ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ» ΕΘΝΙΚΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΕΣΠΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ» ΕΘΝΙΚΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΕΣΠΑ 2007-2013"

Transcript

1 Σ ε λ ί δ α 1 ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ» ΕΘΝΙΚΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΕΣΠΑ ΕΡΓΟ «Πρότυπο Σύστημα Υποστήριξης Ατόμων με Αυτισμό (ΠΣΥΑ) Βασιζόμενο σε ένα Ευφυές Πληροφοριακό Σύστημα (ΕΠΣΥΑ)» [ΠΑΥΕΥΣ], MIS Παραδοτέο Π «Μελέτη Διεθνούς και Ελληνικής Εμπειρίας σε θεσμικά πλαίσια και δομές αυτισμού»

2 Σελίδα 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΦΑΚΕΛΟΥ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟΥ Πίνακας Τμημάτων Παραδοτέου α/α Ονομασία Αρχείου Τύπος (format) 01 Μελέτη Διεθνούς & Ελληνικής Έντυπη μορφή Εμπειρίας σε θεσμικά πλαίσια (hardcopy 191 και δομές αυτισμού σελίδων) Διαθέσιμο Εργαστήριο Πληροφ. Συστημ. Διοίκησης & Επιχειρ. Νοημοσύνης Ψηφιακή μορφή, αρχείο Word & PDF (1 cd) Ψηφιακή μορφή, Αρχείο PDF Εργαστήριο Πληροφ. Συστημ. Διοίκησης & Επιχειρ. Νοημοσύνης 02 Μοντέλο OLAP Ψηφιακή μορφή, αρχείο Excel. 03 Ιστότοπος Έργου Αρχεία Ιστοσελίδων

3 Σ ε λ ί δ α 3 ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΨΗΦΙΑΚΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ Για να διευκολυνθεί ο αναγνώστης της ψηφιακής έκδοσης της παρούσας Μελέτης, λόγω του μεγάλου αριθμού σελίδων της, έχουν συμπεριληφθεί πολλές υπερσυνδέσεις (hyperlinks) και πολλοί σελιδοδείκτες (bookmarks). Συνεπώς, μαζί με τις βιβλιογραφικές παραπομπές, εξασφαλίζεται η δυνατότητα μεταφοράς σε άλλο μέρος του κειμένου από αυτό που ο αναγνώστης προσπελαζει εκείνη την στιγμή. Για τον λόγο αυτό συστήνεται στον αναγνώστη της ψηφιακής έκδοσης, να κάνει χρήση εντολών συντόμευσης από το πληκτρολόγιο, ώστε να μετακινείται μέσα στο κείμενο. Συγκεκριμένα, σε όσα σημεία της Μελέτης εντοπίζονται λέξεις ή φράσεις που περιέχουν υπερσυνδέσεις (hyperlinks), προτείνεται η χρήση της εντολής συντόμευσης Ctrl + κλικ για μετάβαση στο σημείο του κειμένου όπου παραπέμπει η υπερσύνδεση αυτή. Για να επιστρέψει ο αναγνώστης στο προηγούμενο σημείο, μπορεί να κάνει χρήση της εντολής συντόμευσης Alt + αριστερό βέλος. Για να μεταβεί πάλι στην αμέσως επόμενη υπερσύνδεση, μπορεί να κάνει χρήση της εντολής συντόμευσης Alt + δεξιό βέλος. Δηλαδή, με τις εντολές συντόμευσης Alt + αριστερό/δεξιό βέλος, ο αναγνώστης μπορεί να μετακινηθεί μπρος ή πίσω στα σημεία που προσπέλασε προηγούμενα με χρήση υπερσυνδέσεων, σελιδοδεικτών και βιβλιογραφικών παραπομπών. Επίσης, η εντολή συντόμευσης Ctrl + G επιτρέπει την άμεση μετάβαση σε συγκεκριμένο σελιδοδείκτη, υποσημείωση, σελίδα κ.λπ. Τέλος, η προσέγγιση του κέρσορα σε μία υποσημείωση έχει ως αποτέλεσμα την εμφάνιση του αντίστοιχου κειμένου (πέρα της εμφάνισής του στο υποσέλιδο).

4 Σ ε λ ί δ α 4 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι συμμετέχοντες στην παρούσα Μελέτη προσπάθησαν να περιγράψουν, όσον το δυνατόν περισσότερο εξαντλητικά, τα περί του Αυτισμού θέματα για την Ελλάδα, αλλά συγκριτικά και για άλλες χώρες. Στην αρχή της Μελέτης παρουσιάζονται περισσότερο κάποιες θεμελιώδεις έννοιες, πριν την κατ εξοχήν παράθεση διαδικασιών/πρακτικών, προβλημάτων, πλαισίων, μοντέλων και νομοθετημάτων στην Ελλάδα και αλλού. Θεωρούμε σημαντικό μέρος της Μελέτης την παρουσίαση (κυρίως προς τις Αρχές) προτάσεων για βελτιώσεις του Ελληνικού μοντέλου, εμπνευσμένες από μοντέλα άλλων προηγμένων χωρών και «εξελληνισμένες» κατόπιν συζητήσεων με σχετιζόμενους φορείς και πρόσωπα (ΜΕΡΟΣ Η ). Ας σημειωθεί ότι κατά την περιγραφή αυτών των προτάσεων έγινε και ενός είδους νομοπροπαρασκευαστική επεξεργασία τους, με την έννοια ότι αναφέρεται και η σχετική Νομοθεσία που πρέπει να μεταβληθεί για την υιοθέτηση κάθε πρότασης. Σημαντικότερη πρόταση θεωρούμε την θεσμοθέτηση «Ομαδικού Προϋπολογισμού» (δεν απαντάται σε κανένα μοντέλο). Μάλιστα, έχουμε ήδη προετοιμάσει, με τον συνεργαζόμενο σύλλογο της Πάτρας (ΕΨΥΕΠΕΑ), την πειραματική εφαρμογή του. Τέλος, θεωρούμε σημαντική συνεισφορά της Μελέτης τον σχεδιασμό ενός OLAP μοντέλου, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για οργάνωση ετήσιων στατιστικών στοιχείων (οικονομικών, δημογραφικών κ.λπ.) για τους σχετιζόμενους με τον Αυτισμό φορείς στην Ελλάδα. Εκ μέρους των συμμετεχόντων, Βασίλειος Βουτσινάς, Καθηγητής Επιστημονικός Υπεύθυνος Έργου

5 Σ ε λ ί δ α 5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟΥ ΛΕΞΙΚΟ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΈΚΘΕΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΈΚΘΕΣΗΣ ΜΕΡΟΣ Α Διαταραχή του Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ) 1. Ορισμός ΔΑΦ Μορφές Συνοσηρότητα 2. Επιδημιολογικά στοιχεία Αίτια 3. Εκπαιδευτικά και Θεραπευτικά Προγράμματα για άτομα με ΔΑΦ 3.1. Δομημένη Εκπαίδευση του TEACCH Programme 3.2. Εφαρμοσμένη Ανάλυση Συμπεριφοράς ABA 3.3. Αισθητηριακή Ολοκλήρωση S.I Floortime

6 Σ ε λ ί δ α Εργαλεία Εναλλακτικής Επικοινωνίας 3.6. Ψυχοεκπαίδευση και Συμβουλευτική γονέων ΜΕΡΟΣ Β Η Ελληνική Εμπειρία σε Θεσμικά Πλαίσια και Δομές Αυτισμού 1. Πλαίσιο υποστήριξης ατόμων με ΔΑΦ - Πρόσφατες και τρέχουσες δυσκολίες 1.1. Σύστημα Παροχών Υγείας - Διαδικασία Διάγνωσης 1.2. Θεραπευτική Προσέγγιση 1.3. Εκπαιδευτικό Πλαίσιο 1.4. Διαβίωση Ενηλίκων 1.5. Κρατικές παροχές 1.6. Υποστήριξη οικογένειας 2. Όραμα και Αξίες 3. Συνεργατικές Πρωτοβουλίες 4. Σχέσεις και Πολιτισμός 5.Κατάρτιση και εξειδίκευση προσωπικού δομών και φορέων 6. Νομοθεσία και κανονισμοί 6.1. Δικαίωμα στην Εκπαίδευση 6.2. Δικαιώματα στην εργασία/απασχόληση 6.3. Δικαιώματα στην προσβασιμότητα

7 Σ ε λ ί δ α Ισχύουσα Πολεοδομική Νομοθεσία 7. Νέα μοντέλα υπηρεσιών 7.1 «ΠΑΥΕΥΣ» 7.2. «ΝΟΗΣΗ» 8. Βάση δεδομένων/ στοιχείων OLAP 9. Τεχνολογίες Πληροφορικής ΜΕΡΟΣ Γ Η Βρετανική Εμπειρία σε Θεσμικά Πλαίσια και Δομές Αυτισμού Περίληψη Εισαγωγή 1. Το πλαίσιο του Ηνωμένου Βασιλείου 2. Επιδημιολογικά στοιχεία 3. Τρέχοντα Μοντέλα υποστήριξης ατόμων με ΔΑΦ 4. Πρόγραμμα Ενίσχυσης Θετικής Συμπεριφοράς Positive Behavioural Support 5. Αξιολόγηση και Ανάλυση 6. Κατάρτιση προσωπικού 7. Νομοθεσία και Κανονισμοί Ειδική Νομοθεσία για τα άτομα με ΔΑΦ 8. Παροχή Υπηρεσιών 9. Εξειδίκευση προσωπικού δομών και φορέων

