Ο Νεύτωνας και ο Υδράργυρος

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ο Νεύτωνας και ο Υδράργυρος"

Transcript

1 Γεωργολιού Χρήστου Δρ Τμήματος Χημείας ΑΠΘ, MSc ΔιΧηΝΕΤ (Διδακτική της Χημείας και νέες εκπαιδευτικές τεχνολογίες) τμήματος Χημείας ΕΚΠΑ. & Πορτρέτο του Ισαάκ Νεύτωνα σε ηλικία 46 ετών (Gofrey Kneller, 1689) και το χημικό στοιχείο του υδραργύρου.

2 Ο Νεύτωνας και ο Υδράργυρος Για τον Υδράργυρο [Emsley a] Ο υδράργυρος 2 (Εικ. 1) ήταν γνωστός στους πρώιμους πολιτισμούς της Κίνας, της Ινδίας και της Αιγύπτου. Το παλαιότερο γνωστό δείγμα μεταλλικού υδραργύρου έχει βρεθεί από το Γερμανό αρχαιολόγο Heinrich Schliemann ( ) σε έναν αρχαίο Αιγυπτιακό τάφο στην Κούρνα που χρονολογείται περίπου στο π.χ. Το όνομα του στοιχείου του υδραργύρου αποδίδεται στην Αγγλική γλώσσα από τη λέξη «mercury» που προέρχεται από το όνομα του γνωστού πλανήτη Ερμή. Η πρώτη καταγεγραμμένη χρήση αυτού του ονόματος αποδίδεται στον Έλληνα φιλόσοφο Θεόφραστο περίπου το 300 π.χ. Οι Ρωμαίοι αποκαλούσαν το στοιχείο «hydrargyrum» και από αυτήν τη λέξη παράγεται το σύγχρονα χρησιμοποιούμενο σύμβολο του υδραργύρου, Hg. Αρχικά στην Αγγλική γλώσσα ονομαζόταν «quicksilver», ένας όρος που προερχόταν από την παλιά Αγγλική λέξη «cwic», που σήμαινε ζωντανός, όπως και στη φράση: «the quick and the dead» (οι ζωντανοί και οι νεκροί). Εικόνα 1: Απόχυση υγρού υδραργύρου [Mercury - Wikipedia, the free encyclopedia.htm]. Ο υδράργυρος εμφανίζει μεγάλη συγγένεια για τα άτομα του θείου με τα οποία ενώνεται για να σχηματίσει τον αδιάλυτο στο νερό θειούχο υδράργυρο, HgS. Με αυτήν τη μορφή συναντάται ως το κύριο μετάλλευμα του υδραργύρου, το 1

3 λαμπερό κόκκινο κινναβαρίτη δηλαδή (Εικ. 2). Όταν χρησιμοποιείται ως χρωστική ουσία, ο κινναβαρίτης είναι γνωστός ως βερμιγιόν και όπως φαίνεται είχε χρησιμοποιηθεί και από τους ανθρώπους των σπηλαίων πριν χρόνια στην Ισπανία και τη Γαλλία (Εικ. 3). Το βερμιγιόν ήταν ιδιαίτερα δημοφιλές στους Ρωμαίους ώστε να διακοσμούν ολόκληρα δωμάτια μ αυτό στις επαύλεις τους. Εικόνα 2: Διάφορες μορφές του ορυκτού κινναβαρίτης, HgS, [cinnabar.htm]. Οι Ρωμαίοι γνώριζαν πως με τη θέρμανση κινναβαρίτη (HgS), αυτός αναγόταν σε σβώλους υγρού μεταλλικού υδραργύρου. Στην άλλη πλευρά του κόσμου, οι Κινέζοι επίσης παρατηρούσαν το ίδιο φαινόμενο και ο αλχημιστής Ko Hung ( μ.χ.) έγραφε με θαυμασμό για τη μετατροπή του λαμπερού κόκκινου κινναβαρίτη σε ασημί υδράργυρο απλά με θέρμανση. Κατά τη θέρμανση του κινναβαρίτη το θείο οξειδώνεται από το οξυγόνο του αέρα, σχηματίζοντας αέριο διοξείδιο του θείου, ενώ ο μεταλλικός υδράργυρος παραμένει ανέπαφος: 2HgS (s) + O 2 (g) 2Hg (l) + SO 2 (g). Ο υδράργυρος δε θεωρείται από τα ιδιαίτερα δραστικά μέταλλα με συνέπεια η παρουσία του ατμοσφαιρικού οξυγόνου να μην οδηγεί σε σχηματισμό του αντίστοιχου οξειδίου του [Brown et al. 2003]. Συγκριτικά τα θειούχα ορυκτά πιο δραστικών μετάλλων (Zn) δεν μπορούν να αποδώσουν το μέταλλο σε καθαρή μορφή μετά από θέρμανση μόνο στον ατμοσφαιρικό αέρα: 2ZnS (s) + 3O 2 (g) 2ZnO (s) + 2SO 2 (g). 2

4 α) β) Εικόνα 3: Υπέροχες βραχογραφίες του παλαιολιθικού ανθρώπου στα σπήλαια: α) της Αλταμίρας και β) του Λασκό στην Ισπανία και την Γαλλία αντίστοιχα [www.arxaiologia.gr]. Οι Ρωμαίοι συγγραφείς Βιτρούβιος και Πλίνιος αναφέρονται στο μεταλλικό υδράργυρο αλλά ήταν της γνώμης πως ο υδράργυρος που βρισκόταν φυσικά στα ορυχεία της Ισπανίας ήταν σε κάποιο βαθμό ανώτερος του αντίστοιχου που παραλαμβανόταν με θέρμανση του κινναβαρίτη. Αναφερόμενοι στο πρώτο είδος υδραργύρου χρησιμοποιούσαν τον όρο «argentum vivum», δηλαδή «ζωντανός άργυρος», ενώ το δεύτερο είδος υδραργύρου έφερε το όνομα «hydrargyrum», δηλαδή «ασημένιο νερό». Ο Πλίνιος ήταν ιδιαίτερα εξοικειωμένος με το θέμα του υδραργύρου ώστε να γράφει: Δρα σαν δηλητήριο πάνω σε κάθε τι, διατρυπά τα δοχεία και ακόμη καταφέρνει να τα διαπερνά με τη βοήθεια των επιβλαβών ιδιοτήτων του. Όλα τα σώματα επιπλέουν πάνω στην επιφάνεια του υδράργυρου, με την εξαίρεση του χρυσού, που παραμένει το μόνο σώμα το οποίο τραβά προς την εσωτερική μάζα του. Έτσι, ο υδράργυρος αποτελεί ένα ιδανικό μέσο καθαρισμού του χρυσού. Με έντονη ανακίνηση του κεραμικού αγγείου στο οποίο βρίσκεται μαζί με το χρυσό απωθεί όλες τις ακαθαρσίες που είναι αναμεμιγμένες μ αυτόν. Όταν κανείς στη συνέχεια απομακρύνει τις επιφανειακά ρέουσες αναμείξεις, δε μένει παρά να ξεχωρίσει τον υδράργυρο από το χρυσό. Ο Πλίνιος αναφέρει ότι περισσότεροι από 4 τόνοι μεταλλικού υδραργύρου εισάγονταν στη Ρώμη κάθε χρόνο. Ακόμη, μας μεταφέρει πως οι άνθρωποι, που εργάζονταν με το ορυκτό του, προστατεύονταν από τη σκόνη του καλύπτοντας τα κεφάλια τους με ζωικές κύστες. 3

