Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΣΤΟΝ ΕΛΛΑΔΙΚΟ ΧΩΡΟ ΣΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 19 ΟΥ ΑΙΩΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821 *

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΣΤΟΝ ΕΛΛΑΔΙΚΟ ΧΩΡΟ ΣΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 19 ΟΥ ΑΙΩΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821 *"

Transcript

1 ΒΑΣΙΛΗΣ ΚΡΕΜΜΥΔΑΣ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΣΤΟΝ ΕΛΛΑΔΙΚΟ ΧΩΡΟ ΣΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 19 ΟΥ ΑΙΩΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821 * Σκοπός της ομιλίας αυτής δεν είναι να επαναλάβει γνωστά γεγονότα ή να συμβάλει στην καλύτερη και πληρέστερη γνώση κάποιων απ' αυτά ο σκοπός της είναι να υποβάλει στην κρίση σας μερικές εντελώς νέες σκέψεις, στηριγμένες σέ νέους, επίσης, προβληματισμούς, για το πως φτάσαμε στην Επανάσταση τού Μέ τους νέους αυτούς προβληματισμούς είναι, ίσως, δυνατό να αντιμετωπίσουμε και από άλλες απόψεις, να προσεγγίσουμε, δηλαδή, και από άλλες διόδου ζητήματα εξαιρετικά κρίσιμα, όπως είναι ο χρόνος και ο τόπος στον οποίο κηρύχτηκε η Επανάσταση, καθώς και το συνολικό ιστορικό πλαίσιο, δηλαδή η κοινωνική πραγματικότητα, μέσα στην οποία εξελίχτηκαν τα επαναστατικά γεγονότα. Αν όλα αυτά φαίνονται πολύ φιλόδοξα, ο ομιλητής παρακαλεί να μη θεωρηθεί ότι οι προθέσεις του ξεπερνούν αυτό που ισχυρίστηκε λίγο πριν, οτι, δηλαδή, δεν πρόκειται παρά για σκέψεις που υποβάλλονται στην εκτίμηση σας. Επιθυμεί, μάλιστα, να διευκρινίσει από τώρα οτι και για τον ίδιον οι νέοι αυτοί προβληματισμοί εξακολουθούν να μην είναι τίποτα περισσότερο από σκέψεις, παρόλο που τους νέους αυτούς προβληματισμούς του έχει εξετάσει ακροθιγώς και έχει εκφράσει με αρκετή σαφήνεια σε μια από τις πιο πρόσφατες μελέτες του Φυσικά, δεν πρόκειται να εκτεθούν εδώ σκέψεις αόριστες, ακόμη και αν διακρίνονται για αληθοφάνεια, αλλά ερμηνευτικές προσπελάσεις ιστορικών γεγονότων, τα οποία η επιστημονική έρευνα ή δεν έχει επισημάνει ή δεν έχει επιτύχει να αντιληφθεί την αλληλουχία τους. Από τον τίτλο της ομιλίας γίνεται αμέσως φανερό ότι πρόκειται να εξεταστεί ή σχέση που υπάρχει ανάμεσα στην οικονομική κρίση στον ελλαδικό χώρο και στην Επανάσταση του Ο χρονικός προσδιορισμός * Το άρθρο αυτό είναι το κείμενο μιας ομιλίας που έγινε την 1η Δεκεμβρίου 1976 στην «Εταιρία Σπουδών». Έδω, έχουν προστεθεί οι υποσημειώσεις. 1. Βλ. Βασίλη Κρεμμυδα, Εισαγωγή στην ιστορία της νεοελληνικής κοινωνίας ( ), Αθήνα 1976,

2 Η οικονομική κρίση και η Επανάσταση του άπο τό 1800 ώς την αρχή της Επανάστασης, ούτε λιγότερο σαφής ούτε περισσότερο ασαφής από όσο αναγκαστικά είναι τέτοιου είδους χρονικοί προσδιορισμοί, μας υποχρεώνει να αρχίσουμε την εξέταση του θέματος μας από ένα ζήτημα αρκετά μακρινό του, για να διαπιστώσουμε ότι τη χρονική αυτή περίοδο συνήθως την αγνοούμε και έχουμε συνηθίσει να ερμηνεύουμε την Επανάσταση του 1821 με βάση τα ιστορικά δεδομένα και την πραγματικότητα της τελευταίας περιόδου του 18ου αιώνα. Φαινόμαστε, έτσι, να παραδεχόμαστε οτι από τό συμβολικό χρονικό σημείο 1800 ως το 1821 δεν συνέβη τίποτα διαφορετικό από ό,τι συνέβη στις τελευταίες δεκαετίες του 18ου αιώνα. Ωστόσο, στις δυο πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα συνέβησαν μεταβολές τόσο ουσιαστικές, ώστε μεταβλήθηκε σχεδόν εντελώς ο χαρακτήρας της ιστορικής πραγματικότητας, την οποία διαμόρφωσε στον ελλαδικό χώρο ο προηγούμενος αιώνας μέσα από εξαιρετικά επίπονες διαδικασίες. Το λάθος μας να ερμηνεύουμε την Επανάσταση του 1821 εκκινώντας από τα δεδομένα του τέλους του 18ου αιώνα οφείλεται στο ότι τα δεδομένα αυτά μας προσφέρουν ενα ικανοποιητικό γενικό, ή χοντρικό καλύτερα, πλαίσιο για να αισθανόμαστε ήσυχοι ότι από κάποιο αρκετά ανοιχτό παράθυρο μπορούμε να παρακολουθήσουμε την εξέλιξη της ιστορικής μας πορείας στην κρίσιμη εκείνη περίοδο. Αλλά τό άνοιγμα αυτό και μικρό είναι και μας υποβάλλει, κάποτε, σέ απαράδεκτες για την επιστήμη ευθύγραμμες παρατηρήσεις, επειδή δεν μας απελευθερώνει τις διόδους, από όπου θα προσεγγίσουμε ποιοτικές αποκλίσεις, οι οποίες συνιστούν, συχνά, τό χαρακτήρα των πραγμάτων. Οί ποιοτικές αυτές αποκλίσεις, που θα μδς επιτρέψουν να συλλάβουμε την ουσία της πορείας μας προς την Επανάσταση του 1821, άλλα και να ερμηνεύσουμε, ταυτόχρονα, σωστά τό χαρακτήρα της, σχετίζονται άμεσα με την οικονομική κρίση. Αυτή η οικονομική κρίση, ή καλύτερα ή μετάβαση από την οικονομική ακμή στην οικονομική κρίση, είναι, κατά την άποψη του ομιλητή, το πιο σημαντικό γεγονός στις δυο πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα, επειδή, όπως θα προσπαθήσουμε να εξηγήσουμε στή συνέχεια, προσδιόρισε βραχυπρόθεσμα την ιστορική μας εξέλιξη. Είναι σέ όλους μας γνωστό ότι η νεοελληνική ιστοριογραφία, για να μας οδηγήσει στην Επανάσταση του 1821, μας περνουσε μέσα από μια εξαιρετικά ανθηρή οικονομική και πνευματική κατάσταση, ώστε γινόταν σαφέστατη η τέτοια συνάρτηση και εξάρτηση των γεγονότων. Εντούτοις, η Επανάσταση του 1821 εκδηλώθηκε μέσα σε μια περίοδο βαθύτατης κρίσης, όχι μόνο σε όλους τους τομείς της οικονομικής δραστηριότητας, άλλα ακόμη και στους πνευματικούς και ιδεολογικούς προσανα

3 18 Βασίλης Κρεμμυδάς τολισμούς, σε σημείο, μάλιστα, που να αμφισβητούνται και ορισμένα Ιδεολογικά στηρίγματα της νεαρής ακόμη αστικής τάξης. Είναι καιρός να εξετάσουμε τα στοιχεία που συνιστούν την οικονομική κρίση στον ελλαδικό χώρο στις αρχές του 19ου αιώνα. Προηγουμένως, όμως, πρέπει να θυμηθούμε την ιδιόμορφη οικονομική ανάπτυξη μέσα στο 18ο αιώνα, με κυριότερη μορφή τις εμπορικές ανταλλαγές, μέσα σε ένα μισοαποικιακό πλαίσιο και με ισχυρότερο ελληνικό κεφάλαιο το εφοπλιστικό-έμπορικό 2. Ο κλάδος της οικονομίας που χρονικά προηγήθηκε στην κρίση ήταν η βιοτεχνία και μερικοί τομείς της βιομηχανίας. Όπως είναι γνωστό, τόσο ό βιοτεχνικός, όσο και οι άλλοι κλάδοι της παραγωγής, γνώρισαν μια ιδιαίτερα σημαντική ακμή κατά το τέλος του 18ου αιώνα, η οποία οφειλόταν στη μεγάλη ανάπτυξη των εμπορικών ανταλλαγών και εντασσόταν στο πλαίσιο της εμπορευματοποιημένης παραγωγής και της οικονομικής αποικιοποίησης του ελλαδικού χώρου. Μέσα από το ίδιο αυτό πλαίσιο πρέπει να εξετάσουμε και την κρίση στη βιοτεχνική παραγωγή σε ολόκληρο τον ελλαδικό χώρο. Ιδιαίτερα, μάλιστα, για την κρίση στη νηματουργία, ένας βασικός λόγος πρέπει να αναζητηθεί στη νίκη της Αγγλίας σε παγκόσμιο επίπεδο, μια νίκη που έκανε ιδιαίτερα αισθητή την οικονομική της παρουσία στη διεθνή αγορά, εκεί γύρω στο Η κρίση της ελλαδικής βιοτεχνικής παραγωγής άρχισε στα πρώτα χρόνια του 19ου αιώνα. Ξέρουμε ότι κατά το 1803 είχε αρχίσει να γίνεται αισθητός στα Αμπελάκια ο έντονος ανταγωνισμός, τον όποιο ασκούσε στην παραγωγή τους η αγγλική νηματουργία στη γερμανική αγορά 3, αλλά τα σπέρματα της παρακμής της αμπελακιώτικης εταιρίας πρέπει να αναζητηθούν στις αντιθέσεις ανάμεσα στους μεγάλους και στους μικρούς μετόχους, που οδήγησαν στη διάλυση της πρώτης εταιρίας, γύρω στο Ωστόσο, η μεγάλη κρίση στην αμπελακιώτικη βιομηχανική παραγωγή σημειώθηκε το Σε άλλους χώρους, όπως στον Τίρναβο, η ακμή της βιοτεχνίας τοποθετείται γύρω στο 1800 και η μεγάλη κρίση της ανάμεσα στο 1811 και στο Στο τέλος της Επανάστασης, γύρω στο 1830, ο αριθμός των βιοτεχνικών εργαστηριών του Τιρνάβου δεν φτάνει ούτε στο 2. Ονομάζουμε έτσι το κεφάλαιο που σχηματίστηκε από την εμπορική και μεταφορική δραστηριότητα του ελληνικού εμπορικού στόλου. 3. Η πληροφορία, που είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα, προέρχεται από τον Άγγλο περιηγητή Edward Daniel Clarke (Κ. Σ ι μ ό π ο υ λ ο ς, Ξένοι ταξιδιώτες στην Ελλάδα, τόμ. Γ1 ( ), Αθήνα 1975, σ. 88). 4. Félix Beajour, Tableau du commerce de la Grèce, έλλ. μετ. : Πίνακας του εμπορίου της Ελλάδος στην τουρκοκρατία, , Αθήνα 1974, σ