8 Σ ε λ ί δ α Προδιαγραφές Υπηρεσιών 11. Τεχνολογίες Πληροφορικής Συμπεράσματα ΜΕΡΟΣ Δ Η Γερμανική Εμπειρία σε Θεσμικά Πλαίσια και Δομές Αυτισμού Εισαγωγή 1. Πλαίσιο υποστήριξης ατόμων με ΔΑΦ 1.1 Εκπαίδευση 1.2. Θεραπευτική Προσέγγιση 1.3. Κοινωνική ένταξη και ενσωμάτωση 1.4. Αξιοπρεπής Διαβίωση 2. Εξειδίκευση προσωπικού δομών και φορέων 3. Νομοθεσία και κανονισμοί 3.1. Ποσοστό Αναπηρίας 3.2. Προνοιακές παροχές με βάση την αναπηρία 3.3. Παροχές Ειδικής Αγωγής και Πρώιμης Παρέμβασης 3.4. Προσχολική Αγωγή 3.5. Πρόνοια για την Ενσωμάτωση ενός Ατόμου με Αναπηρία στην κοινωνία 3.6. Δικαιούχοι παροχής εξειδικευμένων θεραπευτικών προγραμμάτων για ΔΑΦ

9 Σ ε λ ί δ α Εκπαιδευτικό πλαίσιο για παιδιά με ΔΑΦ 3.8. Επαγγελματική Κατάρτιση 3.9. Ακαδημαϊκή φοίτηση Επαγγελματική απασχόληση/εργασία Διαβίωση Χρήση εισοδήματος και ιδιοκτησίας Προσωπικός Προϋπολογισμός Ειδική Διαθήκη γονέων ατόμων με αναπηρία Δικαιοπρακτική ικανότητα, περίθαλψη και πληρεξούσια εξουσιοδότηση Επίλογος ΜΕΡΟΣ Ε Η Γαλλική Εμπειρία σε Θεσμικά Πλαίσια και Δομές Αυτισμού Πλαίσιο υποστήριξης ατόμων με ΔΑΦ στη Γαλλία ΜΕΡΟΣ ΣΤ Η Εμπειρία στις υπόλοιπες Ευρωπαϊκές Χώρες σε Θεσμικά Πλαίσια και Δομές Αυτισμού Το Ευρωπαϊκό Δεδομένο

10 Σ ε λ ί δ α 10 ΜΕΡΟΣ Ζ Η Εμπειρία στις Η.Π.Α. σε Θεσμικά Πλαίσια και Δομές Αυτισμού Πλαίσιο υποστήριξης ατόμων με ΔΑΦ στις Η.Π.Α. ΜΕΡΟΣ Η Προτάσεις και Συμπεράσματα Έκθεσης 1. Ανάγκες/προτάσεις για αλλαγή 2. Αναμενόμενα Αποτελέσματα ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

11 Σ ε λ ί δ α 11 ΛΕΞΙΚΟ ΟΡΩΝ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ ΑΛΜΑ ΑμεΑ ΔΑΦ ΔΕΠ-Υ ΕΑΕ ΕΑΣ ΕΣΑμεΑ ΕΕΕΕΚ ΕΕΠΑΑ ΕΛΚΕ ΕΣ ΕΣΠΑ ΕΣΥΑ ΕΘΣ ΕΨΥΕΠΕΑ ΚΔΑΥ ΚΕΔΔΥ Πανελλήνιος Σύλλογος Προσαρμοσμένων Δραστηριοτήτων Άτομα με Αναπηρία Διαταραχή του Αυτιστικού Φάσματος Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής - Υπερκινητικότητα Ειδική Αγωγή & Εκπαίδευση Εφαρμοσμένη Ανάλυση Συμπεριφοράς Εθνική Συνομοσπονδία Ατόμων με Αναπηρία Εργαστήριο Ειδικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης Ελληνική Εταιρεία Προστασίας Ατόμων με Αυτισμό Ειδικός Λογαριασμός Κονδυλίων Έρευνας Ειδικό Σχολείο Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο Ανάπτυξης Ευφυές Σύστημα Υποστήριξης Ατόμων με Αυτισμό Ενίσχυση Θετικής Συμπεριφοράς Εταιρεία Ψυχικής Υγείας και Εκπαίδευσης του Παιδιού & του Εφήβου με Αυτισμό Αχαΐας Κέντρο Διάγνωσης, Αξιολόγησης & Υποστήριξης Κέντρο Διάγνωσης Διαφοροδιάγνωσης & Υποστήριξης

12 Σ ε λ ί δ α 12 ΚΗ ΚΠΣ ΜΚΟ ΟΗΕ ΠΠ ΠΣ ΠΣΥΑ ΣΜΕΑ ΣΥΔ ΤΔΠΠ ΤΕΕ Κέντρο Ημέρας Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης Μη Κυβερνητικός Οργανισμός Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών Πρώιμη Παρέμβαση Παράλληλη Στήριξη Πρότυπο Σύστημα Υποστήριξης Ατόμων με Αυτισμό Σχολική Μονάδα Ειδικής Αγωγής Στέγη Υποστηριζόμενης Διαβίωσης Τεχνικό Δελτίο Προτεινόμενης Πράξης Τεχνικό Επαγγελματικό Εκπαιδευτήριο ABA ASD BILD DOLS DSM FA FBA FC I.I. Applied Behavior Analysis Autism Spectrum Disorders British Institute of Learning Disabilities Deprivation of Liberty Safeguards Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders Functional Analysis Functional Behavioral Assessment Facilitated Communication Intensive Integration

13 Σ ε λ ί δ α 13 ICD MCA NAS NICE OLAP PBS PECS S.I. TEACCH International Classification of Diseases Mental Capacity Act National Autistic Society National Institute for Health & Clinical Excellence Online Analytical Processing Positive Behavioral Support Picture Exchange Communication System Sensory Integration Treatment & Education of Autistic & Related Communication Handicapped Children

14 Σ ε λ ί δ α 14 ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΚΘΕΣΗΣ Η παρούσα έκθεση αποτελεί Παραδοτέο (Π ) του Έργου «Πρότυπο Σύστημα Υποστήριξης Ατόμων με Αυτισμό (ΠΣΥΑ)» βασιζόμενο σε ένα Ευφυές Πληροφοριακό Σύστημα (ΕΣΥΑ)-ΠΑΥΕΥΣ, στα πλαίσια του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Ανάπτυξη Ανθρώπινου Δυναμικού» ΕΣΠΑ , με φορέα Χρηματοδότησης το Υπουργείο Υγείας, πληρωτέο από το ΕΚΤ (95%) και Εθνικούς πόρους (5%). Το εν λόγω πρόγραμμα υλοποιείται από το Πανεπιστήμιο Πατρών και συγκεκριμένα από το Εργαστήριο Πληροφοριακών Συστημάτων Διοίκησης και Επιχειρηματικής Νοημοσύνης. Συγκεκριμένα, το Τμήμα του Παραδοτέου Π με τίτλο «Μελέτη Ελληνικής και Διεθνούς εμπειρίας σε θεσμικά πλαίσια και δομές Αυτισμού» συντάχθηκε με βάση: την εκτεταμένη μελέτη και εξέταση της διεθνούς σχετικής βιβλιογραφίας και των επιστημονικών αναλύσεων, την πλοήγηση και την διερεύνηση σχετικών διαδικτυακών τόπων, τις πληροφορίες που προήλθαν από την επικοινωνία με φορείς και δομές αυτισμού, καθώς και τις πληροφορίες που προήλθαν από τους ειδικούς επιστήμονες που συμμετέχουν στο έργο ΠΑΥΕΥΣ. Το Παραδοτέο αυτό αποτελεί παράλληλα και μια καταγραφή της κατάστασης που επικρατεί στην Ελλάδα, τη Μεγάλη Βρετανία, τη Γερμανία, τη Γαλλία και σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες, καθώς και στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, τόσο από νομοθετικής πλευράς όσο και από πλευράς υλοποίησης και τήρησης των θεσμών της Πολιτείας, σχετικά με άτομα που παρουσιάζουν Διαταραχή του Αυτιστικού Φάσματος.

15 Σ ε λ ί δ α 15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΚΘΕΣΗΣ Η συγγραφή του παρόντος κειμένου έγινε στα πλαίσια του ερευνητικού προγράμματος «ΠΡΟΤΥΠΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ (ΠΣΥΑ) ΒΑΣΙΖΟΜΕΝΟ ΣΕ ΕΝΑ ΕΥΦΥΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΕΣΥΑ)-ΠΑΥΕΥΣ» στα πλαίσια του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Ανάπτυξη Ανθρώπινου Δυναμικού» ΕΣΠΑ , με φορέα Χρηματοδότησης το Υπουργείο Υγείας, χρηματοδοτούμενο κατά ΕΚΤ (95%) και Εθνικούς πόρους (5%). Το εν λόγω πρόγραμμα υλοποιείται από το Εργαστήριο Πληροφοριακών Συστημάτων Διοίκησης και Επιχειρηματικής Νοημοσύνης του Τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων του Πανεπιστημίου Πατρών. Το Τμήμα του Παραδοτέου Π με τίτλο «Μελέτη Ελληνικής και Διεθνούς Εμπειρίας σε Θεσμικά Πλαίσια και Δομές Αυτισμού» αναπτύσσεται σε 7 μέρη, τα οποία περιγράφονται διεξοδικά και τεκμηριώνονται με στοιχεία, που συνελέγησαν έπειτα από εμπεριστατωμένη έρευνα. Το πρώτο μέρος του παραδοτέου (Μέρος Α ) εισάγει τον αναγνώστη στην έννοια της Διαταραχής του Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ), παραθέτοντας ορισμούς, μορφές, επιδημιολογικά στοιχεία και μια σύντομη καταγραφή των αιτίων, που σύμφωνα με εξειδικευμένες επιστημονικές μελέτες οδηγούν στην εκδήλωσή της. Παράλληλα στην ενότητα «Εκπαιδευτικά και Θεραπευτικά Προγράμματα για άτομα με ΔΑΦ» περιγράφοντα διεξοδικά τα Προγράμματα και τα εργαλεία, που χρησιμοποιούνται στην προσέγγιση ατόμων με ΔΑΦ τόσο σε διεθνές επίπεδο όσο και στον ελληνικό χώρο. Το δεύτερο μέρος του Παραδοτέου περιλαμβάνει την Μελέτη της Ελληνικής Εμπειρίας σε Θεσμικά Πλαίσια και Δομές Αυτισμού ξεκινώντας με το «Πλαίσιο υποστήριξης ατόμων με ΔΑΦ», αλλά και τις «Πρόσφατες και τρέχουσες δυσκολίες», που διαπιστώνονται. Στην επόμενη ενότητα του δεύτερου μέρους περιγράφεται το «Όραμα» και οι «Αξίες» όλων όσων ασχολούνται με το φάσμα του Αυτισμού, συμπεριλαμβανομένων των οικογενειών, αλλά και των φορέων που υποστηρίζουν τα άτομα με ΔΑΦ. Στην ενότητα «Συνεργατικές Πρωτοβουλίες» γίνεται μια σύντομη

