Διατροφή. Το αίγειο γάλα στη διατροφή και την υγεία του ανθρώπου Ασφαλείς γλυκαντικές ύλες

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Διατροφή. Το αίγειο γάλα στη διατροφή και την υγεία του ανθρώπου. 5 + 1 Ασφαλείς γλυκαντικές ύλες"

Transcript

1 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΤΕΥΧΟΣ 53 / 10 ο έτος έκδοσης & Διατροφή ΚΩΔΙΚΟΣ 6899 Το αίγειο γάλα στη διατροφή και την υγεία του ανθρώπου Ασφαλείς γλυκαντικές ύλες Παιδική Παχυσαρκία: Τι ρόλο παίζουν τα πρώτα στάδια ζωής

2 Άρθρο Σύνταξης Μετά από μια δύσκολη χρονιά που έφυγε, μια νέα χρονιά με τις προσδοκίες που κάθε καινούρια χρονιά κουβαλάει ξεκίνησε. Καθώς υποδεχόμαστε το 2012, νιώθουμε ότι όσα μέχρι σήμερα γνωρίζαμε δεν είναι πια ίδια. Η χρονιά που τελείωσε μας πόνεσε, μας φόβισε και δημιούργησε πολλές αβεβαιότητες. Και η αβεβαιότητα πάντα τρομάζει και μουδιάζει το μυαλό και την ψυχή. Πέρα όμως από τις καταστάσεις που δεν μπορούμε να τις καθορίσουμε, ο καθένας από μας έχει τη δύναμη και την ευθύνη να βελτιώσει την ζωή του. Όπως επαναλαμβάνεται από όλους τους ειδικούς και μη-ειδικούς, το 2012 θα είναι μια δύσκολη χρονιά. Οι περισσότεροι όμως έχουμε καταλάβει τις ψευδαισθήσεις που τόσα χρόνια μας οδηγούσαν στο να κτίζουμε παλάτια στην άμμο. Καθώς έχουμε μοχθήσει ήδη αρκετά και έχουμε συνειδητοποιήσει τις υποχρεώσεις μας, μπορούμε να περιμένουμε ή έστω να προσποιηθούμε ότι περιμένουμε θετικές εκπλήξεις από τον νέο χρόνο. Άλλωστε, ακόμη και σε ζοφερές καταστάσεις, πάντα υπάρχουν ευκαιρίες δημιουργίας και αναμόρφωσης. Μέσα από τις δυσκολίες ανακαλύπτουμε και επιστρατεύουμε εκείνες τις δυνάμεις, που θα μας χαρίσουν το κουράγιο που χρειαζόμαστε για να προχωρήσουμε μπροστά. Ίσως, για την κρίση, μπορούμε να κάνουμε ελάχιστα γενικά, μπορούμε όμως, να κάνουμε κάτι σημαντικό για τους εαυτούς μας, ξεφεύγοντας από τα ελαττώματα και τις αδυναμίες μας. Μπορούμε να ελπίζουμε ότι από την πρωτοφανή κρίση που μας περιβάλλει, θα προκύψει η ανατολή μιας νέας καλύτερης εποχής. Γεώργιος Π. Καραμανώλης Διευθυντής Σύνταξης Ευεξία & Διατροφή 3

3 ΔΙΜΗΝΙΑΙΟ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ ΤΟΥ 2012 ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΥΕΞΙΑ & ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ Διμηνιαία ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ Έκδοση του Ελληνκού Ιδρύματος ΚΑΙ Γαστρεντερολογίας ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ & ΕΛΙΓΑΣΤ Διατροφής Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α 12 Άρθρο Σύνταξης... 3 Άρθρο: Το αίγειο γάλα στη διατροφή και την υγεία του ανθρώπου... 6 Ευεξία: Ασφαλείς γλυκαντικές ύλες Παιδί & Έφηβος: Βιταμίνη D: Τι πρέπει να γνωρίζουμε...14 Διατροφή: Παιδική Παχυσαρκία: Τι ρόλο παίζουν τα πρώτα στάδια ζωής...18 Άρθρο: Αντισυλληπτικά Φάρμακα: Οφέλη και κίνδυνοι...22 Μικρά & Νόστιμα Άρθρο: Έμφραγμα Μυοκαρδίου: Μπορώ να το προλάβω?...26 Συνταγές Επικοινωνούμε Ta Nέα του Ιδρύματος...31 Ιδιοκτήτης: ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Εκδότης και υπεύθυνος παρά τω νόμω: Δ. Παπαπαναγιώτου, δημοσιογράφος Έδρα: Πατριάρχου Ιωακείμ 30, Αθήνα Τηλ. Fax.: , URL: ΔιοικητικΟ ΣυμβοΥλιο Πρόεδρος: Δημήτριος Παπαπαναγιώτου, Δημοσιογράφος Διευθυντής: Marketing & Διαφήμιση: Κωνσταντίνος Αρβανιτάκης, Γαστρεντερολόγος Γεν. Γραμματέας: Δημήτριος Γ. Καραμανώλης, Γαστρεντερολόγος Ταμίας: Μέλη: Νικόλαος Βιάζης, Γαστρεντερολόγος Νικόλαος Θεοδωρίδης, Επιχειρηματίας Ιωάννης Καραγιάννης, Γαστρεντερολόγος Γεώργιος Παπαθεοδωρίδης, Γαστρεντερολόγος Παρασκευάς Παπαχρήστος, Διατροφολόγος Γρηγόριος Πασπάτης, Γαστρεντερολόγος Χαράλαμπος Τζάθας, Γαστρεντερολόγος Επαμεινώνδας Τσιάνος, Γαστρεντερολόγος Μένια Κουκουγιάννη Τηλ.: Κιν.: ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ Διευθυντής Σύνταξης: Αναπληρωτές Διευθυντές Σύνταξης: Συντακτική Επιτροπή: Επιμέλεια- Διόρθωση Κειμένων: Γεώργιος Π. Καραμανώλης, Γαστρεντερολόγος Εμμανουήλ Συμβουλάκης, Γαστρεντερολόγος Ευάγγελος Χολόγκιτας, Παθολόγος Μιχάλης Αναστασιάδης, Γεωπόνος Χρήστος Γιαννικούλης, Γαστρεντερολόγος Παναγιώτα Καφρίτσα, Παιδίατρος - Παιδογαστρεντερολόγος Ιωάννης Μανιός, Διατροφολόγος - Εργοφυσιολόγος Βασίλειος Παπαμίκος, Διατολόγος - Διατροφολόγος Παρασκευάς Παπαχρήστος, Διατολόγος - Διατροφολόγος Εμμανουήλ Τσόχατζης, Παθολόγος Χρήστος Τριάντος, Γαστρεντερολόγος Γεώργιος Π. Καραμανώλης Σχεδιασμός & Παραγωγή: ΤΕΧΝΟΓΡΑΜΜΑmed Καλλιτεχνική Επιμέλεια - DTP: Ελένη A. Βραχάτη Φωτογραφία Εξωφύλλου: Μαρίνα Στογιάννη Το περιεχόμενο του κάθε άρθρου εκφράζει την άποψη του συγγραφέα του, η οποία δεν είναι υποχρεωτικά αποδεκτή από τη Συντακτική Επιτροπή 4 5

4 Γεώργιος Ζέρβας, Καθηγητής, Διευθυντής Εργαστηρίου Φυσιολογίας Θρέψεως και Διατροφής του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Γενικός Γραμματέας της Ελληνικής Γεωργικής Ακαδημίας Άρθρο Το αίγειο γάλα στη διατροφή και την υγεία του ανθρώπου Η αίγα ήταν από τα πρώτα είδη παραγωγικών ζώων που κατοικιδιοποιήθηκαν από τον άνθρωπο περί τα π.χ. στη Μεσοποταμία, τη σημερινή Μέση Ανατολή. Επί αιώνες χρησιμοποιήθηκε από τους ανθρώπους όλων των Ηπείρων για το γάλα, το κρέας, το δέρμα, τις τρίχες και τα κέρατα. Θεωρείται «η αγελάδα των φτωχών» γιατί μπορεί να αξιοποιήσει και την πλέον φτωχή βλάστηση σε «μειονεκτικές» περιοχές της γης, προσαρμοζόμενη άριστα και στις πλέον ακραίες περιβαλλοντικές συνθήκες από πλευράς κλίματος, βλάστησης, τοπογραφίας εδάφους κλπ. Στη Ασία και την Αφρική συνολικά εκτρέφεται το 91,5 % των αιγών, ενώ στην Ευρώπη και την Αυστραλία μόνο το 2,4 %. Η Ελλάδα είναι η πρώτη χώρα στην Ευρωπαϊκή Ένωση από πλευράς αριθμού εκτρεφόμενων αιγών ( 5 εκατ.) ακολουθούμενη από την Ισπανία ( 3 εκατ.) και την Ιταλία ( 0,9 εκατ.). Αν και η παραγόμενη ποσότητα αιγείου γάλακτος αντιπροσωπεύει μόνο το 2,1 % του παγκοσμίως παραγόμενου γάλακτος συνολικά, εντούτοις περισσότεροι άνθρωποι στον κόσμο πίνουν αίγειο γάλα παρά αγελαδινό. Στις αναπτυσσόμενες χώρες η παραγωγή αιγείου γάλακτος αποτελεί βασική στρατηγική για την αντιμετώπιση του προβλήματος του υποσιτισμού, ιδιαίτερα στα νεογνά και τα παιδιά. Σε καμία περίπτωση όμως δεν θεωρείται η εκτροφή των αιγών συνώνυμη με την υποανάπτυξη και τη φτώχεια. Αντίθετα, είναι γνωστό ότι η παραγωγή τυριών από αίγειο γάλα αποτελεί σημαντική βιομηχανική δραστηριότητα, ιδιαίτερα στη Γαλλία και την Ιταλία, όπου τα τυριά αυτά θεωρούνται ως «gourmet» τρόφιμα, που απολαμβάνουν υψηλών τιμών στην αγορά. Χημική σύσταση αιγείου γάλακτος Αν και η χημική σύσταση του γάλακτος γενικότερα επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες (γονότυπο, ατομικότητα, στάδιο γαλακτικής περιόδου, ηλικία, διατροφή, διαχείριση ποιμνίου, περιοχή κλπ) το γάλα των βελτιωμένων γαλακτοπαραγωγών φύλων αιγών (Zaanen, Alpine, Tongenburg, κ.α.) έχει παραπλήσια χημική σύσταση με το αγελαδινό, ενώ των μη βελτιωμένων (ντόπιων) φύλων αιγών προσομοιάζει περισσότερο με το πρόβειο. Μία μέση ενδεικτική χημική σύσταση γάλακτος αίγας, προβάτου, αγελάδας και ανθρώπου δίδεται στον πίνακα 1. Η ποιότητα του γάλακτος αξιολογείται βάσει ορισμένων κριτηρίων (διαιτητικών, τεχνολογικών, οργανοληπτικών, υγιεινής κ.α.), τα οποία συνδέονται άμεσα με τα κύρια συστατικά του γάλακτος (λίπος, πρωτεΐνη, λακτόζη, ανόργανα στοιχεία και βιταμίνες) και τα φυσικοχημικά χαρακτηριστικά Πίνακας 1. Μέση χημική σύσταση (σε g/kg) γάλακτος αίγας, προβάτου, αγελάδας και ανθρώπου στα κυριότερα συστατικά του Συστατικά Αίγας Προβάτου Αγελάδας Ανθρώπου Ολικά Στερεά 119,4 190,0 128,9 127,4 Λίπος 38,0 79,0 36,0 40,0 Λακτόζη 41,0 49,0 47,0 69,0 Πρωτεΐνη (ολική) 34,0 62,0 33,0 12,0 Καζεΐνη 25,0 42,0 26,0 4,0 Αλβουμίνη γλοβουλίνη 7,0 10,0 6,0 7,0 Μη πρωτεϊνικές αζωτούχες ουσίες 4,0 8,0 2,0 5,0 Ανόργανα στοιχεία (τέφρα) 8,0 9,0 7,0 3,0 Ενέργεια (kcal / 100 ml) 70,0 105,0 69,0 68,0 Χοληστερόλη 0,10 0,11 0,13 0,

5 τους, καθώς και την περιεκτικότητά του σε αμινοξέα, λιπαρά οξέα, τερπένια κ.α. Το λίπος του αιγείου γάλακτος αποτελείται από λιποσφαίρια μικρότερης διαμέτρου συγκριτικά με αυτά του αγελαδινού γάλακτος και το προφίλ του έχει υψηλότερο ποσοστό λιπαρών οξέων μετρίας αλύσου. Τα μικρότερης διαμέτρου λιποσφαίρια του αιγείου γάλακτος συμβάλουν στην παρασκευή γαλακτοκομικών προϊόντων με μαλακότερη υφή και δομή, παρουσιάζουν περισσότερο ομοιόμορφη διασπορά στη μάζα των προϊόντων αυτών και διασπώνται ευκολότερα από τις λιπάσες λόγω της μεγαλύτερης επιφάνειας που έχουν. Τα στοιχεία αυτά καθιστούν το αίγειο γάλα και τα προϊόντα του πιο εύπεπτα. Το υψηλότερο ποσοστό των μετρίας αλύσου λιπαρών οξέων (C 16 C 14 ) του λίπους του αιγείου γάλακτος, σε συνδυασμό με το επίσης, υψηλότερο ποσοστό των ω-3 και ω-6 πολυακόρεστων λιπαρών οξέων και το χαμηλότερο (ευνοϊκότερο) λόγο ω-6:ω-3 καθιστούν το αίγειο γάλα ευεργετικό για την ανθρώπινη υγεία και ειδικά την πρόληψη καρδιαγγειακών παθήσεων. Το αίγειο γάλα έχει, επίσης, υψηλότερο ποσοστό συζευγμένου λινελαϊκού οξέος (CLA) σε σχέση με το αγελαδινό, ιδιαίτερα όταν η διατροφή των αιγών βασίζεται στη βοσκή, όπως συμβαίνει στη χώρα μας. Το CLA θεωρείται σήμερα ότι ασκεί συγκεκριμένες ευεργετικές επιδράσεις στην υγεία του ανθρώπου, όπως επιβράδυνση ανάπτυξης καρκίνου και εκδήλωσης διαβήτη, μείωση του επιπέδου της LDL (πρόληψη καρδιαγγειακών παθήσεων), ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος, αύξηση του καταβολισμού του λίπους (μείωση παχυσαρκίας) και βελτίωση του σχηματισμού των οστών. Οι βασικές πρωτεΐνες του αιγείου γάλακτος αποτελούνται από β-γαλακτογλοβουλίνες (β-lg), α-γαλακτογλο βουλίνες (α-la), κ-καζεΐνη (κ-cn), β-καζεΐνη (β-cn), a s1 -καζεΐνη (a s1 -CN) και a s2 -καζεΐνη (a s2 -CN), με τις καζεΐνες να αποτελούν το 80 % περίπου του συνόλου των πρωτεϊνών του γάλακτος. Αν και η περιεκτικότητα του αιγείου γάλακτος σε a s1 -CN παρουσιάζει παραλλακτικότητα λόγω γενετικού πολυμορφισμού, εντούτοις το αίγειο γάλα έχει συνήθως χαμηλή (έως και μηδαμινή) περιεκτικότητα σε a s1 -CN και υψηλότερη σε a s2 -CN και β-cn σε σχέση με το αγελαδινό. Έτσι, από πλευράς καζεϊνών το αίγειο γάλα προσομοιάζει περισσότερο με το μητρικό (ανθρώπινο) γάλα. Επιπλέον, στο υψηλότερο ποσοστό της a s2 -CN του αιγείου γάλακτος αποδίδεται και η υψηλότερη πεπτικότητα των πρωτεϊνών του, σε σχέση πάντα με το αγελαδινό. Ως προς τα υπόλοιπα συστατικά του γάλακτος (λακτόζη, ανόργανα στοιχεία και βιταμίνες) δεν υπάρχουν ουσιώδεις διαφορές μεταξύ αιγείου και αγελαδινού γάλακτος. Η συμβολή του αιγείου γάλακτος στη θρέψη και την υγεία του ανθρώπινου οργανισμού Το γάλα θεωρείται κάτι περισσότερο από πηγή θρεπτικών συστατικών όσον αφορά στη θρέψη των νεογνών και των ατόμων τρίτης ηλικίας και στην ανάπτυξη των παιδιών. Πέραν αυτού όμως ιδιαίτερα το αίγειο γάλα εντάσσεται στα «βιολειτουργικά» τρόφιμα λόγω της περιεκτικότητάς του σε ποικίλα βιοενεργά συστατικά που έχουν αποδεδειγμένα σημαντικές φυσιολογικές, βιοχημικές και θεραπευτικές λειτουργίες και επιδράσεις στον ανθρώπινο οργανισμό. Για το λόγο αυτό το αίγειο γάλα χρησιμοποιείται ως πρώτη ύλη για την Παρασκευή «ειδικών τροφίμων» για νεογνά, παιδιά, άτομα τρίτης ηλικίας και άτομα με ειδικές διατροφικές ανάγκες. Τα χαρακτηριστικά του αιγείου γάλακτος για τα οποία ξεχωρίζει είναι: υψηλή περιεκτικότητα, διακριτή αλκαλικότητα, μεγαλύτερη ρυθμιστική ικανότητα, υψηλότερη περιεκτικότητα σε μικρής και μετρίας αλύσου λιπαρά οξέα, ασβέστιο, μαγνήσιο και ψευδάργυρο, αυξημένη ενεργότητα γαλακτο-υπεροξειδάσης (αντιμικροβιακή δράση), καλύτερες ανοσολογικές και αντιβακτηριακές επιδόσεις και υψηλότερα επίπεδα κάποιων αμινοξέων (βαλίνη, γλυκίνη, ιστιδίνη) ή ελεύθερων αμινοξέων (ταυρίνη). Λόγω των χαρακτηριστικών αυτών το αίγειο γάλα συνιστάται ως θεραπευτικό λειτουργικό τρόφιμο σε ασθενείς που πάσχουν από διάφορες αλλεργίες και το σύνδρομο δυσαπορρόφησης θρεπτικών συστατικών, που έχουν ανάγκη από καλύτερη απορρόφηση και υψηλότερη βιοδιαθεσιμότητα θρεπτικών συστατικών και μεγαλύτερη ρυθμιστική ικανότητα για την αντιμετώπιση ελκών στομάχου και πεπτικών διαταραχών. Με άλλα λόγια στο αίγειο γάλα αναγνωρίζεται η ευεργετική επίδραση που ασκεί στην υγεία του ανθρώπου, προληπτικά και θεραπευτικά, και συγκεκριμένα : α. στην ανάπτυξη και λειτουργία του πεπτικού συστήματος, β. στην ανάπτυξη του εμβρύου, γ. στην ανάπτυξη και λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και δ. στην αντιμετώπιση μικροβιολογικών προσβολών λόγω της αντιβιοτικής και προβιοτικής δράσης του. Από τις αρχές της δεκαετίας του 50 είχαν επισημανθεί οι θεραπευτικές ιδιότητες του αιγείου γάλακτος σε άτομα, ιδιαίτερα νεογνά και παιδιά, που υπέφεραν από αλλεργία που οφείλονταν στην κατανάλωση αγελαδινού γάλακτος ή / και προϊόντων αυτού (τυριά, γιαούρτια κλπ). Υπάρχει πληθώρα δημοσιευμένων εργασιών που αναφέρεται στην αντιμετώπιση και θεραπεία νεογνών και παιδιών με χορήγηση αιγείου γάλακτος σε πολλές χώρες που υπέφεραν από αλλεργία αγελαδινού γάλακτος. Οι αλλεργίες που εκδηλώνονται στα άτομα αυτά αποδίδονται στις πρωτεΐνες του γάλακτος, κυρίως στην a-la και δευτερευόντως στην β-lg. Η αντιμετώπιση της αλλεργίας που προκαλείται από το αγελαδινό γάλα με τη χορήγηση αιγείου γάλακτος αποδίδεται στο χαμηλό ποσοστό της a s1 -CN, στη μεγαλύτερη τιμή του λόγου β-lg: a s1 -CN και στην υψηλότερη πεπτικότητα του αιγείου γάλακτος. Εκτός όμως από την αλλεργία, με το αίγειο γάλα μπορούν να αντιμετωπιστούν και άλλα προβλήματα του γαστρεντερικού συστήματος, όπως το σύνδρομο δυσαπορρόφησης του λίπους (fat malabsorption syndrome), η χρόνια εντεροπάθεια κ.α. Στο σημείο αυτό πρέπει, επίσης, να τονιστεί η αποτελεσματικότερη απορρόφηση των μεσαίας αλύσου λιπαρών οξέων του αιγείου γάλακτος, η οποία έχει ως αποτέλεσμα τον καλύτερο εφοδιασμό των νεογνών με ενέργεια που εξασφαλίζει την αρτιότερη ανάπτυξή τους. Πέραν των πρωτεϊνών του αιγείου γάλακτος που συμβάλουν καθοριστικά στην αντιμετώπιση της αλλεργίας στο αγελαδινό γάλα και τα προϊόντα του, το αίγειο γάλα περιέχει και μία σειρά από βιοενεργά πεπτίδια (νουκλεοτίδια, πολυαμίνες, σιαλικό οξύ, ελεύθερα αμινοξέα κ.α.) και αυξητικούς παράγοντες που προάγουν την ανάπτυξη στη νηπιακή και παιδική ηλικία. Τα βιοενεργά πεπτίδια απευλευθερώνονται κατά την πέψη ή την πρωτεόλυση των καζεϊνών και των πρωτεϊνών του ορού του γάλακτος και ασκούν ιδιαίτερα σημαντικές βιολογικές λειτουργίες στο γαστρεντερικό, καρδιαγγειακό, ενδοκρινικό, ανοσολογικό και νευρικό σύστημα εξασφαλίζοντας αντιμικροβιακή, αντι-υπερτασική, αντιοξειδωτική, αντι-κυτταροτοξική, ανοσο-ρυθμιστική και μεταλλο-δεσμευτική δράση. Τελευταία, έχει απομονωθεί και ταυτοποιηθεί ένα νέο πεπτίδιο από το αίγειο γάλα με παρεμποδιστική δράση κατά της αγγειοτενσίνης (angiotensin-i-converting enzyme-ace) που έχει θετική επίδραση στην αντιμετώπιση της υπέρτασης. Όσον 8 9

