Κριτική έκδοση επιγραφών συνεργείων από το Λινοτόπι στις περιφέρειες της ορθόδοξης Εκκλησίας της Αλβανίας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Κριτική έκδοση επιγραφών συνεργείων από το Λινοτόπι στις περιφέρειες της ορθόδοξης Εκκλησίας της Αλβανίας"

Transcript

1 Κριτική έκδοση επιγραφών συνεργείων από το Λινοτόπι στις περιφέρειες της ορθόδοξης Εκκλησίας της Αλβανίας Κωνσταντίνος ΓΙΑΚΟΥΜΗΣ Περίοδος Δ', Τόμος ΚΑ' (2000) Σελ ΑΘΗΝΑ 2000

2 Κωνσταντίνος Γ. Γιακουμής ΚΡΙΤΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΕΠΙΓΡΑΦΩΝ ΣΥΝΕΡΓΕΙΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΑΙΝΟΤΟΠΙ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΑΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΛΒΑΝΙΑΣ* KJ ι μάστορες και οι τεχνίτες από το Λινοτόπι 1, βλάχικο χωριό σε μια κοιλάδα του Γράμμου, νότια-νοτιοδυτικά της Καστοριάς, συναποτελούν το παλαιότερο και γνωστότερο συνεργείο από ορεινή περιοχή, εξειδικευμένο σε συγκεκριμένους τομείς καλλιτεχνικής παραγωγής. Βλάχοι στο γένος οι μάστορες και τεχνίτες αυτοί, χρησιμοποιώντας τα προνόμια που εξασφάλισαν από την οθωμανική αυτοκρατορία χάρη στις πολύτιμες υπηρεσίες τους 2, είχαν την ευχέρεια να ταξιδεύουν ελεύθερα και να λαμβάνουν παραγγελίες από μακρινούς τόπους. Έτσι, οι ζωγράφοι από το Λινοτόπι τουλάχιστον, το συγκριτικά καλύτερα μελετημένο δείγμα μετακινούμενων συνεργείων, προσκαλούνταν από τοπικούς άρχοντες να ιστορήσουν ναούς και φορητές εικόνες σε τέτοια έκταση, ώστε η δράση τους να επεκταθεί γεωγραφικά σε ορθόδοξους ναούς, καθολικά μοναστηριών 3 και, ενδεχομένως, μουσουλμανικά τεμένη 4, σε μια ευρεία περιοχή εκτεινόμενη 5 από την Αιτωλία και το Πήλιο 6, τα Μετέω- * Ευχαριστώ θερμά τον καθηγητή κ. Anthony Bryer, τη συνάδελφο Αγγελική Λυμπεροπούλου και το Γ. Γιακουμή για την ανάγνωση του κειμένου και τις χρήσιμες υποδείξεις τους. Οι φωτογραφίες προέρχονται από το προσωπικό αρχείο των Γ. και Κ. Γιακουμή. 1. Ακολουθούμε την ορθογραφία «Λινοτόπι» που καθιέρωσε στη διατριβή της η κ. Α. Τούρτα για τους λόγους που εξηγεί, βλ. Τούρτα 1991, σ. 41, υποσημ Για τα προνόμια των Βλάχων επί οθωμανικής αυτοκρατορίας βλ. πρόχειρα Kiel 1985, σ Θεμέλιο στη μελέτη του έργου των λινοτοπιτών ζωγράφων αποτελεί η εξαίρετη διδακτορική διατριβή της κ. Αναστασίας Τούρτα (Τούρτα 1991). 4. Στην υπόθεση αυτή οδηγεί η διατύπωση του καθηγητή Machiel Kiel στην αισθητική αποτίμηση του ζωγραφικού διακόσμου του τεμένους του Hadji Edhem Beg (1822/3) στα Τίρανα: "...The painted interior of the Tirana mosque certainly belongs to the same group as those found in Macedonia and Epiros. All are the work of ambulant groups of master builders and painters from the Albano- Valachian villages of the Pindus Mountains, who since the late 17th c. monopolised the art of painting for religious as well as civil purposes. They overstepped all bounds of religion and painted churches and mosques alike...", βλ. M. Kiel, Ottoman Architecture in Albania ( ), Istanbul 1990, σ Η γενικολογία του τελευταίου και η έλλειψη επαρκών πηγών σχετικών με το Λινοτόπι το 19ο αιώνα -για μια γενική θεώρηση των λίγων διαθέσιμων πηγών βλ. Τούρτα 1991, σ. 42 και υποσημ δεν επιτρέπουν την ασφαλή εξαγωγή συμπερασμάτων. Με κάθε επιφύλαξη διατυπώνουμε την άποψη ότι μετά τις καταστροφές των βλαχόφωνων περιοχών γύρω στο 1769, οι λίγοι κάτοικοι που απέμειναν στο Λινοτόπι εξισλαμίστηκαν (παραδίδεται ότι το 1886 στο Λινοτόπι κατοικούσαν μόνο μερικοί μουσουλμάνοι, ό.π., σ. 42, υποσημ. 133), αλλά συνέχισαν το παραδοσιακό επάγγελμα του περιφερόμενου ζωγράφου διακοσμώντας οίκους πλούσιων Οθωμανών αξιωματούχων και μουσουλμανικά τεμένη. Για την καταστροφή της Μοσχόπολης το 1769 (που σήμανε την καταστροφή και άλλων βλαχόφωνων περιοχών, όπως το Λινοτόπι), βλ. τη συνοπτική αναφορά του Μ. Τρίτου, Η Μοσχόπολη του χθες και του σήμερα, Ηπειρωτικό Ημερολόγιο 19 (1999), σ Το μεγαλύτερο αριθμό μνημείων καταγράφει η κ. Τούρτα στη διατριβή της. Αξίζει, ωστόσο, να σημειωθεί ότι σημαντικό αριθμό μνημείων στον ελλαδικό και τον αλβανικό χώρο είχε εντοπίσει ήδη από το 1970 ο καθηγητής Machiel Kiel σε μακρά έρευνα του στα ηπειρωτικά όρη του ελλαδικού, μόνον, χώρου (προφανώς τα λίγα μνημεία του αλβανικού χώρου που αναφέρει τα εντόπισε από τις ήδη δημοσιευθείσες επιγραφές τους), όπως ο ίδιος σημειώνει, βλ. Kiel 1985, σ. 304, υποσημ Πέρα από τα μνημεία της περιοχής αυτής που εντοπίζει η κ. Τούρτα, με ενδιαφέρον είδα φωτογραφίες τοιχογραφιών μνημείου αποδιδόμενου πειστικά σε συνεργείο ζωγράφων από το Λινοτόπι που μου έδειξε η κ. Μαρία Νάνου στην Α' Συνάντηση των Ελλήνων και Κυπρίων Βυζαντινολόγων. Αναμένεται η ολοκλήρωση της πολύ ενδιαφέρουσας διδακτορικής της διατριβής με θέμα σχετικό με τη ζωγραφική του Που αιώνα στο Πήλιο. 249

3 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Γ. ΠΑΚΟΥΜΗΣ 1 η Γενθί/ooç ι.μ. Αρδενίτοας Κολικόντασι Φιερι Λιούσνα Κ. Σπαβία Λ-».«hW Î-V c Ρ α μη π Ζκάμπη Ελμπασάν Α. Σπαθιά ο- Μπεράτι ~ ~ ΑΝΤΙΠΑΤΡΕ! Α ρ Αγ. Βλάσης ο -ο «- Ο ορ. α Μοσχόπολη \ ' / Ι Λχρίδα \ Πόγραδετς λ Μαλίκη Λιχνίπδα ο ο vi Πήλιο Κορυτσά ''» Μπορια _y Κλεισούρα Φράσορη Ρ i ΒυΟκούκι / fr Σελενίστα! Ερσέκα C*. i Κόντρα /j> Τεπελένι» ; «vty. «So^.Πρεμετή ΘάΑασσα Αία VI >2) t. Σέπερη Πολιτσιανη ΣαραΜνιστα^ 4 ^ Σχοριάδες ίστεγγόπολη Αργυρόκαστρο φ Σωπικη* /- -W Λ _- λόμπορρ χλομό" *-/. ^ ^ Αγ Βασίλειος φ * χ Έπκ»οπή τ " α Νιβίτσ«, ; Τ\» Γεωργουτσάτες αελβινδ Λ... ^ i Ζερβατες Φοίνίκη *Βουλιαρατες. Αγ. Σαράντα Δρόβ(ανη Κα «α β'ά Ι ί i i. * _ i.»πέπελη,τσουκα ;. Λεσινιστα ^, ι.* Αλ'υκο Δίβρη ;»Κλειοα^Λό'γγ'ος S j *I.M. Αγ. Γεωργίου Δέματος! -Κ / ^,Βουθρωτό \. i /' \ /^ χ- Κονίσπολιγ. [ e ä* Ερευνα/ κατασκευή: Γ. και Κ. Γιακουμης) _^ ν* Εικ. 1. Χάρτης με τις μονές της ορθόδοξης Εκκλησίας της Αλβανίας. ΥΠΟΜΝΗΜΑ 1) Μονή προφήτη Ηλία Γεωργοντσατίον 2) Μονή Ευαγγελισμού Βανίστης 3) Μονή Μεταμορφώσεως Τσιατίστης 4) Ναός Αγίου Νικολάου Σαρακίνιστας 5) Ναός Αγίου Νικολάου Μέλιανης 6) Μονή Σπηλαίου Σαρακίνιστας 7) Μονή Προφήτη Ηλία Στεγοπόλεως 8) Ναός Αγίου Αθανασίου Λένγκας 250

4 ΕΚΔΟΣΗ ΕΠΙΓΡΑΦΩΝ ΣΥΝΕΡΓΕΙΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΛΙΝΟΤΟΠΙ ΣΤΗΝ ΑΛΒΑΝΙΑ ρα 7, την Ήπειρο, τη Μακεδονία και, ενδεχομένως το Άγιον Όρος 8, μέχρι την κεντροδυτική Αλβανία, 9 την πρώην Γιουγκοσλαβία 10 και τη Βουλγαρία 11, σε χρονικό εύρος από τις τρεις τελευταίες δεκαετίες του 16ου αιώνα (Άγιος Δημήτριος στα Παλατίτσια Ημαθίας και μονή Φωτμού Αιτωλίας) έως τα τέλη του 17ου αιώνα ή και τις αρχές του 18ου αιώνα (Άγιος Αθανάσιος στη Λένγκα Μόκρας, Άγιος Παντελεήμων Μπομποστίτσας). Στην παρούσα μελέτη θα παρουσιασθούν κριτικά οι επιγραφές που υπογράφουν λινοτοπίτες ζωγράφοι και αργυροχόοι στο χώρο της σημερινής Αλβανίας (Εικ. 1), με σκοπό: 1) Να προτείνουμε νέα, ορθότερη κατά τη γνώμη μας, ανάγνωση των ήδη δημοσιευθεισών 11. Σαφής στη διατύπωση του, αλλά αόριστος στην τεκμηρίωση ο Kiel (1985, σ. 345) αναφέρει: "It was the more modest painters that found their way to the North, people from Greek Macedonia and Thessaly, where the new style, in a more modest and less heavenly version than Theophanes' and Frangos' works, had become all-popular. Good painters with much experience, because many churches were built and painted in the Greek lands, a lot more than in Bulgaria or Serbia. Painters such as the descendants of Master Nikolaos of Linoεπιγραφών. 2) Να ανακοινώσουμε νέες και άγνωστες επιγραφές. 3) Να καταστήσουμε γνωστή σχετική βιβλιογραφία περιορισμένης πρόσβασης στον ελλαδικό χώρο. 4) Να διερευνήσουμε το έργο των λινοτοπιτών καλλιτεχνών ειδικά στην Αλβανία. Θα περιορισθούμε στις επιγραφές μνημείων και αντικειμένων βεβαιωμένα ιστορημένων ή αντίστοιχα κατασκευασμένων από λινοτοπίτες μάστορες, χωρίς να επεκταθούμε σε άλλα μνημεία ή αντικείμενα, η πατρότητα των οποίων μπορεί να αποδοθεί σε αυτούς 12. Οι υπό δημοσίευση επιγραφές φωτίζουν νέες πτυχές όσον αφορά τους ζωγράφους και τους αργυροχόους 13, τις σχέσεις μεταξύ τους, την ιστορική συνέχεια των οικοτεχνιών τους, τις 7. Πρόσφατα, οι τοιχογραφίες της πρώτης φάσης του καθολικού της μονής του Αγίου Στεφάνου στα Μετέωρα αποδόθηκαν σε συνεργείο ζωγράφων από το Λινοτόπι και, με αρκετές πιθανότητες, στο ζωγράφο Μιχαήλ, βλ. Ι. Vitaliotis, Le vieux catholicon du monastère Saint-Etienne aux Météores, la première phase des peintures murales (διδακτ. διατριβή, 1998,1-ΠΙ). Ευχαριστώ θερμά το συγγραφέα της διατριβής αυτής, την οποία ευγενικά έθεσε στη διάθεση μου. 8. Ο κ. Γεώργιος Κακκαβάς, αρχαιολόγος στο Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών, με πληροφόρησε πως ο ίδιος εντόπισε στο Άγιον Όρος ενεπίγραφη εικόνα ιστορημένη από λινοτοπίτες ζωγράφους, πληροφορία που αναμεταδίδω με κάθε επιφύλαξη. 9. Στο παρόν άρθρο ανακοινώνονται νέα μνημεία ζωγράφων από το Λινοτόπι που φτάνουν μέχρι την κεντροδυτική Αλβανία. Η μελέτη των μνημείων αυτών αποτελεί μέρος της διδακτορικής μου διατριβής που εκπονείται στο Κέντρο Βυζαντινών, Οθωμανικών και Νεοελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Birmingham με θέμα «The monasteries of the Prophet Elijah in Jorguçat, of the Annunciation in Vanishtë of Dropolis and of the Nativity of the Mother of God or Spileo in Ljunxheri (Southern Albania): Architecture - Painting - Paedagogical Functions - Social Roles - Fiscal Life». 10. Με ενδιαφέρον παρακολουθώ τις αποδόσεις μνημείων σε λινοτοπίτικα συνεργεία ζωγράφων από τη σέρβα ιστορικό τέχνης Svetlana Pejid, βλ. Sv. Pejié, Crkva Bogoroditsinov Uspenja ou Mrtvici-slikarstva, Saopshtenja XX-XXI (1988/89), σ και εικ (με περίληψη στα γαλλικά) και η ίδια, Ikone iz Bozhice u Beogradskom Narodnom Muzeju (Icons from Bozica in the National Museum in Belgrade), Zbomik Narodnov Muzeja-Beograd (Recueil du Musée National à Belgrade), XV-2 (1994), σ και εικ. 1-8). Ευχαριστώ θερμά τη συγγραφέα για την αποστολή ανατύπων των άρθρων αυτών. topi, village masters, but with remarkable skill. For them it was not degrading to go to unknown places" (= εννοεί τη Βουλγαρία). Θεωρώ ότι, επί τη βάσει τεχνοτροπικών κυρίως στοιχείων, μπορούν να αποδοθούν σε λινοτοπίτικο συνεργείο ζωγράφων κάποιες από τις τοιχογραφίες του 1649 στο ναό του Rozdestvo Hristovo στο Arbanasi της Βουλγαρίας (βλ. ενδεικτικά την παράσταση του προφήτη Ηλία στο Hr. Gandev (επίμ.), Istoriya na Blgariya: Blgarskiyat narod pod Osmansko Vladitsiestvo ot XV do natsaloto na XVIIIv., Σόφια, σ. 182). 12. Π.χ. οι λιγοστές σωζόμενες τοιχογραφίες στον Άγιο Παντελεήμονα Μπομποστίτσας αποδίδονται σε λινοτοπίτες ζωγράφους του τέλους του 17ου-των αρχών του 18ου αιώνα, η απόδοση όμως δεν ενισχύεται από κτιτορική επιγραφή, γι' αυτό ο ναός αυτός δεν δημοσιεύεται στην παρούσα μελέτη. Περίληψη του θέματος αυτού, όσον αφορά τους λινοτοπίτες ζωγράφους, ανακοινώθηκε στα Ιωάννινα, βλ. Κ. Γιακουμής, Οι Ιερές Μονές Προφήτη Ηλία στο Γεωργουτσάτι, Ευαγγελισμού στη Βάνιστα Δρόπολης και Γενεσίου της Θεοτόκου ή Σπηλαίου Λιούντζης κατά την περίοδο της οθωμανικής κατάκτησης: Αρχιτεκτονική - Ζωγραφική - Παιδαγωγικές λειτουργίες - Κοινωνικοί ρόλοι - Οικονομικές σχέσεις, Α' Συνάντηση των Βυζαντινολόγων της Ελλάδας και της Κύπρου (25-27 Σεπτεμβρίου 1998, Φιλοσοφική Σχολή Πανεπιστημίου Ιωαννίνων), βλ. Εισηγήσεις-περιλήψεις ανακοινώσεων, Ιωάννινα 1999, σ ). 13. Δεν εντοπίστηκαν στην Αλβανία έργα χρυσοχοΐας, ξυλογλυπτικής και χρύσωσης τέμπλων ή χαλκογραφίες, τέχνες που επίσης αναπτύχθηκαν σε οικογενειακή βάση στο Λινοτόπι, βλ. Τούρτα 1991, σ. 43 και υποσημ Θα άξιζε, πάντως, η εκπόνηση μονογραφίας σχετικά με τα ξυλόγλυπτα λινοτοπιτών τεχνιτών, για να διερευνηθεί το ενδεχόμενο οι τεχνίτες προετοιμασίας του ξύλου στις φορητές εικόνες των λινοτοπιτών ζωγράφων να προέρχονται και αυτοί από το Λινοτόπι. Φορητές εικόνες και βημόθυρα, ζωγραφισμένα από λινοτοπίτες και αποκείμενα κυρίως στο Βυζαντινό Μουσείο Ιωαννίνων, πρόκειται να δημοσιευθούν από την κ. Α. Τούρτα. Για μία πρώτη ανακοίνωση τους, βλ. Α. Τούρτα, Εικόνες ζωγράφων από το Λινοτόπι (16ος- 17ος αι.), Δωδέκατο Συμπόσιο βυζαντινής και μεταβυζαντινής αρχαιολογίας και τέχνης, βλ. Πρόγραμμα και περιλήψεις εισηγήσεων και ανακοινώσεων, Αθήνα 1992, σ

