Η ανθρωπική αρχή. Τύχη ή αναγκαιότητα; Οι φυσικοί νόµοι και το φαινόµενο της ζωής στο σύµπαν. ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΤΡΑΧΑΝΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ανθρωπική αρχή. Τύχη ή αναγκαιότητα; Οι φυσικοί νόµοι και το φαινόµενο της ζωής στο σύµπαν. www.cup.gr ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΤΡΑΧΑΝΑΣ"

Transcript

1 Η ανθρωπική αρχή Οι φυσικοί νόµοι και το φαινόµενο της ζωής στο σύµπαν Τύχη ή αναγκαιότητα; ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΤΡΑΧΑΝΑΣ Ίδρυµα Τεχνολογίας και Έρευνας Ηράκλειο Κρήτης

2 Εισαγωγή: Τι είναι η ανθρωπική αρχή; ΜΕΡΟΣ Α Το χρονικό της ανάδυσης της ζωής στο σύµπαν: Οι πέντε µεγάλοι σταθµοί ΜΕΡΟΣ Β Τί µπορούσε «να πάει στραβά» και δεν πήγε: Πέντε πολύ πιθανά «ατυχήµατα» που δεν έγιναν! ΜΕΡΟΣ Γ Η µουσική του κόσµου Επίλογος

3 Εισαγωγή: Τί είναι η ανθρωπική αρχή; Ανθρωπική αρχή είναι η εµπειρική διαπίστωση ότι: Όλοι οι φυσικοί νόµοι (και όλες οι πλευρές της φυσικής πραγµατικότητας του σύµπαντος στο οποίο ζούµε) είναι βιολογικά αναγκαίοι: Κανείς δεν θα µπορούσε να λείπει χωρίς να καταρρεύσει η αλυσίδα των προϋποθέσεων που κάνουν το φαινόµενο της ζωής δυνατό. Και δεν είναι µόνον η γενική µορφή των φυσικών νόµων που είναι βιολογικά κατάλληλοι, αλλά και οι τιµές των θεµελιωδών φυσικών σταθερών οι οποίες υπεισέρχονται στη µαθηµατική τους διατύπωση: Μια ασήµαντη αλλαγή στις αριθµητικές τιµές αυτών των σταθερών θα αρκούσε επίσης για να καταστρέψει τη «βιολογική καταλληλότητα» του σύµπαντός µας. Δηλαδή, τη δυνατότητά του να δηµιουργήσει ζωή. Το φαινόµενο της ζωής φαίνεται να είναι το κατ εξοχήν κεντρικό φαινόµενο στο σύµπαν. Ένα φαινόµενο του οποίου η ύπαρξη προϋποθέτει τη συνέργεια όλων των φυσικών νόµων και όλων των πλευρών της φυσικής πραγµατικότητας. Είναι ως εάν όλο το σύµπαν να «συνωµότησε» για να είµαστε σήµερα εδώ!

4 ΜΕΡΟΣ Α Το «χρονικό» της ανάδυσης της ζωής στο σύµπαν Οι πέντε µεγάλοι σταθµοί

5 ΣΤΑΘΜΟΣ #1: ~3 λεπτά µ.µ.ε. Σχηµατισµός των πρώτων πυρήνων (Η αρχέγονη πυρηνοσύνθεση) Ένα 25% των πυρήνων έχουν καταφέρει να συντηχθούν σε ήλιο, και ένα απειροελάχιστο ποσοστό σε δευτέριο. Το υπόλοιπο 75% παραµένει υπό µορφή υδρογόνου.

6 ΣΤΑΘΜΟΣ #2: ~ χρόνια µ.µ.ε. Σχηµατισµός ατόµων και των πρώτων γαλαξιακών συµπυκνωµάτων Η θερµοκρασία του σύµπαντος έχει πέσει αρκετά (~ 3000 Κ) ώστε να είναι δυνατός ο σχηµατισµός ουδέτερων ατόµων, ενώ αρχίζει επίσης και ο σχηµατισµός των πρώτων γαλαξιακών συµπυκνωµάτων (κόκκινες περιοχές στον χάρτη)

7 ΣΤΑΘΜΟΣ #3: ~ 1 δις χρόνια µ.µ.ε. Τα άστρα πρώτης γενεάς εκρήξεις supernova Σχηµατίζονται τα άστρα πρώτης γενεάς, όµως στους πλανήτες τους είναι ακόµη αδύνατη η δηµιουργία ζωής διότι απουσιάζουν τα βαρειά στοιχεία και ιδίως ο άνθρακας- που µόνο σ αυτά µπορεί να βασιστεί η χηµική πολυπλοκότητα της ζωής. Τα βαρύτερα στοιχεία σχηµατίζονται στο εσωτερικό αυτών των άστρων και αργότερα διασπείρονται στο διάστηµα µε εκρήξεις supernova. Χωρίς αυτές τις εκρήξεις, η εµφάνιση της ζωής στο σύµπαν θα ήταν αδύνατη. Η έκρηξη ενός υπερκαινοφανούς είναι µία από τις πιο σηµαντικές στιγµές στην περιπέτεια της ζωής στο σύµπαν.

8 ΣΤΑΘΜΟΣ #4: ~ 8 δις χρόνια µ.µ.ε. Τα άστρα δεύτερης γενεάς Σχηµατίζονται τα άστρα δεύτερης γενεάς εµπλουτισµένα -όπως και οι πλανήτες τουςαπό βαρειά στοιχεία που σχηµατίστηκαν στο εσωτερικό των άστρων πρώτης γενεάς και διεσπάρησαν στο διάστηµα µε τις εκρήξεις supernova. Στους πλανήτες αυτών των άστρων είναι πλέον δυνατόν να αρχίσει η διαδικασία της χηµικής εξέλιξης σε ολοένα και πιο πολύπλοκες µορφές ύλης.

9 ΣΤΑΘΜΟΣ #5: ~ 9 δις χρόνια µ.µ.ε. Η χηµική εξέλιξη Η ανάδυση της έµβιας ύλης σε έναν βιολογικά κατάλληλο πλανήτη Στην αρχέγονη ατµόσφαιρα της γης (κάποιας «γης») -υπό τον διαρκή «βοµβαρδισµό» της υπεριώδους ακτινοβολίας του ήλιου- παράγονται τα βασικά χηµικά συστατικά της ζωής (νουκλεοτίδια και αµινοξέα) και συσσωρεύονται στον αρχέγονο ωκεανό. Ώσπου κάποτε µόνο σενάρια υπάρχουν γι αυτό- σχηµατίζονται τα πρώτα κύτταρα. Κι από εκεί και πέρα όλα είναι πλέον πιο εύκολα! Με κινητήρια δύναµη την εξελικτική διαδικασία, η ζωή τραβάει την ανηφόρα. Για να φτάσει κάποτε ώς εµάς. Εκείνο το είδος που µπόρεσε να καταλάβει τον κόσµο και να γράψει την ιστορία του.

10 ΜΕΡΟΣ Β Τί µπορούσε «να πάει στραβά» και δεν πήγε Πέντε πολύ πιθανά «ατυχήµατα» που δεν έγιναν!

11 ΠΙΘΑΝΟ ΑΤΥΧΗΜΑ #1 Η αρχέγονη πυρηνοσύνθεση να προχωρούσε πολύ πιο πέρα από το ήλιο Το οποίο πράγµατι θα συνέβαινε αν, µεταξύ άλλων, ο ρυθµός διαστολής του σύµπαντος ήταν λίγο βραδύτερος απ ό,τι ήταν ή οι πυρηνικές δυνάµεις ήταν λίγο ισχυρότερες απ ό,τι είναι, οπότε η αρχέγονη πυρηνοσύνθεση θα προχωρούσε ώς τα βαρύτερα στοιχεία, µε αποτέλεσµα να µην µείνει αρκετό πυρηνικό καύσιµο για τα άστρα που θα σχηµατίζονταν αργότερα. Τα οποία θα ζούσαν τότε πολύ λίγο, και η πιθανότητα δηµιουργίας ζωής στους πλανήτες τους θα ήταν απελπιστικά µικρή.