6 αφορά το ελεύθερο αμινοξύ ταυρίνη, που περιέχεται στο αίγειο γάλα, αποτελεί αξιόλογο συστατικό για τα νεογνά γιατί, εκτός των άλλων ιδιοτήτων του, εμπλέκεται στο σχηματισμό του εγκεφάλου τους. Οι ολιγοσακχαρίτες του αιγείου γάλακτος με σημαντικές αντιγονικές, προβιοτικές και αντι-μικροβιακές ιδιότητες συμβάλουν στην ανάπτυξη της χλωρίδας του εντέρου και την ανάπτυξη του εγκεφάλου των νεογνών. Τέλος, το ασβέστιο, εκτός από τη συμβολή του στην ανάπτυξη ενός ισχυρού οστεϊκού συστήματος των παιδιών και την πρόληψη της οστεοπόρωσης στα άτομα τρίτης ηλικίας, προκαλεί μειωμένη απορρόφηση της χοληστερόλης, μείωση της πίεσης του αίματος και ελεγχόμενη αύξηση του σωματικού βάρους. Όσον αφορά τα γαλακτοκομικά προϊόντα που παρασκευάζονται με αίγειο γάλα, όπως τυριά, γιαούρτι, παρασκευάσματα ζύμωσης γάλακτος με συγκεκριμένους μικροοργανισμούς (π.χ. L.acidophilus, Bifidobacterium spp κ.α.) περιέχουν συστατικά που παράγονται κατά των ωρίμανση (πρωτεόλυση) των πρωτεϊνών ή τη ζύμωση της λακτόζης, τα οποία είτε δρουν ως προβιοτικά είτε συμβάλουν στη μείωση της αρτηριακής πίεσης. Γι αυτό άλλωστε τα προϊόντα αυτά εντάσσονται στα «βιολειτουργικά» τρόφιμα. Συμπερασματικά, το αίγειο γάλα, παρά την παραλλακτικότητα που παρουσιάζει ως προς τη χημική του σύσταση, υπερτερεί του αγελαδινού και προσομοιάζει με το μητρικό (ανθρώπινο) γάλα. Συχνά εντάσσεται στα βιολειτουργικά τρόφιμα για νεογνά, παιδιά και άτομα τρίτης ηλικίας, λόγω της περιεκτικότητάς του σε διάφορα βιοενεργά συστατικά όπως καζεΐνες, πρωτεΐνες ορού, μετρίας αλύσου λιπαρά οξέα, ολιγοσακχαρίτες και ανόργανα στοιχεία. Το αίγειο γάλα, πέρα από τη δυνατότητα αντιμετώπισης της αλλεργίας που προκαλείται από το αγελαδινό γάλα, χαρακτηρίζεται από υψηλή θρεπτική αξία, υψηλή πεπτικότητα, με θεραπευτικές και διαιτητικές ιδιότητες ιδιαίτερα για συγκεκριμένες ομάδες ανθρώπων με ειδικές διατροφικές ανάγκες. *Το εν λόγω άρθρο αποτελεί σύντομη περίληψη ενός κεφαλαίου με τίτλο «Goat Milk» των G. Zervas και E. Tsiplakou από το βιβλίο με τίτλο «Milk and Dairy Products in Human Nutrition» που θα εκδοθεί προσεχώς από τον εκδοτικό οίκο WILEY-BLACKWELL, Editors : Y. Park and G. Haenlein 10 11

7 Κατερίνα Παγκράτη, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Ευεξία Η ίδια ανάγκη έχει οδηγήσει εδώ και δεκαετίες την επιστήμη της τεχνολογίας τροφίμων στην αναζήτηση γλυκαντικών υλών που δεν αποδίδουν ενέργεια και δεν επηρεάζουν τα επίπεδα της γλυκόζης και της ινσουλίνης στο αίμα, ώστε να μπορούν να καταναλώνονται από διαβητικούς ή άλλες ευπαθείς ομάδες. Οι ολιγοθερμιδικές γλυκαντικές ύλες διακρίνονται σε δύο κατηγορίες: στα γλυκαντικά όγκου ή πολυόλες (bulk 5+1 Ασφαλείς γλυκαντικές ύλες Η προτίμηση μας για τη γλυκιά γεύση είναι πολύ παλιά, ωστόσο γλυκιά ζωή δεν σημαίνει απαραιτήτως υπερκατανάλωση ζάχαρης. Με την παγκόσμια επιδημία της παχυσαρκίας και του σακχαρώδη διαβήτη στο προσκήνιο, η γλυκιά εναλλακτική της ζάχαρης, δηλαδή οι ολιγοθερμιδικές γλυκαντικές ύλες ή υποκατάστατα ζάχαρης, κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος. sweeteners), και στις ύλες έντονης γλυκύτητητας (intense sweeteners), στις οποίες θα επικεντρωθεί το εν λόγω άρθρο. Οι ύλες έντονης γλυκύτητας γνωστές και ως τεχνητές γλυκαντικές ύλες ή υποκατάστατα ζάχαρης έχουν πολλαπλάσια γλυκύτητα από τη ζάχαρη αλλά αποδίδουν ελάχιστες έως και μηδενικές θερμίδες, δεν προκαλούν τερηδόνα και δεν επηρεάζουν τα επίπεδα της γλυκόζης και της ινσουλίνης στο αίμα. Οι πιο διαδεδομένες ύλες έντονης γλυκύτητας είναι η ασπαρτάμη, η ακεσουλφάμη Κ, το κυκλαμικό οξύ και τα άλατά του, η σακχαρίνη και η σουκραλόζη. Λόγω της έντονης γλυκαντικής ισχύος τους, οι συγκεκριμένες γλυκαντικές ύλες χρησιμοποιούνται σε πολύ μικρές ποσότητες και συχνά συνδυάζονται μεταξύ τους, αφού έτσι ενισχύεται η γλυκαντική τους δύναμη και μειώνεται ακόμα περισσότερο η ποσότητα που χρησιμοποιείται. Πρόσφατα στην Ευρωπαϊκή Ένωση εγκρίθηκε μια ακόμη φυσική γλυκαντική ύλη, η οποία προέρχεται από το φυτό στέβια, με την επιστημονική ονομασία «γλυκοζίτες στεβιόλης». Ασπαρτάμη Είναι η πιο πολυσυζητημένη γλυκαντική ύλη και χρησιμοποιείται ευρέως από τις περισσότερες βιομηχανίες τροφίμων για την παραγωγή αναψυκτικών, γλυκών, παγωτών, γιαουρτιών και τσιχλών χωρίς ζάχαρη. Η ασπαρτάμη προσδίδει τις ίδιες θερμίδες ανά γραμμάριο με τη ζάχαρη (4 θερμίδες ανά γραμμάριο), αλλά είναι περίπου 200 φορές πιο γλυκιά από αυτήν, οπότε χρησιμοποιείται σε πολύ μικρότερη ποσότητα, χαρίζοντας γλυκιά γεύση με μηδαμινές θερμίδες. Με βάση τη νομοθεσία, η συσκευασία των προϊόντων που περιέχουν ασπαρτάμη πρέπει να αναγράφει ότι «περιέχεται πηγή φαινυλαλανίνης» ώστε να μην καταναλώνεται από άτομα που έχουν γεννηθεί με το σπάνιο νόσημα της φαινυλκετονουρία. Σουκραλόζη Η σουκραλόζη ανακαλύφθηκε πριν από 30 περίπου χρόνια, είναι 600 φορές πιο γλυκιά από τη ζάχαρη και είναι το μοναδικό γλυκαντικό που προέρχεται από τη ζάχαρη, χωρίς να περιέχει θερμίδες και χωρίς να επηρεάζει τα επίπεδα της γλυκόζης στο αίμα. Πρόκειται ουσιαστικά για «τροποποιημένη ζάχαρη», που χρησιμοποιείται σε προϊόντα όπως τσίχλες, αναψυκτικά, επιδόρπια, χυμούς, ζελέ και προϊόντα άρτου. Σακχαρίνη Η σακχαρίνη είναι η πρώτη γλυκαντική ουσία που ανακαλύφθηκε τυχαία το 1879 και είναι 300 με 500 φορές πιο γλυκιά από τη ζάχαρη, αποδίδοντας μηδαμινές θερμίδες. Έχει θερμοαντοχή και έτσι μπορεί να χρησιμοποιηθεί κατά τη θερμική επεξεργασία του φαγητού. Χρησιμοποιείται σε πολλά τρόφιμα, ποτά, αλλά και προϊόντα στοματικής υγιεινής (οδοντόπαστες, στοματικά διαλύματα) σε πάνω από 80 χώρες. Ακεσουλφαμικό Κάλιο Το ακεσουλφαμικό κάλιο είναι 130 με 200 φορές πιο γλυκό από τη ζάχαρη και χρησιμοποιείται ως γλυκαντικό σε επιδόρπια, γλυκά, σάλτσες, γιαούρτια, τσίχλες, καραμέλες και αναψυκτικά. Έχει θερμοαντοχή και αυτό του δίνει το πλεονέκτημα να χρησιμοποιείται και να παραμένει ακέραιο κατά το μαγείρεμα. Χαρακτηρίζεται από την πολύ καλή διαλυτότητά του στο νερό. Δεν περιέχει θερμίδες, καθώς δεν μεταβολίζεται, άρα δεν απορροφάται από τον ανθρώπινο οργανισμό- συνήθως αποβάλλεται αυτούσιο από τα ούρα. Κυκλαμικό Οξύ Είναι 30 με 50 φορές πιο γλυκό από τη ζάχαρη, άρα το λιγότερο ισχυρό γλυκαντικό. Έχει και αυτό θερμοαντοχή, χωρίς να αποδίδει θερμίδες. Αυτό και τα άλατά του με νάτριο και ασβέστιο χρησιμοποιούνται ως γλυκαντικά σε πάνω από 55 χώρες σε προϊόντα ζαχαροπλαστικής, επιδόρπια, αναψυκτικά. Στέβια (γλυκοζίτες στεβιόλης) Η στέβια είναι το νεότερο μέλος της οικογένειας των γλυκαντικών υλών, το οποίο αν και χρησιμοποιείται εδώ και δεκαετίες σε ορισμένες χώρες, μόλις πρόσφατα έλαβε έγκριση για χρήση και στην Ευρωπαϊκή Ένωση (συγκεκριμένα οι γλυκοζίτες στεβιόλης). Στην πραγματικότητα, οι γλυκοζίτες στεβιόλης αποτελούν τα πιο γλυκά συστατικά των φύλλων του φυτού στέβια, τα οποία παραλαμβάνονται από το φυτό με μια διαδικασία που θυμίζει την εκχύλιση του τσαγιού. Το γλυκαντικό από στέβια είναι περίπου 200 φορές γλυκύτερο από τη ζάχαρη, δεν αποδίδει θερμίδες και δεν επηρεάζει τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα. Είναι ανθεκτικό στη θερμοκρασία και επομένως μπορεί να χρησιμοποιηθεί στο μαγείρεμα, καθώς και σε προϊόντα που παράγει η βιομηχανία τροφίμων. Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να ενημερωθείτε και από την ιστοθέση του mednutrition

