Ο Νεύτωνας και ο Υδράργυρος

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ο Νεύτωνας και ο Υδράργυρος"

Transcript

1 Γεωργολιού Χρήστου Δρ Τμήματος Χημείας ΑΠΘ, MSc ΔιΧηΝΕΤ (Διδακτική της Χημείας και νέες εκπαιδευτικές τεχνολογίες) τμήματος Χημείας ΕΚΠΑ. & Πορτρέτο του Ισαάκ Νεύτωνα σε ηλικία 46 ετών (Gofrey Kneller, 1689) και το χημικό στοιχείο του υδραργύρου.

2 Ο Νεύτωνας και ο Υδράργυρος Για τον Υδράργυρο [Emsley a] Ο υδράργυρος 2 (Εικ. 1) ήταν γνωστός στους πρώιμους πολιτισμούς της Κίνας, της Ινδίας και της Αιγύπτου. Το παλαιότερο γνωστό δείγμα μεταλλικού υδραργύρου έχει βρεθεί από το Γερμανό αρχαιολόγο Heinrich Schliemann ( ) σε έναν αρχαίο Αιγυπτιακό τάφο στην Κούρνα που χρονολογείται περίπου στο π.χ. Το όνομα του στοιχείου του υδραργύρου αποδίδεται στην Αγγλική γλώσσα από τη λέξη «mercury» που προέρχεται από το όνομα του γνωστού πλανήτη Ερμή. Η πρώτη καταγεγραμμένη χρήση αυτού του ονόματος αποδίδεται στον Έλληνα φιλόσοφο Θεόφραστο περίπου το 300 π.χ. Οι Ρωμαίοι αποκαλούσαν το στοιχείο «hydrargyrum» και από αυτήν τη λέξη παράγεται το σύγχρονα χρησιμοποιούμενο σύμβολο του υδραργύρου, Hg. Αρχικά στην Αγγλική γλώσσα ονομαζόταν «quicksilver», ένας όρος που προερχόταν από την παλιά Αγγλική λέξη «cwic», που σήμαινε ζωντανός, όπως και στη φράση: «the quick and the dead» (οι ζωντανοί και οι νεκροί). Εικόνα 1: Απόχυση υγρού υδραργύρου [Mercury - Wikipedia, the free encyclopedia.htm]. Ο υδράργυρος εμφανίζει μεγάλη συγγένεια για τα άτομα του θείου με τα οποία ενώνεται για να σχηματίσει τον αδιάλυτο στο νερό θειούχο υδράργυρο, HgS. Με αυτήν τη μορφή συναντάται ως το κύριο μετάλλευμα του υδραργύρου, το 1

3 λαμπερό κόκκινο κινναβαρίτη δηλαδή (Εικ. 2). Όταν χρησιμοποιείται ως χρωστική ουσία, ο κινναβαρίτης είναι γνωστός ως βερμιγιόν και όπως φαίνεται είχε χρησιμοποιηθεί και από τους ανθρώπους των σπηλαίων πριν χρόνια στην Ισπανία και τη Γαλλία (Εικ. 3). Το βερμιγιόν ήταν ιδιαίτερα δημοφιλές στους Ρωμαίους ώστε να διακοσμούν ολόκληρα δωμάτια μ αυτό στις επαύλεις τους. Εικόνα 2: Διάφορες μορφές του ορυκτού κινναβαρίτης, HgS, [cinnabar.htm]. Οι Ρωμαίοι γνώριζαν πως με τη θέρμανση κινναβαρίτη (HgS), αυτός αναγόταν σε σβώλους υγρού μεταλλικού υδραργύρου. Στην άλλη πλευρά του κόσμου, οι Κινέζοι επίσης παρατηρούσαν το ίδιο φαινόμενο και ο αλχημιστής Ko Hung ( μ.χ.) έγραφε με θαυμασμό για τη μετατροπή του λαμπερού κόκκινου κινναβαρίτη σε ασημί υδράργυρο απλά με θέρμανση. Κατά τη θέρμανση του κινναβαρίτη το θείο οξειδώνεται από το οξυγόνο του αέρα, σχηματίζοντας αέριο διοξείδιο του θείου, ενώ ο μεταλλικός υδράργυρος παραμένει ανέπαφος: 2HgS (s) + O 2 (g) 2Hg (l) + SO 2 (g). Ο υδράργυρος δε θεωρείται από τα ιδιαίτερα δραστικά μέταλλα με συνέπεια η παρουσία του ατμοσφαιρικού οξυγόνου να μην οδηγεί σε σχηματισμό του αντίστοιχου οξειδίου του [Brown et al. 2003]. Συγκριτικά τα θειούχα ορυκτά πιο δραστικών μετάλλων (Zn) δεν μπορούν να αποδώσουν το μέταλλο σε καθαρή μορφή μετά από θέρμανση μόνο στον ατμοσφαιρικό αέρα: 2ZnS (s) + 3O 2 (g) 2ZnO (s) + 2SO 2 (g). 2

4 α) β) Εικόνα 3: Υπέροχες βραχογραφίες του παλαιολιθικού ανθρώπου στα σπήλαια: α) της Αλταμίρας και β) του Λασκό στην Ισπανία και την Γαλλία αντίστοιχα [www.arxaiologia.gr]. Οι Ρωμαίοι συγγραφείς Βιτρούβιος και Πλίνιος αναφέρονται στο μεταλλικό υδράργυρο αλλά ήταν της γνώμης πως ο υδράργυρος που βρισκόταν φυσικά στα ορυχεία της Ισπανίας ήταν σε κάποιο βαθμό ανώτερος του αντίστοιχου που παραλαμβανόταν με θέρμανση του κινναβαρίτη. Αναφερόμενοι στο πρώτο είδος υδραργύρου χρησιμοποιούσαν τον όρο «argentum vivum», δηλαδή «ζωντανός άργυρος», ενώ το δεύτερο είδος υδραργύρου έφερε το όνομα «hydrargyrum», δηλαδή «ασημένιο νερό». Ο Πλίνιος ήταν ιδιαίτερα εξοικειωμένος με το θέμα του υδραργύρου ώστε να γράφει: Δρα σαν δηλητήριο πάνω σε κάθε τι, διατρυπά τα δοχεία και ακόμη καταφέρνει να τα διαπερνά με τη βοήθεια των επιβλαβών ιδιοτήτων του. Όλα τα σώματα επιπλέουν πάνω στην επιφάνεια του υδράργυρου, με την εξαίρεση του χρυσού, που παραμένει το μόνο σώμα το οποίο τραβά προς την εσωτερική μάζα του. Έτσι, ο υδράργυρος αποτελεί ένα ιδανικό μέσο καθαρισμού του χρυσού. Με έντονη ανακίνηση του κεραμικού αγγείου στο οποίο βρίσκεται μαζί με το χρυσό απωθεί όλες τις ακαθαρσίες που είναι αναμεμιγμένες μ αυτόν. Όταν κανείς στη συνέχεια απομακρύνει τις επιφανειακά ρέουσες αναμείξεις, δε μένει παρά να ξεχωρίσει τον υδράργυρο από το χρυσό. Ο Πλίνιος αναφέρει ότι περισσότεροι από 4 τόνοι μεταλλικού υδραργύρου εισάγονταν στη Ρώμη κάθε χρόνο. Ακόμη, μας μεταφέρει πως οι άνθρωποι, που εργάζονταν με το ορυκτό του, προστατεύονταν από τη σκόνη του καλύπτοντας τα κεφάλια τους με ζωικές κύστες. 3

5 Στο πέρασμα των αιώνων ο υδράργυρος συνέχιζε να εντυπωσιάζει όλους εκείνους που έδειχναν ενδιαφέρον για την αλχημεία. Δεν υπήρχε τίποτε άλλο που να έμοιαζε στο ελάχιστο μ αυτόν και φαινόταν ακόμη να διαθέτει σχεδόν μαγικές ιδιότητες. Ο χλωριούχος υδράργυρος (II), HgCl 2, βρίσκει εφαρμογή στα τεχνάσματα των μάγων ακόμη και σήμερα. Αυτό μας διαβεβαιώνει ο «πνευματιστής» Uri Geller που συνήθιζε να επιδεικνύει τις υποτιθέμενες νοητικές δυνάμεις του για την επιβολή της σκέψης πάνω στην ύλη στα βραδινά κλαμπ του Ισραήλ τη δεκαετία του Σύμφωνα με τα όσα γράφει ο Joe Schwarcz στο βιβλίο του «Το Τζίνι στην Μποτίλια», ο Geller συνήθιζε να κάνει επίδειξη της ασυνήθιστης ικανότητάς του να θερμαίνει μέταλλα μόνο με τη δύναμη του μυαλού. Ένα μέλος του ακροατηρίου προσκαλούνταν στη σκηνή για να κρατήσει ένα κομμάτι αλουμινόχαρτου το οποίο μυστηριωδώς ζεσταίνονταν όλο και πιο πολύ μέχρι που ήταν αδύνατο να κρατηθεί άλλο. Κατά τη διάρκεια εξέλιξης του φαινομένου ο Geller έκλεινε τα μάτια του και υποτίθεται πως εστίαζε τη σκέψη του στο μέταλλο προσπαθώντας με τη θέλησή του να το θερμάνει. Το τέχνασμα είχε να κάνει με μια μικρή ποσότητα σκόνης χλωριούχου υδραργύρου (II) η οποία τοποθετούνταν πάνω στο φύλλο αλουμινίου που στη συνέχεια διπλώνονταν. Μία εξώθερμη χημική αντίδραση μεταξύ του αλουμινίου και της σκόνης ξεκινούσε στην αρχή αργά και τελικά απέδιδε ένα μεγάλο ποσό θερμότητας. Ο υδράργυρος αποδείχθηκε σημαντικός και κατά την Επιστημονική Επανάσταση (1 η βιομηχανική επανάσταση) βρίσκοντας εφαρμογή στην κατασκευή βαρομέτρων (Εικ. 4) και θερμομέτρων. Ενώ αυτές οι χρήσεις του μπορούσαν να συνυπάρξουν με την αλχημεία, υπήρξε μία ανακάλυψη για τον υδράργυρο που υπονόμευσε μοιραία την πίστη πως αυτό το μέταλλο θα ήταν κατά κάποιο τρόπο διαφορετικό για πάντα από όλα τα άλλα μέταλλα. Για τη θεωρία της αλχημείας ήταν «το» στοιχείο, ένας συνδυασμός όλων των μετάλλων, και γι αυτό πίστευαν πως έκρυβε το κλειδί για τη μετάλλαξη των απλούστερων μετάλλων προς χρυσό. Αντιπροσώπευε κατά μοναδικό τρόπο την πεμπτουσιακή ιδιότητα της ρευστότητας. Οι αναφορές από την Σιβηρία, πως ο υδράργυρος μπορούσε να στερεοποιηθεί παγώνοντας κι έτσι να γίνει σαν οποιοδήποτε άλλο μέταλλο, απορρίφθηκαν σαν όχι κάτι παραπάνω από ταξιδιωτικές ιστορίες. 4