12 ΠΙΘΑΝΟ ΑΤΥΧΗΜΑ #2 Να µην «έσπαγε» η οµοιόµορφη κατανοµή της κοσµικής ύλης και να µην σχηµατίζονταν τα πρωτογαλαξιακά συµπυκνώµατα Το οποίο θα συνέβαινε εάν ο ρυθµός διαστολής του σύµπαντος ήταν λίγο µεγαλύτερος απ ό,τι πράγµατι ήταν -ή η βαρυτική έλξη ήταν λίγο µικρότερη- οπότε η κοσµική διαστολή θα «ισοπέδωνε» τις τυχόν πρωτογαλαξιακές συµπυκνώσεις και δεν θα επέτρεπε να σχηµατισθούν γαλαξίες, άστρα και, τελικά, εµείς.

13 ΠΙΘΑΝΟ ΑΤΥΧΗΜΑ #3 Να µην συνέβαιναν εκρήξεις supernova Οι οποίες σίγουρα δεν θα συνέβαιναν αν µεταξύ άλλων- δεν ίσχυαν οι σχετικιστικοί νόµοι που κάνουν αναπόφευκτη την βαρυτική κατάρρευση των µεγάλων άστρων. Τότε, τα άστρα πρώτης γενεάς θα «πέθαιναν ήσυχα» χωρίς µια φαντασµαγορική έκρηξη supernova παίρνοντας µαζί τους (στον τάφο!) όλα τα πολύτιµα βαρειά στοιχεία που είχαν σχηµατιστεί στο εσωτερικό τους. Εποµένως, τα άστρα δεύτερης γενεάς και, βεβαίως, οι πλανήτες τους δεν θα είχαν τότε βαρειά στοιχεία, και η πιθανότητα δηµιουργίας ζωής θα ήταν ξανά µηδενική.

14 ΠΙΘΑΝΟ ΑΤΥΧΗΜΑ #4 Τα άστρα δεύτερης γενεάς να µην είχαν την βιολογικά απαιτούµενη µακροβιότητα Την οποία σίγουρα δεν θα είχαν αν δεν ίσχυε η κβαντική αρχή της αβεβαιότητας, η οποία υποχρεώνει τους πυρήνες (ακριβώς επειδή είναι νάνοι µεγέθους) να είναι γίγαντες ενέργειας. Οπότε, τα ενεργειακά αποθέµατα ενός άστρου που, βεβαίως, δουλεύει ως ένα θερµοπυρηνικό εργοστάσιο θα είναι ασύγκριτα µεγαλύτερα (περίπου 1 εκατοµµύριο φορές!) απ ό,τι θα ήταν αν η αστρική ύλη ήταν ένα κοινό χηµικό καύσιµο. Και χάρις σε αυτή την πηγή ενέργειας, τα άστρα µπορούν να ζήσουν µερικά δισεκατοµµύρια χρόνια, που φαίνεται να είναι ο αναγκαίος χρόνος πρώτα για την εµφάνιση της ζωής σ έναν πλανήτη και µετά για την ανάπτυξη και εξέλιξή της.

15 ΠΙΘΑΝΟ ΑΤΥΧΗΜΑ #5 Να µην υπήρχαν οι χηµικές προϋποθέσεις της ζωής (Δηλαδή, είτε να µην υπήρχαν άτοµα και µόρια µε σταθερή και προβλέψιµη φυσικοχηµική συµπεριφορά είτε να µην υπήρχε ένα ειδικό άτοµο µε τη χηµική µοναδικότητα του άνθρακα) Το οποίο σίγουρα θα συνέβαινε αν τα άτοµα και τα µόρια δεν διέπονταν από τους νόµους της κβαντικής µηχανικής. Ένα καθαρά κλασικό σύµπαν θα ήταν σίγουρα ένα ν ε κ ρ ό σύµπαν.

16 Εποµένως; Εποµένως, φαίνεται ότι η βιολογική καταλληλότητα του σύµπαντος αυτή η περίεργη «ικανότητά» του να αποφεύγει τα «ατυχήµατα» και να οδηγείται προς ολοένα και ανώτερες µορφές υλικής οργάνωσης, µε αποκορύφωµα την ίδια τη ζωή- είναι µια εγγενής ιδιότητα των ίδιων των φυσικών νόµων που διέπουν την ύπαρξη και την εξέλιξή του. Ίσως η ανθρωπική αρχή να είναι εγγεγραµµένη στον πιο «σκληρό πυρήνα» των φυσικών νόµων.

17 Κι αν έχει νόηµα να ξεχωρίσουµε έναν από αυτούς, θα πρέπει να είναι τούτος: Δx Δp ћ/2 H αρχή της αβεβαιότητας Η θεµελιώδης αρχή του σύµπαντος (και ο µεγάλος άγνωστος της Λυκειακής µας Φυσικής)

18

19 ΜΕΡΟΣ Γ Η µουσική του κόσµου

20 Ας ξαναδούµε αυτή τη «φωτογραφία» την οποία όµως τώρα µπορούµε και να ακούσουµε! Μόλις ακούσατε την αρχαιότερη µουσική εκποµπή του κόσµου: Ακούσατε τη µεγάλη έκρηξη! ΠΗΓΗ ΗΧΗΤΙΚΟΥ ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΟΥ:

21 Όµως, τί είναι στ αλήθεια αυτό που ακούσαµε; «Πολύ απλό, αγαπητέ Watson», είπε τότε ο Σέρλοκ Χολµς. Αφού πυκνώµατα και αραιώµατα σηµαίνει ήχος -έτσι δεν µάθαµε στο Λύκειο;- τότε αυτό που ακούσαµε δεν µπορεί να είναι τίποτε άλλο παρά µια «ηχοποιηµένη» µορφή των διακυµάνσεων πυκνότητας που βλέπουµε στη φωτογραφία. Και οι οποίες, βέβαια, δεν µπορεί παρά να υπήρχαν και πριν από τον χρόνο που πάρθηκε η φωτογραφία δηλαδή µάλλον από την αρχή του σύµπαντος-και να µεγεθύνθηκαν καθώς το σύµπαν µεγάλωνε. Και σίγουρα, αυτός που «ηχοποίησε» την εικόνα και το παρελθόν της- θα συµπύκνωσε τα χρόνια σε µερικά δευτερόλεπτα, και θα ανέβασε και τις «οκτάβες» για να µπορούµε να ακούσουµε τον ήχο. «Είναι, πράγµατι, πολύ απλό, Watson», κατέληξε ο Σέρλοκ Χολµς ανάβοντας την πίπα του!

22 και έτσι ακριβώς είναι Μόνο που ο Σέρλοκ Χολµς δεν µπορούσε να ξέρει τότε ότι αυτές οι µυστήριες «αρχικές διακυµάνσεις πυκνότητας» -χωρίς τις οποίες ούτε αυτός ούτε εµείς θα ήµασταν σήµερα εδώ- δεν βρέθηκαν εκεί «κατά τύχη» - ή «εκ προµελέτης»- αλλά ως αποτέλεσµα της πιο θεµελιώδους απ όλες τις αρχές της Φυσικής: της αρχής της αβεβαιότητας. Η οποία δεν αφήνει ούτε τον ίδιο τον «κενό χώρο» να ηρεµήσει, αλλά τον κρατά σε κατάσταση διαρκούς αναβρασµού. Κάτι σαν το νερό που κοχλάζει. Αλλά αυτό είναι µια άλλη ιστορία!

23 Ας δούµε ακόµη µια φορά τη «φωτογραφία» και ας ακούσουµε πάλι τη µουσική της. Μια καθαρά «κβαντική µουσική», όπως γνωρίζουµε τώρα.