16 Σ ε λ ί δ α 16 αναφορά στην ετοιμότητα αντιμετώπισης των δυσκολιών, που προκύπτουν από το θέμα του Αυτισμού, τόσο από τους εν γένει φορείς που λειτουργούν στον χώρο όσο και από την Πολιτεία. Η ενότητα «Σχέσεις και Πολιτισμός» εισάγει μια διαφορετική διάσταση του θέματος, αυτή της μέριμνας των ενασχολούμενων με τα άτομα με ΔΑΦ, η οποία στοχεύει στην ενημέρωση και την «εξοικείωση» του κοινωνικού συνόλου με την ευαίσθητη αυτή ομάδα πληθυσμού. Ακολουθεί η «Κατάρτιση και εξειδίκευση του προσωπικού δομών και φορέων» στην Ελλάδα, όπως έχει καταγραφεί έως σήμερα, δίνοντας ιδιαίτερα σημαντικά στοιχεία για την πληρότητα των γνώσεων, αλλά και την ύπαρξη ή μη εξειδικευμένου επιστημονικού υπόβαθρου στο προσωπικό, που αναλαμβάνει κάθε φορά να υποστηρίξει τα άτομα με ΔΑΦ. Στην έκτη ενότητα, «Νομοθεσία και Κανονισμοί» αποτυπώνεται το νομικό πλαίσιο και οι κανονισμοί, που έχουν θεσπιστεί από την Ελληνική Πολιτεία για τα άτομα με Αναπηρία, καθώς η ΔΑΦ αποτελεί μη-διακριτό τμήμα των ΑμεΑ στη χώρα. Τα «Νέα Μοντέλα Υπηρεσιών» παρουσιάζονται στην έβδομη ενότητα προς ανάδειξη των περιορισμένων σχετικά ενεργειών ενίσχυσης των ατόμων με ΔΑΦ. Στα πλαίσια του έργου ΠΑΥΕΥΣ έγινε μια προσπάθεια χαρτογράφησης των Συλλόγων και των Φορέων, που δραστηριοποιούνται στον χώρο του Αυτισμού στην Ελλάδα, η οποία και παρατίθεται στην όγδοη ενότητα με τίτλο «Βάση Δεδομένων/Στοιχείων». Στη συνέχεια, στην ενότητα «Τεχνολογίες Πληροφορικής» γίνεται αναφορά στα διάφορα λογισμικά, που έχουν σχεδιαστεί και αξιοποιούνται από ειδικούς και γονείς για την εκπαίδευση, αλλά και διασκέδαση των παιδιών με ΔΑΦ. Παράλληλα παρατίθενται και μία σειρά από προσωπικά «Βιολόγια» γονέων, ως μέσο της μεταξύ τους επικοινωνίας, ανταλλαγής απόψεων, αλλά και σημαντικής υποστήριξης στην καθημερινότητα. Στο τρίτο, τέταρτο, πέμπτο, έκτο και έβδομο μέρος του Παραδοτέου παρατίθενται, σε ενότητες με όμοια δομή, η μελέτη της Εμπειρίας και του Θεσμικού Πλαισίου σε δομές Αυτισμού στη Μεγάλη Βρετανία, τη Γερμανία, τη Γαλλία, τις υπόλοιπες Ευρωπαϊκές Χώρες και τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής αντίστοιχα. Με τα κεφάλαια «Ανάγκες/ Προτάσεις για αλλαγή» και «Αναμενόμενα Αποτελέσματα» ως επίλογο κλείνει η παρούσα έκθεση. Σε αυτά καταγράφονται προτάσεις, που θα βελτιώσουν την ποιότητα ζωής των ατόμων με ΔΑΦ, θα

17 Σ ε λ ί δ α 17 προσφέρουν υποστήριξη στις οικογένειές τους, αλλά και θα δημιουργήσουν μια νέα εποχή στον Τομέα αυτό στην Ελλάδα, σε επίπεδο Πολιτείας και νομοθεσίας. Κλείνοντας, γίνεται αναφορά στους αντικειμενικούς σκοπούς του Έργου, ενώ παράλληλα αξιολογούνται συμπερασματικά τα δεδομένα και οι συνθήκες, που κατεγράφησαν στη μελέτη.

18 Σ ε λ ί δ α 18 ΜΕΡΟΣ Α Διαταραχή του Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ)

19 Σ ε λ ί δ α Ορισμός ΔΑΦ Μορφές Συνοσηρότητα «Ο Αυτισμός και οι συναφείς διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές είναι χρόνιες, σοβαρές νευροαναπτυξιακές καταστάσεις γνωστικής φύσης, που επηρεάζουν βαθιά την αντίληψη του ατόμου για τον εαυτό του και τον κόσμο τον οποίο μαθαίνει, τις προσαρμοστικές δεξιότητες και τη λειτουργικότητα στην καθημερινή ζωή.» 5 Η κλινική εικόνα του ατόμου που παρουσιάζει Διαταραχή του Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ) ποικίλει εξαρτώμενη από την ηλικία, το γνωστικό και νοητικό επίπεδο, την εκπαίδευση και φροντίδα που δέχεται, καθώς και από την συνύπαρξη άλλων διαταραχών ή ιατρικών καταστάσεων. 19, 5 Συνεπώς η εμφάνιση και η εκδήλωση των συμπτωμάτων διαφέρουν αισθητά από άνθρωπο σε άνθρωπο. Κοινό χαρακτηριστικό των διαταραχών αυτών είναι οι ποιοτικές δυσκολίες στην κοινωνική επικοινωνία και η εμφάνιση περιορισμένων στερεοτυπικών, επαναλαμβανόμενων 4, 5, 59, 24, 10 ενδιαφερόντων ή/και συμπεριφορών. Η κατηγοριοποίηση της Διαταραχής του Αυτιστικού Φάσματος πραγματοποιείται με βάση τα κριτήρια των διαγνωστικών εγχειριδίων του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ICD-10) 1, 24 και της Αμερικανικής Ψυχιατρικής (DSM-5). 10 Εδώ πρέπει να σημειωθεί, ότι ενώ μέχρι πρότινος με το DSM-IV γινόταν διάκριση μεταξύ «Αυτιστικής Διαταραχής», «Συνδρόμου Άσπεργκερ» και «Διάχυτης Αναπτυξιακής Διαταραχής Μη Προσδιοριζόμενης Αλλιώς ή Άτυπος Αυτισμός», το DSM-5 ενσωματώνει αυτές τiς διαγνώσεις σε μία ως Autism Spectrum Disorder, συστήνοντας τρεις κατηγορίες βαρύτητας με βάση το επίπεδο λειτουργικότητας: Επίπεδο 3 «Ανάγκη ιδιαίτερης ενισχυμένης υποστήριξης» (σοβαρές δυσκολίες στην κοινωνικοποίηση και την ευελιξία), Επίπεδο 2 «Ανάγκη ενισχυμένης υποστήριξης» (αξιοσημείωτες δυσκολίες) και Επίπεδο 1 «Ανάγκη υποστήριξης» (δυσκολίες στα παραπάνω). 74 Η διάγνωση πραγματοποιείται από εξειδικευμένους επιστήμονες με τη χρήση κατάλληλων εργαλείων 2 και προϋποθέτει μέσω Διαφοροδιάγνωσης τον αποκλεισμό της ύπαρξης ψυχικών διαταραχών, διαταραχών της συμπεριφοράς ή και άλλων 1 Το 2015 αναμένεται να εκδοθεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας η νέα έκδοση, το ICD Από τα εργαλεία διάγνωσης και αξιολόγησης ξεχωρίζουν τα: ADOS, ADI-R, SCQ, PEP-P, AAPEP, DISCO, CARS, M- CHAT.