6 Εικόνα 4: Βαρόμετρο υδραργύρου κλειστού τύπου [Ander & Sonnessa 1973]. Αυτό που δεν μπορούσε να παραμεληθεί ήταν το πόρισμα δύο Ρώσων επιστημόνων, του A. Braun και του M. V. Lomonosov, από την Αγία Πετρούπολη. Το Δεκέμβριο του 1759 πειραματίστηκαν με το χιόνι για να δουν πόσο χαμηλή θερμοκρασία μπορούσαν να πετύχουν. Η ανάμειξη του χιονιού με διάφορα άλατα προκαλούσε πτώση της θερμοκρασίας του για μερικούς βαθμούς. Έτσι, σκέφτηκαν πως η ανάμειξη του χιονιού με οξέα ίσως έφερνε ακόμη χαμηλότερες θερμοκρασίας, πράγμα που έγινε. Ξαφνικά ο υδράργυρος στα θερμόμετρά τους σταμάτησε να κινείται και πραγματικά έμοιαζε να είχε στερεοποιηθεί. Όταν έσπασαν το γυάλινο περίβλημα βρήκαν πως ο υδράργυρος είχε μετατραπεί σε μια στερεή μεταλλική μπίλια από την οποία προεξείχε ένα κομμάτι σύρματος, το οποίο μπορούσαν να λυγίσουν, όπως ακριβώς οποιοδήποτε άλλο μέταλλο. Ο υδράργυρος λοιπόν ήταν απλά ένα μέταλλο με χαμηλό σημείο πήξης, στους -39 o C. Εκείνο που δεν είχε ακόμη αναγνωριστεί ήταν η τοξικότητα των ατμών του υδραργύρου. Ήταν ακριβώς αυτή του η ιδιότητα που θα μπορούσε δυνητικά να έχει ολέθρια αποτελέσματα στους αλχημιστές αλλά ακόμη και στους κατά περίσταση ερασιτέχνες μεταλλουργούς συμπεριλαμβανομένου ενός διάσημου βασιλιά (Κάρολος II, ) και του πιο ευφυούς υπηκόου του (Ισαάκ Νεύτωνας, ). 5

7 Η παράνοια του Ισαάκ Νεύτωνα [Emsley 2005b] Ο Ισαάκ Νεύτωνας ήταν ένας από τους μεγαλύτερους επιστήμονες όλων των εποχών. Τα επιτεύγματά του ήταν εντυπωσιακά: εξήγησε τη φύση του φωτός και του χρώματος, καθιέρωσε τη θεωρία της βαρύτητας (Εικ. 5) και εξήγαγε από αυτήν τον τρόπο με τον οποίο το ηλιακό σύστημα λειτουργεί, παρήγαγε τους νόμους της κίνησης και τέλος εφηύρε μια πρώιμη μορφή του διαφορικού λογισμού (Εικ. 6). Αυτό που είναι πολύ λιγότερο γνωστό είναι ότι αφιέρωσε τον περισσότερο από το χρόνο του, όταν ήταν καθηγητής των μαθηματικών στο κολέγιο Trinity του Κέιμπριτζ, στην αλχημεία. Όταν, το 1940, ο οικονομολόγος John Maynard Keynes 3 άνοιξε ένα κιβώτιο με χαρτιά του Νεύτωνα, που παρέμειναν ανέγγιχτα για 250 χρόνια, εντυπωσιάστηκε με την ανακάλυψη μιας συλλογής τετραδίων σημειώσεων όπου ο Νεύτωνας κατέγραφε τις αναρίθμητες προσπάθειές του να φτιάξει χρυσό. Στη διάρκεια των χρόνων που έγραψε τα μεγάλα του έργα πάνω στη φυσική και τα μαθηματικά, στην πραγματικότητα ξόδευε πολύ από το χρόνο του εκτελώντας αλχημικά πειράματα και αντιγράφοντας αρχαία αλχημικά κείμενα. Εικόνα 5: Το μήλο του Νεύτωνα έπεσε αναπόφευκτα. Η βαρύτητα είχε γεννηθεί. Ο Νεύτωνας πίστευε πως οι αρχαίοι αλχημιστές γνώριζαν πώς να παράγουν χρυσό αλλά ότι το μυστικό τους είχε χαθεί. Δεν ήταν βέβαια ο μόνος που πίστευε κάτι 6

8 τέτοιο. Παρόμοια, ο σπουδαίος Robert Boyle πίστευε πως ήταν πιθανό ενώ ο φιλόσοφος John Locke είχε ανάλογες απόψεις. Πράγματι, ο Νεύτωνας έφτασε μέχρι του σημείου να προειδοποιήσει τον Boyle για την ανάγκη να αποκρύψουν τα ενδιαφέροντά τους για την αλχημεία. Εικόνα 6: «Philosophiae Naturalis Principia Mathematica» (Μαθηματικές Αρχές της Φυσικής Φιλοσοφίας), η περιβόητη principia όπως έχει επικρατήσει να λέγεται σήμερα. Στην εικόνα εμφανίζεται ένα προσωπικό αντίγραφο του Νεύτωνα με ιδιόχειρες διορθώσεις για τη δεύτερη έκδοσή της, [Isaac Newton - Wikipedia, the free encyclopedia.htm]. Ο Νεύτωνας αρχικά πειραματίστηκε με τη διάλυση του υδραργύρου μέσα σε νιτρικό οξύ και στη συνέχεια με την προσθήκη άλλων ουσιών στο διάλυμα που προέκυπτε. Όταν αυτά τα πειράματα δεν παρήγαγαν κάτι αξιόλογο άρχισε να θερμαίνει υδράργυρο σε φούρνο μαζί με διάφορα άλλα μέταλλα. Ο βοηθός του και συγκάτοικος John Wickins μας μεταφέρει πως μερικές φορές εργαζόταν ακόμη και κατά τη διάρκεια της νύχτας. Σε ένα από τα πειράματά του παρήγαγε ένα είδος «ενεργού» υδραργύρου που μπορούσε να προκαλέσει διόγκωση του χρυσού. Όταν κι από αυτό τίποτε σημαντικό δεν προέκυψε, έστρεψε την προσοχή του στο στοιχείο του αντιμονίου και μέχρι τη χρονιά του 1670 κατάφερε να παρασκευάσει το επονομαζόμενο Star Regulus, μία εκπληκτική μορφή του αντιμονίου 4. Το 1675 ο Νεύτωνας κατέγραψε τα ευρήματά του σε ένα χειρόγραφο 1200 λέξεων που έμεινε γνωστό με το όνομα «Clavis», δηλαδή «Κλειδί». Τώρα πια ήταν 41 χρονών και τα μαλλιά του είχαν γκριζάρει, πράγμα που σχολίαζε αστειευόμενος 7