5 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Γ. ΠΑΚΟΥΜΗΣ μετακινήσεις τους, τους κτίτορες, δωρητές ή χορηγούς που προσκαλούσαν λινοτοπίτες καλλιτέχνες, την τοπική ιστορία των χωριών, των υπό εξέταση μονών ή ναών και τους μονάσαντες και τις μονάσασες σε αυτά. ΕΠΙΓΡΑΦΕΣ ΚΑΘΟΛΙΚΩΝ ΜΟΝΩΝ ΚΑΙ ΝΑΩΝ Νάρθηκας καθολικού μονής Προφήτη Ηλία στο Γεωργουτσάτι Δρόπολης (1617) Η επιγραφή, ζωγραφισμένη με κεφαλαία και πεζά γράμματα από μαύρο χρώμα σε λευκό βάθος, βρίσκεται στο υπέρθυρο του ανατολικού τοίχου του νάρθηκα. Δημοσιεύσεις: Η επιγραφή μεταγράφηκε πρώτα από τον Παναγιώτη Πουλίτσα το , η δημοσίευση του οποίου επί πολλά χρόνια παρέμεινε και εν πολλοίς παραμένει το πολυτιμότερο βοήθημα για τον ερευνητή του αλβανικού χώρου. Αργότερα μελετήθηκε από τον Theofan Popa 15, ο οποίος και τη δημοσίευσε στο σημαντικό έργο του, σχετικό με το corpus των εκκλησιαστικών επιγραφών της Αλβανίας 16. Απεικόνιση (Εικ. 2): Φωτογραφία της επιγραφής δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στο λεύκωμα Μνημεία Ορθοδοξίας στην Αλβανία 11 και περιέχεται στο βιβλίο του Theofan Popa (Popa 1998, σ. 227). Η υπόλοιπη βιβλιογραφία για τη μονή χρησιμοποιεί ως αναφορά την ανάγνωση της επιγραφής από τον Π. Πουλίτσα 18. Μεταγραφή: + [Άνηγέρθη] κ(αί) ηστωρίθη ο πάνσεπτος ναός ου ο αρτηκας:- / κ(αί) (ή)γονμενέβώντος εν οσίο(ι)ερομονάχης π(α)πακηρ / Σημεών:- / + Έτους,ΖΡΚΕ:- και olà χήρος καμαρτο/λον Μηχαήλ εκ της κόμης / Ληνοτοπίον της / καστωρίας:- Εικ. 2. Η επιγραφή στο νάρθηκα της μονής του Προφήτη Ηλία στο Γεωργουτσάτι Δρόπολης. Από τον πρώτο στίχο 19 μέχρι και τη χρονολογία στον τέταρτο στίχο η επιγραφή είναι κεφαλαιογράμματη. Το υπόλοιπο του τέταρτου στίχου αναγράφεται με κεφαλαία και πεζά γράμματα. Οι στίχοι 5-6 είναι με κεφαλαία γράμματα και ο τελευταίος με πεζά. Η ανάγνωση που προτείνεται διαφέρει από αυτή των Π. Πουλίτσα και Th. Popa κυρίως ως προς τη στίξη. Η πρώτη λέξη του στίχου 1 έχει αποξεσθεί σκοπίμως κατά τον Th. Popa 20 «για το λόγο ότι στο ζωγράφο δεν ήταν γνωστός ο χρόνος ανέγερσης του νάρθηκα». Στο στίχο 2 ο Π. Πουλίτσας δεν πρόσεξε το «π» που αναγράφεται στο διάστιχο του πρώτου και του δεύτερου στίχου, πάνω ακριβώς από το πρώτο γράμμα της τελευταίας λέξης σχηματίζοντας βραχυγραφικώς τη λέξη «π(α)πακήρ», με αποτέλεσμα να αποδώσει τη λέξη με το ακατανόητο «πακήρ». Η συλλαβή «με» του στίχου 3 αναγράφεται στο διάστιχο μεταξύ δεύτερου και 14. Πουλίτσας 1928, σ. 61, αριθ Στοιχεία της επιγραφής του 1617 αλλά και αυτής της ιστόρησης του ναού το 1586 από το ζωγράφο Νικηφόρο μοναχό (βλ. Πουλίτσας 1928, σ. 61, αριθ. 1-2), στη μορφή που μεταγράφηκε και μεταφράστηκε στα αλβανικά από τον Theofan Popa, χρησιμοποιήθηκαν τόσο από τον ίδιο, βλ. Th. Popa, Disa konziderata te përgjithshme rreth pikturës pasbizantine ne Shqipëri, Studime Historike 2 (1967), σ. 100 και Th. Popa, Considérations générales sur la peinture postbyzantine en Albanie, Actes du Premier Congrès International des études balkaniques et sud-est européenes (1966), II, Σόφια 1969, σ. 778, όσο και από άλλους (βλ. ενδεικτικά και μόνον Meksi - Thomo 1976, σ. 128b, 143a Meksi-Thomo, Një nefshë, σ. 95b, 115, σχέδιο στη σ. 110), οι οποίοι δεν παρέπεμψαν ούτε σε αυτή ούτε σε κάποιες άλλες εργασίες τους στο αδημοσίευτο τότε έργο του Theofan Popa. 16. Παρά τις παρανοήσεις και τις ελλείψεις του, το έργο αυτό θα αποτελέσει κεφαλαιώδες βιβλίο αναφοράς, βλ. Popa 1998, σ , αριθ Γιακουμής 1994, σ. 34, εικ. 46. Η επιγραφή αυτή, όπως και οι άλλες, των οποίων δημοσιεύονται φωτογραφίες, δεν μεταγράφεται εκ νέου στο ανωτέρω βιβλίο. 18. Από τη μη μνημονευθείσα παραπάνω βιβλιογραφία για τη μονή επιλέγουμε: Τούρτα 1991, σ , Γ. και Κ. Γιακουμής, σ. 74α-77α και εικ , Καμαρούλιας 1997, Β, σ. 458α-461β και από την αλβανική βιβλιογραφία το πολύ αξιόλογο πρόσφατο βιβλίο του P. Thomo (Thomo 1998), σ. 106a-108a, εικ. 32 (τριπλή). 19. Οι στίχοι στο σχολιασμό τόσο αυτής της επιγραφής όσο και των επομένων αναφέρονται κατά τη στιχοθεσία της επιγραφής. 20. Popa 1998, σ

6 ΕΚΔΟΣΗ ΕΠΙΓΡΑΦΩΝ ΣΥΝΕΡΓΕΙΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΛΙΝΟΤΟΠΙ ΣΤΗΝ ΑΛΒΑΝΙΑ τρίτου στίχου. Ο ηγούμενος Συμεών που μαρτυρείται στο στίχο 3 καταγόταν από το Γεωργουτσάτι και διατελούσε ηγούμενος ήδη από το 1608, όπως φαίνεται σε έγγραφο εκδοθέν από το μαχκεμέ (= πρωτοδικείο) Αργυροκάστρου, σχετικό με την αγορά κάποιας οικίας υπέρ της μονής. Το 1615 ο ηγούμενος εμφανίζεται σε συμβιβαστικό έγγραφο του ιδίου με κάποιο σπαχή της Μουζίνας, εκδοθέν από το πρωτοδικείο Δελβίνου. Τέλος, ο ίδιος πιθανότατα ηγούμενος αναφέρεται σε ένα ακόμα έγγραφο του πρωτοδικείου Αργυροκάστρου σχετικό με την αγορά ενός χωραφιού υπέρ της μονής με τη χρονολογία 1625, έτος το οποίο πρέπει να θεωρήσουμε ως terminus post quem της ακροτελεύτιας χρονολογίας της ηγουμενίας του 21. Η χρονολογία,ζρκε (= 7125), που δίδεται στο στίχο 4 ως έτος ιστόρησης του νάρθηκα από το ζωγράφο Μιχαήλ, αντιστοιχεί στο έτος Καθολικό μονής Ευαγγελισμού στη Βάνιστα (1617) 22 Η επιγραφή, ζωγραφισμένη με κεφαλαία και πεζά γράμματα από μαύρο χρώμα σε λευκό βάθος, βρίσκεται στο βόρειο άκρο του δυτικού τοίχου του κυρίως ναού, στη δεύτερη ζώνη τοιχογραφιών 23. Δημοσιεύσεις: Popa 1998, σ. 228, αριθ Απεικόνιση (Εικ. 3): Αδημοσίευτη 24. Μεταγραφή: [Α]ν[η]γ[έ]ρ[θ]η [ό θείος και πάνσεπτος οϋτος ναός της ύπερευλ]/ωγημ[έ]νης [Δε]σπ[οίνη]ς [ήμώ]ν [Θεοτόκου και άειπαρθένου] Μα[ρ]ία[ς]... / [εύλα]βεσ[τάτου] / [ίερο]- μ[όναχος Γρη]γόριος ηερομον[α/χος] Σιμονος [ιερομ]ονάχον:- Άρχιερα[τενόντος] του θεοφιλέστατου επισκόπ[ου] / κυρ Ματθεου Ιωα(ν)νήνον:- Ήστορίθη ôfε] κ(αί) olà χειρός καμού του αμαρτολοϋ / Μηχαήλ εκ τη [ς] κώμης Λυνοτωπιου της Καστοριάς:- ετη ΖΡΚΕ:- Ιωα(ν)νίκυος / διάκων :- Η επιγραφή έχει αποξεσθεί κατά το μεγαλύτερο τμήμα της στους στίχους 1-5, πιθανότατα σκοπίμως, καθώς φέρει εμφανή τα σημάδια της απόξεσης. Η καταστροφή επιλεκτικών τμημάτων της επιγραφής είχε συμβεί πριν ακόμα επισκεφθεί τη μονή (στις δεκαετίες ) ο Theofan Popa, δεδομένου ότι μετέγραψε την επιγραφή μόνο από το στίχο 6 κ.ε. Στην ανάγνωση του προτείνω μικρές αλλαγές, μη αξιοσημείωτες εδώ. Σύμφωνα λοιπόν με την επιγραφή, ο ναός ιστορήθηκε το έτος 7125 (= 1617) από το ζωγράφο Μιχαήλ από το Λινοτόπι. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι στίχοι 6-7, καθώς παραδίδουν σημαντική πηγή για την εκκλησιαστική ιστορία της Ηπείρου στις αρχές του \Ίον αιώνα. Επισημαίνεται κατ' αρχήν ότι δεν μνημονεύεται στην επιγραφή ο επίσκοπος της οικείας εκκλησιαστικής δικαιοδοσίας της επισκοπής Δρυϊνουπόλεως, αλλά ο Ιωαννίνων, γεγονός που, εξ όσων μπορούμε να ανακαλέσουμε στη μνήμη μας, δεν έχει όμοιο του στις επιγραφές των εκκλησιών του αλβανικού χώρου - επιπλέον, ο Ματθαίος καλείται επίσκοπος και όχι μητροπολίτης Ιωαννίνων, ενώ γνωρίζουμε πως η εκκλησιαστι- 21. Όλες οι παραπάνω πληροφορίες μαρτυρούνται στο δυσεύρετο σήμερα βιβλίο του Γ. Πωβάννη, Ιστορική περίληψις της Ιεράς Μονής Προφήτου Ήλιου Γεωργοντσατίον μετά ιστορικών γεγονότων της Κοινότητος (sic) και συνοπτική σημείωσις των ενεργειών και αποφάσεων προς άνέγερσιν της εύπρεοποϋς κεντρικής Εκκλησίας Γεωργουστατίου (sic), Ιωάννινα, 1928, σ Φωτοαντίγραφο της έκδοσης υπάρχει στην προσωπική μου βιβλιοθήκη. 22. Πα τη μονή βλ. επιλεκτικά: Meksi - Thomo 1976, σ. 130a, 143b- Meksi - Thomo 1980, σ. 51a-52a, 68, πίν. VIII Γ. και Κ. Γιακουμής, σ. 81β-85α και εικ Πακουμής 1994, σ και εικ Καμαρούλιας 1997, σ. 466α-467β Thomo 1998, σ. 114a-117b, εικ και πίν. 12, Ο Popa τοποθετεί λανθασμένα την επιγραφή «στο υπέρθυρο της θύρας» του νάρθηκα. 24. Ο Γιακουμής (Γιακουμής 1994), σ. 42, εικ. 68 αναφέρει την επιγραφή του νάρθηκα της μονής ως επιγραφή του κυρίως ναού. Για την αποκατάσταση της αλήθειας και δεδομένου ότι και αυτή η επιγραφή παραμένει αδημοσίευτη τη μεταγράφουμε ως εξής: «+ Άνιστορί[θη] και εκαλλοπϊσθη ό θοΐος και πάνσεπτος οϋτος/ οϊκος τής Οιπεραγίας ενδόξου και αηπαρθενου Μαρίας δη' ε/ξοδου του κηρ Μιχάλη Δημητρήου εκ πολεος Ά[ργυροκά]στρου άρχηέρατεϋ/ον οιπο του θεοφιλεσ[τ]άτου επησκόπου Δρυϊνό(υ)πόλεος, Αργυροκά]στρου άρχηέρατεϋ / ον οιπο του Θεοφιλεσ(τ)άτου επησκόπου Δρ(υ)ινό(υ)πο{λεος κηρ Μητ}ροφάνους οίγουμενέυ/ον Οίοάκήμ (οίερομονάχ(ου) κ(αί) Νικόδημου οίερομονάχ{ου, Δανιήλ οιερο/μονάχου Νικιφόρου ίερο/διάκόνος, {δηά χιρος καμοϋ τοϋ αμαρτολοϋ Ίω(άννου) εν} χόρας κεστοράτες 1758». Τμήματα λέξεων, λέξεις και φράσεις που περιελήφθησαν εντός αγκίστρων { }, έχουν ληφθεί από τη μεταγραφή του Popa 1998, ο οποίος κατέγραψε και τα τμήματα που το 1992, στην πρώτη επίσκεψη μας στο μνημείο, είχαν ήδη καταπέσει. Η κατάσταση της επιγραφής χειροτέρευσε έως σήμερα, όπως διαπίστωσα σε επίσκεψη μου το Μάρτιο του 1999, καθότι το κατώτερο τμήμα της επιγραφής υπέστη νέα φθορά. Η ανάγκη στερέωσης όχι μόνο της επιγραφής, αλλά και ολόκληρου του επιχρίσματος του δυτικού τοίχου του νάρθηκα, είναι άμεση και επιτακτική. 253