20 Σ ε λ ί δ α 20 Διάχυτων Αναπτυξιακών Διαταραχών, όπως το Σύνδρομο Rett, το Σύνδρομο του Εύθραυστου Χ, η Σχιζοφρένεια, η αποδιοργανωτική διαταραχή της παιδικής ηλικίας ή κάποια διαταραχή λόγου. Ένα άτομο με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος μπορεί να παρουσιάζει και μια σειρά άλλων διαταραχών ή ιατρικών καταστάσεων ψυχικής, νευρολογικής ή γνωστικής φύσεως. Συγκεκριμένα, μπορεί να συνυπάρχει μεταξύ άλλων ΔΕΠ-Υ, επιθετική ή αυτοτραυματική συμπεριφορά, Αγχώδεις Διαταραχές, Ψυχαναγκαστική Καταναγκαστική Διαταραχή, Κατάθλιψη, Διαταραχές Ύπνου και Πρόσληψης Τροφής, Ψυχώσεις και Διαταραχές στην Κίνηση. 45, 47, 28 Στον γνωστικό τομέα παρατηρείται σε υψηλή συχνότητα η συνύπαρξη Νοητικής Υστέρησης σε ποσοστό έως και 57,9% των περιπτώσεων, 45 όπου η αναλογία κοριτσιών και αγοριών με ΔΑΦ είναι 1,9:1. 27 Νευροβιολογικά τα άτομα με ΔΑΦ μπορεί να παρουσιάζουν μεταξύ άλλων 55, 26 αισθησιοκινητικές Διαταραχές και Επιληψία. Ανεξαρτήτως βαθμού βαρύτητας, η διαταραχή αυτή συνοδεύει το άτομο καθ όλη τη διάρκεια της ζωής του περιορίζοντάς το στους περισσότερους τομείς λειτουργικότητας. 2. Επιδημιολογικά στοιχεία Αίτια Τα τελευταία χρόνια διεξάγονται συνέχεια επιδημιολογικές έρευνες για την συχνότητα εμφάνισης της Διαταραχής του Αυτιστικού Φάσματος. Σύμφωνα με τους Gillberg and Wing 32, οι έρευνες από το 1966 έως το 1973 δείχνουν συχνότητα 0,44/1.000, ενώ τις τελευταίες δύο δεκαετίες υπάρχει ιδιαίτερη μεγάλη αύξηση τιμών. Πιο συγκεκριμένα, έρευνες του αναφέρονται σε συχνότητα ενός παιδιού ανά νεογνά, ενώ το 1999 παρατηρείται συχνότητα 2/ Από το 2000 και μετά εκτιμάται η συχνότητα εμφάνισης της ΔΑΦ στα 6,5-6,6/1.000 παιδιά, δηλαδή περίπου 1/ Σύμφωνα με τα στατικά στοιχεία του US Centers for Disease Control and Prevention, το 2006 η συχνότητα αυξήθηκε στα 9/1.000 παιδιά (1/110) και το 2008 εκτιμάται στα 11.3/ παιδιά, δηλαδή 1/88, που

21 Σ ε λ ί δ α 21 παρουσιάζουν κάποια μορφή Διαταραχής του Αυτιστικού Φάσματος. Συνεπώς, με βάση ποικίλες μελέτες για την συχνότητα της ΔΑΦ σε διαφορετικούς πληθυσμούς, η τρέχουσα αποδεκτή συχνότητα προσδιορίζεται περίπου στο 1-1,2% διεθνώς, καθιστώντας τη διαταραχή αυτή τη συχνότερη ανάμεσα στις Διάχυτες Αναπτυξιακές Διαταραχές. 62 Στην Ελλάδα δεν έχει πραγματοποιηθεί επίσημη επιδημιολογική έρευνα ή καταγραφή των ατόμων που παρουσιάζουν Διαταραχή του Αυτιστικού Φάσματος. Ωστόσο, σύμφωνα με στοιχεία της Ελληνικής Εταιρίας Προστασίας Αυτιστικών Ατόμων 61 υπάρχουν αναλογικά στην χώρα τουλάχιστον έως άτομα με «Αυτιστική Διαταραχή» και έως , που παρουσιάζουν κάποια μορφή ΔΑΦ. 61 Αντίστοιχη κατάσταση είχε παρατηρηθεί και στη Μεγάλη Βρετανία, πριν από 30 χρόνια. Ιατρικά, η βάση της Διαταραχής του Αυτιστικού Φάσματος παρουσιάζεται ως νευροψυχολογικής φύσεως, ωστόσο δίνεται ιδιαίτερη βαρύτητα και στο γενετικό υπόβαθρο αυτών. Σύμφωνα με τα τρέχοντα ιατρικά δεδομένα δεν είναι γνωστή η αιτία εμφάνισης της ΔΑΦ, καθώς οι έρευνες ενοχοποιούν πάνω από γονίδια σε συνδυασμούς, ωστόσο εξίσου η «Αυτιστική Διαταραχή», το «Σύνδρομο Άσπεργκερ» και ο «Άτυπος Αυτισμός» φαίνεται να έχουν ένα ισχυρό γενετικό υπόβαθρο, ενώ οι περιβαλλοντικοί παράγοντες 3, 9 εκτιμώνται ως δευτερεύον αίτιο. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με οικογενειοκεντρικές γενετικές 47, 28, 54, 50 έρευνες παρατηρείται κληρονομικότητα σε ποσοστό πάνω του 90%. 3. Εκπαιδευτικά και θεραπευτικά προγράμματα για άτομα με ΔΑΦ Τα άτομα με Διαταραχή του Αυτιστικού Φάσματος παρουσιάζουν, ως αναφέρθηκε, σοβαρές ποιοτικές δυσκολίες στην επικοινωνία και στις κοινωνικές συναλλαγές, καθώς και εμφάνιση περιορισμένου, στερεοτυπικού, επαναλαμβανόμενου ρεπερτορίου δραστηριοτήτων και ενδιαφερόντων, με αποτέλεσμα να 3 Όπως: μικρόβια, φάρμακα, αερολύματα, χημικά οικιακής χρήσης, εντομοκτόνα, ελλείμματα σε βιταμίνες, η ηλικία του πατέρα, πρωιμότητα γέννησης, πολύ μικρού βάρους νεογνά, εποχή γέννησης, μικρό (<12 μ) αλλά και μεγάλο (> 60 μ.) διάστημα μεταξύ των τοκετών.

22 Σ ε λ ί δ α 22 διαφοροποιείται σε σχέση με τους άλλους ανθρώπους ο τρόπος με τον οποίο επεξεργάζονται και λαμβάνουν τα ερεθίσματα από το περιβάλλον τους. Ως εκ τούτου, προβάλλεται η αναγκαιότητα για την εφαρμογή εκπαιδευτικών και θεραπευτικών προγραμμάτων και προσεγγίσεων, που να είναι προσαρμοσμένα στις ιδιαίτερες εκπαιδευτικές τους ανάγκες. Σκοπός αυτών των προγραμμάτων δεν είναι η «ίαση» του παιδιού, αλλά η σωστή υποστήριξή του, ώστε μεγαλώνοντας να είναι σε θέση να ζει στην κοινωνία ως το δυνατόν πιο αυτόνομο μέλος αυτής. Η αποτελεσματική εκπαίδευση των ατόμων με ΔΑΦ εξαρτάται από την κατανόηση των αναγκών του παιδιού και από το σχεδιασμό και την εφαρμογή εξατομικευμένου προγράμματος. Η πρώιμη διάγνωση, το κατάλληλο εκπαιδευτικό πρόγραμμα, η ενημέρωση/καθοδήγηση των γονέων και η προσαρμογή του περιβάλλοντος στα πλαίσια του ατόμου ενισχύουν την εξέλιξή του. Εδώ αξίζει να σημειωθεί, ότι ένα σημαντικό ποσοστό των ατόμων αυτών βελτιώνεται μέσω της εκπαίδευσης στην ανάπτυξη των απαραίτητων ικανοτήτων και της λειτουργικότητας, όμως δεν μπορεί να ζήσει αυτόνομα και χρειάζεται συνεχή υποστήριξη και φροντίδα. Το άτομο είναι ωστόσο σε θέση να πραγματοποιεί απλές εργασίες σε δομές που διασφαλίζουν ειδική εκπαίδευση, απασχόληση, προστατευμένη εργασία και όταν χρειαστεί να ζήσει μακριά από την οικογένεια με κατάλληλες, ανθρώπινες, και αξιοπρεπείς συνθήκες. Σημαντικά κριτήρια για την ανάπτυξη ενός εξειδικευμένου εκπαιδευτικού προγράμματος είναι, μεταξύ άλλων, το γνωστικό επίπεδο, τα ενδιαφέροντα του ατόμου, οι δυνατότητες και δεξιότητές του, το αισθητηριακό του προφίλ και το οικογενειακό περιβάλλον, που καλείται να το στηρίξει ενεργά. Τα εκπαιδευτικά προγράμματα και οι θεραπευτικές προσεγγίσεις, που χρησιμοποιούνται κατά κύριο 49, 58, 12, 37 λόγο, θα μπορούσαν να χωριστούν στις ακόλουθες κατηγορίες: Ψυχοπαιδαγωγικά και προγράμματα ειδικής αγωγής και εκπαίδευσης. Συμπεριφοριστικά προγράμματα. Μέθοδοι, διαδικασίες και εργαλεία για την υποβοήθηση της επικοινωνίας, μέθοδοι για την ανάπτυξη και εξάσκηση της ικανότητας για κοινωνική αλληλεπίδραση και αυτονομία. Σωματικές θεραπείες.

