει ο καθένας από όσους συμμετέχουμε

Διαβάστε περισσότερα