9 πως οφειλόταν στον υδράργυρο. Παρόλο που δεν υπάρχει κάποια σχέση μεταξύ αυτών των δύο, του χρώματος των μαλλιών και του υδραργύρου δηλαδή, υπάρχει κάποια σύνδεση μεταξύ του φορτίου από τα διάφορα μέταλλα στο σώμα και του επιπέδου της περιεκτικότητας αυτών στα μαλλιά. Ο υδράργυρος, ο μόλυβδος, το αρσενικό και το αντιμόνιο παρουσιάζουν ιδιαίτερη συγγένεια για τα άτομα θείου της κερατίνης των μαλλιών από τα οποία και έλκονται. Έτσι, είναι πιθανό η ανάλυση μιας τούφας μαλλιών να δείξει εάν ένα πρόσωπο έχει εκτεθεί σε μια μεγάλη δόση αυτών των τοξικών μετάλλων. Τα αλχημικά πειράματα του Νεύτωνα φαίνεται να έφτασαν στο απόγειό τους το καλοκαίρι του 1693 όταν συνέταξε μία έκθεση που αποτελεί έναν συνδυασμό αλλόκοτων αλχημικών συμβόλων και σχολίων. Αυτή η εργασία του έμεινε γνωστή με το όνομα «Praxis», δηλαδή «Πεπραγμένα», ενώ παράλληλα καταδεικνύει με ενάργεια τη ψυχική ανισορροπία στην οποία είχε βρεθεί. Ο Ισαάκ Νεύτωνας ήταν από καιρό γνωστός για τις ιδιοτροπίες του χαρακτήρα του. Η κριτική για τη δουλειά του προκαλούσε ένα αφύσικο κύμα έχθρας για τον αντιπαρατιθέμενο συνάδελφό του. Οι αντιδικίες του με άλλους διάσημους επιστήμονες της εποχής του, όπως ο Robert Hooke και ο Gottfried Leibniz, χαρακτηρίζονταν περισσότερο ως προσωπικά συναισθηματικές ενώ φαίνεται να τους έλειπε ο ορθολογισμός. Άλλες πάλι φορές, ο Νεύτωνας αποσύρονταν σε μια κατ ουσία απομόνωση, ενώ το 1693, όταν ήταν 50 χρονών, η συμπεριφορά του έγινε τόσο παράξενη μέχρι του βαθμού να αμφισβητείται η ψυχική του διαύγεια για εκείνη την εποχή. Η δημοσιευμένη αλληλογραφία του Νεύτωνα παρουσιάζει ένα αξιοσημείωτο κενό από της 30 Μαΐου έως της 13 Σεπτεμβρίου του 1693, όταν έγραψε ένα γράμμα στον Sammuel Pepys. Σ αυτό λέει πως κατά τη διάρκεια του περασμένου χρόνου υπέφερε από δυσπεψία και αϋπνία. Επίσης παραδεχόταν πως δεν τον διάκρινε η γνώριμη «προηγούμενή του νοητική συνοχή». Στο ίδιο γράμμα δίνει ενδείξεις του παραπάνω όταν επιπλήττει τον Pepys γιατί κατά τον Νεύτωνα φέρεται να υπαινίχθηκε πως ο ίδιος ζητούσε χάρες από αυτόν και από το βασιλιά Ιάκωβο. Κλείνει το γράμμα του λέγοντας πως δε θέλει να ξαναδεί ποτέ τον Pepys ή οποιονδήποτε από τους φίλους του. Αργότερα έγραψε ανάμεσα σε άλλους και στον φιλόσοφο John Locke για να απολογηθεί για πράγματα που είπε σ αυτούς νωρίτερα. Ζήτησε από τον Locke να τον συγχωρήσει επειδή είχε δηλώσει πως ο Locke προσπαθούσε «να τον εμπλέξει σε γυναικοδουλειές». Σε ένα άλλο γράμμα, που 8

10 στάλθηκε σε έναν φίλο του Pepys, του ζητούσε να μεσολαβήσει και να εξηγήσει στον Pepys την παράξενη συμπεριφορά του. Έλεγε πως υπέφερε από «ένα είδος δυσθυμίας που του είχε κυριεύσει τη σκέψη και πως είχε μείνει ξάγρυπνος για πέντε συνεχόμενες νύχτες περίπου». Από αυτά και από άλλα γράμματα, αποκαλύπτεται πως τα σωματικά συμπτώματα του Νεύτωνα ήταν οξείας μορφής αϋπνία και απώλεια της όρεξης. Αντίστοιχα τα νοητικά συμπτώματα αφορούσαν στη μανία καταδίωξης που τον διέκρινε, στην υπερευαισθησία του στις παρατηρήσεις τις οποίες έβλεπε ως υστερόβουλη κριτική και στην απώλεια της μνήμης. Όλα τα παραπάνω συμπτώματα θεωρούνται τυπικά της δηλητηρίασης που μπορεί να προκαλέσει ο υδράργυρος. Το 1979, δύο άρθρα που εμφανίστηκαν ταυτόχρονα στο περιοδικό «Notes and Records» (Σχόλια και Δεδομένα) της Βασιλικής Κοινωνίας των Επιστημών του Λονδίνου επιβεβαίωναν πως ο Νεύτωνας πράγματι υπέφερε κατ αυτόν τον τρόπο. Το πρώτο άρθρο ήταν από τους L. W. Johnson και M. L. Wolbarsht, ενώ το δεύτερο άρθρο ήταν των P. E. Spargo και C. A. Pounds. Σύμφωνα με τους Johnson και Wolbarsht, τα συμπτώματα του Νεύτωνα ήτανε συνεπή με εκείνα της δηλητηρίασης από υδράργυρο. Η απόδειξη, ότι αυτή πιθανώς ήταν η αιτία, έρχεται από το άρθρο των Spargo και Pounds. Αυτοί ανάλυσαν δείγματα από τα μαλλιά του Νεύτωνα με τις αναλυτικές τεχνικές που βασίζονταν στην ενεργοποίηση με νετρόνια 5 και στην ατομική απορρόφηση. Από την έρευνά τους βρέθηκαν υψηλά επίπεδα περιεκτικότητας σε τοξικά στοιχεία. Από τα δεδομένα του Πίνακα 1 φαίνεται πως ο Νεύτωνας είχε στα μαλλιά του τέσσαρες φορές περισσότερο μόλυβδο, αρσενικό και αντιμόνιο σε σχέση με το φυσιολογικό ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για τον υδράργυρο ήταν αυξημένο κατά 15 φορές. Δύο αυθεντικά δείγματα από μαλλιά του Νεύτωνα είχαν διατηρηθεί από την οικογένεια του Κόμη του Portsmouth μαζί με άλλα κειμήλια του Νεύτωνα. Αυτά αρχικά κληρονομήθηκαν από την ανεψιά του, η οποία παντρεύτηκε τον πρώτο Κόμη του Portsmouth. Δείγματα από τα μαλλιά του Νεύτωνα είχαν κρατηθεί και από το κολέγιο Trinity του Κέιμπριτζ. Ακόμη μία μοναδική τρίχα είχε βρεθεί σε ένα από τα αυθεντικά τετράδια σημειώσεών του, η οποία θεωρήθηκε ότι προέρχονταν από το δικό του κεφάλι. Μία από τις τρίχες του Νεύτωνα εμφάνισε επίπεδο υδραργύρου στα 197 ppm ενώ μία άλλη είχε επίπεδο μολύβδου 191 ppm. Αμφότερες οι δύο παραπάνω περιπτώσεις θα μπορούσε να είναι ισχυρή ένδειξη μιας 9

11 χρόνιας δηλητηρίασης από υδράργυρο και μόλυβδο που έλαβε χώρα σε κάποια περίοδο της ζωής του Νεύτωνα. Πίνακας 1. Ανάλυση των τοξικών στοιχείων στα μαλλιά του Νεύτωνα Υδράργυρος Μόλυβδος Αρσενικό Αντιμόνιο Φυσιολογική περιεκτικότητα / ppm Περιεκτικότητα στα μαλλιά του Νεύτωνα / ppm 5 24* 0,7 0, * Αυτή αναφέρεται στη μέση περιεκτικότητα στα μαλλιά το Σήμερα θα ήταν αρκετά χαμηλότερη. Τα ευρήματα αυτά δεν είναι καθόλου περίεργα αφού διαβάζουμε στα αλχημικά τετράδια σημειώσεων του Νεύτωνα πως πειραματιζόταν με μόλυβδο, αρσενικό και αντιμόνιο και πως προσπαθούσε μερικά από αυτά να τα εξατμίσει θερμαίνοντάς τα σε υψηλές θερμοκρασίες. Ακόμη παραδέχεται πως εξάτμισε υδράργυρο πάνω σε φωτιά, πράγμα που ήταν ιδιαίτερα επικίνδυνο για να το κάνει κανείς. Παρόλο που δεν είναι γνωστή συγκεκριμένη χρονολογία για το πότε έγινε η συλλογή δειγμάτων από τα μαλλιά του Νεύτωνα, τα περισσότερα θα είχαν κοπεί από το κεφάλι όταν πέθανε το Λαμβάνοντας υπόψη το ορθό αυτής της υπόθεσης το επίπεδο του υδραργύρου στο οποίο αυτός είχε εκτεθεί την κρίσιμη περίοδο του 1693 θα πρέπει με βεβαιότητα να ήταν αρκετά υψηλότερο. Σε κάθε περίπτωση τα ποσοστά υδραργύρου στα μαλλιά του Νεύτωνα αποκαλύπτουν ένα αξιοσημείωτο επίπεδο έκθεσης, που παραπέμπει στην πιθανότητα να είχε εκτεθεί στην πράξη και σε άλλες πηγές υδραργύρου. Μία από αυτές θα μπορούσε και με το παραπάνω να ήταν η διακόσμηση των δωματίων του σπιτιού του. Ο Νεύτωνας διακρίνονταν για την επιθυμία του να περιβάλλεται από το κόκκινο χρώμα. Επιβεβαιώνοντας αυτή του την επιθυμία είχε βαμμένους τους τοίχους των δωματίων του κόκκινους και σ αυτήν την περίπτωση είναι κάτι περισσότερο από σίγουρο πως το βερμιγιόν ήταν η χρωστική ουσία που είχε χρησιμοποιηθεί. 10