8 Θεοδώτα Λιακοπούλου - Τσιτσιπή, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών, Διευθύντρια Παιδιατρικού Τμήματος ΙΑΣΩ Παίδων Παιδί & Εφηβος Βιταμίνη D: Τι πρέπει να γνωρίζουμε Η βιταμίνη D είναι μία ομάδα δύο λιποδιαλυτώνουσιών,της βιταμίνης D 2 (εργοκαλσιφερόλη και της βιταμίνης D 3 (χοληκαλσιφερόλη). Η κυκλοφορούσα βιταμίνη D στον άνθρωπο προέρχεται κατά 90% από την βιοσύνθεση της D3 στο δέρμα, ενώ μόνο το 10% προσλαμβάνεται με την τροφή. Μεταβολισμός Η πρόδρομη ουσία (προβιταμίνη) 7-δεϋδροχοληστερόλη που βρίσκεται στη βασική και ακανθώδη στιβάδα της επιδερμίδας μετατρέπεται, με την επίδραση της υπεριώδους ακτινοβολίας Β, σε βιταμίνη D 3. Η μελανίνη του δέρματος αποτελεί ένα φυσικό φίλτρο και καθορίζει τη διάρκεια της έκθεσης στον ήλιο που απαιτείται για να παραχθεί συγκεκριμένη ποσότητα βιταμίνης D 3. Έτσι οι σκουρόχρωμοι είναι αναγκαίο να εκτεθούν στον ήλιο περισσότερο χρόνο απ ότι οι ανοιχτόχρωμοι, προκειμένου να παραχθεί η ίδια ποσότητα βιταμίνης. Επίσης, η ικανότητα σύνθεσης βιταμίνης D ελαττώνεται με την αύξηση της ηλικίας. Οι αντιηλιακές κρέμες απορροφούν την υπεριώδη ακτινοβολία Β μειώνοντας τη σύνθεση της βιταμίνης D 3 κατά 95% και 98% όταν ο δείκτης προστασίας είναι 8 και 15 αντίστοιχα. Η βιταμίνη D 3, αφού παραχθεί στην επιδερμίδα μέσω των τριχοειδών αγγείων του δέρματος, εισέρχεται στην κυκλοφορία συνδεόμενη με ειδική πρωτεΐνη. Τροφές πλούσιες σε βιταμίνη D είναι τα ψάρια με μεγάλη περιεκτικότητα σε λίπος (σαρδέλα, σολωμός, σκουμπρί, τόνος), το μουρουνέλαιο, μοσχαρίσιο συκώτι, ο κρόκος αυγών και τροφές εμπλουτισμένες με βιταμίνη D όπως γάλα, μαργαρίνες και παιδικές τροφές. Το γάλα τόσο το μητρικό όσο και το αγελαδινό είναι τροφή εξαιρετικά πτωχή σε βιταμίνη D. Τα βρεφικά γάλατα πρώτης, δεύτερης και τρίτης ηλικίας είναι εμπλουτισμένα με βιταμίνη D σε ποσότητα ικανή να καλύψει τις ημερήσιες ανάγκες των βρεφών και των νηπίων (400IU ανά λίτρο). Εμπλουτισμένες με βιταμίνη D είναι και οι βρεφικές κρέμες (85 έως 130 IU ανά 200 ml). Η παραγόμενη στο δέρμα και η αποροφούμενη από τις τροφές βιταμίνη D παραλαμβάνεται από ειδική πρωτεΐνη και μεταφέρεται στο ήπαρ όπου υφίσταται την πρώτη υδροξυλίωση. Η παραγόμενη 25-ΟΗ-Βιταμίνη D (καλσιδιόλη) μεταφέρεται εκ νέου με την ειδική πρωτεΐνη στους νεφρούς όπου υδροξυλιώνεται εκ νέου για να προκύψει το τελικό και πλέον δραστικό μόριο βιταμίνης D 1, 25(ΟΗ) 2 Βιταμίνη D (καλσιτριόλη), η οποία έχει περίπου 100 φορές ισχυρότερη δράση. Ο προσδιορισμός της 25(ΟΗ) βιταμίνης D στον ορό του αίματος αποτελεί το δείκτη επάρκειας του οργανισμού σε βιταμίνη D. Η δράση της Η Βιταμίνη D, υπό φυσιολογικές συνθήκες, είναι απαραίτητη για την απορρόφηση του ασβεστίου από το έντερο, την επαναρρόφησή του στα νεφρικά σωληνάρια και τη μετάλλωση των οστών. Στα νήπια, βρέφη και παιδιά μέχρι την ενηλικίωση, όπου υπάρχει συνεχής αύξηση του σκελετού, η βιταμίνη D και η επάρκειά της αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Σε αυτές τις ηλικίες και λίγο μετά αποκτάται η μέγιστη οστική πυκνότητα που όσο μεγαλύτερη είναι τόσο καλύτερα για τη μετέπειτα ζωή. Επιπτώσεις από την ανεπάρκεια Η κλινική εικόνα της υποβιταμίνωσης D στα παιδιά και τα βρέφη ποικίλλει. Περιλαμβάνει συμπτώματα όπως: ευερεθιστότητα, καθυστέρηση της έκφυσης των νεογιλών και μόνιμων οδόντων και πλημμελή ασβεστοποίηση των μόνιμων οδόντων, καθυστέρηση της σωματικής αύξησης και της κινητικής εξέλιξης, οστικά άλγη και αυξημένη ευαισθησία στις λοιμώξεις. Η Ραχίτιδα είναι το αποτέλεσμα βαριάς έλλειψης βιταμίνης D. Η ραχίτιδα είχε περιγραφεί από τον 17 ο αιώνα, χρειάσθηκε όμως να φθάσουμε στο 1936 ώστε να ανακαλυφθεί η χημική δομή της βιταμίνης D και να διευκρινιστεί η αιτιολογία της νόσου. Κλινικά ευρήματα ραχίτιδας είναι η καθυστέρηση σύγκλεισης της πρόσθιας πηγής, η διόγκωση της μετάφυσης των μακρών οστών, ραιβογονία, βλαισογονία. Επιπλέον, μπορεί να συνυπάρχουν συμπτώματα υπασβεστιαιμίας, όπως σιγμός, άπνοιες, υποτονία, μυϊκή αδυναμία και καρδιομυοπάθεια. Κατά τη διάρκεια της προηγούμενης δεκαετίας τα ευρήματα σημαντικού αριθμού μελετών σε ανθρώπους και ζώα υποστηρίζουν τη θεωρία ότι η χρόνια ανεπάρκεια βιταμίνης D συμβάλλει σε αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης πολλών χρόνιων παθήσεων όπως: διαβήτης τύπου Ι και ΙΙ, καρδιαγγειακές παθήσεις, υπέρταση, οστεοπόρωση, παχυσαρκία, ψυχιατρικές διαταραχές, ευαισθησία σε λοιμώξεις αλλά και μερικές κοινές νεοπλασίες (καρκίνος παχέως εντέρου, προστάτη, μαστού). Μειωμένη διαιτητική πρόσληψη - διαταραχή στον μεταβολισμό Τα αποθέματα της Βιταμίνης D του νεογέννητου σχετίζονται απόλυτα με εκείνα της μητέρας του. Στο τελειόμηνο βρέφος τα επίπεδα της βιταμίνης D, που προέρχονται από μητέρα που είναι επαρκής σε βιταμίνη D, καλύπτουν τις ανάγκες αυτού για 8 εβδομάδες περίπου. Έχουν παρατηρηθεί περιπτώσεις νεογέννητων με βαρύτατες εκδηλώσεις ραχίτιδας τα οποία γεννήθηκαν από μητέρες στη Μέση Ανατολή, οι οποίες κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης αφενός ακολουθούσαν δίαιτα πτωχή σε βιταμίνη D και αφετέρου η σύνθεση στο δέρμα ήταν ελάχιστη λόγω της χρήσης ολόσωμης παραδοσιακής ενδυμασίας. Τα πρόωρα βρέφη γεννιούνται με χαμηλότερα επίπεδα βιταμίνης D λόγω της μικρότερης διάρκειας κύησης. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η βιταμινική κατάσταση των εγκύων από την οποία εξαρτώνται τα αποθέματα του νεογνού σε βιταμίνη D. Η έλλειψή της στην έγκυο έχει συνδεθεί επίσης με ενδομήτρια καθυστέρηση της ανάπτυξης του εμβρύου. Όλα τα βρέφη που θηλάζουν και δεν λαμβάνουν πρόσθετα βιταμίνη D αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο να παρουσιάσουν ανεπάρκεια βιταμίνης D ή και ραχίτιδα. Το μητρικό γάλα περιέχει ελάχιστα ποσά βιταμίνης D, ενώ η δυνατότητα να συνθέσουν τα βρέφη την απαιτούμενη ημερήσια ποσότητα βιταμίνης D περιορίζεται από τον κίνδυνο για ανάπτυξη καρκίνου του δέρματος όταν εκτεθούν στον ήλιο

9 Τονίζεται ότι οποιαδήποτε κατάσταση μειώνει την έκκριση χολής οδηγεί δευτεροπαθώς σε έλλειψη βιταμίνης D. Εκτεταμένη εντερεκτομή ή σημαντική μείωση της λειτουργικής επιφάνειας του λεπτού εντέρου μπορεί να οδηγήσει επίσης σε μείωση της απορρόφησης της βιταμίνης D. Νοσήματα όπως κυστική ίνωση, κοιλιοκάκη και ιδιοπαθείς φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου συντελούν σε ανεπάρκεια απορρόφησης βιταμίνης D τοποθετώντας αυτούς τους ασθενείς σε υψηλό κίνδυνο για εμφάνιση κλινικών εκδηλώσεων από την έλλειψή της. Επίσης, σε χρόνια θεραπεία με αντιεπιληπτικά φάρμακα, κορτικοειδή και σε χρόνια ηπατική ή νεφρική ανεπάρκεια έχει βρεθεί υποβιταμίνωση D. Ορισμένες κατηγορίες ατόμων όπως οι έφηβοι και οι χορτοφάγοι λόγω ιδιαίτερων διαιτητικών προτιμήσεων βρίσκονται σε κίνδυνο να εμφανίσουν έλλειψη βιταμίνης D, ιδιαίτερα σε απουσία επαρκούς έκθεσης στον ήλιο. Πότε απαιτείται συμπληρωματική χορήγηση Την τελευταία δεκαετία έχει γίνει αντιληπτό ότι η υποκλινική ανεπάρκεια βιταμίνης D είναι πολύ πιο συχνή από ότι πιστευόταν ακόμα και σε περιοχές του πλανήτη με έντονη ηλιοφάνεια. Ιδιαίτερα τα αποκλειστικά θηλάζοντα βρέφη βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο καθώς, όπως αναφέρθηκε, η περιεκτικότητα του μητρικού γάλακτος στη βιταμίνη D είναι πολύ χαμηλή. Οι τρέχουσες οδηγίες της Αμερικανικής Ακαδημίας Παιδιατρικής είναι: Αποφυγή απευθείας έκθεσης στον ήλιο των βρεφών ηλικίας μικρότερης των 6 μηνών Όλα τα αποκλειστικά θηλάζοντα βρέφη να λαμβάνουν πρόσθετη βιταμίνη D 400 διεθνείς μονάδες (IU) από τις πρώτες ημέρες της γέννησης και σε όλη τη διάρκεια του θηλασμού. Αν η διατροφή είναι μικτή, η ποσότητα του τροποποιημένου γάλακτος πρέπει να είναι τουλάχιστον 1 λίτρο την ημέρα. Βρέφη με επιπλέον παράγοντες κινδύνου όπως: προωρότητα, σκουρόχρωμη επιδερμίδα και παιδιά που κατοικούν σε γεωγραφικό πλάτος μεγαλύτερο από 40 ο Βόρεια, απαιτούν μεγαλύτερη ποσότητα βιταμίνης D. Σε όλα τα υπόλοιπα βρέφη, παιδιά και εφήβους συνιστάται η ημερήσια συμπληρωματική χορήγηση (400IU) βιταμίνης D, όταν αυτή η ποσότητα δεν καλύπτεται από τροφές εμπλουτισμένες, όπως γάλα, δημητριακά και κρόκοι αυγών. } } Οι έγκυες θα πρέπει από την αρχή της εγκυμοσύνης να ελέγχονται εργαστηριακά και να λαμβάνουν βιταμίνη D όταν χρειάζεται

10 Αναστασία Βανδώρου, Κλινική Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, ΜSc Διατροφή Παιδική Παχυσαρκία: Τι ρόλο παίζουν τα πρώτα στάδια ζωής Η παχυσαρκία αποτελεί ένα από τα δυσκολότερα και πιο διαδεδομένα προβλήματα δημόσιας υγείας στη σύγχρονη κοινωνία. Η δυναμική εμφάνιση της ιδιαίτερα στην παιδική ηλικία, δημιουργεί ανησυχία για την υγεία των «αυριανών ενηλίκων», καθώς είναι επιστημονικά κατοχυρωμένη η σύνδεση της με πλήθος σοβαρών παθήσεων Ο επιπολασμός της παιδικής παχυσαρκίας βρίσκεται σε αύξηση από το Αν και τα υψηλότερα επίπεδα της έχουν παρατηρηθεί στις αναπτυγμένες χώρες, ο επιπολασμός της αυξάνεται και στις αναπτυσσόμενες χώρες. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας εκτιμάται ότι 20 εκατομμύρια παιδιά κάτω των 5 ετών είναι υπέρβαρα παγκοσμίως, ενώ σύμφωνα με τον IOTF, το 20% των παιδιών στην Ευρώπη είναι υπέρβαρα και από αυτά το 1 στα 3 είναι παχύσαρκο. Για τη χώρα μας πρόσφατα πρώιμα ευρήματα μελέτης του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου έδειξαν ότι ο συνολικός επιπολασμός του υπέρβαρου και της παχυσαρκίας αγγίζουν το 29,6% και το 11,1% αντίστοιχα, σε δείγμα παιδιών ηλικίας ετών. Αν και έχουν γίνει πολλές προσπάθειες για να κατανοηθούν οι παράγοντες που συνδέονται με την εμφάνιση της παχυσαρκίας, ακόμη και τώρα γνωρίζουμε λίγα για τα ακριβή αίτια καθώς και για το ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος πρόληψης του προβλήματος αυτού. Δεδομένου ότι ακόμη και οι πιο διερευνημένοι παράγοντες όπως οι διατροφικές συνήθειες και οι συνήθειες φυσικής δραστηριότητας δε μπορούν να εξηγήσουν πλήρως τις αυξητικές τάσεις της παιδικής παχυσαρκίας, η επιστημονική κοινότητα στράφηκε στην υπόθεση ότι κάποιες επιδράσεις νωρίς στη ζωή είναι πιθανό να παίζουν σημαντικό ρόλο. Βάρος μητέρας πριν την εγκυμοσύνη - Πρόσληψη βάρους μητέρας κατά την εγκυμοσύνη Τα ανθρωπομετρικά χαρακτηριστικά της μητέρας όπως ο Δείκτης Μάζας Σώματός της πριν την έναρξη της κύησης αλλά και η πρόσληψη βάρους κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, επηρεάζουν τόσο την έκβαση της κύησης (σακχαρώδης διαβήτης και υπέρταση κύησης, προεκλαμψία, καισαρική τομή), όσο και τα βραχυπρόθεσμα (βάρος γέννησης παιδιού, εμβρυικός/νεογνικός θάνατος) και μακροπρόθεσμα χαρακτηριστικά (παιδική παχυσαρκία) του παιδιού της. Πλήθος μελετών, ακόμη και από τον ελληνικό χώρο, δείχνουν ότι παράλληλα με την αύξηση της μητρικής παχυσαρκίας έχουν αυξηθεί και τα περιστατικά παιδικής παχυσαρκίας ακόμη και από πολύ μικρές ηλικίες (6 μηνών). Υπάρχουν πολλοί μηχανισμοί με τους οποίους θα μπορούσε η παχυσαρκία της μητέρας να αυξάνει τον κίνδυνο για παχυσαρκία στο παιδί. Αυτοί οι μηχανισμοί περιλαμβάνουν την κληρονόμηση γονιδίων που δημιουργούν ευαισθησία για παχυσαρκία, την επίδραση της μητρικής παχυσαρκίας στο ενδομήτριο περιβάλλον, καθώς και τον καθοριστικό ρόλο της μητέρας στη διαμόρφωση μετέπειτα συνηθειών διατροφής και άσκησης του παιδιού. Αν και απαιτείται περαιτέρω έρευνα, γενικά φαίνεται ότι οι υπέρβαρες ή παχύσαρκες μητέρες αλλά και αυτές που παίρνουν περισσότερο από το επιθυμητό βάρος στην κύηση γεννούν παιδιά με μεγαλύτερο κίνδυνο για ανάπτυξη παχυσαρκίας στην παιδική ηλικία. Ηλικία μητέρας πριν την εγκυμοσύνη Η ηλικία της μητέρας στην εγκυμοσύνη είναι ένας παράγοντας που επηρεάζει την πορεία της κύησης, επιδρώντας μεταξύ άλλων και στο βάρος γέννησης του παιδιού. Συγκεκριμένα, έφηβες μητέρες (<17 ετών) έχουν σημαντικά υψηλότερο κίνδυνο να γεννήσουν πρόωρα ή να αποκτήσουν παιδί με χαμηλό βάρος γέννησης ή ακόμα και μικρόσωμου για την ηλικία γέννησης (δηλαδή με βάρος < 10ου εκατοστημορίου για την ηλικία γέννησής του). Τα νεογνά που γεννούνται μικρόσωμα για την ηλικία γέννησής τους, μεταγεννητικά συνήθως εμφανίζουν έναν ταχύ ρυθμό αύξησης του βάρους τους κατά πολύ μεγαλύτερο από το μέσο όρο για την ηλικία και το φύλο τους. Ο συνδυασμός μικρόσωμου για την ηλικία γέννησης παιδιού και γρήγορης ανάπτυξης έχει συνδεθεί