7 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Γ. ΠΑΚΟΥΜΗΣ tôi^n0a>"i -yr^?k Εικ. 3. Η επιγραφή στο ναό της μονής τον Ευαγγελισμού στη Βάνιστα της Δρόπολης. κή περιφέρεια Ιωαννίνων είχε ήδη από το 1318 αναδειχθεί σε μητρόπολη 25 κυριαρχική της επισκοπής Δρυϊνουπόλεως. Ο ίδιος Ματθαίος μαρτυρείται νωρίτερα, το 1614, ως επίσκοπος Δρυϊνουπόλεως σε θεομητορική εικόνα του τέμπλου της μονής Μεταμορφώσεως Τσιάτιστας 26, στην αλβανική πλευρά του Πωγωνίου, ενώ τον Ιούλιο του 1617 αναφέρεται επίσης ως επίσκοπος Δρυϊνουπόλεως στην επιγραφή του ναού των Αγίων Μηνά, Βίκτωρος και Βικέντιου στην Τρανοσίστα της Λιούντζης 27. Πρόκειται για μια από τις πλέον συναρπαστικές εκκλησιαστικές προσωπικότητες του 17ου αιώνα, δεδομένου ότι, διατελών το 1611 επίσκοπος Δρυϊνουπόλεως και επίτροπος του γηραιού και ασθενούντος μητροπολίτη Ιωαννίνων Μανασσή, υπήρξε από τους ένθερμους και ενεργούς συμπαραστάτες του κινήματος του Διονυσίου του Σκυλοσόφου, όπως προκύπτει από επιστολή διαμαρτυρίας του Μαξίμου του Πελοποννησίου προς αυτόν 28. Οι πηγές σχετικά με τις ακριβείς περιόδους αρχιερατείας του Ματθαίου στην επισκοπή Δρυϊνουπόλεως και τη μητρόπολη Ιωαννίνων είναι συγκεχυμένες και αντιφατικές 29, φαίνεται, ωστόσο, ότι για κάποιο χρονικό διά- 25. Ε. Χρυσός, Η προαγωγή της Επισκοπής Ιωαννίνων σε Μητρόπολη, Δωδώνη 5 (1976), σ , όπου και η σχετική βιβλιογραφία. 26. Βλ. Πουλίτσας 1928, σ , αριθ. 4 και Popa Πουλίτσας 1928, σ. 80, αριθ. 1 και Popa Για την επιστολή αυτή βλ. Παπαδόπουλος 1933, σ και Μπαράς 1952, τχ. 6, σ. 561β-562α. 29. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Π. Αραβαντινός, ο οποίος στη Χρονογραφία του στο μεν επισκοπικό κατάλογο Δρυϊνουπόλεως αναφέρει τον Ματθαίο ως προβιβασθέντα στο θρόνο των Ιωαννίνων το 1612 (βλ. Π. Αραβαντινός, Χρονογραφία της 'Ηπείρου των τε ομόρων ελληνικών και ιλλυρικών χωρών, εν 'Αθήναις 1856, Β', σ. 47), στο δε μητροπολιτικό κατάλογο Ιωαννίνων αναιρεί τα προηγούμενα σημειώνοντας τον ίδιο Ματθαίο, μετά το θάνατο του γηραιού μητροπολίτη Μανασσή (κατ' αυτόν το 1613), ως προβιβασθέντα στο μητροπολιτικό θρόνο των Ιωαννίνων το 1614 (ό.π., σ. 237). Για την ακροτελεύτια χρονολογία της αρχιερατείας του βοήθεια παρέχουν δύο πατριαρχικά γράμματα, το πρώτο του Τιμοθέου του Β', χρονολογούμενο μεταξύ 1620 και 1621, και το δεύτερο του Κυρίλλου Λουκάρεως από το Μάρτιο του 1621 προς τον επίσκοπο Δρυϊνουπόλεως Ματθαίο σχετικά με κτηματικές υποθέσεις στην επαρχία του. Πα το πρώτο βλ. Κώόιξ Πατριαρχικών Εξερχόμενων, Α, σ και για το δεύτερο, ό.π., σ Ενδεικτικό της σύγχυσης και της ανεπάρκειας των πηγών στη διασταύρωση των πληροφοριών είναι ότι σε επιστολή του Μαξίμου του Πελοποννησίου προς τον Ματθαίο πληροφορούμαστε ότι ο τελευταίος από τις 31 Οκτωβρίου 1614 προήχθη στη Μητρόπολη Ιωαννίνων (Παπαδόπουλος 1933, ό.π.). Ας σημειωθεί, τέλος, πως ο Β. Μπαράς θεωρεί άλλο πρόσωπο τον επίσκοπο Δρυϊνουπόλεως Ματθαίο που μνημονεύεται ως επίσκοπος Δρυϊνουπόλεως το 1617 από τον Ματθαίο που κατά τον ίδιο έγινε μητρο- 254

8 ΕΚΔΟΣΗ ΕΠΙΓΡΑΦΩΝ ΣΥΝΕΡΓΕΙΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΛΙΝΟΤΟΠΙ ΣΤΗΝ ΑΛΒΑΝΙΑ στημα διετέλεσε είτε δισεπίσκοπος 30 είτε τοποτηρητής της μητροπόλεως Ιωαννίνων κατά την απουσία κάποιου εψηφισμένου μητροπολίτη σε περίοδο εκκλησιαστικός δύσκολη, όπως αυτή που επακολούθησε το κίνημα του Διονυσίου του Σκυλοσόφου και το θάνατο του προηγούμενου μητροπολίτη Μανασσή. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι κατά τους επισκοπικούς καταλόγους του μητροπολίτη Σάρδεων Γερμανού τα έτη 1612,1616, τον Αύγουστο του 1617, το Δεκέμβριο του 1620 και το 1621 στη Μητρόπολη Ιωαννίνων μνημονεύεται ως μητροπολίτης Ιωαννίνων κάποιος Νεόφυτος 31. Οι εκδοχές αυτές είναι και θα παραμένουν θεωρητικές, μέχρι να εκπονηθεί ειδική μελέτη για την πολύ ενδιαφέρουσα αυτή εκκλησιαστική φυσιογνωμία του 17ου αιώνα 32. Είναι, όμως, σαφές ότι για ένα χρονικό διάστημα του έτους 1617 υπήρξε κάποια εκκλησιαστική περίσταση στην επισκοπή Δρυϊνουπόλεως, εξαιτίας της οποίας ο ζωγράφος Μιχαήλ στη μεν επιγραφή της μονής Βανίστης δεν μνημόνευσε οικείο αρχιερέα παρά επίσκοπο Ιωαννίνων, στη δε επιγραφή της μονής Γεωργουτσάτων (βλ. παραπάνω) δεν μνημόνευσε κανέναν αρχιερέα. Καθολικό μονής Μεταμορφώσεως στην Τσιάτιστα Πωγωνίου (1626) 33 Η επιγραφή βρίσκεται ζωγραφισμένη στον ανατολικό τοίχο του νάρθηκα, στο υπέρθυρο της εισόδου προς το ναό. Αναγράφεται με μαύρο χρώμα σε λευκό βάθος, η δε γραφή είναι κεφαλαιογράμματη, πλην του τελευταίου τμήματος του πέμπτου στίχου. Δημοσιεύσεις: Πουλίτσας 1928, σ. 66, αριθ. 1. Popa 1998, σ , αριθ Απεικόνιση (Εικ. 4): Γιακουμής 1994, σ. 131, εικ Popa 1998, σ Μεταγραφή: + Λνηγέρθη ο θ(ε)ίος κ(αί) πάνσεπτος ναός τον Θ(εο)ϋ κ(αί) Σοτίρως ήμων Ι(η)σ(ο)ύ X(QLστο)ν / οηά σι(ν)δρομής κόπου τε κ(αί) εξόόον των πανηερώτατών μητροπο/ληταδών Ήακοβώς Ζήχνών Δανιήλ- Νεβρωκόπ(ί)ον / ήπο χειρός Μηχαήλ ζωγράφου- εκ τόπου Ληνοτώπη της Καστωρίας ελαχίστου / κ(αϊ) αμαρτωλού έτελ(ε)ιώθη κατά μήνα Οκτωβρίου- ΚΗ- έγραφα έπ(ί) ετει,ζρλε:- Με πεζά γράμματα αναγράφονται μόνο οι τρεις τελευταίες λέξεις του πέμπτου στίχου. Η ανάγνωση που προτείνεται εδώ διαφέρει κυρίως ως προς τον τονισμό από τις αναγνώσεις του Πουλίτσα και του Popa. Ο σχολιασμός της επιγραφής από την κ. Αναστασία Τούρτα 34 μας καλύπτει. Με την παραπάνω ανάγνωση, πάντως, καθίσταται σαφές ότι το καθολικό της μονής ιστορήθηκε ενιαία το έτος 7135 από κτίσεως κόσμου, που, δεδομένου του μήνα (Οκτωβρίου) αποπεράτωσης των εργασιών, αντιστοιχεί στο Λύνεται έτσι το πρόβλημα που είχε προκληθεί από την αβλεψία στην έκδοση της επιγραφής από τον Π. Πουλίτσα, ο οποίος μετέγραψε τη χρονολογία ως εξής:,ζρλ (= 1622) Ε:- 35 και τη σύγχυση των Α. Meksi και P. Thomo, οι οποίοι υπολογίζοντας λανθασμένα τη χρονολογία έδιναν το 1627 ως έτος ανέγερσης είτε ολόκληρου του καθολικού 36 είτε μόνο του νάρθηκα 37, σύγχυση που δεν αποφεύγεται και στην αξιολογότατη πρόσφατη μονογραφία του κ. Πύρρου Θώμου 38, στην οποία δίδεται το έτος πολίτης Ιωαννίνων το 1614 (βλ. Μπαράς 1994, σ ). 30. Το φαινόμενο δεν είναι μοναδικό. Για το θέμα βλ. πρόχειρα Κ. Πιτσάκης, Σχετικά με την «τρισεπισκοπή» του Νικόδημου Μεταξά (1635), ΣΤ Διεθνές Πανιόνιο Συνέδριο, Σεπτεμβρίου 1997, Ζάκυνθος, Περιλήψεις ανακοινώσεων, σ Βλ. Γερμανός 1937, σ. 67 και υποσημ Για επισκοπικούς καταλόγους Δρυϊνουπόλεως βλ. πρόχειρα Μπαράς 1952 Τ. Γριτσόπουλος, Δρυϊνουπόλεως, Πωγωνιανής και Κονίτσης Μητρόπολις, ΗΘΕ, 6, σ Ι. Λαμπρίδης, Ηπειρωτικά Άγαθοεργήματα, Ιωάννινα 1971, Α', σ. 121 και Β', σ ο ίδιος, ΗπειρΧρον 5 (1930), σ Α. Αλεξούδης, Επισκοπικοί κατάλογοι, Κωνσταντινούπολις 1, αριθ ( ) Γερμανός 1937, σ Μπαράς 1994, σ Για τη μονή γενικά βλ. Meksi - Thomo 1976, σ. 128b - Meksi - Thomo, Një nefshë, σ. 95,97,115 και σχέδ. στη σ. 107 (υποπίπτουν σε αντιφάσεις ως προς τις αρχιτεκτονικές φάσεις του ναού, τις οποίες επισημαίνει κριτικά η κ. Τούρτα 1991, σ , η οποία επεξεργάζεται και άλλες πληροφορίες που αφορούν τη μονή) Γ. και Κ. Γιακουμής, σ. 98β-100β και εικ , όπου εκ λάθους η τοιχογράφηση του ναού χρονολογείται στο διάστημα , βλ. Γιακουμής 1994, σ και εικ ) Καμαρούλιας 1997, σ. 437α-440 Thomo 1998, σ. 101b-103a και σχέδ. 29. Δεν γνωρίζω το περιεχόμενο πρόσφατης εισήγησης του κ. Δαμιανού Κόμματα στη Θεσσαλονίκη σχετικά με τη μονή. 34. Τούρτα 1991, σ Πουλίτσας 1928, σ. 66, αριθ Meksi - Thomo 1976, σ Meksi - Thomo, Një nefshë, σ. 97. Δυστυχώς, το λάθος αυτό επαναλαμβάνεται και στη νέα βελτιωμένη έκδοση (Thomo 1998, σ. 102b), όπου δίδεται λανθασμένα το αμάρτυρο αλλού 1627 ως έτος ανέγερσης του νάρθηκα. 38. Thomo 1998, σ. 101b, 102 b. 255

9 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Γ. ΠΑΚΟΥΜΗΣ ίκ. 4. // επιγραφή στο νάρθηκα της μονής της Μεταμορφώσεως στην Τσιάτιστα Πωγωνίον ως έτος ιστόρησης του ναού και το 1627 ως έτος ανέγερσης του νάρθηκα. Βάσει, τέλος, των επιγραφικών δεδομένων, το 1626 δεν προκύπτει ούτε ως έτος ανέγερσης του νάρθηκα, αφού στις επιγραφές του ο ζωγράφος Μιχαήλ συχνά χρησιμοποιεί στερεότυπα το ρήμα «Άνηγέρθη», χωρίς να ακριβολογεί 39. Ναός Αγίου Νικολάου στη Σαρακίνιστα της Λιούντζης (1630) 40 Η κεφαλαιογράμματη επιγραφή ζωγραφίζεται με μαύρο χρώμα σε λευκό βάθος στο υπέρθυρο της νότιας εισόδου προς τον κυρίως ναό. Δημοσιεύσεις: Πουλίτσας 1928, σ. 75, αριθ. 1. Κώνστας 1958, σ. 6β, αριθ. α. Popa 1998, σ , αριθ Απεικόνιση (Εικ. 5): Γιακουμής 1994, σ. 113, εικ Popa 1998, σ Μεταγραφή: + Άνηγέρθη εκ βάθρων και άνιστωρίθη ο θ(ε)ίός ούτος κ(αί) πάνσεπτος ναός του εν αγίεις / πατρός ημόν Νικολάου του θαυματουργού- οηα ση(ν)- όρωμή(ς) κόπου τε και εξόδου- / το(ν) τήμηοτάτον περίς κ(α'ι) γερωντεςσαρακύνηστα(ς) όήά ψυχηκί(ς) σώτηρία(ς) άρχιέρατέυ/οντος όε τοϋ θεοφηλεστατου επισκόπου Δερνοπόλεος κύρου Καλήστρου, / ήπό χειρός Μηχαήλ- ζωγράφου μετά τοϋ ηου α(ύ)τού Κωνσταντίνου κ(αί) Νικολ(ά)ού χωρά Λινοτόπη- ε- γρ(α)φα επι έτους /,ΖΡΛΗ:- Η μεταγραφή που προτείνεται βελτιώνει τις προηγούμενες σε ορισμένα επουσιώδη για αναφορά σημεία. Κατά τις πληροφορίες του Β. Μπαρά 41, ο επίσκοπος Δρυϊνουπόλεως Κάλλιστος -αναφέρεται ως Κάλλιστρος στην επιγραφή- το 1609 αναφέρεται ως «πρώην Δρυϊνουπόλεως» λόγω χρεών της επισκοπής του ανερχομένων σε άσπρα, χρέη για τα οποία αναγκάστηκε να ενεχυριάσει ακόμα και τα αρχιερατικά του άμφια. Προς «ζωοτροφίαν» του μάλιστα εκχωρήθηκαν τότε τα εκκλησιαστικά δικαιώματα του χωριού Πετσά της περιοχής θεολόγου 42. Το έτος 7138 (= 1630), το οποίο αναφέρεται στην επιγραφή, είναι η πρώτη μαρτυρία για τη δεύτερη περίοδο αρχιερατείας του 39. Βλ. ενδεικτικά την ανακριβή χρήση του ρήματος «Άνηγέρθη» από τον ίδιο ζωγράφο στις επιγραφές ιστόρησης του καθολικού της μονής Μακρυαλέξη στη Λάβδανη Πωγωνίου (βλ. Τούρτα 1991, σ. 27) και του ναού του Αγίου Νικολάου στη Βίτσα Ζαγορίου (ό.π., σ. 29), καθώς άλλες επιγραφές παραδίδουν ως έτος ανέγερσης του πρώτου το 1585 (ό.π., σ. 27 και υποσημ. 30) και του δεύτερου το 1612 (ό.π., σ. 29). 40. Πα το ναό βλ. Meksi - Thomo 1980, σ. 48b-49a, 68, και πίν. V Γ. και Κ. Γιακουμής, σ. 52α-53β και εικ ' Γιακουμής 1994, σ και εικ Γ. Γιακουμής - Κ. Γιακουμής, Μνήμη Αλεξ. Μαμμόπουλου: από τη Σαρακίνιστα της Λιούντζης, Ηπειρωτική 'Εταιρεία: Δελτίον πνευματικής ενημερώσεως, τχ. 211 (Απρίλιος 1994), σ και εικ ενθέτου Thomo 1998, σ. 143a-145a, εικ. 106 και πίν Μπαράς 1952, τχ. 6, σ. 561β-562α. 42. Το φαινόμενο της παραχώρησης περιοχών σε αργούντα αρχιερέα προς συντήρηση δεν είναι μοναδικό ούτε σπάνιο και στην περιοχή της Ηπείρου. Γνωρίζουμε ότι λίγο νωρίτερα, στα τέλη του 16ου αιώνα, και έπειτα από την παραίτηση του επισκόπου Δρυϊνουπόλεως Νεκταρίου υπέρ του Γαβριήλ, με ενέργειας του δευτέρου και την έγκριση του πατριάρχη Ιερεμία του Β', τα χωριά Πολίτσιανη, Σιναπουλκία, Σαρακίνιστα, Δελβινάκι και 256