12 Όμως αν η παράξενη συμπεριφορά του Νεύτωνα το 1693 αντιπροσώπευε τα αποτελέσματα του υδραργύρου, φαίνεται πως δεν του άφησε παρά ελάχιστες μόνιμες βλάβες μια και έζησε μέχρι την ώριμη γεροντική ηλικία των 84 ετών (Εικ.8). Δεν είναι εύκολο να πούμε μέχρι ποιο βαθμό η παρανοϊκή συμπεριφορά του Νεύτωνα οφειλόταν στη δηλητηρίαση από τον υδράργυρο. Είχε ζήσει μια αρκετά θλιβερή παιδική ηλικία, τόσο που η συμπεριφορά του σ όλη τη διάρκεια της ζωής του να μπορεί να εξηγηθεί ως συνέπεια της ανατροφής του. Ο πατέρας του είχε πεθάνει πριν ακόμη γεννηθεί, η μητέρα του ξαναπαντρεύτηκε όταν ήταν 2 χρονών και ο πατριός του, ένας εφημέριος, ήθελε να απαλλαγεί από το βάρος του. Έτσι αφέθηκε στη γιαγιά του για να τον αναθρέψει. Σ όλη του τη ζωή διακατέχονταν από έντονα ψυχωτικά σύνδρομα αλλά η έκθεσή του στον υδράργυρο ίσως να συνέβαλλε επιπλέον στη ψυχική του αστάθεια. Ο Νεύτωνας δεν υπήρξε ποτέ τρελός ενώ στη διάρκεια της ζωής του, στην πραγματικότητα, του εμπιστεύθηκαν κρίσιμες θέσεις όπως την επίβλεψη των εργασιών του Βασιλικού Νομισματοκοπείου. Ακόμη εκλέχθηκε πρόεδρος της Βασιλικής Κοινωνίας των Επιστημών το 1703 ενώ το 1705 χρίστηκε ιππότης. α) β) Εικόνα 8: α) Ο Νεύτωνας το 1702 σε πορτρέτο του Godfrey Kneller, β) Ο Νεύτωνας σε γεροντική ηλικία το Πορτρέτο του Sir James Thornhill. 11

13 Σημειώσεις 1. Ο John Emsley κέρδισε το βραβείο καλύτερου επιστημονικού βιβλίου για το διαγωνισμό του 1995 με το βιβλίο του «ο Καλός Χημικός Οδηγός του Καταναλωτή». Από τότε ακολούθησε μία σειρά τίτλων στην κατηγορία των βιβλίων της εκλαϊκευμένης επιστήμης: Η Παρουσίαση των Μορίων σε μία Επίδειξη, Μήπως Έφταιγε Κάτι που Έφαγες; (γράφτηκε σε συνεργασία με τον συγγραφέα Peter Fell), Η Συνταρακτική Ιστορία του Φωσφόρου, Τα Δομικά Στοιχεία Της Φύσης και το Ματαιοδοξία, Ευεξία και Αρρενωπότητα. Όλα του τα βιβλία έχουν μεταφραστεί παγκοσμίως. Ο John εργάστηκε 20 χρόνια ως ερευνητής και λέκτορας της χημείας στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου. Έπειτα έγινε ανεξάρτητος συγγραφέας εκλαϊκευμένης επιστήμης και Παραμένων Συγγραφέας Επιστήμης στο Αυτοκρατορικό Κολέγιο του Λονδίνου και στη συνέχεια στο τμήμα χημείας του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ. Το 2003 του απονεμήθηκε το βραβείο συγγραφής από το Γερμανικό Σύλλογο Χημικών. 2. Ο υδράργυρος είναι το χημικό στοιχείο που φέρει τον ατομικό αριθμό 80, έχει 200,5 ατομική μάζα, το χημικό του σύμβολο είναι Hg ενώ είναι μέλος της ομάδας 12 (IIB) του περιοδικού πίνακα. Αποτελεί το μοναδικό εντυπωσιακό παράδειγμα ενός μετάλλου που είναι υγρό στη θερμοκρασία δωματίου. Το σημείο πήξης του είναι -39 o C και το σημείο βρασμού στους 357 o C. Ο υδράργυρος παραμένει αδρανής στην παρουσία οξέων [Emsley 2005c]. 3. Χειρόγραφα του Νεύτωνα που ανήκαν στην οικογένεια του κόμη του Portsmouth δόθηκαν το 1936 στο γνωστό οίκο δημοπρασιών του Λονδίνου, Sotheby s, προκειμένου να δημοπρατηθούν. Ο αγοραστής της πλειοψηφίας των αλχημικών χειρογράφων που δημοπρατήθηκαν ήταν ο γνωστός οικονομολόγος John Meynard Keynes [www.artofwise.gr/ /megaloimystes_newton.html 2008]. 4. Για τους αλχημιστές ο όρος αντιμόνιο δεν αντιπροσώπευε αυτό καθ αυτό το μέταλλο αλλά το ορυκτό στιμπνίτη (stibnite) από το οποίο προέρχονταν. Η χημική ένωση του θειούχου αντιμονίου, Sb 2 S 3 (στιμπνίτης), αποτελεί το μόνο σημαντικό ορυκτό του αντιμονίου [Sharp 1983]. Απ αυτό το μολυβδούχο γκρίζο ορυκτό παραγόταν το αντιμόνιο μετά τη θέρμανση του με ξυλοκάρβουνο ή άλλο ήπιο αναγωγικό σώμα. Το μεταλλικό αντιμόνιο βυθιζόταν στον πυθμένα του χωνευτηρίου και ήταν αυτό το στοιχείο που οι αλχημιστές ονόμαζαν regulus του αντιμονίου. Το 12

14 όνομα πιθανώς να προέκυψε από τη λατινική λέξη regulus που σημαίνει μικρός βασιλιάς. Το regulus του αντιμονίου ενώνονταν άμεσα με το χρυσό, το βασιλιά των μετάλλων, κι έτσι έγινε σημαντικό στη διαδικασία καθαρισμού του πολύτιμου μετάλλου. Όταν για την παραγωγή του regulus γινόταν χρήση άλλου μεταλλικού αναγωγικού σώματος, αυτό δηλωνόταν στην ονομασία του. Είχαμε π.χ. regulus της Αφροδίτης για τη χρήση χαλκού ή και regulus του Άρη για τη χρήση σιδήρου. Ο προσδιορισμός του αντιμονίου με τον όρο έναστρος (Star Regulus) από τον Νεύτωνα αποτελούσε μία κατά κυριολεξία απόδοση των ιδιοτήτων του. Όταν το αντιμόνιο καθαριστεί κατάλληλα σχηματίζει μακρύς και λεπτούς κρυστάλλους. Κατά τη διάρκεια της ψύξης οι κρύσταλλοι του αντιμονίου σχηματίζουν ακτινωτούς κλάδους παίρνοντας τη μορφή ενός ασημένιου αστεριού. Έτσι, οι αλχημιστές, που ήταν αυθεντίες στο συμβολισμό, παρέβαλαν το αντιμόνιο που βρισκόταν στην καρδιά του ορυκτού του με το διπλό αστέρι Regulus που βρίσκεται στο κέντρο του αστερισμού του Λέοντα. Το συγκεκριμένο αστέρι φέρει λαμπερό κυανολευκό χρώμα που θυμίζει το αντίστοιχο του αντιμονίου [House 2008]. 5. Η ανάλυση ενεργοποίησης με νετρόνια (Neutron activation analysis, NAA) είναι μία ευαίσθητη τεχνική ανάλυσης που μπορεί να μετρήσει το ποσό συγκεκριμένων μεταλλικών στοιχείων ακόμη και σε μία και μοναδική τρίχα μαλλιών. Το ελάττωμά της είναι ότι απαιτεί πρόσβαση σε πυρηνικό αντιδραστήρα. Όταν τα άτομα εκθέτονται στα νετρόνια στο εσωτερικό ενός τέτοιου αντιδραστήρα μπορούν να τα απορροφήσουν και να μετατραπούν σε συγκεκριμένα ισότοπα μικρής διάρκειας ζωής. Αυτά με τη σειρά τους αποσυντίθεται εκπέμποντας χαρακτηριστική ακτινοβολία στην περιοχή των ακτινών γ. Η μέτρηση των εκπεμπόμενων ακτινοβολιών οδηγεί στην ταυτοποίηση των ατόμων που είναι παρόντα. Η μέθοδος είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη ώστε να ανιχνεύει νανογραμμάρια, ng, (δισεκατομμυριοστά του γραμμαρίου) και ακόμη πικογραμμάρια, pg, (τρισεκατομμυριοστά του γραμμαρίου) υλικών [Emsley 2005d]. 13

15 Ενδεικτική βιβλιογραφία Ander, P. & Sonnessa, A. J. [1973] Principles of Chemistry. An introduction to theoretical concepts (Collier-Macmillan, New York, 5 th Edition) pp (accessed 10/2008). (accessed 10/2008). Brown, T. L., LeMay, H. E. Jr., Bursten, B. E. & Burdge, J. R. [2003] Chemistry. The Central Science (Prentice Hall, Pearson Education. Inc, New Jersey, 9 th Edition), p mineral.galleries.com/minerals/sulfides/cinnabar/cinnabar.htm (accessed 10/2008). Emsley, J. [2005] The Elements of Murder. A History of Poison (Oxford University Press, New York), a) pp , b) pp , c) p. 392, d) p House, M. [2008] Newton And Flamel On Star Regulus Of Antimony And Iron (accessed 10/2008). Sharp, D. W. A. [1983] The Penguin Dictionary of Chemistry (Penguin Books Ltd, Harmondsworth, Middlesex, England) p (accessed 10/2008). (accessed 10/2008). 14

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να επισημαίνουμε τη θέση των μετάλλων στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Να αναφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΛΑΝΤΖΙΑΣ Σχολική Χρονιά ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΤΑΞΗ Β. Ονοματεπώνυμο μαθητή/τριας:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΛΑΝΤΖΙΑΣ Σχολική Χρονιά ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΤΑΞΗ Β. Ονοματεπώνυμο μαθητή/τριας:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΛΑΝΤΖΙΑΣ Σχολική Χρονιά 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΤΑΞΗ Β Ονοματεπώνυμο μαθητή/τριας:... Τμήμα:... :... Βαθμός/Ολογράφως:... Χρόνος: 2 ώρες Φυσική

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας

Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας Σχεδιασμός Ψηφιακών Εκπαιδευτικών Εφαρμογών ΙI Αναφορά Εργασίας 1 Καραγκούνη Κατερίνα Α.Μ : 1312008050 Το παιχνίδι καρτών «Σκέψου και Ταίριαξε!», το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

διατήρησης της μάζας.