23 Σ ε λ ί δ α 23 Βιοχημικές θεραπευτικές προσεγγίσεις (π.χ. φάρμακα, δίαιτες, βιταμίνες). Κατά την εφαρμογή αυτών χρησιμοποιούνται προγράμματα όπως: η Δομημένη Εκπαίδευση του TEACCH, η Εφαρμοσμένη Ανάλυση Συμπεριφοράς (ABA), η Λειτουργική Αξιολόγηση Συμπεριφοράς (FBA), η Εντατική Αλληλεπίδραση (I.I.), η Αισθητηριακή Ολοκλήρωση (S.I.), οι Κοινωνικές Ιστορίες, Προγράμματα εξάσκησης της Θεωρίας του Νου, το Floortime, το R.D.I., αλλά και εργαλεία και μέθοδοι υποβοήθησης της επικοινωνίας, όπως PECS, MAKATON και FC. Κάποια από τα προγράμματα αυτά επιλέχθηκαν να παρατεθούν στη συνέχεια για να αποκτήσει ο αναγνώστης μία εικόνα της εξειδικευμένης εκπαίδευσης, που απαιτείται για την προσέγγιση των ατόμων με ΔΑΦ: 3.1. Δομημένη Εκπαίδευση του TEACCH Programme (Treatment and Education of Αutistic and related Communication handicapped Children Programme) 63 Το πρόγραμμα αυτό δημιουργήθηκε τη δεκαετία του 1960 από τον Ε. Schopler και είναι σχεδιασμένο να παρέχει στο άτομο προβλεψιμότητα μέσω της σαφούς δόμησης και οργάνωσης του περιβάλλοντος και του χρόνου του, έτσι ώστε σταδιακά να μπορεί να λειτουργεί αυτόνομα στην καθημερινότητά του. Από τις βασικές αρχές του TEACCH είναι η εξατομίκευση, η δομή, η αξιολόγηση, αλλά και η συμμετοχή και συνεργασία των γονέων. Η προσέγγιση TEACCH ανέπτυξε την ιδέα της κουλτούρας του Αυτισμού ως έναν τρόπο σκέψης σχετικά με τα χαρακτηριστικά πρότυπα συμπεριφοράς, που συναντώνται σε άτομα με ΔΑΦ, τα οποία είναι: i. Προτίμηση στην επεξεργασία οπτικής πληροφορίας, λόγω δυσκολιών αφομοίωσης των ακουστικών ερεθισμάτων. ii. Συχνή προσοχή σε λεπτομέρειες, αλλά δυσκολία κατανόησης της μεταξύ τους σύνδεσης. iii. Δυσκολία στο συνδυασμό και την οργάνωση ιδεών και δραστηριοτήτων. iv. Εύκολη διάσπαση προσοχής, δυσκολία συγκέντρωσης και μετάβασης της προσοχής από μία διαδικασία σε άλλη.

24 Σ ε λ ί δ α 24 v. Δυσκολία αντίληψης χρόνου και εναλλαγής καταστάσεων, συμπεριλαμβανομένων πολύ γρήγορων ή πολύ αργών κινήσεων, καθώς επίσης και αδυναμία αναγνώρισης της αρχής, της μέσης και του τέλους μίας δραστηριότητας. vi. Προβλήματα επικοινωνίας. vii. Δέσμευση και «δέσιμο» με διαδικασίες και δραστηριότητες και αδυναμία απεξάρτησης από αυτές. viii. Αισθητηριακές προτιμήσεις. Η «Δομημένη εκπαίδευση TEACCH» βασίζεται στην κατανόηση των γνωστικών χαρακτηριστικών των ατόμων με ΔΑΦ και στη χρήση οπτικών μέσων με στόχο την κατανόηση και την ανεξαρτησία του ατόμου. Οι αρχές της μεθόδου διαμορφώνονται αντίστοιχα: Κατανόηση και σεβασμός της κουλτούρας του Αυτισμού. Ανάπτυξη ενός προσωποκεντρικού / οικογενειακοκεντρικού πλάνου για κάθε μαθητή, αντί της χρήσης γενικευμένων λύσεων. Δόμηση του φυσικού περιβάλλοντος. Χρήση οπτικών μέσων, ώστε να γίνει προβλέψιμη και κατανοητή η αλληλουχία των καθημερινών δραστηριοτήτων. Αρχικά κρίνεται ως καθοριστική η δόμηση του χώρου μέσα στον οποίο κινούνται το άτομα με ΔΑΦ, καθώς συχνά τα άτομα αυτά εκδηλώνουν άγχος και δυσφορία μέσα σ ένα χαοτικό και απρόβλεπτο γι αυτά περιβάλλον. Επομένως, πρέπει να γίνουν κάποιες αλλαγές στον χώρο, έτσι ώστε να νιώθουν άνεση και ασφάλεια μέσα σ αυτόν. Οι χώροι του σπιτιού πρέπει να είναι σαφείς και ξεκάθαρα οριοθετημένοι, ώστε το άτομο να μπορεί να συνδέσει τον κάθε έναν από αυτούς με συγκεκριμένες δραστηριότητες. Αυτό του δίνει την αυτονομία να πηγαίνει σ ένα συγκεκριμένο χώρο ανάλογα με τη δραστηριότητα που πρέπει να κάνει. Για παράδειγμα, πρέπει να υπάρχει ένας χώρος φαγητού, ένας χώρος ψυχαγωγίας, ένας χώρος όπου το άτομο θα μπορεί να χαλαρώσει και να ηρεμήσει, όταν το χρειάζεται κ.λπ. Δεν πρέπει να ξεχνάει κανείς, ότι κάποια πράγματα που θεωρούνται ευρέως αυτονόητα, για ένα άτομο με ΔΑΦ μπορεί να μην είναι. Για μεγαλύτερη διευκόλυνση και για να

25 Σ ε λ ί δ α 25 γίνεται πιο εύκολα η μετάβαση από τον ένα χώρο στον άλλο, καλό είναι να σηματοδοτούμε το χώρο αυτό με μια εικόνα ή με μια φωτογραφία. Στο τραπέζι της κουζίνας για παράδειγμα, μπορούμε να βάλουμε την εικόνα ενός πιάτου που θα σηματοδοτεί, ότι αυτός είναι ο χώρος του φαγητού. Εξίσου σημαντική είναι και η μείωση των ερεθισμάτων, που μπορεί να ταράξουν ή να διασπάσουν την προσοχή, ιδιαίτερα σε χώρους, όπου το άτομο καλείται να λειτουργήσει τελείως αυτόνομα. 6 Λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη το γεγονός, ότι τα άτομα με ΔΑΦ χρειάζονται οπτική υποστήριξη, για να λειτουργήσουν καλύτερα, καθώς και το γεγονός ότι δυσκολεύονται να κατανοήσουν την έννοια του χρόνου, ιδιαίτερα υποστηρικτική είναι και η χρήση οπτικοποιημένου προγράμματος, που θα τους δείχνει δραστηριότητες, που έχουν να κάνουν μέσα στην ημέρα και τη σειρά με την οποία αυτές θα γίνουν Εφαρμοσμένη Ανάλυση Συμπεριφοράς ABA (Applied Behavior Analysis 64 Η Εφαρμοσμένη Ανάλυση Συμπεριφοράς είναι μία επιστημονικά αποδεδειγμένη προσέγγιση για την κατανόηση της συμπεριφοράς και πώς αυτή επηρεάζεται από το περιβάλλον. Σε αυτό το πλαίσιο, η συμπεριφορά αναφέρεται σε δραστηριότητες και δεξιότητες. Το περιβάλλον περιλαμβάνει κάθε επίδραση φυσική ή κοινωνική η οποία μπορεί να αλλάξει τη συμπεριφορά κάποιου ατόμου. Σε πρακτικό επίπεδο, οι αρχές και οι μέθοδοι της Εφαρμοσμένης Ανάλυση Συμπεριφοράς έχουν βοηθήσει πολλούς διαφορετικούς τύπους μαθητευόμενων ατόμων στην απόκτηση πολλών διαφορετικών δεξιοτήτων. Από το 1960, οι θεραπευτές χρησιμοποιούν την Εφαρμοσμένη Ανάλυση Συμπεριφοράς, για να βοηθήσουν παιδιά που παρουσιάζουν ΔΑΦ και συναφείς αναπτυξιακές διαταραχές. Κατά την Εφαρμοσμένη Ανάλυση της Συμπεριφοράς (ΕΑΣ) παρατηρείται η ανθρώπινη συμπεριφορά και εντοπίζεται η αιτία, που προκαλεί την προβληματική συμπεριφορά του ατόμου, ώστε αυτή να εξαλειφθεί μέσω της ενίσχυσης μίας εναλλακτικής. Στη διάρκεια των χρόνων, έχουν αναπτυχθεί στον τομέα αυτόν πολλές τεχνικές για την αύξηση των λειτουργικών και θετικών συμπεριφορών και τη μείωση αυτών, που θα μπορούσαν να προκαλέσουν κίνδυνο ή να αλληλεπιδρούν με