5 Στο πέρασμα των αιώνων ο υδράργυρος συνέχιζε να εντυπωσιάζει όλους εκείνους που έδειχναν ενδιαφέρον για την αλχημεία. Δεν υπήρχε τίποτε άλλο που να έμοιαζε στο ελάχιστο μ αυτόν και φαινόταν ακόμη να διαθέτει σχεδόν μαγικές ιδιότητες. Ο χλωριούχος υδράργυρος (II), HgCl 2, βρίσκει εφαρμογή στα τεχνάσματα των μάγων ακόμη και σήμερα. Αυτό μας διαβεβαιώνει ο «πνευματιστής» Uri Geller που συνήθιζε να επιδεικνύει τις υποτιθέμενες νοητικές δυνάμεις του για την επιβολή της σκέψης πάνω στην ύλη στα βραδινά κλαμπ του Ισραήλ τη δεκαετία του Σύμφωνα με τα όσα γράφει ο Joe Schwarcz στο βιβλίο του «Το Τζίνι στην Μποτίλια», ο Geller συνήθιζε να κάνει επίδειξη της ασυνήθιστης ικανότητάς του να θερμαίνει μέταλλα μόνο με τη δύναμη του μυαλού. Ένα μέλος του ακροατηρίου προσκαλούνταν στη σκηνή για να κρατήσει ένα κομμάτι αλουμινόχαρτου το οποίο μυστηριωδώς ζεσταίνονταν όλο και πιο πολύ μέχρι που ήταν αδύνατο να κρατηθεί άλλο. Κατά τη διάρκεια εξέλιξης του φαινομένου ο Geller έκλεινε τα μάτια του και υποτίθεται πως εστίαζε τη σκέψη του στο μέταλλο προσπαθώντας με τη θέλησή του να το θερμάνει. Το τέχνασμα είχε να κάνει με μια μικρή ποσότητα σκόνης χλωριούχου υδραργύρου (II) η οποία τοποθετούνταν πάνω στο φύλλο αλουμινίου που στη συνέχεια διπλώνονταν. Μία εξώθερμη χημική αντίδραση μεταξύ του αλουμινίου και της σκόνης ξεκινούσε στην αρχή αργά και τελικά απέδιδε ένα μεγάλο ποσό θερμότητας. Ο υδράργυρος αποδείχθηκε σημαντικός και κατά την Επιστημονική Επανάσταση (1 η βιομηχανική επανάσταση) βρίσκοντας εφαρμογή στην κατασκευή βαρομέτρων (Εικ. 4) και θερμομέτρων. Ενώ αυτές οι χρήσεις του μπορούσαν να συνυπάρξουν με την αλχημεία, υπήρξε μία ανακάλυψη για τον υδράργυρο που υπονόμευσε μοιραία την πίστη πως αυτό το μέταλλο θα ήταν κατά κάποιο τρόπο διαφορετικό για πάντα από όλα τα άλλα μέταλλα. Για τη θεωρία της αλχημείας ήταν «το» στοιχείο, ένας συνδυασμός όλων των μετάλλων, και γι αυτό πίστευαν πως έκρυβε το κλειδί για τη μετάλλαξη των απλούστερων μετάλλων προς χρυσό. Αντιπροσώπευε κατά μοναδικό τρόπο την πεμπτουσιακή ιδιότητα της ρευστότητας. Οι αναφορές από την Σιβηρία, πως ο υδράργυρος μπορούσε να στερεοποιηθεί παγώνοντας κι έτσι να γίνει σαν οποιοδήποτε άλλο μέταλλο, απορρίφθηκαν σαν όχι κάτι παραπάνω από ταξιδιωτικές ιστορίες. 4

6 Εικόνα 4: Βαρόμετρο υδραργύρου κλειστού τύπου [Ander & Sonnessa 1973]. Αυτό που δεν μπορούσε να παραμεληθεί ήταν το πόρισμα δύο Ρώσων επιστημόνων, του A. Braun και του M. V. Lomonosov, από την Αγία Πετρούπολη. Το Δεκέμβριο του 1759 πειραματίστηκαν με το χιόνι για να δουν πόσο χαμηλή θερμοκρασία μπορούσαν να πετύχουν. Η ανάμειξη του χιονιού με διάφορα άλατα προκαλούσε πτώση της θερμοκρασίας του για μερικούς βαθμούς. Έτσι, σκέφτηκαν πως η ανάμειξη του χιονιού με οξέα ίσως έφερνε ακόμη χαμηλότερες θερμοκρασίας, πράγμα που έγινε. Ξαφνικά ο υδράργυρος στα θερμόμετρά τους σταμάτησε να κινείται και πραγματικά έμοιαζε να είχε στερεοποιηθεί. Όταν έσπασαν το γυάλινο περίβλημα βρήκαν πως ο υδράργυρος είχε μετατραπεί σε μια στερεή μεταλλική μπίλια από την οποία προεξείχε ένα κομμάτι σύρματος, το οποίο μπορούσαν να λυγίσουν, όπως ακριβώς οποιοδήποτε άλλο μέταλλο. Ο υδράργυρος λοιπόν ήταν απλά ένα μέταλλο με χαμηλό σημείο πήξης, στους -39 o C. Εκείνο που δεν είχε ακόμη αναγνωριστεί ήταν η τοξικότητα των ατμών του υδραργύρου. Ήταν ακριβώς αυτή του η ιδιότητα που θα μπορούσε δυνητικά να έχει ολέθρια αποτελέσματα στους αλχημιστές αλλά ακόμη και στους κατά περίσταση ερασιτέχνες μεταλλουργούς συμπεριλαμβανομένου ενός διάσημου βασιλιά (Κάρολος II, ) και του πιο ευφυούς υπηκόου του (Ισαάκ Νεύτωνας, ). 5

7 Η παράνοια του Ισαάκ Νεύτωνα [Emsley 2005b] Ο Ισαάκ Νεύτωνας ήταν ένας από τους μεγαλύτερους επιστήμονες όλων των εποχών. Τα επιτεύγματά του ήταν εντυπωσιακά: εξήγησε τη φύση του φωτός και του χρώματος, καθιέρωσε τη θεωρία της βαρύτητας (Εικ. 5) και εξήγαγε από αυτήν τον τρόπο με τον οποίο το ηλιακό σύστημα λειτουργεί, παρήγαγε τους νόμους της κίνησης και τέλος εφηύρε μια πρώιμη μορφή του διαφορικού λογισμού (Εικ. 6). Αυτό που είναι πολύ λιγότερο γνωστό είναι ότι αφιέρωσε τον περισσότερο από το χρόνο του, όταν ήταν καθηγητής των μαθηματικών στο κολέγιο Trinity του Κέιμπριτζ, στην αλχημεία. Όταν, το 1940, ο οικονομολόγος John Maynard Keynes 3 άνοιξε ένα κιβώτιο με χαρτιά του Νεύτωνα, που παρέμειναν ανέγγιχτα για 250 χρόνια, εντυπωσιάστηκε με την ανακάλυψη μιας συλλογής τετραδίων σημειώσεων όπου ο Νεύτωνας κατέγραφε τις αναρίθμητες προσπάθειές του να φτιάξει χρυσό. Στη διάρκεια των χρόνων που έγραψε τα μεγάλα του έργα πάνω στη φυσική και τα μαθηματικά, στην πραγματικότητα ξόδευε πολύ από το χρόνο του εκτελώντας αλχημικά πειράματα και αντιγράφοντας αρχαία αλχημικά κείμενα. Εικόνα 5: Το μήλο του Νεύτωνα έπεσε αναπόφευκτα. Η βαρύτητα είχε γεννηθεί. Ο Νεύτωνας πίστευε πως οι αρχαίοι αλχημιστές γνώριζαν πώς να παράγουν χρυσό αλλά ότι το μυστικό τους είχε χαθεί. Δεν ήταν βέβαια ο μόνος που πίστευε κάτι 6

8 τέτοιο. Παρόμοια, ο σπουδαίος Robert Boyle πίστευε πως ήταν πιθανό ενώ ο φιλόσοφος John Locke είχε ανάλογες απόψεις. Πράγματι, ο Νεύτωνας έφτασε μέχρι του σημείου να προειδοποιήσει τον Boyle για την ανάγκη να αποκρύψουν τα ενδιαφέροντά τους για την αλχημεία. Εικόνα 6: «Philosophiae Naturalis Principia Mathematica» (Μαθηματικές Αρχές της Φυσικής Φιλοσοφίας), η περιβόητη principia όπως έχει επικρατήσει να λέγεται σήμερα. Στην εικόνα εμφανίζεται ένα προσωπικό αντίγραφο του Νεύτωνα με ιδιόχειρες διορθώσεις για τη δεύτερη έκδοσή της, [Isaac Newton - Wikipedia, the free encyclopedia.htm]. Ο Νεύτωνας αρχικά πειραματίστηκε με τη διάλυση του υδραργύρου μέσα σε νιτρικό οξύ και στη συνέχεια με την προσθήκη άλλων ουσιών στο διάλυμα που προέκυπτε. Όταν αυτά τα πειράματα δεν παρήγαγαν κάτι αξιόλογο άρχισε να θερμαίνει υδράργυρο σε φούρνο μαζί με διάφορα άλλα μέταλλα. Ο βοηθός του και συγκάτοικος John Wickins μας μεταφέρει πως μερικές φορές εργαζόταν ακόμη και κατά τη διάρκεια της νύχτας. Σε ένα από τα πειράματά του παρήγαγε ένα είδος «ενεργού» υδραργύρου που μπορούσε να προκαλέσει διόγκωση του χρυσού. Όταν κι από αυτό τίποτε σημαντικό δεν προέκυψε, έστρεψε την προσοχή του στο στοιχείο του αντιμονίου και μέχρι τη χρονιά του 1670 κατάφερε να παρασκευάσει το επονομαζόμενο Star Regulus, μία εκπληκτική μορφή του αντιμονίου 4. Το 1675 ο Νεύτωνας κατέγραψε τα ευρήματά του σε ένα χειρόγραφο 1200 λέξεων που έμεινε γνωστό με το όνομα «Clavis», δηλαδή «Κλειδί». Τώρα πια ήταν 41 χρονών και τα μαλλιά του είχαν γκριζάρει, πράγμα που σχολίαζε αστειευόμενος 7