4 Η οικονομική κρίση και η Επανάσταση τον /7του αριθμού του Η μεγάλη κρίση οφειλόταν στην επέκταση του εύρωπαϊκου εμπορίου και στις καταστροφές που προκάλεσαν οι τουρκικές στρατιές στη διάρκεια της Επανάστασης 5. Ανάλογη ήταν η κατάσταση και στα άλλα βιοτεχνικά κέντρα του ελλαδικού χώρου. Έδώ δεν μας ενδιαφέρει τόσο η προέλευση της κρίσης όσο οι συνέπειες της. οι συνέπειες μιας οικονομικής κρίσης είναι, βέβαια, συνάρτηση του βάθους και της χρονικής της έκτασης, καθώς και του άριθμου των ανθρώπων που άφορουσε. Στη βιοτεχνία του ελλαδικού χώρου η κρίση είχε και βάθος και μεγάλη χρονική διάρκεια. Όσο για τον αριθμό των ανθρώπων, οι απασχολούμενοι στη βιοτεχνική παραγωγή ήταν πολύ περισσότεροι από δσο νομίζουμε 6. Με την οικονομική κρίση στη βιοτεχνία, ο βιοτεχνικός ελλαδικός άνθρωπος θα υποχρεωθεί να βλέπει, για κάποιο χρονικό διάστημα, την κατάσταση του να μεταβάλλεται ριζικά και να αναζητεί διεξόδους έξω από τη βιοτεχνική παραγωγή. Ώστε, δεν θα είμαστε μακριά από την ορθή ερμηνεία, αν ισχυριστούμε οτι η κρίση αυτή διαμόρφωσε, τελικά, την κοινωνική ψυχολογία του βιοτεχνικου άνθρωπου, αφού η κρίση αυτή τον αποξένωσε από την ίδια την επαγγελματική του υπόσταση και τον μετέτρεψε συχνά σε αγρότη μεροκαματιάρη 7. Η κρίση, μάλιστα, της βιοτεχνικής παραγωγής έθιξε, κυρίως, τους βιοτέχνες των εταιριών, σε μια στιγμή που άρχισαν να διαφαίνονται διαρθρωτικές και οργανωτικές μεταβολές στο εταιρικό σύστημα, με επιπτώσεις στην κοινωνική συμπεριφορά των ανθρώπων. Άπ' αυτή την άποψη είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον να ξέρουμε οτι γύρω στο 1800 παρατηρείται μια σημαντική μεταβολή στην υπόσταση και τη λειτουργία των σιναφιών : κάπου σ' αυτά τα χρόνια τα σινάφια παύουν να είναι κλειστά και περιορίζεται ο αριθμός τους 8. Το αποτέλεσμα ήταν να σχηματιστούν ευρύτερες και συνολικότερες συντεχνιακές ενώσεις, μέσα στις οποίες ο παραγωγός υποχρεώνεται σε μια διαφορετική λειτουργία. 5. Για τα σχετικά με τη βιοτεχνική παραγωγή του Τιρνάβου βλ. L. Η e u z e y, Excursion dans la Thes-salie turque en 1858, Paris 1927, σ και Κωστή Μοσκώφ, η εθνική και κοινωνική συνείδηση στην Ελλάδα Ιδεολογία του μεταπρατικού χώρου, Θεσσαλονίκη 1972, σ Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουμε, στα κατεξοχήν βιοτεχνικά κέντρα απασχολούνταν με τη βιοτεχνική παραγωγή το σύνολο σχεδόν του πληθυσμού, ακόμη και τα παιδιά. Σχετικά βλ. Félix Β e a u j o u r, ο.π., σ. 142 και Κ. Σιμόπουλου, δ.π., σ Ιδιαίτερο ενδιαφέρον απ' αυτή την άποψη παρουσιάζει η σχετική μαρτυρία ενός αμπελακιώτη (βλ. Κ. Σιμόπουλου, ο.π., τόμ. Γ2, σ. 359). 8. Βλ. τον πρόλογο του Μ. Μ. Παπαϊωάννου στην έκδοση του Γ ι ά ν η Α. Αντωνιάδη, Ιωάννου Οικονόμου Λαρισσαίου ( ), Επιστολαί διαφόρων, Αθήνα 1964, σ. ρκα'.

5 20 Βασίλης Κρεμμυδάς η εξασθένηση των παλαιών βιοτεχνιών και των περιορισμών που αυτές επέβαλλαν είναι ενα γεγονός που παρατηρήθηκε και σε άλλους χώρους και το οποίο χαρακτηρίζει τη μεταβατική περίοδο από τη φεουδαρχική στην κεφαλαιοκρατική παραγωγή 9. Διαπιστώνεται, λοιπόν, ότι η κρίση στη βιοτεχνία ήρθε σε μια στιγμή που είχαν συντελεστεί οι δομικές μεταβολές στην οργάνωση της βιοτεχνικής παραγωγής, η οποία, σαφέστατα, και όχι μόνο από την άποψη της συντεχνιακής οργάνωσης, είχε αρχίσει να είσέρχεται στο κεφαλαιοκρατικό της στάδιο. Επομένως, η αποξένωση του βιοτεχνικού παραγωγού από μια οργανωμένη παραγωγή δεν μπορεί παρά να τον συγκλόνισε. Ώστε, αυτό που γράφει ο Κωστής Μοσκώφ, ότι δηλαδή μετά την οικονομική κρίση η κοινωνία των παλιών βιοτεχνικών κέντρων αρχίζει να χάνει την δημοκρατική της διάρθρωση, την βασισμένη στην προωθητική των εθνογενετικών εμπορευματικών σχέσεων λειτουργία της 10 δεν αποκλείεται να υποδηλώνει δυο πράγματα συγχρόνως : την αποξένωση των μικρών βιοτεχνών και των βιοτεχνικών εργατών από την παραγωγή και την προώθηση των υπολειμμάτων της βιοτεχνίας προς μια πιο συγκεκριμένη κεφαλαιοκρατική οργάνωση. Δεν χωρεί, φαντάζομαι, αμφιβολία πώς για οποιαδήποτε μεταβολή στον ελλαδικό χώρο, όπως και στον παγκόσμιο, στο 18ο και στις αρχές του 19ου αιώνα, οι αιτίες πρέπει να αναζητηθούν κατά ένα πολύ μεγάλο, το μεγαλύτερο, ποσοστό στο καθεστώς των εμπορικών ανταλλαγών. Στην περίοδο αυτή οι εμπορικές ανταλλαγές παρέσυραν το σύνολο της οικονομικής δραστηριότητας και προσδιόριζαν ως ένα σημαντικό βαθμό την κοινωνική συμπεριφορά των ανθρώπων. Ξέρουμε, επίσης, οτι το σύνολο των τεράστιων μεταβολών, που σημειώθηκαν στον ελλαδικό χώρο στο 18ο αιώνα, ξεκινούσε από τη μεγάλη ανάπτυξη των εμπορικών ανταλλαγών και από τη θέση που έλαβε η ελλαδική μέσα στην παγκόσμια αγορά. Γίνεται, επομένως, σαφές ότι οποιαδήποτε ποσοτική η ποιοτική μεταβολή στις εμπορικές ανταλλαγές θα οδηγούσε σε ανάλογες και αντίστοιχες αλλαγές και στις υπόλοιπες οικονομικές δραστηριότητες με άμεσες, μάλιστα, επιπτώσεις στις κοινωνικές σχέσεις. Μια κρίση, δηλαδή, στις εμπορικές ανταλλαγές ήταν επόμενο να συγκλονίσει η και να ανατρέψει τη συγκεκριμένη οικονομική και κοινωνική πραγματικότητα. Ότι στην περίοδο από το 1800 ώς το 1821 το εμπόριο στον ελλαδικό 9. Σχετικά βλ. και τα αρθρο του Ν. Τ ο ν τ ο ρ ο φ, Για την πρωταρχική συσσώρευση κεφαλαίου στα Βαλκάνια, περ. ο Πολίτης, τχ. 5 (Αθήνα Σεπτ. 1976), σ Κ ω σ τ ή ς Μ ο σ κ ώ φ, ο. π., σ. 105.

6 Η οικονομική κρίση και η Επανάσταση τον χώρο δοκίμασε μια πολύ σοβαρή κρίση θα μπορούσαμε να το συναγάγουμε έμμεσα, από την κρίση, δηλαδή, στην οποία βυθίστηκαν όλοι οι κλάδοι της οικονομικής δραστηριότητας. αλλά στη μέθοδο αυτή δεν πρέπει να καταφεύγουμε παρά σε έσχατη ανάγκη. Για την κρίση στις εμπορικές ανταλλαγές έχουμε και συγκεκριμένα στοιχεία, αλλά και χαρακτηριστικά γεγονότα μας όδηγουν προς μια τέτοια διαπίστωση. Η πρώτη μας διαπίστωση για την κάμψη των ανταλλαγών στον ελλαδικό χώρο έχει γενικό χαρακτήρα και δεν στηρίζεται σε αριθμούς : πρόκειται για ενα είδος αλλαγής φρουράς στο ρυθμιστή του εξωτερικού εμπορίου σ' ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο. Ήταν μια αλλαγή φρουράς που δεν ήταν δυνατό να μήν περάσει μέσα από επαναστατικά και πολεμικά γεγονότα. Πιο συγκεκριμένα : κατά το τέλος του 18ου και τις αρχές του 19ου αίώνα η γαλλική υπεροχή στο εμπόριο της Ανατολικής Μεσογείου υποχωρεί και τον κύριο ρόλο αναλαμβάνει η Αγγλία. Στο διάστημα που χρειαζόταν για την αλλαγή της σκυτάλης ήταν φυσικό να μειωθεί ο όγκος των ανταλλαγών, να καθυστερήσει ο ρυθμός και να μεταβληθεί η ποιότητα τους. Οι αναστολές αυτές έγιναν ιδιαίτερα αισθητές από το γεγονός ότι συνέβησαν μέσα σε ενα εξαιρετικά σκληρό πολεμικό πλαίσιο. Τα κρίσιμα αυτά γεγονότα είχαν, βέβαια, σοβαρές επιπτώσεις στο επίπεδο των ιδιαίτερων εθνικών δραστηριοτήτων. Αν άπ' αυτή την άποψη ενδιαφερθούμε να εξετάσουμε το ρόλο του ελληνικού εμπορίου, του εμπορίου, δηλαδή, που ασκούσαν οι Έλληνες, θα διαπιστώσουμε τη διαμόρφωση μιας εξαιρετικά επικίνδυνης, από την άποψη της εθνικής συσπείρωσης, πόλωσης : αν μέσα στη γενική ευρωπαϊκή κρίση οι Έλληνες μπόρεσαν να επωφεληθούν και να αυξήσουν τη συμμετοχή τους στο εμπόριο, αυτό δεν έγινε προς την κατεύθυνση της ολοκλήρωσης των διαδικασιών που οδηγούσαν στη δημιουργία μιδς αστικής αγοράς στον ελλαδικό χώρο, δεν ήταν, δηλαδή, ένα γεγονός με εθνικό χαρακτήρα, αλλά χαρακτηριζόταν από φυγοκεντρισμό. Στο τέλος του 18ου και τις αρχές του 19ου αιώνα η οποιαδήποτε εξόγκωση της ελληνικής εμπορικής δραστηριότητας γινόταν προς την πλευρά των παροικιών, λιγότερο, και της εμπορικής ναυτιλίας, περισσότερο. Και οι δυο αυτοί πόλοι της ελληνικής παρουσίας στο διεθνές εμπόριο λειτουργούσαν με τρόπο που αδυνάτιζε την εσωτερική αγορά, την οποία, όχι μόνο δεν τροφοδοτούσαν με εθνικές προοπτικές, αλλά στην οποία, αντίθετα, σφυρηλατούσαν ακόμη πιο πολύ την προοπτική της οικονομικής υποταγής στον ξένο οικονομικό παράγοντα. Είναι, επομένως, αρκετά σαφές ότι, καταρχήν, μια κρίσιμη αναστάτωση συμβαίνει στις εμπορικές ανταλλαγές του ελλαδικού χώρου. η αναστάτωση αυτή περιλαμβάνει κάμψη του όγκου και της αξίας των ανταλ