26 Σ ε λ ί δ α 26 τη γνωστική διαδικασία. Η ΕΑΣ αφορά στη χρήση αυτών των τεχνικών και αρχών προκειμένου να επιτευχθεί ουσιαστική και θετική αλλαγή στη συμπεριφορά. Ένα παράδειγμα είναι η θετική επιβράβευση, θεωρώντας ότι όταν μία συμπεριφορά ακολουθείται από κάποιο είδος επιβράβευσης, είναι αρκετά πιθανό το άτομο να την επαναλάβει. Πιο συγκεκριμένα, η διαδικασία της μάθησης μέσω της ΕΑΣ βασίζεται σε μια λογική σειρά με βάση τις κατεκτημένες δεξιότητες του ατόμου. Ορίζονται οι στόχοι που πρόκειται να αποτελέσουν το πρόγραμμα και επιμερίζονται προκειμένου να διδαχτούν βήμα-βήμα. Η διαδικασία της διδασκαλίας περιλαμβάνει επαναλαμβανόμενες προσπάθειες-δοκιμές. Κάθε δοκιμή αποτελείται από μια σειρά τεσσάρων βημάτων: i. Δίνεται η οδηγία-εντολή. ii. Ακολουθεί η απόκριση του παιδιού. iii. Συνέπεια, θετική ενίσχυση/επιβράβευση. iv. Παύση. Κάθε κύκλος, που περιλαμβάνει ένα προηγούμενο περιστατικό, μια απόκριση και μια συνέπεια, αποτελεί μια διδακτική προσπάθεια. Ακολουθούν πολλές επαναλήψεις του ίδιου κύκλου, μέχρι την κατάκτηση του στόχου. Καταγράφεται η δεδομένη συμπεριφορά του παιδιού και διαμορφώνεται ανάλογα με τον επιθυμητό στόχο. Παράλληλα αυξάνονται οι απαιτήσεις, πριν επιβραβευτεί μία επιθυμητή συμπεριφορά. Τέλος, ορίζονται νέοι στόχοι με βάση τις υπάρχουσες αποκτηθείσες δεξιότητες. Εδώ πρέπει να σημειωθεί, ότι το παιδί προκειμένου να αυξήσει τις σωστές αποκρίσεις και να κατακτήσει το στόχο, βοηθείται από τον θεραπευτή υπό μορφή καθοδήγησης. Η σωματική καθοδήγηση, η υπόδειξη ή η λεκτική βοήθεια είναι σημαντικές προκειμένου το παιδί να μάθει σταδιακά να φτάνει στη σωστή απόκριση και γενικότερα στην επιθυμητή συμπεριφορά μόνο του. Καθώς το κομμάτι της διδασκαλίας προχωράει, μειώνεται σταδιακά η βοήθεια, ώστε να μην υπάρχει εξάρτηση από τη συστηματική βοήθεια και το παιδί να μάθει να ενεργεί αυτόνομα.

Παρουσίαση πτυχιακής εργασίας. Γιώτη Κωνσταντίνα Φρογάκη Ήρα-Αφροδίτη

Παρουσίαση πτυχιακής εργασίας. Γιώτη Κωνσταντίνα Φρογάκη Ήρα-Αφροδίτη Παρουσίαση πτυχιακής εργασίας Γιώτη Κωνσταντίνα Φρογάκη Ήρα-Αφροδίτη Περιεχόμενα Εισαγωγή Γνώση και κατανόηση του αυτισμού Διαγνωστικά εργαλεία για την ανίχνευση του αυτισμού Βασικές αρχές αποτελεσματικής

Διαβάστε περισσότερα

αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες

αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες Σύμβολο της μεθόδου "Κείμενο για Όλους" Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Τμήμα Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Μάρτιος 2009 Ποια είναι τα δικαιώματα των μαθητών με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες Ο Νόμος

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος εργασίας: Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη διαταραχή του αυτιστικού φάσματος: βιβλιογραφική ανασκόπηση

Τίτλος εργασίας: Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη διαταραχή του αυτιστικού φάσματος: βιβλιογραφική ανασκόπηση Τίτλος εργασίας: Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη διαταραχή του αυτιστικού φάσματος: βιβλιογραφική ανασκόπηση Επιβλέπων καθηγητής: ΝΑΣΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΠΑΠΑΓΑΛΟΥ ΑΓΛΑΪΑ Α.Μ: 12514 Τι είναι ο αυτισμός; Είναι μία

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία

Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία Ελένη Δημητρίου Ψυχολόγος Λειτουργός Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης Επιτροπή Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ατόμων με Νοητική Αναπηρία Επιτροπή Προστασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΨΥΧΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Χαρ. Τρικούπη 24, Αθήνα Τηλ: 210 3626445 www.kemepse.com e-mail: special.education.program.2013@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning.

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning. ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 info@v-learning.gr www.v-learning.gr Το Κέντρο Δια Βίου Μάθησης ΙΙ ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ & ΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΨΥΧΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Χαρ. Τρικούπη 24, Αθήνα Τηλ: 210 3626445 www.kemepse.com e-mail: special.education.program.2013@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΦΟΡΕΩΝ ΣΕ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ

ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΦΟΡΕΩΝ ΣΕ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΦΟΡΕΩΝ ΣΕ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ "ΑΛΚΥΟΝΗ" Ο Σύλλογος ΑΛΚΥΟΝΗ, είναι φιλανθρωπικό σωματείο μη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΦΟΡΕΩΝ ΣΕ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ "ΑΛΚΥΟΝΗ"

ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΦΟΡΕΩΝ ΣΕ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΑΛΚΥΟΝΗ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΦΟΡΕΩΝ ΣΕ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ "ΑΛΚΥΟΝΗ" Ο Σύλλογος ΑΛΚΥΟΝΗ, είναι φιλανθρωπικό σωματείο μη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ. ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση

ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ. ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 2009-2010 ΤΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Το Ανοικτό Ίδρυμα Εκπαίδευσης είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Τόμος Γ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ Σύνοψη Το τετράτομο έργο "Εισαγωγή στην ειδική παιδαγωγική" αποτελεί συμβολή στην προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 10-2011 ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Το Ανοικτό Ίδρυμα Εκπαίδευσης είναι ένα σύγχρονο εκπαιδευτήριο προσανατολισμένο στην

Διαβάστε περισσότερα

Δωρεάν επιστημονική καθοδήγηση σε θέματα δυσκολιών μάθησης και προσαρμογής, καθώς και γενικότερα εκπαιδευτικά ζητήματα από καθηγητές του ΠΑΜΑΚ

Δωρεάν επιστημονική καθοδήγηση σε θέματα δυσκολιών μάθησης και προσαρμογής, καθώς και γενικότερα εκπαιδευτικά ζητήματα από καθηγητές του ΠΑΜΑΚ Εγνατίας 156, 54006 Θεσσαλονίκη Γραφείο Τύπου: Μιχάλης Δώσσας Τηλ: 2310.891.311, 6974.487.128 Φαξ: 2310.891.313 Ε-mail: gtypou@uom.gr, mikegd@uom.gr ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αρ. σελ.: 5 Θεσσαλονίκη, Τρίτη, 10 Μαρτίου

Διαβάστε περισσότερα

Φοίτηση και εκπαίδευση παιδιών με ΔΑΦ στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση

Φοίτηση και εκπαίδευση παιδιών με ΔΑΦ στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Φοίτηση και εκπαίδευση παιδιών με ΔΑΦ στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Wil C. Kerner, ηλικία 12χρονών, Pals" Πηλείδου Κωνσταντίνα ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/ DSM-V: ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΑΥΤΙΣΤΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΙΣΜΟΣ. Μια διαφορετική μορφή επικοινωνίας

ΑΥΤΙΣΜΟΣ. Μια διαφορετική μορφή επικοινωνίας ΑΥΤΙΣΜΟΣ Μια διαφορετική μορφή επικοινωνίας ΟΡΙΣΜΟΣ Οι Neisworth και Wolfe (2005) ορίζουν τον αυτισμό ως «αναπτυξιακή διαταραχή που χαρακτηρίζεται από σημειωμένη δυσκολία στην επικοινωνία και τις κοινωνικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Ειδική Φυσική Αγωγή Ενότητα 10η: Αυτισμός Κοκαρίδας Δημήτρης Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Η ομάδα που επιμελήθηκε το power point του τμήματος Α5 με θέμα τον αυτισμό:

Η ομάδα που επιμελήθηκε το power point του τμήματος Α5 με θέμα τον αυτισμό: Η ομάδα που επιμελήθηκε το power point του τμήματος Α5 με θέμα τον αυτισμό: Αλέξης Φωτεινός Μαρία Τσίπη Βέρα Φλόκαλη Ειρήνη Τριανταφυλλίδη ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Άννα Πιθαρούλη ΑΥΤΙΣΜΟΣ Ο ΚΌΣΜΟΣ ΕΝΌΣ ΑΥΤΙΣΤΙΚΟΎ

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός Υψηλής Λειτουργικότητας (Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος με Υψηλή Λειτουργικότητα) Χαρακτηριστικά

Αυτισμός Υψηλής Λειτουργικότητας (Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος με Υψηλή Λειτουργικότητα) Χαρακτηριστικά Αυτισμός Υψηλής Λειτουργικότητας (Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος με Υψηλή Λειτουργικότητα) Χαρακτηριστικά Ιουλιέττα Καλλή-Λαούρη, M.D., Ph.D. Παιδοψυχίατρος, Ψυχοθεραπεύτρια Παιδιών & Εφήβων 1 ο Παγκύπριο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Περιγραφή Συμβουλευτικής ανήκει στην ευρύτερη κατηγορία των Συμβουλευτικών Κέντρων. Τα Συμβουλευτικά Κέντρα

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Το TEACCH αποτελεί ένα πρόγραμμα εναλλακτικής εκπαίδευσης για τη δημιουργία προγράμματος ανάλογα με τις δεξιότητες, τα ενδιαφέροντα και τις ανάγκες

Το TEACCH αποτελεί ένα πρόγραμμα εναλλακτικής εκπαίδευσης για τη δημιουργία προγράμματος ανάλογα με τις δεξιότητες, τα ενδιαφέροντα και τις ανάγκες Η Προσέγγιση TEACCH Το TEACCH πρόκειται για ένα κρατικό πρόγραμμα, που υλοποιήθηκε το 1972 στην Ψυχιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Βόρειας Καρολίνας των ΗΠΑ ως συνέχεια μίας ερευνητικής δουλειάς, που

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D

Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Χαρακτηριστικά Αυτισμού Καλής Λειτουργικότητας ( ομιλία, κινητικός συντονισμός,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΥ & ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ Διάγνωση & Παρέμβαση

ΔΕΠΥ & ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ Διάγνωση & Παρέμβαση Επιμορφωτικό Πρόγραμμα ΙΩΑΝΝΙΝΑ ΔΕΠΥ & ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ Διάγνωση & Παρέμβαση Προσκεκλημένη Ομιλήτρια Ζηκοπούλου Όλγα Ψυχολόγος Υπ. Διδ. Πανεπιστημίου Μακεδονίας Πιστοποιημένο Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ηλεκτρονικός υπολογιστής στην εκπαίδευση παιδιών με διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή

Ο ηλεκτρονικός υπολογιστής στην εκπαίδευση παιδιών με διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή Ο ηλεκτρονικός υπολογιστής στην εκπαίδευση παιδιών με διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή Η γνώση προκύπτει μέσα από την επανάληψη της μαθημένης συμπεριφοράς. Για τη μάθηση απαιτούνται γνωστικές διαδικασίες

Διαβάστε περισσότερα

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ 2015 Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Η ΚΛΙΜΑΚΑ είναι

Διαβάστε περισσότερα

Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/

Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/ Εκπαίδευση Νηπίων με Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες ή και Αναπηρία στο νηπιαγωγείο Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/ Τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρείται μία αύξηση

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτήτρια: Μπαράκου Χρυσάνθη ΑΜ: 9835 Υπεύθυνη καθηγήτρια: κ. Ζακοπούλου Βικτωρία

Φοιτήτρια: Μπαράκου Χρυσάνθη ΑΜ: 9835 Υπεύθυνη καθηγήτρια: κ. Ζακοπούλου Βικτωρία ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΔΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ: ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ ΥΨΗΛΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ Φοιτήτρια: Μπαράκου Χρυσάνθη ΑΜ: 9835 Υπεύθυνη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΗ ΤΑΞΗ PECS (PECS CLASSROOM)

ΠΡΟΤΥΠΗ ΤΑΞΗ PECS (PECS CLASSROOM) ΠΡΟΤΥΠΗ ΤΑΞΗ PECS (PECS CLASSROOM) ΠΡΟΤΥΠΗ ΤΑΞΗ PECS (PECS CLASSROOM) Από τον Σεπτέμβριο του 2008 λειτουργεί στην Αθήνα PECS Classroom για παιδιά προσχολικής ηλικίας. Διάρκεια Το πρόγραμμα διαρκεί 11 μήνες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΟΔΗΓΟΣ E-LEARNING

ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΟΔΗΓΟΣ E-LEARNING ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΑΘΗΝΑ 2014 1 1. Τι είναι το e-learning; Το e-learning, η ηλεκτρονική μάθηση, είναι μια διαδικασία μάθησης και ταυτόχρονα μια μεθοδολογία εξ αποστάσεως εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ. Τόμος Β ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ. Τόμος Β ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Τόμος Β ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Σύνοψη Το τετράτομο έργο "Εισαγωγή στην ειδική παιδαγωγική" αποτελεί συμβολή στην προσπάθεια προσέγγισης

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Θ. Παπαδοπούλου, PhD, Σχολική Σύμβουλος Π.Ε. 6η Περιφέρεια ν. Λάρισας ΠΕΚ ΛΑΡΙΣΑΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013

Μαρία Θ. Παπαδοπούλου, PhD, Σχολική Σύμβουλος Π.Ε. 6η Περιφέρεια ν. Λάρισας ΠΕΚ ΛΑΡΙΣΑΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 Μαρία Θ. Παπαδοπούλου, PhD, Σχολική Σύμβουλος Π.Ε. 6η Περιφέρεια ν. Λάρισας ΠΕΚ ΛΑΡΙΣΑΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 ΘΕ 1.1. Εισαγωγική ενημέρωση για τη φιλοσοφία, τους σκοπούς και την ανάπτυξη του προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ 2015

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ 2015 Διήμερο Πρακτικό Επιμορφωτικό Σεμινάριο ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ + ΔΕΠΥ & Συννοσηρότητα με Μαθησιακές

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος Τι Είναι ο Αυτισμός; 1. Διαταραχή Επικοινωνίας: Επηρεάζει την κατανόηση και τη χρήση όλων των

Διαβάστε περισσότερα

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning BRAIN MATTERS INSTITUTE Προγράμματα Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015 Στόχος του η Προώθηση της Ψυχικής Υγείας μέσα από την Μάθηση Promoting Excellence in Mental Health through Learning www.brainmattersinstitute.com

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Ορισμός Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο

Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο για τις ανάγκες της Πράξης «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) Πιλοτική Εφαρμογή». Α. ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ: «Αξιολόγηση Εκπαιδευτικής Επάρκειας Ανάπτυξη παιδαγωγικών και διδακτικών δεξιοτήτων στη Γενική, Ειδική και Διαπολιτισμική Αγωγή, με έμφαση στην Καινοτομία και

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014 888 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ χεν θεσσαλονίκης Μητροπόλεως 18 546 24 Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-276 144 Fax: 2310 276 144 E-mail: xenthesalonikis1@windowslive.com

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Tα παιδιά με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες παρουσιάζουν προβλήματα στις βασικές ψυχολογικές διαδικασίες που περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Ημερίδα: «Αξιολόγηση Μαθητή. Σύγχρονες Τάσεις Πρακτικές Εφαρμογές» 4 Απριλίου 2015 και 25 Απριλίου 2015

Εκπαιδευτική Ημερίδα: «Αξιολόγηση Μαθητή. Σύγχρονες Τάσεις Πρακτικές Εφαρμογές» 4 Απριλίου 2015 και 25 Απριλίου 2015 ΕΝΔΟΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΜΟΝΑΔΑΣ Εκπαιδευτική Ημερίδα: «Αξιολόγηση Μαθητή. Σύγχρονες Τάσεις Πρακτικές Εφαρμογές» 4 Απριλίου 2015 και 25 Απριλίου 2015 Εργαστήριο 6: Το Σύστημα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΔΕΠ-Υ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ASPERGER

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΔΕΠ-Υ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ASPERGER ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΔΕΠ-Υ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ASPERGER ΟΝΟΜΑ ΦΟΙΤΗΤΗ: ΧΡΟΝΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ (11832) ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ ΑΓΓΕΛΟΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο : 1.1 Ορισμοί. 1.2.Ιστορική Αναδρομή. 1.3.Χαρακτηριστικά.

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης»

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» «Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Η Ιατρική Παρέμβαση (Medical Intervention -Med.In) είναι μια Ελληνική ιατρική οργάνωση αρωγής με δράσεις εντός

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα.

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Μαρία Φωτουλάκη Επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής-Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΥΝΑΜΑΙ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΠΡΩΙΜΗΣ EΝΤΑΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΥΝΑΜΑΙ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΠΡΩΙΜΗΣ EΝΤΑΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ ΚΕΝΤΡΟ ΥΝΑΜΑΙ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΠΡΩΙΜΗΣ EΝΤΑΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ Κύκλος σεµιναρίων στην Ανάλυσης της Συµπεριφοράς όπως αυτή εφαρµόζεται στις ιαταραχές Αυτιστικού Φάσµατος Το

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Τι είναι Μαθησιακές Δυσκολίες; Καμπύλη Νοημοσύνης Δείκτης Νοημοσύνης ποσοστό % κατηγορία πάνω από

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα-πειραματικά σχολεία

Πρότυπα-πειραματικά σχολεία Πρότυπα-πειραματικά σχολεία 1. Τα πρότυπα-πειραματικά: ένα ιστορικό Τα πειραματικά σχολεία (στα οποία εντάχθηκαν με το Ν. 1566/85 και τα ιστορικά πρότυπα σχολεία) έχουν μακρά ιστορία στον τόπο μας. Τα

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΦΟΡΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΦΟΡΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΦΟΡΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ 1 ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ 2 (2010) ΚΕΚ Κέντρου Ψυχικής Υγιεινής 3 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή)

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή) Πράξη: «Ανάπτυξη μεθοδολογίας και ψηφιακών διδακτικών σεναρίων για τα γνωστικά αντικείμενα της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Γενικής και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης» Άξονες Προτεραιότητας 1-2-3 Οριζόντια

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ»

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ» «H AΠΑΣΧΟΛΗΣΗ A ΩΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ» Ημερίδα του ΠΑΣΥΠΚΑ «Δράσεις ένταξης των κινητικά αναπήρων στην παραγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

Νομοθεσία Εκπαιδευτικό πλαίσιο

Νομοθεσία Εκπαιδευτικό πλαίσιο Νομοθεσία Εκπαιδευτικό πλαίσιο Μέσα σ αυτό το πλαίσιο, η ειδική αγωγή δεν αποτελεί πλέον έναν εξειδικευμένο κλάδο, αλλά μια ευρεία επιστημονική περιοχή που προσεγγίζεται από διάφορες επιστήμες. Πέρα όμως

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διπλωματική εργασία: «Συμβουλευτική γονέων παιδιών με Δ.Α.Δ.». Έρευνα. (Βαθμός:10)

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διπλωματική εργασία: «Συμβουλευτική γονέων παιδιών με Δ.Α.Δ.». Έρευνα. (Βαθμός:10) ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: Χρυσουλάκη Αικατερίνη ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΓΕΝΝΗΣΗΣ: 25/09/1982 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ: Μακεδονίας 191 Τ.Κ: 18452 ΠΟΛΗ: Πειραιάς ΤΗΛΕΦΩΝΟ: 210-4911810, 6947821016

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Γ. Μπάρμπας Ε. Γκιργκινούδη θεωρητικό πλαίσιο βασικός πυρήνας

Διαβάστε περισσότερα

Βιογραφικό σημείωμα Europass

Βιογραφικό σημείωμα Europass Βιογραφικό σημείωμα Europass Προσωπικές πληροφορίες πώνυμο (-α) / Όνομα (-τα) Διεύθυνση (-εις) ΨΑΡΡΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΡΑΚΗΣ 19, ΑΘΗΝΑ, 17121 Ν.ΣΜΥΡΝΗ Τηλέφωνο (-α) 2109329890, 6948595973 Διεύθυνση E-mail mpsarrakou@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Λαδιάς Αναστάσιος, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής Β Αθήνας Μπέλλου Ιωάννα, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση

Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση Οδηγός Εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Karina Riiskjaer Raun Mette Kliim-Due Betina Rasmussen Peder Esben Bilde Kirsten Caesar Petersen

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορική Αναδρομή. Η ειδική εκπαίδευση στην Ελλάδα

Ιστορική Αναδρομή. Η ειδική εκπαίδευση στην Ελλάδα Ιστορική Αναδρομή Η ειδική εκπαίδευση στην Ελλάδα Μοντέλο αναπηρίας Ιατρικό μοντέλο: Η αναπηρία κατανοείται από βιολογικής πλευράς και επομένως το άτομο με αναπηρία θεωρείται ότι έχει ανάγκη από ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Ηµερίδα στη Θεσσαλονίκη: πολυαισθητηριακή αναπηρία

Ηµερίδα στη Θεσσαλονίκη: πολυαισθητηριακή αναπηρία Ηµερίδα στη Θεσσαλονίκη: πολυαισθητηριακή αναπηρία ΠΟΛΥΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑΚH ΑΝΑΠΗΡΙA: ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ - ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ - ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ 6-7 ΜΑΡΤΙΟΥ 2010 - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Θεµατολογία σεµιναρίου Τα άτοµα που παρουσιάζουν πολυαισθητηριακή

Διαβάστε περισσότερα

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη)

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) 160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι η παιδαγωγική κατάρτιση ατόμων, που θα ασχοληθούν με την εκπαίδευση και αγωγή παιδιών προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53 Πίνακας Περιεχομένων Εισαγωγή... 5 Κεφάλαιο 1 Πώς μαθαίνουν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας...11 Η Φυσική Αγωγή στην προσχολική ηλικία...14 Σχέση της Φυσικής Αγωγής με τους τομείς ανάπτυξης του παιδιού...16

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδίαση από εκπαιδευτικούς προσθετικών περιβαλλόντων που αποτρέπουν μια αδυναμία να μετατραπεί σε αναπηρία

Σχεδίαση από εκπαιδευτικούς προσθετικών περιβαλλόντων που αποτρέπουν μια αδυναμία να μετατραπεί σε αναπηρία Σχεδίαση από εκπαιδευτικούς προσθετικών περιβαλλόντων που αποτρέπουν μια αδυναμία να μετατραπεί σε αναπηρία Τάσος Λαδιάς Σχολικός Σύμβουλος ΠΕ19 ladiastas@gmail.com Θα παρουσιαστούν τα λογισμικά: ΕυΔομή

Διαβάστε περισσότερα

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Επαγγελματίες υγείας και υπηρεσίες υγείας Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Σύσταση 40: Συστήνεται να γίνεται εκτίμηση των αναγκών του ασθενή, συμβουλευτική σε προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Εισαγωγικό Μήνυμα Καλώς ήλθατε στο εξ αποστάσεως πρόγραμμα «Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία». Αποστολή του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών στη Κοινωνική Εργασία

Διαβάστε περισσότερα

4ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ΦΟΡΟΥΜ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ

4ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ΦΟΡΟΥΜ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ 4ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ΦΟΡΟΥΜ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ Χρισταλένα Καττάμη M.A, M E.d, Ph.D Συμβουλευτική Ψυχολόγος Αποκατάστασης Διευθύντρια ΚΕΚ ΕΛΕΠΑΠ AΘΗΝΑ - 22-24

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ» ΕΘΝΙΚΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΕΣΠΑ 2007-2013

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ» ΕΘΝΙΚΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΕΣΠΑ 2007-2013 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ Π. Δ. 432/81 ΤΗΛ: 2610/996660 FAX: 2610/996677 E-mail: rescom@upatras.gr http://research.upatras.gr Πάτρα,29.12. 2014 Αριθμ. Πρωτοκόλλου: 47244

Διαβάστε περισσότερα

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Σμαράγδα Τσιραντωνάκη, ΠΕ70 ΣΧΟΛΕΙΟ Ιδιωτικά Εκπαιδευτήρια Θεοδωρόπουλου Χανιά Μάϊος 2015 Σελίδα 1 από 10 1. Συνοπτική περιγραφή της καλής πρακτικής Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ»

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ, Γ.Ν.Π. «Π.. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΟΜEΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση παιδιών με αυτισμό σε διαχωριστικά πλαίσια. Άντρη Χριστοδουλίδου Πρωτοπαπά BSc Special Education V.E. MSc Technology in Education

Εκπαίδευση παιδιών με αυτισμό σε διαχωριστικά πλαίσια. Άντρη Χριστοδουλίδου Πρωτοπαπά BSc Special Education V.E. MSc Technology in Education Εκπαίδευση παιδιών με αυτισμό σε διαχωριστικά πλαίσια Άντρη Χριστοδουλίδου Πρωτοπαπά BSc Special Education V.E. MSc Technology in Education Ένταξη - πόσο εύκολο είναι; Ασχολείται περισσότερο με τα αντικείμενα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Το Τμήμα Ψυχολογίας Α.Π.Θ. Χριστίνα Αθανασιάδου, λέκτορας

Το Τμήμα Ψυχολογίας Α.Π.Θ. Χριστίνα Αθανασιάδου, λέκτορας Το Τμήμα Ψυχολογίας Α.Π.Θ. Χριστίνα Αθανασιάδου, λέκτορας Σημαντικά στοιχεία Το μεγαλύτερο ποσοστό των ψυχολόγων αυτοαπασχολείται. Οι ευκαιρίες απασχόλησης για όσους/ες δεν έχουν μεταπτυχιακή εξειδίκευση

Διαβάστε περισσότερα

αίθουσα Αλέξανδρος 4 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2009

αίθουσα Αλέξανδρος 4 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2009 επιστημονική ημερίδα: ΑΥΤΙΣΜΟΣ ΔΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ αίθουσα Αλέξανδρος 4 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2009 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΗΜΕΡΙΔΑΣ Συντονιστής - Επιστημονική Επιμέλεια: Στέργιος Νότας D.P.MGR., κλινικός ψυχολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Έναρξη προγράμματος διαδικτυακής τηλεκπαίδευσης του ΕΥΖΗΝ

Έναρξη προγράμματος διαδικτυακής τηλεκπαίδευσης του ΕΥΖΗΝ Έναρξη προγράμματος διαδικτυακής τηλεκπαίδευσης του ΕΥΖΗΝ Το πρόγραμμα ΕΥΖΗΝ παρεμβαίνει, μέσω συγκεκριμένων δράσεων, στην καθημερινότητα του σχολείου και της ελληνικής οικογένειας, παρέχοντας διαρκή συμβουλευτική

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ. «Ειδική Αγωγή και ΤΠΕ: Διάχυτες Αναπτυξιακές Διαταραχές-Αυτισμός»

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ. «Ειδική Αγωγή και ΤΠΕ: Διάχυτες Αναπτυξιακές Διαταραχές-Αυτισμός» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ «ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ» ΤΕΡΜΑ ΠΑΤΡ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ & ΝΕΑΠΟΛΕΩΣ, 153 10 ΑΓ. ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση ατόμων με αναπηρία ή με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες.

Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση ατόμων με αναπηρία ή με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. ΝΟΜΟΣ 3699/2008 - ΦΕΚ 199/Α /2.10.2008 Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση ατόμων με αναπηρία ή με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Εκδίδομε τον ακόλουθο νόμο που ψήφισε η Βουλή:

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις Λοΐζος Σοφός Οι 5 φάσεις του διδακτικού μετασχηματισμού 1. Εμπειρική σύλληψη ενός σεναρίου μιντιακής δράσης και χαρτογράφηση της

Διαβάστε περισσότερα

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα;

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τα κύρια συμπτώματα των παιδιών με ΔΕΠ-Υ είναι η εκδήλωση συμπτωμάτων απροσεξίας, υπερκινητικότητας και/ή παρορμητικότητας σε βαθμό δυσανάλογο

Διαβάστε περισσότερα

Η Ενέργεια περιλαμβάνει ενδεικτικά τις ακόλουθες κατηγορίες Πράξεων:

Η Ενέργεια περιλαμβάνει ενδεικτικά τις ακόλουθες κατηγορίες Πράξεων: Ενέργεια 2.1.2 : Αξιολόγηση εκπαιδευτικού έργου Για να βελτιωθεί η ποιότητα του εκπαιδευτικού συστήματος, η αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου που αφορά την πρωτοβάθμια, την δευτεροβάθμια γενική και τεχνική

Διαβάστε περισσότερα

«Ενδυνάμωση και υποστήριξη ομάδων οικογενειών ατόμων με αυτισμό»

«Ενδυνάμωση και υποστήριξη ομάδων οικογενειών ατόμων με αυτισμό» «Ενδυνάμωση και υποστήριξη ομάδων οικογενειών ατόμων με αυτισμό» Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων ΙΙ ΕΠΕΑΕΚ Ενέργεια 1.1.4 Εκπαίδευση Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες Πράξη 1.1.4 α Φορέας Υλοποίησης:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ ΣΕΝΑΡΙΟΥ: Οι κλασματικές μονάδες και οι απλοί κλασματικοί αριθμοί ΕΠΙΜΟΡΦOYMENH:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΞΑΝΘΗ 2013, 2 ο ΣΕΚ ΞΑΝΘΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗΣ : ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΟΥΤΙΔΗΣ Μαθηματικός www.kutidis.gr ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2013 Ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα