ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΖΩΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΖΩΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΖΩΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΠΡΟΣΘΗΚΗΣ ΓΛΥΚΑΝΙΣΟΥ(PIMPINELLA ANISUM L.) ΣΤΙΣ ΑΠΟΔΟΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΣΦΑΓΙΟΥ ΚΡΕΟΠΑΡΑΓΩΓΩΝ ΟΡΝΙΘΙΩΝ Αναστασιάδου Μαρία Γεωπόνος ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Επιβλέπων Καθηγητής: Δημήτριος Ντότας ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Θεσσαλονίκη, Δεκέμβριος 2008

2 ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Δημήτριος Ντότας Αστέριος Χατζηπαναγιώτου Δημήτριος Λιαμάδης Καθηγητής Γεωπονικής Σχολής Α.Π.Θ. Καθηγητής Γεωπονικής Σχολής Α.Π.Θ. Καθηγητής Γεωπονικής Σχολής Α.Π.Θ. ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Υποβληθείσα στην Επιτροπή Μεταπτυχιακής Ειδίκευσης «Επιστήμη Ζωικής Παραγωγής» της Γεωπονικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ως μερική εκπλήρωση των υποχρεώσεων για τη λήψη του Διπλώματος Μεταπτυχιακών Σπουδών. 2

3 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ Μ = Μάρτυρας Ε = οξική α-τοκοφερόλη Γ = γλυκάνισος κ.μ.ο. = κατά μέσο όρο g = γραμμάριο kg = χιλιόγραμμο mg = χιλιοστόγραμμο BHT = βουτυλοΰδροξυτολουόλη BHA = βουτυλοΰδροξυανισόλη CK = Κρεατινική κινάση ALP = Αλκαλική φωσφατάση LDH = Γαλακτική αφυδρογονάση γ-gt = Γλουταμυλική τρανσφεράση AST ή SGOT = Ασπαρτική τρανσαμινάση ALT ή SGPT = Αλκαλική τρανσαμινάση IU = International Units / Διεθνείς Μονάδες LDL = Low Density Lipoproteins / Χαμηλής Πυκνότητας Λιποπρωτεΐνες MDA = Malonic Dialdehyte Accumulation / Συγκέντρωση Μηλονικής Διαλδεΰδης SPSS = Statistical Package for Social Sciences 3

4 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Α/Α ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΕΛΙΔΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 5 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ 3 ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ 26 4 ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ 33 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 40 ΠΕΡΙΛΗΨΗ 41 SUMMARY 43 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

5 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Με αφορμή την ολοκλήρωση της παρούσης εργασίας, δράττομαι της ευκαιρίας να ευχαριστήσω κάποιους ανθρώπους, οι οποίοι συνετέλεσαν ουσιαστικά για την εκπόνησή της. Συνεπώς, θεωρώ απαραίτητο να αφιερώσω την πρώτη σελίδα της εργασίας, προκειμένου να τους ευχαριστήσω. Προσκρούοντας στη σεμνότητά του, θα ήθελα πρώτα, και πάνω από όλους, να ευχαριστήσω τον Καθηγητή κ. Δημήτρη Ντότα, χωρίς την αμέριστη βοήθεια του οποίου, η παρούσα εργασία δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί. Θα ήθελα να του εκφράσω τη βαθύτατη ευγνωμοσύνη μου για την ανάθεση του θέματος αυτής της εργασίας, την εμπιστοσύνη που μου έδειξε για την ολοκλήρωσή της και για την πολύτιμη βοήθειά του σε όλα της τα στάδια. Στη συνέχεια, θα ήθελα να εκφράσω πολλές ευχαριστίες προς τον Αναπληρωτή Καθηγητή του ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας κ. Γιάννη Νικολακάκη, που με την πείρα, τη διάθεση και τις γνώσεις του σε θέματα Ζωικής Παραγωγής, βοήθησε τα μέγιστα στην εκπόνηση αυτής της εργασίας. Δεν θα μπορούσα να παραλείψω να εκφράσω πολλές ευχαριστίες στον υποψήφιο διδάκτορα κ Αθανάσιο Γκαρσέν για την αμέριστη συμπαράσταση του καθόλη τη διάρκεια των πειραματισμών και της συγγραφής της παρούσας εργασίας. Θα ήθελα επίσης να ευχαριστήσω τον προϊστάμενο του Αγροκτήματος του ΑΠΘ κ. Αντώνη Γκαϊδατζή, η πείρα και η συνεχής φροντίδα του οποίου ελαχιστοποίησε τα προβλήματα που ανέκυπταν στην πορεία των πειραματισμών. Τέλος, θα ήθελα θερμά να ευχαριστήσω όλους τους Καθηγητές του Τομέα Ζωικής Παραγωγής, γιατί με τις μεγάλες προσπάθειές τους συνέβαλαν τα μέγιστα στην ουσιαστική διεύρυνση των γνώσεών μου στο πεδίο της ζωικής παραγωγής. Κλείνοντας θα ήθελα ταπεινά να εκφράσω την ευγνωμοσύνη μου στην οικογένειά μου, για την αγάπη τους, την ανεξάντλητη υπομονή τους και την ψυχική υποστήριξη, που απλόχερα μου προσέφεραν, στοιχεία που όπλισαν με πίστη και αυτοπεποίθηση όλη μου την προσπάθεια. 5

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Ως αρωματικά φυτά αναφέρονται τα φυτά που χρησιμοποιούνται στη γευστική βελτίωση των τροφών (μαγειρική, ζαχαροπλαστική, βιομηχανία τροφίμων και ποτών), στην κοσμητολογία (σαπούνια, αρώματα, καλλυντικά), για παρασκευή ευφραντικών αφεψημάτων κ.α. Ενώ, όλα τα αρωματικά φυτά είναι και φαρμακευτικά, μερικά φαρμακευτικά δεν είναι και αρωματικά π.χ. βαλσαμόχορτο, δακτυλίδα, μπελαντόνα κ.α. Τα φαρμακευτικά φυτά, τα οποία δεν είναι και αρωματικά, συγκρινόμενα με τον αριθμό των φυτών που είναι φαρμακευτικά και αρωματικά μαζί, είναι πολύ λίγα. Η κυρίαρχη ήπειρος, παραγωγός αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών, είναι η Ασία. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση (Ε. Ε.) αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά παράγονται σε 16 από τις 27 χώρες και συνολικά ευδοκιμούν 200 είδη. Η χώρα μας έχει πλούσια χλωρίδα σε είδη και σε ποικιλότητα ειδών αρωματικών και φαρμακευτικών ειδών και ιδανικές κλιματολογικές και εδαφολογικές συνθήκες για την καλλιέργεια των περισσοτέρων από αυτά. Το πλεονέκτημα αυτό δεν το έχουμε εκμεταλλευτεί, έως τώρα. Σύμφωνα με στοιχεία του Υπ. Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, ο αριθμός των αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών που καλλιεργούνται είναι πολύ μικρός και σε μικρές εκτάσεις, ενώ σε πολλές περιπτώσεις γίνονται και εισαγωγές. Η εξάπλωση της καλλιέργειας των αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών, ως εναλλακτικών καλλιεργειών, θα συνέβαλε στην επίλυση πολλών προβλημάτων του αγροτικού πληθυσμού και της περιφέρειας, διότι εκτός των άλλων, θα έδινε λύση και στην επιδιωκόμενη αναδιάρθρωση των καλλιεργειών. 6

7 Οι καλλιεργούμενες εκτάσεις με αρωματικά φυτά στην Ελλάδα αντιστοιχούν στο 2,26 %, των συνολικά καλλιεργούμενων εκτάσεων της Ε. Ε. (Υπ.Α.Α.Τ., 2007). Η συνολικά καλλιεργούμενη έκταση υπολογίζεται σε στρέμματα και η ετήσια παραγωγή σε τόνους. Στον Ελλαδικό χώρο η καλλιέργεια των αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών εντοπίζεται στη Μακεδονία, τη Θεσσαλία, τη Θράκη, τη Βοιωτία, την Εύβοια, τη Λέσβο και την Κρήτη. Μία ένδειξη, ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε νηπιακή κατάσταση σε ότι αφορά την καλλιέργεια αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών, σε σύγκριση με άλλες χώρες φαίνεται από το εξής γεγονός : Το πιο εμπορικό είδος ρίγανης (O. vulgare ssp. hirtum), είναι γνωστό διεθνώς ως Ελληνική ρίγανη (Greek oregano). Στην αγορά όμως της Ν. Υόρκης, το είδος αυτής της ρίγανης πωλείται ως << Greek oregano produced in Turkey>> (Ελληνική ρίγανη που παράχθηκε στην Τουρκία). Η μη ανάπτυξη του κλάδου αυτού της γεωργίας στη χώρα μας εντοπίζεται κυρίως στους εξής λόγους (www.origanumoil.com.) : άγνοια του τρόπου καλλιέργειας, λόγω μη ύπαρξης παράδοσης της καλλιέργειας των φυτών αυτής της κατηγορίας. η σχεδόν απουσία πρωτογενούς έρευνας σε αυτόν τον κλάδο. η ύπαρξη λιγοστών μονάδων επεξεργασίας των φυτών αυτής της κατηγορίας. Οι παραγωγοί δε θα πρέπει να ξεκινήσουν την καλλιέργεια αρωματικών φυτών, εάν προηγουμένως δεν έχουν εξασφαλίσει τη διάθεση της παραγωγής τους, σε αξιόπιστο φορέα του οργανωμένου εμπορίου ή σε μονάδες επεξεργασίας, με υπογραφή συμβολαίου. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται, παγκοσμίως, ένα ολοένα αυξανόμενο ενδιαφέρον για τα αρωματικά φυτά και βότανα και τις πολλαπλές χρήσεις τους. Εξάλλου, είναι έντονη η ζήτηση σε φυσικά προϊόντα, που συνδέεται με το σύνθημα <<επιστροφή στη φύση>>, μακριά από φυτοφάρμακα, συντηρητικά, συνθετικά και ορμόνες. Τα αρωματικά φυτά μπορούν να καλλιεργηθούν, χωρίς φυτοφάρμακα και λιπάσματα, σε ορεινές και ημιορεινές περιοχές, σε εδάφη με υφάλμυρα νερά ή εξαντλημένα από την υπερβολική χρήση, αντικαθιστώντας προβληματικές καλλιέργειες, όπως είναι ο καπνός. Τα μέρη των αρωματικών φυτών και βοτάνων που δεν μπορούν να αξιοποιηθούν για απευθείας χρήση τους από τον άνθρωπο, μπορούν να διατεθούν προς κατανάλωση στα ζώα, βελτιώνοντας, με αυτόν τον τρόπο, την παραγωγή ζωοκομικών προϊόντων, φιλικών προς το περιβάλλον, εξασφαλίζοντας, έτσι, την αειφορία και την βιώσιμη ανάπτυξη. 7

8 1.2. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τις τελευταίες δεκαετίες, η απαίτηση για αύξηση της παραγωγικότητας, οδήγησε σε εντατικοποίηση των μεθόδων εκτροφής των παραγωγικών ζώων και στην επικράτηση του βιομηχανικού τύπου εκτροφών. Ωστόσο, κάτω από την ολοένα αυξανόμενη πίεση του καταναλωτή για περισσότερο υγιεινά τρόφιμα, ορισμένα αντιβιοτικά και άλλες αντιμικροβιακές ουσίες έχουν ήδη απαγορευτεί στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (European Commission Regulations, 1998). Η χρήση αντιβιοτικών, ως αυξητικών παραγόντων, στην τροφή των αγροτικών ζώων έχει απαγορευτεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση (από 1/1/2006), εξαιτίας της πιθανής δημιουργίας ανθεκτικότητας σε έναν αριθμό παθογόνων βακτηριακών ειδών και του φόβου μεταβίβασης αυτής της ανθεκτικότητας, στους ανθρώπους μέσω της τροφικής αλυσίδας (Κανονισμός Ευρωπαϊκής Ένωσης, 1998). Κατά συνέπεια, προβάλλει επιτακτική η ανάγκη για εντατική έρευνα στην αναζήτηση φυσικών εναλλακτικών <<αυξητικών>> ουσιών, οι οποίες θα μπορούσαν να ικανοποιούν και τις προσδοκίες του καταναλωτή. Δηλαδή, η επίδρασή τους στα παραγόμενα ζωοκομικά προϊόντα να γίνεται μέσω παραγωγικών διαδικασιών που να είναι φιλικές προς το περιβάλλον και προσφιλείς στον καταναλωτή. Ορισμένα βότανα θα μπορούσαν, ίσως, να αποτελέσουν μια ενδιαφέρουσα εναλλακτική πρόταση στο θέμα της αντικατάστασης των <<αυξητικών>> αντιβιοτικών, κυρίως κατά την πάχυνση των παραγωγικών ζώων. Τα τελευταία έτη, πολλά αρωματικά βότανα, π.χ. το δενδρολίβανο, το φασκόμηλο, το θυμάρι, η ρίγανη, το τσάι κ.α., ή εκχυλίσματα αυτών των βοτάνων συγκεντρώνουν μεγάλο ερευνητικό ενδιαφέρον, επειδή παρουσιάζουν αντιβακτηριακές, αντιμυκητιακές αντιπρωτοζωικές και αντιοξειδωτικές ιδιότητες, που αποδίδονται σε μία μεγάλη ποικιλία φαινολικών ουσιών, οι οποίες περιέχονται σε αυτά τα φυτά (Economou et al. 1991, Sivropoulou et al 1996, Adam et al 1998). Επομένως, οι ουσίες αυτές θα μπορούσαν να ασκούν ευεργετική επίδραση στην υγεία και τις αποδόσεις των παραγωγικών ζώων. Θεωρείται, μάλιστα, ότι είναι σε θέση μεταξύ άλλων, να εξουδετερώνουν, μέσα στο ζωικό οργανισμό, τις ελεύθερες ρίζες που δημιουργούνται κατά τις μεταβολικές διεργασίες των κυττάρων, με αποτέλεσμα να περιορίζουν την οξειδωτική καταπόνησή τους (Chimi et al 1991, Salah et al 1995). Τα αιθέρια έλαια και οι λοιπές μορφές των αρωματικών φυτών παρουσιάζουν μια πλειάδα ωφέλιμων ιδιοτήτων μερικές εκ των οποίων είναι οι παρακάτω: 8