24 Το µουσικό αποτέλεσµα δεν ήταν βέβαια το καλύτερο δυνατό, αλλά ήταν η πρώτη προσπάθεια. Μια προσπάθεια κρίσιµης όµως σηµασίας, διότι χάρις σ αυτήν µπόρεσε να τεθεί σε κίνηση µια µακροχρόνια εξελικτική διαδικασία αυτοοργάνωσης της ύλης σε διαρκώς ανώτερες µορφές γαλαξίες, άστρα, πλανήτες, ζωντανοί οργανισµοί, κ.λπ. που οδήγησε τελικά στην εµφάνιση ενός «περίεργου είδους» του «µουσικού ανθρώπου» προικισµένου µε την εξαίσια ικανότητα να αφουγκράζεται τη «µουσική των σφαιρών» και να την κάνει τραγούδι. Να µια από τις πρώτες εικόνες αυτού του «περίεργου είδους»:

25 Ο «µουσικός άνθρωπος» (Ένα κρίσιµο στάδιο στην ανέλιξη του ανθρώπου) Ορειχάλκινο αγαλµατίδιο αρπιστή, από τα µέσα της Γεωµετρικής Περιόδου ( π.χ.). Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου

26 ...και κάπως έτσι ύστερα από χιλιάδες χρόνια µπόρεσε να ακουστεί ένα κοµµάτι σαν κι αυτό Μότσαρτ: Μικρή νυκτερινή µουσική

27 Επίλογος Πέρα από εξηγήσεις και φιλοσοφικές αντιγνωµίες για το βαθύτερο νόηµα της ανθρωπικής αρχής, λίγοι θα διαφωνήσουν ότι η αρχή αυτή ως µια επιστηµονική αφήγηση της ιστορίας µας από τη µεγάλη έκρηξη έως σήµερα αποτελεί ένα επίτευγµα του πολιτισµού µας όχι κατώτερο από κανένα άλλο. Πάνω απ όλα διότι ξαναδίνει στο φαινόµενο της ζωής και την κορυφαία εκδήλωσή του, την ανθρώπινη ζωή κάτι από τη χαµένη ιερότητά του. Εκείνη την ιερότητα που µόνον οι µεγάλοι κοσµογονικοί µύθοι του ανθρώπινου παρελθόντος και οι µεγάλες θρησκείες είχαν καταφέρει να του δώσουν.

28 Όσοι πιστεύουν και όχι τελείως άδικα ότι η επιστήµη ξεµάγεψε τον κόσµο, θα πρέπει να το ξανασκεφτούν. Ας αναγνωρίσουµε ότι αυτό το ανθρωπάκι ο κάτοικος τούτου του ταπεινού πλανήτη αν και αποδεδειγµένα ικανό για τα µέγιστα κακά, µπορεί όµως ταυτόχρονα να φτιάχνει µεγάλα παραµύθια. Να ανασυνθέτει την ιστορία του κόσµου και να την αφηγείται. Ο Weinberg στα Τρία πρώτα λεπτά το είπε καλύτερα από κάθε άλλον: «Η προσπάθεια να καταλάβουµε το σύµπαν είναι από τα λίγα πράγµατα που ανυψώνουν την ανθρώπινη ζωή πάνω από το επίπεδο της φάρσας, δίνοντάς της κάτι από τη χάρη της τραγωδίας».

29 Το ίδιο πράγµα φαίνεται να λέει -µε τον δικό της τρόπο- και µια συνάδελφός σας η µαθήτρια Γυµνασίου Ειρήνη Σχοιναράκη από τον Νοµό Ηρακλείου-που όταν έλαβε µέρος στον διαγωνισµό ζωγραφικής µε θέµα «Ζωγράφισε έναν ερευνητή», στο πλαίσιο της πανευρωπαϊκής εκδήλωσης «Βραδιά Ερευνητή 2007» που οργάνωσε το Ίδρυµα Τεχνολογίας & Έρευνας, έδωσε την ακόλουθη ζωγραφιά:

30 Με την αθωότητα της νεανικής της µατιάς, η Ειρήνη Σχοιναράκη βλέπει στην παρατήρηση των άστρων την πιο θεµελιώδη εκδήλωση της έµφυτης ανθρώπινης ανάγκης να καταλάβουµε τον κόσµο.

31 Σ ένα διαφορετικό επίπεδο, η προσπάθεια να καταλάβουµε το σύµπαν αποτελεί έναν διαρκή «φόρο τιµής» στις πιο θεµελιώδεις αξίες της επιστήµης. 1. Την αξία της βασικής έρευνας Εκείνης που δεν εµπνέεται από άµεσους πρακτικούς σκοπούς, αλλά από τη θεµελιώδη ανθρώπινη ανάγκη να καταλάβουµε τον κόσµο: την «όρεξη του ειδέναι». 2. Την αξία της ανεξάρτητης σκέψης Τη σηµασία για την επιστήµη και την κοινωνία- του να υπάρχουν ανεξάρτητα µυαλά. Άνθρωποι που επιµένουν να σκέφτονται διαφορετικά και είναι διατεθειµένοι να πάρουν το ρίσκο µιας µοναχικής διαδροµής. Να βαδίσουν σε δρόµους απερπάτητους. κι αυτές ακριβώς οι αξίες θα χρειαστούν ακόµα περισσότερο τα συναρπαστικά χρόνια που έρχονται, όταν θα πρέπει να απαντηθούν τα µεγάλα ανοικτά ερωτήµατα. Να µερικά από αυτά:

32 Τα µεγάλα ανοικτά ερωτήµατα 1. Τι είδους σωµατίδια αποτελούν τη σκοτεινή ύλη; 2. Τι είδους «άγριο θηρίο» είναι η σκοτεινή ενέργεια; Θα δώσει κάποιες απαντήσεις σ αυτά το γιγάντιο πείραµα που αρχίζει σε µερικούς µήνες στον µεγάλο αδρονικό επιταχυντή της Γενεύης; Θα αποδειχθεί αληθές αυτό που διαισθάνονται πολλοί, ότι βρισκόµαστε στην αρχή µιας µεγάλης επιστηµονικής επανάστασης;

33 Αλλά η απάντηση σ αυτά τα ερωτήµατα είναι υπόθεση της δικής σας γενιάς. Και ίσως γίνει και προσωπική υπόθεση κάποιων από σας που δεν θα αρκεστούν στο να είναι απλοί θεατές, αλλά θα αποφασίσουν να συµµετάσχουν στη µεγάλη περιπέτεια. Κι αν είναι αρκετά τυχεροί και ταλαντούχοι-να ανέβουν πρώτοι σε µια µικρή ή µεγάλη κορυφή. Σ αυτούς, και σε όλους εσάς που θα επιλέξετε να ζήσετε τη δική σας περιπέτεια, οι παρακάτω στίχοι του Αµερικανού ποιητή Robert Frost µπορεί να σας φανούν «χρήσιµοι».

34 Όταν ο δρόµος στο δάσος χώριζε εγώ πήρα τον λιγότερο περπατηµένο. Κι αυτό έκανε όλη τη διαφορά. Robert Frost, The road not taken. Τ Ε Λ Ο Σ

Κοσμολογία & Αστροσωματιδική Φυσική Μάγδα Λώλα CERN, 28/9/2010

Κοσμολογία & Αστροσωματιδική Φυσική Μάγδα Λώλα CERN, 28/9/2010 Κοσμολογία & Αστροσωματιδική Φυσική Μάγδα Λώλα CERN, 28/9/2010 Η φυσική υψηλών ενεργειών µελετά το µικρόκοσµο, αλλά συνδέεται άµεσα µε το µακρόκοσµο Κοσµολογία - Μελέτη της δηµιουργίας και εξέλιξης του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΕΙΣ ΚΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ. Λεονάρδος Γκουβέλης. Διημερίδα Αστροφυσικής 4-5 Απριλίου

ΕΜΕΙΣ ΚΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ. Λεονάρδος Γκουβέλης. Διημερίδα Αστροφυσικής 4-5 Απριλίου ΕΜΕΙΣ ΚΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ Λεονάρδος Γκουβέλης Διημερίδα Αστροφυσικής 4-5 Απριλίου Συνοπτικά: Κοσμολογικές θεωρίες ανά τους αιώνες Σύγχρονη κοσμολογική άποψη Αστρονομικές αποδείξεις της θεωρίας του Big Bang Μεγάλα

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΙΑΚΗ ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΙΑΚΗ ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ Ελένη Πετράκου - National Taiwan University ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΙΑΚΗ ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ Πρόγραμμα επιμόρφωσης ελλήνων εκπαιδευτικών CERN, 7 Νοεμβρίου 2014 You are here! 1929: απομάκρυνση γαλαξιών θεωρία της μεγάλης έκρηξης

Διαβάστε περισσότερα

Κοσµολογία. Το παρελθόν, το παρόν, και το µέλλον του Σύµπαντος.