9 πως οφειλόταν στον υδράργυρο. Παρόλο που δεν υπάρχει κάποια σχέση μεταξύ αυτών των δύο, του χρώματος των μαλλιών και του υδραργύρου δηλαδή, υπάρχει κάποια σύνδεση μεταξύ του φορτίου από τα διάφορα μέταλλα στο σώμα και του επιπέδου της περιεκτικότητας αυτών στα μαλλιά. Ο υδράργυρος, ο μόλυβδος, το αρσενικό και το αντιμόνιο παρουσιάζουν ιδιαίτερη συγγένεια για τα άτομα θείου της κερατίνης των μαλλιών από τα οποία και έλκονται. Έτσι, είναι πιθανό η ανάλυση μιας τούφας μαλλιών να δείξει εάν ένα πρόσωπο έχει εκτεθεί σε μια μεγάλη δόση αυτών των τοξικών μετάλλων. Τα αλχημικά πειράματα του Νεύτωνα φαίνεται να έφτασαν στο απόγειό τους το καλοκαίρι του 1693 όταν συνέταξε μία έκθεση που αποτελεί έναν συνδυασμό αλλόκοτων αλχημικών συμβόλων και σχολίων. Αυτή η εργασία του έμεινε γνωστή με το όνομα «Praxis», δηλαδή «Πεπραγμένα», ενώ παράλληλα καταδεικνύει με ενάργεια τη ψυχική ανισορροπία στην οποία είχε βρεθεί. Ο Ισαάκ Νεύτωνας ήταν από καιρό γνωστός για τις ιδιοτροπίες του χαρακτήρα του. Η κριτική για τη δουλειά του προκαλούσε ένα αφύσικο κύμα έχθρας για τον αντιπαρατιθέμενο συνάδελφό του. Οι αντιδικίες του με άλλους διάσημους επιστήμονες της εποχής του, όπως ο Robert Hooke και ο Gottfried Leibniz, χαρακτηρίζονταν περισσότερο ως προσωπικά συναισθηματικές ενώ φαίνεται να τους έλειπε ο ορθολογισμός. Άλλες πάλι φορές, ο Νεύτωνας αποσύρονταν σε μια κατ ουσία απομόνωση, ενώ το 1693, όταν ήταν 50 χρονών, η συμπεριφορά του έγινε τόσο παράξενη μέχρι του βαθμού να αμφισβητείται η ψυχική του διαύγεια για εκείνη την εποχή. Η δημοσιευμένη αλληλογραφία του Νεύτωνα παρουσιάζει ένα αξιοσημείωτο κενό από της 30 Μαΐου έως της 13 Σεπτεμβρίου του 1693, όταν έγραψε ένα γράμμα στον Sammuel Pepys. Σ αυτό λέει πως κατά τη διάρκεια του περασμένου χρόνου υπέφερε από δυσπεψία και αϋπνία. Επίσης παραδεχόταν πως δεν τον διάκρινε η γνώριμη «προηγούμενή του νοητική συνοχή». Στο ίδιο γράμμα δίνει ενδείξεις του παραπάνω όταν επιπλήττει τον Pepys γιατί κατά τον Νεύτωνα φέρεται να υπαινίχθηκε πως ο ίδιος ζητούσε χάρες από αυτόν και από το βασιλιά Ιάκωβο. Κλείνει το γράμμα του λέγοντας πως δε θέλει να ξαναδεί ποτέ τον Pepys ή οποιονδήποτε από τους φίλους του. Αργότερα έγραψε ανάμεσα σε άλλους και στον φιλόσοφο John Locke για να απολογηθεί για πράγματα που είπε σ αυτούς νωρίτερα. Ζήτησε από τον Locke να τον συγχωρήσει επειδή είχε δηλώσει πως ο Locke προσπαθούσε «να τον εμπλέξει σε γυναικοδουλειές». Σε ένα άλλο γράμμα, που 8

10 στάλθηκε σε έναν φίλο του Pepys, του ζητούσε να μεσολαβήσει και να εξηγήσει στον Pepys την παράξενη συμπεριφορά του. Έλεγε πως υπέφερε από «ένα είδος δυσθυμίας που του είχε κυριεύσει τη σκέψη και πως είχε μείνει ξάγρυπνος για πέντε συνεχόμενες νύχτες περίπου». Από αυτά και από άλλα γράμματα, αποκαλύπτεται πως τα σωματικά συμπτώματα του Νεύτωνα ήταν οξείας μορφής αϋπνία και απώλεια της όρεξης. Αντίστοιχα τα νοητικά συμπτώματα αφορούσαν στη μανία καταδίωξης που τον διέκρινε, στην υπερευαισθησία του στις παρατηρήσεις τις οποίες έβλεπε ως υστερόβουλη κριτική και στην απώλεια της μνήμης. Όλα τα παραπάνω συμπτώματα θεωρούνται τυπικά της δηλητηρίασης που μπορεί να προκαλέσει ο υδράργυρος. Το 1979, δύο άρθρα που εμφανίστηκαν ταυτόχρονα στο περιοδικό «Notes and Records» (Σχόλια και Δεδομένα) της Βασιλικής Κοινωνίας των Επιστημών του Λονδίνου επιβεβαίωναν πως ο Νεύτωνας πράγματι υπέφερε κατ αυτόν τον τρόπο. Το πρώτο άρθρο ήταν από τους L. W. Johnson και M. L. Wolbarsht, ενώ το δεύτερο άρθρο ήταν των P. E. Spargo και C. A. Pounds. Σύμφωνα με τους Johnson και Wolbarsht, τα συμπτώματα του Νεύτωνα ήτανε συνεπή με εκείνα της δηλητηρίασης από υδράργυρο. Η απόδειξη, ότι αυτή πιθανώς ήταν η αιτία, έρχεται από το άρθρο των Spargo και Pounds. Αυτοί ανάλυσαν δείγματα από τα μαλλιά του Νεύτωνα με τις αναλυτικές τεχνικές που βασίζονταν στην ενεργοποίηση με νετρόνια 5 και στην ατομική απορρόφηση. Από την έρευνά τους βρέθηκαν υψηλά επίπεδα περιεκτικότητας σε τοξικά στοιχεία. Από τα δεδομένα του Πίνακα 1 φαίνεται πως ο Νεύτωνας είχε στα μαλλιά του τέσσαρες φορές περισσότερο μόλυβδο, αρσενικό και αντιμόνιο σε σχέση με το φυσιολογικό ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για τον υδράργυρο ήταν αυξημένο κατά 15 φορές. Δύο αυθεντικά δείγματα από μαλλιά του Νεύτωνα είχαν διατηρηθεί από την οικογένεια του Κόμη του Portsmouth μαζί με άλλα κειμήλια του Νεύτωνα. Αυτά αρχικά κληρονομήθηκαν από την ανεψιά του, η οποία παντρεύτηκε τον πρώτο Κόμη του Portsmouth. Δείγματα από τα μαλλιά του Νεύτωνα είχαν κρατηθεί και από το κολέγιο Trinity του Κέιμπριτζ. Ακόμη μία μοναδική τρίχα είχε βρεθεί σε ένα από τα αυθεντικά τετράδια σημειώσεών του, η οποία θεωρήθηκε ότι προέρχονταν από το δικό του κεφάλι. Μία από τις τρίχες του Νεύτωνα εμφάνισε επίπεδο υδραργύρου στα 197 ppm ενώ μία άλλη είχε επίπεδο μολύβδου 191 ppm. Αμφότερες οι δύο παραπάνω περιπτώσεις θα μπορούσε να είναι ισχυρή ένδειξη μιας 9

11 χρόνιας δηλητηρίασης από υδράργυρο και μόλυβδο που έλαβε χώρα σε κάποια περίοδο της ζωής του Νεύτωνα. Πίνακας 1. Ανάλυση των τοξικών στοιχείων στα μαλλιά του Νεύτωνα Υδράργυρος Μόλυβδος Αρσενικό Αντιμόνιο Φυσιολογική περιεκτικότητα / ppm Περιεκτικότητα στα μαλλιά του Νεύτωνα / ppm 5 24* 0,7 0, * Αυτή αναφέρεται στη μέση περιεκτικότητα στα μαλλιά το Σήμερα θα ήταν αρκετά χαμηλότερη. Τα ευρήματα αυτά δεν είναι καθόλου περίεργα αφού διαβάζουμε στα αλχημικά τετράδια σημειώσεων του Νεύτωνα πως πειραματιζόταν με μόλυβδο, αρσενικό και αντιμόνιο και πως προσπαθούσε μερικά από αυτά να τα εξατμίσει θερμαίνοντάς τα σε υψηλές θερμοκρασίες. Ακόμη παραδέχεται πως εξάτμισε υδράργυρο πάνω σε φωτιά, πράγμα που ήταν ιδιαίτερα επικίνδυνο για να το κάνει κανείς. Παρόλο που δεν είναι γνωστή συγκεκριμένη χρονολογία για το πότε έγινε η συλλογή δειγμάτων από τα μαλλιά του Νεύτωνα, τα περισσότερα θα είχαν κοπεί από το κεφάλι όταν πέθανε το Λαμβάνοντας υπόψη το ορθό αυτής της υπόθεσης το επίπεδο του υδραργύρου στο οποίο αυτός είχε εκτεθεί την κρίσιμη περίοδο του 1693 θα πρέπει με βεβαιότητα να ήταν αρκετά υψηλότερο. Σε κάθε περίπτωση τα ποσοστά υδραργύρου στα μαλλιά του Νεύτωνα αποκαλύπτουν ένα αξιοσημείωτο επίπεδο έκθεσης, που παραπέμπει στην πιθανότητα να είχε εκτεθεί στην πράξη και σε άλλες πηγές υδραργύρου. Μία από αυτές θα μπορούσε και με το παραπάνω να ήταν η διακόσμηση των δωματίων του σπιτιού του. Ο Νεύτωνας διακρίνονταν για την επιθυμία του να περιβάλλεται από το κόκκινο χρώμα. Επιβεβαιώνοντας αυτή του την επιθυμία είχε βαμμένους τους τοίχους των δωματίων του κόκκινους και σ αυτήν την περίπτωση είναι κάτι περισσότερο από σίγουρο πως το βερμιγιόν ήταν η χρωστική ουσία που είχε χρησιμοποιηθεί. 10