9 Αντιβακτηριακή δράση. Τα αρωματικά φυτά δρουν ως ευρέως φάσματος μικροβιοκτόνα έναντι ενός πλήθους οργανισμών (Pasteurella multocida, Escherichia coli, Staphylococcus aureus, Pseudomonas aeruginosa, κ.α.). Η δράση τους αυτή, φαίνεται να οφείλεται κυρίως στη δυνατότητα των υδροφοβικών αιθέριων ελαίων να εισβάλλουν στην κυτταρική μεμβράνη των βακτηρίων, να αποσυνθέτουν τις δομές της μεμβράνης και να προκαλούν διαφυγή ιόντων (Windisch W. et al, 2008). Το αιθέριο έλαιο της ρίγανης περιέχει κυρίως θυμόλη και καρβακρόλη, που έχει αποδειχτεί η in vitro δράση τους εναντίον παθογόνων βακτηρίων (Govaris A. et al, 2005). Επίσης, η καρβακρόλη, in vitro, βρέθηκε να είναι περισσότερο αποτελεσματική από την πενικιλίνη, τη στρεπτομυκίνη ακόμα και τη βανκομυκίνη. Σε αντίθεση με τις παραπάνω αντιβιοτικές ουσίες, η καρβακρόλη δεν προκαλεί τη δημιουργία ανθεκτικών σειρών βακτηρίων (www.origanumoil.com). Αντιμυκητιακή δράση. Τα αιθέρια έλαια, κυρίως της ρίγανης και του θυμαριού, αναστέλλουν τη βλαπτική δράση διαφόρων μυκήτων και μυκοτοξινών (Aspergillus spp., Fusarium spp., κ.α.). Αντιπαρασιτική δράση. Η θυμόλη και η καρβακρόλη, δρουν ως κοκκιδιοστατικά έναντι ποικίλων παρασίτων (Eimeria spp.) Αντιοξειδωτική δράση. Αποξηραμένα και τριμμένα φύλλα βοτάνων, αιθέρια έλαια και εκχυλίσματα αυτών με οργανικούς διαλύτες παρουσιάζουν ισχυρές αντιοξειδωτικές ιδιότητες, ακόμη και σε σύγκριση με ευρέως χρησιμοποιούμενες αντιξειδωτικές ουσίες, όπως είναι η βούτυλοϋδροξυανισόλη (ΒΗΑ), η βούτυλοϋδροξυτολουόλη (ΒΗΤ) κ.α. Ωστόσο, αυτά τα συνθετικά αντιοξειδωτικά, λόγω της αστάθειας και της καρκινογένεσης, που φαίνεται να προκαλούν, τείνουν να αντικατασταθούν από άλλες ουσίες, όπως τα αρωματικά φυτά, τα οποία, έχει αναφερθεί, ότι επιβραδύνουν τη διαδικασία της υπεροξείδωσης των λιπιδίων και είναι ασφαλή και αποδεκτά από τους καταναλωτές (Milos M. et al, 2000; Su L. et al, 2007). Η αντιοξειδωτική τους δράση φαίνεται να οφείλεται στις υδρόξυ ομάδες των φαινολικών συστατικών τους (Milos M. et al, 2000). Αντικαρκινική δράση. H καρβακρόλη προκαλεί αναστολή του σχηματισμού του 7, 12-διμεθυλοβενζοανθρακένιο (7,12- dimethylbenzanthracene, DMBA) το οποίο προκαλεί καρκινογένεση στα ποντίκια και αύξηση του μελανώματος in vitro. Η ίδια ουσία έχει βρεθεί ότι αποτρέπει τη δράση γνωστών μεταλλαξιογόνων στα λεμφοκύτταρα, καθώς αναστέλλει τη σύνθεση του DNA σε μυοβλάστες ποντικιών. Η δράση των ουσιών αυτών είναι δοσοεξαρτώμενη (Ipek E. et al, 2005). Επίσης, το λεμονένιο, έδειξε να έχει σημαντική αντινεοπλασματική δράση απέναντι σε όγκους του μαστού, στον πνεύμονα και το στόμαχο τρωκτικών (Zeytinoglou H. et al, 2003) 9

10 Ανοσοδιεγερτική δράση. Αιθέρια έλαια και εκχυλίσματα βοτάνων ενεργοποιούν τα ανοσολογικά κύτταρα ενώ κάποια συστατικά τους αυξάνουν την απορρόφηση των ιικών σωματιδίων από το αίμα (Zeytinoglou H. et al, 2003). Ενίσχυση της όρεξης. Πολλά βότανα χρησιμοποιούνται ως εναλλακτικοί φυσικοί αυξητικοί παράγοντες στην διατροφή των ζώων. Οι αρωματικοί υδρογονάνθρακες, οι οποίοι εμπεριέχονται στα αρωματικά φυτά δίνουν το χαρακτηριστικό άρωμα σε αυτά. Επομένως, η ρίγανη και το δενδρολίβανο χρησιμοποιούνται ως μπαχαρικό. Η διέγερση της όσφρησης και της γεύσης λειτουργούν ως προπαρασκευαστικός παράγοντας για την έναρξη της κατανάλωσης της τροφής. Η αύξηση των αποδόσεων των ζώων συνδέεται με την αύξηση της κατανάλωσης της τροφής (www. origanumoil.com). Εντομοκτόνος / Εντομοαπωθητική δράση. Έχει βρεθεί ότι η καρβακρόλη και η θυμόλη έχουν την πιο ισχυρή τοξική δράση απέναντι σε προνύμφες και ενήλικα έντομα, όπως το Culex pipiens molestus (Traboulsi A. F. et al, 2002). Αντιφλεγμονώδης δράση. Έχει παρατηρηθεί ότι η ευγενόλη προκαλεί αναστολή της λιποξυγενάσης και της κυκλοξυγενάσης στην οδό μεταβολισμού του αραχιδονικού οξέος ( Standen MD. et Myers, S., 2004). Το αραχιδονικό οξύ είναι ένα πολυακόρεστο λιπαρό οξύ με 20 άτομα C,(C 20:4 ) το οποίο προέρχεται από τα φωσφολιπίδια των μεμβρανών, ύστερα από τη δράση των φωσφολιπασών. Αντισηπτική δράση. Χρήσεις στην αρωματοποιία και την ιατρική. Δεδομένης της τάσης των καταναλωτών να προτιμούν περισσότερο βιολογικά προϊόντα και της ολοένα αυξανόμενης επιβάρυνσης του περιβάλλοντος από τα κάθε είδους χημικά, κρίθηκε αναγκαία η εξέταση των ευεργετικών ιδιοτήτων των βοτάνων, μέσα από το πρίσμα της κατανάλωσής τους από τα παραγωγικά ζώα και της ενσωμάτωσης των ωφέλιμων συστατικών τους στο διαιτολόγιο του καταναλωτή. Επιπλέον, εξετάζεται η θετική επίδραση αυτών στις αποδόσεις των ζώων και τη βελτίωση του εισοδήματος του παραγωγού. Επομένως, τεράστιο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι έρευνες, που αφορούν στους εναλλακτικούς, ως προς τα αντιβιοτικά, αυξητικούς παράγοντες, οι οποίοι θα ικανοποιήσουν τις απαιτήσεις των καταναλωτών, και ταυτόχρονα, θα είναι πιο φιλικοί προς το περιβάλλον, ευνοώντας, με αυτόν τον τρόπο, την αειφορία και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Έχουν διεξαχθεί διάφορες έρευνες, που αφορούν στην επίδραση των αρωματικών φυτών και / ή των αιθέριων ελαίων τους, ως προσθετικών στην τροφή, για την αύξηση των αποδόσεων των πτηνών, με ποικίλα και συχνά, 10

11 αντικρουόμενα αποτελέσματα, υποδηλώνοντας πως ο διατροφικός εμπλουτισμός με βότανα και / ή αιθέρια έλαια, μερικές φορές βελτιώνει (Alcicek, A., et al,2003; Ciftci, M., et al,2005; Giannenas,I., et al, 2005) αλλά κάποιες άλλες δε βελτιώνει τις αποδόσεις (Botsoglou, N., et al, 2004; Dotas, D., et al, 2006). Αντικείμενο της έρευνας αυτής ήταν η μελέτη της επίδρασης της διατροφικής προσθήκης οξικής α-τοκοφερόλης και αλεσμένων σπόρων γλυκάνισου σε δύο επίπεδα συμμετοχής στο σιτηρέσιο, στις αποδόσεις, την ποιότητα του σφάγιου και σε ορισμένες βιοχημικές παραμέτρους του ορού αίματος κρεοπαραγωγών ορνιθίων. 11

12 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ Γενικές πληροφορίες για τον γλυκάνισο 2.1. Ονομασία, καταγωγή και εξάπλωση Ο γλυκάνισος (αγγλικά anise, γερμανικά anis) ή το γλυκάνισο είναι ιθαγενές φυτό της Μέσης Ανατολής. Ωστόσο, πολλοί βοτανολόγοι θεωρούν πως πατρίδα του γλυκάνισου είναι η Αίγυπτος. Το φυτό είναι γνωστό από τους αρχαίους χρόνους, συνδεδεμένο με την υγεία και την καλή πέψη και για αυτό το λόγο είναι ένα από τα πρώτα φυτά που καλλιεργήθηκαν. Η καλλιέργεια του γλυκάνισου είναι διαδεδομένη από τους αρχαίους χρόνους. Από το Θεόφραστο και τον Διοσκουρίδη αναφέρεται με το όνομα άννησον ή άνισον και από τον Πλίνιο εξαίρονται οι ευστόμαχες ιδιότητες των καρπών του. Ο Διοσκουρίδης το συνιστούσε ως διουρητικό και εφιδρωτικό, αλλά και ως φάρμακο κατά των πονοκεφάλων. Ο Ιπποκράτης το συνιστούσε για το βήχα και ο Ρωμαίος Πλίνιος για τον αρωματισμό της αναπνοής. Επίσης, ο Πλίνιος αναφέρει ότι οι γυναίκες που επρόκειτο να γεννήσουν, όταν μύριζαν γλυκάνισο είχαν εύκολο τοκετό. Οι Αιγύπτιοι τον χρησιμοποιούσαν, μαζί με το κύμινο και τη μαντζουράνα, για την μουμιοποίηση των νεκρών (Σκουμπρής Β., 1988). Στην Ευρώπη και συγκεκριμένα στη Γερμανία, άρχισε να καλλιεργείται περίπου τον 9 ο αι. Τον 16 ο αι. έγινε γνωστό το ανισέλαιο που είναι ένα από τα πρώτα αιθέρια έλαια που αποστάχθηκαν. Οι κυριότερες χώρες στις οποίες καλλιεργείται είναι Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία, Τουρκία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα, Ιαπωνία, Μεξικό και Αργεντινή. Στην Ελλάδα καλλιεργείται σε ορισμένα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου και την Εύβοια. 12

13 2.2. Βοτανική ταξινόμηση και περιγραφή Ο γλυκάνισος (Pimpinella anisum L) ανήκει στην οικογένεια των Σκιαδανθών (Apiaceae, Umbelliferae), της τάξης των Araliales (Apiales, Umbellales). Είναι φυτό μονοετές, με ποώδη βλαστό, ύψους μέχρι 70 εκ. και ρίζα πασσαλώδη. Τα κατώτερα φύλλα έχουν μακρύ μίσχο και έλασμα στρογγυλό έως καρδιόσχημο, ακανόνιστα οδοντωτό και μοιάζουν πολύ με τα φύλλα του μαϊντανού. Τα άνω φύλλα του ανθοφόρου στελέχους της ταξιανθίας είναι πτεροσχιδή. Τα άνθη είναι μικρού μεγέθους άσπρα έως υποκίτρινα και φέρονται σε ταξιανθίες σύνθετης ομπρέλας, με αριθμό ακτινών πρώτης τάξης από 7 έως 14. Ο καρπός είναι διαχαίνιο και ο σπόρος ωοειδής πενταεδρικός, χνουδωτός, χρώματος καστανού με αποχρώσεις πράσινου και κίτρινου. Ο καρπός έχει ευχάριστη αρωματική μυρωδιά και γεύση γλυκιά, λίγο καυστική. Περιέχει έλαιο, πρωτεΐνες, σάκχαρα, κ.α., αλλά το δραστικό συστατικό του καρπού είναι το ανισέλαιο (2-3%), αιθέριο έλαιο που λαμβάνεται με απόσταξη και του οποίου το κύριο συστατικό είναι η ανεθόλη ή ανηθόλη (80-90%) Απαιτήσεις σε κλίμα, έδαφος, θρεπτικά συστατικά και νερό Η άριστη θερμοκρασία ανάπτυξης του γλυκάνισου είναι από 18 έως 25 ο C, με όρια ανάπτυξης 8-35 και όρια αντοχής Άριστο ph εδάφους για την ανάπτυξή του θεωρείται η τιμή 7,0 (ουδέτερο), αλλά ανέχεται και τα ελαφρώς όξινα (ph μέχρι 6,0) και τα ελαφρώς αλκαλικά εδάφη (ph μέχρι 8,0). Ο γλυκάνισος μπορεί να καλλιεργηθεί σε όλα σχεδόν τα πεδινά και ημιορεινά εδάφη της χώρας μας. Η καλλιέργεια έχει ανάγκη από λίπανση μόνο στα πολύ άγονα εδάφη. Ο γλυκάνισος δεν αντέχει τους ανέμους και για αυτό πρέπει να αποφεύγεται η καλλιέργειά του σε περιοχές όπου φυσούν δυνατοί άνεμοι Τρόπος πολλαπλασιασμού και εποχή εγκατάστασης της καλλιέργειας Ο γλυκάνισος πολλαπλασιάζεται με σπόρο. Η σπορά μπορεί να γίνει από τα μέσα Μαρτίου έως το τέλος Απριλίου Τρόπος καλλιέργειας Για σπορά με μηχανή απαιτούνται περί τα 750 g σπόρου ανά στρέμμα (300 σπόροι ανά γραμμάριο), όταν ο σπόρος έχει φυτρωτική ικανότητα πάνω από 80 %. Στην περίπτωση που ο γλυκάνισος σπέρνεται με το χέρι στα πεταχτά ή γραμμικά, 13