11 ισχυρά και ανεξάρτητα με την ανάπτυξη παχυσαρκίας από την παιδική ακόμα ηλικία, καθώς και με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρδιοαγγειακών νοσημάτων και σακχαρώδη διαβήτη τύπου ΙΙ στην ενήλικο ζωή. Βάρος γέννησης Νεογνού Το βάρος γέννησης ενός παιδιού είναι ένας παράγοντας που τα τελευταία χρόνια βρίσκεται στο κέντρο του ερευνητικού ενδιαφέροντος, καθώς φαίνεται να συνδέεται με το βάρος και το ποσοστό λίπους αργότερα στη ζωή. Αποτελεί ουσιαστικά το συνδετικό κρίκο ανάμεσα στους προγεννητικούς και μεταγεννητικούς παράγοντες, καθώς είναι αποτέλεσμα της επίδρασης των πρώτων και το υπόστρωμα πάνω στο οποίο δρουν οι δεύτεροι. Τα ερευνητικά ευρήματα είναι πολλά και αντικρουόμενα όσον αφορά στη σχέση βάρους γέννησης με την παιδική παχυσαρκία. Ωστόσο, αυτό που φαίνεται να επικρατεί είναι η άποψη ότι το υψηλό βάρος γέννησης συσχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο για εμφάνιση παχυσαρκίας στην παιδική αλλά και ενήλικη ζωή. Υπάρχουν βέβαια και μελέτες που δείχνουν ότι η χαμηλή ενδομήτρια ανάπτυξη που οδηγεί σε χαμηλό βάρος γέννησης (<2,5 kg) είναι εκείνη που συσχετίζεται με αυξημένο κεντρικό λίπος στην παιδική ηλικία, ιδίως όταν συνδυάζεται με ταχύ ρυθμό ανάπτυξης μεταγεννητικά. Ταχύτητα ανάπτυξης βρέφους Η ανάπτυξη ενός υγιούς παιδιού ξεκινά στη μήτρα της μητέρας του και συνεχίζεται μετά τη γέννησή του με ρυθμό που αλλάζει σε κάθε περίοδο της ζωής του, επηρεαζόμενος μεταξύ άλλων παραγόντων και από το βαθμό της ενδομήτριας ανάπτυξης που έχει προηγηθεί. Έτσι, η ταχύτητα ανάπτυξης ενός παιδιού μπορεί να κατηγοριοποιηθεί σε φυσιολογική, καθυστερημένη ή γρήγορη. Η τελευταία συνήθως παρατηρείται σε περίπτωση που έχει προηγηθεί μία περίοδος περιορισμένης ανάπτυξης και ορίζεται από τη βιβλιογραφία και ως catch-up growth, (ταχύτητα ανάπτυξης κάποιας ανθρωπομετρικής παραμέτρου του παιδιού μεγαλύτερης από τη μέση για την ηλικία και το φύλο του για ένα δεδομένο χρονικό διάστημα). Τα περισσότερα παιδιά που γεννιούνται μικρόσωμα βιώνουν ένα τέτοιο είδος ανάπτυξης. Η διαδικασία του catch-up growth έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο για εμφάνιση παχυσαρκίας στην παιδική-προεφηβική αλλά και στην ενήλικη ζωή. Πρόσφατη συστηματική ανασκόπηση συσχέτισε τον αυξημένο ρυθμό ανάπτυξης από τη γέννηση με αυξημένο κίνδυνο για εμφάνιση υπέρβαρου ή παχυσαρκίας σε ηλικία 3-70 ετών. Αν και ο γρήγορος ρυθμός ανάπτυξης βιβλιογραφικά έχει συνδεθεί με τα μικρόσωμα για την ηλικία γέννησης παιδιά υπάρχουν και αναφορές ότι ο γρήγορος ρυθμός ανάπτυξης ακόμη και σε παιδιά που γεννήθηκαν με φυσιολογικό βάρος σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης υπέρβαρου/ παχυσαρκίας στην παιδική ηλικία. Μητρικός θηλασμός Μεγάλο ερευνητικό ενδιαφέρον υπάρχει γύρω από τη συσχέτιση του μητρικού θηλασμού με την εμφάνιση παχυσαρκίας αργότερα στη ζωή του νεογνού. Στις περισσότερες έρευνες, με λίγες εξαιρέσεις, διαφαίνεται ο προστατευτικός ρόλος του θηλασμού έναντι άλλων τρόπων σίτισης. Έχουν γίνει διάφορες υποθέσεις προκειμένου να εξηγήσουν πως ο θηλασμός μπορεί να προστατεύει ενάντια στην παχυσαρκία στη μετέπειτα ζωή. Μία υπόθεση υποστηρίζει ότι, σε σύγκριση με τη σίτιση από μπουκάλι, ο θηλασμός επιτρέπει στο βρέφος να αντιδρά στα ερεθίσματα της πείνας και του κορεσμού και έτσι να ασκεί καλύτερο έλεγχο στην έναρξη και στον τερματισμό του θηλασμού. Το να επιτρέπει λοιπόν ο θηλασμός αυτήν την αυτορύθμιση στην πρόσληψη τροφής σε μια κρίσιμη περίοδο για την ανάπτυξη του εγκεφάλου μπορεί να είναι σημαντικό για την εγκαθίδρυση μακροχρόνιων προτύπων ρύθμισης της όρεξης που θα μπορούσαν να προστατέψουν ενάντια στην ανάπτυξη παχυσαρκίας. Άλλος πιθανός μηχανισμός που μπορεί να ερμηνεύσει την προστατευτική συσχέτιση μεταξύ θηλασμού και παιδικής παχυσαρκίας είναι οι χαμηλότερες συγκεντρώσεις ινσουλίνης που δημιουργεί το μητρικό γάλα σε σχέση με τα υποκατάστατα. Συγκεκριμένα, φαίνεται ότι τα παιδιά που τρέφονται με υποκατάστατα εμφανίζουν μεγαλύτερες συγκεντρώσεις ινσουλίνης πλάσματος που μπορεί να ενισχύσουν την αποθήκευση λίπους αλλά και την πρόωρη ανάπτυξη των λιποκυττάρων. Επιπλέον, τόσο η πρωτεΐνη όσο και η ενεργειακή πρόσληψη είναι χαμηλότερη στα παιδιά που θηλάζουν σε αντίθεση με τα βρέφη που τρέφονται με υποκατάστατα γάλακτος. Μελέτες έχουν παρατηρήσει ότι η υψηλότερη πρωτεϊνική πρόσληψη νωρίς στην ζωή μπορεί να αυξάνει τον κίνδυνο για ανάπτυξη παχυσαρκίας αργότερα. Ο προστατευτικός ρόλος του θηλασμού, ιδίως του αποκλειστικού είναι σημαντικός και πρέπει να αποτελεί στόχο της δημόσιας υγείας. Διαβήτης κύησης Ο διαβήτης κύησης ορίζεται ως η διαταραχή στο μεταβολισμό των υδατανθράκων που ξεκινά ή διαγιγνώσκεται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Τα νεογνά μητέρων με διαβήτη έχουν βρεθεί να παρουσιάζουν μέχρι και 10 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο να γίνουν παχύσαρκα κατά την παιδική/εφηβική ηλικία, αλλά και να αναπτύξουν διαταραγμένη ανοχή στη γλυκόζη ως έφηβοι. Ο μηχανισμός που κρύβεται πίσω από τη σύνδεση του διαβήτη κύησης και της παχυσαρκίας εντοπίζεται στην ινσουλίνη και τη λεπτίνη που παίζουν σημαντικό ρόλο στη μεταβολική και νευρική ανάπτυξη του εμβρύου. Έτσι λοιπόν ένα υπερινσουλιναιμικό και υπεργλυκαιμικό ενδομήτριο περιβάλλον θα μπορούσε να προκαλέσει υπεργλυκαιμία με επακόλουθη αύξηση ινσουλίνης και στο έμβρυο, εξηγώντας το αυξημένο βάρος γέννησης στα έμβρυα γυναικών με διαβήτη κυήσεως. Καπνιστικές συνήθειες μητέρας κατά την εγκυμοσύνη Μελέτες δείχνουν ότι ο επιπολασμός του υπέρβαρου και της παχυσαρκίας σε παιδιά και νεαρούς ενήλικες είναι υψηλότερος στα άτομα των οποίων οι μητέρες κάπνιζαν κατά την εγκυμοσύνη. Μια από τις πιθανές εξηγήσεις της σχέσης αυτής του καπνίσματος με την παχυσαρκία είναι η δράση της νικοτίνης. Η νικοτίνη δρα ως κατασταλτικό της όρεξης και έτσι ένα παιδί που έχει εκτεθεί σε νικοτίνη ως έμβρυο μπορεί να απαιτεί περισσότερο τάισμα όταν πλέον δεν εκτίθεται στη νικοτίνη μεταγεννητικά. Επίσης, τα παιδιά των οποίων οι μητέρες κάπνιζαν νωρίς ή κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο να γεννηθούν με χαμηλό βάρος. Το χαμηλό βάρος γέννησης συνδέεται συχνά με ταχύ ρυθμό ανάπτυξης στα πρώτα στάδια ζωής. Τα παιδιά με γρήγορη ανάπτυξη συχνά παρουσιάζουν μεγαλύτερο Δείκτη Μάζας Σώματος, πάχος δερματοπτυχών και περιφέρεια μέσης στην ηλικία των 5 ετών. Τέλος, οι διαιτητικές συνήθειες των καπνιστριών συνήθως είναι λιγότερο ισορροπημένες από τις αντίστοιχες των μη καπνιστριών και κατ επέκταση είναι πιθανό να διαφέρουν και οι δίαιτες των παιδιών τους. Συμπερασματικά Καθημερινά, τα επιστημονικά ευρήματα συνδέουν ολοένα και περισσότερο την εμφάνιση της παχυσαρκίας με τα πρώτα στάδια ζωής. Όλοι οι ερευνητές και οι κλινικοί συμφωνούν ότι η πρόληψη αποτελεί την στρατηγική κλειδί για τον έλεγχο της σύγχρονης αυτής επιδημίας. Έτσι λοιπόν, πρέπει να αναπτυχθούν κατάλληλες στρατηγικές τόσο για τον γενικό πληθυσμό όσο και για τις υποομάδες υψηλού κινδύνου, που θα στοχεύουν στην έγκαιρη πρόληψη του προβλήματος της παχυσαρκίας από τα πρώιμα στάδια της ζωής και στην εφαρμογή αποτελεσματικότερων παρεμβάσεων πρόληψης ακόμη και από τη βρεφική ηλικία

12 Κωνσταντίνος Μπασαγιάννης, Μαιευτήρας - Γυναικόλόγος Άρθρο Αντισυλληπτικά Φάρμακα: Οφέλη και κίνδυνοι Τα αντισυλληπτικά χάπια κυκλοφορούν σχεδόν 50 χρόνια και είναι από τα περισσότερο μελετημένα φάρμακα. Το αντισυλληπτικό χάπι είναι εύκολο στη χρήση και μία από τις πιο αξιόπιστες μεθόδους αντισύλληψης αφού, αν χρησιμοποιηθεί σωστά, προσφέρει πάνω από 99% προστασία από μια ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη. Υπολογίζεται ότι πάνω από 100 εκατομμύρια γυναίκες χρησιμοποιούν σε όλο τον κόσμο τα αντισυλληπτικά χάπια. Στην Ελλάδα δυστυχώς δεν έχουν τύχει ευρείας αποδοχής και η χρήση τους περιορίζεται στο 2% περίπου των γυναικών. Είναι μια αντισυλληπτική μέθοδος που εξαρτάται αποκλειστικά από τη γυναίκα και δεν επηρεάζεται από τη συναίνεση ή μη του ερωτικού της συντρόφου. Αυτή η αντισυλληπτική μέθοδος είναι απόλυτα αναστρέψιμη και δεν επηρεάζει τη γονιμότητα της γυναίκας. Χάρη στο χάπι σήμερα εκατομμύρια γυναίκες στον κόσμο βιώνουν τον έρωτα χωρίς το φόβο μιας ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης και έχουν την ευκαιρία να αποφασίσουν συνειδητά αν και πότε θα αποκτήσουν παιδί (οικογενειακός προγραμματισμός).τα αντισυλληπτικά χάπια της 4ης γενιάς έχουν πολύ χαμηλά οιστρογόνα και δεν επηρεάζουν την ανάπτυξη των εφήβων. Πρέπει όμως να σημειώσουμε ότι τα χάπια δεν αποτελούν «ασπίδα» κατά των σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων, όπως γίνεται με τη χρήση του «προφυλακτικού». ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΔΡΑΣΗΣ Τα αντισυλληπτικά χάπια νέας γενιάς περιέχουν ορμόνες που εμποδίζουν την ωορρηξία (την απελευθέρωση του ωαρίου από την ωοθήκη). Αυτές οι ορμόνες προκαλούν και άλλες αλλαγές στο σώμα που βοηθούν στην πρόληψη της εγκυμοσύνης. Η τραχηλική βλέννη γίνεται πιο πυκνή, γεγονός που καθιστά δύσκολο την είσοδο του σπέρματος στη μήτρα. Το ενδομήτριο ατροφεί καθιστώντας λιγότερο πιθανή την εμφύτευση ενός γονιμοποιημένου ωάριου σε αυτό. Τα γεγονότα αυτά καθιστούν απίθανο ότι θα συμβεί εγκυμοσύνη. Πλεονεκτήματα των αντισυλληπτικών Η σχέση κίνδυνου / οφέλους του χαπιού τείνει υπέρ των ωφελειών καθώς οι ευεργετικές συνέπειες των αντισυλληπτικών είναι πολυάριθμες και σημαντικές: τα αντισυλληπτικά εκτός της υψηλής αντισυλληπτικής προστασίας, μειώνουν την πιθανότητα εξωμήτριου κύησης, ρυθμίζουν απόλυτα την περίοδο σε γυναίκες ή έφηβες που παρουσιάζουν αραιομηνόρροια ή μηνομητρορραγίες, διορθώνουν την αναιμία και την έλλειψη σιδηρού, μειώνουν τον πόνο της περιόδου (δυσμηνόρροια), έχουν ευεργετική δράση στην περίπτωση των πολυκυστικών ωοθηκών και της ακμής (αποτελούν την πρώτη θεραπευτική προσέγγιση για την αντιμετώπιση της ακμής και της υπερτρίχωσης), έχουν θέση στην πρόληψη και στη θεραπεία της ενδομητριωσης, μειώνουν την εμφάνιση καλοηθών κύστεων και ινοαδενωματων στους μαστούς, όπως και των καλοηθών κύστεων των ωοθηκών, μειώνουν την πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου των ωοθηκών. Οι χρήστριες έχουν κατά 40% λιγότερες πιθανότητες να αναπτύξουν καρκίνο των ωοθηκών ακόμα και αν χρησιμοποιούν αντισυλληπτικά για 3 έως 6 μήνες. Η προστασία αυτή διατηρείται για πολλά χρόνια μετά τη διακοπή της χρήσης (περίπου 10 με 15χρονια), ελαττώνουν τη συχνότητα υπερπλασίας του ενδομήτριου (προκαρκινοματωδης κατάσταση), μειώνουν τον καρκίνο του ενδομητρίου. Οι χρήστριες αντισυλληπτικών για 4 χρόνια έχουν 60% λιγότερες πιθανότητες να αναπτύξουν καρκίνο ενδομητρίου τα επόμενα 15 χρόνια, μειώνουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του παχέος εντέρου, θεωρείται ότι προστατεύουν από την οστεοπόρωση (την λέπτυνση των οστών). Ανεπιθύμητες ενέργειες Οι πιο κοινές ανεπιθύμητες ενέργειες είναι: δυσκολία στην αναπνοή, έντονοι πόνοι χαμηλά στην κοιλιά, στα πόδια και στο στήθος, πονοκέφαλοι, προβλήματα όρασης και μεγάλες αλλαγές στη διάθεση. Αν συμβούν αυτά τα συμπτώματα θα πρέπει να επισκεφτείτε το γιατρό σας. Ο κίνδυνος για όλα τα παραπάνω είναι μεγαλύτερος κατά το πρώτο έτος της λήψης του χαπιού. Tα σύγχρονα δισκία δεν έχουν θερμίδες και η περιεκτικότητά τους σε οιστρογόνα είναι χαμηλή, γι αυτό και δεν προσθέτουν μόνιμα κιλά. H όποια αλλαγή στο βάρος παρατηρείται τους πρώτους μήνες της λήψης τους και οφείλεται στην αυξημένη κατακράτηση νερού ή στη μεγαλύτερη όρεξη, αλλά και στο γεγονός ότι πολλές γυναίκες ξεκινούν το χάπι την περίοδο που συμπίπτει με γενικότερες αλλαγές στο σώμα τους, άρα και στο βάρος τους. H περίπτωση να επηρεαστεί ο μεταβολισμός είναι εξαιρετικά σπάνια και αντιμετωπίζεται εύκολα με την αλλαγή χαπιού. Ποιες γυναίκες δεν μπορούν να πάρουν το χάπι; Ορισμένες γυναίκες δεν πρέπει να χρησιμοποιούν τα αντισυλληπτικά χάπια, επειδή ο συνδυασμός τους αυξάνει τον κίνδυνο επιπλοκών. Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι το χάπι μπορεί να προκαλέσει περιστασιακά σοβαρά προβλήματα όπως: εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση καρδιακές προσβολές εγκεφαλικά επεισόδια Ευτυχώς, τα γεγονότα αυτά είναι σπάνια αλλά είναι πολύ πιο πιθανό να συμβούν εάν υπάρχουν ορισμένοι «παρά