διατήρησης της μάζας. 6. Ατομική φύση της ύλης Ο πρώτος που ισχυρίστηκε ότι η ύλη αποτελείται από δομικά στοιχεία ήταν ο αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Δημόκριτος. Το πείραμα μετά από 2400 χρόνια ήρθε και επιβεβαίωσε την άποψη αυτή,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013-14 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΤΑΞΗ :Γ ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΒΑΘΜΟΣ:.. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 04/06/14 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2 ΩΡΕΣ (Βιολογία Χημεία) Αριθμός σελίδων γραπτού:7

Διαβάστε περισσότερα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Μάθημα 6 6.1. SOS: Τι ονομάζεται διάλυμα, Διάλυμα είναι ένα ομογενές μίγμα δύο ή περισσοτέρων καθαρών ουσιών. Παράδειγμα: Ο ατμοσφαιρικός αέρας

Διαβάστε περισσότερα

28ο Μάθημα ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

28ο Μάθημα ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 28ο Μάθημα ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Μια διαφορά που δεν μπορούμε να τη δούμε Στα προηγούμενα μαθήματα, αναφέραμε και χρησιμοποιήσαμε πολλές φορές διάφορες χημικές ουσίες, όπως οξυγόνο, θειάφι,

Διαβάστε περισσότερα

2.7 Χημική αντίδραση

2.7 Χημική αντίδραση 1 2.7 Χημική αντίδραση Ερωτήσεις θεωρίας με απάντηση 7-1. Τι ονομάζουμε φαινόμενο στη Φυσική και στη Χημεία; Φαινόμενο είναι η μεταβολή 7-2. Τι ονομάζουμε φυσικά φαινόμενα ή φυσικές μεταβολές; Είναι οι

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ. Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια.

ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ. Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια. ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια. Οι μεταξύ τους μεταβολές εξαρτώνται από τη θερμοκρασία και την πίεση και είναι οι παρακάτω: ΣΗΜΕΙΟ ΤΗΞΗΣ ΚΑΙ ΣΗΜΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΟΧΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΟΧΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Παρακάτω παρατίθενται μια σειρά από στόχοι που θα μπορούσε κάποιος εκπαιδευτικός να επιδιώξει να επιτύχουν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας μέσα από δραστηριότητες (στόχοι του εκπαιδευτικού).

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ-ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ

ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ-ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ-ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ Όλη η ύλη αποτελείται από άτομα και μόρια που κινούνται συνεχώς. Με το συνδυασμό τους προκύπτουν στερεά, υγρά, αέρια ή πλάσμα, ανάλογα με κίνηση των μορίων. Το πλάσμα είναι η πλέον

Διαβάστε περισσότερα

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του πυριτίου στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε τη χρήση του πυριτίου σε υλικά όπως

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΧΡΟΝΟΣ: 2 Ώρες (Χημεία + Φυσική)

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΧΡΟΝΟΣ: 2 Ώρες (Χημεία + Φυσική) ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA (35/100) ΤΑΞΗ: Β Γυμνασίου ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 8/6/2015. ΧΡΟΝΟΣ: 2 Ώρες (Χημεία + Φυσική) ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ Αριθμητικά:.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες των μαθητών (Λαβουαζιέ (Lavoisier) και η διατήρηση της μάζας) 1

Δραστηριότητες των μαθητών (Λαβουαζιέ (Lavoisier) και η διατήρηση της μάζας) 1 Δραστηριότητες των μαθητών (Λαβουαζιέ (Lavoisier) και η διατήρηση της μάζας) Δραστηριότητα 1 Θα παρακολουθήσετε ένα video με αφήγηση ή θα ακούσετε μια ιστορία από το δάσκαλό σας για τoν Lavoisier και τα

Διαβάστε περισσότερα

Η πυκνότητα του νερού σε θερμοκρασία 4 C και ατμοσφαιρική πίεση (1 atm) είναι ίση με 1g/mL.

Η πυκνότητα του νερού σε θερμοκρασία 4 C και ατμοσφαιρική πίεση (1 atm) είναι ίση με 1g/mL. Πυκνότητα Πυκνότητα ορίζεται το φυσικό μέγεθος που δίνεται από το πηλίκο της μάζας του σώματος προς τον αντίστοιχο όγκο που καταλαμβάνει σε σταθερές συνθήκες πίεσης (όταν πρόκειται για αέριο). Ο Συμβολισμός,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΗ ΤΗΣ ΥΛΗΣ. Υλικά σώματα είναι όλα τα σώματα που έχουν μάζα (ποσό ύλης) και καταλαμβάνουν χώρο (όγκο).

ΟΜΗ ΤΗΣ ΥΛΗΣ. Υλικά σώματα είναι όλα τα σώματα που έχουν μάζα (ποσό ύλης) και καταλαμβάνουν χώρο (όγκο). ΟΜΗ ΤΗΣ ΥΛΗΣ Υλικά σώµατα Οτιδήποτε υπάρχει στο σύμπαν είναι ύλη. Η Γη, οι θάλασσες, ο αέρας, ο Ήλιος, τα ά- στρα -καθετί που ο άνθρωπος παρατηρεί, που μπορεί να το αγγίζει ή να το αισθανθεί- είναι ύλη.

Διαβάστε περισσότερα

Α-1 Το στοιχείο Χ διαθέτει ιόν με φορτίο -2 έχει 10 ηλεκτρόνια και 16 νετρόνια να βρεθεί ο ατομικός αριθμός και ο μαζικός αριθμός του στοιχείου Χ.

Α-1 Το στοιχείο Χ διαθέτει ιόν με φορτίο -2 έχει 10 ηλεκτρόνια και 16 νετρόνια να βρεθεί ο ατομικός αριθμός και ο μαζικός αριθμός του στοιχείου Χ. . Ατομικός Μαζικός αριθμός και υποατομικά σωματίδια Α-1 Το στοιχείο Χ διαθέτει ιόν με φορτίο -2 έχει 10 ηλεκτρόνια και 16 νετρόνια να βρεθεί ο ατομικός αριθμός και ο μαζικός αριθμός του στοιχείου Χ. Α-2

Διαβάστε περισσότερα

59 3. ΧΗΜΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΗ

59 3. ΧΗΜΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΗ 3. ΧΗΜΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΗ 59 60 61 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΩΡΑ: 11 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Χημική Κινητική 3.1 Αντικείμενο χημικής κινητικής Ορισμός ταχύτητας αντίδρασης ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος αυτής της διδακτική ώρας θα πρέπει ο μαθητής

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτική ανάλυση ιόντων 1 ο Πείραμα

Ποιοτική ανάλυση ιόντων 1 ο Πείραμα Εισαγωγή Ποιοτική ανάλυση ιόντων 1 ο Πείραμα Η ρύπανση του υδροφόρου ορίζοντα και των εδαφών από βιομηχανικά απόβλητα είναι ένα από τα καίρια περιβαλλοντικά προβλήματα της εποχής μας. Ειδικά η απόρριψη

Διαβάστε περισσότερα

2.6. Ηλεκτρολυτική διάσπαση του νερού χημικές ενώσεις και χημικά στοιχεία

2.6. Ηλεκτρολυτική διάσπαση του νερού χημικές ενώσεις και χημικά στοιχεία 1 2.6. Ηλεκτρολυτική διάσπαση του νερού χημικές ενώσεις και χημικά στοιχεία Ερωτήσεις Θεωρίας 6-1-1. Τι είναι η Η ηλεκτρόλυση είναι μία χημική μέθοδος διασπάσεως του νερού στα συστατικά του. 6-1-2. Σε

Διαβάστε περισσότερα

1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης

1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης Σκοπός 1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης Σκοπός αυτής της εργαστηριακής άσκησης είναι να μάθετε να δίνετε έμφαση στη σημασία της παρατήρησης κατά την εκτέλεση ενός πειράματος. Παρατήρηση, γενικά,

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:.

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:. Ημερομηνία:. Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:. Θέμα 1ο Δύο μαθητές βυθίζουν για λίγο το χέρι τους στο νερό των δοχείων Α και Β, ο ένας στο Α και ο άλλος στο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2

ΧΗΜΕΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 ΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 Η ύλη συναντάται σε τρεις φυσικές καταστάσεις: Στερεή: έχει καθορισμένη μάζα, σχήμα και όγκο. Υγρή: έχει καθορισμένη μάζα και όγκο, ενώ σχήμα κάθε φορά παίρνει το σχήμα του δοχείου που το

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: vyridis.weebly.com

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: vyridis.weebly.com Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: vyridis.weebly.com 1 1.2 Καταστάσεις των υλικών 1. Συμπληρώστε το παρακάτω σχεδιάγραμμα 2. Πώς ονομάζονται οι παρακάτω μετατροπές της φυσικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΑΚΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ. Συνολική ποσότητα άνθρακα στην ατμόσφαιρα: 700 x 10 9 tn

ΑΝΘΡΑΚΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ. Συνολική ποσότητα άνθρακα στην ατμόσφαιρα: 700 x 10 9 tn ΑΝΘΡΑΚΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ CO 2, CO, CH 4, NMHC Συνολική ποσότητα άνθρακα στην ατμόσφαιρα: 700 x 10 9 tn Διοξείδιο του άνθρακα CO 2 : Άχρωμο και άοσμο αέριο Πηγές: Καύσεις Παραγωγή τσιμέντου Βιολογικές διαδικασίες