14 απαιτείται διπλάσιος σπόρος. Στις γραμμικές καλλιέργειες οι αποστάσεις μεταξύ των γραμμών μπορεί να είναι 50 εκ. στα άγονα χωράφια έως 75 εκ. στα γόνιμα και τα ποτιστικά. Ο σπόρος του γλυκάνισου σε συνήθεις συνθήκες αποθήκευσης χάνει πολύ γρήγορα τη βλαστική του ικανότητα, για αυτό ο σπόρος που θα χρησιμοποιηθεί θα πρέπει να είναι το πολύ μέχρι 2 ετών Συγκομιδή και απόδοση Η συγκομιδή αρχίζει με το θέρισμα των φυτών, όταν οι περισσότεροι καρποί μιας ταξιανθίας βρίσκονται στο στάδιο της ωρίμανσης. Τα φυτά αφήνονται θερισμένα επί τόπου να ξεραθούν για δύο με τρεις ημέρες και μετά αλωνίζονται με θεριζοαλωνιστική μηχανή. Η απόδοση σε καρπό είναι από 50 μέχρι 80 κιλά/ στρέμμα στις ξηρικές, ενώ στις ποτιστικές καλλιέργειες η ποσότητα μπορεί να διπλασιασθεί Ασθένειες και εχθροί Ο γλυκάνισος προσβάλλεται από μυκητολογικές ασθένειες και έντομα. Οι κυριότερες ασθένειες είναι ο περονόσπορος του αμπελιού (Peronospora viticola) και η σκλεροτινίαση (Sclerotinia sclerotorium), οι οποίες αντιμετωπίζονται με χαλκούχα σκευάσματα, τα οποία ενδείκνυνται και για βιολογικές καλλιέργειες. Από τους εχθρούς πρόβλημα αποτελούν οι κάμπιες ορισμένων λεπιδοπτέρων που προκαλούν ζημιές στα σκιάδια και μπορούν να αντιμετωπισθούν στις βιολογικές καλλιέργειες με παρασκευάσματα που έχουν βάση πρωτεΐνες από το Bacilus thuringiensis, ενώ στις συμβατικές καλλιέργειες με τα συνήθη εντομοκτόνα Χρήσεις Οι σπόροι του γλυκάνισου χρησιμοποιούνται για τον αρωματισμό ποτών και ιδιαίτερα του ούζου και του τσίπουρου (Ελλάδα) και στην παραγωγή του ποτού Anisette (Γαλλία). Συμμετέχει μαζί με άλλα στο καρύκευμα Curry. Στη Δ. Κρήτη και τη Ζάκυνθο χρησιμοποιείται, σήμερα, ως αρωματικό στην παρασκευή παξιμαδιών. Το άρωμα του γλυκάνισου είναι παραπλήσιο του μάραθου, καθώς έχει ως κύριο συστατικό την ανηθόλη, που σε Ελληνικές και Τουρκικές ποικιλίες μπορεί να ξεπεράσει και το 90%. Γενικά, ο γλυκάνισος χρησιμοποιείται στην αρωματοποιία και τη βιομηχανία τροφίμων (αρωματικές σάλτσες, παρασκευή ζαχαρωδών προϊόντων, αρτοποιία) και ποτών (ηδύποτα και διάφορα οινοπνευματώδη αποστάγματα), όπως και ο μάραθος. Ο γλυκάνισος έχει και φαρμακευτικές χρήσεις. Χρησιμοποιείται ως αποχρεμπτικό, αντισπασμοδικό, γαλακταγωγό, ήπιο ηρεμιστικό και εναντίον των 14

15 ελαφρών αϋπνιών. Το ανισέλαιο χρησιμοποιείται σε αντιβηχικά σκευάσματα, εξαιτίας της σπασμολυτικής και αποχρεμπτικής δράσης του. Υπάρχουν αναφορές ότι η υπερβολική δόση γλυκάνισου στις θηλάζουσες μητέρες μπορεί να προκαλέσει προβλήματα στα νεογνά. Από το αιθέριο έλαιο του γλυκάνισου (ανισέλαιο) αποχωρίζεται η ανηθόλη, η οποία χρησιμοποιείται, όπως και το αιθέριο έλαιο, ως διεγερτικό της όρεξης και της πέψης και στην περίπτωση που η ανηθόλη αναμειχθεί με έλαια, τότε χρησιμοποιείται εναντίον των ψειρών και άλλων παρασίτων. Μετά την απομάκρυνση του αιθέριου ελαίου, ο πλακούντας των καρπών συμμετέχει στη διατροφή των ζώων. Ο αστεροειδής γλυκάνισος (star anise) έχει παρόμοιο, αλλά πολύ πιο έντονο άρωμα. Είναι τελείως διαφορετικό φυτό, ανήκει στην οικογένεια Magnoliaceae, αειθαλές δένδρο, ύψους μέχρι 15 μέτρων, ιθαγενές της Κίνας, της Ιαπωνίας και των χωρών της χερσονήσου της Ινδοκίνας. Η εισαγωγή του στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για χρήση του σε τροφές έχει απαγορευθεί με την απόφαση /75/EC της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Συστατικά του γλυκάνισου Η απόδοση του γλυκάνισου σε αιθέριο έλαιο κυμαίνεται από 1,3 έως 3,7 % (Tekeli, A.,et al., 2003). Κύρια συστατικά του αιθέριου ελαίου του γλυκάνισου, το οποίο εξάγεται από τα σπέρματα, είναι η ανισόλη (78,63-95,21%), η εστραγόλη (2-3%) και η ανισαλδεΰδη (κ.μ.ο. 1,5%). Η ανισόλη, η εστραγόλη και η ανισαλδεΰδη ανήκουν σε μια από τις σημαντικότερες κατηγορίες φυτικών ουσιών με χημειοπροστατευτική δράση, τις πολυφαινόλες. Το αιθέριο έλαιο του γλυκάνισου παρουσιάζει τις εξής ιδιότητες Αντιβακτηριακές Αποχρεμπτικές Σπασμολυτικές Τονωτικές και Αντιοξειδωτικές ιδιότητες Αντιοξειδωτική, αντιφλεγμονώδης και άλλες δράσεις των αρωματικών φυτών Τα τελευταία χρόνια, διάφορες φυτικές τροφές, όπως φρούτα, λαχανικά και αρωματικά βότανα έχουν αναφερθεί ως εξαιρετικές πηγές χημειοπροφυλακτικών ουσιών. Πρόσφατα ευρήματα σχετικά με τη διαδικασία της καρκινογένεσης σε 15

16 κυτταρικό και μοριακό επίπεδο έχουν οδηγήσει στην ανάπτυξη μιας αποτελεσματικής στρατηγικής για την αποτροπή της δημιουργίας καρκίνου, η οποία ονομάζεται χημειοπροφύλαξη. Η χημειοπροφύλαξη αποσκοπεί στην πρόληψη, δηλαδή έχει ως στόχο τη μείωση της συχνότητας εμφάνισης καρκίνου στον άνθρωπο, είτε αναστέλλοντας τη δημιουργία και εξάπλωση των καρκινικών κυττάρων μέσα στον οργανισμό, είτε παρεμποδίζοντας την έκθεση σε υψηλά επίπεδα καρκινογόνων. Οι πολυφαινόλες έχουν χημειοπροστατευτική δράση και υπολογίζεται πως περισσότερες από 8000 πολυφαινόλες υπάρχουν στα διάφορα είδη φυτών. Κύριο χαρακτηριστικό τους ως προς τη χημική δομή τους είναι ότι περιέχουν μία ή περισσότερες φαινολικές ομάδες. Στις πολυφαινόλες ανήκουν ενώσεις που έχουν απλή φαινολική δομή, καθώς επίσης και ενώσεις που έχουν περισσότερο πολύπλοκη δομή και αποτελούνται από πολλές και διαφορετικές χημικές ομάδες (π. χ τανίνες) (www.meriden-ah.com). Μια μεγάλη κατηγορία πολυφαινολών είναι τα φλαβονοειδή. Στα φλαβονοειδή ανήκουν ενώσεις που περιέχουν δύο φαινόλες οι οποίες συνδέονται μεταξύ τους με έναν πυρηνικό δακτύλιο. Τα φλαβονοειδή χωρίζονται σε διάφορες υποκατηγορίες ανάλογα με το βαθμό κορεσμού του πυρηνικού δακτυλίου και το είδος των χημικών ομάδων που συνδέονται με τους δακτυλίους άνθρακα. Τα φλαβονοειδή συναντώνται σχεδόν σε όλες τις φυτικές τροφές. Επιδημιολογικές έρευνες έχουν δείξει ότι η μεγάλη κατανάλωση τροφών που είναι πλούσιες σε φλαβονοειδή συσχετίζεται με μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου (Afifi et al., 1994). Επίσης, in vivo πειράματα έχουν δείξει ότι τα φλαβονοειδή μπορούν να αναστείλουν την καρκινογένεση σε όλα τα στάδιά της, δηλαδή, στο πρώτο (initiation), στο δεύτερο (promotion) και στο τρίτο στάδιο (progression) (The Merck Index. 1989). Επίσης, χορήγηση κατεχινών (μια υποκατηγορία φλαβονοειδών) ανέστειλε την εμφάνιση καρκίνου στον πνεύμονα σε ποντίκια, τα οποία είχαν δεχτεί την επίδραση της καρκινογόνου ουσίας ΝΝΚ(Tang et al., 2000). Τα φλαβονοειδή ασκούν τη χημειοπροστατευτική δράση τους σε μοριακούς μηχανισμούς. Αλληλεπιδρούν με τα ένζυμα που συμμετέχουν στο μεταβολισμό των ξενοβιοτικών ουσιών. Πειραματικά δεδομένα δείχνουν ότι ορισμένα φλαβονοειδή αναστέλλουν τη δράση των ενζύμων του συμπλέγματος της αρωματάσης, τα οποία βιοσυνθέτουν την οιστραδιόλη (ένα από τα πιο δραστικά οιστρογόνα ) από τα ανδρογόνα. Έτσι, τα φλαβονοειδή μπορούν να παρεμποδίζουν την εμφάνιση καρκίνου του μαστού. Επίσης, έχει βρεθεί ότι τα φλαβονοειδή μπορούν να αναστείλουν τη δράση πολλών ενζύμων που παίζουν σημαντικό ρόλο στον κυτταρικό πολλαπλασιασμό, όπως την αποκαρβοξυλάση της ορνιθίνης, τις DNA τοποϊσομεράσες I και II προοξειδωτικά 16

17 ένζυμα όπως κυκλοοξυγενάσες (COX) και λιποοξυγενάσες (LOX), που συμμετέχουν στη βιοσυνθετική οδό του αραχιδονικού οξέος, ενδιάμεσου μεταβολίτη των φωσφολιπιδίων των κυτταρικών μεμβρανών (Standen MD. et al, 2004). Επίσης, σημαντική είναι η αντιοξειδωτική δράση των φλαβονοειδών, ως προς την ικανότητά τους να εμποδίζουν την παραγωγή ελευθέρων ριζών ή να εξουδετερώνουν τις ελεύθερες ρίζες δρώντας ως δότες ηλεκτρονίων (Kosugi et al., 1989). Επομένως, οι ελεύθερες ρίζες δεν μπορούν να προκαλούν βλάβες σε βιολογικά μακρομόρια, όπως στο DNA, στην LDL λιποπρωτεΐνη κ.α. Ακόμη, τα φλαβονοειδή μπορούν να αναστείλουν την αγγειογένεση (Decker et al., 2000), παρεμποδίζοντας, με αυτό τον τρόπο, την ανάπτυξη καρκινικών όγκων λόγω έλλειψης θρεπτικών συστατικών και οξυγόνου. Όπως προαναφέρθηκε, μία σημαντική υποκατηγορία των φλαβονοειδών είναι οι κατεχίνες ( όπως οι catechin, epicatechin, epigallocatechin), οι οποίες είναι τα σημαντικότερα φλαβονοειδή που υπάρχουν στο τσάι. Ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι οι κατεχίνες ασκούν χημειοπροστατευτική δράση με διάφορους μηχανισμούς. Μπορούν και αναστέλλουν το οξειδωτικό στρες που επάγεται από καρκινογόνα (Tang et al. 2001). Επίσης αναστέλλουν τη δράση της τοποϊσομεράσης I και έτσι εμποδίζουν τον πολλαπλασιασμό καρκινικών κυττάρων. Τα πολυφαινολικά οξέα είναι μετά τα φλαβονοειδή μία μεγάλη κατηγορία των φυτικών πολυφαινολών. Τα πολυφαινολικά οξέα περιέχουν καρβοξυλικές ομάδες και είναι κυρίως παράγωγα του υδροξυκιναμικού οξέος (π.χ. caffeic acid, p- coumaric acid, chlorogenic acid, ferulic acid) και του υδροξυβενζοικού οξέος (π.χ. βενζοϊκό οξύ, γαλλικό οξύ κ.α.). Τα πολυφαινολικά οξέα εμφανίζουν αντιοξειδωτική δράση κυρίως επειδή οι υδροξυλομάδες που συνδέονται με τον αρωματικό δακτύλιο δρουν ως δότες υδρογόνων. Λόγω των αντιοξειδωτικών ιδιοτήτων παρεμποδίζουν τις βλάβες που προκαλούνται μέσω οξειδωτικών μηχανισμών στην LDL λιποπρωτεΐνη και στο DNA. Συνεπώς, τα πολυφαινολικά οξέα μπορούν να δρουν προστατευτικά σε ασθένειες του καρδιαγγειακού συστήματος και σε διάφορες μορφές καρκίνου. Ερευνητικά δεδομένα σε πειραματόζωα δείχνουν ότι αναστέλλουν την εμφάνιση καρκίνου στο παχύ έντερο. Πολυφαινολικά οξέα που περιέχονται στο κρασί αναστέλλουν την έκφραση του AP-1 γονιδίου. Η ΑΡ-1 πρωτεΐνη συμμετέχει στη δημιουργία φλεγμονών, κυτταρικής διαφοροποίησης και πολλαπλασιασμού (Standen MD. et al, 2004). Μία από τις σημαντικότερες πολυφαινόλες που υπάρχουν στο ελαιόλαδο είναι η υδρόξυτυροσόλη. Έχει βρεθεί ότι αυτή η πολυφαινόλη παρεμποδίζει την οξείδωση της LDL λιποπρωτεΐνης και έτσι μπορεί να δρα κατά της αθηροσκλήρωσης. 17