7 22 Βασίλης Κεραμμυδάς λαγών, μεταβολές στο ρόλο του εμπορεύματος, χάος στις τιμές και προοδευτική μείωση της ελληνικής συμμετοχής. Αν ζητήσουμε την επικουρία των αριθμών, αυτοί θα μας δείξουν ότι, π.χ., το εξωτερικό εμπόριο της Θεσσαλονίκης άρχισε να δείχνει ότι κάμπτεται από το 1780 περίπου 11. Ξεχωριστή αξία έχει η πληροφορία ότι από το 1818 άρχισε να σημειώνεται κάμψη στις εξαγωγές σιταριού από τη νότια Ρωσία 12. Δεν πρέπει να αμφιβάλλουμε, μάλιστα, ότι το ίδιο συνέβη και στις υπόλοιπες ακτές του Ευξείνου Πόντου. Η πληροφορία αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή το εμπόριο της περιοχής αυτής διεξήγαν τα ελληνικά πλοία σχεδόν αποκλειστικά 13 και επειδή στις περιοχές αυτές υπήρχαν πολυάριθμες και πολυάνθρωπες ελληνικές παροικίες με ιδιαίτερη επίδοση στο εμπόριο των δημητριακών. Αλλά αυτά είναι ζητήματα στα οποία θα επανέλθουμε για να μιλήσουμε για την κρίση στην εμπορική ναυτιλία. Μια άλλη εξαιρετικά ενδιαφέρουσα πληροφορία μας έρχεται από την Κρήτη και άφορα τη συμμετοχή των ντόπιων πλοίων στο εξωτερικό εμπόριο του νησιού. Εκεί παρατηρήθηκε μια συμμετοχή ντόπιων πλοίων που κατά μέσο όρο, από το 1797 ως το 1817, έφτανε στο 76%, για να διακοπεί εντελώς στη συνέχεια : από το 1817 ή το 1818 κανένα σχεδόν ντόπιο πλοίο (πρόκειται και για ελληνικά και για τουρκικά πλοία) δεν έλαβε μέρος στο εξωτερικό εμπόριο της Κρήτης. Ωστόσο, η πορεία και, επομένως, και η κρίση των εμπορικών ανταλλαγών στον ελλαδικό χώρο στην κρίσιμη περίοδο από το 1800 ως το 1821 δεν είναι δυνατό να εξεταστεί χωριστά από την εξέλιξη της ελληνικής εμπορικής ναυτιλίας, η οποία για ενα μικρό χρονικό διάστημα κυριάρχησε στις θαλάσσιες μεταφορές σ' ολόκληρο τον άνατολικομεσογειακό χώρο. 11. Ν. S ν ο r ο n ο s, Le commerce de Salonique au XVIIIe siècle, Paris 1956, σ. 288, 313, 316, 318, 323 (όπου διαβάζουμε : à partir de 1786 et jusqu'à la fin du siècle le commerce a diminué considérablement), 324, 364, (On voit même pendant le dernier quart du siècle, les exportations... cesser de monter, et baisser à partir de 1780) κ.ά. 12. Ο. Σπάρο, Ο ρόλος της Ρωσίας στο ελληνικό εικοσιένα, εκδ. Νέα Ελλάδα, χ.τ. και χ.έ., σ Ο. Σπάρο, ο.π. Βλ. και Βασίλη Κρεμμυδά, ο.π., σ Βασίλης Κρεμμυδάς, «Χαρακτηριστικές όψεις του εξωτερικού εμπορίου της Κρήτης στο τέλος του 18ου και στις αρχές του 19ου αιώνα», ανακοίνωση στο Δ' Διεθνές Κρητολογικο Συνέδριο (Αυγ.-Σεπτ. 1976), υπό εκτύπωση στα Πρακτικά του Συνεδρίου. τα ελάχιστα ελλαδικά πλοία που έφτασαν στην Κρήτη η αναχώρησαν από εκεί από το 1818 ως το 1821 ήταν πλοία έφτανησιώτικα με αγγλική σημαία. Βλ. Σχετικά και Βασίλη Κρεμμυδά, Εισαγωγή στην Ιστορία της νεοελληνικής κοινωνίας ( ), Αθήνα 1976, σ. 120,

8 Η οικονομική κρίοη και η Επανάσταση τον Είπαμε κιόλας λίγο πιο πάνω και είναι γνωστό σε όλους ότι στο τέλος του 18ου και στις αρχές του 19ου αιώνα το' εφοπλιστικό ήταν το πιο ισχυρό ελληνικό κεφάλαιο. Αυτό σημαίνει ότι μια κρίση στην ελληνική εμπορική ναυτιλία θα ήταν δυνατό να δημιουργήσει κλονισμό στο σύνολο της οικονομικής δραστηριότητας και κλυδωνισμούς στην κοινωνία του ελλαδικού χώρου. Και αυτή ακριβώς ήταν η ιστορική πορεία της εμπορικής ναυτιλίας στον ελλαδικό χώρο. Ύστερα από μια εξαιρετική ακμή και ένα ιδιαίτερα σημαντικό πλουτισμό ήρθε η κρίση. Ο ομιλητής πιστεύει ότι η κρίση στην εμπορική ναυτιλία, που ήταν ο τελευταίος χρονικά οικονομικός κλάδος που τη δοκίμασε, ήταν πολύ βαθιά και δεν διαφαίνονταν ελπίδες για σύντομη ανάκαμψη. Ίσως, μάλιστα, αυτή η κρίση να προσδιόρισε στο σημαντικότερο βαθμό την πορεία του έθνους για κάμποσες δεκαετίες. Αλλά ας πάρουμε τα γεγονότα με τη σειρά. Και πρώτα-πρώτα, οι αιτίες που βύθισαν την ελληνική εμπορική ναυτιλία σε κρίση είναι οι ϊδιες που την οδήγησαν σε ακμή, αλλά κατά αντίστροφο λόγο. δεν είναι, όμως, τόσο αυτό που μας ενδιαφέρει εδώ, όσο η διαπίστωση της κρίσης και των συνεπειών της. Διαπιστώνεται, λοιπόν, ότι η κρίση στην εμπορική ναυτιλία άρχισε το 1812 με μια σημαντική μείωση της συμμετοχής της στο εμπόριο και στις μεταφορές. και, μάλιστα, πρέπει να επισημάνουμε αυτή τη διπλή δραστηριότητα : ο ελληνικός εμπορικός στόλος δεν ήταν μόνο ένα μεταφορικό μέσο, αλλά διεξήγε εμπόριο ο ίδιος. Η πρώτη φάση της κρίσης κράτησε ως το τέλος των ναπολεόντειων πολέμων και στη συνέχεια η κρίση προσέλαβε καλπάζοντα ρυθμό, ώστε το 1818 οι εργασίες της εμπορικής ναυτιλίας αντιπροσώπευαν λιγότερο από το 1/5 των εργασιών της περιόδου ως το 1811 περίπου. Την κάμψη ως το 1816 τη βλέπουμε στη συμμετοχή του ελληνικού εμπορικού στόλου στο εμπόριο της Αλεξάνδρειας 15. Είδαμε, επίσης, λίγο πριν ότι η συμμετοχή του ντόπιου στόλου στο εξωτερικό εμπόριο της Κρήτης σχεδόν διακόπτεται το 1817 η το Για την Όδησσό τα στοιχεία είναι πληρέστερα : ενώ γύρω στο 1810 το ποσοστό της συμμετοχής του ελληνικού εμπορικού στόλου πλησίαζε το 90%, στη συνέχεια μόλις ξεπερνουσε το 50% για να πέσει στο 27% το Αναλυτικότερα, τα στοιχεία για τη συμμετοχή του ελληνικού έμπορικου στόλου στο εξωτερικό εμπόριο της 'Οδησσού έχουν ως έξης 17 : 15. Βασίλης Κρεμμυδάς, ο.π., cf Βλ. τη σημείωση Για αναλυτικές πληροφορίες, καθώς και γραφική παράσταση για την κρίση στον ελληνικό εμπορικό στόλο βλ. Β α σίλη Κρεμμυδα, ο.π., σ Για την Οδησσό στη σ. 121,

9 24 Βασίλης Κρεμιινδάς το % το % το % το % το % το % το % και το % Πιο εύγλωτα είναι τα στοιχεία που αναφέρονται στο ποσοστό κέρδους των ύδραίικων καραβιών από το 1810 ως το Αναλυτικά, το ποσοστό κέρδους του εμπορικού στόλου της Ύδρας επί του επενδυόμενου κεφαλαίου ήταν 18 : το % το % το % το % το % το % το % το % το % το % και το % 91% 40% 21% Από τα στοιχεία αυτά συνάγεται οτι τα κέρδη στην περίοδο αντιπροσώπευαν περίπου το 91% του κεφαλαίου, στην περίοδο αντιπροσώπευαν το 40% και από το 1817 ως το 1821 το 21 %. Αυτά τα ποσοστά δείχνουν οτι στην περίοδο το ποσοστό κέρδους των υδραίικων καραβιών επί του κεφαλαίου που είχε επενδυθεί μειώθηκε, σε σύγκριση με την περίοδο , κατά 77%. Πρόκειται, δηλαδή, για μια βαθιά και απότομη κρίση. Για μείωση του αριθμού των καραβιών στις θαλάσσιες μεταφορές δεν έχουμε ακριβείς πληροφορίες. Μια τέτοια μείωση μπορούμε, βέβαια, να την υποθέσουμε. Άλλωστε, έχουμε άλλες σαφέστατες πληροφορίες για την κρίση στην εμπορική ναυτιλία. Έτσι, ο Άντ. Λιγνός γράφει ότι το ναυτικό εμπόριο της Ύδρας άρχισε να παρακμάζει το 1811 και νεκρώθηκε με τη λήξη των ναπολεόντειων 18. Επεξεργασμένα στοιχεία από το βιβλίο του Ά ν τ. Λ ι γ ν ο ύ, Ιστορία της νήσου Ύδρας, τόμ. Α', Αθήναι 1946, σ Για αναλυτικότερες πληροφορίες βλ. Βασίλη Κρεμμυδά, ο.π., σ. 130.

10 Η οικονομική κρίση και η Επανάσταση τον πολέμων 19. Επίσης, ο Άντ. Μιαούλης γράφει τα εξής : Από το 1818 μέχρι τον 1821 έτους, το εμπόρων των Υδραίων ενεκρώθη παντάπασι. Τα πλοία των ήσαν εις ακινησίαν, και ο λαός εδυστύχει, ώστε εστερείτο και τα προς ζωάρκειαν αναγκαία 20. Παράλληλα, ο Ανάργ. Ά. Χατζηαναργύρου περιέγραφε ως έξης τον σντίχτυπο της κρίσης στις Σπέτσες : Προώδευσαν, ναι, οι Σπετσιώται και επλούτησαν, αλλ' ότε πραγματικώς ευρέθησαν είς θέσιν να κατασκευάσωσι τα κάλλιστα των πλοίων, ήτοι μετά το 1815, επήλθεν η ειρήνη τον κόσμου. Tο άπειρον δε χρηματικον αυτών είχε καταναλωθή εις την νανπηγίαν των, ουδαμώς καρποφόρησαν, διότι έκτοτε μέχρι τον 1821, ότε επανεστάτησαν, όχι μόνον δεν άνεδείχθησαν παραγωγό, αλλά και ζημίας επέφεραν τα ταξιδεύοντα πλοία των οίκοκυραίων 21. Ο Λάμπρος Κουτσονίκας, επίσης, μας δίνει μια καλή εικόνα για την κρίση στο εμπόριο και στη ναυτιλία : η επικερδής όμως αυτή περίστασις, γράφει, διήρκεσε μέχρι τον , διότι εν Ευρώπη αποκατέστη πλέον η γενική ειρήνη 22. Σε άλλο σημείο βρίσκουμε την έξης αναφορά : Περί το δεν υπήρχον πλέον τα θαλάσσια κέρδη, απεναντίας επελθούσης της ειρήνης τον 1815, είχε σταματήσει το εμπόριον θαλάσσης 23. Μια τρίτη αναφορά του ίδιου συγγραφέα παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον : Έλθούσης δε της προς έθνεγερσίαν εποχής, οι απόστολοι της Εταιρίας έτρεχον παντου περιερχόμενοι την Πελοπόννησον, την Στερεάν και τάς Νήσους, δια να εκβιάσωσι τονς προκρίτους προς επανάστασιν καθότι είχον αρχίσει ήδη να γίνωνται τα πάντα γνωστά εις την Κυβέρνησιν του Σουλτάνου' αλλ' εν Ύδρα. κατά την εποχήν ταύτην υπήρχον δύο μεγάλοι πολίται και οι λοιποί οικοκυραίοι, οίτινες την υπόθεσιν ταύτην της εθνεγερσίας εσκέπτοντο μετά πολλής εμβρίθειας, και εδίσταζον να κάμωσιν αρχήν, πριν ίδωσι και σημεία τινά συνδρομής ξένης τίνος δυνάμεως, ως διεδίδετο, αλλ' ο λαός, όστις πρό τινων ετών είχεν απολέσει τα εκ του θαλασσίου εμπορίου ωφελήματα του, 19. Ά ν τ. Λ ι γ ν ο ς, ο.π., σ Ά ν τ. Μ ι α ο ύ λ η ς, Υπόμνημα περί της νήσου Ύδρας..., Έν Αθήναις 1864, σ Ά ν ά ρ γ. Ά. Χ α τ ζ η α ν α ρ γ ύ ρ ο υ, Τα Σπετσιωτικά..., τόμ. Α', Έν 'Αθήναις 1861, σ, κε'. Για την κρίση στην ελληνική εμπορική ναυτιλία βλ. επίσης Κ. Α. Αλεξανδρή, Η άναβίωσις της θαλάσσιας μας δυνάμεως κατά την Τουρκοκρατίαν, Αθήναι 1960, σ. 317 κ.έ. και Γ. Β. Λέοντος, Ελληνική εμπορική ναυτιλία, Ελληνική Εμπορική Ναυτιλία, έκδ. Εθνικής Τραπέζης της Ελλάδος, Αθήναι 1972, σ Λ ά μ π ρ ο ς Κ ο υ τ σ ο ν ί κ α ς, Γενική ιστορία της ελληνικής επαναστάσεως, Απομνημονεύματα αγωνιστώντου21, εκδ. Γ. Τσουκαλά, Αθήναι 1956, άρ. 4, σ Λάμπρος Κουτσονίκας, ο.π., σ. 31.