Διαβάστε περισσότερα

2η Δραστηριότητα ΧΗΜΕΙΑ. Ονοματεπώνυμα: Α) Β) Γ) Ανίχνευση ρύπανσης στα νερά λίμνης

2η Δραστηριότητα ΧΗΜΕΙΑ. Ονοματεπώνυμα: Α) Β) Γ) Ανίχνευση ρύπανσης στα νερά λίμνης 2η Δραστηριότητα ΧΗΜΕΙΑ Σχολείο: Ονοματεπώνυμα: Α) Β) Γ) Ανίχνευση ρύπανσης στα νερά λίμνης ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΘΕΩΡΙΑ Η ρύπανση του υδροφόρου ορίζοντα και των εδαφών από βιομηχανικά απόβλητα είναι ένα από τα πιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Σύμφωνα με την εγκύκλιο του ΥΠΠΕΘ (με Αρ. Πρωτ. 150022/Δ2/15-9-2016) Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. 1.1 Γνωριμία με το εργαστήριο του Χημικού Από τον εργαστηριακό οδηγό να χρησιμοποιηθούν

Διαβάστε περισσότερα

Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος;

Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος; Σύντομη Περιγραφή Διερεύνησης Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος; Στόχος της διερεύνησης ήταν να διαφανεί το αν κάποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματός μας. Αρχικά, θελήσαμε να διερευνήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ

1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ 1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ Από τα αρχαιότατα χρόνια, έχουν καταβληθεί σηµαντικές προσπάθειες οι απειράριθµες ουσίες που υπάρχουν στη φύση να αναχθούν σε ενώσεις λίγων

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο Εργασίας 5 Από τη Θερμότητα στη Θερμοκρασία Η Θερμική Ισορροπία α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι

Φύλλο Εργασίας 5 Από τη Θερμότητα στη Θερμοκρασία Η Θερμική Ισορροπία α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι Φύλλο Εργασίας 5 Από τη Θερμότητα στη Θερμοκρασία Η Θερμική Ισορροπία α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι Στο βιβλίο των φυσικών του δημοτικού σχολείου της Ε τάξης υπάρχει η παρακάτω αναφορά στη Θερμοκρασία

Διαβάστε περισσότερα

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης.

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Σερ Ισαάκ Νεύτων. 2ο Γυμνάσιο Πειραιά Σίλο Κωνσταντίνος

Σερ Ισαάκ Νεύτων. 2ο Γυμνάσιο Πειραιά Σίλο Κωνσταντίνος Σερ Ισαάκ Νεύτων 2ο Γυμνάσιο Πειραιά Σίλο Κωνσταντίνος Σερ Ισαάκ Νεύτων Ο Σερ Ισαάκ Νεύτων ( 25 Δεκεμβρίου 1642-20 Μαρτίου 1727) ήταν Άγγλος φυσικός, μαθηματικός, αστρονόμος, φιλόσοφος, αλχημιστής και

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education «Πράσινη» Θέρμανση Μετάφραση-επιμέλεια: Κάλλια Κατσαμποξάκη-Hodgetts

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ Ονοματεπώνυμο:.

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ Ονοματεπώνυμο:. ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 Τάξη: B Βαθμός: Μάθημα: Φυσικά (Φυσική και Χημεία) Ολογράφως:.. Ημερομηνία: 04/06/2013 Διάρκεια: 2 Ώρες Υπογραφή:

Διαβάστε περισσότερα

29ο Μάθημα ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΤΑ ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

29ο Μάθημα ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΤΑ ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 29ο Μάθημα ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΤΑ ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Έχουν τόσες διαφορές (αλλά και ομοιότητες) στις φυσικές και στις χημικές τους ιδιότητες! Τόσο από την εμπειρία μας, όσο και από τα προηγούμενα μαθήματα,

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική Α Γυμνασίου Υποστηρικτικό υλικό ΦΕ 6,7,8 και 9

Φυσική Α Γυμνασίου Υποστηρικτικό υλικό ΦΕ 6,7,8 και 9 Φυσική Α Γυμνασίου Υποστηρικτικό υλικό ΦΕ 6,7,8 και 9 Μαρίνα Στέλλα Φύλλο Εργασίας 6 Οι Αλλαγές Κατάστασης του Νερού Ο «Κύκλος» του Νερού Διδακτικοί στόχοι να συνδέσουν με πειραματισμό τη φυσική κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Θερµότητα χρόνος θέρµανσης. Εξάρτηση από είδος (c) του σώµατος. Μονάδα: Joule. Του χρόνου στον οποίο το σώµα θερµαίνεται

Θερµότητα χρόνος θέρµανσης. Εξάρτηση από είδος (c) του σώµατος. Μονάδα: Joule. Του χρόνου στον οποίο το σώµα θερµαίνεται 1 2 Θερµότητα χρόνος θέρµανσης Εξάρτηση από είδος (c) του σώµατος Αν ένα σώµα θερµαίνεται από µια θερµική πηγή (γκαζάκι, ηλεκτρικό µάτι), τότε η θερµότητα (Q) που απορροφάται από το σώµα είναι ανάλογη

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες των μαθητών (Μουσώ (Mouchot) και ο ηλιακός φούρνος) 1

Δραστηριότητες των μαθητών (Μουσώ (Mouchot) και ο ηλιακός φούρνος) 1 Δραστηριότητα 1 Δραστηριότητες των μαθητών (Μουσώ (Mouchot) και ο ηλιακός φούρνος) Θα παρακολουθήσετε ένα video με αφήγηση ή θα ακούσετε μια ιστορία από το δάσκαλό σας σχετικά με τον Augustin Mouchot και

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή άσκηση 3: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΙΟΝΤΩΝ

Εργαστηριακή άσκηση 3: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΙΟΝΤΩΝ ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟΧΟΙ Εργαστηριακή άσκηση 3: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΙΟΝΤΩΝ Οι στόχοι αυτής της εργαστηριακής άσκησης είναι οι µαθητές: Να χρησιµοποιούν τις φυσικές και χηµικές ιδιότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΤΟΧΗΣ ΣΤΗ ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΤΟΥ ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΥ ΑΝΟΔΙΩΣΗ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΤΟΧΗΣ ΣΤΗ ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΤΟΥ ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΥ ΑΝΟΔΙΩΣΗ Εισαγωγή ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΤΟΧΗΣ ΣΤΗ ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΤΟΥ ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΥ ΑΝΟΔΙΩΣΗ Το γαλβανικό κελί (γαλβανική διάβρωση) είναι μια ηλεκτροχημική αντίδραση οξείδωσης-αναγωγής (redox), η οποία συμβαίνει όταν δύο ανόμοια μέταλλα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤ Δημοτικού Πηγή:

ΣΤ Δημοτικού Πηγή: Πηγή: http://micro-kosmos.uoa.gr/gr/announcments/diagonismoi_fysikon_dimotikou.htm. Παρατήρησε την παρακάτω εικόνα: α. Αναγνώρισε τις μορφές ενέργειας στις περιοχές ή στα σώματα όπου υπάρχουν οι αριθμοί.

Διαβάστε περισσότερα

19ο Μάθημα ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ

19ο Μάθημα ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ 19ο Μάθημα ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Μια σπουδαία ικανότητα του νερού, η διαλυτική Ξέρουμε ότι το νερό κάνει έναν κύκλο στη φύση. Εξατμίζεται, γίνεται σύννεφο και πέφτει στη γη ως βροχή. Ένα μεγάλο μέρος από το βρόχινο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ (Δ. Δ.7 ο ) ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΛΗ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ (Δ. Δ.7 ο ) ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΛΗ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ (Δ. Δ.7 ο ) ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΛΗ ΘΕΜΑ 1 ο (7+8+10=25 μονάδες) 1) 2 mol HNO 3 (νιτρικού οξέος) περιέχουν: α) 6 άτομα οξυγόνου, β) 28g αζώτου, γ) 96g οξυγόνου, δ) 6 mol

Διαβάστε περισσότερα

Ε Δημοτικού 13 Μαΐου 2012 Ονοματεπώνυμο: Δημοτικό Σχολείο:.

Ε Δημοτικού 13 Μαΐου 2012 Ονοματεπώνυμο: Δημοτικό Σχολείο:. Ε Δημοτικού 13 Μαΐου 2012 Ονοματεπώνυμο: Δημοτικό Σχολείο:. Συντομογραφίες: β.μαθ.ε βιβλίο Μαθητή Ε τάξης τ.εργ.ε τετράδιο Εργασιών Ε τάξης Παρατήρησε τα παρακάτω σκίτσα στα οποία εικονίζονται «επικίνδυνες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ. Τμήμα Χημικών Μηχανικών

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ. Τμήμα Χημικών Μηχανικών ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Τμήμα Χημικών Μηχανικών ΠΡΟΛΟΓΟΣ Ιωάννα Δ. Αναστασοπούλου Βασιλική Δρίτσα ΑΔΕΙΑ ΧΡΗΣΗΣ Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 11η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2013 Σάββατο 19 Ιανουαρίου 2013 ΧΗΜΕΙΑ

Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 11η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2013 Σάββατο 19 Ιανουαρίου 2013 ΧΗΜΕΙΑ Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στην 11η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2013 Σάββατο 19 Ιανουαρίου 2013 ΧΗΜΕΙΑ Σχολείο: 1) Ονομ/επώνυμα μαθητών: 2)... 3) ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΧΗΜΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Σκοπός Στο τρίτο κεφάλαιο θα εισαχθεί η έννοια της ηλεκτρικής ενέργειας. 3ο κεφάλαιο ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ 1 2 3.1 Θερμικά αποτελέσματα του ηλεκτρικού ρεύματος Λέξεις κλειδιά:

Διαβάστε περισσότερα

Ουσίες και Χημικές Οντότητες Μια διδακτική προσέγγιση

Ουσίες και Χημικές Οντότητες Μια διδακτική προσέγγιση Ουσίες και Χημικές Οντότητες Μια διδακτική προσέγγιση Γενικά Οδηγίες για τον εκπαιδευτικό Η Χημεία είναι η επιστήμη που ασχολείται με τη μελέτη της σύστασης των ουσιών καθώς και με τις μεταβολές τους κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ ΟΡΙΣΜΟΙ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ ΟΡΙΣΜΟΙ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ ΟΡΙΣΜΟΙ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Τα σημαντικότερα στοιχεία της επιστημονικής μεθόδου είναι η παρατήρηση, η υπόθεση, το πείραμα, η γενίκευση και η πρόβλεψη νέων φαινομένων. Για να μελετήσουμε πλήρως

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε τον όξινο χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τα οξέα κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Ημερομηνία:. Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Θέμα 1ο Οι μαθητές ενός σχολείου της χώρας μας πειραματίζονται για να διαπιστώσουν και να επιβεβαιώσουν ή όχι

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Μεταθετικές αντιδράσεις διπλής αντικατάστασης οι οποίες οδηγούν σε σχηματισμό ιζήματος. Το ίζημα σε πολλές περιπτώσεις επιτρέπει την ταυτοποίηση ενός αντιδρώντος σώματος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1 ΘΕΜΑ 1 Ο ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ A ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1) Το άτοµο του καλίου (Κ) έχει µαζικό

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Φυσικών Επιστημών 2014 Τοπικός διαγωνισμός στη Χημεία Ονοματεπώνυμο μαθητών. Το σενάριο

Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Φυσικών Επιστημών 2014 Τοπικός διαγωνισμός στη Χημεία Ονοματεπώνυμο μαθητών. Το σενάριο ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΑ ΚΕΝΤΡΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β' ΑΘΗΝΑΣ Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Φυσικών Επιστημών 2014 Τοπικός διαγωνισμός στη Χημεία 07-12-2013 α. β. γ. Ονοματεπώνυμο μαθητών Σχολείο Το σενάριο Δυο μαθητές βγαίνοντας

Διαβάστε περισσότερα

1. Περιγράψτε τι συμβαίνει με την εξάτμιση, την υγροποίηση και τη συμπύκνωση στον Κύκλο του Νερού.

1. Περιγράψτε τι συμβαίνει με την εξάτμιση, την υγροποίηση και τη συμπύκνωση στον Κύκλο του Νερού. 1. Περιγράψτε τι συμβαίνει με την εξάτμιση, την υγροποίηση και τη συμπύκνωση στον Κύκλο του Νερού. Άσκηση 1 2. Καθώς το νερό συνεχώς κάνει τον κύκλο του («κύκλος του νερού»), η συνολική ποσότητα του νερού

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 6 Τι πρέπει να γνωρίζεις Θεωρία 6.1 Να αναφέρεις τις τρεις φυσικές καταστάσεις στις οποίες μπορεί να βρεθεί ένα υλικό σώμα. Όπως και

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 1.2 Καταστάσεις των υλικών 1. Συμπληρώστε το παρακάτω σχεδιάγραμμα 2 2. Πώς ονομάζονται οι παρακάτω μετατροπές της φυσικής κατάστασης; 3 1.3

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ 1. ΜΕΤΑΠΤΩΣΕΙΣ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ 1. ΜΕΤΑΠΤΩΣΕΙΣ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Τμήμα Χημικών Μηχανικών ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 1. ΜΕΤΑΠΤΩΣΕΙΣ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ Ιωάννα Δ. Αναστασοπούλου Βασιλική

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Απαντήσεις στα θέματα της Τράπεζας Θεμάτων Συγγραφή απαντήσεων: 'Αρης Ασλανίδης Χρησιμοποιήστε τους σελιδοδείκτες (bookmarks) στο αριστερό μέρος της οθόνης για την πλοήγηση μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή μίγματος σιδήρου θείου και στη συνέχεια παρασκευή της χημικής ένωσης θειούχου σιδήρου από τα στοιχεία της, με σκοπό να διαπιστώσουμε τις διαφορές μεταξύ μίγματος

Διαβάστε περισσότερα

Συναρτήσει πάλι των x και ψ μπορούμε να υπολογίσουμε τον όγκο του μίγματος σε STP.

Συναρτήσει πάλι των x και ψ μπορούμε να υπολογίσουμε τον όγκο του μίγματος σε STP. Παράδειγμα 4.7 Αέριο μίγμα περιέχει CO και SO. Το μίγμα αυτό ζυγίζει 7,6 g, ενώ ο όγκος του σε STP συνθήκες είναι 3,36 L. α. Πόσα ol κάθε αερίου περιέχει το μίγμα; β. Ποια είναι η μάζα του CO στο μίγμα;

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1 A ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ 1 Ο ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1) Το άτοµο του καλίου (Κ) έχει µαζικό

Διαβάστε περισσότερα

Παράδειγµα κριτηρίου σύντοµης διάρκειας

Παράδειγµα κριτηρίου σύντοµης διάρκειας 3.9. Κριτήρια αξιολόγησης Παράδειγµα κριτηρίου σύντοµης διάρκειας ΟΜΑ Α Α Αντικείµενο εξέτασης: Οξέα - βάσεις (ιδιότητες - ονοµατολογία) Στοιχεία µαθητή: Επώνυµο:... Όνοµα:... Τάξη:... Τµήµα:...Μάθηµα:...

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειμετρικοί υπολογισμοί σε διαλύματα

Στοιχειμετρικοί υπολογισμοί σε διαλύματα Στοιχειμετρικοί υπολογισμοί σε διαλύματα 23-1. Τι εκφράζουν οι συντελεστές μιας χημικής αντίδρασης; Οι συντελεστές σε μία χημική εξίσωση καθορίζουν την αναλογία mol των αντιδρώντων και προϊόντων στην αντίδραση.

Διαβάστε περισσότερα

Ο πυρήνας του ατόμου

Ο πυρήνας του ατόμου Ο πυρήνας του ατόμου Αρχές 19 ου αιώνα: Η ανακάλυψη της ραδιενέργειας, (αυθόρμητης εκπομπής σωματιδίων και / ή ακτινοβολίας από στοιχεία), βοήθησε τα μέγιστα στην έρευνα της δομής του ατόμου. Ποια είδη

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Γυμνάσιο Αργυρούπολης. Χημεία Γ Γυμνασίου. 1. Γενικά να γνωρίζεις Α. τα σύμβολα των παρακάτω στοιχείων

1 ο Γυμνάσιο Αργυρούπολης. Χημεία Γ Γυμνασίου. 1. Γενικά να γνωρίζεις Α. τα σύμβολα των παρακάτω στοιχείων 1 ο Γυμνάσιο Αργυρούπολης Π. Γκίνης 1. Γενικά να γνωρίζεις Α. τα σύμβολα των παρακάτω στοιχείων Β. τις παρακάτω ρίζες Χημεία Γ Γυμνασίου Οξυγόνο O Βρώμιο Br Χαλκός Cu Υδρογόνο H Ιώδιο I Αργίλιο Al Άζωτο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ 2 Η ΕΝΟΤΗΤΑ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ 2 Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ 2 Η ΕΝΟΤΗΤΑ Ονοματεπώνυμο: Ημερομηνία: Επιμέλεια θεμάτων: Ειρήνη Χ. Μπαρμπούτη Σελίδα 1 ΕΡΩΤΗΣΗ 1 Για κάθε πρόταση να κυκλώσετε το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: 1) Στο σύγχρονο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΙΟΝΤΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΙΟΝΤΩΝ 52 Πείραμα 36 ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΙΟΝΤΩΝ ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος του πειράματος αυτού θα πρέπει να μπορείς : Ι.Να αναγνωρίζεις τις μεταθετικές χημικές αντιδράσεις ή α\τιόράσεις διπλής αλτικατάστασης.

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Μέρος Ι: Τα μέταλλα Zn, Fe, Al είναι πιο αναγωγικά από το υδρογόνο κατά την αντίδραση με υδροχλωρικό οξύ, ενώ ο χρυσός και ο άργυρος όχι Μέρος ΙΙ: Ανίχνευση του υδρογόνου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Τίτλοι ερευνών Διατύπωση υπόθεσης Ανεξάρτητη, εξαρτημένη και ελεγχόμενες μεταβλητές.

ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Τίτλοι ερευνών Διατύπωση υπόθεσης Ανεξάρτητη, εξαρτημένη και ελεγχόμενες μεταβλητές. Άσκηση1: ΑΣΚΗΣΕΙΣ Τίτλοι ερευνών Διατύπωση υπόθεσης Ανεξάρτητη, εξαρτημένη και ελεγχόμενες μεταβλητές. Στις παρακάτω προτάσεις υπογραμμίστε με μια γραμμή την ανεξάρτητη και με δύο την εξαρτημένη μεταβλητή:

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητα 2: Το αλμυρό νερό

Δραστηριότητα 2: Το αλμυρό νερό Παγκόσμιο πείραμα για το Διεθνές Έτος Χημείας Δραστηριότητα 2: Το αλμυρό νερό Το μεγαλύτερο ποσοστό του νερού στον πλανήτη, για την ακρίβεια το 95% είναι αλμυρό νερό, δηλ. περιέχει άλατα. Σε αυτή τη δραστηριότητα

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΟΡΡΟΠΙΕΣ ΜΕ ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ΙΟΝΤΑ

ΙΣΟΡΡΟΠΙΕΣ ΜΕ ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ΙΟΝΤΑ ΙΣΟΡΡΟΠΙΕΣ ΜΕ ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ΙΟΝΤΑ Α. ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΔΙΟΞΕΙΔΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ ΣΕ ΥΔΑΤΙΚO ΔΙΑΛΥΜΑ Λίγα λόγια πριν από το πείραμα. Η σόδα περιέχει διαλυμένο αέριο διοξείδιο του άνθρακα το οποίο προστίθεται κατά την

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΠΛΑΤΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΜΗΜΑ:... Αρ...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΠΛΑΤΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΜΗΜΑ:... Αρ... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΠΛΑΤΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΒΑΘΜΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/6/2014 Αριθμητικά ΒΑΘΜΟΣ:..... ΤΑΞΗ: Β ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες Ολογράφως:...