18 Πειραματικά δεδομένα δείχνουν ότι η υδρόξυτυροσόλη αναστέλλει τη δράση του προθρομβωτικού παράγοντα θρομβοξάνη, την παραγωγή μορίων από ανθρώπινα λεμφοκύτταρα που προκαλούν φλεγμονές, τη δράση ενζύμων του μεταβολικού μονοπατιού του αραχιδονικού οξέος και συνεπώς μπορεί να προστατεύει από εμφάνιση καρδιοπαθειών. Το λυκοπένιο (lycopene) είναι ένα ακόμη συστατικό με σημαντική δράση. Ανήκει στα καροτενοειδή και βρίσκεται σε μεγάλες συγκεντρώσεις στις ντομάτες. Πιστεύεται ότι προστατεύει από παθήσεις του καρδιαγγειακού συστήματος, γιατί έχει βρεθεί ότι μειώνει τα επίπεδα τής LDL χοληστερόλης, παρεμποδίζοντας τη σύνθεσή της και αυξάνοντας την αποικοδόμησή της. Η αντικαρκινική δράση του λυκοπένιου πιστεύεται ότι οφείλεται στις αντιοξειδωτικές του ιδιότητες, οι οποίες προστατεύουν από βλάβες που προκαλούνται μέσω οξειδωτικών μηχανισμών στο DNA και άλλα βιολογικά μακρομόρια, όπως είναι οι λιποπρωτεΐνες Η ΒΙΤΑΜΙΝΗ Ε (οξική α-τοκοφερόλη) Η βιταμίνη Ε ανήκει τις λιποδιαλυτές βιταμίνες, οι οποίες είναι οι A, D, E, K. H βιταμίνη E ανακαλύφθηκε από τον ερευνητή Evans, στο πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, ύστερα από πειράματα με επίμυες, οι οποίοι διατράφηκαν με συνθετικό σιτηρέσιο που περιείχε τις διάφορες γνωστές θρεπτικές ουσίες σε καθαρή, από χημικής άποψης, κατάσταση και στους οποίους προκαλούνταν στειρότητα. H βιταμίνη Ε, ανήκει στα λιπίδια και αποτελεί βασικό συστατικό των βιολογικών μεμβρανών. Η βιταμίνη Ε ενσωματώνεται στις λιποπρωτεΐνες των κυττάρων και αποτρέπει την οξείδωση των πολυακόρεστων λιπαρών οξέων, εμποδίζει την ενεργοποίηση και την προσκόλληση των αιμοπεταλίων, ενώ είναι το κυρίαρχο αντιοξειδωτικό της «κακής» χοληστερόλης (LDL). Η κοινή εμπορική ονομασία της βιταμίνης Ε είναι α-τοκοφερόλη και είναι η μόνη τοκοφερόλη που απαντά στο ζωικό σώμα καθώς και στις τροφές ζωικής προέλευσης. Βρίσκεται δε στο έλαιο λαχανικών, στους σπόρους και σε μικρότερες ποσότητες στα κρέατα, τα ψάρια, τα φρούτα και τα λαχανικά. Η βιταμίνη Ε δρα ως αντιοξειδωτικό, προσφέροντας ένα άτομο φαινολικού υδρογόνου στην ελεύθερη ρίζα ενός ακόρεστου λιπαρού οξέος, σύμφωνα με την αντίδραση: ROO - + α-τοκοφερόλη ROOH + οξειδωθείσα α-τοκοφερόλη (Λιαμάδης, 2000) 18

19 Έτσι, προστατεύει από την οξείδωση και σταθεροποιεί ιδίως τα πολυακόρεστα λιπαρά οξέα, αλλά και άλλες ουσίες απαραίτητες στο μεταβολισμό, όπως για παράδειγμα τη βιταμίνη Α, τα καροτίνια, τη βιταμίνη C κ.α. (Λιαμάδης, 2000). Χαρακτηρίζεται από έντονη αντιοξειδωτική δράση, καθώς αλληλεπιδρά (εξουδετερώνει) τις ελεύθερες ρίζες ( free radicals), προστατεύοντας τα κύτταρα και τους ιστούς από τις ανεπιθύμητες επιδράσεις τους. Οι ελεύθερες ρίζες αντιδρούν με άλλα γειτονικά μόρια και προωθούν μια σειρά δυσμενών, για τον οργανισμό, αντιδράσεων. Με αυτό τον τρόπο μπορούν να αλλάξουν τη δομή των κυτταρικών μεμβρανών, να καταστρέψουν ένζυμα και άλλες πρωτεΐνες, να μεταλλάξουν το DNA και να προκαλέσουν, εν τέλει, το θάνατο των κυττάρων. Επίσης, οι ελεύθερες ρίζες μπορούν να εξασθενήσουν το ανοσοποιητικό σύστημα του οργανισμού (Bασιλόπουλος, Β.Ν., 1997). Οι τοκοφερόλες είναι ελαιώδη υγρά αδιάλυτα στο νερό, αλλά διαλυτά στα λίπη, τα έλαια και στους οργανικούς διαλύτες τους. Είναι εξαιρετικά ανθεκτικές στη θερμότητα, αλλά οξειδώνονται εύκολα. Διατηρούνται καλά στις συνήθεις τροφές και τα μίγματα ζωοτροφών, καταστρέφονται, όμως, από τα ταγγισμένα λίπη και τα οξειδωτικά μέσα, καθώς και από την παρουσία ανόργανων αλάτων στο σιτηρέσιο ( Λιαμάδης, 2000 ). Στο εμπόριο κυκλοφορεί η συνθετική α-τοκοφερόλη και ο εστέρας της με το οξικό οξύ, ο οποίος είναι περισσότερος ανθεκτικός στην οξείδωση. Στη συνέχεια, δίδονται οι συντακτικοί τύποι των προαναφερόμενων ενώσεων (Λιαμάδης, 2000). Αν και η φυσιολογική δράση της βιταμίνης Ε δεν είναι με πλήρη ακρίβεια γνωστή, φαίνεται ότι η βιταμίνη αυτή έχει σχέση με διάφορα ενζυμικά συστήματα και μπορεί να λάβει μέρος στις παρακάτω λειτουργίες : Ενεργεί ως βιολογική αντιοξειδωτική ουσία, τόσο στις τροφές όσο και στους ζωικούς ιστούς. Σχετίζεται με την κανονική αναπνοή των ιστών. Παρεμβαίνει σε κανονικές αντιδράσεις φωσφορυλίωσης, καθώς και στο μεταβολισμό των νουκλεινικών οξέων. Παρεμβαίνει στη βιοσύνθεση του ασκορβικού οξέος και του συνενζύμου Q. Ακόμη, η βιταμίνη Ε ασκεί και μια σειρά από φυσιολογικές δράσεις, οι περισσότερες εκ των οποίων, είναι: Ρύθμιση του μεταβολισμού των υδατανθράκων και της κρεατινίνης. Ρύθμιση του μεταβολισμού των μυών και της ισσοροπίας του γλυκογόνου. Ρύθμιση της δημιουργίας και της λειτουργίας των σπερματικών αδένων. Προετοιμασία και 19

20 προστασία της εγκυμοσύνης. Ρύθμιση του μεταβολισμού των ορμονών. Διέγερση του σχηματισμού ανοσοποιητικών σφαιρινών. Αντιτοξική δράση στο μεταβολισμό των κυττάρων. Παρεμπόδιση της ηπατικής νέκρωσης και του εκφυλισμού των μυών (Λιαμάδης, 2000). Οι μεταβολικές διαταραχές λόγω ανεπάρκειας της βιταμίνης Ε στα ορνιθοειδή, συνίστανται στις παρακάτω (Λιαμάδης, 2000) : Τροφική εγκεφαλομαλακία (crazy chicken disease). Εξιδρωματική διάθεση των νεοσσών (exudative diathesis). Διατροφική μυϊκή δυστροφία ( nutritional muscular dystrophy). Η τροφική εγκεφαλομαλακία (crazy chicken disease) είναι μεταβολική πάθηση και εμφανίζει τα εξής συμπτώματα : αταξικούς βηματισμούς, σπασμούς των άκρων, έλλειψη ισορροπίας, κατάκλιση, λήθαργο και εγκεφαλικές αλλοιώσεις, οι οποίες καταλήγουν σε νέκρωση του εγκεφάλου και σε θάνατο. Η εξιδρωματική διάθεση των νεοσσών (exudative diathesis), γνωστή και ως αιμορραγική νόσος των νεοσσών, εμφανίζεται σε σιτηρέσια ελλειμματικά σε σελήνιο και βιταμίνη Ε. Σε περιπτώσεις, όπου τα σιτηρέσια χαρακτηρίζονται από χαμηλή περιεκτικότητα σε βιταμίνη Ε, θειούχα αμινοξέα, σελήνιο και, επίσης, από υψηλή περιεκτικότητα σε πολυακόρεστα λιπαρά οξέα, κάποια είδη ζώων εμφανίζουν συμπτώματα μυικής δυστροφίας. Τα συμπτώματα της νόσου στα ορνιθοειδή, εντοπίζονται στον εκφυλισμό των μυικών ινών (μυοπάθεια), ιδιαίτερα στο στήθος και την κνήμη. Το αμινοξύ κυστεΐνη παίζει πρωταρχικό ρόλο στην πρόληψη της μυικής δυστροφίας των ορνιθοειδών ( Λιαμάδης, 2000 ). Σύμφωνα με αναφορά των Puthpongsiriporn et al. (1998), η βιταμίνη Ε ενισχύει και τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, βελτιώνοντας και τον πολλαπλασιασμό και τη φαγοκυτταρική ικανότητα των μακροφάγων. Επομένως, με αυτόν τον τρόπο αυξάνεται η ανθεκτικότητα του οργανισμού σε διάφορες ασθένειες. Ο Maike (2000) αναφέρει ότι η βιταμίνη Ε ενσωματωμένη στο στρώμα των φωσφολιπιδίων των μεμβρανών εμποδίζει την οξείδωση των λιπιδίων στους διάφορους ιστούς. Ακόμη, ο ίδιος ερευνητής, αναφέρει ότι η βιταμίνη Ε επιβραδύνει την οξείδωση των χαμηλής πυκνότητας λιποπρωτεϊνών (low density lipoprotein LDL) του αίματος, η οποία αποτελεί το πρώτο στάδιο της αθηροσκλήρωσης, προστατεύοντας με αυτόν τον τρόπο τον οργανισμό από καρδιακές παθήσεις. Η βιταμίνη Ε μαζί με την καταλάση, την υπεροξειδάση της δισμουτάσης και τον παράγοντα GSH-Px αποτελούν τους κύριους μηχανισμούς προστασίας των 20

21 κυττάρων του ζωικού σώματος από τα υπεροξείδια, τα οποία είναι προϊόντα των διαφόρων αντιδράσεων της οξείδωσης. Παρόμοια δράση με τη βιταμίνη Ε, έχουν και τα άλλα φυτικά αντιοξειδωτικά, όπως για παράδειγμα, τα φλαβονοειδή, οι κουμαρίνες κ.α. Οι Galobart et al. (2001), συνέκριναν την αντιοξειδωτική δραστικότητα της α- τοκοφερόλης με αυτή του δενδρολίβανου και κατέληξαν στο συμπέρασμα, ότι η προσθήκη α-τοκοφερόλης στο σιτηρέσιο ορνίθων αυγοπαραγωγής, τύπου Löhman, εμποδίζει την οξείδωση των ω-3 λιπαρών οξέων του αυγού. Συνεπώς, βελτιώνεται, έτσι, και η ποιότητα των παραγόμενων αυγών, καθώς η οξείδωση των λιπαρών οξέων επηρεάζει αρνητικά τη γεύση, την οσμή και τη θρεπτική τους αξία. Έρευνες των Villaverde et al. ( 2004 ) έδειξαν ότι απαιτούνται μεγαλύτερες ποσότητες βιταμίνης Ε, όσο μεγαλύτερη είναι η περιεκτικότητα του σιτηρεσίου σε πολυακόρεστα λιπαρά οξέα. Ωστόσο, δε φαίνεται ότι τα πολυακόρεστα λιπαρά οξέα επηρεάζουν την απορρόφηση της βιταμίνης Ε. Το πείραμα των Cherian και Sim (2003), δείχνει μεταβολή των επιπέδων της βιταμίνης Ε σε διάφορα όργανα ωοπαραγωγών ορνίθων και νεοσσών, ανάλογα με το επίπεδο των πολυακόρεστων λιπαρών οξέων της τροφής. Παρόλα αυτά, η καμπύλη της συγκέντρωσης της βιταμίνης Ε στη λέκιθο των αυγών, κατά τη διάρκεια της επώασης, ήταν η ίδια, ανεξάρτητα από το είδος του λίπους της τροφής ( Galobart et al., 2001). Όλα αυτά βρίσκουν εφαρμογή στην τάση που υπάρχει τα τελευταία χρόνια να εμπλουτίζονται τα αυγά με ω-3 και ω-6 πολυακόρεστα λιπαρά οξέα, τα οποία θεωρείται πως συμπεριλαμβάνονται στις υγιεινότερες τροφές, ασκώντας θετική επίδραση στο καρδιαγγειακό σύστημα (Walton et al., 2001). Άλλες ερευνητικές εργασίες ασχολήθηκαν με την επίδραση της βιταμίνης Ε και του σεληνίου στην ανάπτυξη του ανοσοποιητικού συστήματος των νεοσσών. Στα πειράματα των Swain et al. (2000) διαπιστώθηκε ότι ορνίθια που λάμβαναν 0,06 mg/kg σεληνίου και 150 IU/kg βιταμίνης Ε παρατηρήθηκε μέγιστη σωματική ανάπτυξη ( αύξηση βάρους, συντελεστής εκμετάλλευσης της τροφής) και υψηλή κυτταρική ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι εργασίες, οι οποίες ασχολούνται με την αντιοξειδωτική ικανότητα που παρουσιάζουν τα εκχυλίσματα ποικίλων φυτών. Συγκεκριμένα, σε ερευνητική εργασία των Παπαγεωργίου κ.α. (2003), φαίνεται πως η προσθήκη αιθέριου ελαίου ρίγανης σε σιτηρέσια ινδορνίθων μπορεί να ενισχύσει την αντιοξειδωτική δράση της α-τοκοφερόλης, μετρούμενης σε σφάγια πτηνών, νωπά και συντηρημένα. Επιπροσθέτα, οι Hernandez et al. (2004) διαπίστωσαν πως η διατροφική χορήγηση σε κρεοπαραγωγά ορνίθια (broilers) εκχυλισμάτων 21