10 ΕΚΔΟΣΗ ΕΠΙΓΡΑΦΩΝ ΣΥΝΕΡΓΕΙΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΑΙΝΟΤΟΠΙ ΣΤΗΝ ΑΛΒΑΝΙΑ ntftocmor-nimfotsofivrf \. ΙοΝκώτό^εοΦΗλε^ϊεπιοκοηΐΜΡΝοηΰλ^-Κγω κ^ Λ UnbX4PeCM-IXdHA-*ÜFrt*x-HiTftKxaTiKüN^^ nn _ ίκ. 5. // επιγραφή στο ναό τον Αγίου Νικολάου Σαρακίνιστας στη Λιούντζη. στον επισκοπικό θρόνο Δρυϊνουπόλεως. Στην περίοδο αυτή της δεύτερης αρχιερατείας του λειτούργησε το πρώτο ελληνικό σχολείο στο Αργυρόκαστρο (1633). Όπως επισημαίνει η κ. Α. Τούρτα 43, με τον όρο «γέροντες» πρέπει να εννοήσουμε τους προκρίτους του χωριού Σαρακίνιστα. Φαίνεται ότι οι βλαχόφωνοι κάτοικοι του χωριού αυτού είχαν ιδιαίτερη οικονομική επιφάνεια και ισχυρές προσβάσεις στην Κωνσταντινούπολη, στην οποία το 19ο αιώνα τουλάχιστον έχουμε μαρτυρίες ότι η κοινότητα τους ανθεί. Έτσι, ήταν σε θέση να συνδράμουν από κοινού στην ανέγερση και ιστόρηση του Αγίου Νικολάου και, ακόμα, της μονής Σπηλαίου (βλ. παρακάτω), της μονής του Προφήτη Ηλία στη Στεγόπολη (βλ. παρακάτω) και μιας σειράς άλλων εκκλησιών 44. Η ισχύς των κατοίκων ήταν τέτοια 45, ώστε πέτυχαν να αναδείξουν τη μονή Σπηλαίου σε πατριαρχική εξαρχία, στην οποία υπάγονταν τα χωριά Σαρακίνιστα, Τρανουσίστα και Λιατοβίστα. Η έρευνα σε οθωμανικά έγγραφα θα μπορούσε να μας διαφωτίσει σχετικά με αυτούς τους δωρητές-κτίτορες και τις επαγγελματικές τους δραστηριότητες. Σύμφωνα με τους στίχους 5-6 ο ναός ιστορήθηκε το 1630 από το ζωγράφο Μιχαήλ μαζί με το γιο του Κωνσταντίνο και το Νικόλαο, όλοι από το Λινοτόπι. Ναός Αγίου Νικολάου Μέλιανης Πρεμετής (1632) 46 Η επιγραφή βρίσκεται στο δυτικό τοίχο του κυρίως ναού, πάνω από τη θύρα εισόδου στο νάρθηκα, με μαύρα γράμματα ζωγραφισμένα σε λευκό βάθος. Εξίτηλη στο μέσον της η επιγραφή αναγράφεται με κεφαλαία γράμματα πλην της υπογραφής του ζωγράφου, η οποία αναγράφεται με πεζά. Δημοσιεύσεις: Popa 1998, σ. 158, αριθ Απεικόνιση: Popa 1998, σ Μεταγραφή: + όια χιρος Νικολάου εκ χορας Λινοτο- Σταυροκιάδι αποσπάσθηκαν από την επισκοπή Δρυϊνουπόλεως και παραχωρήθηκαν στον πρώην Δρυϊνουπόλεως Νεκτάριο προς «ζωοτροφίαν» του μέχρι το 1604, οπότε ο αρχιερέας απεβίωσε (βλ. πρόχειρα Κ. Σάθας, Βιογραφικόν σημείωμα περί τον πατριάρχου Ιερεμίου τον Β' ( ), Αθήναι 1870, σ. 189 Κ. Σάθας, Μεσαιωνική Βιβλιοθήκη, Αθήναι 1873, σ Τ. Γριτσόπουλος, Ο Δρυϊνουπόλεως Νεόφυτος, ΗπειρΕστ 2 (1957), σ. 462 Γερμανός 1937, σ. 56 Μπαράς 1952, τχ. 6, σ. 561α). Στην προκειμένη περίπτωση ο επίσκοπος Καλλίνικος πρέπει να καταγόταν από την Πετσά (Μπαράς 1952, τχ. 6, σ. 561β), εξ ου και η επιλογή του συγκεκριμένου χωριού προς συντήρηση του. 43. Τούρτα 1991, σ. 34 και υποσημ Σύμφωνα με εργασία του Β. Σιούστη εκπονηθείσα πιθανότατα στη Μεγάλη του Γένους Σχολή, η οποία βρέθηκε στα κατάλοιπα του Β. Μυστακίδη στην Εταιρεία Βυζαντινών Σπουδών (βλ. Δυοβουνιώτης 1939, σ. 180, κατάλοιπο αριθ. 358), η Σαρακίνιστα αριθμούσε εννέα εκκλησίες, κατάλογος των οποίων αναφέρεται στο κατάλοιπο αυτό. (Την έκδοση του καταλοίπου αυτού επιμελούμαι ήδη από το 1997 σε βιβλίο με τον τίτλο: Γεωγραφία Βορείου Ηπείρου αποτελούμενη από ανέκόοτα χειρόγραφα ανθρωπογεωγραφίας και τοπογεωγραφίας). 45. Οι άρχοντες του χωριού καλλιεργούσαν σχέσεις προσωπικής φιλίας με τον Αλή Πασά, στο χωριό δε φυλασσόταν αυτόγραφη επιστολή του τελευταίου, βλ. παραπάνω υποσημ. 44. Η πληροφορία επιβεβαιώνεται και από τον S.S. Clarke, NB 3 ( ), σ. 203, τα κατάλοιπα του οποίου φυλάσσονται στην Αγγλική Αρχαιολογική Σχολή στην Αθήνα. 46. Για το ναό βλ. Meksi -Thomo, Një nefshë, σ. 93è-94à,

11 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Γ. ΠΑΚΟΥΜΗΣ m / [Άνη]γερθη κ(αί) άνεστορίθη ούτος ο θνος κ(αί) πανσέπ/τος ναός τον αγίου ενόόξον Νικολάου αρχιεπισκόπου [Μύρων] / Κ Κύρκο έτους,ζρμ Το χωριό Μέλιανη ενδεχομένως είναι ο απόγονος της αρχαίας Ιουστινιανουπόλεως, που αναφέρεται από τον Προκόπιο 47. Το ναΰδριο του Αγίου Νικολάου, διαστάσεων 5x4 μ., είναι ένας μονόχωρος ξυλόστεγος ναός, στον οποίο έχει μεταγενέστερα προστεθεί νάρθηκας. Η τοιχοποιία είναι με αμελώς λαξευμένους στην εξωτερική τους πλευρά λίθους, με τη μεσολάβηση κονιάματος στους αρμούς. Στη νότια πλευρά του ναού υπάρχει μεταγενέστερο χαγιάτι με λίθινους κίονες και πλευρικούς τοίχους ανατολικά και δυτικά, από το οποίο διέρχεται ο προσκυνητής για να εισέλθει στο νάρθηκα. Η στέγη καλύπτεται με σχιστολιθικές πλάκες. Ο ναός φέρει ημικυκλική αψίδα στα ανατολικά, ενώ στο εσωτερικό, εκτός από την πρόθεση, έχει άλλη μία μικρή εγγεγραμμένη κόγχη στην ανατολική απόληξη του βόρειου τοίχου. Φωτίζεται από μικρά ανοίγματα στο ανώτερο τμήμα των τοίχων και από το μονόλοβο παράθυρο της αψίδας του ιερού. Οι τοιχογραφίες του ναού εκτελέστηκαν από το ζωγράφο Νικόλαο από το Λινοτόπι, ο οποίος, αφού συνεργάστηκε με το Μιχαήλ και τον Κωνσταντίνο στην ιστόρηση του ναού του Αγίου Νικολάου Σαρακίνιστας το 1630, δύο χρόνια αργότερα, το 1632 {,ΖΡΜ = 7140) εργάζεται για πρώτη φορά, από όσο γνωρίζουμε, μόνος του σε τοιχογραφικό σύνολο ναού που βρίσκετα στο χώρο της Αλβανίας. Χορηγός της ιστόρησης μαρτυρείται κάποιος Κύρκος, ο οποίος ενδέχεται να ταυτίζεται με τον άρχοντα της Σαρακίνιστας που, κατά την ανάγνωση του αρχιμανδρίτη Σωφρονίου Παπακυριακού, χορήγησε την ιστόρηση του νάρθηκα της μονής του Προφήτη Ηλία στη Στεγόπολη 48. Κυρίως ναός καθολικού μονής Σπηλαίου (Γενέσιον της Θεοτόκου) στη Σαρακίνιστα της Λιούντζης (1634) 49 Η επιγραφή, ζωγραφισμένη με κεφαλαία γράμματα σε λευκό βάθος, βρίσκεται στο δυτικό τοίχο του ναού, στο υπέρθυρο της εισόδου προς το νάρθηκα. Δημοσιεύσεις: Πουλίτσας 1928, σ. 76, αριθ. 1. Γ. Γιακουμής, Ιερά Μονή Σπηλαίου Λιούντζης, Ηπειρωτική Εταιρεία, Δελτίον πνευματικής ενημερώσεως 208 (1994), σ Popa Απεικόνιση (Εικ. 6): Ό.π. Μεταγραφή: + Ανηγέρθη κ(αί) ανεστορήθι ώ θ(ε)ιος κ(αί) πανσεπτος ναός της Ηπεραγήας Δέσπ(ο)ινής υμ/ον Θ(εοτό)κού κ(αί) άηπαρθενου Μαρηας κ(αι) άρχιέρατέβοντων υπο τοϋ θεοφηλεστάτου επίσκοπου κυρίου / Καλιστου υ κ(αι) olà σϋ(ν)δρομής κόπου τε κ(αί) εξόδου- τον οσιότατων εν ύερομονάχης / Κωνσταντίνου κ(αί) Υασοφοϋ κ(αί) τον τημηοτάτου κ(αί) έυγενεστάτον άρχοντωον Σαρακύνηστα(ς) ετεληο/θη εν μην ι Αύγουστο - Γ - ηπο χ(ε)ιρος Μηχαήλ: / Επι έτους,ζρμβ:- 47. Thomo 1998, σ. 96a. 48. Βλ. Κώνστας 1958, σ. 6β-7α, αριθ. 6β. Αξίζει να σημειωθεί ότι το όνομα του δωρητή αυτού διαφεύγει τελείως από τον Πουλίτσα (Πουλίτσας 1928, σ , αριθ. 1). 49. Για τη μονή βλ. Meksi - Thomo 1980, σ. 49a-b. Γ. Γιακουμής, Ιερά Μονή Σπηλαίου Λιούντζης, Ηπειρωτική Εταιρεία: Δελτίον Πνευματικής Ενημερώσεως 208 (Ιανουάριος 1994), σ , 55 - Γ. και Κ. Γιακουμής, σ. 92β-95β και εικ Γιακουμής 1994, σ και εικ Καμαρούλιας 1997, σ Thomo 1998, σ. 145a-147a, εικ. 106 και πίν. 46 Κ. Γιακουμής, Η οικονομι- Σύμφωνα με την επιγραφή το καθολικό «ανηγέρθη και ανιστορήθη» το έτος 1634 (,ΖΡΜΒ ). Δεδομένου, όμως, ότι οι εικόνες του τέμπλου, πιθανότατα όλες, ιστορήθηκαν το 1623, όπως προκύπτει από σχετική επιγραφή σε εικόνα του αγίου Ιωάννου του Προδρόμου 50, πρέπει να δεχθούμε ότι το καθολικό κτίσθηκε αρκετά νωρίτερα από το έτος της ιστόρησης του. Συνεπώς, η εναρκτήρια διατύπωση της επιγραφής πρέπει να νοηθεί μόνο ως προς την ιστόρηση. Ο ναός ιστορήθηκε επί αρχιερατείας του επισκόπου Καλλίστου Δρυϊνουπόλεως με τη χορηγία των ιερομόναχων Κωνσταντίνου και Ύασόφου καϊ των τιμιωτάτων και ευγενέστατων αρχόντων Σαρακινίστης (για τον αρχιερέα και την ισχύ των αρχόντων αυτών βλ. το σχολιασμό της επιγραφής του Αγίου Νικολάου Σαρακίνική κατάσταση των ηπειρωτικών μοναστηριών κατά τα τέλη του 19ου αι.: η περίπτωση της Ι. Μ. Σπηλαίου Λιούντζης, Ηπειρωτικό Ημερολόγιο 19 (1998), σ Πουλίτσας 1928, σ. 77, αριθ. 3. Η εικόνα του αγίου Ιωάννου του Προδρόμου (123x68 εκ.), σήμερα φυλάσσεται στο Ινστιτούτο Μνημείων της Αλβανίας, στα Τίρανα, με αριθ. εισ. 154, όπου εντοπίστηκε το Φεβρουάριο του Ευχαριστώ καθηκόντως και από τη θέση αυτή το συνάδελφο κ. Mustafa Arapi, επιμελητή της συλλογής εικόνων του Ινστιτούτου, για την προθυμία του να διευκολύνει το έργο μου. 258