11 26 Βασίλης Κρεμμυδάς μαθών την ενεργόυμένην επανάστασιν, εζήτει να εύρη άλλην τύχην, αλλά δεν εισηκουετο πάρα των προκρίτων. Και άλλες μαρτυρίες θα ήταν δυνατό να αναφερθούν, αλλά δεν θα μπορούμε να ελέγξουμε πλήρως το θέμα μας παρά μόνον όταν θα είμαστε σε θέση, με σειρές αριθμών, να προσεγγίσουμε την ουσία της κρίσης και με νέα κείμενα η με μια πιο σωστή ανάγνωση αυτών που διαθέτουμε να αποχτήσουμε προσπέλαση προς τις επιπτώσεις της. Αλλά, εκείνο που έχει σημασία και πρέπει με έμφαση να τονιστεί εδώ είναι ότι η κρίση στην εμπορική ναυτιλία σήμανε αυτόματα και μείωση της εμπορικής δραστηριότητας των Ελλήνων και αυτό οχι μόνο στον ελλαδικό χώρο : ενα μέρος από τις πιο ανθηρές ελληνικές παροικίες, ιδιαίτερα εκείνες του Εύξεινου Πόντου και της ενδοχώρας του, δηλαδή στις παραδουνάβιες χώρες, υπέστησαν ακέραιες τις συνέπειες της κρίσης στην ελληνική εμπορική ναυτιλία. Για την κρίση στην αγροτική οικονομία δεν έχουμε συγκεκριμένες πληροφορίες, ειδικά για την περίοδο από το 1800 ως το Είναι, μάλιστα, αμφίβολο αν θα ήταν δυνατό να έχουμε. Ίσως κάποιες, κατά προσέγγιση η έμμεσες, από κάποιες αγροτικές εξεγέρσεις, όπως εκείνη του Ευθυμίου Βλαχάβα, η από την έξαρση της κλέφτικης δραστηριότητας στα τελευταία χρόνια του 18ου και τα πρώτα του 19ου αιώνα, μια έξαρση που έφερε την εξόντωση της κλεφτουριας στην Πελοπόννησο το Αλλά, είναι άραγε επιτρεπτό να αμφιβάλλουμε για την κρίση στον πρωτογενή τομέα της οικονομίας; Όταν τα δημητριακά αποτελούσαν μια πολύ εκτεταμένη μονοκαλλιέργεια και η δραστηριότητα της ελληνικής εμπορικής ναυτιλίας συνδεόταν σχεδόν αποκλειστικά με το εμπόριο των σιτηρών, πώς θα ήταν δυνατό να μη συνδέσουμε την κρίση στην εμπορική ναυτιλία με μια κρίση στις καλλιέργειες των δημητριακών; και αν σε ορισμένες περιοχές έπρεπε να γίνει η μετάβαση από μια μονοκαλλιέργεια (π.χ. την έλαιοκαλλιέργεια) σε μια άλλη (π.χ. στην αμπελοκαλλιέργεια), πώς είναι δυνατό η μετάβαση αυτή να έγινε χωρίς μια αναστάτωση, δηλαδή μια κρίση, στην αγροτική παραγωγή; Και αν, ακόμη, η συνολική οικονομική κρίση οδηγούσε σε μείωση της αγροτικής παραγωγής, αυτό δεν ήταν μια αναστολή της διαδικασίας προς την πλήρη διαμόρφωση της μεγάλης εμπορευματικής αγροτικής μονάδας, που, όπως πιστεύουμε, ήταν τα τσιφλίκια, η οποία αναστολή αναστάτωνε ολόκληρο τον αγροτικό κόσμο; Βέβαια, στο πλαίσιο της κρίσης σε όλους τους τομείς της οικονομικής δραστηριότητας στον ελλαδικό χώρο πρέπει να τοποθετηθεί και μια 24. Λάμπρος Κουτσρνίκας, ο.π., σ. 31.

12 Η οικονομική κρίση και η Επανάσταση του αναστάτωση και αναρχία που παρατηρήθηκε στις τιμές. Υπάρχουν, μάλιστα, σαφέστατες πληροφορίες ότι στη χρονική περίοδο που μας απασχολεί εδώ σημειώθηκε μια πολύ μεγάλη ύψωση των τιμών, σε σημείο που να οδηγεί στην εξαθλίωση των ανθρώπων, αφού δεν συνοδευόταν από ανάλογη αύξηση της αμοιβής της εργασίας 25. Αν η ανοδική πορεία των τιμών εξεταστεί σε συνδυασμό με την καλπάζουσα υποτίμηση του τουρκικού νομίσματος 26, η οποία είχε σοβαρότατες επιπτώσεις στο εξωτερικό εμπόριο, θα διαπιστωθεί ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μια βαθειά κρίση σε όλους τους τομείς της οικονομικής λειτουργίας. Ας συνοψίσουμε : οι πληροφορίες που διαθέτουμε και δεν είναι, βέβαια, μόνον όσες αναφέρονται εδώ δεν μας επιτρέπουν να σχηματίσουμε μια πλήρη και ακριβή εικόνα της οικονομικής κρίσης μας απαγορεύουν, όμως, να αμφιβάλλουμε ότι στην περίοδο από το 1800 ως το 1821 οι οικονομικές δραστηριότητες του ελλαδικού χώρου δοκίμασαν μια σοβαρή κρίση, η οποία γινόταν πιο βαθιά και προσλάμβανε μεγαλύτερη έκταση όσο προχωρούμε προς το 1821, ενώ η συνολική οικονομική ζωή δοκίμαζε μια αναστάτωση, χωρίς προηγούμενο στην περίοδο της τουρκοκρατίας. Επομένως, εύκολα πια προκύπτει η διαπίστωση ότι η Επανάσταση του 1821 έγινε σε μια στιγμή που ο ελλαδικός χώρος είχε βυθιστεί σε μια οξύτατη οικονομική κρίση. η συνδυασμένη αύτη παρατήρηση δεν έχει διατυπωθεί ως τώρα, παρόλο που ένας-δυο από τους καλούς ιστορικούς μας επισήμαναν μια οικονομική παρακμή σε μερικούς τομείς της οικονομικής δραστηριότητας η διαπίστωσαν κάποιες κοινωνικές μεταβολές, πίσω από τις οποίες, όμως, έπρεπε να είχαν αναζητηθεί οι οικονομικοί παράγοντες. Βέβαια, με την τελευταία αυτή διαπίστωση δεν πρέπει να νομιστεί ότι αναγκαστικά αναζητείται μια ευθύγραμμη σχέση ανάμεσα στην οικονομική κρίση και στην Επανάσταση του Δεν πρέπει, όμως, να αμφιβάλλουμε ότι δεν αποκλείεται η οικονομική αυτή κρίση να δημιούργησε τις επαναστατικές προοπτικές και να προσανατόλισε ανάλογα τον ελλαδικό 25. Για αισθητή αύξηση των τιμών στις αρχές του 19ου αιώνα μιλάει ο περιηγητής Leake (Κ. Σιμόπουλος, ο.π., τόμ. Γ1, σ. 375), ενώ ο Pouqueville αναφέρει ότι από το 1800 ως το 1819 οι τιμές εξαπλασιάστηκαν, τη στιγμή που τα ημερομίσθια αυξήθηκαν μόνο κατά 25% (Κ. Σιμόπουλος, ο.π., τόμ. Γ2, σ Η υποτίμηση του τουρκικού νομίσματος είχε φτάσει σε μεγάλο υψος από το τέλος κιόλας του 18ου αιώνα. Σχετικά βλ. Ν. Svoronos, ο.π., σ και 319 και Βασίλη Κ ρ ε μ μ υ δ β, το εμπόριο της Πελοποννήσου στο 18ο αιώνα ( ), Αθήνα 1972, σ ,

13 28 Βασίλης Κρεμμυδάς άνθρωπο. Αυτόν τον ελλαδικό άνθρωπο, ο οποίος, θιγμένος στην κοινωνική του υπόσταση, δεν αποκλείεται να βρέθηκε σε αδιέξοδο. Αν, δηλαδή, διαπιστωθεί ότι η οικονομική κρίση δημιούργησε αναστάτωση και αδιέξοδο στις κοινωνικές σχέσεις, άρα και κρίση στην κοινωνική υπόσταση των ανθρώπων, τότε δεν θα πρέπει να αναζητήσουμε σε άλλες αίτιες την Επανάσταση του Είναι, επομένως, αναγκαίο να εξετάσουμε τις κοινωνικές αυτές σχέσεις, αφού ακούσουμε πρώτα τις σκέψεις μερικών ιστορικών. Ο Κωστής Μοσκώφ γράφει ότι η υλική καρακμή του εθνωτικου χώρου, που όπως είδαμε αρχίζει από το 1815, θα αλλάξει σταδιακά την ιδεολογική στάση του εθνωτικου ανθρώπου και ότι η οικονομική παρακμή θα φέρει και την αλλαγή στην ψυχολογία του εθνωτικου ελλαδικου άνθρωπου 27. Επίσης, ο Νίκος Γ. Σβορώνος γράφει ότι άπ' τα 1800 συναντάμε στην Ελλάδα δημοκρατικά κόμματα που δρουν στα πλαίσια της κοινοτικής αυτοδιοίκησης, στην Κοζάνη, στην Κέα, τη Σάμο... Στις συντεχνίες και τις συνεργατικές η κοινωνική πάλη διεξάγεται ανάμεσα σε μεγάλους και σε μικρούς μετόχους (Αμπελάκια). η ϊδια πάλη διεξάγεται ανάμεσα στις συντεχνίες και τους μεγαλέμπορους. Θα πρέπει, ίσως, να παρατηρηθεί ότι στις σκέψεις αυτές, η δεν αποδίδεται σημασία στη συνολική οικονομική κρίση, η οι κάποιες μεταβολές που μαρτυρουνται στην περίοδο εξετάζονται μόνο στην ιδεολογική και πνευματική τους διάσταση. Ωστόσο, η πρώτη, αυτόματη σχεδόν, συνέπεια της οικονομικής κρίσης είναι η απόρριψη των ανθρώπων από την κοινωνική τους κατάσταση σε μια άλλη κοινωνική κατάσταση Κωστής Μοσκώφ, ο.π., σ. 105 και 107. Πρέπει να σημειωθεί ότι ο Κωστής Μοσκώφ μιλάει έδω μόνο για τον Έλληνα βιοτέχνη του ορεινού χώρου και ότι μόνο στον ορεινό βιοτεχνικό χώρο βλέπει την οικονομική παρακμή. 28. Ν ί κ ο ς Γ. Σ β ο ρ ώ ν ο ς, Επισκόπηση της νεοελληνικής ιστορίας, Αθήνα 1976, σ Χαρακτηριστικό για την κοινωνική ψυχολογία ενός ανθρώπου που τον έθιξε η οικονομική κρίση είναι ένα γράμμα του πλοιάρχου Έ. Γλυκούδη, ο όποιος ήταν μέλος της Φιλικής 'Εταιρίας. ο πλοίαρχος, λοιπόν, στο γράμμα που συνηθιζόταν να στέλνεται στο μυητή ύστερα από τη μύηση, έγραφε : Εγώ φίλε. μου ευρίσκομαι έδω χωρίς δουλειά, ωσάν όπου τα Νεγότσια είναι νεκρά, ζημιωμένος- και τα αίτια όπου δεν είμαι είς την Άσπρην Θάλασσαν, είναι όπου χρεωστώ δέκα χιλιάδες γρόσια και πάσχω να δουλέψω, δια να τα πληρώσω... όσον όμως είμουν πλοίaρχoς μ' εδικά μου καπιτάλια... Με κακοφαίνεται τώρα, που σε έγνώριαα, που δεν εχω δουλειά εις χείρας δια να δείξω προς σε την δούλευσίν μου' επειδή όταν εχη τινάς δουλειάν είς χείρας είναι πλέον υποληπτικός εις τους ανθρώπους και εισακούεται καλύτερα. Εγώ, αν είχα δουλειά είς χείρας και εύρισκόμην είς την Άσπρη Θάλασσαν, ήθελε κερδίσω πολλούς και καλούς φιλοπάτριδας ωφελίμους είς κάθε έποχήν (Γ. Φ p ά γ κ ο ς, Φιλική Εταιρία, Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμ. ΙΑ', Αθήνα 1975, σ. 426).