22 διάφορων αρωματικών φυτών (ρίγανη, θυμάρι, κανέλλα, πιπέρι, δενδρολίβανο και φασκόμηλο) συνέβαλε σε αύξηση του δείκτη μετατρεψιμότητας και της πεπτικότητας της τροφής, παρότι δεν ήταν στατιστικώς σημαντική. Σε άλλη ερευνητική εργασία, (Surai, 2000) διαπιστώθηκε ότι η διατροφή της αυγοπαραγωγού όρνιθας-γεννήτορα καθορίζει την αποτελεσματικότητα του αντιοξειδωτικού συστήματος του ορνιθίου τόσο κατά το εμβρυικό στάδιο, όσο και κατά την ανάπτυξη του, μετά την εκκόλαψη. Συγκεκριμένα, στα έμβρυα αυγοπαραγωγών ορνίθων, στις οποίες χορηγήθηκε συμπληρωματικά βιταμίνη Ε και / ή σελήνιο, παρατηρήθηκε αυξημένη συγκέντρωση των εν λόγω ουσιών στο ήπαρ, καθώς και αυξημένη δραστικότητα του σεληνιο-εξαρτώμενου ενζύμου γλουταθειική υπεροξειδάση, σε σχέση με την ομάδα μάρτυρα. Σύμφωνα με πειράματα των Lin, et al. (2004), θηλυκά ορνίθια προοριζόμενα για γεννήτορες παρουσίασαν μεγαλύτερη αυγοπαραγωγή, καλύτερα χαρακτηριστικά των παραγόμενων αυγών, αναφορικά με το βάρος και την ανθεκτικότητα του κελύφους, καλύτερο συντελεστή εκμετάλλευσης της τροφής, καλύτερη εκκολαπτικότητα και αυξημένη γονιμότητα, όταν διατράφηκαν με σιτηρέσια που περιείχαν βιταμίνη Ε, σε σύγκριση με τα πτηνά-μάρτυρες των οποίων το σιτηρέσιο ήταν ελλειμματικό. Επιπλέον, βρέθηκε πως η ιδανική χορηγούμενη ποσότητα βιταμίνης Ε ήταν 80 mg/kg τροφής. Από την ανασκόπηση της βιβλιογραφίας σχετικά με τη χρήση αρωματικών φυτών ή αιθερίων ελαίων τους σε ορισμένα παραγωγικά χαρακτηριστικά χοιρομητέρων, προκύπτει ότι ο διατροφικός εμπλουτισμός στο σιτηρέσιο εγκύωνθηλαζουσών χοίρων, με τσάι του βουνού, δενδρολίβανο, θυμάρι ή ρίγανη σε επίπεδα συμμετοχής 5 ή 10 g/kg τροφής και οξικής α-τοκοφερόλης ή αιθέριου ελαίου ρίγανης σε ποσοστά 100 και 200 mg/kg ή 300 mg/kg τροφής, είχε ως αποτέλεσμα τη σημαντική αύξηση του βάρους τοκετού και του βάρους απογαλακτισμού των χοιριδίων σε σύγκριση με τους μάρτυρες (Σίντος κ.α.,2006; Μητσόπουλος κ.α. 2006; Μορκουτίνη κ.α. 2007; Μπατρακούλης κ.α. 2007). Η χρήση αιθέριων ελαίων άλλων ειδών φυτών σε σιτηρέσια χοίρων ή σε in vitro πειράματα έδωσε θετικά αποτελέσματα ως προς την αντιμικροβιακή δράση συστατικών τους, έναντι ειδών Salmonella και E. coli ( Penalver et al., 2004). Από την ανασκόπηση της βιβλιογραφίας προκύπτει ότι, ερευνητικές εργασίες που αφορούν στην επίδραση του γλυκάνισου ή του αιθέριου ελαίου του (ανισέλαιο) στις αποδόσεις των πτηνών και τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του σφάγιου ή των αυγών, είναι πολύ περιορισμένες. 22

23 Η διασφάλιση της διατήρησης της θρεπτικής αξίας των ζωοτροφών καθόλη τη διάρκεια της συντήρησής τους είναι βασική προϋπόθεση για τη σύνθεση ποιοτικών ζωοτροφών. Οι σύνθετες ζωοτροφές κατά την παρασκευή ή και την αποθήκευσή τους δεν πρέπει να περιέχουν προϊόντα οξείδωσης (υπεροξείδια κ.α.), γιατί αυτά τα προϊόντα μπορεί να προκαλέσουν προβλήματα υγείας στα ζώα ή και να μειώσουν τις αποδόσεις τους. Εξάλλου, είναι γνωστό ότι τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερα λίπη και έλαια ενσωματώνονται στις σύνθετες ζωοτροφές προς μεγιστοποίηση της ενεργειακής αξίας τους (Σπαής κ.α.,2001). Η τάση αυτή δημιουργεί την ανάγκη μιας πιο αποτελεσματικής προστασίας των σύνθετων ζωοτροφών από τυχόν οξειδωτικές διεργασίες κατά τη διάρκεια της αποθήκευσής τους. Το πρόβλημα της οξείδωσης παρουσιάζεται, εντονότερα, στις υψιενεργειακές σύνθετες τροφές των κρεοπαραγωγών ορνιθίων, επειδή σε αυτές προστίθενται σημαντικά μεγαλύτερες ποσότητες ελαίων και λιπών φυτικής ή ζωικής προέλευσης ( Engberg et al., 1996). Τα έλαια, ιδιαίτερα, είναι πολύ ευαίσθητα σε οξειδωτικές διεργασίες και υφίστανται εύκολα τάγγισμα κατά την αποθήκευσή τους, γιατί περιέχουν μεγάλες ποσότητες πολυακόρεστων λιπαρών οξέων. Η οξείδωση των λιπαρών ουσιών των ζωοτροφών συνεπάγεται την υποβάθμισή τους, αφού τα ενδιάμεσα ή και τα τελικά προϊόντα της λιπιδικής υπεροξείδωσης μπορεί να είναι επικίνδυνα για την υγεία των ζώων (Shermer & Callabotta 1985, Engberg et al., 1996). Κάποια από τα προϊόντα αυτά, μπορεί να προκαλέσουν βλάβη στις κυτταρικές μεμβράνες ή στο ήπαρ ( Kanazawa et al.,1995, Engberg & Borsting, 1994). Τα υπεροξείδια που αποτελούν τα ενδιάμεσα προϊόντα της λιπιδικής υπεροξείδωσης, μπορεί να οδηγήσουν και σε σημαντική ανάλωση των βιταμινών που περιέχονται στις ζωοτροφές και επομένως σε ανεπάρκεια της βιταμίνης Ε, η οποία συνεπάγεται σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία των πτηνών. Οι συνέπειες από την οξείδωση των λιπιδίων στις κυτταρικές μεμβράνες είναι συνοπτικά οι ακόλουθες : ελάττωση της ρευστότητας των κυτταρικών μεμβρανών, λόγω μείωσης των πολυακόρεστων λιπαρών οξέων (Bruch &Thayer,1983). αύξηση της διαπερατότητας των κυτταρικών μεμβρανών, εξαιτίας του σχηματισμού πολικών υπεροξειδίων και καρβονυλικών ομάδων στα υδρόφοβα τμήματα των φωσφολιπιδίων, που έχει ως αποτέλεσμα την εμφάνιση υδρόφιλων κέντρων, τα οποία εύκολα προσεγγίζουν την εξωτερική υδατική φάση (Comporti, 1993). μεταβολή της δραστικότητας ενζυμικών συστημάτων, εξαιτίας σύζευξης των αντίστοιχων πρωτεϊνών με άλλες πρωτεΐνες ή λιπίδια (Wolf & Dean, 1986). 23

24 μεταβολές της δομής των αμινοξέων, πρωτεϊνών, φωσφολιπιδίων και νουκλεινικών οξέων, λόγω της σύζευξής τους με αλδεύδες ή παράγωγά τους που είναι τελικά προϊόντα της οξείδωσης των λιπιδίων (Koster et al., 1983, Nair et al., 1986, Hadley & Draper, 1988). Με σκοπό την παρεμπόδιση της διαδικασίας της οξείδωσης και τη διατήρηση του αρώματος και της γεύσης των σύνθετων γενικά ζωοτροφών προστίθενται, σε αυτές, διάφορες αντιοξειδωτικές ουσίες. Οι σημαντικότερες αντιοξειδωτικές ουσίες που χρησιμοποιούνται στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και διεθνώς, είναι: Συνθετική α-τοκοφερόλη, συνθετική β-τοκοφερόλη, συνθετική γ-τοκοφερόλη, παλμιτυλο-ασκορβικό οξύ, φυσική τοκοφερόλη (εκχύλισμα), γαλλικό οξύ, γαλλικό προπύλιο, γαλλικό οκτύλιο, γαλλικό δωδεκύλιο, άλατα γαλλικού οξέος, αιθοξυκίνη, δεψικό οξύ, σησαμόλη, φαινόλες, κινόνες, διάφορα σάκχαρα, βούτυλοϋδροξυανισόλη (ΒΗΑ), βούτυλοϋδροξυτολουόλη (ΒΗΤ) κ.α. (Σπαής κ.α., 2001). Οι αντιοξειδωτικές ουσίες είναι κυρίως προϊόντα χημικής σύνθεσης, όπως η βούτυλοϋδροξυανισόλη (ΒΗΑ), η βούτυλοϋδροξυτολουόλη (ΒΗΤ) και η αιθοξυκίνη, που είναι πολύ αποτελεσματικά στην καταπολέμηση της οξείδωσης. Η παρεμπόδιση της οξείδωσης είναι επιθυμητή και στα τρόφιμα ζωικής προέλευσης. Το ορνίθειο κρέας περιέχει μεγάλες σχετικά ποσότητες ακόρεστων λιπαρών οξέων και συνεπώς είναι πολύ ευαίσθητο στην οξείδωση ( Lin et al., 1989). Το πρόβλημα της εύκολης οξείδωσης του ορνίθειου κρέατος και των προϊόντων του έχει καταστεί εντονότερο μετά τις προσπάθειες που γίνονται, ώστε να αυξηθεί το ποσοστό των πολυακόρεστων λιπαρών οξέων που περιέχονται σε αυτό. Επιπλέον, η μηχανική αποστέωση ή και άλλοι χειρισμοί του σφαγίου εκθέτουν γενικά τα λιπίδια στην επίδραση του οξυγόνου, με αποτέλεσμα να προκαλείται έντονη οξείδωση. Η επεξεργασία αυτή συνιστά μία από τις κύριες αιτίες υποβάθμισης της ποιότητας των νωπών ή και των θερμικά επεξεργασμένων τροφών, εξαιτίας της εμφάνισης ιδιάζουσας οσμής και γεύσης, που αποτελούν χαρακτηριστικά του ταγγίσματος και επηρεάζουν δυσμενώς την θρεπτική αξία και γενικά την ποιότητά τους (Σπαής και συνεργάτες, 2001). Στη σημερινή εποχή, το έτοιμο φαγητό και τα προμαγειρεμένα τρόφιμα χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο και ως εκ τούτου η αποφυγή της λιπιδικής υπεροξείδωσής τους αποτελεί επιτακτική ανάγκη. Τα συνθετικά αντιοξειδωτικά, βούτυλοϋδροξυανισόλη (ΒΗΑ) και βούτυλοϋδροξυτολουόλη (ΒΗΤ), χρησιμοποιούνται ευρέως από τη βιομηχανία τροφίμων ως αναστολείς της λιπιδικής υπεροξείδωσης. Όμως, έχουν διατυπωθεί επιφυλάξεις σε ότι αφορά τη χρήση τους, 24

25 καθώς ενοχοποιήθηκαν για καρκινογόνo δράση (Namiki 1990, Pokorny 1991, Okada et al. 1990). Επομένως, παρατηρείται συνεχώς αυξανόμενο ενδιαφέρον στην έρευνα για τη δυνατότητα χρήσης φυσικών αντιοξειδωτικών που θα προσθέτονται στις τροφές των παραγωγικών ζώων και που είναι δυνατόν να φτάνουν μέσω της μεταβολικής οδού στο παραγόμενο κρέας. Η βούτυλοϋδροξυανισόλη (ΒΗΑ) είναι συνθετική ουσία ανάλογης χημικής δομής με την ανισόλη, η οποία είναι η κύρια ουσία του αιθέριου ελαίου του γλυκάνισου, σε ποσοστά που κυμαίνονται από 78% έως 95%. Από την ανασκόπηση της βιβλιογραφίας προκύπτει ότι, ερευνητικές εργασίες που αφορούν στην επίδραση του γλυκάνισου ή του αιθέριου ελαίου του (ανισέλαιο) στις αποδόσεις των πτηνών και τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του σφαγίου ή των αυγών, είναι πολύ περιορισμένες. Από την έρευνα των Ciftci et al. (2005), προκύπτει πως η προσθήκη ανισέλαιου σε επίπεδο μέχρι 400 mg/kg στην τροφή κρεοπαραγωγών ορνιθίων, μπορεί να βελτιώσει σημαντικά το ρυθμό ανάπτυξης και το συντελεστή εκμετάλλευσης της τροφής, μετά την πάροδο μιας περιόδου αύξησης 5 εβδομάδων. Από τις αναφορές των Kucukkurt et al. (2008) προκύπτει ότι η χρησιμοποίηση αλεσμένων σπόρων γλυκάνισου σε ποσοστά 1 έως 5% στην τροφή ορτυκιών αυγοπαραγωγής για μια πειραματική περίοδο 13 εβδομάδων είχε ως αποτέλεσμα τη σημαντική μείωση της συγκέντρωσης της μηλονικής διαλδεΰδης (MDA) και την αύξηση της οξειδωτικής σταθερότητας και του γλουταθείου στον ορό του αίματος των ορτυκιών. Ακόμη, σύμφωνα με τους ίδιους ερευνητές η διατροφική προσθήκη σπόρων γλυκάνισου δεν επηρέασε το επίπεδο της γλυκόζης, της χοληστερόλης και της συνολικής πρωτεΐνης, ενώ η προσθήκη τους μόνο στο επίπεδο 1% συνέβαλε σε σημαντική μείωση του επιπέδου των τριγλυκεριδίων στον ορό του αίματος των ορτυκιών, σε σύγκριση με τους μάρτυρες. Σε άλλες ερευνητικές εργασίες ( Hertrampt,2001; Williams and Losa, 2001; Alcicek et al., 2003; Bassett, 2000; Giannenas et al., 2003; Ather, 2000) αναφέρεται πως ένα σύνολο αιθέριων ελαίων από διαφορετικά αρωματικά φυτά μπορεί να αυξήσει την κατανάλωση της τροφής, να βελτιώσει το συντελεστή εκμετάλλευσης της τροφής και την απόδοση του σφάγιου. Για τους παραπάνω λόγους θεωρήθηκε σκόπιμη η διεξαγωγή της παρούσης έρευνας, σκοπός της οποίας ήταν η διερεύνηση της επίδρασης της προσθήκης αλεσμένων σπόρων γλυκάνισου σε μίγματα διατροφής κρεοπαραγωγών ορνιθίων με στόχο την ενδεχόμενη αύξηση των αποδόσεων και τη βελτίωση της ποιότητας του σφάγιου. 25