12 ΕΚΔΟΣΗ ΕΠΙΓΡΑΦΩΝ ΣΥΝΕΡΓΕΙΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΛΙΝΟΤΟΠΙ ΣΤΗΝ ΑΛΒΑΝΙΑ WSW MEH^ÎÛK^P:' :.:- verni fßi&?c ; M Γ ìli ; w^<a-n^ r*v>* ίκ. 6. Η επιγραφή στον κυρίως ναό τον καθολικού της μονής Σπηλαίου στη Λιονντζη. σχας). Στην υπογραφή του ζωγράφου που ιστόρησε το ναό ανευρίσκονται στοιχεία που μας επιτρέπουν να ταυτίσουμε το ζωγράφο Μιχαήλ με τον Μιχαήλ από το Λινοτόπι η φράση ηπο χ(ε)ιρος Μηχαήλ, αφού με την ίδια ορθογραφία και τονισμό ανευρίσκεται και στις επιγραφές του καθολικού της μονής της Μεταμορφώσεως στην Τσιάτιστα Πωγωνίου και του ναού του Αγίου Νικολάου Σαρακίνιστας. Αν και τα επιγραφικά δεδομένα δεν επιτρέπουν την κατηγορηματική ταύτιση του ζωγράφου Μιχαήλ με τον Μιχαήλ από το Λινοτόπι, εικονογραφικά και τεχνοτροπικά στοιχεία της ζωγραφικής του ναού, όπως διακρίνονται σε κύριες παραστάσεις (Παντοκράτωρ, Πλατυτέρα, κύκλος του Ακάθιστου, Αίνοι κ.ά.) επιτρέπουν να θεωρήσουμε το τοιχογραφικό αυτό σύνολο ως το τελευταίο γνωστό υπογεγραμμένο έργο του σημαντικού αυτού ζωγράφου του 17ου αιώνα, έργο ωριμότητας, εντυπωσιακότερο από κάθε προηγούμενο του. Κρίθηκε σκόπιμο για λόγους τεκμηρίωσης να παρουσιασθεί μία μεμονωμένη και δευτερεύουσα παράσταση, του αποστόλου Πέτρου, στο δυτικό τοίχο του ναού, σε σύγκριση με άλλα βεβαιωμένα έργα λινοτοπιτών ζωγράφων. Ο απόστολος Πέτρος 51 έχει όλα τα εικονογραφικά και τεχνοτροπικά χαρακτηριστικά που μας επιτρέπουν την ταύτιση. Ο άγιος (Εικ. 8) ιστορείται δεξιά της εισόδου προς το ναό, αντικριστά με τον απόστολο Παύλο, που ιστορείται δίπλα, και μαζί φέρουν ομοίωμα του καθολικού. Ο κορυφαίος απόστολος αποδίδεται με λαδί χιτώνα και μαλακό πορτοκαλόχρωμο ιμάτιο, που πέφτει ελεύθερα στο σώμα καλύπτοντας το αριστερό του χέρι, στο οποίο κρατεί ομοίωμα του ναού, ενώ με το δεξί ευλογεί. Τυπολογικά ο ζωγράφος ακολουθεί παλαιολόγεια πρότυπα 52 που χρησιμοποιήθηκαν και σε προηγούμενα έργα της σχολής της βορειοδυτικής Ελλάδας, όπως στις τοιχογραφίες της μονής Βαρλαάμ 53, στους ναούς της Παναγίας Ρασσιώτισσας 54 και της Μεταμορφώσεως στη Βελτσίστα 55. Η παράσταση τυπολογικά, εκτός από μικρές διαφορές, είναι όμοια με τις αντίστοιχες παραστάσεις στο ναό του Αγίου Νικολάου στη Βίτσα 56, της Κοίμησης της Θεοτόκου στον Ελαφότοπο 57 και του Αγίου Νικολάου στη Σαρακίνιστα 58 (Εικ. 9). Οι διαφορές εντοπίζονται στο ότι σε όλες τις άλλες περιπτώσεις το ιμάτιο καλύπτει σχεδόν ολόκληρο το σώμα αφήνοντας 51. Επιγραφή: Ό άγιος Πέτρος. 52. Για τον τύπο βλ. Τούρτα 1991, σ και σημ Γούναρης 1980, πίν. 38α. 54. Στ. Πελεκανίδης, Καστοριά, Ι. Βνζαντιναί τοιχογραφίαι, Πίνακες, Θεσσαλονίκη 1953, πίν. 226β και Γούναρης 1980, πίν. 37β. 55. Δ. Ευαγγελίδης, Ό ζωγράφος Φράγκος Κατελάνος εν Ήπείρω, ΔΧΑΕ Α' (1959), πίν. 8, 2. Α. Stavropoulou-Makri, La peinture murale de l'église de la Transfiguration à Veltsista (1568) en Epire et l'atelier des peintres Kondaris, Ιωάννινα 1989, εικ. 52a. 56. Βλ. Τούρτα 1991, σ. 157 και εικ. 92α και 101α. 57. Ό.π., σ. 157 και εικ. 101 β. 58. Αδημοσίευτος. 259

13 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Γ. ΠΑΚΟΥΜΗΣ Εικ. 7. Μονή Μεταμορφώσεως Τσιάτιστας Πωγωνίον. Νάρθηκας, βορειοδυτικό σφαιρικό τρίγωνο. Ο ευαγγελιστής Ματθαίος (1626). Εικ. 8. Μονή Σπηλαίου Λιούντζης. Καθολικό, δυτικός τοίχος. Ο άγιος Πέτρος (1634). ακάλυπτες μόνο τις παλάμες, στο αριστερό χέρι κρατεί ειλητάριο και οι πτυχώσεις του ιματίου, υπερβολικά πλούσιες στην παράσταση μας, επηρεασμένες από ανάλογες εντυπωσιακές αλλά και «αφύσικες» αποδόσεις ιματίων (με υπερβολικά πολλές πτυχώσεις σε σημεία όπου η θέση του σώματος δεν τις επιβάλλει, με ιμάτια που κυματίζουν σε αντίθετη φορά στην ίδια παράσταση κ.ά.) σε παραστάσεις ναών του πρώιμου 16ου αιώνα στην περιοχή (Άγιος Δημήτριος Σάββου και Άγιος Αθανάσιος του Μάντζαρη Πολίτσιανης, Άγιος Αθανάσιος Πετσών κ.α. 59 ), που αντιγράφουν αναφομοίωτα παρόμοιες παλαιολόγειες πτυχώσεις. Τεχνοτροπικά, ο τρόπος απόδοσης του προσώπου με το σκληρό πλάσιμο, τη σκούρα καφέ γραμμή και τις καστανές σκιές στο περίγραμμα, την πλατιά επιφάνεια φωτισμού του προσώπου, την κόμη με τις λευκές και γκρίζες πινελιές στο σκούρο γκρι του προπλασμού και άλλα επιμέρους στοιχεία, όπως τα στενόμακρα και τονισμένα στις κόγχες με καφέ πινελιές μάτια με τις μικρές κόρες, τα συγκλίνοντα προς τη μύτη φρύδια, τονισμένα στην άκρη με παράλληλες λευκές πινελιές που γράφονται κάθετα στα φρύδια, η ίσια και μακριά μύτη με τη διχαλωτή ρίζα, το κλειστό, σφιγμένο στόμα με παχύτερο το κάτω χείλος, αποδιδόμενο με ρόδινο χρώμα, τα μακρόστενα τριγωνικά αυτιά, οι ρυτίδες του μετώπου που γράφονται με καφέ γραμμές* όλα αυτά 59. Οι αδημοσίευτοι αυτοί ναοί, καθώς και άλλοι, εξετάζονται μεμονωμένα και στο πλαίσιο της ζωγραφικής του πρώιμου 16ου αιώνα στην εν εξελίξει διδακτορική διατριβή του Γ. Γιακουμή στο Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. 260

14 ΕΚΔΟΣΗ ΕΠΙΓΡΑΦΩΝ ΣΥΝΕΡΓΕΙΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΑΙΝΟΤΟΠΙ ΣΤΗΝ ΑΛΒΑΝΙΑ Εικ. 9. Ναός Αγίου Νικολάου Σαρακίνιστας στη Λιούντζη. Δυτικός τοίχος κυρίως ναού. Ο άγιος Πέτρος (1630). τα χαρακτηριστικά απαντώνται οχι μονό στις αντίστοιχες παραστάσεις άλλων ναών, αλλά και σε άλλες γεροντικές μορφές, όπως ο ευαγγελιστής Ματθαίος (Εικ. 7) στη μονή της Τσιάτιστας 60, επιβεβαιωμένα ιστορημένες από λινοτοπίτες ζωγράφους. Η λεπτολόγος διάθεση, ωστόσο, της παράστασης μας τόσο ως προς την επιμέλεια της απόδοσης της κόμης και της γενειάδας, όσο και ως προς το φωτισμό του προσώπου με λεπτές λευκές, ρόδινες, κόκκινες και ανοιχτές καστανές πινελιές, σε συνδυασμό με την αρμονία των χαρακτηριστικών του προσώπου και τα εκφραστικά μάτια, προδίδουν δοκιμασμένο καλλιτέχνη και εντάσσουν την παράσταση του ναού της μονής Σπηλαίου στη φάση ωριμότητας του ζωγράφου Μιχαήλ από το Λινοτόπι. Κυρίως ναός καθολικού μονής Προφήτη Ηλία στη Στεγόπολη της Λιούντζης (1653) 61 Η επιγραφή του ναού ζωγραφίζεται κεφαλαιογράμματη με μαύρο χρώμα σε λευκό βάθος και βρίσκεται 60. Βλ. υποσημ Πα το ναό βλ. Meksi - Thomo 1976, σ. 130a, 143, πίν. V Meksi - Thomo 1980, σ. 52b-53a Τούρτα 1991, σ Γ. Γιακουμής, Η Στεγόπολη και το μοναστήρι του Προφήτη Ηλία, Ηπειρωτική Εταιρεία, Δελτίον πνευματικής ενημερώσεως 206 (Νοέμβριος 1993), σ (και εικ. ενθέτου) Γ. και Κ. Πακουμής, σ , εικ Γιακουμής 1994, σ , εικ Καμαρούλιας 1997, σ. 475α-477 Thomo 1998, σ. 141b-143a, εικ. 105, πίν

15 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Γ. ΠΑΚΟΥΜΗΣ H6NMHHÌ ΓΧΉΙ0:TŒ l&é h < -vit» VfV, Μ/ V^aN^^y, gmigiffgamwbtfbfc» - -«- Af?j, ίκ. 70. // επιγραφή στον κυρίως ναό τον καθολικού της μονής Προφήτη Ηλία στη Στεγόπολη Αιούντζης. στο δυτικό τοίχο, στο υπέρθυρο της εισόδου από το ναό στο νάρθηκα. Δημοσιεύσεις: Πουλίτσας 1928, σ. 75, αριθ. 2. Κώνστας 1958, σ. 6β, αριθ. α. Popa 1998, σ. 235, αριθ Απεικόνιση (Εικ. 10): Γιακουμής 1994, σ. 116, εικ Popa 1998, σ Μεταγραφή: + Άνήστορήθη ο θείως ναώς κ(άί) πάνσεπτος τοϋ αγίου ενδώξον προφήτου κ(αί) / θεόπτου Ηλίου του Θεσβήτου κώπου τε κ(αί) μόχθου κ(αί) εξόδου- του ωσιωτάτου /κύρ Ίώακειμι κ(αί) ή συν εμ(ο)ι αδελφοίδανηήλ' Γρήγορίου Καλλίστου των / ϊερωμόνάχ(ων) κ(αί) εσι(ν)δρόμισαν εύγενέστάτ(ο)ι άρχοντες κυρ Γεώργι(ο)ς τοϋ Ν/άνη Ιω(άννης) Δράγος εκ χορίο Σαρακήνιστα. κ(αί) ήστορήθη δια χηρός ε/μου Κωνσταντίνου ηυοϋ Μιχαήλ:- εκ χορίο(υ) Λινοτωπίου κ(αί) μα/θητής άυτοϋ Νικολάου ετελιδθη εν μήνί Ιούνιο - Ιθ./άπό Χ(ριστο)ϋ ΑΧΝΓ, από Αδάμ,ΖΡΞΑ. Η ανάγνωση που προτείνεται διαφέρει κυρίως κατά τη στίξη από τις προηγούμενες. Το τελευταίο γράμμα του τρίτου στίχου αναγράφεται στο διάστιχο του δεύτερου και του τρίτου στίχου. Επιπλέον των σχολίων της κ. Α. Τούρτα 62, αξίζει να τονισθεί η βλάχικη καταγωγή των 62. Τούρτα 1991, σ χορηγών, όπως προκύπτει απο τα επώνυμα τους, αρχόντων του χωριού Σαρακίνιστα, που χορήγησαν δύο ακόμα μνημεία ιστορημένα από λινοτοπίτες αγιογράφους, το ναό του Αγίου Νικολάου στη Σαρακίνιστα και το καθολικό της μονής Σπηλαίου στη Λιούντζη. Κυρίως ναός Αγίου Αθανασίου Αένγκας στην περιοχή Μόκρας ( ) Η επιγραφή, κεφαλαιογράμματη με μαύρο χρώμα σε λευκό βάθος, αναγράφεται στο υπέρθυρο της εισόδου, στο δυτικό τοίχο του ναού. Δημοσιεύσεις: Popa 1998, σ , αριθ. 20. Απεικόνιση: Popa 1998, σ. 58. Μεταγραφή: + Ανηγέρθη κ(αί) ανεστορηθη ο θηος κ(αι) πανσεπτος ναός του εν αγιης πατρός ημον Αθανασηου του Μεγάλου Πατριάρχου Αλεξανδρηας / δηα σηνδρομη(ς) κ(αί) υκονομου Νικολάου ηερεος κ(αί) γεροντον Κηρ Δημητρι κ(αί) Κηρ Νηκολα κ(αί) έτερος Κυρ / Λάζαρου κ(αί) έτερος Κυρ Κυονα, κοπυο και εξοδον παντον χριστιανον, περουργουντον Γεοργιου περεος Μιχαήλ περεος/λαζαρ δε Γεοργιος, Ποστολη, Κοστα, Ταννο, Νίκο, Κοστα, Τημα. Αρχηερατεβοντος Κυρυου Αρσενηου, / Βακο. Δηα χήρος κάμου ζογράφου ταπηνος Δημήτριος πος Νικολάου Ζογραφου ε(κ) κόμης χορ(ας) Ληνοτοπη, ηπερετουντον Ζονοβια(ς) μοναχ(ής). 262