13 Εμμανουήλ Τσόχατζης, Παθολόγος Μικρά & Νόστιμα γοντες κινδύνου». Έτσι, εάν έχουν δύο ή περισσότερους από τους ακόλουθους παράγοντες κινδύνου, τότε θα πρέπει να το αποφεύγουν: ένα οικογενειακό ιστορικό φλεβικής θρόμβωσης σε ένα συγγενή πρώτου βαθμού (π.χ., αδελφή, μητέρα), ηλικίας κάτω των 45 ετών, η παχυσαρκία, αν είναι σε ακινησία για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα - για παράδειγμα, αν μένουν σε μια αναπηρική καρέκλα ή το πόδι είναι σε γύψο, αν υπάρχει ιστορικό με επιπολής θρομβοφλεβίτιδα (φλεγμονή των φλεβών στην επιφάνεια των ποδιών σας), ο σακχαρώδης διαβήτης (αν έχουν διαβήτη για περισσότερα από 20 χρόνια δεν θα πρέπει να λαμβάνουν το χάπι, ακόμη και αν δεν έχουν άλλους παράγοντες κινδύνου), η υπέρταση (υψηλή αρτηριακή πίεση που δεν ελέγχεται με τη θεραπεία), το κάπνισμα ( δεν πρέπει να πάρουν το χάπι αν καπνίζουν 40 ή περισσότερα τσιγάρα την ημέρα, ακόμα κι αν δεν έχουν άλλους παράγοντες κινδύνου), ηλικία άνω των 35 ετών ( δεν πρέπει να λαμβάνουν το χάπι αν είναι άνω των 50 ετών). Αντενδείξεις χορήγησης των αντισυλληπτικών Το αντισυλληπτικό χάπι δεν θα πρέπει να συνταγογραφείται σε γυναίκες με ορισμένες ασθένειες (όπως ηπατίτιδα και καρκίνος του μαστού), που λαμβάνουν συγκεκριμένα φάρμακα, ή που έχουν διαταραχή στον μηχανισμό πήξης. Στο θηλασμό θα πρέπει οι γυναίκες να αποφεύγουν να πάρουν το χάπι, καθώς μπορεί να μειώσει την ποσότητα του γάλακτος. Στους πονοκεφάλους μπορεί να παίρνουν το χάπι. Ωστόσο, αν υπάρχουν ημικρανίες, τότε μπορεί να καθοδηγούνται να μη λαμβάνουν το χάπι ιδίως αν ημικρανία συνδέεται με αύρα ή αν η ηλικία είναι άνω των 35 ετών. Σημειώνεται τέλος ότι πριν τη συνταγογράφηση των κάθε είδους αντισυλληπτικών είναι απαραίτητο ένα καλό και αναλυτικό ιατρικό ιστορικό από το γιατρό με όλες τις τρέχουσες και τις παλαιότερες ασθένειες που ενδεχομένως υπάρχουν.θα αποδεχθεί ότι ο κίνδυνος σοβαρών επιπλοκών από τη χρήση των συνδυασμένων ορμονικών μεθόδων είναι μικρός και οι περισσότερες γυναίκες μπορούν τελικά να παίρνουν το χάπι. Αν είναι υγιείς, δεν είναι υπέρβαρες, δεν καπνίζουν και δεν έχουν κανένα άλλο ιατρικό λόγο να μην λάβουν το χάπι μπορούν να το παίρνουν μέχρι και την ηλικία των 50 ετών. Θεραπεία συνδυασμού με telaprevir με βάση την ιολογική ανταπόκριση σε ασθενείς με χρόνια ηπατίτιδα C Το telaprevir είναι από του στόματος αναστολέας πρωτεάσης και βελτιώνει τα ποσοστά ιολογικής ανταπόκρισης σε ασθενείς με χρόνια ηπατίτιδα C (XHC) και γονότυπο 1. Σε μια μελέτη που δημοσιεύτηκε στο New England Journal of Medicine (2011;365: ) εκτιμήθηκε η αποτελεσματικότητα διαφορετικών στρατηγικών διάρκειας αντιϊκής θεραπείας. Συμπεριλήφθηκαν 540 ασθενείς με γονότυπο 1 XHC, οι οποίοι έλαβαν 750 mg telaprevir τρίς ημερησίως, 180 μg πεγκυλιωμένης ιντερφερόνης α-2α εβδομαδιαίως και mg ριμπαβιρίνης ημερησίως για 12 εβδομάδες (Τ12PR12) και στη συνέχεια πεγκυλιωμένη ιντερφερόνη και ριμπαβιρίνη. Ασθενείς με εκτεαμένη ιολογική ανταπόκριση (μη ανιχνέυσιμο HCV RNA τις εβδομάδες 4 και 12) τυχαιοποιήθηκαν να λάβουν μετά την 20 η εβδομάδα διπλή θεραπεία είτε για 4 (T12PR24) είτε για 28 επιπλέον εβδομάδες (T12PR48). Ασθενείς χωρίς εκτεταμένη ιολογική ανταπόκριση έλαβαν θεραπεία για 28 επιπλέον εβδομάδες (T12PR48). Από τους 540 ασθενείς, οι 352 (65%) είχαν εκτεταμένη ιολογική ανταπόκριση ενώ το συνολικό ποσοστό μόνιμης ιολογικής ανταπόκρισης ήταν 72%. Από τους 322 ασθενείς με εκτεταμένη ιολογική ανταποόκριση που τυχαιοποιήθηκαν στις δυο υπό μελέτη ομάδες το 92% στην ομάδα T12PR24 και το 88% στην ομάδα T12PR48 είχαν μόνιμη ιολογική ανταπόκριση. Κυριότερες ανεπιθύμητες ενέργειες ήταν το εξάνθημα (37% των ασθενών, 5% σοβαρό) και η αναιμία (37%, σοβαρή στο 6%). Διακοπή της θεραπείας λόγω ανεπιθύμητων ενεργειών παρατηρήθηκε στο 18% των ασθενών. Συμπερασματικά, σε ασθενείς με ΧΗC που δεν έχουν λάβει αντιϊκή θεραπεία στο παρελθόν, θεραπεία συνδυασμού με πεγκυλιωμένη ιντερφερόνη και ριμπαβιρίνη για 24 εβδομάδες με χορήγηση telaprevir για τις πρώτες 12 εβδομάδες είχε την ίδια αποτελεσματικότητα με το ίδιο θεραπευτικό σχήμα για 48 εβδομάδες σε ασθενείς με μη ανιχνεύσιμο ιϊκό φορτίο τις εβδομάδες 4 και 12. Το εύρημα αυτό αναμένεται να μειώσει το κόστος αλλά και τις παρενέργειες της ανιϊκής θεραπείας. Επίπτωση αδενοκαρκινώματος σε ασθενείς με οισοφάγο Barrett Ο οισοφάγος Barrett, η εντερική μεταπλασία του κατώτερου τμήματος του οισοφάγου, είναι συνέπεια της γασροοισοφαγικής παλινδρόμησης και αποτελεί πρόδρομο βλάβη για τις περισσότερες περιπτώσεις αδενοκαρκινώματος του οισοφάγου. Η εξέλιξη από οισοφάγο Barrett σε αδενοκαρκίνωμα θεωρείται ότι περνά από τα στάδια χαμηλού και υψηλού βαθμού δυσπλασίας με αποτέλεσμα να συνίσταται η ενδοσκοπική παρακολούθηση των ασθενών. Ο ετήσιος και συνολικός κίνδυνος αδενοκαρκινώματος δεν έχει εκτιμηθεί σε μεγάλες πληθυσμιακές μελέτες. Σε μια πληθυσμιακή μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο New England Journal of Medicine (2011;365: ), εκτιμήθηκε η επίπτωση του αδενοκαρκινώματος του οισοφάγου σε ασθενείς με οισοφάγο Barrett. Συμπεριλήφθηκαν όλοι οι ασθενείς που διαγνώστηκαν με οισοφάγο Barrett στη Δανία από το 1992 μέχρι το 2009 και προσδιορίστηκε η επίπτωση της υψηλού βαθμού δυσπλασίας και του αδενοκαρκινώματος. Χρησιμοποιήθηκαν οι εθνικές βάσεις δεδομένων για τις ιστολογικές διαγνώσεις και τους καρκίνους όπου καταχωρούνται αυτόματα όλες οι νέες διαγνώσεις. Συνολικά εντοπίστηκαν ασθενείς με οισοφάγο Barrett και αναλύθηκαν τα δεδομένα τους για διάμεση παρακολούθηση 5.2 ετών. Μέσα στο πρώτο έτος από την αρχική ενδοσκόπηση διαγνώστηκαν 131 καινούργια περιστατικά αδενοκαρκινώματος. Στα επόμενα έτη παρακολούθησης διαγνώστηκαν 66 νέα περιστατικά, με την επίπτωση του αδενοκαρκινώματος να είναι 1.2 περιπτώσεις ανά 1000 ανθρώπους-έτη (95%CI ). Σε σύγκριση με το γενικό πληθυσμό, ο σχετικός κίνδυνος εμφάνισης αδενοκαρκινώματος σε ασθενείς με οισοφάγο Barrett ήταν 11.3 (95%CI ). Ο ετήσιος κίνδυνος αδενοκαρκινώματος ήταν 0.12% (95%CI ). Διάγνωση χαμηλού βαθμού δυσπλασίας στην αρχική ενδοσκόπηση συσχετίστηκε με επίπτωση αδενοκαρκινώματος 5.1 περιπτώσεις ανά 1000 ανθρώπους-έτη. Η επίπτωση ήταν μεγαλύτερη για υψηλού βαθμού δυσπλασία. Συμπερασματικά, ο οισοφάγος Barrett αποτελεί ισχυρό προδιαθεσικό παράγοντα ανάπτυξης αδενοκαρκινώματος, εντούτοις ο απόλυτος ετήσιος κίνδυνος είναι μόλις 0.12% και πολύ χαμηλότερος από το όριο του 0.5% για το οποίο συνίσταται ετήσια παρακολούθηση. Τα παραπάνω αποτελέσματα θέτουν σε αμφισβήτηση την πρακτική παρακολούθησης των ασθενών χωρίς δυσπλασία

14 Μαρία Νικολάου, Επιμελήτρια Καρδιολογίας, Γενικό Νοσοκομείο Μελισσίων Αμαλία Φλέμινγκ Άρθρο Από καρδιάς. Έμφραγμα Μυοκαρδίου: Μπορώ να το προλάβω? Έμφραγμα συμβαίνει όταν μία στεφανιαία αρτηρία, δηλαδή μία από τις τρεις βασικές αρτηρίες που μεταφέρουν οξυγόνο και θρεπτικές ουσίες στο μυ της καρδιάς, αποφραχθεί αιφνίδια με αποτέλεσμα τη νέκρωση του τμήματος. εκείνου του μυοκαρδίου που αρδεύεται από τη συγκεκριμένη αρτηρία. Η συνηθέστερη αιτία εμφραγμάτων στο δυτικό κόσμο είναι η αθηρωμάτωση των στεφανιαίων αρτηριών. Όταν γεννιόμαστε, η εσωτερική επένδυση των αγγείων (ενδοθήλιο) είναι λεία και ομαλή, με αποτέλεσμα το αίμα να ρέει φυσιολογικά, χωρίς κώλυμα. Ο τραυματισμός του ενδοθηλίου είναι η αρχή του κακού και φαίνεται πως προκαλείται συχνότερα σε καπνιστές, παχύσαρκους, σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη, ή αρτηριακή υπέρταση. Επακόλουθο του αγγειακού τραυματισμού είναι η συσσώρευση τοπικά της LDL (κακής) χοληστερόλης και η δημιουργία μιας αθηρωματικής πλάκας, δηλαδή μιας στένωσης του αυλού του αγγείου. Η αθηρωματική πλάκα είτε αυξάνεται σιγά-σιγά με την πάροδο του χρόνου, οπότε συνήθως προειδοποιεί για την ύπαρξή της, με την εμφάνιση συμπτωμάτων όπως πόνος ή δύσπνοια κατά την κόπωση, είτε πυροδοτεί αιφνίδια το μηχανισμό της θρόμβωσης, οπότε μπορεί η πρώτη εκδήλωση να είναι το έμφραγμα του μυοκαρδίου. Τι σημαίνει η εμφάνιση πόνου στο στήθος στην κόπωση? Ο βασικός σκοπός της καρδιάς είναι η εξασφάλιση αιματικής παροχής με σκοπό την επαρκή μεταφορά οξυγόνου και θρεπτικών ουσιών στους ιστούς. Το γρήγορο περπάτημα, η άσκηση, η κατανάλωση ενός μεγάλου γεύματος απαιτούν περισσότερη ιστική οξυγόνωση και συνεπώς το έργο της καρδιάς είναι μεγαλύτερο κατά τη διάρκεια της σωματικής κόπωσης. Η παρουσία στένωσης 70% του αυλού της στεφανιαίας αρτηρίας δεν επηρεάζει την αιμάτωση του μυοκαρδίου σε ηρεμία, όμως στη κόπωση όπου ο μυς χρειάζεται και ο ίδιος περισσότερη ενέργεια για να αντεπεξέλθει στις αυξημένες ανάγκες, αποκαλύπτεται η πλημμελής αιμάτωση, ή όπως συνηθίζεται να λέγεται η ισχαιμία. Η μυοκαρδιακή ισχαιμία εκδηλώνεται τυπικά με πόνο που μοιάζει με σφίξιμο, πίεση ή κάψιμο στο στήθος κυρίως πίσω από το στέρνο, στο επιγάστριο, στο τράχηλο και την κάτω γνάθο, και στο αριστερό άνω άκρο. Γι αυτό πολλές φορές ο πρώτος γιατρός που έρχεται σε επαφή με το στεφανιαίο ασθενή είναι ο γαστρεντερολόγος, ο ορθοπεδικός ή ακόμα και ο οδοντίατρος. Σπανιότερα μπορεί να μην υπάρχει καθόλου πόνος (κυρίως σε διαβητικούς ασθενείς), αλλά εμφάνιση δύσπνοιας σε μικρή κόπωση. Χαρακτηριστική είναι εξάλειψη των συμπτωμάτων λίγα λεπτά μετά τη διακοπή της κόπωσης. Η εμφάνιση συμπτωμάτων στην κόπωση συχνά ανησυχεί τους ασθενείς και ορθά καταφεύγουν σε αναζήτηση ιατρικής συμβουλής για τη διάγνωση και έγκαιρη σταθεροποίηση της στεφανιαίας νόσου. Έμφραγμα χωρίς προειδοποίηση. Τι πρέπει να γνωρίζω? Δυστυχώς η εξέλιξη της αθηρωματικής πλάκας δεν είναι προβλέψιμη και ιδιαίτερα όταν η πλάκα είναι ασταθής. Ακόμα και αν δεν προκαλεί σημαντική στένωση του αυλού του αγγείου, μπορεί να υποστεί ρήξη με αποτέλεσμα τη θρόμβωση και ΤΗΝ απόφραξη μια στεφανιαίας αρτηρίας, με αποτέλεσμα την ισχαιμία και νέκρωση τμήματος του μυοκαρδίου. Τα συμπτώματα είναι παρόμοια με όσα προαναφέρθηκαν, όμως είναι μεγαλύτερης έντασης και διάρκειας > 20 λεπτά και δεν υποχωρούν με διακοπή της κόπωσης ή εμφανίζονται και σε ηρεμία. Το κλείσιμο μιας στεφανιαίας αρτηρίας ενέχει δυο μεγάλους κινδύνους. Ο πρώτος είναι η εμφάνιση θανατηφόρων αρρυθμιών στην πρώτη φάση, γι αυτό άλλωστε 1 στους 4 ασθενείς με οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου παθαίνει ανακοπή πριν προλάβει να φτάσει στο νοσοκομείο. Ο δεύτερος είναι η καρδιακή ανεπάρκεια, δηλαδή η δυσλειτουργία της καρδιάς μετά από τη νέκρωση ενός τμήματός της. Έτσι, ο ασθενής που παθαίνει έμφραγμα πρέπει να αναζητά το ταχύτερο δυνατό μεταφορά με ασθενοφόρο σε νοσοκομείο, όπου υπάρχει η δυνατότητα διάνοιξης της αποφραγμένης αρτηρίας, είτε φαρμακευτικά με θρομβόλυση, είτε επεμβατικά με αγγειοπλαστική (μπαλονάκι). Κάθε λεπτό που περνάει από την έναρξη των συμπτωμάτων μέχρι τη διάνοιξη της ένοχης αρτηρίας είναι εις βάρος των μυοκαρδιακών κυττάρων που νεκρώνονται σαν αποτέλεσμα της ισχαιμίας. Γενικά, ο στόχος είναι η αποκατάσταση της βατότητας της αρτηρίας εντός 120 λεπτών από την έναρξη των συμπτωμάτων. Βασικές εξετάσεις που επιβεβαιώνουν το οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου και το διαχωρίζουν από άλλες καταστάσεις που μπορεί να εκδηλώνονται με παρόμοια συμπτωματολογία είναι το ηλεκτροκαρδιογράφημα και η ανίχνευση στο