26 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ Για τις ανάγκες του πειράματος χρησιμοποιήθηκαν 320 συνολικά ορνίθια κρεοπαραγωγής, τύπου Ross, ηλικίας νεοσσού ημέρας μέχρι την ηλικία των 42 ημερών. Η προμήθεια των νεοσσών έγινε από το εκολαπτήριο του Αγροτικού Πτηνοτροφικού Συνεταιρισμού Ιωαννίνων «Η Πίνδος». Τα 320 ορνίθια του πειράματος κατανεμήθηκαν τυχαία σε τέσσερις διατροφικές επεμβάσεις. Κάθε επέμβαση περιελάμβανε 4 επαναλήψεις, των 20 ορνιθίων η καθεμία. Η εκτροφή πραγματοποιήθηκε στο δάπεδο σε κλειστό πτηνοτροφείο του Αγροκτήματος του Α.Π.Θ.. Σημειώνεται ότι πριν από την εγκατάσταση των ορνιθίων στο εν λόγω πτηνοτροφείο έγινε καθαρισμός με άφθονο νερό υπό πίεση και ακολούθησε απολύμανση με απολυμαντικό σκεύασμα του εμπορίου. Στο δάπεδο είχε τοποθετηθεί στρωμνή από ριζοφλοιούς, πάχους 7 εκ., περίπου, καθαρή και απαλλαγμένη από μούχλα. Τις πρώτες δύο εβδομάδες του πειραματισμού χρησιμοποιήθηκαν δισκοειδείς ταγίστρες χωρητικότητας, περίπου, 2 kg τροφής, καθώς επίσης και κυλινδρικές ποτίστρες, χωρητικότητας 3l. Από την αρχή της 3 ης εβδομάδας και ως το τέλος του πειραματισμού, χρησιμοποιήθηκαν κυλινδρικές ταγίστρες χωρητικότητας, περίπου, 20 kg τροφής και κωνοειδείς αυτόματες ποτίστρες. Η παράθεση τροφής και νερού, καθ όλη τη διάρκεια του πειράματος, ήταν κατά βούληση. Το πρόγραμμα φωτισμού, το οποίο εφαρμόστηκε στον πειραματικό χώρο ήταν συνεχές τεχνητό φως 23 ωρών το 24ωρο, ενώ η ένταση του φωτός ήταν 20 lux ή 3 watt, τις πρώτες ημέρες και στη συνέχεια προσαρμόστηκε στα 10 lux ή 26

27 1,5 watt. Ο αερισμός ήταν αυτόματος με δυο εξαεριστήρες τοποθετημένους στη μεσημβρινή πλευρά του πτηνοτροφείου. Για την θέρμανση του πτηνοτροφείου χρησιμοποιήθηκαν τρεις θερμαντικές πηγές υγραερίου. Η θερμοκρασία στον πειραματικό χώρο κυμάνθηκε σε όλη τη διάρκεια του πειράματος κατά μέσο όρο στους 24,5 ± 4,0 ο C με προοδευτική μείωση κατά 0,5 ο C περίπου από τους 30 ο C της πρώτης ημέρας στους 22 ο C της 15 ης ημέρας και μετά σταθερή ως το τέλος. Καθ όλη τη διάρκεια της εκτροφής, η σχετική υγρασία κυμαινόταν από 58% ως 70%, ώστε να αποφευχθούν αναπνευστικές επιπλοκές και υγρασία στη στρωμνή. Η εβδoμαδιαία καταγραφή θερμοκρασίας και υγρασίας γινόταν με αυτόματο θερμοϋγρογράφο. Πρέπει να σημειωθεί, ότι τα ορνίθια όλων των επεμβάσεων εμβολιάστηκαν την 1 η ημέρα της ηλικίας τους στο εκκολαπτήριο, κατά της νόσου Marek, ενώ την 10 η ημέρα εμβολιάστηκαν κατά των νόσων της λοιμώδους βρογχίτιδας και της ψευδοπανώλους. Επιπλέον, την 17 η ημέρα τα ορνίθια εμβολιάστηκαν κατά της νόσου Gumboro. Κατά τη διάρκεια των 42 ημερών του πειράματος στα ορνίθια της ομάδας Μ (Μάρτυρας) χορηγήθηκε ένα τυπικό εμπορικό μίγμα κρεοπαραγωγής με βάση το σιτάρι και το σογιάλευρο. Στα ορνίθια των άλλων τριών επεμβάσεων χορηγήθηκε το μίγμα του μάρτυρα (Μ) με την προσθήκη 200 mg οξικής α-τοκοφερόλης (Ε) 1kg ή αλεσμένων σπόρων γλυκάνισου, σε ποσότητες 5 και 10g/kg, αντίστοιχα. Έτσι, οι 4 διατροφικές ομάδες που δημιουργήθηκαν ήταν οι εξής: (Μ, Ε, Γ-5 και Γ-10). Επίσης μετρήθηκε με φασματοφωτομετρία διπλής παραγώγου στο Εργαστήριο Διατροφής της Κτηνιατρικής Σχολής του Α.Π.Θ., η ολική συγκέντρωση της μηλονικής διαλδεΰδης (Μalondialdehyte Accumulation -MDA) σε δείγματα των 4 σιτηρεσίων, που διατηρήθηκαν σε θερμοκρασία περιβάλλοντος ( 20 o C ) για 1 μήνα. Η μηλονική διαλδεΰδη αποτελεί ένα από τα κύρια τελικά προϊόντα της λιπιδικής υπεροξείδωσης των κυτταρικών μεμβρανών σε ζώντες ιστούς ή των λιπιδίων σε τρόφιμα και ζωοτροφές και χρησιμοποιείται ευρύτατα ως δείκτης εκτίμησης της δράσης των ελευθέρων ριζών αλλά και της οξειδωτικής σταθερότητας, που είναι η αντίστροφη έννοια ( Gutteridge & Halliwell 1990, Botsoglou et al., 1994). Στον πίνακα 1 δίνεται η σύνθεση του σιτηρεσίου μάρτυρας (Μ) και στον πίνακα 2 η υπολογισθείσα και η χημική σύσταση κατά Weende του σιτηρεσίου μάρτυρας. 27

Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά

Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΟΣΠΡΙΑ-ΠΟΛΥΕΤΕΙΣ ΘΑΜΝΩΔΕΙΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ-ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΦΥΤΆ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑ Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά Κατερίνα Μ. Κουκ ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, ΕΘΙΑΓΕ 1 Σκοπός της ομιλίας να περιγράψω

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Κατά τη διάρκεια των φυσιολογικών ανθρώπινων διεργασιών παραγωγή ενέργειας, αποτοξίνωση από τοξικές ουσίες και ανοσολογική απόκριση, παράγονται από τον οργανισµό ελεύθερες

Διαβάστε περισσότερα

Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα. Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών

Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα. Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Η ελιά στη σύγχρονη εποχή Η Ελαιοκαλλιέργεια στην σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Τέλος, πολύ πρόσφατες βιολογικές µελέτες έδειξαν ότι οι δύο προαναφερθείσες ενώσεις επιδεικνύουν αξιοσηµείωτες αντικαρκινικές ιδιότητες (η

Τέλος, πολύ πρόσφατες βιολογικές µελέτες έδειξαν ότι οι δύο προαναφερθείσες ενώσεις επιδεικνύουν αξιοσηµείωτες αντικαρκινικές ιδιότητες (η ΟΙΝΟΣ & ΥΓΕΙΑ Στο κρασί αποδίδονται από την αρχαιότητα ευεργετικές για την ανθρώπινη υγεία ιδιότητες, τις οποίες η σύγχρονη επιστηµονική έρευνα τεκµηριωµένα αποδίδει στην αντιοξειδωτική δράση ορισµένων

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, υγρό χρυσάφι κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ, ΜSc Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή θρεπτικών συστατικών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Protecure και Endosan. Protecure. Endosan

Protecure και Endosan. Protecure. Endosan Υγιεινό Φυσικό Προβιοτικό Protecure Endosan Protecure και Endosan Υγιεινό Φυσικό Προβιοτικό Τα νέα ϖροβιοτικά, Protecure και Endosan, ϖεριέχουν καλλιέργειες µικροοργανισµών γαλακτικού οξέος, είναι φυσικά

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

Athens 2010 Μαρία Α. Καρδάση

Athens 2010 Μαρία Α. Καρδάση Athens 2010 Γλυκοζυλίωση Τα τελευταία χρόνια όληηπροσπάθειατης αισθητικής αποκατάστασης του γηρασμένου δέρματος αφορούσε κυρίως την αποκατάσταση της εξωγενούς γήρανσης φωτογήρανσης. Τι γίνεται όμως με

Διαβάστε περισσότερα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις διάφορες διεργασίες που γίνονται μέσω των μεμβρανών. Eίναι

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Τα λίπη αποτελούν μια συμπυκνωμένη πηγή ενέργειας Ενεργούν σαν διαλύτες

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ

ΝΕΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ ΝΕΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ Κωνσταντίνα Τζιά Καθηγήτρια ΕΜΠ Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων, Σχολή Χημικών Μηχανικών, ΕΜΠ Νέα προϊόντα - Ελαιόλαδο Αντικατάσταση άλλων λιπαρών σε προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

Tel :+30 211 40 93 230 Fax: +30 211 40 93 230 Email: info@worldcapital.gr Web: www.worldcapital.gr

Tel :+30 211 40 93 230 Fax: +30 211 40 93 230 Email: info@worldcapital.gr Web: www.worldcapital.gr Tel :+30 211 40 93 230 Fax: +30 211 40 93 230 Email: info@worldcapital.gr Web: www.worldcapital.gr ------ Χυμοί & Νέκταρ Royal Berry ------- Οι χυμοί και τα νέκταρ Royal Berry αποτελούν μια νέα καινοτόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ

ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ ΣΟΥΣΑΜΙ Το σουσάμι αποτελεί φυτικής προέλευσης τρόφιμο, που περιέχει υψηλής βιολογικής αξίας φυτικές πρωτεΐνες. Είναι πλούσιο σε αμινοξέα όπως η μεθειονίνη, η τρυπτοφάνη,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ Η χοληστερίνη ή η χοληστερόλη είναι κηρώδης στερόλης που βρίσκεται στη μεμβράνη των κυττάρων όλων των ιστών του σώματος, και στο πλάσμα του αίματος όλων των ζώων. Μικρότερες ποσότητες χοληστερίνης

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΘΗΝΑ 2010 1 ΣΚΟΠΟΣ Η ανάλυση και μελέτη της μοριακής δομής των καρωτίδων αρτηριών με υπέρυθρη φασματοσκοπία. Η εξαγωγή συμπερασμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΙΜΩΔΗΣ ΒΡΟΓΧΙΤΙΔΑ (INFECTIOUS BRONCHITIS)

ΛΟΙΜΩΔΗΣ ΒΡΟΓΧΙΤΙΔΑ (INFECTIOUS BRONCHITIS) econteplusproject Organic.Edunet ΛΟΙΜΩΔΗΣ ΒΡΟΓΧΙΤΙΔΑ (INFECTIOUS BRONCHITIS) Δρ. Ευτυχία Ξυλούρη Φραγκιαδάκη Κτηνίατρος Υγιεινολόγος, Αναπλ. Καθηγήτρια Υγιεινής Αγρ. Ζώων, Τμήμα Επιστήμης Ζωικής Παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΩΝ

ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΩΝ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΩΝ Στην τεχνολογία των καλλυντικών είναι απαραίτητη η χρήση διαφόρων οργανικών ενώσεων, για την παρασκευή των καλλυντικών προϊόντων. Μερικές από τις ουσίες αυτές όπως είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία

ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία όσον αφορά τη δομή και λειτουργικότητά τους. Ο γενικός

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

«Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου μας». Ηλίας Ντζάνης, Γεωπόνος πρ. πρ/νος Κ.Σ.Ε Αγρινίου ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘΙΑΓΕ)

«Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου μας». Ηλίας Ντζάνης, Γεωπόνος πρ. πρ/νος Κ.Σ.Ε Αγρινίου ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘΙΑΓΕ) Τα Αρωματικά Φυτά. «Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου μας». Τάσεις Προοπτικές. Ηλίας Ντζάνης, Γεωπόνος πρ. πρ/νος Κ.Σ.Ε Αγρινίου ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘΙΑΓΕ) τα ερωτήματα: 1. Τι είναι Αρωματικά-φαρμακευτικά φυτά? 2.

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδες φαινολικών ενώσεων

Ομάδες φαινολικών ενώσεων ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία όσον αφορά τη δομή και λειτουργικότητά τους. Ο γενικός

Διαβάστε περισσότερα

Καινοτόμα προϊόντα από αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά της ελληνικής χλωρίδας Στέργιος Τζιμίκας Ιατρός διευθύνων σύμβουλος Dioscurides OE

Καινοτόμα προϊόντα από αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά της ελληνικής χλωρίδας Στέργιος Τζιμίκας Ιατρός διευθύνων σύμβουλος Dioscurides OE Η συμβολή των αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών στην ανάπτυξη της Δυτικής Μακεδονίας Καινοτόμα προϊόντα από αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά της ελληνικής χλωρίδας Στέργιος Τζιμίκας Ιατρός διευθύνων σύμβουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ. ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ. Στην αρχή της ομιλίας του ο Γεωπόνος κ. Παύλος Καπόγλου, συγγραφέας του βιβλίο «ΣΤΕΒΙΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Ρίγανη. Τζουραµάνη Ε., Ναβρούζογλου Π., Σιντόρη Αλ., Λιοντάκης Αγ., Παπαευθυµίου Μ. Καρανικόλας Π. και Αλεξόπουλος Γ.