Κοσµολογία. Το παρελθόν, το παρόν, και το µέλλον του Σύµπαντος. Κοσµολογία Το παρελθόν, το παρόν, και το µέλλον του Σύµπαντος. Τι είναι όµως η Κοσµολογία; Ηκοσµολογία είναι ο κλάδος της φυσικής που µελετά την δηµιουργία και την εξέλιξη του Σύµπαντος. Με τον όρο Σύµπαν

Διαβάστε περισσότερα

"Η αυτοβιογραφία του Φωτός" μπήκε στις προθήκες των βιβλιοπωλείων το Φεβρουάριο του 2006 και έγινε αμέσως ανάρπαστη.

Η αυτοβιογραφία του Φωτός μπήκε στις προθήκες των βιβλιοπωλείων το Φεβρουάριο του 2006 και έγινε αμέσως ανάρπαστη. Γ. Γραµµατικάκης: Η αυτοβιογραφία του Φωτός "Η αυτοβιογραφία του Φωτός" μπήκε στις προθήκες των βιβλιοπωλείων το Φεβρουάριο του 2006 και έγινε αμέσως ανάρπαστη. «Το φως -λέει ο ίδιος-που είναι ο πρωταγωνιστής

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Κεφάλαιο 1: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 130 Κεφάλαιο 1: ΕΙΣΑΓΩΓΗ Α. Απαντήσεις στις ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. α, β 2. γ 3. ε 4. β, δ 5. γ 6. α, β, γ, ε Β. Απαντήσεις στις ερωτήσεις συµπλήρωσης κενού 1. η αρχαιότερη

Διαβάστε περισσότερα

Λουκάς Βλάχος Τµήµα Φυσικής, ΑΠΘ Εισαγωγή στην αστρονοµία Κεφάλαιο 11: Ο Θάνατος των αστέρων

Λουκάς Βλάχος Τµήµα Φυσικής, ΑΠΘ Εισαγωγή στην αστρονοµία Κεφάλαιο 11: Ο Θάνατος των αστέρων Εισαγωγή στην αστρονοµία Κεφάλαιο 11: Ο Θάνατος των αστέρων Λουκάς Βλάχος Τµήµα Φυσικής, ΑΠΘ 28 Νοεµβρίου 2009 Εισαγωγή στην αστρονοµία Κεφάλαιο 11: Ο Θάνατος των αστέρων Λουκάς Βλάχος Τµήµα Φυσικής, ΑΠΘ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΥΡΗΝΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΩΣ ΠΗΓΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΑ ΑΣΤΕΡΙΑ. 4 Η Ηe

ΠΥΡΗΝΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΩΣ ΠΗΓΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΑ ΑΣΤΕΡΙΑ. 4 Η Ηe ΠΥΡΗΝΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΩΣ ΠΗΓΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΑ ΑΣΤΕΡΙΑ Η ενέργεια στον Ήλιο (και στα άλλα αστέρια της Κύριας Ακολουθίας ) παράγεταi μέσω αντιδράσεων σύντηξης. Σύντηξη: πυρηνική αντίδραση μέσω της οποίας βαρείς

Διαβάστε περισσότερα

Η χρονική εξέλιξη της δοµής του ατόµου.

Η χρονική εξέλιξη της δοµής του ατόµου. Ατοµικά πρότυπα Η χρονική εξέλιξη της δοµής του ατόµου. ατοµική θεωρία ηµόκριτου ατοµική θεωρία Dalton πρότυπο Rutherford πρότυπο Schrodinger ~450 π.χ ~1800 µ.χ 1904 µ.χ 1911 µ.χ 1913 µ.χ 1926 µ.χ Σε διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Η ασφάλεια στον LHC Ο Μεγάλος Επιταχυντής Συγκρουόµενων εσµών Αδρονίων (Large Hadron Collider, LHC) είναι ικανός να επιτύχει ενέργειες που κανένας άλλος επιταχυντής έως σήµερα δεν έχει προσεγγίσει. Ωστόσο,

Διαβάστε περισσότερα

Το Ηµερολόγιο των Μάγιας και τα Χρήµατα από τον ρ. Καρλ Τζοχάν Κάλλεµαν

Το Ηµερολόγιο των Μάγιας και τα Χρήµατα από τον ρ. Καρλ Τζοχάν Κάλλεµαν Το Ηµερολόγιο των Μάγιας και τα Χρήµατα Από τον ρ. Καρλ Τζοχάν Κάλλεµαν Λοιπόν, ήθελα να µιλήσω για δυο πράγµατα που νοµίζω δεν συνδέονται πάντα αλλά, πραγµατικά θα τους άξιζε µια σύνδεση. Το ένα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ο "Παραμυθάς" Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά

Ο Παραμυθάς Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά Ο "Παραμυθάς" Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά 18 Ιαν 2014 Χανιά (18/1), Σταλός (19/1), Χανιά 18.01 έως 19.01 Ο "Παραμυθάς" Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά Ο Παραμυθάς των παιδικών μας χρόνων έρχεται στην Κρήτη Όταν

Διαβάστε περισσότερα

1 http://didefth.gr/mathimata

1 http://didefth.gr/mathimata Πυρηνική Ενέργεια Οι ακτινοβολίες που προέρχονται από τα ραδιενεργά στοιχεία, όπως είναι το ουράνιο, έχουν µεγάλο ενεργειακό περιεχόµενο, µ' άλλα λόγια είναι ακτινοβολίες υψηλής ενέργειας. Για παράδειγµα,

Διαβάστε περισσότερα

Εξωγήϊνοι πολιτισμοί και το ερώτημα του Fermi: Where are they? Πούν τους;

Εξωγήϊνοι πολιτισμοί και το ερώτημα του Fermi: Where are they? Πούν τους; Εξωγήϊνοι πολιτισμοί και το ερώτημα του Fermi: Where are they? Πούν τους; Η ύπαρξη εξωγήϊνων πολιτισμών είναι σίγουρα το πιο παληό και το πιο ανθεκτικό στο χρόνο από τα θέματα που απασχόλησαν την επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Μανώλης Ξυλούρης, Φεβρουάριος 2004

Δρ. Μανώλης Ξυλούρης, Φεβρουάριος 2004 Αστρονομία στο Υπέρυθρο - Ένας Αθέατος Κόσμος Δρ. Μανώλης Ξυλούρης, Φεβρουάριος 2004 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΗΣ, ΕΑΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝA 1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΥΠΕΡΥΘΡΟ 2. ΤΡΟΠΟΙ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗΣ 3. ΤΟ ΣΥΜΠΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

Κβαντική µηχανική. Τύχη ή αναγκαιότητα. Ηµερίδα σύγχρονης φυσικής Καραδηµητρίου Μιχάλης

Κβαντική µηχανική. Τύχη ή αναγκαιότητα. Ηµερίδα σύγχρονης φυσικής Καραδηµητρίου Μιχάλης Κβαντική µηχανική Τύχη ή αναγκαιότητα Ηµερίδα σύγχρονης φυσικής Καραδηµητρίου Μιχάλης Ηφυσικήστόγύρισµα του αιώνα «Όλοι οι θεµελιώδεις νόµοι και δεδοµένα της φυσικής επιστήµης έχουν ήδη ανακαλυφθεί και

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

H ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑ ΑΠΟ 100 ΧΡΟΝΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΟΣ

H ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑ ΑΠΟ 100 ΧΡΟΝΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΟΣ H ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑ ΑΠΟ 100 ΧΡΟΝΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΟΣ ΔΡ. ΣΠΥΡΟΣ ΒΑΣΙΛΑΚΟΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ 25/11/2015 Η ΧΡΥΣΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑΣ 96% του Σύμπαντος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΩΡΙΩΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΑΤΡΑΣ ΧΕΙΜΩΝΑΣ 2004 Κ.Ν. ΓΟΥΡΓΟΥΛΙΑΤΟΣ

ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΩΡΙΩΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΑΤΡΑΣ ΧΕΙΜΩΝΑΣ 2004 Κ.Ν. ΓΟΥΡΓΟΥΛΙΑΤΟΣ ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΩΡΙΩΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΑΤΡΑΣ ΧΕΙΜΩΝΑΣ 2004 Κ.Ν. ΓΟΥΡΓΟΥΛΙΑΤΟΣ Η Μεγάλη Έκρηξη Πριν από 10-15 δις χρόνια γεννήθηκε το Σύμπαν με μια εξαιρετικά θερμή και βίαια διαδικασία Το σύμπαν

Διαβάστε περισσότερα

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα.