16 ΕΚΔΟΣΗ ΕΠΙΓΡΑΦΩΝ ΣΥΝΕΡΓΕΙΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΛΙΝΟΤΟΠΙ ΣΤΗΝ ΑΛΒΑΝΙΑ Η επιγραφή είχε ήδη υποστεί εκτεταμένες φθορές, όταν τη μετέγραψε ο Theofan Popa. Ο Άγιος Αθανάσιος στη Λένγκα, διαστάσεων 12 x 8,25 μ., είναι ναός μονόχωρος, τρίκογχος του απλοποιημένου αγιορείτικου τύπου. Στο εσωτερικό φέρει δύο εγγεγραμμένες αβαθείς κόγχες, την πρόθεση και το διακονικό. Η ανέγερση και ιστόρηση του ναού οφείλεται στην οικονομική συνδρομή τοπικών φορέων και αρχόντων και των χριστιανών κατοίκων της περιοχής. Ο αρχιερέας Αρσένιος Βάκο, που μνημονεύεται, πρέπει να ταυτίζεται με τον πρώτο επίσκοπο Γκόρας και Μόκρας 63 Αρσένιο, που αναφέρεται διαρκώς από την 8η Αυγούστου 1685 έως τουλάχιστον τη 16η Ιουλίου , διάστημα στο οποίο πρέπει να τοποθετήσουμε και την ιστόρηση του ναού από το ζωγράφο Δημήτριο, γιο του ζωγράφου Νικολάου, ο οποίος υπογράφει είτε ως βοηθός είτε ως μάστορας σε ναούς και καθολικά μοναστηριών το πρώτο μισό του 17ου αιώνα. Η υπογραφή του ζωγράφου παρέχει σημαντικές πληροφορίες για τη συνέχεια του καλλιτεχνικού εργαστηρίου των λινοτοπιτών ζωγράφων σε οικογενειακή βάση. Η υποδήλωση της ιδιότητας του Δημητρίου ως ζωγράφου ίσως αποβλέπει στη διάκριση του από συνονόματους του μάστορες άλλων καλλιτεχνικών ειδικοτήτων από το ίδιο χωριό, η δε ανάγκη του να διατυπώσει σαφώς τη συγγενική του σχέση με το ζωγράφο Νικόλαο υποδηλώνει ότι ο Νικόλαος πρέπει να ήταν φημισμένος για την εποχή του ζωγράφος, ώστε ο γιος του να επιθυμεί να δηλώνει γραπτώς τη συγγένεια του με αυτόν. Ο τρόπος προσδιορισμού της καταγωγής του φανερώνει τη συνέχεια της οικογενειακής παράδοσης των ζωγράφων τουλάχιστον σε επίπεδο επιγραφών μέχρι τα τέλη του 17ου ή και τις αρχές του 18ου αιώνα. Οι τοιχογραφίες του ναού του Αγίου Αθανασίου στη Λένγκα της Μόκρας αποτελούν το οψιμότερο δείγμα επιγραφικά βεβαιωμένης καλλιτεχνικής δραστηριότητας λινοτοπιτών ζωγράφων όχι μόνο στον αλβανικό, αλλά γενικότερα στο βαλκανικό χώρο, ενισχύοντας την αόριστη πληροφορία του καθηγητή Machiel Kiel για ναούς στη Βουλγαρία, ιστορημένους από τους γιους του ζωγράφου Νικολάου 65 και αποδεικνύοντας τη φήμη που διατηρούσε το οικογενειακό αυτό επαρχιώτικο συνεργείο μέχρι, το νωρίτερο, τα τέλη του 17ου αιώνα. Τέλος, το όνομα του Δημητρίου έρχεται να προστεθεί στον κατάλογο των γνωστών ζωγράφων οικογενειακής βάσης από το Λινοτόπι ως ζωγράφου τρίτης γενεάς. Επιγραφή σε έργο αργυροχοΐας (1765) Η επιγραφή βρίσκεται σε ένα αργυρό επικάλυμμα της εικόνας της Παναγίας Σπηλαιώτισσας 66, η τύχη του οποίου σήμερα αγνοείται. Δημοσιεύσεις: Popa 1998, σ. 243, αριθ Απεικόνιση: Popa 1998, σ Μεταγραφή: + Η παρούσα άγια ηκονα Σπηλεοτισ(σ)α εβρησκομενη σηνδρομη τε πατέρες ηγονμενεβονντας / Ναθαναήλ κε Γληγορως κε Κοσταντηος η τημη(οι) 63. Για τη μικρή αυτή επισκοπή, που ιδρύθηκε στα τέλη του 17ου αιώνα υπό την κυριαρχία της αρχιεπισκοπής Αχριδών, βλ. πρόχειρα Αραβαντινός 1984, Α', σ. 162 Γερμανός 1937, σ Ο επίσκοπος Αρσένιος υπογράφει διαρκώς σε πράξεις της Ιεράς Συνόδου της Αρχιεπισκοπής Αχριδών ήδη πριν από την 8η Αυγούστου 1691 μέχρι το νωρίτερο τη 10η Ιουλίου 1714, οπότε αναφέρεται ως υποψήφιος για τον αρχιεπισκοπικό θρόνο, τον οποίο τελικώς δεν κατέλαβε (βλ. Α. Παπαδόπουλος-Κεραμεύς, Τακτικόν των ορθοδόξων εκκλησιών της Ανατολής καί κατάλογος αρχιερέων άκμασάντων εν αύταΐς μεταξύ του ΙΖ' καί IH' αιώνος, ΔΙΕΕ 3 (1889), σ. 477, από όπου προκύπτει ότι η επισκοπή Γκόρας και Μόκρας κατείχε τη δέκατη έβδομη θέση στην επισκοπική ιεραρχία της Αρχιεπισκοπής Αχριδών Α. Αλεξούδης, Συνοδικοί πράξεις της Αρχιεπισκοπής Αχριδών καί πάσης Βουλγαρίας, ΔΙΕΕ 4 (1892), σ. 549, 550, 552, 554, 555, 558, 559, 560). Ο Γερμανός (Γερμανός 1937, σ. 55 και υποσημ. 2) θέτει ως terminus ante quem της αρχής της αρχιερατείας του την 8η Αυγούστου του 1685 και ως terminus post quem της λήξης της τη 16η Ιουλίου του Δυστυχώς, δεν κατέστη δυνατό να ελέγξω τις παραπομπές του τελευταίου στα: Η. Geizer, Der Patriarchat von Achrìda, Λειψία 1902, σ. 31, 48, 50, 52, 55, 57, 63, 64, 67, 69, 74, 76, 79, 142 και Κ. Δελικάνη, Πατριαρχικά έγγραφα Κωνσταντινουπόλεως, Γ, Κωνσταντινούπολις 1905, σ. 791, 798, 801, 809, 810, 838, 856, 857, 858, 859, 860, 861, 864. Ο Αραβαντινός (Αραβαντινός 1984, σ. 162) περιορίζει την αρχιερατεία του στο 1709, ενώ ο Popa (Popa 1998) αναφέρει ότι ο Αρσένιος αρχιεράτευσε στο διάστημα Βλ. υποσημ Η εικόνα εθεωρείτο από τους πιστούς θαυματουργή. Οι παράξενες παραδόσεις που τη συνοδεύουν καταγράφονται στο κατάλοιπο αριθ. 358 του Βασ. Μυστακίδη (βλ. παραπάνω υποσημ. 44 και Δυοβουνιώτης 1939, σ. 180). Δεν είναι βέβαιο αν η εικόνα αυτή ταυτίζεται με την εικόνα υπ' αριθ. κατ. 574, ιστορημένη από τον Ονούφριο τον Κύπριο, που φυλάσσεται σήμερα στο Ινστιτούτο Μνημείων της Αλβανίας στα Τίρανα. 263

17 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Γ. ΠΑΚΟΥΜΗΣ άρχοντες εσηνορομησαν την γοχε/ριαν Κηρ Κοτζο κε Κηρ Κηριτζν Σηκριατινη επη χήρος Θεοοορον Ληνοτοπητι 1765 πουλη 10. Σύμφωνα με την επιγραφή, το αργυρό επικάλυμμα της εικόνας κατασκευάστηκε με τη συνδρομή των πατέρων της μονής, ηγουμενευόντων των Ναθαναήλ, Γρηγορίου και Κωνσταντίου και με τη χορηγία των αρχόντων Κώτζου και Κυρίτση από το χωριό Σικριάτες. Την κατασκευή του αργυρού επικαλύμματος ανέλαβε ο μάστορας Θεόδωρος από το Λινοτόπι. Οι ηγουμενεύοντες μνημονεύονται, ο μεν Ναθαναήλ την ημέρα της κοιμήσεως του στις 28 Δεκεμβρίου του 1769, σε ενθύμηση γραμμένη με μελάνη στο νότιο κίονα του ιερού βήματος 67 και στην πρόθεση 68, ο δε Κωνστάντιος σε εικόνα του Χριστού, την κατασκευή της οποίας χορήγησε προς αφιέρωση στο παρεκκλήσιο του Αγίου Νικολάου 69, και στην πρόθεση 70, πιθανότατα δε ταυτίζεται με τον ηγουμενεύοντα Κωνσταντίνο, που μνημονεύεται σε εικόνα του Χριστού που βρισκόταν στη θύρα της πρόθεσης 71. Ο αργυροχόος Θεόδωρος από το Λινοτόπι πιθανότατα έχει συγγένεια πρώτου βαθμού με τον Δημήτριο Θεοδώρου από το Λινοτόπι, ο οποίος κατασκεύασε το 1763 δύο χαλκογραφίες στη μονή Χελανδαρίου στο Άγιον Όρος 72. Η επιγραφή αυτή παρέχει, κατά την άποψη μας, ένα ακόμα τεκμήριο αφ' ενός της καλλιτεχνικής δράσης σε οικογενειακή βάση λινοτοπίτικων συνεργείων και μάλιστα σε δύο γενεές καλλιτεχνών και αφ' ετέρου της εμβέλειας της δράσης και της φήμης του επαρχιώτικου αυτού συνεργείου που επεκτεινόταν έως το Άγιον Όρος. Συμπεράσματα Θεωρώντας τις επιγραφές που δημοσιεύονται παραπάνω στο πλαίσιο των ήδη γνωστών έργων συνεργείων από το Λινοτόπι διακρίνουμε τρεις γενεές ζωγράφων, με δράση εκτεινόμενη χρονικά πλέον του ενός αιώνος, και δύο γενεές αργυροχόων. Δύο νέα ονόματα καλλιτεχνών εμφανίζονται, ο ζωγράφος Δημήτριος, γιος του Νικολάου, ζωγράφου, και ο αργυροχόος Θεόδωρος. Οι κτίτορες και δωρητές που προσκαλούσαν λινοτοπίτες τεχνίτες ήταν στην πλειοψηφία τους τοπικοί άρχοντες, οι οποίοι είχαν την οικονομική ευχέρεια να προσκαλέσουν το φημισμένο αυτό επαρχιώτικο συνεργείο, που όμως δεν επέτρεπε την πρόσκληση φημισμένων ζωγράφων, που προτιμούσαν τα μεγάλα αστικά ή μοναστικά κέντρα. 67. Πουλίτσας 1928, σ. 77, αριθ Ό.π., αριθ Ό.π., σ. 78, αριθ. II, Ό.π., σ. 77, αριθ Ό.π., σ. 77, αριθ Βλ. Τούρτα 1991, σ. 43, σημ. 140, όπου και η σχετική βιβλιογραφία. 264

18 ΕΚΔΟΣΗ ΕΠΙΓΡΑΦΩΝ ΣΥΝΕΡΓΕΙΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΛΙΝΟΤΟΠΙ ΣΤΗΝ ΑΛΒΑΝΙΑ Συντομογραφίες Αραβαντινός 1984 = Π. Αραβαντινός, Περιγραφή της Ηπείρου εις μέρη τρία, Ιωάννινα Γερμανός 1937 = Γερμανός Μητροπολίτης Σάρδεων, Επισκοπικοί κατάλογοι των εν Ήπείρω καί Αλβανία επαρχιών τοϋ πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, Ηπειρ- Χρον 12(1937), σ: 11 κ.ε. Γιακουμής 1994 = Γ. Γιακουμής, Μνημεία Ορθοδοξίας στην Αλβανία, Αθήνα Γ. και Κ. Γιακουμής = Γ. και Κ. Γιακουμής, Ορθόδοξα μνημεία στη Βόρειο Ήπειρο: πρώτη προσέγγιση - καταγραφή, Ιωάννινα Γούναρης 1980 = Γ. Γούναρης, Οι τοιχογραφίες των Αγίων Αποστόλων και της Παναγίας Ρασσιώτισσας στην Καστοριά, Θεσσαλονίκη Δυοβουνιώτης 1939 = Κ. Δυοβουνιώτης, Τά έν τη βιβλιοθήκη τοϋ Β. Μυστακίδου κατάλοιπα αύτοϋ, ΕΕΒΣ 15 (1939), σ Καμαρούλιας 1997 = Δ. Καμαρούλιας, Τα μοναστήρια της Ηπείρου, Α-Β, Αθήνα Κώνστας 1958 = Κ. Σ. Κώνστας, Βορειοηπειρωτικά: από τα κατάλοιπα ενός μοναχού, ΗπειρΕστ 7 (1958), σ. 4 κ.ε. Μπαράς 1952 = Β. Μπαράς,Ή 'Επισκοπή Δρυϊνουπόλεως, ΗπειρΕστ 1, τχ. 3 (1952), σ. 233α-256β τχ. 6, σ. 560α- 564β τχ. 7, σ. 673α-676β. Μπαράς 1994 = Β. Μπαράς, Το Δέλβινο της Βορείου Ηπείρου και οι γειτονικές του περιοχές Αργυροκάστρου, Χειμάρρας, Πωγωνίου, Φιλιατών, Παραμυθιάς κλπ. (πρόλογος-επιμέλεια Λ.Ι. Βρανούση) Αθήναι Παπαδόπουλος 1933 = Χρ. Παπαδόπουλος, ΗπειρΧρον 8 (1933), σ Πουλίτσας 1928 = Π. Πουλίτσας, Έπιγραφαί καί ενθυμήσεις έκ της Βορείου 'Ηπείρου, ΕΕΒΣ 5 (1928), σ. 53 κ.ε. Τούρτα 1991 = Α. Τούρτα, Οι ναοί του Αγίου Νικολάου στη Βίτσα και του Αγίου Μηνά στο Μονοδένδρι, Αθήνα Kiel 1985 = Μ. Kiel, Art and Society of Bulgaria in the Turkish Period: a Sketch of the Economic, Juridical and Artistic Preconditions of Bulgarian Post-Byzantine Art and its Place in the Development of the Art of the Christian Balkans, 1360/ : A New Interpretation, Assen/Maastricht Meksi - Thomo 1976 = A. Meksi - P. Thomo, Arkitektura pasbizantine ne Shqipëri, Monumentet 11 (1976), 127â-145â, εικ Meksi - Thomo, Një nefshë = A. Meksi - P. Thomo, Arkitektura pasbizantinte ne Shqipëri: kishat një nefshë, Monumentet 19 (1980), o.89a-l 15b. Meksi - Thomo 1980 = A. Meksi - P. Thomo, Arkitektura pasbizantine ne Shqipëri: kishat me strukture ne forme kryqi me kupolë, Monumentet 20 (1980), σ. 45a-113b. Popa 1998 = Th. Popa, Mbishkrime të kishave ne Shqipëri, përgatitur për botim nga N. Nepravishta - K. Giakoumis, Tirana Thomo 1998 = P. Thomo, Kishat pasbizantine nx Shqipërinë e Jugut, Tirana 1998, Botim i Kishës Autoqefale Orthodhokse të Shqipërisë. Konstantinos G. Giakoumis A CRITICAL EDITION OF INSCRIPTIONS OF WORKSHOPS FROM LINOTOPI IN THE PROVINCES OF THE ORTHODOX CHURCH OF ALBANIA J / inotopi, the famous Wallachian village of Mount Pindos near Kastoria, was home to the oldest known and most representative provincial itinerant workshops specializing in religious art. Being Vlach in origin, the masters and craftsmen of Linotopi could travel freely to work on commissions. Thus they painted Orthodox churches and icons, katholika and possibly mosques. Their work is found in Aetolia and Pelion, Epirus, Macedonia and possibly Mount Athos; extending as far as central-western Albania, the former Yugoslavia and Bulgaria. There is evidence of continuous production from the last three decades of the 16th century, to the beginning of the 18th. 265

19 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Γ. ΠΑΚΟΥΜΗΣ In this study we examine the inscriptions in eight churches and one silver icon revetment in Albania, signed by painters or craftsmen from Linotopi. These inscriptions cast new light on the context in which they were produced, providing information about painters and silversmiths, their travels and patrons, and the historical development of their handicrafts, as well as the history of local villages, churches and monasteries. The inscriptions: : Narthex of the Monastery of the Prophet Elijah at Georgutsati (Jorguçat), Dropolis (Dropull). The narthex was painted 'through the hand of the sinner Michael from the large village of Linotopi of Kastoria'. No local bishop is mentioned, while the abbot Symeon is named in other documentary sources from the early 17th century : Naos of the katholikon of the Annunciation at Vanista (Vanishtë), Dropolis. The naos was painted by the same Michael during the prelacy of bishop Matthew of Ioannina. Matthew is one of the most fascinating ecclesiastical figures of the early 17th century, since he is known to have been a protagonist in the movement of Dionysios Skylosophos in Ioannina. He is mentioned as a bishop of Ioannina and not of Dryinoupolis, because during the difficult period after the movement of Dionysios and the death of the previous metropolitan, Manasses, he was either appointed as episcopal vicar of the Metropolis of Ioannina, until the canonical election of a Metropolitan, or he became joint-bishop for a limited time : Narthex of the katholikon of the Monastery of the Transfiguration at Tsiatista (Çatishtë), Pogoni. The katholikon was painted by master Michael from Linotopi with the sponsorship of the metropolitans Jacob of Zihnon and Daniel of Nevrokopi : Church of St Nicholas in Sarakinista (Sarakinishtë), Liuntzi (Ljunxheri). The church was painted by master Michael together with his son Konstantinos and Nikolaos from Linotopi in The work was sponsored by the local noblemen in the village of Sarakinista, who were powerful since the 17th century : Church of St Nicholas at Meliani (Melan), Premeti (Permet). The church was painted in 1632 by master Nikolaos from Linotopi, with the sponsorship of one Kyrko, perhaps from Sarakinista : Naos of the katholikon of the Spelaio Monastery at Sarakinista, Liuntzi. The painting of the naos can be ascribed to master Michael from Linotopi, with the sponsorship of the hiero-monks Konstantinos and Yasophos, and of the noblemen of Sarakinista. This was his last and the best work, characterised by elaborate modelling and use of highlights to create a powerful sense of harmony and expression : Naos of the katholikon of the Monastery of Prophet Elijah at Stegopolis (Stegopul), Liuntzi. The naos was painted by the master Konstantinos, son of Michael from Linotopi, together with his fellow Nikolaos. The names of the Sarakinistiote donors (George of Nani and Ioannis Dragos) who sponsored the wall-paintings can be attributed to Vlachs : Church of St Athanasios at Lenga (Llëngë), Mokra. The church was painted by Demetrios from Linotopi, son of the master Nikolaos, with the sponsorship of local noblemen, in the prelacy of the Bishop of Gora and Mokra, Arsenios ( ) : Silver revetment of the icon of the Virgin Spelaiotissa. The revetment was made by the silversmith Theodore from Linotopi. This craftsman was evidently related to master Demetrios, son of Theodore from Linotopi, who in 1763 created two copper-plates in the monastery of Chilandar on Mount Athos. Considering these inscriptions in the context of other known works of the same workshop, we can discern three generations of painters active in churches and katholika for more than a century, and two generations of silversmiths. Two new names of masters appear; the painter Demetrios, son of Nikolaos, and the silversmith Theodore. The donors and patrons who invited the craftsmen of Linotopi to work for them were mostly local dignitaries of different racial background. They could afford to pay well-known provincial painters, whereas the most prominent craftsmen of the day were beyond their means, and employed in the great monastic and urban centres. 266

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά 1 Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης Ελληνικά 2 Ο Άγιος Νικόλαος της Στέγης Πήρε το όνομα του μετά την προσθήκη της δεύτερης Στέγης του ναού τον 13ον αιώνα, για την προστασία του από τα χιόνα και τη βροχή.