Ρίγανη. Τζουραµάνη Ε., Ναβρούζογλου Π., Σιντόρη Αλ., Λιοντάκης Αγ., Παπαευθυµίου Μ. Καρανικόλας Π. και Αλεξόπουλος Γ. Ινστιτούτο Γεωργοοικονοµικών και Κοινωνιολογικών Ερευνών Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας Λ. ηµοκρατίας 61, 135 61 Αγ. Ανάργυροι, Αττική Τηλ. 210 27 56 596 Fax 210 27 51 937 Email tzouramani.inagrop@nagref.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΝΗΣΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ

ΟΙ ΝΗΣΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ ΟΙ ΝΗΣΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΛΑΜΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012 2013 ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ ΣΚΑΜΑΓΚΟΥΛΗΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΦΥΤΙΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ ΠΡΩΤΕΙΝΗΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΧΟΙΡΟΥΣ. Ιωάννης Μαυρομιχάλης, PhD

ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ ΠΡΩΤΕΙΝΗΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΧΟΙΡΟΥΣ. Ιωάννης Μαυρομιχάλης, PhD ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ ΠΡΩΤΕΙΝΗΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΧΟΙΡΟΥΣ Ιωάννης Μαυρομιχάλης, PhD Οι τιμές του σογιαλεύρου και των κρυσταλλικών αμινοξέων παραμένουν ασταθείς. Κατά καιρούς, υπάρχει ενδιαφέρον για λιγότερο γνωστές

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κ. Ελένη Κοκκίνου Σχολικό Έτος: 2012-2013

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Βασιλείου Ιωάννα Φαρμακοποιός Μ.Ρ.Α.

ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Βασιλείου Ιωάννα Φαρμακοποιός Μ.Ρ.Α. ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Βασιλείου Ιωάννα Φαρμακοποιός Μ.Ρ.Α. ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Το μπόλντο ανήκει στην οικογένεια των Monimiaceae. Eίναι αυτοφυές της περιοχής των Άνδεων της Χιλής και του Περού, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής

Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής e-catalogue 2012 Βιταμίνες Μέταλλα & Ιχνοστοιχεία Αμινοξέα & Πρωτεΐνες Απαραίτητα Λιπαρά Οξέα Πεπτικά/Προβιοτικά Βοηθήματα Βιταμίνες Οι βιταμίνες είναι απαραίτητες για

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Γενικές εξετάσεις 2015 Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μπουρδούνη Κ. ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη «Το κόκκινο κρασί κάνει καλό στην καρδιά» «ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ»

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Χλωρίδα: Διατήρηση και Αξιοποίηση των Αρωματικών -Φαρμακευτικών Ειδών (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.)

Ελληνική Χλωρίδα: Διατήρηση και Αξιοποίηση των Αρωματικών -Φαρμακευτικών Ειδών (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.) Ελληνική Χλωρίδα: Διατήρηση και Αξιοποίηση των Αρωματικών -Φαρμακευτικών Ειδών (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.) Δρ Ελένη Μαλούπα, Τακτική Ερευνήτρια ΕΘΙΑΓΕ Fritilaria pontica Εργαστήριο Προστασίας και Αξιοποίησης Αυτοφυών

Διαβάστε περισσότερα

Το Γκότζι Μπέρι (Goji Berry) είναι ένα φυτό που ξεκίνησε το μακρύ του «ταξίδι» από την Κίνα και έρχεται να κατακτήσει τα ελληνικά χωράφια.

Το Γκότζι Μπέρι (Goji Berry) είναι ένα φυτό που ξεκίνησε το μακρύ του «ταξίδι» από την Κίνα και έρχεται να κατακτήσει τα ελληνικά χωράφια. Το Γκότζι Μπέρι (Goji Berry) είναι ένα φυτό που ξεκίνησε το μακρύ του «ταξίδι» από την Κίνα και έρχεται να κατακτήσει τα ελληνικά χωράφια. Το φυτό Γκότζι Μπέρι (Goji Berry) είναι γνωστό εδώ και αιώνες

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικά Αρωματικά Φυτά Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών

Ελληνικά Αρωματικά Φυτά Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Ελληνικά Αρωματικά Φυτά Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών Δρ. Ελένη Μαλούπα τακτική ερευνήτρια ΕΛ.Γ.Ο.- ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.) Δράμα, 10 και 11

Διαβάστε περισσότερα

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΤΣΕΡΙΔΗΣ Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής του Ανθρώπου Τοπικά Παραδοσιακά

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ. Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών

ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ. Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών Ενζύμων που βρίσκονται κατά μήκος του πεπτικού τους σωλήνα. Τα ένζυμα

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ. Κωνσταντίνα Τζιά

Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ. Κωνσταντίνα Τζιά Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ Κωνσταντίνα Τζιά ΠΕΡΙΛΗΨΗ Συντήρηση φρούτων ή λαχανικών με χρήση εδώδιμων μεμβρανών σε συνδυασμό με ψύξη ή/και συσκευασία ΜΑΡ Προϊόντα:

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της οξειδάσης της ξανθίνης. στην οξειδοαναγωγική κατάσταση κατά την άσκηση

Ο ρόλος της οξειδάσης της ξανθίνης. στην οξειδοαναγωγική κατάσταση κατά την άσκηση Ο ρόλος της οξειδάσης της ξανθίνης στην οξειδοαναγωγική κατάσταση κατά την άσκηση Αριστείδης Σ. Βεσκούκης, PhD Βιοχημικός - Βιοτεχνολόγος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Βιοχημείας & Βιοτεχνολογίας Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Εύα Ζιώζιου, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων Τροφίμων ΑΥΓΟ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ

Γράφει: Εύα Ζιώζιου, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων Τροφίμων ΑΥΓΟ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΑΥΓΟ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Εδώ και χρόνια υπάρχει ένας βομβαρδισμός από πληροφορίες οτι το αυγό, που είναι πλούσιο σε χοληστερόλη, μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα χοληστερόλης στο αίμα, τον κίνδυνο δημιουργίας αρτηριοσκλήρωσης

Διαβάστε περισσότερα

Αρωµατικά Φυτά: Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου µας -Τάσεις και προοπτικές

Αρωµατικά Φυτά: Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου µας -Τάσεις και προοπτικές 1 Αρωµατικά Φυτά: Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου µας -Τάσεις και προοπτικές Χρήστος όρδας Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Γεωπονική Σχολή Εργαστήριο Γεωργίας 2 Αντικείµενο της οµιλίας Σηµασία των

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ Το ακτινίδιο είναι θάμνος με άνθη χρώματος λευκού. Τα φύλλα του έχουν ωοειδές σχήμα και στο κάτω μέρος τους έχουν χνούδι. Ο καρπός του είναι εδώδιμος, με γλυκόξινη γεύση. Το εξωτερικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ι. ΜΠΑΛΙΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Α.Π.Θ.

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ι. ΜΠΑΛΙΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Α.Π.Θ. ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ι. ΜΠΑΛΙΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Α.Π.Θ. Η υπερβολική συγκέντρωση της εντατικής κτηνοτροφίας σε ορισμένες περιοχές, σε συνδυασμό με την αύξηση του μεγέθους των κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ''

ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ'' ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ'' Από το 1950 και µετά αρχίζει η εντατικοποίηση της γεωργικής παραγωγής εστιάζοντας το ενδιαφέρον της αποκλειστικά

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα.

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, διαγράμματα,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R;

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; (γ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει σε αυτό όξινες ιδιότητες; (δ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Τα τρόφιμα είναι σύνθετοι συνδυασμοί που προέρχονται από πολλές πηγες. Όλα τα τρόφιμα έχουν τη δυνατότητα αλλεπίδρασης (χημικής) σε διαφορετικό βαθμό.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΜΑΘΗΜΑ - ΕΝΟΤΗΤΑ 6 (βασισμένο στα περιεχόμενα του Chapter 6 - Mycoticon s Textbook) ΔΙΑΙΤΗΤΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΩΝ ΕΔΩΔΙΜΩΝ ΜΑΝΙΤΑΡΙΩΝ

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΜΑΘΗΜΑ - ΕΝΟΤΗΤΑ 6 (βασισμένο στα περιεχόμενα του Chapter 6 - Mycoticon s Textbook) ΔΙΑΙΤΗΤΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΩΝ ΕΔΩΔΙΜΩΝ ΜΑΝΙΤΑΡΙΩΝ Identification and sustainable exploitation of wild edible mushrooms in rural areas ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΜΑΘΗΜΑ - ΕΝΟΤΗΤΑ 6 (βασισμένο στα περιεχόμενα του Chapter 6 - Mycoticon s Textbook) Γ.Ι. Ζερβάκης & Η. Πολέμης

Διαβάστε περισσότερα

Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο

Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο 1 Γλυκογόνο: επαρκεί για μια ημέρα για ανάγκες εγκεφάλου -> Πρωτεΐνη: για

Διαβάστε περισσότερα

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία Τσάι Πράσινο Οι ιδιότητες και τα οφέλη του πράσινου τσαγιού είναι γνωστές εδώ και αιώνες σε πολλούς Ασιατικούς πολιτισμούς. Ωστόσο στο δυτικό κόσμο το πράσινο τσάι έγινε δημοφιλές πρόσφατα. Μόνο το τελευταίο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΩΘΟΥΜΕΝΕΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ

ΠΡΟΩΘΟΥΜΕΝΕΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΠΡΟΩΘΟΥΜΕΝΕΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΑΝΝΑ ΦΟΥΛΙΔΗ Προϊσταμένη του τμήματος Πυρηνοκάρπων - Μηλοειδών Διεύθυνση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής ΥΠΑΑΤ ΛΑΡΙΣΑ 22-02-2013 ΜΥΡΤΙΛΟ 2 ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ Υψηλό κόστος

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ οι χημικές αντιδράσεις που συμβαίνουν στον οργανισμό για την παραγωγή ενέργειας και τη διατήρηση της ζωής αναβολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Λιποδιαλυτές: Βιταμίνη Α (ρετινόλη, καροτινοειδή) Επιδρά στην όραση & το δέρμα. Αποθηκεύεται στο συκώτι μας.

Λιποδιαλυτές: Βιταμίνη Α (ρετινόλη, καροτινοειδή) Επιδρά στην όραση & το δέρμα. Αποθηκεύεται στο συκώτι μας. Είναι οργανικές ενώσεις απαραίτητες για την λειτουργία του οργανισμού μας, που είτε δεν μπορεί να τις συνθέσει μόνος του, είτε τις συνθέτει αλλα σε μικρότερες από τις αναγκαίες ποσότητες. Ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Συµβολή του γάλακτος και των

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. ιατροφή. 1.5 Πρόσληψη Τροφής...39. Εισαγωγή. μέρος Α. Πρόλογος...9 Πρόλογος Συγγραφέων...11 Πρόλογος Β Έκδοσης...13

Περιεχόμενα. ιατροφή. 1.5 Πρόσληψη Τροφής...39. Εισαγωγή. μέρος Α. Πρόλογος...9 Πρόλογος Συγγραφέων...11 Πρόλογος Β Έκδοσης...13 Πρόλογος...9 Πρόλογος Συγγραφέων...11 Πρόλογος Β Έκδοσης...13 μέρος Α ιατροφή κεφάλαιο 1 Εισαγωγή 1.1 Θρεπτικές Ύλες...28 1.2 Η ιατροφή ως Επιστήμη...30 1.3 O Ρόλος της Τροφής...32 1.4 Ενεργειακό Ισοζύγιο...34

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του φουντουκιού:

Η ιστορία του φουντουκιού: ΤΟ ΦΟΥΝΤΟΥΚΙ : Η ιστορία του φουντουκιού: Σύμφωνα με ιστορικά ευρήματα, τα φουντούκια πρωτοεμφανίστηκαν στις περιοχές της Σουηδίας, Δανίας και Γερμανίας κατά τη Μεσολιθική και Νεολιθική εποχή. Η καλλιέργεια

Διαβάστε περισσότερα

DIOSCURIDES OE. Μεταποίηση αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών. Στέργιος Τζιμίκας Ιατρός διευθύνων σύμβουλος

DIOSCURIDES OE. Μεταποίηση αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών. Στέργιος Τζιμίκας Ιατρός διευθύνων σύμβουλος DIOSCURIDES OE Μεταποίηση αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών Στέργιος Τζιμίκας Ιατρός διευθύνων σύμβουλος ηιδέα ΓΕΝΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ 1200 Αρωματικά Φαρμακευτικά Φυτά είναι Βιομηχανικά 900 Αρωματικά Φαρμακευτικά

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες»

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες» ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ινστιτούτο ασικών Ερευνών (Βασιλικά, Λουτρά Θέρµης) ρ. Ιωάννης Σπανός Τακτικός Ερευνητής «Κρανιά: Μία νέα καλλιέργεια µε πολύτιµες ιδιότητες» Λαµία, 16Μαϊου 2012 Τοποθέτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ:

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΓΝΩΣΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ, ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΣ ΠΡΙΜΗΚΥΡΙΟΣ, ΓΕΩΠΟΝΟΣ, Δρ. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ ΠΟΥΛΕΡΙΚΑ ΕΚΔΟΣΗ: ΤΜΗΜΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ IRIS

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ ΠΟΥΛΕΡΙΚΑ ΕΚΔΟΣΗ: ΤΜΗΜΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ IRIS ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ 52, 71305, ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΗΛ: 2810 360715 7 FAX: 2810 360718 info@irisbio.gr / www.irisbio.gr ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ ΠΟΥΛΕΡΙΚΑ ΕΚΔΟΣΗ:

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια Τεχνικές διεργασίες Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια ΓΕΩΡΓΙΑ Γενετική βελτίωση ποικιλιών φυτών για αντοχή στις ασθένειες, ξηρασία, αφιλόξενα εδάφη Μαζική παραγωγή κλώνων Ανάπτυξη βιο-εντομοκτόνων

Διαβάστε περισσότερα

Σχήμα. Ευγενόλη (Ι), καρβακρόλη (ΙΙ), θυμόλη (ΙΙΙ). Σχήμα. Εστραγκόλη (αριστερά), ανηθόλη (κέντρο), μυριστισίνη (δεξιά).