12 Όμως αν η παράξενη συμπεριφορά του Νεύτωνα το 1693 αντιπροσώπευε τα αποτελέσματα του υδραργύρου, φαίνεται πως δεν του άφησε παρά ελάχιστες μόνιμες βλάβες μια και έζησε μέχρι την ώριμη γεροντική ηλικία των 84 ετών (Εικ.8). Δεν είναι εύκολο να πούμε μέχρι ποιο βαθμό η παρανοϊκή συμπεριφορά του Νεύτωνα οφειλόταν στη δηλητηρίαση από τον υδράργυρο. Είχε ζήσει μια αρκετά θλιβερή παιδική ηλικία, τόσο που η συμπεριφορά του σ όλη τη διάρκεια της ζωής του να μπορεί να εξηγηθεί ως συνέπεια της ανατροφής του. Ο πατέρας του είχε πεθάνει πριν ακόμη γεννηθεί, η μητέρα του ξαναπαντρεύτηκε όταν ήταν 2 χρονών και ο πατριός του, ένας εφημέριος, ήθελε να απαλλαγεί από το βάρος του. Έτσι αφέθηκε στη γιαγιά του για να τον αναθρέψει. Σ όλη του τη ζωή διακατέχονταν από έντονα ψυχωτικά σύνδρομα αλλά η έκθεσή του στον υδράργυρο ίσως να συνέβαλλε επιπλέον στη ψυχική του αστάθεια. Ο Νεύτωνας δεν υπήρξε ποτέ τρελός ενώ στη διάρκεια της ζωής του, στην πραγματικότητα, του εμπιστεύθηκαν κρίσιμες θέσεις όπως την επίβλεψη των εργασιών του Βασιλικού Νομισματοκοπείου. Ακόμη εκλέχθηκε πρόεδρος της Βασιλικής Κοινωνίας των Επιστημών το 1703 ενώ το 1705 χρίστηκε ιππότης. α) β) Εικόνα 8: α) Ο Νεύτωνας το 1702 σε πορτρέτο του Godfrey Kneller, β) Ο Νεύτωνας σε γεροντική ηλικία το Πορτρέτο του Sir James Thornhill. 11

13 Σημειώσεις 1. Ο John Emsley κέρδισε το βραβείο καλύτερου επιστημονικού βιβλίου για το διαγωνισμό του 1995 με το βιβλίο του «ο Καλός Χημικός Οδηγός του Καταναλωτή». Από τότε ακολούθησε μία σειρά τίτλων στην κατηγορία των βιβλίων της εκλαϊκευμένης επιστήμης: Η Παρουσίαση των Μορίων σε μία Επίδειξη, Μήπως Έφταιγε Κάτι που Έφαγες; (γράφτηκε σε συνεργασία με τον συγγραφέα Peter Fell), Η Συνταρακτική Ιστορία του Φωσφόρου, Τα Δομικά Στοιχεία Της Φύσης και το Ματαιοδοξία, Ευεξία και Αρρενωπότητα. Όλα του τα βιβλία έχουν μεταφραστεί παγκοσμίως. Ο John εργάστηκε 20 χρόνια ως ερευνητής και λέκτορας της χημείας στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου. Έπειτα έγινε ανεξάρτητος συγγραφέας εκλαϊκευμένης επιστήμης και Παραμένων Συγγραφέας Επιστήμης στο Αυτοκρατορικό Κολέγιο του Λονδίνου και στη συνέχεια στο τμήμα χημείας του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ. Το 2003 του απονεμήθηκε το βραβείο συγγραφής από το Γερμανικό Σύλλογο Χημικών. 2. Ο υδράργυρος είναι το χημικό στοιχείο που φέρει τον ατομικό αριθμό 80, έχει 200,5 ατομική μάζα, το χημικό του σύμβολο είναι Hg ενώ είναι μέλος της ομάδας 12 (IIB) του περιοδικού πίνακα. Αποτελεί το μοναδικό εντυπωσιακό παράδειγμα ενός μετάλλου που είναι υγρό στη θερμοκρασία δωματίου. Το σημείο πήξης του είναι -39 o C και το σημείο βρασμού στους 357 o C. Ο υδράργυρος παραμένει αδρανής στην παρουσία οξέων [Emsley 2005c]. 3. Χειρόγραφα του Νεύτωνα που ανήκαν στην οικογένεια του κόμη του Portsmouth δόθηκαν το 1936 στο γνωστό οίκο δημοπρασιών του Λονδίνου, Sotheby s, προκειμένου να δημοπρατηθούν. Ο αγοραστής της πλειοψηφίας των αλχημικών χειρογράφων που δημοπρατήθηκαν ήταν ο γνωστός οικονομολόγος John Meynard Keynes [www.artofwise.gr/ /megaloimystes_newton.html 2008]. 4. Για τους αλχημιστές ο όρος αντιμόνιο δεν αντιπροσώπευε αυτό καθ αυτό το μέταλλο αλλά το ορυκτό στιμπνίτη (stibnite) από το οποίο προέρχονταν. Η χημική ένωση του θειούχου αντιμονίου, Sb 2 S 3 (στιμπνίτης), αποτελεί το μόνο σημαντικό ορυκτό του αντιμονίου [Sharp 1983]. Απ αυτό το μολυβδούχο γκρίζο ορυκτό παραγόταν το αντιμόνιο μετά τη θέρμανση του με ξυλοκάρβουνο ή άλλο ήπιο αναγωγικό σώμα. Το μεταλλικό αντιμόνιο βυθιζόταν στον πυθμένα του χωνευτηρίου και ήταν αυτό το στοιχείο που οι αλχημιστές ονόμαζαν regulus του αντιμονίου. Το 12

14 όνομα πιθανώς να προέκυψε από τη λατινική λέξη regulus που σημαίνει μικρός βασιλιάς. Το regulus του αντιμονίου ενώνονταν άμεσα με το χρυσό, το βασιλιά των μετάλλων, κι έτσι έγινε σημαντικό στη διαδικασία καθαρισμού του πολύτιμου μετάλλου. Όταν για την παραγωγή του regulus γινόταν χρήση άλλου μεταλλικού αναγωγικού σώματος, αυτό δηλωνόταν στην ονομασία του. Είχαμε π.χ. regulus της Αφροδίτης για τη χρήση χαλκού ή και regulus του Άρη για τη χρήση σιδήρου. Ο προσδιορισμός του αντιμονίου με τον όρο έναστρος (Star Regulus) από τον Νεύτωνα αποτελούσε μία κατά κυριολεξία απόδοση των ιδιοτήτων του. Όταν το αντιμόνιο καθαριστεί κατάλληλα σχηματίζει μακρύς και λεπτούς κρυστάλλους. Κατά τη διάρκεια της ψύξης οι κρύσταλλοι του αντιμονίου σχηματίζουν ακτινωτούς κλάδους παίρνοντας τη μορφή ενός ασημένιου αστεριού. Έτσι, οι αλχημιστές, που ήταν αυθεντίες στο συμβολισμό, παρέβαλαν το αντιμόνιο που βρισκόταν στην καρδιά του ορυκτού του με το διπλό αστέρι Regulus που βρίσκεται στο κέντρο του αστερισμού του Λέοντα. Το συγκεκριμένο αστέρι φέρει λαμπερό κυανολευκό χρώμα που θυμίζει το αντίστοιχο του αντιμονίου [House 2008]. 5. Η ανάλυση ενεργοποίησης με νετρόνια (Neutron activation analysis, NAA) είναι μία ευαίσθητη τεχνική ανάλυσης που μπορεί να μετρήσει το ποσό συγκεκριμένων μεταλλικών στοιχείων ακόμη και σε μία και μοναδική τρίχα μαλλιών. Το ελάττωμά της είναι ότι απαιτεί πρόσβαση σε πυρηνικό αντιδραστήρα. Όταν τα άτομα εκθέτονται στα νετρόνια στο εσωτερικό ενός τέτοιου αντιδραστήρα μπορούν να τα απορροφήσουν και να μετατραπούν σε συγκεκριμένα ισότοπα μικρής διάρκειας ζωής. Αυτά με τη σειρά τους αποσυντίθεται εκπέμποντας χαρακτηριστική ακτινοβολία στην περιοχή των ακτινών γ. Η μέτρηση των εκπεμπόμενων ακτινοβολιών οδηγεί στην ταυτοποίηση των ατόμων που είναι παρόντα. Η μέθοδος είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη ώστε να ανιχνεύει νανογραμμάρια, ng, (δισεκατομμυριοστά του γραμμαρίου) και ακόμη πικογραμμάρια, pg, (τρισεκατομμυριοστά του γραμμαρίου) υλικών [Emsley 2005d]. 13