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ E. N. Τσιγαρίδας, 'Ερευνες στους ναούς της Καστοριάς 379 ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Στη διάρκεια των υπηρεσιακών μεταβάσεών μου στην Καστοριά, την περίοδο κυρίως 1970-1975 και συμπληρωματικά την

Διαβάστε περισσότερα

Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας

Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας Νηστεία είναι η λήψη «ξηράς τροφής» (ξηροφαγία), χωρίς λάδι ή κρασί, μια φορά την ημέρα, και μάλιστα την ενάτη ώρα (γύρω στις 3 μ. μ.). Λήψη τροφής, έστω

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Στρατηγικής σημασίας η θέση της Μάκρης / Κατοικήθηκε από την αρχαιότητα Οικισμός με διαρκή ανθρώπινη παρουσία από τα νεολιθικά χρόνια Ορατά στο κέντρο της σημερινής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Από την εποχή του εσποτάτου της Ηπείρου στα Βυζαντινά χρόνια στο νησί των Ιωαννίνων δημιουργήθηκαν Μονές και Ησυχαστήρια, που με την πάροδο του χρόνου η φήμη, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ Σύντομο ιστορικό Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Παραλιμνίου Ο Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου διαδέχθηκε το 19 ο αιώνα ένα παλαιότερο βυζαντινό ναό. Βρίσκεται στο κέντρο του

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου. Τμήμα: Β 2. Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ

Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου. Τμήμα: Β 2. Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου Τμήμα: Β 2 Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: Γιάννης Περιβολάρης Χριστίνα Μπενάκη Γιώργος Ρέτσας Στέλλα Φάσο Μαρία Τάλο Παναγιώτης Παναγιώτου Μαρία Σταμέλου

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΖΩΓΡΑΦΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΛΙΝΟΤΟΠΙ ΣΤΗΝ ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΙΜΙΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΣΕΡΡΩΝ*

ΝΕΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΖΩΓΡΑΦΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΛΙΝΟΤΟΠΙ ΣΤΗΝ ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΙΜΙΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΣΕΡΡΩΝ* ΝΕΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΖΩΓΡΑΦΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΛΙΝΟΤΟΠΙ ΣΤΗΝ ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΙΜΙΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΣΕΡΡΩΝ* Οι έρευνες που έγιναν, κυρίως κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, στη ζωγραφική τόσο του νεότερου

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ- ΠΑΛΑΙΧΩΡΙ Η εκκλησία της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος είναι ένα μικρό παρεκκλήσι που χτίστηκε στις αρχές

Διαβάστε περισσότερα

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Επιμέλεια έκθεσης Αγαθονίκη Τσιλιπάκου, Νίκος Μπονόβας Mε την περιοδική έκθεση «Η τιμή του αγίου Μάμαντος στη Μεσόγειο: Ένας ακρίτας

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου

Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου http://www.google.com.cy/imgres?imgurl=http://www.pigizois.net/sinaxaristis/12/22.jpg&imgrefurl=http://www.saint.gr/3239/saint.aspx&usg= 3Fna2LMd87t9UxeDDztnUV4LuDo=&h=835&w=586&sz=63&hl=en&start=1&zoom=1&tbnid=bpzYaMtyqRnVnM:&t

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Ενότητα Ε: Μεταβυζαντινή Τέχνη (1453 αρχές 19ου αι.) Αρχιτεκτονική - Ζωγραφική. Στουφή - Πουλημένου Ιωάννα Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν Τμῆμα Θεολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Α. Πα π α γ ε ω ρ γ ι ου, Η μονή του Αγίου Ιωάννου του Λαμπαδιστού στον

Α. Πα π α γ ε ω ρ γ ι ου, Η μονή του Αγίου Ιωάννου του Λαμπαδιστού στον Α. Πα π α γ ε ω ρ γ ι ου, Η μονή του Αγίου Ιωάννου του Λαμπαδιστού στον Καλοπαναγιώτη [Οδηγοί Βυζαντινών Μνημείων της Κύπρου], Πολιτιστικό Ίδρυμα Τραπέζης Κύπρου Ιερά Μητρόπολις Μόρφου, Λευ κωσία 2007,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1 Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ Γιώργος Ε 1 ΣΩΤΗΡΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Σωτήρα έχει Αγιολογική ονομασία: φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Εξάλλου στις 6 Αυγούστου τελείται μεγάλο πανηγύρι κατά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή Όταν λέµε Αγία Παρασκευή εννοούµε τη µικρή Εκκλησία, που είναι δυτικά του χωριού στη θέση Παναγία (Παναΐα), την οποία βλέπουµε στην

Διαβάστε περισσότερα

Ιανουάριος. Κτήριο του Κοινοτικού Συμβουλίου. 1 Βασίλης 6 Θεοφάνης, Φώτης 7 Ιωάννης, Πρόδρομος 11 Θεοδόσης 17 Αντώνης

Ιανουάριος. Κτήριο του Κοινοτικού Συμβουλίου. 1 Βασίλης 6 Θεοφάνης, Φώτης 7 Ιωάννης, Πρόδρομος 11 Θεοδόσης 17 Αντώνης Τερσεφάνου 2014 ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΕΡΣΕΦΑΝΟΥ, Ιανουάριος Κτήριο του Κοινοτικού Συμβουλίου 1 Βασίλης 6 Θεοφάνης, Φώτης 7 Ιωάννης, Πρόδρομος 11 Θεοδόσης 17 Αντώνης 18 Θανάσης, Κύριλλος 19 Μακάριος 20 Ευθύμιος

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987.

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987. Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (14501830), τ. 1, Αθήνα 1987. Παναγιώτης Λ. Βοκοτόπουλος, Εικόνες της Κέρκυρας, Αθήνα 1990. Κερκυραίοι ζωγράφοι: 19ος20ος αι., επιμ. Αθ. Χρήστου, Κέρκυρα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 2 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ο ναός κάποτε ήταν μέρος του μοναστηριού, αφιερωμένος στον Τίμιο Σταυρό,

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ο Ναός της Παναγίας Ελεούσας Ποδύθου, ανήκει στη μεταβυζαντινή περίοδο και κτίστηκε στις αρχές του 16 ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια Ηγούμενος Χρυσορρογατίσσης Διονύσιος Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΗΜΑΤΟΥ Διόρθωση ανακρίβειας που προήλθε από παρεξήγηση Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια που αναφέρεται στο βιβλίο της Μαρίνας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Αγγελική Παναγοπούλου Πατρώνυμο: Γεώργιος Τόπος γέννησης: Αθήνα Οικογενειακή κατάσταση: Άγαμη Θέση: Λέκτορας Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Ιστορία Διεύθυνση αλληλογραφίας:

Διαβάστε περισσότερα

5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός. 7 Τετάρτη Θεία Λειτουργία «Σύναξις Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου»

5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός. 7 Τετάρτη Θεία Λειτουργία «Σύναξις Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου» Ιανουάριος 1 Πέμπτη Θεία Λειτουργία «Περιτομή Του Κυρίου» 4 Κυριακή Θεία Λειτουργία 5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός 6 Τρίτη Θεία Λειτουργία & Αγιασμός «Άγια Θεοφάνεια» 7 Τετάρτη

Διαβάστε περισσότερα

www.alambra.org.cy ΧΟΡΗΓΟΣ: ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΠΙΣΤΩΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΛΥΜΠΙΩΝ - ΑΛΑΜΠΡΑΣ

www.alambra.org.cy ΧΟΡΗΓΟΣ: ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΠΙΣΤΩΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΛΥΜΠΙΩΝ - ΑΛΑΜΠΡΑΣ www.alambra.org.cy Ειρήνης 4, 2563 Αλάμπρα, Λευκωσία, Τηλ: 22522457, Φαξ: 22526402 E-mail: koin.symalambras@cytanet.com.cy, Αρχαιολογικός Οικισμός Αλάμπρας Αιωνόβιο δέντρο, Φραγκοελιά Ειρήνης 4, 2563 Αλάμπρα,

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Ευγενία Δρακοπούλου Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Τηλ. +302107273570 Fax: +302107246212 E-mail: egidrak@eie.gr Website: http://eie.academia.edu/eugeniadrakopoulou http://www.eie.gr/nhrf/institutes/inr/cvs/cv-drakopoulou-gr.html

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΡΓΟ: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΕΚΠΟΝΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή. Ελληνικά

Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή. Ελληνικά Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή Ελληνικά 1 Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή Δεν έχουμε πληροφορίες για το πότε κτίστηκε η Μονή, πιθανότατα όμως να τοποθετείται στα μέσα του 16 ου αιώνα. Η εκκλησία είναι το παλαιότερο

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Σλαβικών Λαών

Ιστορία Σλαβικών Λαών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 12 η :Μαυροβούνιο Αγγελική Δεληκάρη Λέκτορας Μεσαιωνικής Ιστορίας των Σλαβικών Λαών Τμήμα Ιστορίας Αρχαιολογίας ΑΠΘ Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

DESIGNED BY NETINFO PLC

DESIGNED BY NETINFO PLC DESIGNED BY NETINFO PLC Τηλ: 22652090 Φαξ: 22652690 Ο πρόεδρος, τα μέλη και το προσωπικό του Κοινοτικού Συμβουλίου Πλατανιστάσας, σας εύχονται Ευτυχισμένο το Νέο Έτος 2011 Κοπή της βασιλόπιτας από τον

Διαβάστε περισσότερα

EUROPEAN DAILY TOURS ΑΠΟ ΒΟΛΟ ΣΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ - ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ

EUROPEAN DAILY TOURS ΑΠΟ ΒΟΛΟ ΣΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ - ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ EUROPEAN DAILY TOURS ΑΠΟ ΒΟΛΟ ΣΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ - ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ Ιστορικό Τα Μετέωρα αποτελούν, μετά το Άγιο Ορος, το μεγαλύτερο και με συνεχή παρουσία από την εποχή της εγκατάστασης των πρώτων ασκητών μέχρι

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ 3 o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΑΛΑΤΣΙΟΥ Σ.Χ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΓΕΙΤΟΝΕΣ ΜΑΣ» ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ Εργασία της μαθήτριας:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Μ. Γκιόλιας, Ο Κοσμάς ο Αιτωλός και η εποχή του, Αθήνα 1972 Ιωάννης Μενούνος, Κοσμά Αιτωλού Διδαχές, Αθήνα 1979 Αρτ. Ξανθοπούλου-Κυριακού, Ο

Διαβάστε περισσότερα

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάς Ζωγράφου Πύργος Χελανδαρίου Πύργος Καρακάλλου Πύργος Σταυρονικήτα Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, Κιόσκι Κιόσκι Αγίου Παύλου Ι.Μ. Διονυσίου,

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και. Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου

Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και. Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου Εύη Σαμπανίκου Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου Η καταγωγή και εξέλιξη του εικονογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΒΛΑΠΤΙΚΗ ΕΠΙΔΡΑ ΑΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Ονοματεπώνυμο Αγγελική Παπαπαύλου Αριθμός Φοιτητικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΑΛΕΣΒΙΑΚΟ ΙΕΡΟ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΑΓΙΑΣΟΥ-ΑΕΣΒΟΥ

ΠΑΑΛΕΣΒΙΑΚΟ ΙΕΡΟ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΑΓΙΑΣΟΥ-ΑΕΣΒΟΥ ΠΑΑΛΕΣΒΙΑΚΟ ΙΕΡΟ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΑΓΙΑΣΟΥ-ΑΕΣΒΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΕΡΩΝ ΑΚΟΛΟΥΘΙΩΝ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ Από Ι1^ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ μέχρι 15^ Σεπτεμβρίου 2015 ΣΑΒΒΑΤΟ 1η ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ Ώρα 7-10 π.μ. Η τελετή της Προόδου

Διαβάστε περισσότερα

Στη συνέχεια έκανε αναφορά στην επίσκεψη που είχε την προηγούμενη μέρα στο Κέντρο, όπου ο κ. Μαρτίνοβιτς εξήγησε στον ίδιο και στους συνεργάτες του,

Στη συνέχεια έκανε αναφορά στην επίσκεψη που είχε την προηγούμενη μέρα στο Κέντρο, όπου ο κ. Μαρτίνοβιτς εξήγησε στον ίδιο και στους συνεργάτες του, ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Την Παρασκευή, 20 Ιουνίου, πραγματοποιήθηκε στο Κέντρο Θρησκευτικών Μελετών του Μίνσκ συνάντηση ανάμεσα στο Θεοφιλέστατο Επίσκοπο Καρπασίας κ. Χριστοφόρο και 10 εκπροσώπων Ορθοδόξων Κέντρων

Διαβάστε περισσότερα

Α/Α ΔΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΟ ΠΟΥ ΠΡΟΣΕΦΕΡΕ

Α/Α ΔΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΟ ΠΟΥ ΠΡΟΣΕΦΕΡΕ Α/Α ΔΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΟ ΠΟΥ ΠΡΟΣΕΦΕΡΕ 1. ΚΩΝ/ΝΟΣ Μ. ΛΕΓΓΑΣ Η ΓΕΝΝΗΣΙΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ 2. (ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΣ) Η ΒΑΠΤΙΣΙΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ 3. ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΜΑΡΚΟΣ 4. ΟΙΚ.ΑΘΑΝ. & ΜΑΡΙΑΣ ΓΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΥ Η ΕΠΙΣΚΕΨΙΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ ΣΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008) Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά και Προσκυνηµατικά Μνηµεία από διάφορες περιοχές της Ελλάδος. Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Αετοχωρίου

Θρησκευτικά και Προσκυνηµατικά Μνηµεία από διάφορες περιοχές της Ελλάδος. Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Αετοχωρίου Θρησκευτικά και Προσκυνηµατικά Μνηµεία από διάφορες περιοχές της Ελλάδος Ιερά Μητρόπολη Αλεξανδρουπόλεως Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Αετοχωρίου Ιερά Μονή Παναγίας Εύρου Ναός Παναγίας Κοσµοσώτηρας

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού''

Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού'' Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού'' Οι παρακάτω προσκλήσεις εντάσσονται στο Έργο «ΠΑΝ ΕΚΤΗΣ Νο2- Ψηφιακός Θησαυρός Πρωτογενών

Διαβάστε περισσότερα

1. Έκδοση Άδειας Γάμου. 2. Πιστοποιητικό Ελευθερίας. 3. Τέλεση Γάμου - Ενημέρωση. 4. Έκδοση Άδειας Γάμου (Στην αγγλική)

1. Έκδοση Άδειας Γάμου. 2. Πιστοποιητικό Ελευθερίας. 3. Τέλεση Γάμου - Ενημέρωση. 4. Έκδοση Άδειας Γάμου (Στην αγγλική) 1. Έκδοση Άδειας Γάμου 2. Πιστοποιητικό Ελευθερίας 3. Τέλεση Γάμου - Ενημέρωση 4. Έκδοση Άδειας Γάμου (Στην αγγλική) 5. Λύση Γάμου 6. Πιστοποιητικό Τελέσεως Γάμου 7. Επικοινωνία 1.Έκδοση Άδειας Γάμου Α.