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Μέσα από τα πολύχρωµα σύννεφα του ουρανού της Μυθοχώρας ξεπροβάλλει ο Πήγασος, το φτερωτό άλογο που χάρισε ο θεός της θάλασσας, ο Ποσειδώνας, στο γιο του τον Βελλερεφόντη.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΟΙ ΑΣΤΕΡΕΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΟΙ ΑΣΤΕΡΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΟΙ ΑΣΤΕΡΕΣ Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Για να απαντήσεις στις ερωτήσεις που ακολουθούν αρκεί να επιλέξεις την ή τις σωστές από τις προτεινόµενες απαντήσεις. 1. Το φαινόµενο µέγεθος ενός

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΙΩΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΑΤΡΑΣ

ΩΡΙΩΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΑΤΡΑΣ ΩΡΙΩΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΑΤΡΑΣ Κ. Ν. Γουργουλιάτος ΜΑΥΡΕΣ ΤΡΥΠΕΣ Η ΒΑΣΙΚΗ ΙΔΕΑ Αντικείμενα που εμποδίζουν την διάδοση φωτός από αυτά Πρωτοπροτάθηκε γύρω στα 1783 (John( John Michell) ως αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΓΑΛΗ ΑΡΚΤΟΣ. Τα κυριότερα αντικείμενα της Μ. Άρκτου ALIOTH. Μπλε γίγαντας ορατός με γυμνό μάτι. Απόσταση : 82 ε.φ. Διάμετρος : 6 εκ. χιλιόμετρα.

Η ΜΕΓΑΛΗ ΑΡΚΤΟΣ. Τα κυριότερα αντικείμενα της Μ. Άρκτου ALIOTH. Μπλε γίγαντας ορατός με γυμνό μάτι. Απόσταση : 82 ε.φ. Διάμετρος : 6 εκ. χιλιόμετρα. Αστρονομία Μπιρσιάνης Γιώργος Η ΜΕΓΑΛΗ ΑΡΚΤΟΣ Τα κυριότερα αντικείμενα της Μ. Άρκτου ALIOTH Μπλε γίγαντας ορατός με γυμνό μάτι. Απόσταση : 82 ε.φ. Διάμετρος : 6 εκ. χιλιόμετρα. Λαμπρότητα : 100 φορές τη

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά.

Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά. 1 Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά. Ψάχνοντας από το εσωτερικό κάποιων εφημερίδων μέχρι σε πιο εξειδικευμένα περιοδικά και βιβλία σίγουρα θα έχουμε διαβάσει ή θα έχουμε τέλος πάντων πληροφορηθεί,

Διαβάστε περισσότερα

Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος;

Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος; Σύντομη Περιγραφή Διερεύνησης Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος; Στόχος της διερεύνησης ήταν να διαφανεί το αν κάποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματός μας. Αρχικά, θελήσαμε να διερευνήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΤΡΙΚΑ ΣΜΗΝΗ Τα ρολόγια του σύμπαντος. Δρ Μάνος Δανέζης Επίκουρος Καθηγητής Αστροφυσικής Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Φυσικής

ΑΣΤΡΙΚΑ ΣΜΗΝΗ Τα ρολόγια του σύμπαντος. Δρ Μάνος Δανέζης Επίκουρος Καθηγητής Αστροφυσικής Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Φυσικής ΑΣΤΡΙΚΑ ΣΜΗΝΗ Τα ρολόγια του σύμπαντος Δρ Μάνος Δανέζης Επίκουρος Καθηγητής Αστροφυσικής Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Φυσικής Αστρικό σμήνος είναι 1 ομάδα από άστρα που Καταλαμβάνουν σχετικά μικρό χώρο στο

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ήλιος, το Ηλιακό Σύστηµα και η δηµιουργία του Ηλιακού Συστήµατος! Παρουσίαση Βαονάκη Μαρία Βασιλόγιαννου Βασιλική

Ο Ήλιος, το Ηλιακό Σύστηµα και η δηµιουργία του Ηλιακού Συστήµατος! Παρουσίαση Βαονάκη Μαρία Βασιλόγιαννου Βασιλική Ο Ήλιος, το Ηλιακό Σύστηµα και η δηµιουργία του Ηλιακού Συστήµατος! Παρουσίαση Βαονάκη Μαρία Βασιλόγιαννου Βασιλική Εισαγωγή Η πιο κάτω παρουσίαση είναι η αρχή του δρόµου στη µακριά λεωφόρο της γνώσης

Διαβάστε περισσότερα

Εξοχώτατε κ. Πρόεδρε της Ελληνικής Δημοκρατίας

Εξοχώτατε κ. Πρόεδρε της Ελληνικής Δημοκρατίας Εξοχώτατε κ. Πρόεδρε της Ελληνικής Δημοκρατίας Βρίσκομαι σήμερα σ αυτήν εδώ την τιμητική θέση, επειδή η Επιτροπή του Βραβείου Εξαίρετης Πανεπιστημιακής Διδασκαλίας έκρινε ότι το ανορθόδοξο βιογραφικό μου

Διαβάστε περισσότερα

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Σύμφωνα με τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας που διατύπωσε ο Αϊνστάιν, το βαρυτικό πεδίο κάθε μάζας δημιουργεί μια καμπύλωση στον χώρο (μάλιστα στον χωροχρόνο),

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιµέλεια: Οµάδα Φυσικών της Ώθησης

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιµέλεια: Οµάδα Φυσικών της Ώθησης ΕΘΝΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 0 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιµέλεια: Οµάδα Φυσικών της Ώθησης ΘΕΜΑ A ΕΘΝΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 0 Παρασκευή, 0 Μαΐου 0 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ Στις ερωτήσεις Α -Α να γράψετε στο τετράδιό σας τον

Διαβάστε περισσότερα

1 Μονάδες - Τυπικά μεγέθη. 2 Η Διαστολή και η Ηλικία του Σύμπαντος ΚΟΣΜΟΓΡΑΦΙΑ. 2.1 Ο νόμος του Hubble. Διδάσκων: Θεόδωρος Ν.

1 Μονάδες - Τυπικά μεγέθη. 2 Η Διαστολή και η Ηλικία του Σύμπαντος ΚΟΣΜΟΓΡΑΦΙΑ. 2.1 Ο νόμος του Hubble. Διδάσκων: Θεόδωρος Ν. ΚΟΣΜΟΓΡΑΦΙΑ Διδάσκων: Θεόδωρος Ν. Τομαράς Α. ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ 1 Μονάδες - Τυπικά μεγέθη 1 light year = 0.951 10 16 m 1 AU = 1.50 10 11 m 1 = 4.85 10 6 rad 1pc 1 parsec 1AU/(1 in rad) = 3.1

Διαβάστε περισσότερα

2 Οκτωβρίου, 2015 2ο Συμπόσιο Επτά Σοφών- Μέγαρο Μουσικής. Σ. Μ. Κριμιζής

2 Οκτωβρίου, 2015 2ο Συμπόσιο Επτά Σοφών- Μέγαρο Μουσικής. Σ. Μ. Κριμιζής Σ. Μ. Κριμιζής To Συµπόσιο των 7 Σοφών της Αρχαιότητας Ø ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ Ἠθικὰ : Τῶν ἑπτὰ σοφῶν συµπόσιον Ø Βίας ο Πριηνεύς--Θαλής ο Μιλήσιος--Κλεόβουλος ο Λίνδιος--Περίανδρος ο Κορίνθιος--Πιττακός ο Μυτιληναίος--Σόλων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΗΛΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΤΟ ΗΛΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟ ΗΛΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Το ηλιακό μας σύστημα απαρτίζεται από τον ήλιο (κεντρικός αστέρας) τους 8 πλανήτες, (4 εσωτερικούς ή πετρώδεις: Ερμής, Αφροδίτη, Γη και Άρης, και 4 εξωτερικούς: Δίας,