15 Ενδεικτική βιβλιογραφία Ander, P. & Sonnessa, A. J. [1973] Principles of Chemistry. An introduction to theoretical concepts (Collier-Macmillan, New York, 5 th Edition) pp (accessed 10/2008). (accessed 10/2008). Brown, T. L., LeMay, H. E. Jr., Bursten, B. E. & Burdge, J. R. [2003] Chemistry. The Central Science (Prentice Hall, Pearson Education. Inc, New Jersey, 9 th Edition), p mineral.galleries.com/minerals/sulfides/cinnabar/cinnabar.htm (accessed 10/2008). Emsley, J. [2005] The Elements of Murder. A History of Poison (Oxford University Press, New York), a) pp , b) pp , c) p. 392, d) p House, M. [2008] Newton And Flamel On Star Regulus Of Antimony And Iron (accessed 10/2008). Sharp, D. W. A. [1983] The Penguin Dictionary of Chemistry (Penguin Books Ltd, Harmondsworth, Middlesex, England) p (accessed 10/2008). (accessed 10/2008). 14

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να επισημαίνουμε τη θέση των μετάλλων στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Να αναφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας

Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας Σχεδιασμός Ψηφιακών Εκπαιδευτικών Εφαρμογών ΙI Αναφορά Εργασίας 1 Καραγκούνη Κατερίνα Α.Μ : 1312008050 Το παιχνίδι καρτών «Σκέψου και Ταίριαξε!», το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

2.7 Χημική αντίδραση

2.7 Χημική αντίδραση 1 2.7 Χημική αντίδραση Ερωτήσεις θεωρίας με απάντηση 7-1. Τι ονομάζουμε φαινόμενο στη Φυσική και στη Χημεία; Φαινόμενο είναι η μεταβολή 7-2. Τι ονομάζουμε φυσικά φαινόμενα ή φυσικές μεταβολές; Είναι οι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του πυριτίου στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε τη χρήση του πυριτίου σε υλικά όπως

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

2.6. Ηλεκτρολυτική διάσπαση του νερού χημικές ενώσεις και χημικά στοιχεία

2.6. Ηλεκτρολυτική διάσπαση του νερού χημικές ενώσεις και χημικά στοιχεία 1 2.6. Ηλεκτρολυτική διάσπαση του νερού χημικές ενώσεις και χημικά στοιχεία Ερωτήσεις Θεωρίας 6-1-1. Τι είναι η Η ηλεκτρόλυση είναι μία χημική μέθοδος διασπάσεως του νερού στα συστατικά του. 6-1-2. Σε

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:.

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:. Ημερομηνία:. Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:. Θέμα 1ο Δύο μαθητές βυθίζουν για λίγο το χέρι τους στο νερό των δοχείων Α και Β, ο ένας στο Α και ο άλλος στο

Διαβάστε περισσότερα

Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος;

Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος; Σύντομη Περιγραφή Διερεύνησης Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος; Στόχος της διερεύνησης ήταν να διαφανεί το αν κάποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματός μας. Αρχικά, θελήσαμε να διερευνήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης

1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης Σκοπός 1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης Σκοπός αυτής της εργαστηριακής άσκησης είναι να μάθετε να δίνετε έμφαση στη σημασία της παρατήρησης κατά την εκτέλεση ενός πειράματος. Παρατήρηση, γενικά,

Διαβάστε περισσότερα

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης.

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο

Διαβάστε περισσότερα

Θερµότητα χρόνος θέρµανσης. Εξάρτηση από είδος (c) του σώµατος. Μονάδα: Joule. Του χρόνου στον οποίο το σώµα θερµαίνεται

Θερµότητα χρόνος θέρµανσης. Εξάρτηση από είδος (c) του σώµατος. Μονάδα: Joule. Του χρόνου στον οποίο το σώµα θερµαίνεται 1 2 Θερµότητα χρόνος θέρµανσης Εξάρτηση από είδος (c) του σώµατος Αν ένα σώµα θερµαίνεται από µια θερµική πηγή (γκαζάκι, ηλεκτρικό µάτι), τότε η θερµότητα (Q) που απορροφάται από το σώµα είναι ανάλογη

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education «Πράσινη» Θέρμανση Μετάφραση-επιμέλεια: Κάλλια Κατσαμποξάκη-Hodgetts

Διαβάστε περισσότερα

1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ

1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ 1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ Από τα αρχαιότατα χρόνια, έχουν καταβληθεί σηµαντικές προσπάθειες οι απειράριθµες ουσίες που υπάρχουν στη φύση να αναχθούν σε ενώσεις λίγων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε τον όξινο χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τα οξέα κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1 ΘΕΜΑ 1 Ο ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ A ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1) Το άτοµο του καλίου (Κ) έχει µαζικό

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 1.2 Καταστάσεις των υλικών 1. Συμπληρώστε το παρακάτω σχεδιάγραμμα 2 2. Πώς ονομάζονται οι παρακάτω μετατροπές της φυσικής κατάστασης; 3 1.3

Διαβάστε περισσότερα

1.4 Καταστάσεις της ύλης - Ιδιότητες της ύλης -Φυσικά και Χημικά φαινόμενα

1.4 Καταστάσεις της ύλης - Ιδιότητες της ύλης -Φυσικά και Χημικά φαινόμενα 1.4 Καταστάσεις της ύλης - Ιδιότητες της ύλης -Φυσικά και Χημικά φαινόμενα Μάθημα 4 Θεωρία Καταστάσεις της ύλης 4.1. Πόσες και ποιες είναι οι φυσικές καταστάσεις που μπορεί να έχει ένα υλικό σώμα; Τέσσερις.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ 2 Η ΕΝΟΤΗΤΑ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ 2 Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ 2 Η ΕΝΟΤΗΤΑ Ονοματεπώνυμο: Ημερομηνία: Επιμέλεια θεμάτων: Ειρήνη Χ. Μπαρμπούτη Σελίδα 1 ΕΡΩΤΗΣΗ 1 Για κάθε πρόταση να κυκλώσετε το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: 1) Στο σύγχρονο

Διαβάστε περισσότερα

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Σκοπός Στο τρίτο κεφάλαιο θα εισαχθεί η έννοια της ηλεκτρικής ενέργειας. 3ο κεφάλαιο ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ 1 2 3.1 Θερμικά αποτελέσματα του ηλεκτρικού ρεύματος Λέξεις κλειδιά:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 6 Τι πρέπει να γνωρίζεις Θεωρία 6.1 Να αναφέρεις τις τρεις φυσικές καταστάσεις στις οποίες μπορεί να βρεθεί ένα υλικό σώμα. Όπως και

Διαβάστε περισσότερα

Mercury & Cosmetics. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com

Mercury & Cosmetics. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com Mercury & Cosmetics Προέλευση Ως θειούχοορυκτό (κιννάβαρι) Συχνάσυνοδεύεται από ελεύθερο μέταλλο υπό μορφήσταγονιδίων Με θέρμανση, αποβάλλεταιτο θείο και μετατρέπεταισε μεταλλικό υδράργυρο Φυσικές Ιδιότητες

Διαβάστε περισσότερα

8. Θερμοκρασία και θερμότητα - Μεταβολές καταστάσεων της ύλης

8. Θερμοκρασία και θερμότητα - Μεταβολές καταστάσεων της ύλης 8. Θερμοκρασία και θερμότητα - Μεταβολές καταστάσεων της ύλης Φύλλο Εργασίας Τίτλος: Μεταβολές καταστάσεων της ύλης Γνωστικό Αντικείμενο: Μελέτη Περιβάλλοντος Διδακτική Ενότητα: Μεταβολές καταστάσεων της

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Ε Δημοτικού 13 Μαΐου 2012 Ονοματεπώνυμο: Δημοτικό Σχολείο:.