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Ἱερῶν Ἀκολουθιῶν

Πρόγραμμα Ἱερῶν Ἀκολουθιῶν ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΒΕΛΓΙΟΥ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ SCHAERBEEK 293, rue du Progrès - 1030 Schaerbeek. Email: paroisse.schaerbeek@gmail.com Τηλ. : 02-201.19.38. Πρόγραμμα Ἱερῶν Ἀκολουθιῶν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ Ο ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ, στις διάφορες δραστηριότητες που διοργανώνει κάθε χρόνο, προσπαθεί να αφυπνίσει τους μαθητές για το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Κύπρος εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΙΚΗΠΟΣ. Ο πρόεδρος και τα μέλη του Κοινοτικού Συμβουλίου Δελίκηπου, σας εύχονται Καλά Χριστούγεννα και Ευτυχισμένο το Νέο Έτος 2014

ΔΕΛΙΚΗΠΟΣ. Ο πρόεδρος και τα μέλη του Κοινοτικού Συμβουλίου Δελίκηπου, σας εύχονται Καλά Χριστούγεννα και Ευτυχισμένο το Νέο Έτος 2014 Τηλ.: 99453428 Φαξ: 22531013 Ο πρόεδρος και τα μέλη του Κοινοτικού Συμβουλίου Δελίκηπου, σας εύχονται Καλά Χριστούγεννα και Ευτυχισμένο το Νέο Έτος ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΔΕΛΙΚΗΠΟΥ Σωτήρης Νικολάου 99-697386

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΜΠΑΝΑΡΙΟΥ>> ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΜΠΑΝΑΡΙΟΥ>> ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ Τ.Ε.Ι. ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ:ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΥΠΟΔΟΜΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας 1. Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή: Αρχίζει την Καθαρά Δευτέρα και τελειώνει την Κυριακή της Αναστάσεως. Είναι η πιο αυστηρή νηστεία όλου του χρόνου (λάδι καταλύουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 867 886 912 913

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

2η: Στις 5 Ιανουαρίου παραμονή των Θεοφανείων τρώμε μόνον ΑΛΑΔΑ, εάν όμως συμπέσει Σάββατο ή Κυριακή τρώμε ΛΑΔΕΡΑ.

2η: Στις 5 Ιανουαρίου παραμονή των Θεοφανείων τρώμε μόνον ΑΛΑΔΑ, εάν όμως συμπέσει Σάββατο ή Κυριακή τρώμε ΛΑΔΕΡΑ. Οι Νηστείες της Αγίας μας Εκκλησίας Οι νηστείες, όπως αρχίζουν από την αρχή σχεδόν του χρόνου, είναι οι εξής: 1η: Από την ημέρα των Χριστουγέννων μέχρι τις 4 Ιανουαρίου τρώμε τα πάντα είτε έχουμε ΤΕΤΑΡΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ολοι είμαστε αδέλφια

Ολοι είμαστε αδέλφια ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού (Μέρος Α ) Ολοι είμαστε αδέλφια ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού Ολοι είμαστε αδέλφια (Μέρος A )

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ Παναγιώτου Νεοφύτα 2008969752 Επιβλέπων καθηγητής Δρ. Νίκος Μίτλεττον,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2012 ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 1. Ἡ Καινή Διαθήκη, Θεσσαλονίκη 2010. 2. Ἱερός Ναός ἁγίου Γεωργίου (Ροτόντα), Κατάθεση μαρτυρία, Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ Οι θρησκευτικές εικόνες ως μέσον έκφρασης του θρησκευτικού συναισθήματος 9ο Δημοτικό Σχολείο Μυτιλήνης Τάξη: ΣΤ 1 Σχολικό έτος: 2006 07 Υπεύθυνη δασκάλα: Σπανού Σοφία «Όταν πρόκειται να αρχίσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

Η Εικόνα της Μητέρας μεταξύ παράδοσης και σύγχρονης εποχής

Η Εικόνα της Μητέρας μεταξύ παράδοσης και σύγχρονης εποχής Πρόγραμμα Κοινοτικής Πρωτοβουλίας INTERREG IIIA ΕΛΛΑΔΑ-ΙΤΑΛΙΑ 2000-2006 Πρόγραμμα Παρέμβασης 11 Άξονας Προτεραιότητας 003: Περιβάλλον & Πολιτιστική Κληρονομιά Μέτρο 002: Προώθηση, Αναπαλαίωση και Αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 19. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αντικείμενο και πλαίσιο της εργασίας...

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 19. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αντικείμενο και πλαίσιο της εργασίας... ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 19 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αντικείμενο και πλαίσιο της εργασίας... 27 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΣΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΕΝΝΟΜΗ ΤΑΞΗ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΩΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Λαζουράς. Με τιμή, Ο Δήμαρχος Καλαβρύτων

Γιώργος Λαζουράς. Με τιμή, Ο Δήμαρχος Καλαβρύτων Εκδηλώσεις Μνήμης ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 1943 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013 ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ Σας προσκαλούμε να τιμήσετε, τους Καλαβρυτινούς που εκτελέστηκαν από τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής, στην περιοχή του Δήμου Καλαβρύτων, και

Διαβάστε περισσότερα

Παύλεια. digitalarchive

Παύλεια. digitalarchive digitalarchive publishing by tag Γιορτή που διεξάγεται στη Βέροια προς τιμήν του Αποστόλου Παύλου. Τα γιορτάζονται κάθε Ιούνιο, στο Βήμα του Αποστόλου Παύλου, στο σημείο, δηλαδή, από όπου εκείνος μίλησε

Διαβάστε περισσότερα

1979 Πτυχίο στην Συντήρηση Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης στο τμήμα Συντήρησης Αρ/των στη Θ' Δημόσια Επαγγελματική Σχολή Αθηνών.

1979 Πτυχίο στην Συντήρηση Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης στο τμήμα Συντήρησης Αρ/των στη Θ' Δημόσια Επαγγελματική Σχολή Αθηνών. BΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΣΟΥΡΑΚΗ ΚΛΕΟΠΑΤΡΑ Συντηρήτρια έργων τέχνης και αρχαιοτήτων Ζωγράφος Καθηγήτρια εφαρμογών στο τμήμα συντήρηση Αρχαιοτήτων και έργων τέχνης στο Τ.Ε.Ι/Αθηνών Κυδαντιδών 33 11851 Αθήνα

Διαβάστε περισσότερα

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων από την H ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΣΙΝΑ «Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΣΙΝΑ είναι ένα Ελληνορθόδοξον Χριστιανικόν μοναστικόν κέντρον με αδιάκοπον πνευματική ζωήν δεκαεπτά αιώνων. Η ασκητική

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Ενότητα 2-Δ Α1-2: Υστεροβυζαντινοί θεολόγοι Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Β Ι Ο - Ε Ρ Γ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και διαμένει στη Θεσσαλονίκη. Είναι έγγαμος με ένα παιδί. ΣΠOYΔEΣ AKAΔHMAΪKOI TITΛOI

Β Ι Ο - Ε Ρ Γ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και διαμένει στη Θεσσαλονίκη. Είναι έγγαμος με ένα παιδί. ΣΠOYΔEΣ AKAΔHMAΪKOI TITΛOI APIΣTOTEΛEIO ΠANEΠIΣTHMIO ΘEΣΣAΛONIKHΣ ΘEOΛOΓIKH ΣXOΛH TMHMA ΠOIMANTIKHΣ KAI KOINΩNIKHΣ ΘEOΛOΓIAΣ ΤΟΜΕΑΣ ΔΙΚΑΙΟ, ΟΡΓΑΝΩΣΗ, ΖΩΗ ΚΑΙ ΔΙΑΚΟΝΙΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΩΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

6 ΗΜΕΡΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 8 ΙΟΥΛΙΟΥ ΕΩΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 13 ΙΟΥΛΙΟΥ ΠΑΤΜΟΣ - ΛΕΙΨΟΙ

6 ΗΜΕΡΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 8 ΙΟΥΛΙΟΥ ΕΩΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 13 ΙΟΥΛΙΟΥ ΠΑΤΜΟΣ - ΛΕΙΨΟΙ ΑΘ ΜΩΡΑΙΤΗΣ Ο.Ε. TOURIST AND TRAVEL AGENCY ΠΑΤΡΩΝ 19 ΚΟΡΙΝΘΟΣ ΤΗΛ. : 27410-28588 FAX: 27410-25073 e-mail: moraitis.kor@hotmail.com www.narkissostravel.gr 6 ΗΜΕΡΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 8 ΙΟΥΛΙΟΥ ΕΩΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 13

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΤΗΣ ΕΔΕΣΣΑΣ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΤΗΣ ΕΔΕΣΣΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΤΗΣ ΕΔΕΣΣΑΣ Στην πόλη της Έδεσσας, δίπλα στο μητροπολιτικό μέγαρο, σώζεται, με πολλές μεταγενέστερες επεμβάσεις, που αλλοίωσαν την αρχική του μορφή, ο παλιός

Διαβάστε περισσότερα

Προσκυνηματική Εκδρομή

Προσκυνηματική Εκδρομή Προσκυνηματική Εκδρομή στους Αγίους Τόπους ραγματοποιήθηκε από τις 23 μέχρι και τις 27 Αυγούστου πενθήμερη προσκυνηματική εκδρομή στους Αγίους Τόπους των μελών και των φίλων των Χριστιανικών Συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ: ΠΡΟΤΥΠΟ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΟ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ

Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ: ΠΡΟΤΥΠΟ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΟ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ: ΠΡΟΤΥΠΟ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΟ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ Αναστασία Τούρτα Επίτιμη Διευθύντρια Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού Ο Αλέξανδρος νικά τον Δαρείο. Εικονογραφημένο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ

ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Δεν έχει καταχωρηθεί κωδικός επαγγέλματος από την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Αντικείμενο του ισχύοντος προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 Εξάμηνο: 8 ο (εικ.1) Νίκη της ΣαμοθράκηςParis, Musée du Louvre Φθορά:

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Στα βαμβακοχώραφα της Κωπαΐδας (12 χλμ ΒΑ της Λιβαδειάς), υπάρχει ένας τόπος κατοικημένος από τα προϊστορικά χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Εικόνα 1: Η πληρωμή του φόρου, παρεκκλήσιο Brancacci, Φλωρεντία Εικόνα 2: Η εκδίωξη από τον παράδεισο, παρεκκλήσιο Brancacci. Πριν και μετά την αποκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία του Άρακα Ελληνικά

Παναγία του Άρακα Ελληνικά 1 Παναγία του Άρακα Ελληνικά 2 ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟΥ ΑΡΑΚΑ Ο ναός της Παναγίας του Άρακα που φαίνεται να κτίστηκε γύρω στο 1191, πιθανότατα πήρε το όνομά του από το «αρακάς», όπως και πολλά άλλα φυτονυμικά επώνυμα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ Ονοματεπώνυμο: Λοϊζιά Ελένη Λεμεσός 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Γεννήθηκε στο Λαγκαδά της Θεσσαλονίκης το 1956, όπου και διαμένει. είναι παντρεμένος με την νηπιαγωγό Ευαγγελία Καραγκούνη και έχουν 4 παιδιά.

Γεννήθηκε στο Λαγκαδά της Θεσσαλονίκης το 1956, όπου και διαμένει. είναι παντρεμένος με την νηπιαγωγό Ευαγγελία Καραγκούνη και έχουν 4 παιδιά. APIΣTOTEΛEIO ΠANEΠIΣTHMIO ΘEΣΣAΛONIKHΣ ΘEOΛOΓIKH ΣXOΛH TMHMA ΠOIMANTIKHΣ KAI KOINΩNIKHΣ ΘEOΛOΓIAΣ ΤΟΜΕΑΣ :ΛΑΤΡΕΙΑΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ & ΤΕΧΝΗΣ ΤΡΥΦΩΝ ΤΣΟΜΠΑΝΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ 2310 991119 2394025980 e-mail: tsompanistp@past.auth.gr

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Τάσος ΜΑΡΓΑΡΙΤΩΦ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 144-148 ΑΘΗΝΑ 1960 ΕΚΘΕΣΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΦΩΤΗΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Η ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑ Είναι η τέχνη της απεικόνισης ιερών προσώπων ή θρησκευτικών σκηνών Είναι η ζωγραφική παράσταση θρησκευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή;

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Γιατί μελετούμε την Αγία Γραφή; Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Είναι ένα σπουδαίο βιβλίο Το πιο πολυδιαβασμένο στον κόσμο. Το πρώτο που τυπώθηκε από τον Γουτεμβέργιο

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΡΑΤΟΥ. βασίσθηκε στην εργασία που εκπόνησε ειδική επιστημονική ομάδα υπό τους κ.κ. Λάζαρο Κολώνα τ. γενικό Διευθυντή Αρχαιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Human souls Continuation of our rehearsals! It isn't so easy, the students work a lot!!! Every Thursday we meet after the school lessons.

Human souls Continuation of our rehearsals! It isn't so easy, the students work a lot!!! Every Thursday we meet after the school lessons. Human souls Continuation of our rehearsals! It isn't so easy, the students work a lot!!! Every Thursday we meet after the school lessons. 7-5-2010 144 The performance!! 10-5-2010 Πρόσκληση Η θεατρική ομάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Αδέλφια στο σχολείο Οι συμμαθητές και οι συμμαθήτριές μου Οι μαθήτριες του Χριστού Κάποτε, μια γυναίκα, που ονομαζόταν Μάρθα, υποδέχτηκε στο σπίτι της τον Ιησού. Η Μάρθα, ήταν αδελφή του

Διαβάστε περισσότερα

Η βιβλιοθήκη της Ι.Μ. Ευαγγελισμού της Θεοτόκου

Η βιβλιοθήκη της Ι.Μ. Ευαγγελισμού της Θεοτόκου Ελένη Γαλιώτου Τμήμα Πληροφορικής, ρ ΤΕΙ Αθήνας 1-10-2010 1 Η βιβλιοθήκη της Ι.Μ. Ευαγγελισμού της Θεοτόκου Σκιάθου Ψηφιοποίηση Το ερευνητικό έργο «ΠΟΛΥΤΙΜΟ» Πρόσβαση στο περιεχόμενο των ιστορικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.49-54 ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Θεσ/νικη, 14/10/2015 Αριθμός Πρωτ. 388. Προς

Θεσ/νικη, 14/10/2015 Αριθμός Πρωτ. 388. Προς ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ 1 Ο ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Με αγιορειτική λαμπρότητα και μεγαλοπρέπεια εορτάστηκε στην Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Ελαιοβρύτισσας.

Με αγιορειτική λαμπρότητα και μεγαλοπρέπεια εορτάστηκε στην Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Ελαιοβρύτισσας. Με αγιορειτική λαμπρότητα και μεγαλοπρέπεια εορτάστηκε στην Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Ελαιοβρύτισσας. Της πανηγυρικής Θείας Λειτουργίας προεξήρχε ο Ηγούμενος της νόμιμης

Διαβάστε περισσότερα