Διαβάστε περισσότερα

8. Θερμοκρασία και θερμότητα - Μεταβολές καταστάσεων της ύλης

8. Θερμοκρασία και θερμότητα - Μεταβολές καταστάσεων της ύλης 8. Θερμοκρασία και θερμότητα - Μεταβολές καταστάσεων της ύλης Φύλλο Εργασίας Τίτλος: Μεταβολές καταστάσεων της ύλης Γνωστικό Αντικείμενο: Μελέτη Περιβάλλοντος Διδακτική Ενότητα: Μεταβολές καταστάσεων της

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο Εργασίας 8 Το Φως Θερμαίνει "Ψυχρά" και "Θερμά" Χρώματα

Φύλλο Εργασίας 8 Το Φως Θερμαίνει Ψυχρά και Θερμά Χρώματα Φύλλο Εργασίας 8 Το Φως Θερμαίνει "Ψυχρά" και "Θερμά" Χρώματα α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι Παρατήρησε τη διπλανή εικόνα και γράψε σε ποια σημεία προτιμούν οι άνθρωποι να κάθονται στην παραλία

Διαβάστε περισσότερα

Mercury & Cosmetics. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com

Mercury & Cosmetics. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com Mercury & Cosmetics Προέλευση Ως θειούχοορυκτό (κιννάβαρι) Συχνάσυνοδεύεται από ελεύθερο μέταλλο υπό μορφήσταγονιδίων Με θέρμανση, αποβάλλεταιτο θείο και μετατρέπεταισε μεταλλικό υδράργυρο Φυσικές Ιδιότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

Ποια στοιχεία ονομάζονται αλογόνα; Ποια η θέση τους στον Περιοδικό πίνακα;

Ποια στοιχεία ονομάζονται αλογόνα; Ποια η θέση τους στον Περιοδικό πίνακα; ΧΗΜΕΙΑ: Οξέα - Βάσεις - Άλατα - Περιοδικός πίνακας - Αλκάλια- Χημικά στοιχεία - Άνθρακας - Πυρίτιο - Αλογόνα 127 Αλογόνα: Ποια στοιχεία ονομάζονται αλογόνα; Ποια η θέση τους στον Περιοδικό πίνακα; Στα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΤΟΜΟ. n Πυρήνας p Κ

ΤΟ ΑΤΟΜΟ. n Πυρήνας p Κ 1 ΤΟ ΑΤΟΜΟ e Στοιβάδες L n Πυρήνας p Κ Το άτοµο µοιάζει µε µια µικρή σφαίρα που αποτελείται από: Ι) Το πυρήνα δηλαδή µια µικρότερη σφαίρα στο κέντρο του ΙΙ) Τις στοιβάδες δηλαδή κυκλικές τροχιές πάνω στις

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΠΛΑΤΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ (ΒΙΟΛΟΓΙΑ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 4/6/2014 ΒΑΘΜΟΣ ΒΑΘΜΟΣ:... ΤΑΞΗ: Γ Αριθμητικά.. ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες Ολογράφως:...

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: Χημεία ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 6/6/2014

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: Χημεία ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 6/6/2014 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑ: Χημεία ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 6/6/2014 ΤΑΞΗ: Β ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΕΛΙΔΩΝ: 6 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΜΗΜΑ:... ΑΡ.:...

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΕΙΟ: ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ. ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:

ΣΧΟΛΕΙΟ: ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ. ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΣΧΟΛΕΙΟ: ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες ΤΑΞΗ: Α Ενιαίου Λυκείου ΩΡΑ ΕΝΑΡΞΗΣ:. ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ 60 λεπτά. ΟΛΕΣ πένα με μπλε ή μαύρο μελάνι. οκτώ (8) σελίδες,

ΟΔΗΓΙΕΣ 60 λεπτά. ΟΛΕΣ πένα με μπλε ή μαύρο μελάνι. οκτώ (8) σελίδες, ΟΔΗΓΙΕΣ Η εξέταση έχει διάρκεια 60 λεπτά. Δεν επιτρέπεται να εγκαταλείψετε την αίθουσα εξέτασης πριν περάσει μισή ώρα από την ώρα έναρξης. Όλες α ερωτήσεις (σύνολο 40) είναι ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 1 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑ Α ΦΥΣΙΚΗΣ B ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 17 Απριλίου, 2005 Ώρα: 10:00 12:30 Οδηγίες: 1) Το δοκίµιο αποτελείται από τρία (3) µέρη µε σύνολο δώδεκα (12) θεµάτων. 2) Απαντήστε

Διαβάστε περισσότερα

Δύο εναλλακτικές εργαστηριακές ασκήσεις Χημείας της Α Λυκείου ή πώς να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη στο εργαστήριο

Δύο εναλλακτικές εργαστηριακές ασκήσεις Χημείας της Α Λυκείου ή πώς να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη στο εργαστήριο Δύο εναλλακτικές εργαστηριακές ασκήσεις Χημείας της Α Λυκείου ή πώς να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη στο εργαστήριο Αναστασία Γκιγκούδη Η διδακτική αξία της εργαστηριακής άσκησης στα μαθήματα Φυσικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7. Θερμοκρασία

Κεφάλαιο 7. Θερμοκρασία Κεφάλαιο 7 Θερμοκρασία Θερμοδυναμική Η θερμοδυναμική περιλαμβάνει περιπτώσεις όπου η θερμοκρασία ή η κατάσταση ενός συστήματος μεταβάλλονται λόγω μεταφοράς ενέργειας. Η θερμοδυναμική ερμηνεύει με επιτυχία

Διαβάστε περισσότερα

Η αρχή διατήρησης της ύλης

Η αρχή διατήρησης της ύλης To νερό Η αρχή διατήρησης της ύλης Η ΥΛΗ ΔΙΑΤΗΡΕΙΤΑΙ: Η συνολική μάζα των διαφορετικών υλικών που παίρνουν μέρος σε φυσικές ή χημικές μεταβολές διατηρείται πάντοτε σταθερή. Τα παιδιά θεωρούν ότι υλικά

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Πανελλήνιο Συνέδριο των Εκπαιδευτικών για τις ΤΠΕ «Αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορικής και της Επικοινωνίας στη Διδακτική Πράξη»

2 ο Πανελλήνιο Συνέδριο των Εκπαιδευτικών για τις ΤΠΕ «Αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορικής και της Επικοινωνίας στη Διδακτική Πράξη» 2 ο Πανελλήνιο Συνέδριο των Εκπαιδευτικών για τις ΤΠΕ «Αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορικής και της Επικοινωνίας στη Διδακτική Πράξη» Σύρος 9,10,11 Μαΐου 2003 ΠΟΛΥΜΕΣΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ: ΧΗΜΕΙΑ & ΚΟΜΙΚΣ

Διαβάστε περισσότερα

FeCl 3(aq) + 6NH 4 SCN (aq) (NH 4 ) 3 [Fe(SCN) 6 ] (aq) +3NH 4 Cl (aq) (1) ή FeCl 4

FeCl 3(aq) + 6NH 4 SCN (aq) (NH 4 ) 3 [Fe(SCN) 6 ] (aq) +3NH 4 Cl (aq) (1) ή FeCl 4 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΧΗΜΕΙΑ» για τους ΦΟΙΤΗΤΕΣ του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Οι διδάσκοντες Αικατερίνη

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ 4. ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ 4. ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Τμήμα Χημικών Μηχανικών ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 4. ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ Ιωάννα Δ. Αναστασοπούλου Βασιλική

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ πρωτονίων. ηλεκτρονίω Γ

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ πρωτονίων. ηλεκτρονίω Γ Αµυραδάκη 20, Νίκαια (210-4903576) ΘΕΜΑ 1 Ο : 1. Ποια είναι η δοµή του ατόµου; ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2012 2. Ποιος αριθµός ονοµάζεται ατοµικός και ποιος µαζικός; Ποιος από τους δύο αποτελεί την ταυτότητα του χηµικού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 5 ΟΠΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΕΡΑΜΙΚΩΝ (Σύνθεση και χαρακτηρισμός έγχρωμων υάλων οξειδίων)

ΑΣΚΗΣΗ 5 ΟΠΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΕΡΑΜΙΚΩΝ (Σύνθεση και χαρακτηρισμός έγχρωμων υάλων οξειδίων) ΑΣΚΗΣΗ 5 ΟΠΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΕΡΑΜΙΚΩΝ (Σύνθεση και χαρακτηρισμός έγχρωμων υάλων οξειδίων) Το χρώμα σε ένα υλικό μπορεί να οφείλεται σε: Σκέδαση, Ανάκλαση και Διασπορά του φωτός Άτομα και Ιόντα Μόρια Μεταφορά

Διαβάστε περισσότερα