Ε Δημοτικού 13 Μαΐου 2012 Ονοματεπώνυμο: Δημοτικό Σχολείο:. Ε Δημοτικού 13 Μαΐου 2012 Ονοματεπώνυμο: Δημοτικό Σχολείο:. Συντομογραφίες: β.μαθ.ε βιβλίο Μαθητή Ε τάξης τ.εργ.ε τετράδιο Εργασιών Ε τάξης Παρατήρησε τα παρακάτω σκίτσα στα οποία εικονίζονται «επικίνδυνες

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητα 2: Το αλμυρό νερό

Δραστηριότητα 2: Το αλμυρό νερό Παγκόσμιο πείραμα για το Διεθνές Έτος Χημείας Δραστηριότητα 2: Το αλμυρό νερό Το μεγαλύτερο ποσοστό του νερού στον πλανήτη, για την ακρίβεια το 95% είναι αλμυρό νερό, δηλ. περιέχει άλατα. Σε αυτή τη δραστηριότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Απαντήσεις στα θέματα της Τράπεζας Θεμάτων Συγγραφή απαντήσεων: 'Αρης Ασλανίδης Χρησιμοποιήστε τους σελιδοδείκτες (bookmarks) στο αριστερό μέρος της οθόνης για την πλοήγηση μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Δύο εναλλακτικές εργαστηριακές ασκήσεις Χημείας της Α Λυκείου ή πώς να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη στο εργαστήριο

Δύο εναλλακτικές εργαστηριακές ασκήσεις Χημείας της Α Λυκείου ή πώς να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη στο εργαστήριο Δύο εναλλακτικές εργαστηριακές ασκήσεις Χημείας της Α Λυκείου ή πώς να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη στο εργαστήριο Αναστασία Γκιγκούδη Η διδακτική αξία της εργαστηριακής άσκησης στα μαθήματα Φυσικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Πανελλήνιο Συνέδριο των Εκπαιδευτικών για τις ΤΠΕ «Αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορικής και της Επικοινωνίας στη Διδακτική Πράξη»

2 ο Πανελλήνιο Συνέδριο των Εκπαιδευτικών για τις ΤΠΕ «Αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορικής και της Επικοινωνίας στη Διδακτική Πράξη» 2 ο Πανελλήνιο Συνέδριο των Εκπαιδευτικών για τις ΤΠΕ «Αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορικής και της Επικοινωνίας στη Διδακτική Πράξη» Σύρος 9,10,11 Μαΐου 2003 ΠΟΛΥΜΕΣΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ: ΧΗΜΕΙΑ & ΚΟΜΙΚΣ

Διαβάστε περισσότερα

FeCl 3(aq) + 6NH 4 SCN (aq) (NH 4 ) 3 [Fe(SCN) 6 ] (aq) +3NH 4 Cl (aq) (1) ή FeCl 4

FeCl 3(aq) + 6NH 4 SCN (aq) (NH 4 ) 3 [Fe(SCN) 6 ] (aq) +3NH 4 Cl (aq) (1) ή FeCl 4 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΧΗΜΕΙΑ» για τους ΦΟΙΤΗΤΕΣ του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Οι διδάσκοντες Αικατερίνη

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:...

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:... Ε Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:.... Παρατήρησε τα διάφορα φαινόμενα αλλαγής της φυσικής κατάστασης του νερού που σημειώνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ 4. ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ 4. ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Τμήμα Χημικών Μηχανικών ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 4. ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ Ιωάννα Δ. Αναστασοπούλου Βασιλική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 5 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ B ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 17 Μαΐου 2009 Ώρα: 10:00 12:30 Οδηγίες: 1) Το δοκίμιο αποτελείται από οκτώ (8) θέματα. 2) Απαντήστε σε όλα τα θέματα. 3) Επιτρέπεται η χρήση μόνο μη

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση των μηχανισμών των οξειδοαναγωγικών δράσεων. Θεωρητικό Μέρος Οξείδωση ονομάζεται κάθε αντίδραση κατά την οποία συμβαίνει

Διαβάστε περισσότερα

6. To στοιχείο νάτριο, 11Na, βρίσκεται στην 1η (IA) ομάδα και την 2η περίοδο του Περιοδικού Πίνακα.

6. To στοιχείο νάτριο, 11Na, βρίσκεται στην 1η (IA) ομάδα και την 2η περίοδο του Περιοδικού Πίνακα. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11 Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. 2. Σε 2 mol NH 3 περιέχεται ίσος αριθμός μορίων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΒΑΘΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ Αριθμητικά... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/06/2015 ΒΑΘΜΟΣ:... Ολογράφως..... ΤΑΞΗ: Γ Υπ. Καθηγητή... ΧΡΟΝΟΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ Η χρήση του όζοντος για την κατεργασία νερού σε πύργους ψύξης αυξάνει σηµαντικά τα τελευταία χρόνια και αρκετές έρευνες και εφαρµογές που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Ν + O ΝO+N Μηχανισµός Zel'dovich Ν + O ΝO+O ΝO+H N + OH 4CO + 2ΗΟ + 4ΝΟ 5Ο 6ΗΟ + 4ΝΟ 4HCN + 7ΗΟ 4ΝΗ + CN + H O HCN + OH

Ν + O ΝO+N Μηχανισµός Zel'dovich Ν + O ΝO+O ΝO+H N + OH 4CO + 2ΗΟ + 4ΝΟ 5Ο 6ΗΟ + 4ΝΟ 4HCN + 7ΗΟ 4ΝΗ + CN + H O HCN + OH Τεχνολογίες ελέγχου των εκποµπών των Συµβατικών Ατµοηλεκτρικών Σταθµών (ΣΑΗΣ) µε καύσιµο άνθρακα ρ. Ανανίας Τοµπουλίδης Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας Εκποµπές NO Χ που παράγονται

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ :...ΤΜΗΜΑ :...Αρ:... Βαθμολογία εξεταστικού δοκιμίου

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Ταξινόμηση της ύλης

1.5 Ταξινόμηση της ύλης 1.5 Ταξινόμηση της ύλης Θεωρία 5.1. Πως ταξινομείται η ύλη; Η ύλη ταξινομείται σε καθαρές ή καθορισμένες ουσίες και μίγματα. Τα μίγματα ταξινομούνται σε ομογενή και ετερογενή. Οι καθορισμένες ουσίες ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Εργαστήριο

Εισαγωγή στο Εργαστήριο Εισαγωγή στο Εργαστήριο ΒΑΣΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Οι κανόνες εργαστηριακής άσκησης αποβλέπουν στη σωστή λειτουργία του εργαστηρίου και κυρίως εξασφαλίζουν την ασφάλεια των εργαζομένων σε

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Ημερομηνία:. Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Στο σχολείο, στο μάθημα των φυσικών, οι μαθητές παρατηρούν, ενδιαφέρονται, ερευνούν και, με πειράματα, ανακαλύπτουν.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Τίτλοι ερευνών Διατύπωση υπόθεσης Ανεξάρτητη, εξαρτημένη και ελεγχόμενες μεταβλητές.

ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Τίτλοι ερευνών Διατύπωση υπόθεσης Ανεξάρτητη, εξαρτημένη και ελεγχόμενες μεταβλητές. Άσκηση1: ΑΣΚΗΣΕΙΣ Τίτλοι ερευνών Διατύπωση υπόθεσης Ανεξάρτητη, εξαρτημένη και ελεγχόμενες μεταβλητές. Στις παρακάτω προτάσεις υπογραμμίστε με μια γραμμή την ανεξάρτητη και με δύο την εξαρτημένη μεταβλητή:

Διαβάστε περισσότερα

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας:

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: 12 Κεφάλαιο 1ο 1.2 ΟΞΕΑ ΚΑΤΑ ARRHENIUS Που οφείλεται ο όξινος χαρακτήρας; Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: Τα γράμματα είναι τα σύμβολα των χημικών

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας»

Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας» Εισαγωγή Επιστημονική μέθοδος Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας» Διατύπωση αξιωματική της αιτίας μια κίνησης

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Συνοπτικό πλαίσιο μετακίνησης και εγκατάστασης Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί και πώς μετακινούμαστε από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Πού μένουμε από τα

Διαβάστε περισσότερα

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ - ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Εργαστηριακή Άσκηση: Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία Σκοπός της Εργαστηριακής Άσκησης: Να προσδιοριστεί ο τρόπος με τον οποίο μεταλλικά κουτιά με επιφάνειες διαφορετικού

Διαβάστε περισσότερα

6.2. ΤΗΞΗ ΚΑΙ ΠΗΞΗ, ΛΑΝΘΑΝΟΥΣΕΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΕΣ

6.2. ΤΗΞΗ ΚΑΙ ΠΗΞΗ, ΛΑΝΘΑΝΟΥΣΕΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΕΣ 45 6.1. ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΦΑΣΕΩΝ ΜΕΤΑΤΡΟΠΕΣ ΦΑΣΕΩΝ Όλα τα σώµατα,στερεά -ά-αέρια, που υπάρχουν στη φύση βρίσκονται σε µια από τις τρεις φάσεις ή σε δύο ή και τις τρεις. Όλα τα σώµατα µπορεί να αλλάξουν φάση

Διαβάστε περισσότερα

XHMEIA. ΜΕΡΟΣ Α ( 10 μονάδες) Να απαντήσετε ΣΕ ΟΛΕΣ τις ερωτήσεις. Κάθε ορθή ερώτηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες.

XHMEIA. ΜΕΡΟΣ Α ( 10 μονάδες) Να απαντήσετε ΣΕ ΟΛΕΣ τις ερωτήσεις. Κάθε ορθή ερώτηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες. ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ Βαθμός.... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 09/06/15 ΟΛΟΓΡΑΦΩΣ..... ΤΑΞΗ : Β Γυμνασίου ΥΠΟΓΡΑΦΗ... ΧΡΟΝΟΣ : 2

Διαβάστε περισσότερα

Το φαινόμενου του θερμοκηπίου. 3/12/2009 Δρ. Ελένη Γουμενάκη

Το φαινόμενου του θερμοκηπίου. 3/12/2009 Δρ. Ελένη Γουμενάκη Το φαινόμενου του θερμοκηπίου Μέση θερμοκρασία σε παγκόσμια κλίμακα Ατμόσφαιρα ονομάζεται το αέριο τμήμα του πλανήτη, το οποίο τον περιβάλλει και τον ακολουθεί στο σύνολο των κινήσεών του Τα αέρια της

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

Ραδιενέργεια Ένα τρομακτικό όπλο ή ένα μέσον για την έρευνα και για καλλίτερη ποιότητα ζωής; Για πόσο μεγάλες ενέργειες μιλάμε; Κ.-Α. Θ.

Ραδιενέργεια Ένα τρομακτικό όπλο ή ένα μέσον για την έρευνα και για καλλίτερη ποιότητα ζωής; Για πόσο μεγάλες ενέργειες μιλάμε; Κ.-Α. Θ. Ραδιενέργεια Ένα τρομακτικό όπλο ή ένα μέσον για την έρευνα και για καλλίτερη ποιότητα ζωής; Για πόσο μεγάλες ενέργειες μιλάμε; Ραδιενέργεια 1896: Ανακάλυψη από τον Henry Becquerel (βραβείο Nobel 1903)

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α.1 έως Α.5 να γράψετε το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση δίπλα στον αριθμό της ερώτησης.

Διαβάστε περισσότερα

Πρασινοσχιστόλιθος. Χλωρίτης. Επίδοτο

Πρασινοσχιστόλιθος. Χλωρίτης. Επίδοτο ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑ Πρασινοσχιστόλιθος Χλωρίτης Επίδοτο Γρανίτης Χαλαζίας Άστριος Ασβεστίτης Ασβεστόλιθος Αντικείμενο της Ορυκτολογίας Το αντικείμενο της Ορυκτολογίας είναι η μελέτη των φυσικών κρυσταλλικών σωμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Α) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ Στοιχείο Σύμβολο Σθένος Νάτριο Να 1 Κάλιο Κ 1 Μαγνήσιο Mg 2 Ασβέστιο Ca 2 Σίδηρος Fe 2 ή 3 Χαλκός Cu 2 Ψευδάργυρος Zn 2 Λίθιο Li 1 Άργυρος

Διαβάστε περισσότερα

Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή - ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων

Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή - ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων 1. Τι εννοούμε όταν λέμε «η γλώσσα της Χημείας»; Η χημεία είναι μια συμβολική

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα 2ο 2.1. Α) Β) α) 2.2. Α) Θέμα 4ο

Θέμα 2ο 2.1. Α) Β) α) 2.2. Α) Θέμα 4ο 2.1. Α) Το στοιχείο X έχει 17 ηλεκτρόνια. Αν στον πυρήνα του περιέχει 3 νετρόνια περισσότερα από τα πρωτόνια, να υπολογισθούν ο ατομικός και ο μαζικός αριθμός του στοιχείου Χ. (μονάδες 6) Β) α) Να γίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΊΑ χρώματα. Μικρά μυστικά τέχνης

ΑΡΧΑΊΑ χρώματα. Μικρά μυστικά τέχνης ΑΡΧΑΊΑ χρώματα Μικρά μυστικά τέχνης ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ B ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 1. Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

Ολοήμερο Δημοτικό Σχολείο Πορταριάς «Ν. Τσοποτός» Ανάπτυξη σχεδίου εργασίας στο ολοήμερο δημοτικό σχολείο. Εισηγητής: Μακρής Νικόλαος

Ολοήμερο Δημοτικό Σχολείο Πορταριάς «Ν. Τσοποτός» Ανάπτυξη σχεδίου εργασίας στο ολοήμερο δημοτικό σχολείο. Εισηγητής: Μακρής Νικόλαος Ολοήμερο Δημοτικό Σχολείο Πορταριάς «Ν. Τσοποτός» Ανάπτυξη σχεδίου εργασίας στο ολοήμερο δημοτικό σχολείο Εισηγητής: Μακρής Νικόλαος Γενικός τίτλος «Ένας μαγικός αλλά άγνωστος κόσμος» Ένας μαγικός αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Aτµόσφαιρα της Γης Ατµόσφαιρα είναι η αεριώδης µάζα η οποία περιβάλλει

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 7. ΤΟ ΝΕΡΟ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1 7. ΤΟ ΝΕΡΟ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γρίφος 1 ος Ένας έχει μια νταμιτζάνα με 20 λίτρα κρασί και θέλει να δώσει σε φίλο του 1 λίτρο. Πώς μπορεί να το μετρήσει, χωρίς καθόλου απ' το κρασί να πάει χαμένο, αν διαθέτει μόνο ένα δοχείο των 5 λίτρων

Διαβάστε περισσότερα

Α. Ίσως έχεις παρατηρήσει ότι το λεμόνι, το ξίδι, τα πορτοκάλια έχουν χαρακτηριστική γεύση. Ποια πιστεύεις ότι είναι αυτή;

Α. Ίσως έχεις παρατηρήσει ότι το λεμόνι, το ξίδι, τα πορτοκάλια έχουν χαρακτηριστική γεύση. Ποια πιστεύεις ότι είναι αυτή; ΟΞΕΑ ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ PH ΣΤΟ ΕΙΚΟΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ «Ο ΘΑΥΜΑΣΤΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ» 1 Ο ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΟΞΙΝΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ- ΒΑΣΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ 1.1 ΣΤΟΧΟΙ 1. Να διαπιστώσουν οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Ηλεκτρισμένα σώματα. πως διαπιστώνουμε ότι ένα σώμα είναι ηλεκτρισμένο ; Ηλεκτρικό φορτίο

ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Ηλεκτρισμένα σώματα. πως διαπιστώνουμε ότι ένα σώμα είναι ηλεκτρισμένο ; Ηλεκτρικό φορτίο ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1 Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο Ηλεκτρική δύναμη και φορτίο Ηλεκτρισμένα σώματα 1.1 Ποια είναι ; Σώματα (πλαστικό, γυαλί, ήλεκτρο) που έχουν την ιδιότητα να ασκούν δύναμη σε ελαφρά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. Εξοικονομήσεις Κόστους με τη χρήση της Γκάμας AddHX Προσθέτων Καυσίμων Βαρέως Μαζούτ

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. Εξοικονομήσεις Κόστους με τη χρήση της Γκάμας AddHX Προσθέτων Καυσίμων Βαρέως Μαζούτ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ Εξοικονομήσεις Κόστους με τη χρήση της Γκάμας AddHX Προσθέτων Καυσίμων Βαρέως Μαζούτ Κατά τη λειτουργία ενός καυστήρα, υπάρχουν πολλές δαπάνες. Κάποιες από αυτές τις δαπάνες θα μπορούσαν

Διαβάστε περισσότερα

Πείραμα 2 Αν αντίθετα, στο δοχείο εισαχθούν 20 mol ΗΙ στους 440 ºC, τότε το ΗΙ διασπάται σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: 2ΗΙ(g) H 2 (g) + I 2 (g)

Πείραμα 2 Αν αντίθετα, στο δοχείο εισαχθούν 20 mol ΗΙ στους 440 ºC, τότε το ΗΙ διασπάται σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: 2ΗΙ(g) H 2 (g) + I 2 (g) Α. Θεωρητικό μέρος Άσκηση 5 η Μελέτη Χημικής Ισορροπίας Αρχή Le Chatelier Μονόδρομες αμφίδρομες αντιδράσεις Πολλές χημικές αντιδράσεις οδηγούνται, κάτω από κατάλληλες συνθήκες, σε κατάσταση ισορροπίας

Διαβάστε περισσότερα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα 1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα Θεωρία 3.1. Ποια είναι τα δομικά σωματίδια της ύλης; Τα άτομα, τα μόρια και τα ιόντα. 3.2. SOS Τι ονομάζεται άτομο

Διαβάστε περισσότερα

σωµάτων. φωτός και η µελέτη του φάσµατός της. τις οποίες αποτελείται.