14 Η οικονομική κρίση κaι η Επανάσταση τον Ο ελλαδικός αγρότης, η σεβασμιωτέρα κλάσις μιας πολιτείας κατά τον Ανώνυμο της Ελληνικής Νομαρχίας 30, συμπιέζεται ανάμεσα στη διαδικασία ανάπτυξης της μεγάλης ιδιοκτησίας, που τον αφήνει ακτήμονα 31, στην αύξηση του κόστους της ζωής με τη μείωση του αγροτικού είσοδήματος 32, που τον εξαθλιώνει οικονομικά 33, και στη μείωση της ίδιας της παραγωγής, που τον καθιστά περιφερόμενο άνεργο. Παράλληλα, ο αγροτικός αυτός άνθρωπος είχε να αντιμετωπίσει τον πρώην βιοτεχνικό και ναυτικό άνθρωπο, ο όποιος νόμισε ότι η καταφυγή στην αγροτική εργασία αποτελούσε τη λύση του οικονομικού του προβλήματος. η απόρριψη του βιοτέχνη και του τεχνίτη στην κατάσταση του κολλίγου ή του άνεργου Μ, όπως, δηλαδή, συνέβη και με τους ναυτικούς 35, δεν συνιστούσε μόνο μια οικονομική καταστροφή και μια κοινωνική υποτίμηση, αλλά δημιουργούσε και κάποιες νέες κοινωνικές συμμαχίες. 30. *Α ν ώ ν υ μ ο ς ο Έ λ λ η ν, Ελληνική Νομαρχία, Αθήνα 31957, σ την επέκταση του θεσμού των τσιφλικιών σε βάρος της ελεύθερης μικρής Ιδιοκτησίας παρατήρησε στη Θεσσαλία ο L. Η e u ze y, ο.π., σ , 109 κ.ά. Επίσης, ο Φ ρ. Τ ί ρ ς, η Ελλάδα του Καποδίστρια, τόμ. Β', Αθήνα 1972, σ. 13, γράφει ότι, το 1830, Οι μισές ελληνικές οικογένειες και το 83% των αγροτικών οίκογενιών ήταν χωρίς Ιδιοκτησία. 32. ο Κωστής Μοσκώφ, ο.π., σ. 67 και 147, με στοιχεία από τον Pouqueville, διαπιστώνει μείωση του αγροτικού εισοδήματος άπο το 1804 ως το Για την εξαθλίωση των αγροτών στην τελευταία περίοδο της τουρκοκρατίας βλ. Δ. Κ. Τ σ ο π ο τ ο υ, Γή και γεωργοί της Θεσσαλίας κατά την τούρκοκρατίαν, Αθήνα 21974, σ Για τη μείωση του αγροτικού εισοδήματος βλ. την προηγούμενη σημείωση. 34. Κατά τον Ανώνυμο του Έλληνα, Ελληνική Νομαρχία, ο.π., σ , οι τεχνίτες ήταν στην ϊδια άθλια κατάσταση με τους γεωργούς. 35. Ιδιαίτερη σημασία έχει η μείωση του ετήσιου κέρδους για κάθε μέλος των πληρωμάτων των ύδραίικων πλοίων. Έτσι, κάθε μέλος πληρώματος κέρδισε, κατά ιιέσο όρο, το τάληρα και το » το » 152 τάληρα το » το » το », το » το το »» το » το » 50 τάληρα > μείωση 67% (Βασίλης Κρεμμυδάς, Εισαγωγή στην ιστορία της νεοελληνικής κοινωνίας ( ), Αθήνα 1976, σ. 132).

15 30 Βασίλης Κρεμμνδάς Η κρίση στις εμπορικές ανταλλαγές και, κυρίως, στην εμπορική ναυτιλία αφορούσε ευρύτατα κοινωνικά στρώματα, τα όποια έσπευσαν να αναζητήσουν λύσεις ανύπαρκτες στην αγροτική παραγωγή. δεν θα πρέπει; μάλιστα, να μας διαφεύγει ότι η μεγάλη κρίση στην εμπορική ναυτιλία έθιγε καίρια το συσσωρευμένο εφοπλιστικό κεφάλαιο, το όποιο, πανικόβλητο, αναζήτησε λύσεις απελπισίας στη ναυπήγηση όλο και περισσότερων καραβιών όπως υπάρχουν ενδείξεις ότι συνέβη 36 η στην αγορά ακινήτων, γης κυρίως, πράγμα περίπου αδύνατο για την εποχή εκείνη. Γίνεται, λοιπόν, σαφές ότι από το 1800 ως το 1821 η οικονομική κρίση που έθιξε τον ελλαδικό χώρο ανέτρεψε την υφιστάμενη η υπό σχηματισμό κοινωνική κατάσταση και δημιούργησε μια νέα. Αυτή η νέα ήταν μια κοινωνία με πολύ πλούσιους, αλλά ανήσυχους, και με πολύ φτωχούς ανθρώπους. Μια κοινωνία με άνεργους και με μετακινήσεις πληθυσμών, οι όποιοι, μέσα στη δυστυχία τους, προσφέρονταν ως φτηνή εργατική δύναμη. Ήταν μια κοινωνία ανήσυχη, με τις βασικές αντιθέσεις της σε μεγάλη όξυνση. Στις δυο πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα η νεοελληνική κοινωνία απόχτησε μια εξαιρετική κινητικότητα - μια κινητικότητα που ξεκινούσε από τις υλικές βάσεις του βίου για να καταλήξει στις ιδεολογικές αναζητήσεις. Αλλά, μια ανάλογη κινητικότητα θα πρέπει να υποθέσουμε και στον ευρύτερο ελληνικό χώρο, στους χώρους, δηλαδή, εκείνους όπου η ελληνική οικονομική δραστηριότητα είχε σημειώσει αξιόλογες επιδόσεις : για τον παροικιακό Έλληνα η οικονομική δράση ήταν ο μόνος λόγος αποδοχής του από τον έξωελλαδικό χώρο. Η οικονομική κρίση στον ελλαδικό χώρο και ιδιαίτερα η κρίση της εμπορικής ναυτιλίας έθιγε καίρια συμφέροντα, έθιγε την ίδια την υπόσταση του παροικιακου ελληνισμού, ιδιαίτερα στις παραδουνάβιες χώρες και τον Εύξεινο Πόντο. ο Έλληνας πάροικος των χώρων αυτών είχε συνδέσει την τύχη του σχεδόν αποκλειστικά με το εμπόριο του σιταριού. Άλλωστε, δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι η ανάπτυξη των εθνικών συνειδήσεων στον ευρωπαϊκό και, μάλιστα, στο βαλκανικό χώρο κλόνιζε τη θέση κάθε ξένου στοιχείου. Ούτε πρέπει να λησμονούμε ότι η ήττα του Ναπολέοντα, γνωστή από το 1812, απελευθέρωσε τις διαδικασίες για τη συγκεκριμενοποίηση των εθνικών προσανατολισμών, αφού η ναπολεόντεια επιχείρηση ήταν η τελευταία προσπάθεια στην ιστορία για τη δημιουργία μιας αυτοκρατορίας με την παλαιά έννοια του όρου. Μέσα σ' αυτό το συνολικό πλαίσιο είναι δυνατό να αντιληφθούμε καλύτερα αυτή την «κινητικότητα» του παροικιακου Έλληνα στον ανατολικοευρωπαϊκό χώρο - μια 36. Είναι χαρακτηριστικό ότι στα χρόνια της κρίσης ο αριθμός των καραβιών που ναυπηγήθηκαν στις Σπέτσες αυξήθηκε. Σχετικά βλ. Βασίλη Κ ρ ε μ μ υ δ ά, ο.π., σ. 139.

16 Η οικονομική κρίση και η Επανάσταση τον κινητικότητα που έτεινε προς την εγκατάλειψη του χώρου του και προς την επιστροφή 37. Και, ίσως, άπ' αυτή την αφορμή θα πρέπει να πούμε δυο λόγια για την εθνική συσπείρωση που παρατηρείται στο συνολικό ελληνισμό στις δυο πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα. η εθνική αυτή συσπείρωση, γνωστή άπα ενα πλήθος πληροφορίες, συμπορευόταν με τη σφυρηλάτηση της εθνικής συνείδησης, που ενα από τα κύρια χαρακτηριστικά της ήταν η στήριξη στις ημέτερες δυνάμεις 38. Η σύμπτωση των δυο αύτων γεγονότων, της εθνικής, δηλαδή, συσπείρωσης και της σφυρηλάτησης της εθνικής συνείδησης, δεν είναι τυχαίο ότι συμπορευόταν με την προϊούσα οικονομική κρίση και εκδηλωνόταν καθαρότερα σε χώρους που θίγονταν περισσότερο, όπως ήταν ο νοτιοελλαδικός χώρος, ο όποιος, ως κάποια στιγμή, ήταν κάτω από τον απόλυτο οικονομικό-έμπορικό έλεγχο των Γάλλων, που υποχώρησαν, και της ελληνικής εμπορικής ναυτιλίας, που βυθίστηκε στην κρίση. "Αν οι λογικοί αυτοί συνδυασμοί είναι θεμιτό να απασχολούν σοβαρά τον προβληματισμό μας, τότε θα είναι δυνατό να ερμηνεύσουμε πως εξελίχτηκε μια κάποια επαναστατική διάθεση η καλύτερα διαθεσιμότητα που παρατηρήθηκε από το τέλος του 18ου αιώνα για να καταλήξει σε συγκεκριμένες επαναστατικές εκδηλώσεις 39. Όπως, επίσης, θα ήταν δυνατό να σκεφτούμε ότι η ιδέα όχι η ιδεολογία και ο πόθος για την ελευθερία, που ενδεχομένως δημιουργούνται με τον πλουτισμό, με την οικονομική ακμή, με τη μάθηση και με τις γαλλικές ιδέες του διαφωτισμού, μετατρέπονται σε επαναστατική ιδεολογία σε μια περίοδο οικονομικής κρίσης. Έτσι, ίσως, φτάσαμε στην Επανάσταση. σε ποιο πλαίσιο πρέπει άραγε 37. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Έλληνας πάροικος επιθυμούσε να επιστρέψει σε μια ανεξάρτητη Ελλάδα (Α νώνυμος ο "Ελλην, Ελληνική Νομαρχία, ο.π., σ , και 197). 38. Για σχετικές πληροφορίες βλ. Βασίλη Κρεμμυδα, ο.π., σ ο Γάλλος Auguste de Jassaud στο ανέκδοτο υπόμνημα του (βλ. γι' αυτό Βασίλη Κρεμμυδα, O.K., σ. 140j με τίτλο Mémoire sur l'état physique et politique des îles d' Hydra, Spècie, Poro et_ipséra en l'année 1808, 1 Αύγ. 1809, έγραφε για τους Έλληνες ότι. είναι μια κρυμμένη φωτιά που περιμένει το φύσημα της ελευθερίας για να ξανανάψει τους παρομοιάζει, επίσης, με ένα λιονταράκι που δοκιμάζει τα δόντια του. Βλ. και τις παρατηρήσεις διαφόρων περιηγητών στου Κ. Σιμόπουλου, ο.π., τόμ. Γ1, σ. 72, 137, 145 και 315 και τόμ. Γ2, σ. 103, 108 και 117. 'Επίσης, σύμφωνα με μαρτυρία του Pouqueville, οι Έλληνες της Ακαρνανίας δεν περιμένουν παρά ίνα σύνθημα για να πάρουν τα όπλα (βλ. Démocratie Iliadou, Les Balkans jouet de la politique des puissances européennes pendant les XVIII e et XIXe siècles, Balkan Studies, 16 (1975), σ. 168).