Σχήμα. Ευγενόλη (Ι), καρβακρόλη (ΙΙ), θυμόλη (ΙΙΙ). Σχήμα. Εστραγκόλη (αριστερά), ανηθόλη (κέντρο), μυριστισίνη (δεξιά). ΑΡΤΥΜΑΤΑ Κάποια φυτά/τμήμα φυτών με έντονες και χαρακτηριστικές γεύσεις και αρώματα χρησιμοποιούνται αποξηραμένα είτε νωπά ως καρυκεύματα ή μπαχαρικά. Σε αυτά περιλαμβάνονται καρποί, σπόροι, φλοιοί δένδρων.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Α ) & ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 15/04/2015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΓΙΕΙΝΗ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Απογαλακτισμού χοιριδίων

Απογαλακτισμού χοιριδίων X ΙΝ OIΡ Α ΙΣ ΟΠ ΟΡΡ ΙΣΤΕ Σ 2910 Απογαλακτισμού χοιριδίων ΠΡΩΤΕΣ ΥΛΕΣ: Αμινοξέα, Ανθρακικό ασβέστιο, Χλωριούχο νάτριο, Πρόμιγμα Βιταμινών Ιχνοστοιχείων, Φωσφ. μονασβέστιο, Οξυνιστές, Προβιοτικό, Χλ. xολίνη,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΝΕΡΟ ΠΗΓΗ ΖΩΗΣ

ΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΝΕΡΟ ΠΗΓΗ ΖΩΗΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΝΕΡΟ ΠΗΓΗ ΖΩΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΟΝ ΣΠΟΡΟ, ΤΟ ΝΕΡΟ, ΤΟ ΛΙΠΑΣΜΑ ΠΛΟΥΣΙΟΤΕΡΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ ΣΠΟΡΑΣ (ΑΙΣΘΗΤΙΚΑ ΚΑΙ ΓΕΥΣΤΙΚΑ) ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΠΟΤΙΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕ ΥΦΑΛΜΥΡΟ Η ΑΛΜΥΡΟ ΝΕΡΟ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Οξείδωση της γλυκόζης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Καταβολισµός ή ανοµοίωση» C 6 H 12 O+6O 2 +6H 2 O 12H 2 O+6CO 2 +686 Kcal/mol Πηγές ενέργειας κατά την

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένη διατροφή των κουνελιών. Πασχάλης Δ. Φορτομάρης Κτηνιατρική Σχολή, Α.Π.Θ.

Εφαρμοσμένη διατροφή των κουνελιών. Πασχάλης Δ. Φορτομάρης Κτηνιατρική Σχολή, Α.Π.Θ. Εφαρμοσμένη διατροφή των κουνελιών Πασχάλης Δ. Φορτομάρης Κτηνιατρική Σχολή, Α.Π.Θ. Σημασία Μέσο συντήρησης, αύξησης, κυοφορίας, γαλακτοπαραγωγής Άμυνα οργανισμού Το σημαντικότερο στοιχείο της εκτροφής

Διαβάστε περισσότερα

Η διατροφική αξία των ψαριών και άλλων αλιευτικών προϊόντων

Η διατροφική αξία των ψαριών και άλλων αλιευτικών προϊόντων Η διατροφική αξία των ψαριών και άλλων αλιευτικών προϊόντων Χριστίνα Οικονομίδου Πιερίδου Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος M.Sc. Nutritional Medicine Μέλος του Συνδέσμου Διαιτολόγων Κύπρου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012

Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές Δήμητρα Προφήτου-Αθανασιάδου Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 1.Σημερινή κατάσταση 2.Βασικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΑ,ΣΤΗ,ΣΥΓΧΡΟΝΗ,ΔΙΑΤΡΟΦΗ,ΜΑΣ,, Θεσσαλονίκη!20.3.2013!!! Αναστασία!Δ.!Κόκκαλη! Κλινικός!Διαιτολόγος!!Διατροφολόγος!

ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΑ,ΣΤΗ,ΣΥΓΧΡΟΝΗ,ΔΙΑΤΡΟΦΗ,ΜΑΣ,, Θεσσαλονίκη!20.3.2013!!! Αναστασία!Δ.!Κόκκαλη! Κλινικός!Διαιτολόγος!!Διατροφολόγος! Φαρμακευτικός,Σύλλογος,Θεσσαλονίκης, ΔΙΑ,ΒΙΟΥ,ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ, ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΑ,ΣΤΗ,ΣΥΓΧΡΟΝΗ,ΔΙΑΤΡΟΦΗ,ΜΑΣ,, Θεσσαλονίκη20.3.2013 ΑναστασίαΔ.Κόκκαλη ΚλινικόςΔιαιτολόγος Διατροφολόγος ΥπεύθυνηΤομέαΔιαιτολογίαςΙΕΚΞΥΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η διατροφή σχετίζεται άμεσα ή έμμεσα με την εμφάνιση ή/και

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013 ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013 Στην αρχαία Ελλάδα, όταν ήκμαζαν, η φιλοσοφία, τα μαθηματικά, η γεωμετρία, και γεννιόταν η ιατρική επιστήμη,

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρα για την προώθηση των αρωματικών φυτών

Κίνητρα για την προώθηση των αρωματικών φυτών Εφαρμογή της οργανικής γεωργίας στα αρωματικά φυτά εν προσβάλλονται από εχθρούς και ασθένειες. Οργανική καλλιέργεια αρωματικών φυτών στην Η οργανική γεωργία βελτιώνει Ελλάδα 9., την ποιότητα των αιθέριων

Διαβάστε περισσότερα

Η εξαιρετική θρεπτική αξία της ψαρόσουπας, με ψάρια χαμηλής εμπορικής αξίας των ελληνικών θαλασσών

Η εξαιρετική θρεπτική αξία της ψαρόσουπας, με ψάρια χαμηλής εμπορικής αξίας των ελληνικών θαλασσών ΕΘΙΑΓΕ 10 / 11 Η εξαιρετική θρεπτική αξία της ψαρόσουπας, με ψάρια χαμηλής εμπορικής αξίας των ελληνικών θαλασσών Δέσποινα Στεργίου, Τεχνολόγος Τροφίμων Αντώνιος Τραγαντζόπουλος, Χημικός Γεώργιος Μόνιος,

Διαβάστε περισσότερα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα "Κλινικά αποδεδειγµένα αποτελέσµατα σε 47 ηµέρες" Αντιμετώπιση της κυτταρίτιδας Ένα από τα

Διαβάστε περισσότερα

Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ

Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ Οι κύριες αλλοιώσεις του ελαιολάδου είναι : Η υδρόλυση Η οξείδωση Η υδρόλυση συμβαίνει κυρίως στο χρόνο πριν από την παραλαβή του ελαιολάδου

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της δυνατότητας σύμπλεξης ιόντων χαλκού και σιδήρου από αφεψήματα Ελληνικών βοτάνων

Μελέτη της δυνατότητας σύμπλεξης ιόντων χαλκού και σιδήρου από αφεψήματα Ελληνικών βοτάνων Μελέτη της δυνατότητας σύμπλεξης ιόντων χαλκού και σιδήρου από αφεψήματα Ελληνικών βοτάνων Δ. Κογιάννου 1, Χ. Κουνδουράκη 1, Σ. Καραβόλτσος 2, Α. Σακελλάρη 2, Ν. Καλογερόπουλος 1 1 Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας

Διαβάστε περισσότερα

MΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΙΤΑ H διατροφή του ανθρώπου, από την εμφάνισή του μέχρι σήμερα, διαμορφώθηκε από την εξελικτική εμπειρία του και από πολλούς άλλους

MΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΙΤΑ H διατροφή του ανθρώπου, από την εμφάνισή του μέχρι σήμερα, διαμορφώθηκε από την εξελικτική εμπειρία του και από πολλούς άλλους MΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΙΤΑ H διατροφή του ανθρώπου, από την εμφάνισή του μέχρι σήμερα, διαμορφώθηκε από την εξελικτική εμπειρία του και από πολλούς άλλους παράγοντες όπως το περιβάλλον, οι συνήθειες ζωής, οι θρησκευτικές

Διαβάστε περισσότερα

Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία

Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία ρ. Αγγελική Τριανταφύλλου - Πιτίδη Ιατρός Μικροβιολόγος Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστηµίου Αθηνών Κύριο µέληµα του ανθρώπου ήταν και είναι, η διατήρηση

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη βιολογικής δράσης σε ουσίες που περιέχονται σε εκχυλίσµατα από ελληνικές ποικιλίες σταφυλιών

Μελέτη βιολογικής δράσης σε ουσίες που περιέχονται σε εκχυλίσµατα από ελληνικές ποικιλίες σταφυλιών Μελέτη βιολογικής δράσης σε ουσίες που περιέχονται σε εκχυλίσµατα από ελληνικές ποικιλίες σταφυλιών Αντιµεταλλαξιγόνο δράση ανίχνευση ουσιών που προστατεύουν το DNA από µεταλλαξιγόνα που προκαλούν µεταλλάξεις

Διαβάστε περισσότερα

Προϊόντα κυψέλης και η σημασία. Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε.

Προϊόντα κυψέλης και η σημασία. Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε. Προϊόντα κυψέλης και η σημασία τους για την υγεία του μελισσιού Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε. Κηρήθρα Επωαστικός - αποθηκευτικός χώρος εντός της κυψέλης Είναι

Διαβάστε περισσότερα

Εµπλουτισµός επιτραπέζιας ελιάς µε φαινολικά συστατικά

Εµπλουτισµός επιτραπέζιας ελιάς µε φαινολικά συστατικά Εµπλουτισµός επιτραπέζιας ελιάς µε φαινολικά συστατικά ρ. Ιωάννης Τσάκνης Κοσµήτορας Σχολής Τεχνολογίας Τροφίµων & ιατροφής 1 ΣΚΟΠΟΣΜΕΛΕΤΗΣ Μελετήθηκε η δυνατότητα προσθήκης συγκεκριμένων πολυφαινολών(ελευρωπαΐνη

Διαβάστε περισσότερα

Τροφογενείςή τροφιμογενείς νόσοι

Τροφογενείςή τροφιμογενείς νόσοι Τροφογενείςή τροφιμογενείς νόσοι Τροφογενείςή τροφιμογενείς νόσοιονομάζονται οι παθολογικές εκείνες καταστάσεις οι οποίες οφείλονται στην κατανάλωση τροφίμων που έχουν μολυνθεί με παθογόνους παράγοντες.

Διαβάστε περισσότερα

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Χάρις Μαραθεύτη Κλινική Διαιτολόγος Διατροφολόγος τηλ: 99-720235 email: harismaratheftis@hotmail.com Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Τα τελευταία 50 χρόνια οι διατροφικές μας συνήθειες άλλαξαν δραστικά.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΕΙΟ Ν. Θ. ΚΟΥΡΟΥΣΙΗ ΛΤΔ ΤΗΛ:+357 24 322336 ΦΑΧ: +357 24 3227807735 ΚΟΦΙΝΟΥ ΛΑΡΝΑΚΑ ΚΥΠΡΟΣ

ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΕΙΟ Ν. Θ. ΚΟΥΡΟΥΣΙΗ ΛΤΔ ΤΗΛ:+357 24 322336 ΦΑΧ: +357 24 3227807735 ΚΟΦΙΝΟΥ ΛΑΡΝΑΚΑ ΚΥΠΡΟΣ Κεφίρ 28/4/10 Η προέλευση του κεφίρ επισημαίνεται στα καυκάσια βουνά, πολλούς αιώνες πριν, όπου είναι ιδιαίτερα διαδεδομένο για τα οφέλη στην υγεία. Το κεφίρ έχει παραμείνει ένα αγαπημένο ποτό στον Πόντο,

Διαβάστε περισσότερα

Μαριέλλα Σαρρή Τα βιολογικά προϊόντα, είναι τρόφιµα τα οποία προέκυψαν µέσω της Βιολογικής ή Οργανικής Γεωργίας Σύστηµα διαχείρισης και παραγωγής αγροτικών προϊόντων, το οποίο στηρίζεται σε φυσικές διεργασίες,

Διαβάστε περισσότερα

TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ

TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ Εργασία της Ειρήνης Καλλιντεράκη Μαθήτρια Τ.Α.Δ. - 2 ο Γυμνάσιο Αργυρούπολης Αθλήτρια Α.Σ. ΑΙΑΝΤΑ Αγ. Δημητρίου ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΟΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΑΘΛΗΜΑΤΟΣ Το Taekwondo είναι μία

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήµατα & Προοπτικές της καλλιέργειας των ΟΣΠΡΙΩΝ ρ. ηµήτριος Βλαχοστέργιος Ινστιτούτο Κτηνοτροφικών Φυτών & Βοσκών Λάρισας ΚΥΡΙΟΤΕΡΑ ΟΣΠΡΙΑ Ξηρικά Όσπρια Ρεβίθι (Cicer arietinum L.) Φακή (Lens culinaris

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα. Τετάρτη 22 Σεπτεμβρίου 2010 Αίθουσα Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών Αμύνταιου

Ημερίδα. Τετάρτη 22 Σεπτεμβρίου 2010 Αίθουσα Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών Αμύνταιου Ημερίδα Η Καλλιέργεια των αρωματικών φυτών στο Νομό Φλώρινας και η δυνατότητα αξιοποίησης των παραγόμενων πρώτων υλών τους Τετάρτη 22 Σεπτεμβρίου 2010 Αίθουσα Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών Αμύνταιου ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες παραγόντων. Μικροβιολογία Τροφίµων. Μικροβιακή αύξηση. Παράγοντες ανάπτυξης. Επίδραση της θερµοκρασίας. Θεµελιώδεις Θερµοκρασίες

Κατηγορίες παραγόντων. Μικροβιολογία Τροφίµων. Μικροβιακή αύξηση. Παράγοντες ανάπτυξης. Επίδραση της θερµοκρασίας. Θεµελιώδεις Θερµοκρασίες Κατηγορίες παραγόντων Μικροβιολογία Τροφίµων Παράγοντες που επηρεάζουν την ανάπτυξη και την επιβίωση των µικροοργανισµών στα τρόφιµα. Η ανάπτυξη και η επιβίωση των µικροοργανισµών στα τρόφιµα εξαρτάται

Διαβάστε περισσότερα