σωµάτων. φωτός και η µελέτη του φάσµατός της. τις οποίες αποτελείται. Φάσµατα Το φαινόµενο του διασκεδασµού του φωτός αξιοποιείται στα φασµατοσκόπιαµε µε τα οποία παίρνουµε τα φάσµατατων των σωµάτων. Το φασµατοσκόπιοείναι ένα όργανο µε το οποίο γίνεται η ανάλυσηµίας δέσµης

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Μεταφορά Θερμότητας

Εισαγωγή στην Μεταφορά Θερμότητας Εισαγωγή στην Μεταφορά Θερμότητας ΜΜΚ 312 Μεταφορά Θερμότητας Τμήμα Μηχανικών Μηχανολογίας και Κατασκευαστικής Διάλεξη 1 MMK 312 Μεταφορά Θερμότητας Κεφάλαιο 1 1 Μεταφορά Θερμότητας - Εισαγωγή Η θερμότητα

Διαβάστε περισσότερα

Συμπληρωματικό Φύλλο Εργασίας 3+ ( * ) Μετρήσεις Μάζας Τα Διαγράμματα

Συμπληρωματικό Φύλλο Εργασίας 3+ ( * ) Μετρήσεις Μάζας Τα Διαγράμματα Συμπληρωματικό Φύλλο Εργασίας 3+ ( * ) Μετρήσεις Μάζας Τα Διαγράμματα ( * ) + επιπλέον πληροφορίες, ιδέες και προτάσεις προαιρετικών πειραματικών δραστηριοτήτων, ερωτήσεις... Στην αρχαιότητα πίστευαν ότι

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΦΑ Φ ΝΕΙ Ε ΕΣ Ε ΧΗΜΕ Μ Ι Ε ΑΣ ΓΥΜΝ Μ ΑΣΙΟΥ

ΙΑΦΑ Φ ΝΕΙ Ε ΕΣ Ε ΧΗΜΕ Μ Ι Ε ΑΣ ΓΥΜΝ Μ ΑΣΙΟΥ Εισαγωγή στη Χηµεία τάξη B γυµνασίου Το περιβάλλον µας Το έδαφος, το νερό, ο αέρας, τα όντα που µας περιβάλλουν αποτελούν το φυσικό περιβάλλον Ο άνθρωπος µε το µυαλό του και την τεχνολογία παρεµβαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Παρακάτω είναι τα βασικά χαρακτηριστικά του σχεδιασμού ενός Συλλέκτη EasySolar

Παρακάτω είναι τα βασικά χαρακτηριστικά του σχεδιασμού ενός Συλλέκτη EasySolar Ηλιακός Συλλέκτης EasySolar. ΓΕΝΙΚΑ: Ο συλλέκτης EasySolar ή ηλιακός θερμοσίφωνας είναι μια συσκευή που απορροφά τη θερμική ενέργεια του ήλιου και το μετατρέπει σε αξιοποιήσιμη θερμότητα. Η θερμότητα συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

1 http://didefth.gr/mathimata

1 http://didefth.gr/mathimata Πυρηνική Ενέργεια Οι ακτινοβολίες που προέρχονται από τα ραδιενεργά στοιχεία, όπως είναι το ουράνιο, έχουν µεγάλο ενεργειακό περιεχόµενο, µ' άλλα λόγια είναι ακτινοβολίες υψηλής ενέργειας. Για παράδειγµα,

Διαβάστε περισσότερα

Συνήθως ο διαλύτης βρίσκεται στη μεγαλύτερη αναλογία στο διάλυμα.

Συνήθως ο διαλύτης βρίσκεται στη μεγαλύτερη αναλογία στο διάλυμα. Οξέα Διάλυμα ονομάζεται κάθε ομογενές μείγμα. Το διάλυμα έχει την ίδια σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες σε όλη του τη μάζα. Τα συστατικά του διαλύματος δεν μπορούν να διακριθούν ούτε με γυμνό μάτι, ούτε

Διαβάστε περισσότερα

2.1.Ο παρακάτω πίνακας δίνει μερικές πληροφορίες για τα άτομα των στοιχείων Mg και Cl: Αριθμός ηλεκτρονίων. Αριθμός νετρονίων Mg 12 12 Cl 35 17

2.1.Ο παρακάτω πίνακας δίνει μερικές πληροφορίες για τα άτομα των στοιχείων Mg και Cl: Αριθμός ηλεκτρονίων. Αριθμός νετρονίων Mg 12 12 Cl 35 17 2.1.Ο παρακάτω πίνακας δίνει μερικές πληροφορίες για τα άτομα των στοιχείων Mg και Cl: Στοιχείο Ατομικός αριθμός Μαζικός αριθμός Αριθμός ηλεκτρονίων Αριθμός πρωτονίων Αριθμός νετρονίων Mg 12 12 Cl 35 17

Διαβάστε περισσότερα

Θερμοκρασία - Θερμότητα. (Θερμοκρασία / Θερμική διαστολή / Ποσότητα θερμότητας / Θερμοχωρητικότητα / Θερμιδομετρία / Αλλαγή φάσης)

Θερμοκρασία - Θερμότητα. (Θερμοκρασία / Θερμική διαστολή / Ποσότητα θερμότητας / Θερμοχωρητικότητα / Θερμιδομετρία / Αλλαγή φάσης) Θερμοκρασία - Θερμότητα (Θερμοκρασία / Θερμική διαστολή / Ποσότητα θερμότητας / Θερμοχωρητικότητα / Θερμιδομετρία / Αλλαγή φάσης) Θερμοκρασία Ποσοτικοποιεί την αντίληψή μας για το πόσο ζεστό ή κρύο είναι

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Χημείας. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΓΙΑ ΒΙΟΛΟΓΟΥΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥΣ ΧΗΜ 021 Χειμερινό Εξάμηνο 2008

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Χημείας. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΓΙΑ ΒΙΟΛΟΓΟΥΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥΣ ΧΗΜ 021 Χειμερινό Εξάμηνο 2008 Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Χημείας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΓΙΑ ΒΙΟΛΟΓΟΥΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥΣ ΧΗΜ 021 Χειμερινό Εξάμηνο 2008 Κωνσταντίνος Ζεϊναλιπούρ Λευκωσία, Σεπτέμβριος 2008 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑΣ Έργο (w)

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 05 /06 /15 ΔΙΑΡΚΕΙΑ : Χημεία Βιολογία 2 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός Θείου σε προϊόντα πετρελαίου

Προσδιορισμός Θείου σε προϊόντα πετρελαίου Προσδιορισμός Θείου σε προϊόντα πετρελαίου Η περιεκτικότητα του καυσίμου σε θείο, εξαρτάται από το είδος του αργού πετρελαίου από το οποίο προήλθε. Το θείο περιέχεται στο καύσιμο σαν ετεροάτομο στους υδρογονάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

Συσκευασία Τροφίµων. Μεταλλική Συσκευασία. Εισαγωγή

Συσκευασία Τροφίµων. Μεταλλική Συσκευασία. Εισαγωγή Συσκευασία Τροφίµων Μεταλλική Συσκευασία Εισαγωγή Συνηθέστερα χρησιµοποιούµενα µέταλλα: Σίδηρος (σαν ανοξείδωτος χάλυβας σε σκεύη και εξοπλισµό) Κασσίτερος (λευκοσίδηρος σε συνδυασµό µε σίδηρο στις κονσέρβες

Διαβάστε περισσότερα

Διαγώνισμα Χημείας Γ / Γυμνασίου Περιοδικός Πίνακας και Αλκάλια ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΒΑΘΜΟΣ

Διαγώνισμα Χημείας Γ / Γυμνασίου Περιοδικός Πίνακας και Αλκάλια ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΒΑΘΜΟΣ Διαγώνισμα Χημείας Γ / Γυμνασίου Περιοδικός Πίνακας και Αλκάλια ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΒΑΘΜΟΣ 1. Να συμπληρώσετε την ακροστιχίδα που αφορά τον Περιοδικό Πίνακα: 1. Π _ 1. Ο πίνακας έχει επτά 2. _ Ε _ 2. Τα περισσότερα

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Β. ΜΕΤΑΘΕΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Στις αντιδράσεις αυτές οι αριθμοί οξείδωσης όλων των στοιχείων που μετέχουν στην αντίδραση παραμένουν σταθεροί. Τέτοιες αντιδράσεις είναι οι: 1.

Διαβάστε περισσότερα

Πώς περνάμε τη μέρα μας;

Πώς περνάμε τη μέρα μας; Πώς περνάμε τη μέρα μας; Διδακτική πρόταση 2: Συνοπτικό πλαίσιο καθημερινής ζωής Ερώτημα-κλειδί Πώς περνούμε τη μέρα μας από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Σύνδεση με το προηγούμενο μάθημα Στο προηγούμενο

Διαβάστε περισσότερα

1 Η δημιουργία ενός Πιλότου-Ηγέτη

1 Η δημιουργία ενός Πιλότου-Ηγέτη Περιεχόμενα Ευχαριστίες... 15 Εισαγωγή... 17 1 Η δημιουργία ενός Πιλότου-Ηγέτη... 23 2 Η Ματιά του Πιλότου... 33 3 Η επίγνωση της κατάστασης... 43 4 Η δύναμη του σχεδιασμού... 59 5 Στο απόγειο της τεχνολογίας...

Διαβάστε περισσότερα