17 32 Βασίλης Κρεμμυδάς να την τοποθετήσουμε; Είναι πια βέβαιο οτι η Επανάσταση του 1821 όχι μόνο δεν βγήκε μέσα από μια οικονομική ακμή, όχι μόνο δεν καθοδηγήθηκε από μια οικονομικά σφριγηλή αστική τάξη, αλλά, αντίθετα μάλιστα, βγήκε μέσα από μια βαθιά και προϊούσα οικονομική κρίση και οργανώθηκε από μια αστική τάξη θιγμένη απ' αυτή την οικονομική κρίση, η οποία αστική τάξη αναζητούσε τους προσανατολισμούς της μέσα σε μια κοινωνία με κλιδωνιζόμενες αρχές, με ανατρεπόμενες βάσεις και με όξυνόμενες τις αντιφάσεις της. η κρίση έθιγε ιδιαίτερα τον εφοπλιστικό κόσμο, ο οποίος, εκτός από την οικονομική του ευρωστία, έχανε και την ηγεσία, δηλαδή τον έλεγχο, της αγοράς του ελλαδικού χώρου. Και, βέβαια, δεν είναι, ίσως, δυνατό να τοποθετούμε την Επανάσταση μόνο σε πνευματικές βάσεις. η πνευματική ζωή στον ελλαδικό χώρο ήταν υποτυπώδης πριν από το ο λεγόμενος ελληνικός διαφωτισμός ήταν υπόθεση του παροικιακου ελληνισμού, ενώ η σχολική παιδεία σπάνια ξεπερνούσε στον ελλαδικό χώρο το στάδιο της ανάγνωσης και της γραφής 40. Άλλωστε, για τον ελλαδικό άνθρωπο ο οποιοσδήποτε διαφωτισμός και η οποιαδήποτε παιδεία θα ήταν, μέσα στις συνθήκες που δημιουργούσε η οικονομική κρίση, μια περιττή πολυτέλεια 41. Ύστερα από όσα εκτέθηκαν προκύπτει οτι η Επανάσταση του 1821 συνέπεσε με μια βαθιά οικονομική κρίση. Τα στοιχεία που διαθέτουμε δεν μας επιτρέπουν ακόμη να εξαρτήσουμε την Επανάσταση από την κρίση. Υπάρχουν, ωστόσο, μερικές χαρακτηριστικές συμπτώσεις : το 1815 εκδόθηκε στη Βενετία ο «Έρμης ô κερδώος»' το 1817 εκδόθηκε στη Βιέννη η «Θαλάσσιος νομοθεσία» του Ν. Κεφάλα - το 1818 εκδόθηκε στην Ύδρα ο νέος «Νόμος εμπορικής ναυτιλίας» και την ίδια χρονιά ο φόρος επί του κέρ- 40. Για σχετικές μαρτυρίες βλ. Βασίλη Κρεμμυδα, ο.π., σ. 216, 217, 218 K.d. 41. ο Φ. η. Ήλιου, Προσθήκες στην ελληνική βιβλιογραφία, Αθήνα 1973, σ. 39, γράφει οτι από τους συνδρομητές που γράφτηκαν για την αγορά βιβλίων από το 1800 ως το 1820 μόνο το 7% κατοικούσε στις περιοχές που αργότερα αποτέλεσαν το ελεύθερο κράτος. από τη μελέτη του ίδιου συγγραφέα, Βιβλία με συνδρομητές. Ι. Τα χρόνια του διαφωτισμού ( ), ο Ερανιστής, τ. 12, τχ (Μάιος - Αυγ. 1975), σ , προκύπτουν πολύ ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις : Τα αντίτυπα που πουλήθηκαν με συνδρομές στον ελλαδικό χώρο (περίπου τα δρια της σημερινής ελληνικής επικράτειας) από το 1800 ως το 1821 αποτελούν περίπου το 5,5% των ελληνικών αντιτύπων που κυκλοφόρησαν με συνδρομές. "Αν, μάλιστα, εξαιρέσουμε τα αντίτυπα που πουλήθηκαν στο Άγιο Όρος, δεν απομένει για τον υπόλοιπο ελλαδικό χώρο ούτε 4,5%. Μια άλλη τομή στα δεδομένα που δημοσιεύει ο Φ. η. Ηλιού μας δείχνει ότι το 39 % περίπου των αντιτύπων που πουλήθηκαν με συνδρομές στον ελλαδικό χώρο έφτασαν στο νησιωτικό χώρο και κυρίως στη Χίο, στην Ύδρα, στον Πόρο, στη Ζάκυνθο και στην Κέρκυρα.

18 Η οικονομική κρίση και η Επανάσταση τον δους που εισπραττόταν στην κοινότητα της Ύδρας μειώθηκε από 5% σε 3% 42. Η Φιλική Εταιρία ιδρύθηκε το 1814 είχε την έδρα της και έδρασε σε ένα χώρο που είχε άμεση σχέση με τη δράση της ελληνικής εμπορικής ναυτιλίας. Το 41% των μελών της Εταιρίας, που είχαν δηλώσει που μυήθηκαν, είχε μυηθεί στις παραδουνάβιες χώρες και στη νότια Ρωσία. οι δυο από τους τρεις ιδρυτές της Εταιρίας, ήταν αποτυχημένοι η χρεοκοπημένοι έμποροι, ενώ το επάγγελμα του εμπόρου είχαν δηλώσει και οι περισσότεροι από όσους είχαν μυηθεί στις παραδουνάβιες παροικίες και στη Ρωσία. το 1816 η Εταιρία είχε 20 μέλη το 1817 μυήθηκαν αλλά 22 μέλη - το 1818, πρώτο έτος της μεγάλης κρίσης στην εμπορική ναυτιλία, μυήθηκαν στη Φιλική Εταιρία 210 άτομα, το άτομα κλπ. από γεωγραφική άποψη διαπιστώνουμε τις έξης συμπτώσεις : η Πελοπόννησος, η περιοχή, δηλαδή, που είχε γνωρίσει την οικονομική κρίση πολύ πριν από το 1800, αντιπροσωπευόταν στην Εταιρία με το μεγαλύτερο ποσοστό (37,2%) των μελών της - το 14,6% των μελών της Εταιρίας καταγόταν από τα νησιά του Αιγαίου, το χώρο, δηλαδή, του εφοπλιστικού κεφαλαίου. από τους 21 σημαντικότερους μυητές οι 11, δηλαδή το 52%, ήταν Πελοποννήσιοι, ενώ 12 απ' αυτούς, δηλαδή το 57% ήταν έμποροι 43. Μόλις το 1819, όταν η οικονομική κρίση έδειχνε οτι ήταν οριστική, η Φιλική Εταιρία κατόρθωσε να κάμψει την άρνηση των προκρίτων. Δεν είναι βέβαιο οτι συμβαίνουν συχνά στην ιστορία τόσες ποιοτικές και ποσοστικές συμπτώσεις, όσες διαπιστώνονται στον ελλαδικό χώρο στα 10 χρόνια που προηγήθηκαν από την 'Επανάσταση του 1821, στην περίοδο, δηλαδή, που η οικονομική κρίση βάθαινε δλο και περισσότερο και αγκάλιαζε όλους τους τομείς της οικονομικής δραστηριότητας των Ελλήνων, ακόμη και σε έξωελλαδικούς χώρους. Ίσως λοιπόν, η γενικευμένη αυτή οικονομική κρίση, η οποία οδηγούσε στην καταστροφή την ελληνική αστική τάξη, να επιτάχυνε τις επαναστατικές διαδικασίες, να οξύνε τις αντιφάσεις και να έδωσε το δικό της συγκεκριμένο νόημα στην Επανάσταση. 42. Βλ. Ά ν τ. Λ ι γ ν ο ύ, δ. π., σ οι πληροφορίες για τη Φιλική Εταιρία προέρχονται από το άρθρο του Γ. Φράγκου, δ. π., σ Βλ. επίσης και την εισαγωγή του Τάσου Β ο υ ρ ν â στα βιβλίο Φιλική Εταιρία, δκδ. Δρακόπουλου, χ.τ. και χ.ε. Παράλληλες πληροφορίες, που άφοροδν συνολικά το θέμα μας, υπάρχουν σκόρπιες σε ποίκιλα κείμενα, όπως αυτή που αναφέρει ότι ο Αντώνιος Οίκονόμου, που ξεσήκωσε τους Υδραίους, ήταν 6νας κατεστραμμένος πλοίαρχος. Σχετικά βλ. 'Αντωνίου Ά. Μιαούλη, Βίος Αντωνίου Γ. Κριεζή, Απομνημονεύματα αγωνιστών τον 21, εκδ. Γ. Τσουκάλα, Αθήναι 1956, αρ. 8, σ. 206.

Θέμα της διδακτικής πρότασης: «Η ανάπτυξη δυναμικών ομάδων και ο ρόλος τους στον ελλαδικό χώρο από το το 1453 έως το 1820».

Θέμα της διδακτικής πρότασης: «Η ανάπτυξη δυναμικών ομάδων και ο ρόλος τους στον ελλαδικό χώρο από το το 1453 έως το 1820». M ί α δ ι δ α κ τ ι κ ή π ρ ό τ α σ η μ ε α ν α ζ ή τ η σ η κ α ι α ξ ι ο π ο ί η σ η ι σ τ ο ρ ι κ ο ύ υ λ ι κ ο ύ α π ό τ ο λ ο γ ι σ μ ι κ ό 2 1 Ε Ν Π Λ Ω Σύντομη περιγραφή: Οι μαθητές/τριες αντλούν

Διαβάστε περισσότερα

Τοµπάζης /Τουµπάζης - Γιακουµάκης

Τοµπάζης /Τουµπάζης - Γιακουµάκης Επώνυµο Τοµπάζης /Τουµπάζης - Γιακουµάκης Όνοµα Υπογραφή Μανώλης Σφραγίδα Υπογραφές Αγωνιστών της Ελληνικής Επαναστάσεως, ΙΕΕΕ, Αθήνα, 1984 Σφραγίδες Ελευθερίας, ΙΕΕΕ, Αθήνα, 1983 Ιδιότητα Γέννησης Χρόνος

Διαβάστε περισσότερα

ÖÑÏÍÔÉÓÔÇÑÉÏ ÈÅÙÑÇÔÉÊÏ ÊÅÍÔÑÏ ÁÈÇÍÁÓ - ÐÁÔÇÓÉÁ

ÖÑÏÍÔÉÓÔÇÑÉÏ ÈÅÙÑÇÔÉÊÏ ÊÅÍÔÑÏ ÁÈÇÍÁÓ - ÐÁÔÇÓÉÁ ΘΕΜΑ Α1 ΙΣΤΟΡΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α Α Α1.1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν γράφοντας στο τετράδιό σας τη λέξη Σωστό ή Λάθος δίπλα στο γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΩΡΓΗ ΚΑΤΣΟΥΛΗ ΜΑΡΙΟΥ ΝΙΚΟΛΙΝΑΚΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΦΙΛΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. Από το 1453 μέχρι το 1830 ΤΟΜΟΣ Α ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ..

ΓΙΩΡΓΗ ΚΑΤΣΟΥΛΗ ΜΑΡΙΟΥ ΝΙΚΟΛΙΝΑΚΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΦΙΛΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. Από το 1453 μέχρι το 1830 ΤΟΜΟΣ Α ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ.. ΓΙΩΡΓΗ ΚΑΤΣΟΥΛΗ ΜΑΡΙΟΥ ΝΙΚΟΛΙΝΑΚΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΦΙΛΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Από το 1453 μέχρι το 1830 ΤΟΜΟΣ Α ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ.. 7 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς International Conference Facilitating the Acquisition and Recognition of Key Competences ΑΡΧΙΚΗ ΙΔΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Προβληματισμός αναφορικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

ανάπτυξη του εργατικού κινήματος) εργατικής ιδεολογίας στη χώρα.» προσφύγων στη Μικρά Ασία και την Ανατολική Θράκη».

ανάπτυξη του εργατικού κινήματος) εργατικής ιδεολογίας στη χώρα.» προσφύγων στη Μικρά Ασία και την Ανατολική Θράκη». Α1. α. Σχολικό βιβλίο σελίδα 77: «Οι επαναστάτες προκήρυξαν όπως ονομάστηκαν.» και «Οι Ορεινοί απαρτίστηκαν και των πλοιοκτητών.» β. Σχολικό βιβλίο σελίδα 46: «Η κατάσταση αυτή (=η αργή ανάπτυξη του εργατικού

Διαβάστε περισσότερα

Β τάξη. ΕΝΟΤΗΤΑ 4 Κεφάλαιο 10: Νέες Τεχνολογίες και Επάγγελμα

Β τάξη. ΕΝΟΤΗΤΑ 4 Κεφάλαιο 10: Νέες Τεχνολογίες και Επάγγελμα Η Αργυρώ και ο Βασίλης μετά το τέλος της σχολικής χρονιάς αποφάσισαν να επισκεφτούν το θείο Αριστείδη, που διαμένει τα τελευταία χρόνια στην Τήνο, το όμορφο νησί των Κυκλάδων. Βασίλης: «Πρέπει σύντομα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α ΘΕΜΑ Α1 α. Να περιγράψετε το πρόγραµµα του καθενός από

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΩΣ ΤΟ 1941 100 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις διαζευκτικής απάντησης ή του τύπου

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Επιχειρηματικότητα: Τάση ή Εργαλείο Ανάπτυξης

Αγροτική Επιχειρηματικότητα: Τάση ή Εργαλείο Ανάπτυξης Αγροτική Επιχειρηματικότητα: Τάση ή Εργαλείο Ανάπτυξης Ευρωπαϊκό Συνέδριο για την Αγροτική Επιχειρηματικότητα, «Αυτό το χωράφι είναι η Επιχείρησή σου» Ναύπλιο, 15-10-2013 Ραυτόπουλος Δημήτρης Διευθυντής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ;

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Καθώς έχουν περάσει, από το 2008 οπότε και ξέσπασε η μεγαλύτερη καπιταλιστική κρίση μετά την κρίση του 1929, οι πάντες σχεδόν συμπεριφέρονται σαν να έχει ξεπεραστεί η κρίση

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗ 23-01-2014. οργάνωσης και λειτουργίας της Βουλής, πενήντα ένας μαθητές και μαθήτριες και

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗ 23-01-2014. οργάνωσης και λειτουργίας της Βουλής, πενήντα ένας μαθητές και μαθήτριες και ΣΕΛ.210 οργάνωσης και λειτουργίας της Βουλής, πενήντα ένας μαθητές και μαθήτριες και τρεις εκπαιδευτικοί από το Γυμνάσιο Ξηροκαμπίου Λακωνίας. Η Βουλή τούς καλωσορίζει. (Χειροκροτήματα απ όλες τις πτέρυγες

Διαβάστε περισσότερα

Ύδρα. Σηµαία της Ύδρας. Δηµογεροντία Ύδρας Σφραγίδες Ελευθερίας, ΙΕΕΕ, Αθήνα, 1983

Ύδρα. Σηµαία της Ύδρας. Δηµογεροντία Ύδρας Σφραγίδες Ελευθερίας, ΙΕΕΕ, Αθήνα, 1983 Ύδρα Σηµαία Σφραγίδα Σηµαία της Ύδρας Δηµογεροντία Ύδρας Σφραγίδες Ελευθερίας, ΙΕΕΕ, Αθήνα, 1983 Νησί του Αιγαίου πελάγους απέναντι στις πελοποννησιακές ακτές της Ερµιονίδος που διαθέτει µία εξαιρετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 10 Ιουνίου 2015 ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Απαντήσεις Θεμάτων Επαναληπτικών Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων & Εσπερινών Γενικών Λυκείων ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α1 α. Σχολικό βιβλίο, σελ. 31: «η εθνική πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011.

Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011. Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011. Α. Την 25/10/2012 περιήλθε στην Περιφερειακή Συμπαραστάτη του Πολίτη και της Επιχείρησης της Περιφέρειας Αττικής και έλαβε αριθμ. πρωτ. 157658/387 το ανωτέρω σχετικό,

Διαβάστε περισσότερα

Κος ΣΤΑΥΡΙΝΟΥΔΗΣ: Καλησπέρα. Η δική μας εισήγηση θα είχε άμεση σχέση και θα είχε ενδιαφέρον να ακολουθούσε την εισήγηση του κυρίου Λέλεκα.

Κος ΣΤΑΥΡΙΝΟΥΔΗΣ: Καλησπέρα. Η δική μας εισήγηση θα είχε άμεση σχέση και θα είχε ενδιαφέρον να ακολουθούσε την εισήγηση του κυρίου Λέλεκα. Κος ΣΤΑΥΡΙΝΟΥΔΗΣ: Καλησπέρα. Η δική μας εισήγηση θα είχε άμεση σχέση και θα είχε ενδιαφέρον να ακολουθούσε την εισήγηση του κυρίου Λέλεκα. Δεν είναι πάντα εφικτό να το προγραμματίζουμε κατά προτεραιότητα.

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου «Παγκόσμια Ευρώπη: οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης» Αθήνα 30 Ιανουαρίου 2007 1 Προσφωνήσεις. Αυτή την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Η κατάσταση έλλειψης εργασίας, κατά την οποία υπάρχει δυσαρμονία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, προσφέρονται λίγες θέσεις εργασίας, ενώ υπάρχουν πάρα πολλοί ενδ9ιαφερόμενοι. Είναι έννοια

Διαβάστε περισσότερα

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 142 Ι ΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ιάρκεια: 1 διδακτική ώρα Θέµατα: 4 1ο ΣΧΕ ΙΟ Ευνοϊκές συγκυρίες για τον Ελληνισµό κατά τον 18 ο αιώνα Ο Νεοελληνικός ιαφωτισµός

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Η Παγκόσµια Μετανάστευση Το 2010, 214 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν μετανάστες, κατοικούσαν

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

EU Kids Online II: Ευρήματα. Δρ. Λίζα Τσαλίκη Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

EU Kids Online II: Ευρήματα. Δρ. Λίζα Τσαλίκη Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών EU Kids Online II: Ευρήματα Δρ. Λίζα Τσαλίκη Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Το πρόγραμμα EU Kids Online II Το θεματικό δίκτυο EU Kids Online II: Enhancing Knowledge Regarding European Children

Διαβάστε περισσότερα

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία Η Χάρτα ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ Εκείνη την εποχή η περιοχή που καλύπτει τη σημερινή Ελλάδα ήταν τμήμα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ο Ρήγας σπούδασε στην Κωνσταντινούπολη, έμαθε γαλλικά, ιταλικά και γερμανικά και

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom Στις 28 Φεβρουαρίου, δύο από τους εθελοντές του Edurom από το Μεσογειακό Σχολείο της Ταρραγόνα βρέθηκαν στην Ημέρα Εκπαίδευσης του «Δικτύου για τη δημοκρατική εκπαίδευση των ενηλίκων: μπροστά με τη δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Διεθνές Εμπόριο και Διανομή του Εισοδήματος Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους το διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET15: ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET15: ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET15: ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης εκτιμά την αξία των εισαγωγών και εξαγωγών ανά Περιφέρεια από και προς τις χώρες της ΕΕ ή τρίτες χώρες, καθώς και τη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET15: ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET15: ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης εκτιμά στην αξία των εισαγωγών και εξαγωγών ανά Περιφέρεια από και προς τις χώρες της ΕΕ ή τρίτες χώρες, καθώς και τη σχέση των εξαγωγών ως προς

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική Υπάρχουν τριβές αλλά από ζήλο... Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ «Είμαι ικανοποιημένος από τη δεκαεννιάμηνη πορεία της κυβέρνησης.

Διαβάστε περισσότερα

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!»

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!» Ημερομηνία 27/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link www.thinkover.gr Ανδριάνα Βούτου http://www.thinkover.gr/2015/04/27/stefanos-livos/ Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»!

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»! Η Ζωή είναι 8 χρονών και πριν 3 χρόνια ο παιδιάτρος και οι γονείς της, της εξήγησαν πως έχει Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα. Από τότε η Ζωή κάνει όλα αυτά που τη συμβούλεψε ο παιδορευματολόγος της και είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ο ενιαίος ευρωπαϊκός χώρος αποτελεί ήδη πεδίο δραστηριότητας, αλλά και ανταγωνισμού των γλωσσών. Από την εποχή της ίδρυσης

Διαβάστε περισσότερα

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο «Φιλολογικό» Φροντιστήριο 2 ο Διαγώνισμα στη Νεοελληνική Γλώσσα Α Λυκείου Επιμέλεια: Μάνθου Άρτεμις [Ο διαδικτυακός διάλογος] Δεν μπορεί, ασφαλώς, να αμφισβητηθεί ότι ο διάλογος αποτελεί απαραίτητο στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Φιλική Εταιρεία. Τόπος Ίδρυσης Χρόνος Ίδρυσης Ιδρυτικά. Οδησσός. 14 Σεπτεµβρίου 1814. Νικόλαος Σκουφάς Αθανάσιος Τσακάλωφ Εµµανουήλ Ξάνθος

Φιλική Εταιρεία. Τόπος Ίδρυσης Χρόνος Ίδρυσης Ιδρυτικά. Οδησσός. 14 Σεπτεµβρίου 1814. Νικόλαος Σκουφάς Αθανάσιος Τσακάλωφ Εµµανουήλ Ξάνθος Φιλική Εταιρεία Τόπος Ίδρυσης Χρόνος Ίδρυσης Ιδρυτικά µέλη Οδησσός 14 Σεπτεµβρίου 1814 Νικόλαος Σκουφάς Αθανάσιος Τσακάλωφ Εµµανουήλ Ξάνθος Σφραγίδα οργάνου Σφραγίδα της Μυστικής Αρχής Σφραγίδες Ελευθερίας,

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 52 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪΔΗ-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Φιλολάου & Εκφαντίδου 26 : Τηλ.: 2107601470 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ 2012 «Λαϊκισμός, η βασιλεύουσα δύναμη» Επιχειρώντας κανείς

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά.

Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά. 1 Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά. Ψάχνοντας από το εσωτερικό κάποιων εφημερίδων μέχρι σε πιο εξειδικευμένα περιοδικά και βιβλία σίγουρα θα έχουμε διαβάσει ή θα έχουμε τέλος πάντων πληροφορηθεί,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΕΠΙ ΧΕΙΡ Η ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΜΑΤΙ ΚΟ ΤΗ ΤΑ Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση»

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΑΚΤΟΠΛΟΪΑΣ ΚΑΙ CABOTAGE ΜΑΘΗΜΑ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΣΑΛΙΚΙΔΟΥ ΟΛΥΜΠΙΑ ΤΣΟΓΚΑ ΜΑΡΙΑ 30/10/2009

ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΑΚΤΟΠΛΟΪΑΣ ΚΑΙ CABOTAGE ΜΑΘΗΜΑ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΣΑΛΙΚΙΔΟΥ ΟΛΥΜΠΙΑ ΤΣΟΓΚΑ ΜΑΡΙΑ 30/10/2009 ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΑΚΤΟΠΛΟΪΑΣ ΚΑΙ CABOTAGE ΜΑΘΗΜΑ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΣΑΛΙΚΙΔΟΥ ΟΛΥΜΠΙΑ ΤΣΟΓΚΑ ΜΑΡΙΑ 30/10/2009 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ - ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Έννοια ακτοπλοΐας: ακτοπλοΐα είναι η μετακίνηση επιβατών και φορτίου

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013)

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013) 1 ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013) Κύριε Υπουργέ Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, φίλε Θανάση Τσαυτάρη, Υψηλοί προσκεκλημένοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1)

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑ Α1 Α.1.1.α Το Νοέμβριο του 1919 υπογράφηκε η συνθήκη του Νεϊγύ.πριν από την υπογραφή της συνθήκης) σελ 140 σχ.βιβλ. Β. Κατά

Διαβάστε περισσότερα

2 Η απασχόληση στο εμπόριο: Διάρθρωση και εξελίξεις

2 Η απασχόληση στο εμπόριο: Διάρθρωση και εξελίξεις 2 Η απασχόληση στο εμπόριο: Διάρθρωση και εξελίξεις 2.1. Εισαγωγικές παρατηρήσεις Στο Μέρος αυτό αποτυπώνονται οι εξελίξεις στη διάρθρωση και στα βασικά χαρακτηριστικά της απασχόλησης στο εμπόριο σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΡΚΕΙΑ : 3 ΩΡΕΣ. Επιμέλεια : Ιωάννα Καλαϊτζίδου

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΡΚΕΙΑ : 3 ΩΡΕΣ. Επιμέλεια : Ιωάννα Καλαϊτζίδου ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΡΚΕΙΑ : 3 ΩΡΕΣ Επιμέλεια : Ιωάννα Καλαϊτζίδου Θέμα Α1 Να σημειώσετε στο τέλος κάθε πρότασης Σ (Σωστό) αν θεωρείτε ότι η πρόταση είναι σωστή ή Λ(Λάθος) αν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΠΛΟΙΩΝ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΤΟ 1751

ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΠΛΟΙΩΝ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΤΟ 1751 ΒΑΣΙΛΗΣ ΚΡΕΜΜΥΔΑΣ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΠΛΟΙΩΝ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΤΟ 1751 Οί πληροφορίες σχετικά μέ τή γένεση τής εμπορικής ναυτιλίας στον ελλαδικό χώρο είναι τόσο σπάνιες καί τόσο αποσπασματικές, άλλα καί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Ο κεντρικός λόγος της παιδείας σε μια δημοκρατική κοινωνία είναι αναμφισβήτητος. Και δεν μιλώ για την παιδεία που παρέχει το «υπουργείο Παιδείας». Η παιδεία

Διαβάστε περισσότερα

Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012

Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012 Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012 Ινστιτούτο Εξαγωγικών Ερευνών και Σπουδών Σύνδεσµος Εξαγωγέων Βορείου Ελλάδος Θεσσαλονίκη, 23/05/13 Σκοπός της µελέτης:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

The Economist Events The 17th Roundtable with the Government of Greece

The Economist Events The 17th Roundtable with the Government of Greece Χ. ΣΑΧΙΝΗΣ: Ευχαριστώ και ευχαριστώ που με προσκαλέσατε. Συγγνώμη για τα Αγγλικά μου, αλλά έρχομαι από μερικές εβδομάδες που μιλούσα στους ξένους επενδυτές και γι αυτό ίσως έρχονται τα Αγγλικά πιο εύκολα.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ Ο θαυμαστός κόσμος της ΑΛΚΗΣ ΖΕΗ ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ για τους μαθητές και τις μαθήτριες της Δ, Ε και ΣΤ Δημοτικού Νοέμβριος 2011-Μάιος 2012 Υπό την αιγίδα του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Μαραθώνιος

Διαβάστε περισσότερα

INCOFRUIT - (HELLAS)

INCOFRUIT - (HELLAS) Αριθ. Πρωτ. 251/ Σελ 1 Αθήνα 16.4,2008 1 Προς ΟΛΑ ΤΑ ΜΕΛΗ Κε Συνάδελφε Θέµα: Ενηµερωτικό δελτίο για την αγορά αγροτικών προϊόντων στη Γερµανία Παραθέτουµε συνηµµένα το πρώτο ενηµερωτικό δελτίο µε ειδήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 18 Νοεμβρίου 2011

Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 18 Νοεμβρίου 2011 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 18 Νοεμβρίου 2011 Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η Εξ αφορμής των παρατηρήσεων που περιέχονται στο Εβδομαδιαίο Δελτίο Οικονομικών Εξελίξεων της Διεύθυνσης Οικονομικών

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη του Νίκου Λυγερού στο LEGACY MAGAZINE

Συνέντευξη του Νίκου Λυγερού στο LEGACY MAGAZINE Συνέντευξη του Νίκου Λυγερού στο LEGACY MAGAZINE 1) Κύριε Λυγερέ, παρά την δυσχερή οικονομική κατάσταση στην οποία βρίσκεται η Κύπρος, επικρατεί ακόμα μια νότα αισιοδοξίας λόγω των υδρογονανθράκων... Με

Διαβάστε περισσότερα

* Συνδέεται άμεσα η αξιολόγηση με τη μισθολογική προαγωγή στον επόμενο βαθμό.