15 Συνταγές αίμα ειδικών καρδιακών δεικτών (ένζυμα, τροπονίνη) που αυξάνονται όταν υπάρχει μυοκαρδιακή νέκρωση. Το σημαντικότερο στοιχείο στο ηλεκτροκαρδιογράφημα είναι οι τυχόν αλλαγές από προηγούμενο, γι αυτό οι ασθενείς που προσέρχονται για καρδιολογική εξέταση επιβάλλεται να έχουν μαζί τους και παλαιότερο για σύγκριση. Τι εξετάσεις πρέπει να κάνω για να προλάβω το έμφραγμα? Δυστυχώς δεν υπάρχουν εξετάσεις που να μπορούν να ανιχνεύσουν την έκταση και της πρόγνωση της στεφανιαίας νόσου στο γενικό πληθυσμό. Βέβαια υπάρχουν υποομάδες ανθρώπων με ενδιάμεσο κίνδυνο για στεφανιαία νόσο, ανάλογα με την ηλικία, το φύλο, την ύπαρξη συμπτωματολογίας και προδιαθεσικών παραγόντων, οι οποίοι επιβάλλεται να διερευνηθούν με δοκιμασία κοπώσεως ή σπινθηρογράφημα μυοκαρδίου ή δυναμικό ηχωκαρδιογράφημα, ή ακόμα και στεφανιογραφία ώστε να λάβουν την ενδεδειγμένη θεραπευτική αγωγή. Η αγγειοπλαστική προλαβαίνει ή θεραπεύει το έμφραγμα? Η αγγειοπλαστική με μπαλόνι και η τοποθέτηση ενδοστεφανιαίας πρόθεσης αποτελούν μεγάλο επίτευγμα των τελευταίων δεκαετιών για τη θεραπεία του εμφράγματος του μυοκαρδίου, διότι διανοίγουν την επαπειλούμενη ή αποφραγμένη αρτηρία, με αποτέλεσμα να διασώζεται μυοκάρδιο. Όμως, δυστυχώς δεν αποτελούν θεραπεία της στεφανιαίας νόσου, διότι η στεφανιαία νόσος είναι διάχυτη νόσος και δεν εντοπίζεται μόνο εκεί όπου ανιχνεύονται σημαντικές αθηρωματικές βλάβες. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι ακόμα και αν όλοι υποβληθούμε σε στεφανιογραφία, δηλαδή σε απεικόνιση της ανατομίας των στεφανιαίων αρτηριών, κανείς δε θα μπορεί να προβλέψει ποιος ασθενής είναι περισσότερο υποψήφιος για έμφραγμα, μια και όπως προαναφέρθηκε οι αθηρωματικές πλάκες που μπορεί να υποστούν ρήξη, θρόμβωση και απόφραξη δε σχετίζονται με το μέγεθος της απόφραξης που προκαλούν αλλά περισσότερο με τη σύστασή τους. Επίσης, ακόμα και η διόρθωση της σημαντικής βλάβης από μόνη της δεν είναι συχνά αρκετή και η πρόοδος της στεφανιαίας νόσου ξαναφέρνει τον ασθενή στο νοσοκομείο με νέες βλάβες, συνήθως εκεί όπου έχει προηγηθεί αγγειοπλαστική. Η καλύτερη λοιπόν θεραπεία της στεφανιαίας νόσου είναι η πρόληψη. Η ύπαρξη προδιαθεσικών παραγόντων και η έκθεση σε τοξικούς παράγοντες τροποποιούν το γενετικό υπόστρωμα που διαθέτει ο καθένας από μας και προκαλεί την εμφάνιση της στεφανιαίας νόσου σε άλλοτε άλλη ηλικία, με άλλοτε άλλη βαρύτητα και εκδηλώσεις. Έτσι αν και όλοι γνωρίζουμε κάποιον που καπνίζει και ζει μέχρι τα ενενήντα, δε γνωρίζουμε το προφανώς ευνοϊκό γενετικό του προφίλ που τον προστάτευσε έως αυτή την ηλικία. Σε γενικές όμως γραμμές, η ύπαρξη των προδιαθεσικών παραγόντων στον κάθε έναν από μας ξεχωριστά επιδεινώνει την κατάσταση των αγγείων του συγκεκριμένου ατόμου και όχι μόνο των αγγείων της καρδιάς, με αποτέλεσμα την εμφάνιση στεφανιαίας νόσου, αγγειακού εγκεφαλικού, νόσου καρωτίδων, νεφρικής ανεπάρκειας ή περιφερικής αγγειοπάθειας. Η ισορροπημένη διατροφή, η άσκηση, η διατήρηση φυσιολογικού σωματικού βάρους, η διακοπή του καπνίσματος, η ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης, της χοληστερίνης και του σακχάρου του αίματος είναι πρωταρχικής σημασίας. Τι θα χρειαστείτε (για 4 άτομα) 6 κουταλιές ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ 3/4 φλιτζανιού ΡΥΖΙ ΚΑΡΟΛΙΝΑ ΑΛΑΤΙ και ΠΙΠΕΡΙ 2 κουταλιές τριμμένη ΡΙΓΑΝΗ 250 γρ. ΦΑΚΕΣ ΧΟΝΔΡΕΣ 3 μέτρια κομμένα ΚΡΕΜΜΥΔΙΑ 4 ΑΥΓΑ 1 κουταλιά ΑΛΕΥΡΙ διαλυμένο σε ½ φλιτζάνι ΓΑΛΑ 1 κουτ. ψιλοκομμένος ΜΑΪΝΤΑΝΟΣ 2 κουταλιές ΚΕΦΑΛΟΓΡΑΒΙΕΡΑ ή τριμμένη ΠΑΡΜΕΖΑΝΑ 1 μέτρια κομμένη σε κύβους ΠΑΤΑΤΑ φρεσκοτριμμένο ΠΙΠΕΡΙ 2 κουταλιές τριμμένο τυρί ΦΕΤΑ 4 κουταλιές ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ ½ χωρίς σπόρους κομμένη σε κύβους ΝΤΟΜΑΤΑ Λίγο ΣΚΟΡΔΟ και ΚΡΕΜΜΥΔΙ Εκτέλεση: 1. Βάζετε τις φακές σε κατσαρόλα, τα κρεμμύδια και 1 λίτρο νερό και τις βράζετε 30 λεπτά περίπου. 2. Βάζετε τις μισοβρασμένες φακές (με τα υγρά τους) σε ταψάκι. Ρίχνετε το ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ, αλάτι, πιπέρι και τη ρίγανη και τις βάζετε σε φούρνο προθερμασμένο στους 220 βαθμούς. Μόλις αρχίσουν να βράζουν, ρίχνετε στο ταψί και το ρύζι. Αφήνετε το φαγητό να μείνει στο φούρνο 1 τέταρτο περίπου της ώρας. Σερβίρονται ζεστές αλλά και κρύες. Διαιτολογική συμβουλή: Από τη Μαρία, Ζερβού, Διαιτολόγο Διατροφολόγο, Συνδυάστε τα όσπρια με μη επεξεργασμένο άμυλο (πατάτα, ρύζι αναποφλοίωτο, καλαμπόκι, ψωμί ολικής άλεσης) για να προσλάβετε υψηλής βιολογικής αξίας πρωτεΐνη, αντάξια εκείνης που λαμβάνετε από τις ζωικές πηγές. Τι θα χρειαστείτε (για 3 άτομα) Φακές με Ρύζι Κατηγορία: ΟΣΠΡΙΑ Βαθμός δυσκολίας: (από 1-5): 1 - Πολύ εύκολη + Ομελέτα Χωριάτικη Κατηγορία: ΟΜΕΛΕΤΕΣ Βαθμός δυσκολίας: (από 1-5): 2 - Εύκολη ++ Χρόνος παρασκευής: 30 λεπτά Χρόνος μαγειρέματος: 25 λεπτά Χρόνος παρασκευής: 5 λεπτά Χρόνος μαγειρέματος: 10 λεπτά Εκτέλεση: 1. Σοτάρετε την πατάτα σε 2 κουταλιές από το ΕΛΑΙΟ- ΛΑΔΟ σε αντικολλητικό σκεύος. Μεταφέρετε σε πιάτο και ρίχνετε μέσα την ντομάτα, το μαϊντανό ψιλοκομμένο και το πιπέρι. Αφήνετε τα υλικά να μαραθούν σε χαμηλή θερμοκρασία, ενώ ετοιμάζετε τα αυγά. Χτυπάτε τα αυγά ελαφρά και προσθέτετε το μίγμα του αλευριού. 2. Προσθέτετε στο σκεύος με την ντομάτα το υπόλοιπο ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ. 3. Περιχύνετε με τα αυγά, προσθέτετε τη φέτα και σκεπάζετε το σκεύος. Ψήνετε την ομελέτα σε πολύ χαμηλή φωτιά μέχρι να πάρει χρώμα η ομελέτα από τη μία πλευρά. Τη γυρίζετε με τη βοήθεια ενός πιάτου από την άλλη μεριά και πασπαλίζετε με το τριμμένο τυρί. Σιγοψήνετε και από αυτή τη πλευρά μέχρι να κάνει κρούστα και την σερβίρετε ζεστή. Διαιτολογική συμβουλή: από τη Μαρία Ζερβού, Διαιτολόγο Διατροφολόγο, Το αυγό αποτελεί ένα από τα ποιο αγαπητά τρόφιμα στην διατροφή μας, παρότι, περιέχει λίγες θερμίδες (70-80 kcal), προκαλεί αίσθημα κορεσμού. Καλό είναι όμως να μην χάνουμε το μέτρο, γιατί η κατανάλωση άνω του ενός αυγού την ημέρα συσχετίζεται με την αύξηση του κινδύνου καρδιακής ανεπάρκειας. Συμπερασματικά, αν είστε υγιείς, μπορείτε να καταναλώνετε άφοβα έως και έξι αυγά την εβδομάδα! Εάν έχετε υψηλή χοληστερίνη, δεν πρέπει να ξεπερνάτε τα τρία αυγά την εβδομάδα. Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να ενημερωθείτε και από την ιστοθέση του mednutrition

16 Χρήστος Τριάντος: Γαστρεντερολόγος / Χρήστος Γιαννικούλης: Γαστρεντερολόγος Τα Νέα του Ιδρύματος Επικοινωνούμε Πατριάρχου Ιωακείμ 30, Αθήνα Τηλ. Fax: , URL: Επικοινωνούμε Αναγνώστης μας 50 ετών μας γράφει για το πρόβλημα που τον απασχολεί. Σε υπερηχογράφημα κοιλίας το οποίο έκανε για προληπτικούς λόγους διαπιστώθηκε χολολιθίαση (λίθοι μέσα στην χοληδόχο κύστη) και χοληδοχολιθίαση (λίθοι στον χοληδόχο πόρο). Ο γαστρεντερολόγος του του συνέστησε να υποβληθεί σε Ενδοσκοπική Παλίνδρομη Χολαγγειοπαγκρεατογραφία και στην συνέχεια σε λαπαροσκοπική χολοκυστεκτομή. Ο αναγνώστης μας ρωτά αν είναι αναγκαίο να υποβληθεί σε αυτή την διαδικασία δεδομένου ότι προς τα παρόν δεν έχει απολύτως κανένα σύμπτωμα. Μας αναφέρει την περίπτωση συγγενικού του προσώπου το οποίο έχει επίσης χολολιθίαση και του οποίου ο ιατρός του συνέστησε να μην χειρουργηθεί εκτός εάν εμφανίσει συμπτώματα. Ευχαριστούμε για την επικοινωνία. Η παρουσία λίθων μέσα στην χοληδόχο κύστη (χολολιθίαση) αποτελεί ένα αρκετά συχνό εύρημα ιδίως μετά από κάποια ηλικία και εκτιμάται ότι αφορά περισσότερο από το 10% του γενικού πληθυσμού. Παρά ταύτα στις περισσότερες περιπτώσεις παραμένει ασυμπτωματική, η δε πιθανότητα να δώσει συμπτώματα ή να προκαλέσει κάποια επιπλοκή μέσα στην επόμενη εικοσαετία η ασυμπτωματική χολολιθίαση ανέρχεται στο 20%. Αν και οι επιπλοκές της χολολιθίασης είναι αρκετά σοβαρές ενίοτε (π.χ. χολοκυστίτιδα, χολαγγειίτιδα, παγκρεατίτιδα) και σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και επικίνδυνες για την ζωή, ευτυχώς η ασυμπτωματική χολολιθίαση, ακόμη και όταν δώσει συμπτώματα, εκδηλώνεται στο 90% των περιπτώσεων με ένα προειδοποιητικό επεισόδιο απλού κωλικού χοληφόρων. Για το λόγο αυτό η κυρίαρχη τάση σήμερα είναι η ασυμπτωματική χολολιθίαση, όπως στην περίπτωση του συγγενούς σας, να παρακολουθείται και εάν δώσει συμπτώματα τότε να αντιμετωπίζεται με χολοκυστεκτομή. Ωστόσο, δεν ισχύει το ίδιο στην περίπτωση κατά την οποία συνυπάρχει χοληδοχολιθίαση δηλαδή ύπαρξη λίθων στον χοληδόχο πόρο ο οποίος συνδέει το ήπαρ και την χοληδόχο κύστη με το λεπτό έντερο και δια του οποίου η χολή από τα δυο πρώτα όργανα οδηγείται στο τελευταίο. Η πιθανότητα ένας ασθενής με διαγνωσμένη χολολιθίαση να έχει ταυτόχρονα και χοληδοχολιθίαση ανέρχεται στο 15%. Η ασυμπτωματική χοληδοχολιθίαση δεν είναι τόσο αθώα κατάσταση όσο ή ασυμπτωματική χολολιθίαση, καθώς η πιθανότητα ανάπτυξης δυνητικά επικίνδυνων επιπλοκών ανέρχεται στο 50%. Συνεπώς, σε αυτή την περίπτωση είναι αναγκαία η διενέργεια ενδοσκοπικής παλίνδρομης χολαγγειοπαγκρεατογραφίας για την αφαίρεση του λίθου από τον χοληδόχο πόρο και στην συνέχεια χολοκυστεκτομής. Υπάρχει η δυνατότητα προηγουμένως να υποβληθείτε σε μαγνητική χολαγγειοπαγκρεατογραφία η οποία δεν είναι επεμβατική μέθοδος για να επιβεβαιώσετε την ύπαρξη της χοληδοχολιθίασης. Ωστόσο, αν τα αποτελέσματα του υπερηχογραφήματος ήταν σαφή και κατηγορηματικά είναι μάλλον απίθανο τα αποτελέσματα της μαγνητικής να είναι διαφορετικά. Αναγνώστης μας 30 ετών υποβλήθηκε πρόσφατα σε ολική ορθοκολεκτομή λόγω Οικογενούς Αδενωματώδους Πολυποδίασης. Ο Γαστρεντερολόγος που τον παρακολουθεί του υπέδειξε να υποβληθεί σε έλεγχο όλου του λεπτού εντέρου με ασύρματη κάψουλα. Επίσης του συνέστησε να υποβάλετε σε δωδεκαδακτυλοσκόπηση κάθε 1-2 χρόνια, επίσης κάθε χρόνο να υποβάλετε σε υπερηχογράφημα κοιλίας και σε φυσική εξέταση θυρεοειδούς. Ο αναγνώστης μας ρωτά αν όλος αυτός ο τακτικός έλεγχος είναι οπωσδήποτε απαραίτητος. Ευχαριστούμε για την επικοινωνία. Η Οικογενής Αδενωματώδης Πολυποδίαση οφείλεται στην παρουσία ενός μεταλλαγμένου γονιδίου ( APC) η οποία έχει ως συνέπεια τον σχηματισμό εκατοντάδων έως χιλιάδων αδενωματωδών πολυπόδων στο παχύ έντερο κατά τη δεύτερη δεκαετία της ζωής με αποτέλεσμα νομοτελειακά κάποιος ή κάποιοι από αυτούς να εξελιχθούν σε καρκίνωμα συνήθως μέχρι το 40 ο έτος της ζωής. Για το λόγο αυτό στους πάσχοντες από αυτό το σύνδρομο προτείνεται προληπτικά ολική ορθοκολεκτομή οπότε εκ των πραγμάτων μηδενίζεται ο κίνδυνος για εμφάνιση καρκίνου παχέος εντέρου. Ωστόσο, επειδή το γονίδιο αυτό εκφράζεται και σε άλλα όργανα, υπάρχει αυξημένος κίνδυνος για εμφάνιση κακοήθους νεοπλασίας σε διάφορα όργανα αν και σε καμία περίπτωση τόσο υψηλός όπως στο παχύ έντερο. Συνεπώς, συνιστάται προληπτικός τακτικός έλεγχος όσον αφορά τα όργανα υψηλού κινδύνου για εμφάνιση κακοήθειας σε αυτούς τους ασθενείς: γαστροδωδεκαδακτυλοσκόπηση κάθε 1-3 έτη (ισόβιος κίνδυνος δωδεκαδακτυλικού / περιληκυθικού καρκίνου 5-12% και γαστρικού καρκίνου 0,5%), περιοδικά επαναλαμβανόμενο υπερηχογράφημα κοιλίας ( ισόβιος κίνδυνος παγκρεατικού καρκίνου περίπου 2%), ετήσια φυσική εξέταση θυρεοειδούς από ιατρό (ισόβιος κίνδυνος καρκίνου περίπου 2%) και ετήσια νευρολογική φυσική εξέταση ( ισόβιος κίνδυνος καρκίνου Κεντρικού Νευρικού Συστήματος λιγότερο από 1%). Επίσης χρήσιμος είναι ο έλεγχος όλου του λεπτού εντέρου με ασύρματη κάψουλα τουλάχιστον μια φορά κατά την έναρξη του προγράμματος παρακολούθησης. Είναι επομένως επιβεβλημένο να ακολουθήσετε το πρόγραμμα παρακολούθησης σύμφωνα με τις υποδείξεις του θεράποντος ιατρού σας. Προσοχή: Η στήλη αυτή δεν αντικαθιστά τη σχέση του ασθενή με το γιατρό του. Ο γιατρός σας θα αξιολογήσει τις πληροφορίες που του δίνετε, θα αναζητήσει περισσότερες μέσα από τις ερωτήσεις που θα σας κάνει και φυσικά μπορεί να σας εξετάσει. Η στήλη αυτή προσπαθεί απλώς να δώσει κάποιες χρήσιμες και γενικές πληροφορίες στα άτομα που επικοινωνούν μαζί μας σχετικά με το πρόβλημα που τους απασχολεί, με την ελπίδα ότι θα φανούν χρήσιμες όχι μόνο στον αναγνώστη που μας γράφει, αλλά και σε άλλους με παρόμοια προβλήματα. / ΑΠΟΔΟΣΗ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ Μετά από πρόταση του Επιστημονικού Συμβουλίου, το Διοικητικό Συμβούλιο του ΕΛ.Ι.ΓΑΣΤ. αποφάσισε να δώσει για το ακαδημαϊκό έτος τις κάτωθι πέντε εξάμηνες υποτροφίες : 1) Υποτροφία χορηγία ΕΛ.Ι.ΓΑΣΤ. Απεφασίσθη να δοθεί υποτροφία διαρκείας 6 μηνών στην κ. Χρυσούλα Μάλλη, η οποία είναι Γαστρεντερολόγος, προκειμένου να μετεκπαιδευτεί για χρονικό διάστημα 6 μηνών στο Hospital Cochin St. Vincent De Paul, Paris υπό τη διεύθυνση του Καθηγητού Prat Frederic στον τομέα των εξειδικευμένων ενδοσκοπικών τεχνικών. 2) Υποτροφία χορηγία ΕΟΜΙΦΝΕ Το Συμβούλιο απεφάσισε ομοφώνως να χορηγήσει εξάμηνη υποτροφία στον κ. Δημήτριο Καραπιπέρη, ο οποίος είναι Ειδικευμένος Γαστρεντερολόγος, προκειμένου να μετεκπαιδευτεί για χρονικό διάστημα 6 μηνών στο St. Mark s London Hospital υπό τη διεύθυνση της Dr Naila Arebi, στον τομέα των Ιδιοπαθών Φλεγμονωδών Νόσων του Εντέρου και των παθήσεων του πρωκτού. 3) Υποτροφία χορηγία ΕΟΜΙΦΝΕ Απεφασίσθη να δοθεί υποτροφία διαρκείας 6 μηνών στην κ. Αναστασία Κουρίκου, η οποία είναι ειδικευομένη Γαστρεντερολόγος, προκειμένου να μετεκπαιδευτεί για χρονικό διάστημα 6 μηνών στο St. Mark s London Hospital υπό τη διεύθυνση της Dr Ailsa Hart στον τομέα των Ιδιοπαθών Φλεγμονωδών Νόσων του Εντέρου. 4) Υποτροφία χορηγία MERCK SHARP & DOHME. Απεφασίσθη να δοθεί υποτροφία διαρκείας 6 μηνών στον κ. Αλέξανδρο Σμυρνίδη, ο οποίος είναι ειδικευόμενος Γαστρεντερολόγος, προκειμένου να μετεκπαιδευτεί για χρονικό διάστημα 6 μηνών στο Royal Infirmary of Edinburgh υπό τη διεύθυνση του Dr John Plevris στον τομέα της Επεμβατικής Γαστρεντερολογίας και Ηπατολογίας. 5) Υποτροφία χορηγία ASTRAZENECA. Απεφασίσθη να δοθεί υποτροφία διαρκείας 6 μηνών στον κ. Χρήστο Χριστοδούλου, ο οποίος είναι ειδικευόμενος Γαστρεντερολόγος, προκειμένου να μετεκπαιδευτεί για χρονικό διάστημα 6 μηνών στο Victoria Hospital, Blackpool UK υπό τη διεύθυνση του Dr Peter Isaacs στον τομέα της Επεμβατικής Ενδοσκόπησης

17 Τα Νέα του Ιδρύματος 7 η ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΕΛ.Ι.ΓΑΣΤ. «Εξελίξεις στη Γαστρεντερολογία & Ηπατολογία» Φεβρουαρίου 2012 στο Μέγαρο Συνεδριακό Κέντρο Αθηνών Παρασκευή, 10 Φεβρουαρίου ΔΙΑΤΡΟΦΗ Προεδρείο: Ι. Μανιός Π. Παπαχρήστος Μύθοι και πραγματικότητα για το ρόλο της διατροφής: στο μεταβολικό σύνδρομο - λιπώδες ήπαρ Α. Παπακωνσταντίνου στο σύνδρομο ευερεθίστου εντέρου Δ. Καραγιάννης στις ιδιοπαθείς φλεγμονώδεις νόσους του εντέρου Μ. Κοντογιάννη ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΟΜΙΛΙΑ Συνεδριακός Τουρισμός στην Αθήνα σε περίοδο οικονομικής κρίσης Αλέξιος Γαληνός Διευθύνων Σύμβουλος Εταιρείας Τουριστικής & Οικονομικής Ανάπτυξης Αθηνών Διάλειμμα Εναρκτήρια Τελετή Προσφωνήσεις Βραβεύσεις Κήρυξη Εργασιών Διημερίδας από τον Δήμαρχο Αθηναίων κ. Γεώργιο Καμίνη Μουσικό Πρόγραμμα Κοκταίηλ Υποδοχής Σάββατο, 11 Φεβρουαρίου ΑΝΩΤΕΡΟ ΠΕΠΤΙΚΟ Προεδρείο: Γ. Καραμανώλης Σ. Γεωργόπουλος Οπισθοστερνικός καύσος: Γαστρο-οισοφαγική παλινδρόμηση ή κάτι άλλο; Ε. Ζαμπέλη Καρκινοειδή στομάχου: Διάγνωση, παρακολούθηση, αντιμετώπιση Χ. Τουμπανάκης Χρόνια χρήση αναστολέων αντλίας πρωτονίων: Ποιοι τη χρειάζονται; Τι πρέπει να προσέχουμε; Χ. Λιάτσος ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΗ ΔΙΑΛΕΞΗ Προεδρείο: Γ. Μπάμιας Biological therapy for IBD: When to start, when to stop, which drug to choose and how to predict response? S. Ben Horin Διάλειμμα Καφές Σάββατο, 11 Φεβρουαρίου ΚΑΤΩΤΕΡΟ ΠΕΠΤΙΚΟ Προεδρείο: Ν. Βιάζης Κ. Παπαδάκης Βελτίωση των προγραμμάτων πρόληψης του καρκίνου του παχέος εντέρου: Ζήτημα στρατηγικής ή μεθόδου; Γ. Τριμπόνιας Δείκτες δραστηριότητας φλεγμονής στον ορό, στα κόπρανα, στο ιστολογικό παρασκεύασμα: Πόσο χρήσιμοι είναι στο θεραπευτικό χειρισμό των ασθενών με ΙΦΝΕ; Κ. Σουφλέρης Εκκολπωματική νόσος του παχέος εντέρου: Μύθοι και πραγματικότητα Κ. Παπαξοΐνης Μεσημβρινή διακοπή Ελαφρύ Γεύμα ΕΝΔΟΣΚΟΠΗΣΗ Προεδρείο: Γ. Στεφανίδης Δ. Χριστοδούλου Τι άλλαξε στη χρήση του ενδοσκοπικού υπερηχογραφήματος τα τελευταία χρόνια; Σ. Σγούρος Διαστολές με μπαλόνι μεγάλης διαμέτρου: Νέα εποχή στην αντιμετώπιση της χοληδοχολιθίασης; Κ. Βαρυτιμιάδης Ενδοπροσθέσεις σε καλοήθεις παθήσεις του πεπτικού σωλήνα: Ενδείξεις, υλικά, τεχνικές Κ. Θωμόπουλος ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΗ ΔΙΑΛΕΞΗ Προεδρείο: Κ. Παρασκευά Endoscopic submucosal dissection: The European experience D. Coumaros Διάλειμμα Καφές ΗΠΑΡ Προεδρείο: Γ. Γουλής Σ. Μανωλακόπουλος Η σημασία της μέτρησης των επιπέδων HbsAg στην καθ ημέρα κλινική πράξη. Πόσο επηρεάζει τη θεραπευτική πρακτική; Β. Παπαδημητρόπουλος Θεραπευτικοί χειρισμοί σε ειδικές ομάδες ασθενών με χρόνια ηπατίτιδα Β: εγκυμοσύνη, ανοσοκαταστολή Ι. Ελευσινιώτης Στρατηγικές πρόληψης ηπατοκυτταρικού καρκίνου σε ασθενείς με χρόνια ηπατοπάθεια Ε. Χολόγκιτας 18: ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΗ ΔΙΑΛΕΞΗ Προεδρείο: Ι. Βλαχογιαννάκος Challenges in the use of the new protease inhibitors for the treatment of chronic hepatitis C Α. Mangia 18: Λήξη Εργασιών Διημερίδας - Συμπεράσματα 32 33

18 Τα Νέα του Ιδρύματος Χορηγοί και Δωρητές μέχρι 16/01/2012 Λάβαμε τα κάτωθι ποσά και ευχαριστούμε: Αλαμάνης Τριαντάφυλλος, Φάρσαλα 100 Αράπογλου Ιωάννης, Νεάπολη Αγρινίου 10 Βαρβιτσιώτης Ιωάννης, Αθήνα 30 Βότση Ειρήνη, Μύρινα Λήμνου 25 Γεωργούλας Σωτήριος, Λαμία 30 Γιαννάκου Σοφία, Κάρυστος 70 Γιατρομανωλάκη Ειρήνη, Ηράκλειο 20 Γιούπα Σοφία, Μανιάκι Καστοριάς 20 Γκέβρος Νικόλαος, Φάρσαλα 20 Διγαλέτος Φώτης, Σάμη 20 Ευστρατιάδης Νικόλαος, Κόρινθος 100 Ζαρκανιώτης Ιωάννης, Αγρίνιο 20 Θεοχαρόπουλος Νικόλαος, Φάρσαλα 50 Θωμόπουλος Ιωάνννης, Βούλα 20 Καλτσάς Θωμάς, Τρίκαλα 50 Καλφούτζος Γεώργιος, Αγριά Βόλου 50 Καμπέρογλου Δημήτριος, Χαλάνδρι 50 Καρακοντάκης Γεώργιος, Φάρσαλα 50 Καραμαργιός Δημήτριος, Σταμάτα 20 Καραπέτσας Κωνσταντίνος, Λάρισα 50 Κολλάτος Στυλιανός, Γλυφάδα 50 Κουγιουμτζιάν Αναστάσιος, Αγ. Παρασκευή 50 Κρίθης Βασίλειος, Σταμάτα 15 Κυριαζόπουλος Γρηγόριος, Αλεξάνδρεια 30 Λάμπρου Αριέττα, Π. Φάληρο 20 Λιάτου Αμαλία, Λαμία 115 Λυμπέρης Δημήτριος, Θήβα 15 Λυράκης Όθων, Αθήνα 30 Λυραντωνάκης Ιωάννης, Χανιά 15 Μαλανδρής Μηνάς, Φρυ / Κάσος 50 Μαργέτης Νικόλαος, Χαλάνδρι 50 Μάρης Θεοφάνης, Θεσσαλονίκη 50 Μοναχή Αγάθη Μπερινού, Αλίαρτος 50 Μπαγλατζής Χρήστος, Αλμυρός Βόλου 50 Μπάλλας Σπύρος, Ν. Ιωνία 50 Ντάλιας Νικόλαος, Ρόδος 50 Ντεεβά Αλεξάνδρα, Αθήνα 25 Ουσταμανωλάκης Παντελής, Ηράκλειο 50 Παντερής Βασίλειος, Πετρούπολη 50 Παντζούρη Δάφνη, Πειραιάς 15 Παπαδιάς Δημήτριος, Ιωάννινα 20 Παπαδογεωργόπουλος Κωνσταντίνος, Παπάγου 20 Παπαδοκωστοπούλου Αλεξάνδρα, Βύρωνας 50 Παπαϊωάννου Άννα, Λάρισα 20 Πατεράκη Μαρία Στυλιανή, Χανιά 25 Πατέρας Σταύρος, Λάρισα 50 Πρεβένιος Βασίλειος, Αμοργός 50 Σεχόπουλος Παναγιώτης, Κηφισιά 50 Σιδερέα Φανή, Ρόδος 30 Σινόπουλος Ιωάννης, Βριλήσσια 15 Σουφλέρης Κωνσταντίνος, Θεσσαλονίκη 50 Σουφλιά Βασιλική, Λάρισα 50 Σοφιανού Κουτσικάκη Βασιλική, Χανιά 50 Στεφανίδης Γεράσιμος, Ταύρος 50 Στυλιανίδου Στυλιανή, Θεσσαλονίκη 15 Τασσοπούλου Τερψιθέα, Ν. Σμύρνη 20 Τερζούδης Σωτήριος, Θεσσαλονίκη 50 Τζανίμης Αναστάσιος, Αθήνα 30 Τζάνου Αικατερίνη, Μαρκόπουλο 15 Τούντα Δήμητρα, Ναύπλιο 25 Τριανταφυλλίδη Ευαγγελία, Καλαμάτα 20 Τριανταφυλλίδου Κηπουρού Βασιλική, Παλλήνη 30 Τσάκα Νεκταρία, Ιωάννινα 50 Τσιμπούρης Παναγιώτης, Ζωγράφου 50 Τσιόδρα Παρασκευή, Αθήνα 50 Φορτοτήρα Παρασκευή, Θεσσαλονίκη 15 Χαϊδεμένου Δήμητρα, Καλαμάτα 20 Χαντζαρίδης Πέτρος, Αθήνα 25 Χαριτάτου Άρτεμις, Θεσσαλονίκη 15 Χατζησάββα Κοκκώνα, Ρόδος 20 Αίτηση Εγγραφής Μέλους Ονοματεπώνυμο:... Διεύθυνση:... Πόλη / Νομός:... Ταχ. Κώδικας:... Επάγγελμα:... Ειδικότητα (μόνο για ιατρούς - διατροφολόγους): Τηλέφωνο:... Fax:... Επιθυμώ να γίνω συνδρομητής (20 ετήσια συνδρομή) Τρόποι πληρωμής συνδρομών, εφόσον προηγηθεί η εγγραφή μέλους: - με ταχυδρομική επιταγή επ ονόματι του ΕΛ.Ι.ΓΑΣΤ. - με προσωπική επιταγή επ ονόματι του ΕΛ.Ι.ΓΑΣΤ. - με κατάθεση απευθείας στον τραπεζικό λογαριασμό*: ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Αρ. Λογαριασμού: *Εάν η κατάθεση γίνει ανώνυμα, παρακαλούμε ενημερώστε τη γραμματεία για τη συνδρομή σας 34 35

19

Διατροφή. Το αίγειο γάλα στη διατροφή και την υγεία του ανθρώπου. 5 + 1 Ασφαλείς γλυκαντικές ύλες

Διατροφή. Το αίγειο γάλα στη διατροφή και την υγεία του ανθρώπου. 5 + 1 Ασφαλείς γλυκαντικές ύλες ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΤΕΥΧΟΣ 53 / 10 ο έτος έκδοσης & Διατροφή ΚΩΔΙΚΟΣ 6899 Το αίγειο γάλα στη διατροφή και την υγεία του ανθρώπου 5 + 1 Ασφαλείς γλυκαντικές ύλες Παιδική Παχυσαρκία: Τι ρόλο παίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά ΓΕΝΙΚΑ Το γιαούρτι προέρχεται από το αγελαδινό, κατσικίσιο ή πρόβειο γάλα, το οποίο βράζεται και αργότερα, όταν η θερμοκρασία του κατέβει στους 40 50 ο C προστίθεται η μαγιά και αφήνεται να πήξει. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, υγρό χρυσάφι κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ, ΜSc Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή θρεπτικών συστατικών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Δρ Γεώργιος Ι Κούρτογλου Παθολόγος-Διαβητολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ Εκρηκτικές διαστάσεις λαμβάνει πλέον ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό Σύνδρομο Παχυσαρκία Υπερλιπιδιαμία Υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΥΠΕΡΟΧΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ Γ ΑΛΑΚΤΟΣ

Η ΥΠΕΡΟΧΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ Γ ΑΛΑΚΤΟΣ Η ΥΠΕΡΟΧΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ Γ ΑΛΑΚΤΟΣ f Το καλύτερο γάλα κάθε νεογέννητου είναι το γάλα του είδους του, δηλαδή το γάλα της μάνας του. Για τον άνθρωπο το καλύτερο γάλα είναι το γάλα της γυναίκας δηλαδή το γάλα

Διαβάστε περισσότερα

«ΒΙΤΑΜΙΝΗ D ΚΑΙ ΟΣΤΙΚΗ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ»

«ΒΙΤΑΜΙΝΗ D ΚΑΙ ΟΣΤΙΚΗ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ» «ΒΙΤΑΜΙΝΗ D ΚΑΙ ΟΣΤΙΚΗ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ» Στυλ κύριου υπότιτλου Στέλιος Ιωσηφίδης Α.Μ. 3620 Ευθαλία Μαραγκοπούλου Α.Μ 3634 Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Χασαπίδου

Διαβάστε περισσότερα

Αγγελική Βουτσά. Παθολόγος-Διαβητολόγος. Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου

Αγγελική Βουτσά. Παθολόγος-Διαβητολόγος. Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου Αγγελική Βουτσά Παθολόγος-Διαβητολόγος Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου Τι είναι ο διαβήτης; Μεταβολική διαταραχή αυξημένα επίπεδα σακχάρου στο αίμα Ο διαβήτης οφείλεται σε

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Τα λίπη αποτελούν μια συμπυκνωμένη πηγή ενέργειας Ενεργούν σαν διαλύτες

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΤΕ, Β ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Α.Π.Θ. Γ.Ν.Θ. «ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ» ΜSc Εργαστήριο Ιατρικής της Άθλησης Α.Π.Θ. Πτυχιούχος

Διαβάστε περισσότερα

Η παχυσαρκία ορίζεται ως η περίσσεια λιπώδους ιστού στον ανθρώπινο οργανισµό µε αποτέλεσµα τη συσσώρευση αυξηµένου λίπους κάτω από το δέρµα (υποδόριο) αλλά και σε διάφορα όργανα του σώµατος (σπλαχνικό)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΝΕΟΓΝΟ 7ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ Δρ. Μαρία Τζητηρίδου- Χατζοπούλου Παιδίατρος Νεογνολόγος-Αναπτυξιολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Π.Ο.Υ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ οι χημικές αντιδράσεις που συμβαίνουν στον οργανισμό για την παραγωγή ενέργειας και τη διατήρηση της ζωής αναβολισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες;

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες; ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Τι είναι οι υδατάνθρακες; Οι υδατάνθρακες είναι τα νομίσματα ενέργειας του σώματός μας. Τα περισσότερα τρόφιμα που τρώμε καθημερινά αποτελούνται από υδατάνθρακες. Ο οργανισμός μας, σπα τους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2015 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟ «ΓΕΜΑΤΟ ΔΙΑΤΡΟΦΗ» Δημοσθένης Β. Παναγιωτάκος, Καθηγητής, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Οι διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Συµβολή του γάλακτος και των

Διαβάστε περισσότερα

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο Αλκοόλ και ασθένειες του Συκωτιού (Πηγή: http://www.patient.co.uk/health/alcohol-and-liver-disease) Απόδοση στα ελληνικά: Αθανάσιος Μπάκας (υπεύθυνος του προγράμματος) Η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων αλκοόλ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Αποτελέσματα ερευνών έχουν δείξει πως η μείωση της πρόσληψης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Επιβλέπων καθηγητής: Μαρράς Σωτήρης Τάξη: Α Λυκείου Έτος: 2013-2014 Περίγραμμα παρουσίασης: Τα βασικά αίτια της παχυσαρκίας. Oι συνέπειες της παχυσαρκίας. Oι τρόποι αντιμετώπισης

Διαβάστε περισσότερα

Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής

Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής e-catalogue 2012 Βιταμίνες Μέταλλα & Ιχνοστοιχεία Αμινοξέα & Πρωτεΐνες Απαραίτητα Λιπαρά Οξέα Πεπτικά/Προβιοτικά Βοηθήματα Βιταμίνες Οι βιταμίνες είναι απαραίτητες για

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑ ΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤΆ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 1 ο Οι διατροφικές ανάγκες των

Διαβάστε περισσότερα

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία ΜΕΛΗ ΟΜΑΔΑΣ: Γιώργος Δερμιτζάκης Δημήτρης Δημητρουλόπουλος Έλενα Ξενάκη Μαργαρίτα Χατζοπούλου PROJECT Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας Ελαιόλαδο και υγεία ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ: Λαγουτάρη Ελένη Σούσου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 3: ΗΠΑΤΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΗΠΑΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη της απώλειας βάρους Ενίσχυση προγράμματος αποκατάστασης ΕΡΓΑΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