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Απαρχές Σύμπαντος Ύλη - Ενέργεια E = mc 2 Θεμελιώδεις καταστάσεις ύλης Στερεά Υγρή Αέριος Χημικές μορφές ύλης Χημικά στοιχεία Χημικές ενώσεις Χημικά στοιχεία 92 στη

Διαβάστε περισσότερα

Η κοινωνική διάσταση της διδασκαλίας των φυσικών επιστηµών στη Μέση Εκπαίδευση

Η κοινωνική διάσταση της διδασκαλίας των φυσικών επιστηµών στη Μέση Εκπαίδευση Η κοινωνική διάσταση της διδασκαλίας των φυσικών επιστηµών στη Μέση Εκπαίδευση Επιθυµίες και πραγµατικότητα (Σκέψεις ενός ερασιτέχνη) ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΤΡΑΧΑΝΑΣ Ίδρυµα Τεχνολογίας και Έρευνας Ηράκλειο Κρήτης www.cup.gr

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΤΗΣ ΟΠΕΡΑΣ

ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΤΗΣ ΟΠΕΡΑΣ ΠΡΩΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ το φαντασμα τησ οπερασ η αρχη τησ αβεβαιοτητασ και η αναδυση τησ ζωησ στο συμπαν Το 2008 οι Times του Λονδίνου δημοσίευσαν έναν κατάλογο με τα εκατό πιο πολυσυζητημένα βιβλία της μεταπολεμικής

Διαβάστε περισσότερα

Τροπόσφαιρα. Στρατόσφαιρα

Τροπόσφαιρα. Στρατόσφαιρα ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Το διαφανές στρώµα αέρος που περιβάλλει τη Γη σαν µια τεράστια προστατευτική ασπίδα, δίχως την οποία η ζωή στον πλανήτη µας θα ήταν αδιανόητη, ονοµάζεται ατµόσφαιρα. Η ατµόσφαιρα λοιπόν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Απαντήσεις στις ερωτήσεις: Πρόλογος Το βιβλίο αυτό γράφτηκε για να βοηθήσει το μαθητή της Γ Γυμνασίου στην κατανόηση των θεμελιωδών γνώσεων της Βιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΙΣΤΙΚΗΣ ΥΝΑΜΙΚΗΣ Έλλειµµα µάζας και ενέργεια σύνδεσης του πυρήνα του ατόµου A

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΙΣΤΙΚΗΣ ΥΝΑΜΙΚΗΣ Έλλειµµα µάζας και ενέργεια σύνδεσης του πυρήνα του ατόµου A ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΙΣΤΙΚΗΣ ΥΝΑΜΙΚΗΣ Έλλειµµα µάζας και ενέργεια σύνδεσης του πυρήνα του ατόµου A Ένα ισότοπο, το οποίο συµβολίζουµε µε Z X, έχει ατοµικό αριθµό Ζ και µαζικό αριθµό Α. Ο πυρήνας του ισοτόπου

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Γιώργος Γραμματικάκης

Ο συγγραφέας Γιώργος Γραμματικάκης Ο συγγραφέας Γιώργος Γραμματικάκης του Στέφανου Τραχανά * Όταν, πριν από λίγες μέρες, η Ένωση Ελλήνων Φυσικών μου ζήτησε να πω δυο λόγια για τον Γιώργο Γραμματικάκη στη σημερινή εκδήλωση, αισθάνθηκα ένα

Διαβάστε περισσότερα

«ΠΩΣ ΦΑΝΤΑΖΟΜΑΙ ΤΗ ΖΩΗ ΜΟΥ ΧΩΡΙΣ ΑΡΙΘΜΟΥΣ;» Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης 2011-2012

«ΠΩΣ ΦΑΝΤΑΖΟΜΑΙ ΤΗ ΖΩΗ ΜΟΥ ΧΩΡΙΣ ΑΡΙΘΜΟΥΣ;» Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης 2011-2012 «ΠΩΣ ΦΑΝΤΑΖΟΜΑΙ ΤΗ ΖΩΗ ΜΟΥ ΧΩΡΙΣ ΑΡΙΘΜΟΥΣ;» Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης 2011-2012 1 ΠΩΣ ΦΑΝΤΑΖΟΜΑΙ ΤΗ ΖΩΗ ΜΟΥ ΧΩΡΙΣ ΑΡΙΘΜΟΥΣ; Γράφει ο Ηλίας Δερμετζής «Τη ζωή μου χωρίς αριθμούς δεν μπορώ να τη φανταστώ,

Διαβάστε περισσότερα

O Θάνατος των άστρων

O Θάνατος των άστρων O Θάνατος των άστρων Μονοπάτια της αστρικής εξέλιξης Μικρής μάζας αστέρες περνούν από το στάδιο του Ερυθρού Γίγαντα Πότε; Ερυθρός γίγαντας όταν αρχίζει καύση Η σε κέλυφος αστέρας του οριζόντιου κλάδου(ηβ)

Διαβάστε περισσότερα

Ο Καταστατικός Χάρτης της Γης

Ο Καταστατικός Χάρτης της Γης Ο Καταστατικός Χάρτης της Γης Προσαρµογή για παιδιά Εισαγωγή Η γη είναι το σπίτι µας - Ζούµε σε µια πολύ σηµαντική εποχή και πρέπει να προστατεύσουµε τη Γη. - Όλοι οι λαοί του κοσµού φτιάχνουν µια µεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ Δ/ΝΣΗ Π.Ε. & Δ.Ε. ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 20.06.2014 Δ/ΝΣΗ Π.Ε. Ν.ΚΕΦΑΛΛΗΝΙΑΣ Ταχ. Δ/νση(προσωρινή): Ηλία Ζερβού 10 Ταχ. Κώδικας : 28100

Διαβάστε περισσότερα

Το κινητό τηλέφωνο. Θάνος Ψαρράς. Μαθητής Β4 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος

Το κινητό τηλέφωνο. Θάνος Ψαρράς. Μαθητής Β4 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Το κινητό τηλέφωνο Θάνος Ψαρράς Μαθητής Β4 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Καθηγητής Πληροφορικής Ελληνικού Κολλεγίου Θεσσαλονίκης Η παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 5 ΧΡΟΝΙΑ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Στις ερωτήσεις Α-Α να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΡΩΙΜΟ ΣΥΜΠΑΝ. Λαυρεντιάδου Αναστασία, Κουργιαντάκη Βασιλική Εκπαιδευτήρια «Απόστολος Παύλος» anastasia_lav_94@hotmail.com/vkourgiantaki@gmail.

ΤΟ ΠΡΩΙΜΟ ΣΥΜΠΑΝ. Λαυρεντιάδου Αναστασία, Κουργιαντάκη Βασιλική Εκπαιδευτήρια «Απόστολος Παύλος» anastasia_lav_94@hotmail.com/vkourgiantaki@gmail. ΤΟ ΠΡΩΙΜΟ ΣΥΜΠΑΝ Λαυρεντιάδου Αναστασία, Κουργιαντάκη Βασιλική Εκπαιδευτήρια «Απόστολος Παύλος» anastasia_lav_94@hotmail.com/vkourgiantaki@gmail.com Επιβλέπων Καθηγητής: Χριστίδης Σπύρος Φυσικός, Εκπαιδευτήρια

Διαβάστε περισσότερα

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Η Έμη Σίνη μεγάλωσε στη Ρόδο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

Λύσεις: Τελική Εξέταση 28 Αυγούστου 2015

Λύσεις: Τελική Εξέταση 28 Αυγούστου 2015 Φ230: Αστροφυσική Ι Λύσεις: Τελική Εξέταση 28 Αυγούστου 2015 1. Ο Σείριος Α, έχει φαινόμενο οπτικό μέγεθος mv - 1.47 και ακτίνα R1.7𝑅 και αποτελεί το κύριο αστέρι ενός διπλού συστήματος σε απόσταση 8.6

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»!