* Συνδέεται άμεσα η αξιολόγηση με τη μισθολογική προαγωγή στον επόμενο βαθμό. Ανακοίνωση της ΔΑΚΕ Καθηγητών Δ.Ε, για το σχέδιο Π.Δ για την Αξιολόγηση Κατατέθηκε από το Υπουργείο Παιδείας προς διαβούλευση το σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος για την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών. Μία

Διαβάστε περισσότερα

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα.

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα. Β. ΑΝΟΙΚΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις ανάπτυξης 1. Λαµβάνοντας υπόψη σας τα εθνικά, κοινωνικά, οικονοµικά και πολιτικά χαρακτηριστικά της τσαρικής Ρωσίας καθώς και τις ιδιαίτερες συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Ιστορική κρίση της αγοράς εργασίας ύψος της ανεργίας χωρίς ιστορικό προηγούμενο (22.6%) πολύ

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη: το χρηματοοικονομικό προφίλ της μεταποίησης στο Βορειοελλαδικό Τόξο.

Μελέτη: το χρηματοοικονομικό προφίλ της μεταποίησης στο Βορειοελλαδικό Τόξο. Μελέτη: το χρηματοοικονομικό προφίλ της μεταποίησης στο Βορειοελλαδικό Τόξο. Αποτελέσματα από την επεξεργασία 226 ισολογισμών ισάριθμων βιομηχανιών με έδρα την Ήπειρο, τη Μακεδονία και τη Θράκη ΤΟ ΠΛΗΡΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΟΜΑ Α Α

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΟΜΑ Α Α ΑΡΧΗ 1Η ΕΛΙ Α ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕ ΕΞΕΤΑΕΙ Γ ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ: ΙΤΟΡΙΑ ΥΝΟΛΟ ΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΕΡΙ (4) ΟΜΑ Α Α ΘΕΜΑ Α1 Α1.1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ) !"Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων.

ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ) !Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων. ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ)!"Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων.!"σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Στη διερεύνησή μας μετρήθηκε ο χρόνος που χρειάστηκαν

Διαβάστε περισσότερα

WWW.KINDYKIDS.GR. Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς

WWW.KINDYKIDS.GR. Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς WWW.KINDYKIDS.GR Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς Το υλικό αυτό αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του KindyKids.gr και διανέμεται δωρεάν. Ο Αθανάσιος Διάκος

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ Α

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ Α ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑ Α.1 Α.1.1 Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων όρων: α. Κλήριγκ β. Οργανισμός γ. Οργανικός Νόμος 1900 ΜΟΝΑΔΕΣ 15 Α.1.2 Να αντιστοιχίσετε κάθε δεδομένο της

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικό Παράρτημα B. Χρηματοοικονομικοί δείκτες: Ανάλυση ανά περιφέρεια

Ειδικό Παράρτημα B. Χρηματοοικονομικοί δείκτες: Ανάλυση ανά περιφέρεια Ειδικό Παράρτημα B Χρηματοοικονομικοί δείκτες: Ανάλυση ανά περιφέρεια 2013 Ετήσια έκθεση ελληνικού εμπορίου 290 Β. Ανάλυση ανά περιφέρεια Στο παράρτημα αυτό παρουσιάζεται η γεωγραφική διάσταση της διάρθρωσης

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα

Το μόνο λοιπόν που χρειάζεστε για να σας βρουν, είναι να έχετε ένα ισχυρό ηλεκτρονικό στίγμα. Το δικό σας ηλεκτρονικό στίγμα πόσο ισχυρό είναι;

Το μόνο λοιπόν που χρειάζεστε για να σας βρουν, είναι να έχετε ένα ισχυρό ηλεκτρονικό στίγμα. Το δικό σας ηλεκτρονικό στίγμα πόσο ισχυρό είναι; Στην εποχή που ζούμε σχεδόν όλες οι μορφές αναζήτησης γίνονται μέσω του διαδικτύου. Το μόνο λοιπόν που χρειάζεστε για να σας βρουν, είναι να έχετε ένα ισχυρό ηλεκτρονικό στίγμα. Το δικό σας ηλεκτρονικό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ : Προσδιορισμός του εισοδήματος που αποκτάται από ατομική αγροτική επιχειρηματική δραστηριότητα και φορολόγηση αυτού

ΘΕΜΑ : Προσδιορισμός του εισοδήματος που αποκτάται από ατομική αγροτική επιχειρηματική δραστηριότητα και φορολόγηση αυτού ΘΕΜΑ : Προσδιορισμός του εισοδήματος που αποκτάται από ατομική αγροτική επιχειρηματική δραστηριότητα και φορολόγηση αυτού Πρόταση Σε μια προσπάθεια για την αντικειμενική εξεύρεση του αγροτικού εισοδήματος

Διαβάστε περισσότερα

Συμπτώματα συνεξάρτησης

Συμπτώματα συνεξάρτησης Συμπτώματα συνεξάρτησης Οι συνεξαρτητικές συμπεριφορές είναι αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Το συνεξαρτητικό άτομο προσπαθεί να βοηθήσει τους άλλους καταστρέφοντας τον εαυτό του. Τέτοιου είδους συμπεριφορές

Διαβάστε περισσότερα

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) ***

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) *** «...Η γλωσσομάθεια στις μέρες μας είναι απαραίτητη. Τα άτομα με επαρκή γνώση μιας ξένης γλώσσας έχουν τη δυνατότητα να είναι αποτελεσματικότεροι στις σπουδές τους, αφού μπορούν ψάχνοντας σε ξένες βιβλιογραφίες

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και

Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και της βιοτεχνίας είναι αρκετά χαμηλή, παρότι είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Συζητάμε σήμερα τη σύσταση μίας ανεξάρτητης διοικητικής Αρχής για την. αξιολόγηση της εκπαίδευσης. Άρα, με κάποιο τρόπο συζητάμε το ζήτημα της

Συζητάμε σήμερα τη σύσταση μίας ανεξάρτητης διοικητικής Αρχής για την. αξιολόγηση της εκπαίδευσης. Άρα, με κάποιο τρόπο συζητάμε το ζήτημα της ΜΑΡΙΑ ΡΕΠΟΥΣΗ Συζητάμε σήμερα τη σύσταση μίας ανεξάρτητης διοικητικής Αρχής για την αξιολόγηση της εκπαίδευσης. Άρα, με κάποιο τρόπο συζητάμε το ζήτημα της αξιολόγησης. Θέλω να θέσω ένα ερώτημα και νομίζω

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ .1 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Τηλεόραση & Φιλαναγνωσία ΚΕΙΜΕΝΟ Ένα σηµαντικό ζήτηµα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιµήσεων του κοινού συνδέεται µε τις επιδράσεις των

Διαβάστε περισσότερα

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Ο τάφος του Βίτγκεντάιν στο Κέιμπριτζ κοσμείται από το ομοίωμα μιας ανεμόσκαλας: «Οι προτάσεις μου αποτελούν διευκρινίσεις, όταν αυτός που με καταλαβαίνει, τελικά τις αναγνωρίσει

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΒΕΤΙΑ ΜΕ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΤΗΣ ΖΥΡΙΧΗΣ»

«Η ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΒΕΤΙΑ ΜΕ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΤΗΣ ΖΥΡΙΧΗΣ» «Η ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΒΕΤΙΑ ΜΕ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΤΗΣ ΖΥΡΙΧΗΣ» Εισηγητής: ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΣ Δημοτικός Σύμβουλος Δήμου Ζυρίχης Webpage Stadt ZÜRICH: http://www4.stzh.ch/kap01/gemeinderat_stzh/

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά του επαγγελματία εκπαιδευτικού

Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά του επαγγελματία εκπαιδευτικού Σαλτερής Νίκος Δρ. Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Σχολικός Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης (Π.Ε. 70) Νομαρχίας Πειραιά Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά

Διαβάστε περισσότερα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα ΣΥΝΟΨΗ 21 ΣΥΝΟΨΗ Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα 1. Η αναταραχή στην Ευρωζώνη οφείλεται στην παγκόσμια κρίση χρηματιστικοποίησης η

Διαβάστε περισσότερα

Ο θαυμαστός κόσμος της ΑΛΚΗΣ ΖΕΗ. 5ος ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ. για τους μαθητές και τις μαθήτριες του Δημοτικού και του Γυμνασίου

Ο θαυμαστός κόσμος της ΑΛΚΗΣ ΖΕΗ. 5ος ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ. για τους μαθητές και τις μαθήτριες του Δημοτικού και του Γυμνασίου Ο θαυμαστός κόσμος της ΑΛΚΗΣ ΖΕΗ 5ος ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ για τους μαθητές και τις μαθήτριες του Δημοτικού και του Γυμνασίου Oκτώβριος 2015-Μάιος 2016 Αποστολή: Γνωρίζω την αγαπημένη συγγραφέα

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά δεν έπαψαν ποτέ να με εκπλήσσουν

Τα παιδιά δεν έπαψαν ποτέ να με εκπλήσσουν Τα παιδιά δεν έπαψαν ποτέ να με εκπλήσσουν Έχοντας μεγαλώσει με το Ουράνιο Τόξο, ο Χρήστος Δημόπουλος αποτελεί μία οικεία φιγούρα. Κάθε μέρα «έμπαινε» στο σπίτι, μας έλεγε ιστορίες, μας έδειχνε κατασκευές.

Διαβάστε περισσότερα

OPMH. κοντά στο µαθητή!

OPMH. κοντά στο µαθητή! ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α Β ) ΠΕΜΠΤΗ 29 ΜΑΪΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εάν το ποσοστό υποχρεωτικών καταθέσεων είναι 25% και υπάρξει μια αρχική κατάθεση όψεως 2.000 σε μια εμπορική Τράπεζα, τότε η μέγιστη ρευστότητα που μπορεί να δημιουργηθεί από αυτή την κατάθεση είναι: Α.

Διαβάστε περισσότερα

Το Ηµερολόγιο των Μάγιας και τα Χρήµατα από τον ρ. Καρλ Τζοχάν Κάλλεµαν

Το Ηµερολόγιο των Μάγιας και τα Χρήµατα από τον ρ. Καρλ Τζοχάν Κάλλεµαν Το Ηµερολόγιο των Μάγιας και τα Χρήµατα Από τον ρ. Καρλ Τζοχάν Κάλλεµαν Λοιπόν, ήθελα να µιλήσω για δυο πράγµατα που νοµίζω δεν συνδέονται πάντα αλλά, πραγµατικά θα τους άξιζε µια σύνδεση. Το ένα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:---------

Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:--------- 25η Μαρτίου 1821 Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:--------- Στόχοι: Μέσα από διάφορες επικοινωνιακές και διαθεματικές δραστηριότητες τo παιδί:

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη: το χρηματοοικονομικό προφίλ της μεταποίησης στο Βορειοελλαδικό Τόξο.

Μελέτη: το χρηματοοικονομικό προφίλ της μεταποίησης στο Βορειοελλαδικό Τόξο. Μελέτη: το χρηματοοικονομικό προφίλ της μεταποίησης στο Βορειοελλαδικό Τόξο. Αποτελέσματα από την επεξεργασία 226 ισολογισμών ισάριθμων βιομηχανιών με έδρα την Ήπειρο, τη Μακεδονία και τη Θράκη Βασικό

Διαβάστε περισσότερα

(συνέντευξη: ραδιοφωνικός σταθμός Αθήνα, 9.84, ο σφυγμός της μέρας, 06/02/08)

(συνέντευξη: ραδιοφωνικός σταθμός Αθήνα, 9.84, ο σφυγμός της μέρας, 06/02/08) (συνέντευξη: ραδιοφωνικός σταθμός Αθήνα, 9.84, ο σφυγμός της μέρας, 06/02/08) Φ.Κ.: ας επιστρέψουμε τώρα στο μεγάλο θέμα της ημέρας σε παγκόσμια κλίμακα, της Αμερικάνικές προκριματικές εκλογές. Πήραμε

Διαβάστε περισσότερα