Η σημασία της διατροφής κατά την περίοδο της εγκυμοσύνης

Η σημασία της διατροφής κατά την περίοδο της εγκυμοσύνης Η σημασία της διατροφής κατά την περίοδο της εγκυμοσύνης Η διατροφή είναι καθοριστικός παράγοντας για την καλή υγεία της μητέρας και του νεογνού που πρόκειται να γεννήσει. Αν η δίαιτα που ακολουθείται

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα www.pegkaspanagiotis.gr Τι εννοούμε με τον όρο πρόληψη καρδιαγγειακής νόσου; Εννοούμε τη συντονισμένη δέσμη ενεργειών, τόσο σε ατομικό, όσο και σε συλλογικό επίπεδο,

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά Καρδιακή Ανεπάρκεια Απόστολος Καραβίδας Πρόεδρος Ομάδας Εργασίας Καρδιακής Ανεπάρκειας Διευθυντής Καρδιολογικού Τμήματος, Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Αθήνας Η καρδιακή ανεπάρκεια είναι μια σοβαρή καρδιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Οστεοπόρωση Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων Οστεοπόρωση: Η σιωπηλή επιδημία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Για την υγεία της καρδιάς μας

Για την υγεία της καρδιάς μας Για την υγεία της καρδιάς μας Ο καρδιαγγειακός κίνδυνος επηρεάζει όλες τις ηλικίες, άνδρες και γυναίκες και όλες τις κοινωνικές ομάδες και βέβαια αποτελεί ένα μύθο ότι πλήττει μόνο ηλικιωμένους, άνδρες

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Εύα Ζιώζιου, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων Τροφίμων ΑΥΓΟ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ

Γράφει: Εύα Ζιώζιου, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων Τροφίμων ΑΥΓΟ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΑΥΓΟ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Εδώ και χρόνια υπάρχει ένας βομβαρδισμός από πληροφορίες οτι το αυγό, που είναι πλούσιο σε χοληστερόλη, μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα χοληστερόλης στο αίμα, τον κίνδυνο δημιουργίας αρτηριοσκλήρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ

ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ ΑΜΕΣΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΝΑΙΜΙΑ ΜΗ ΓΡΗΓΟΡΗ ΕΠΑΝΑΦΟ- ΡΑ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΜΗ ΓΡΗΓΟΡΗ ΑΠΩΛΕΙΑ ΒΑΡΟΥΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Η ΣΥΝΕΧΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Τα παιδιά ρυθμίζουν τη λήψη τροφής έτσι ώστε να ταιριάζει με τις σωματικές ανάγκες σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Θέλετε να «κόψετε» το κρέας;

Θέλετε να «κόψετε» το κρέας; > της Νεκταρίας Καρακώστα Θέλετε να «κόψετε» το κρέας; Για λόγους οικονομικούς, ηθικούς, θρησκευτικούς, λόγους υγείας και περιβαλλοντικούς, χιλιάδες καταναλωτές αναζητούν τρόπους και λύσεις σε μια προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ;

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ; ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Ο σ τ ε ο π ό ρ ω σ η καλείται η ελάττωση της οστικής μάζας, χωρίς όμως να έχουμε διαταραχή της χημικής σύστασης του οστού. Η φυσιολογική αποδόμηση του οστού δεν ακολουθείται από αντίστοιχη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 12: HIV Ο HIV έχει συνδεθεί με κακή θρέψη και με το σύνδρομο απώλειας καθαρής σωματικής μάζας και λιπώδους ιστού (AIDS wasting syndrome). Η απώλεια σωματικού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ : «ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ» ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ : Κα ΚΥΠΑΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

διαιτητικές συνήθειες εμβρυϊκή εφηβείας ψυχογενής ανορεξία

διαιτητικές συνήθειες εμβρυϊκή εφηβείας ψυχογενής ανορεξία ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Οι σωστές διατροφικές συνήθειες συμβάλλουν σημαντικά στην προαγωγή της υγείας και στην πρόληψη χρόνιων νοσημάτων. Όσο πιο νωρίς αποκτάμε συνήθειες που προάγουν την υγεία μας τόσο λιγότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 Τ.Ε.Ι. ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ: Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ-Ι ΡΥΜΑΤΑ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ : Κυπαρίση Γεωργία ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 ΛΑΡΙΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013 ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013 Στην αρχαία Ελλάδα, όταν ήκμαζαν, η φιλοσοφία, τα μαθηματικά, η γεωμετρία, και γεννιόταν η ιατρική επιστήμη,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ

ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ ΣΟΥΣΑΜΙ Το σουσάμι αποτελεί φυτικής προέλευσης τρόφιμο, που περιέχει υψηλής βιολογικής αξίας φυτικές πρωτεΐνες. Είναι πλούσιο σε αμινοξέα όπως η μεθειονίνη, η τρυπτοφάνη,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία Τσάι Πράσινο Οι ιδιότητες και τα οφέλη του πράσινου τσαγιού είναι γνωστές εδώ και αιώνες σε πολλούς Ασιατικούς πολιτισμούς. Ωστόσο στο δυτικό κόσμο το πράσινο τσάι έγινε δημοφιλές πρόσφατα. Μόνο το τελευταίο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΗΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΕ ΞΕΝΟ ΓΑΛΑ. Στην περίπτωση που για κάποιο σοβαρό λόγο δεν είναι εφικτός ο μητρικός

ΤΕΧΝΗΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΕ ΞΕΝΟ ΓΑΛΑ. Στην περίπτωση που για κάποιο σοβαρό λόγο δεν είναι εφικτός ο μητρικός ΤΕΧΝΗΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΕ ΞΕΝΟ ΓΑΛΑ Στην περίπτωση που για κάποιο σοβαρό λόγο δεν είναι εφικτός ο μητρικός θηλασμός δίνεται στο μωρό ξένο γάλα χρησιμοποιώντας μπιμπερό. H επιλογή του κατάλληλου γάλακτος είναι

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και ηλικιωμένοι

Διατροφή και ηλικιωμένοι Διατροφή και ηλικιωμένοι Η διατροφή αποτελεί τη σημαντικότερη ανάγκη για τη διατήρηση της ανθρώπινη ζωής σε όλα τα στάδιά της. Το είδος και η ποσότητα της τροφής που χρειάζεται ο άνθρωπος εξαρτάται από

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Πότε και τι να τρώμε πριν την προπόνηση 1. Ένα μεγάλο γεύμα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΝΕΥΡΟΓΕΝΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Οι ασθενείς με νευρογενή ανορεξία παρουσιάζουν σημαντική απώλεια βάρους, είναι ανορεκτικοί και υποφέρουν από

Διαβάστε περισσότερα

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη «Το κόκκινο κρασί κάνει καλό στην καρδιά» «ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ»

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι η οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι η συχνότερη πάθηση των οστών και χαρακτηρίζεται, πρώτον, από χαμηλή οστική μάζα ή, πιο απλά, από λιγότερη ποσότητα οστού και δεύτερον, από διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής

Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής Η μεσογειακή διατροφή όπως έχει γίνει σήμερα γνωστό από πολλά άρθρα και δημοσιεύματα αποτελεί την βάση μιας υγιεινής διατροφής. Το πρότυπο αυτό διατροφής συναντάται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ. Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ. Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία Η πρώτη επίσκεψη στον οδοντίατρο, συνήθως αποτελεί μια δυσάρεστη δοκιμασία για το παιδί. Και αυτό γιατί, ακόμη και

Διαβάστε περισσότερα

επιδόρπια γιαουρτιού & γιαούρτι ροφήματα κεφίρ η καλή ζωή έχει ωραίες γεύσεις! Μπανάνα, Φοινίκι & Γαρίφαλο Μήλο, Σταφίδες & Κανέλα

επιδόρπια γιαουρτιού & γιαούρτι ροφήματα κεφίρ η καλή ζωή έχει ωραίες γεύσεις! Μπανάνα, Φοινίκι & Γαρίφαλο Μήλο, Σταφίδες & Κανέλα επιδόρπια γιαουρτιού & γιαούρτι Μπανάνα, Φοινίκι & Γαρίφαλο Μήλο, Σταφίδες & Κανέλα Στραγγιστό γιαούρτι functionalitie that naturallys ροφήματα κεφίρ Ανανάς, Παπάγια, & Μάνγκο Mπανάνα, Βανίλια & Μέλι N.Θ.

Διαβάστε περισσότερα

Tel :+30 211 40 93 230 Fax: +30 211 40 93 230 Email: info@worldcapital.gr Web: www.worldcapital.gr

Tel :+30 211 40 93 230 Fax: +30 211 40 93 230 Email: info@worldcapital.gr Web: www.worldcapital.gr Tel :+30 211 40 93 230 Fax: +30 211 40 93 230 Email: info@worldcapital.gr Web: www.worldcapital.gr ------ Χυμοί & Νέκταρ Royal Berry ------- Οι χυμοί και τα νέκταρ Royal Berry αποτελούν μια νέα καινοτόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑ ΙΕΡΑΠΕ ΒΕΝΙΖΕΛ ΕΙΟ ΠΑΓΝΗ ΧΑΝΙΑ ΡΕΘΥΜΝ Ο. ΣΥΝΟΛΙΚ Η ΠΟΣΟΤΗΤ Τιμή Α Μονάδας ΦΠΑ 23% ΦΠΑ 13% ΠΑΡΑΤΗΡ. Ποσότητα Ποσότητα ΚΩΔΙΚΟ Σ

ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑ ΙΕΡΑΠΕ ΒΕΝΙΖΕΛ ΕΙΟ ΠΑΓΝΗ ΧΑΝΙΑ ΡΕΘΥΜΝ Ο. ΣΥΝΟΛΙΚ Η ΠΟΣΟΤΗΤ Τιμή Α Μονάδας ΦΠΑ 23% ΦΠΑ 13% ΠΑΡΑΤΗΡ. Ποσότητα Ποσότητα ΚΩΔΙΚΟ Σ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΖΗΤΟΥΜΕΝΩΝ ΕΙΔΩΝ ΤΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΤΑΚΤΙΚΟΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΑΝΟΙΚΤΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑΣ ΕΝΤΕΡΙΚΩΝ ΤΡΟΦΩΝ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ - Γ.Ν "ΒΕΝΙΖΕΛΕΙΟ" ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

Η νηστεία κάνει θαύματα

Η νηστεία κάνει θαύματα Η νηστεία κάνει θαύματα Έρευνα του Πανεπιστημίου Κρήτης δείχνει ότι οι διατροφικές επιταγές της Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι άκρως ευεργετικές για την υγεία των παιδιών Οι ειδικοί λένε ότι η αποχή από τις

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Σε προηγούμενα άρθρα μιλήσαμε για τη σχέση σωστής διατροφής και αθλητισμού, διακρίναμε τη σημαντικότητα του ρόλου που διαδραματίζει και επικεντρωθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ Η χοληστερίνη ή η χοληστερόλη είναι κηρώδης στερόλης που βρίσκεται στη μεμβράνη των κυττάρων όλων των ιστών του σώματος, και στο πλάσμα του αίματος όλων των ζώων. Μικρότερες ποσότητες χοληστερίνης

Διαβάστε περισσότερα

Τρόφιμα που προορίζονται για ειδική διατροφή όπως ορίζονται στην οδηγία 2009/39/ΕΚ 13.1 Τροφές για βρέφη και μικρά παιδιά

Τρόφιμα που προορίζονται για ειδική διατροφή όπως ορίζονται στην οδηγία 2009/39/ΕΚ 13.1 Τροφές για βρέφη και μικρά παιδιά 13 Τρόφιμα που προορίζονται για ειδική διατροφή όπως ορίζονται στην οδηγία 2009/39/ΕΚ 13.1 Τροφές για βρέφη και μικρά παιδιά ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΜΕΡΟΣ, ΙΣΧΥΕΙ ΓΙΑ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΥΠΟΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ Τα υποδεικνυόμενα ανώτατα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5: ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΙΔΙΟΠΑΘΗΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5: ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΙΔΙΟΠΑΘΗΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5: ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΙΔΙΟΠΑΘΗΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ Νόσος Crohn ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Πρόληψη και αντιμετώπιση της κακής θρέψης Πρόληψη της απώλειας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ: ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΤΙΔΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη/ αντιμετώπιση κακής θρέψης Πρόληψη της απώλειας βάρους Αντιμετώπιση της

Διαβάστε περισσότερα

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας Η διατροφή σημαντικός παράγοντας υγείας!! ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΛΗΡΟΝΟ ΜΙΚΟΤΗΤΑ ΥΓΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΥΓΕΙΝΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Ποιά είναι η

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΑΣΗ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ O ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΟΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ

ΣΥΣΤΑΣΗ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ O ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΟΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΣΥΣΤΑΣΗ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ O ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΟΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΑΔΑΜΙΔΗΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΘΗΛΑΣΜΟΥ Γ.Ν.ΞΑΝΘΗΣ Το μητρικό γάλα

Διαβάστε περισσότερα

Γαλουχία και Διατροφή ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΡΕΤΑΙΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ Β Πανεπιστημιακή Μαιευτική & Γυναικολογική Κλινική Βασιλόπουλος Χρήστος Επιστήμoνας Tροφίμων Διατροφολόγος ΜSc, MBA

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Μαρία Μπασκίνη-Αρσένη, MSc, RD Κλινική ιαιτολόγος, Ειδική ιατροφολόγος Εσπερινό Λύκειο Αµπελοκήπων 11 εκεµβρίου 2014 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Diabetes_ protect our future.mp4

Diabetes_ protect our future.mp4 Diabetes_ protect our future.mp4 14/11 Γενέθλια του νομπελίστα γιατρού Φρέντερικ Μπάντινγκ 1991 από τη Διεθνή Ομοσπονδία για το Διαβήτη 2007:επίσημη Ημέρα από τα Ηνωμένα Έθνη Θέμα 2009 2013: Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Τι είναι ο διαβήτης;

ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Τι είναι ο διαβήτης; ΔΙΑΒΗΤΗΣ Τι είναι ο διαβήτης; Ο Διαβήτης είναι µια διαταραχή που χαρακτηρίζεται από υψηλά επίπεδα γλυκόζης στο αίµα (υπεργλυκαιµία). Ο Παγκόσµιος Οργανισµός Υγείας (WHO ή ΠΟΥ) καθορίζει ότι ο διαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΑΘΗΝΑ 2008 ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή

Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή Ηµεροµηνία: 14 / 06 /05 Τάξη: Β Λυκείου Ονοµατεπώνυµο µαθητή/τριας:... Χρόνος:

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΙΔΙ Θ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΙΔΙ Θ ΕΞΑΜΗΝΟ ΠANEΠIΣTHMIO IΩANNINΩN - IATPIKH ΣXOΛH TOMEAΣ YΓEIAΣ TOY ΠAIΔIOY T.Θ. 1186, 451 10 IΩANNINA, - Tηλ. 2651-007544 - Fax: 2651-007032 Ηλ. ταχυδροµείο: paediatr@cc.uoi.gr - Ιστός: http://users.uoi.gr/paediatr

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ Αρτηριακή Υπέρταση είναι η επίμονη αύξηση της αρτηριακής πίεσης πάνω από τα φυσιολογικά όρια και ενώ το άτομο βρίσκεται σε ηρεμία, συστολική πάνω από 150 mmhg και διαστολική

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΠΛΑΤΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ-ΧΗΜΕΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/6/2015 ΒΑΘΜΟΣ ΒΑΘΜΟΣ:... ΤΑΞΗ: Γ Αριθμητικά.. ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες Ολογράφως:...

Διαβάστε περισσότερα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα "Κλινικά αποδεδειγµένα αποτελέσµατα σε 47 ηµέρες" Αντιμετώπιση της κυτταρίτιδας Ένα από τα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ Τμήμα Νοσηλευτικής ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Το παιδί από τη γέννησή του μέχρι την ηλικία των 19 έως 20 ετών παρουσιάζει μία αύξηση του βάρους αλλά και του ύψους. Αν

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλήτρια - Εισηγήτρια : Κουτσή Αγορίτσα ιατροφολόγος - ιαιτολόγος

Ομιλήτρια - Εισηγήτρια : Κουτσή Αγορίτσα ιατροφολόγος - ιαιτολόγος Ομιλήτρια - Εισηγήτρια : Κουτσή Αγορίτσα ιατροφολόγος - ιαιτολόγος Συχνότερο πρόβλημα δημόσιας υγείας παγκοσμίως Έχει πάρει χαρακτήρα «επιδημίας» Μακροπρόθεσμες συνέπειες για την υγεία (Manios Y. et al,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ Νούς υγιής εν σώµατι υγιή ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ιατροφή και Υγεία Η υγεία αλλά και η νόσος είναι καταστάσεις που δεν οφείλονται ποτέ σε ένα µόνο παράγοντα. Οι κύριες οµάδες παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦ.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Αρχές αντισύλληψης 1 1.2. Ιστορία της αντισύλληψης 3 1.3. Δημογραφικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Υψηλή κατανάλωση οσπρίων Υψηλή κατανάλωση δημητριακών Μέτρια κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών. 57ο Γενικό Λύκειο Αθήνας

Υψηλή κατανάλωση οσπρίων Υψηλή κατανάλωση δημητριακών Μέτρια κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών. 57ο Γενικό Λύκειο Αθήνας Υψηλή κατανάλωση οσπρίων Υψηλή κατανάλωση δημητριακών Μέτρια κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών Υψηλή κατανάλωση οσπρίων. Χάρη στην υψηλή περιεκτικότητά τους σε πρωτεΐνες και φυσικά λόγω της χαμηλής

Διαβάστε περισσότερα