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»! Η Ζωή είναι 8 χρονών και πριν 3 χρόνια ο παιδιάτρος και οι γονείς της, της εξήγησαν πως έχει Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα. Από τότε η Ζωή κάνει όλα αυτά που τη συμβούλεψε ο παιδορευματολόγος της και είναι

Διαβάστε περισσότερα

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι.

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι. Μελαγχολία Το φυλλάδιο θα σου φανεί χρήσιμο στην περίπτωση που νιώθεις θλίψη ή μελαγχολία. Θα σε βοηθήσει να καταλάβεις αν έχεις συμπτώματα κατάθλιψης και πώς μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου ή κάποιον

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας Έρικα Τζαγκαράκη Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας στην μικρη Ριτζάκη Σταματία-Σπυριδούλα Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας ISBN: 978-618-81493-0-4 Έρικα Τζαγκαράκη Θεσσαλονίκη 2014 Έρικα Τζαγκαράκη

Διαβάστε περισσότερα

www.cc.uoa.gr/~dfassoul/syghroni_fysiki.html

www.cc.uoa.gr/~dfassoul/syghroni_fysiki.html Σύγχρονη Φυσική Στοιχειώδη Σωµατίδια Σωµατίδια Επιταχυντές Ανιχνευτές Αλληλεπιδράσεις Συµµετρίες Νόµοι ιατήρησης Καθιερωµένο Πρότυπο www.cc.uoa.gr/~dfassoul/syghroni_fysiki.html Σύγχρονη Φυσική: Στοιχειώδη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 28 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (Δεύτερη Φάση) Κυριακή, 13 Απριλίου 2014 Ώρα: 10:00-13:00 Οδηγίες: Το δοκίμιο αποτελείται από έξι (6) σελίδες και έξι (6) θέματα. Να απαντήσετε

Διαβάστε περισσότερα

Η μελλοντική εξέλιξη του Σύμπαντος. Γεώργιος Κοντόπουλος

Η μελλοντική εξέλιξη του Σύμπαντος. Γεώργιος Κοντόπουλος Η μελλοντική εξέλιξη του Σύμπαντος Γεώργιος Κοντόπουλος (Δείτε τη σχετική παρουσίαση αρχείο.powerpoint) Το θέμα του μέλλοντος του Σύμπαντος ενδιαφέρει ιδιαίτερα τόσο τη Θεολογία όσο και την Αστρονομία.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΦΑΝΤΑΣΙΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΦΑΝΤΑΣΙΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΦΑΝΤΑΣΙΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ Η Ατλαντίδα (στα Αρχαία Ελληνικά: Ἀτλαντὶς νῆσος) είναι ένα μυθικό νησί που πρωτοαναφέρθηκε στους διαλόγους του Πλάτωνα «Τίμαιος» [1] και «Κριτίας» [2] [3]. Στην περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της Επιπεδίας

Το παραμύθι της Επιπεδίας Το παραμύθι της Επιπεδίας Ιστορία του J.Weeks, βασισμένη σε ιδέες του μυθιστορήματος Flatland: a romance in many dimensions, του E.A.Abbott, το οποίο δημοσιεύτηκε το 1884, και στο οποίο βασίστηκε το κινηματογραφικό

Διαβάστε περισσότερα

Η «ΦΥΣΗ» ΤΟΥ ΚΕΝΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΒΑΡΥΤΗΤΑΣ

Η «ΦΥΣΗ» ΤΟΥ ΚΕΝΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΒΑΡΥΤΗΤΑΣ 1 Η «ΦΥΣΗ» ΤΟΥ ΚΕΝΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΒΑΡΥΤΗΤΑΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Θα αποδεχτούµε ότι το παν αποτελείται από το κενό και τα άτοµα, όπως υποστήριξε ο ηµόκριτος; Αν δεχτούµε σαν αξίωµα αυτή την υπόθεση, τι είναι το κενό και

Διαβάστε περισσότερα

Στοχεύοντας την Πώληση

Στοχεύοντας την Πώληση Στοχεύοντας την Πώληση Δρ Γιάννης Κριτσωτάκις Costa Navarino 2013 Τα αδύνατα σημεία του Ελληνικού επιχειρείν Αδύνατα Σημεία 1 2 3 ΦΥΛΗΣ ΝΟΟΤΡΟΠΙΑΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΩΝ Αποφυγή Ρίσκου Μετάθεση / Αποποίηση Ευθύνης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗ 23-01-2014. οργάνωσης και λειτουργίας της Βουλής, πενήντα ένας μαθητές και μαθήτριες και

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗ 23-01-2014. οργάνωσης και λειτουργίας της Βουλής, πενήντα ένας μαθητές και μαθήτριες και ΣΕΛ.210 οργάνωσης και λειτουργίας της Βουλής, πενήντα ένας μαθητές και μαθήτριες και τρεις εκπαιδευτικοί από το Γυμνάσιο Ξηροκαμπίου Λακωνίας. Η Βουλή τούς καλωσορίζει. (Χειροκροτήματα απ όλες τις πτέρυγες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 9.1 Εισαγωγή Η βιώσιµη ανάπτυξη είναι µία πολυδιάστατη έννοια, η οποία αποτελεί µία εναλλακτική αντίληψη της ανάπτυξης, µε κύριο γνώµονα το καθαρότερο περιβάλλον και επιδρά στην

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ»

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Τμήμα 5 ης -6 ης Δημοτικού Σάββατο, 27 Οκτωβρίου 2012 Θαλής ο Μιλήσιος 630/635 π.χ. 543 π.χ. Ο πρώτος φιλόσοφος! Ο Θαλής ο Μιλήσιος ανήκει στους προσωκρατικούς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΑΡΧΗ ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 0 ΜΑΪΟΥ 204 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΟΡΤΑΡΙΑΣ ΤΑΞΗ ΣΤ

ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΟΡΤΑΡΙΑΣ ΤΑΞΗ ΣΤ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΟΡΤΑΡΙΑΣ ΤΑΞΗ ΣΤ Στα πλαίσια του προγράμματος «Οικολογικά σπίτια» οι μαθητές Ανδρεάδης Γαβριήλ και Ταγκρασούλης Ορέστης ανέλαβαν να συγκεντρώσουν, από διάφορες πηγές,

Διαβάστε περισσότερα

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν.

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι μόνος είναι απλά ένα όνειρο. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι με άλλους μαζί είναι πραγματικότητα. John Lennon Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως

Διαβάστε περισσότερα

Αειφορία κι εκπομπές ρύπων

Αειφορία κι εκπομπές ρύπων Το παρόν και το µέλλον των βιοκαυσίµων στην Ελλάδα Αειφορία κι εκπομπές ρύπων Σωτήρης Φώλιας Μέλος.Σ. Σ.ΒΙ.Β.Ε. Αθήνα, 25/11/2010 Από τον Ρ. Ντίζελ στο σήµερα... Το 1912 ο Ρούντολφ Ντίζελ προφητικά δηλώνει:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ HELLENIC SOCIETY FOR NEUROSCIENCE

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ HELLENIC SOCIETY FOR NEUROSCIENCE Τ.Θ. 5, Πανε ιστήµιο Πατρών, 650 Πάτρα, P.O. Box 5, University of Patras, 6 50 Patra ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΒ ΟΜΑ Α ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΚΑΙ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ: ΤΙ ΓΝΩΡΙΖΟΥΝ ΟΙ ΤΕΛΕΙΟΦΟΙΤΟΙ ΤΗΣ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

Εδώ δεν είναι βιβλιοθήκη. είναι το ατελιέ του Αλέξη Ακριθάκη (5 Εθελοντές, 31 αναγνώστες)

Εδώ δεν είναι βιβλιοθήκη. είναι το ατελιέ του Αλέξη Ακριθάκη (5 Εθελοντές, 31 αναγνώστες) Εδώ δεν είναι βιβλιοθήκη. είναι το ατελιέ του Αλέξη Ακριθάκη (5 Εθελοντές, 31 αναγνώστες) έργων του. Την Τετάρτη 24 Ιουνίου ο χώρος της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Δομοκού μετατρέπετε σε ατελιέ του ζωγράφου

Διαβάστε περισσότερα

Μετά το τέλος της µελέτης του 1ου κεφαλαίου, ο µαθητής θα πρέπει να είναι σε θέση:

Μετά το τέλος της µελέτης του 1ου κεφαλαίου, ο µαθητής θα πρέπει να είναι σε θέση: Μετά το τέλος της µελέτης του 1ου κεφαλαίου, ο µαθητής θα πρέπει να είναι σε θέση: Να γνωρίζει το ατοµικό πρότυπο του Bohr καθώς και τα µειονεκτήµατά του. Να υπολογίζει την ενέργεια που εκπέµπεται ή απορροφάται

Διαβάστε περισσότερα

Το σύμπαν για αρχάριους

Το σύμπαν για αρχάριους Το σύμπαν για αρχάριους Μια βασική εισαγωγή στη νέα κοσμολογία Στέφανος Τραχανάς Ίδρυμα Τεχνολογίας & Έρευνας Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης www.cup.gr ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι Τα τρία βασικά παρατηρησιακά δεδοµένα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ, ΤΕΧΝΗ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ, ΤΕΧΝΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΗ» ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ Η σειρά σεμιναρίων με θέμα ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ, ΤΕΧΝΗ διοργανώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση. Χαίρομαι που μου κάνετε αυτή την τόσο έξυπνη ερώτηση και μου δίνεται την ευκαιρία να βάλω τα πράγματα στη θέση τους

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση. Χαίρομαι που μου κάνετε αυτή την τόσο έξυπνη ερώτηση και μου δίνεται την ευκαιρία να βάλω τα πράγματα στη θέση τους Κύριε Gates φτάσατε ως την Γκάνα για να μελετήσετε την επίδραση των Windows στον άνθρωπο. Ποια είναι τα συμπεράσματα σας ; Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση. Χαίρομαι που μου κάνετε αυτή την τόσο έξυπνη

Διαβάστε περισσότερα

Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα. Διασκευή: Ανδρονίκη

Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα. Διασκευή: Ανδρονίκη Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ Ο Μικρός Πρίγκιπας Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα Διασκευή: Ανδρονίκη 2 Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα νεαρό αγόρι, που του άρεσε πολύ να ζωγραφίζει. Μια μέρα ζωγράφισε ένα βόα

Διαβάστε περισσότερα

2015 ii. iii. 8 ii. iii. 9

2015 ii. iii. 8 ii. iii. 9 ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Θέµα Α Στις ερωτήσεις Α1-Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και, δίπλα, το γράµµα που αντιστοιχεί στη φράση η οποία συµπληρώνει σωστά την ηµιτελή πρόταση.

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α Ο πυρήνας των μαθηματικών είναι οι τρόποι με τους οποίους μπορούμε να συλλογιζόμαστε στα μαθηματικά. Τρόποι απόδειξης Επαγωγικός συλλογισμός (inductive)

Διαβάστε περισσότερα

Το χρονικό του χρόνου (Stephen Hawking)

Το χρονικό του χρόνου (Stephen Hawking) 1 Λίγη ιστορία Στην αρχαιότητα ο Αριστοτέλης (340 π.χ.) υποστήριξε ότι η Γη ήταν στρογγυλή και όχι επίπεδη, ότι ήταν ακίνητη στο κέντρο του διαστήματος και ότι όλοι οι υπόλοιποι πλανήτες και τα άστρα γύριζαν

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΠΕΤΡΟΥ ΚΑΙ ΠΑΥΛΟΥ

ΛΥΚΕΙΟ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΠΕΤΡΟΥ ΚΑΙ ΠΑΥΛΟΥ ΛΥΚΕΙΟ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΠΕΤΡΟΥ ΚΑΙ ΠΑΥΛΟΥ Αλεξάνδρου Παπαδιαμάντη 3085 ΛΕΜΕΣΟΣ Τηλέφωνα επικοινωνίας: Γραμματεία: 25692110, Διεύθυνση: 25692111 Τηλεομοιότυπο: 25692115 Ηλεκτρονικό Ταχυδρομείο: lyk-ap-petros-pavlos-lem@schools.ac.cy

Διαβάστε περισσότερα

5 Σχετικιστική μάζα. Στο Σ Πριν Μετά. Στο Σ

5 Σχετικιστική μάζα. Στο Σ Πριν Μετά. Στο Σ Α Τόγκας - ΑΜ333: Ειδική Θεωρία Σχετικότητας Σχετικιστική μάζα 5 Σχετικιστική μάζα Όπως έχουμε διαπιστώσει στην ειδική θεωρία της Σχετικότητας οι μετρήσεις των χωρικών και χρονικών αποστάσεων εξαρτώνται

Διαβάστε περισσότερα

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Θεατρικό Εργαστήρι Στο Κέντρο της Πόλης

Θεατρικό Εργαστήρι Στο Κέντρο της Πόλης Θεατρικό Εργαστήρι Στο Κέντρο της Πόλης Σαββάτο 8/5/2010 και Κυριακή 9/5/2010 Ώρα 10.30-13.30μμ Για παιδιά νηπιαγωγείου και δημοτικού «ΤΑ ΖΩΑ ΖΗΤΟΥΝ ΤΟ ΔΙΚΙΟ ΤΟΥΣ» Ο κύκλος παιδικών εργαστηρίων «Τα Ζώα

Διαβάστε περισσότερα

Εκροή ύλης από μαύρες τρύπες

Εκροή ύλης από μαύρες τρύπες Εκροή ύλης από μαύρες τρύπες Νίκος Κυλάφης Πανεπιστήµιο Κρήτης Η µελέτη του θέµατος ξεκίνησε ως διδακτορική διατριβή του Δηµήτρη Γιαννίου (Princeton) και συνεχίζεται. Ιωάννινα, 8-9-11 Κατ αρχάς, πώς ξέρομε

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Κύκλος επτά (7) διαλέξεων, με την συμμετοχή εννέα (9) κορυφαίων ομιλητών, με κοινό χαρακτηριστικό γνώρισμα την πρωτοποριακή σκέψη. Στόχος των ομιλιών είναι

Διαβάστε περισσότερα

Οι μεγάλες εξισώσεις....όχι μόνο σωστές αλλά και ωραίες...

Οι μεγάλες εξισώσεις....όχι μόνο σωστές αλλά και ωραίες... Οι μεγάλες εξισώσεις. {...όχι μόνο σωστές αλλά και ωραίες... Ερευνητική εργασία μαθητών της Β λυκείου. E = mc 2 Στοιχεία ταυτότητας: Ε: ενέργεια (joule) m: μάζα (kg) c: ταχύτητα του φωτός στο κενό (m/s)

Διαβάστε περισσότερα

Συμμετοχή στην έκθεση για τις προσωπικότητες της " Μη βίας"

Συμμετοχή στην έκθεση για τις προσωπικότητες της  Μη βίας Συμμετοχή στην έκθεση για τις προσωπικότητες της " Μη βίας" Στις 25-2-2013 οι ομάδα των Έμπιστων Διαμεσολαβητών του σχολείου μας πραγματοποίησε επίσκεψη στην έκθεση για τις προσωπικότητες της " Μη βίας"

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

Γίνε επιστήµονας του Κασίνι για µια µέρα (Cassini Scientist for a Day Essay)

Γίνε επιστήµονας του Κασίνι για µια µέρα (Cassini Scientist for a Day Essay) ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2012 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ: Γίνε επιστήµονας του Κασίνι για µια µέρα (Cassini Scientist for a Day Essay) Για µαθητές από 10-18 ετών Καλωσορίσατε στην 3 η Ελληνική έκδοση και 11 η διεθνή του µαθητικού διαγωνισµού

Διαβάστε περισσότερα

Τα εργαλεια και τα υλικα τα οποια θα εχουµε για αυτη την µελετη θα ειναι:

Τα εργαλεια και τα υλικα τα οποια θα εχουµε για αυτη την µελετη θα ειναι: Απώλειες MAF - Μόνωση Εισαγωγής 08/11/2005, 17:25 Τα εργαλεια και τα υλικα τα οποια θα εχουµε για αυτη την µελετη θα ειναι: Μονωτικο υλικο, υαλοϋφασµα µε επικαλυψη αλουµινιου. Πολυµετρο µε προεκταση αισθητηρα

Διαβάστε περισσότερα