Ανώτατο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυµα Ηρακλείου Κρήτης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ανώτατο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυµα Ηρακλείου Κρήτης"

Transcript

1 Ανώτατο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυµα Ηρακλείου Κρήτης Σχολή Επαγγελµάτων Υγείας & Πρόνοιας Τµήµα Νοσηλευτικής «ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΜΕΘΟ ΟΙ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ» Σπουδάστριες : Κοντογιάννη Σταυρούλα Πετράκη Μαρία Εισηγήτρια : Θεοδωράκη Όλγα ΗΡΑΚΛΕΙΟ, ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2002

2 Την πτυχιακή µας εργασία την αφιερώνουµε στους αγαπηµένους µας γονείς, για την αµέριστη συµπαράστασή τους και στην καθηγήτριά µας κ. Θεοδωράκη Όλγα για το ενδιαφέρον και τη βοήθειά της στην ολοκλήρωση της εργασίας µας.

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΓΕΝΝΗΤΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ 1.1. ΑΝ ΡΙΚΟ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 1.1.α. ΑΝΑΤΟΜΙΑ 1.1.β. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ 1.2. ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΓΕΝΝΗΤΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ 1.2.α. ΑΝΑΤΟΜΙΑ 1.2.β. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙA 2. ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΣΤΕΙΡΟΤΗΤΑ 2.1.α. ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ 2.1.β. ΑΝ ΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ 3. ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ (IVF) 3.1.α. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ 3.1.β. ΠΡΟΛΟΓΟΣ 3.2.α. ΟΡΙΣΜΟΣ 3.2.β. EΝ ΕΙΞΕΙΣ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΑΦΩΝ ΜΕΘΟ ΩΝ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΣΥΛΛΗΨΗΣ 3.2.γ. ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΓΙΑ IVF 4. ΑΝ ΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗ ΣΥΛΛΗΨΗ 4.1. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΣΠΕΡΜΑΤΟΣ 4.2. Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΟΥ ΣΠΕΡΜΑΤΟΣ 4.3. ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ 4.4. ΩΟΘΗΚΙΚΗ ΙΕΓΕΡΣΗ 4.5. TΡΟΠΟΙ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΩΝ ΩΟΘΥΛΑΚΙΩΝ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΩΟΘΗΚΙΚΗ ΙΕΓΕΡΣΗ 4.6. ΩΟΛΗΨΙΑ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΩΑΡΙΩΝ 4.7. Η IN VITRO ΩΡΙΜΑΝΣΗ ΚΑΙ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΩΑΡΙΩΝ 4.7.α. ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ

4 4.7.β. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΕΩΣ 4.8. ΕΜΒΡΥΟΜΕΤΑΦΟΡΑ 4.9. ΙΑΓΝΩΣΗ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ 5. ΣΠΕΡΜΑΤΕΓΧΥΣEIΣ 5.1. ΟΜΟΛΟΓΗ ΣΠΕΡΜΑΤΈΓΧΥΣΗ 5.2. ΕΤΕΡΟΛΟΓΗ ΣΠΕΡΜΑΤΕΓΧΥΣΗ 5.3. ΕΝ ΟΠΕΡΙΤΟΝΑΙΚΗ ΣΠΕΡΜΑΤΕΓΧΥΣΗ 5.4. ΙΑΚΟΛΠΙΚΗ ΕΝ ΟΣΑΛΠΙΓΓΙΚΗ ΣΠΕΡΜΑΤΕΓΧΥΣΗ 6. ΜΙΚΡΟΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ (ICSI) 7. ΜΗ ΣΥΜΒΑΤΙΚΕΣ, ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ, ΜΕΘΟ ΟΙ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΣΥΛΛΗΨΗΣ (GIFT, ZIFT, GIPT κ.ά.) 7.1. ΕΝ ΟΣΑΛΠΙΓΓΙΚΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΓΑΜΕΤΩΝ (GIFT) 7.2. ΛΑΠΑΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΕΝ ΟΣΑΛΠΙΓΓΙΚΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΖΥΓΩΤΩΝ (ZIFT) 7.3. ΕΝ ΟΠΕΡΙΤΟΝΑΙΚΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΓΑΜΕΤΩΝ (GIPT) 7.4. ΙΑΚΟΛΠΙΚΗ ΕΝ ΟΣΑΛΠΙΓΓΙΚΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΓΑΜΕΤΩΝ (TV-GIFT) Η ΕΜΒΡΥΩΝ (TV-ZIFT) 8.1. ΩΡΕΑ ΩΑΡΙΩΝ Ή ΕΜΒΡΥΩΝ ΚΑΙ «ΑΝΕΙΣΜΟΣ ΜΗΤΡΑΣ» 8.1.α. ΕΝ ΕΙΞΕΙΣ ΩΡΕΑΣ ΩΑΡΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΛΟΓΗ ΩΑΡΙΟΥ 8.1.β. ΩΡΕΑ ΩΑΡΙΩΝ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΩΟΘΗΚΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ 8.1.γ. ΩΡΕΑ ΩΑΡΙΩΝ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΕΜΜΗΝΟΡΡΥΣΙΑΚΟ ΚΥΚΛΟ 8.1.δ. ΩΡΕΑ ΕΜΒΡΥΩΝ 8.1.ε. «ΑΝΕΙΣΜΟΣ ΜΗΤΡΑΣ» ΜΕ Ή ΧΩΡΙΣ ΩΡΕΑ ΩΑΡΙΩΝ (ΦΙΛΟΞΕΝΟΥΜΕΝΗ ΚΥΗΣΗ) 8.1.στ. ΣΥΝ ΥΑΣΜΟΣ «ΑΝΕΙΣΜΟΥ ΜΗΤΡΑΣ ΚΑΙ ΩΡΕΑΣ ΩΑΡΙΩΝ» 8.1.ζ. ΤΕΚΝΟΠΟΙΙΑ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

5 8.2. ΚΡΥΟΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΩΑΡΙΩΝ ΚΑΙ ΕΜΒΡΥΩΝ 8.2.α. H METEΠΕΙΤΑ ΙΑΘΕΣΗ ΤΩΝ ΚΡΥΟΣΥΝΤΗΡΗΘΕΝΤΩΝ ΕΜΒΡΥΩΝ 8.2.β. ΚΡΥΟΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΩΑΡΙΩΝ 8.3. ΕΜΒΡΥΪΚΗ ΜΕΙΩΣΗ 9. ΠΡΟΕΜΦΥΤΕΥΤΙΚΗ ΙΑΓΝΩΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΠΑΘΗΣΕΩΝ 9.1. ΕΝ ΕΙΞΕΙΣ ΠΡΟΕΜΦΥΤΕΥΤΙΚΗΣ ΙΑΓΝΩΣΗΣ 9.2. Η ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΕΜΦΥΤΕΥΤΙΚΗΣ ΙΑΓΝΩΣΗΣ(ΠΕ ) 10. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 11. ΕΡΕΥΝΑ ΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 11.2.α. ΣΚΟΠΟΣ 11.2.β. ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ ΜΕΘΟ ΟΣ 11.2.γ. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 11.2.δ. ΣΥΖΗΤΗΣΗ 11.2.ε. ΕΠΙΛΟΓΟΣ

6

7 ΓΕΝΝΗΤΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ Απαραίτητη προϋπόθεση για την παραγωγή των γεννητικών κυττάρων (ωαρίων και σπερµατοζωαρίων), για τη συνένωσή τους και για τη φροντίδα του αναπτυσσόµενου εµβρύου είναι η ειδική διαφοροποίηση των γεννητικών οργάνων. ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟΥ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Τα έσω γεννητικά όργανα της γυναίκας είναι οι δύο ωοθήκες, οι δύο ωαγωγοί ή σάλπιγγες, η µήτρα και ο κολεός ή κόλπος. Το σύνολο των έξω γεννητικών οργάνων καλείται αιδοίο και περιλαµβάνει τα µεγάλα χείλη, τα µικρά χείλη, την κλειτορίδα, τον πρόδροµο του κολεού, τους βολβούς του προδρόµου, τους αδένες του προδρόµου και το εφήβαιο ή όρος της Αφροδίτης. Τα έσω γεννητικά όργανα βρίσκονται µέσα στην ελάσσονα πύελο. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟΥ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Το ορµονικό σύστηµα της γυναίκας περιλαµβάνει τρεις κατηγορίες ορµονών: 1) Μια υποθαλαµική εκλυτική ορµόνη (την εκλυτική ορµόνη της ωχρινοτρόπου ορµόνης, LHRH) 2) Τις ορµόνες της πρόσθιας υπόφυσης: ωοθυλακιοτρόπο (FSH) και ωχρινοτρόπο ορµόνη (LH), που εκκρίνονται µε την επίδραση της υποθαλαµικής εκλυτικής ορµόνης (LHRH) 3) Τις ορµόνες των ωοθηκών: οιστρογόνα και προγεστερόνη (ωχρίνη), που εκκρίνονται από τις ωοθήκες µε την επίδραση των γοναδοτρόπων ορµονών της αδενοϋπόφυσης (FSH και LH).

8 ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΝ ΡΙΚΟΥ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Το ανδρικό γεννητικό σύστηµα αποτελείται από: (1)τους Όρχις και την επιδιδυµίδα,(2) τον Σπερµατικό πόρο (3) το Όσχεο και τους Χιτώνες των Όρχεων, (4)τις Σπερµατοδόχους Κύστεις, (5)τον Προστάτη, (6) το Σπέρµα, (7) το Πέος και (8) την Ανδρική Ουρήθρα. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΑΝ ΡΙΚΟΥ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Οι αναπαραγωγικές λειτουργίες του άνδρα µπορούν να διαιρεθούν σε τρεις κύριες υποδιαιρέσεις: (1)στη σπερµατογένεση, που σηµαίνει σχηµατισµό του σπέρµατος, (2) στην εκτέλεση της γενετήσιας (σεξουαλικής) πράξης και (3) στη ρύθµιση των γενετήσιων λειτουργιών από τις διάφορες ορµόνες. ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ- ΣΤΕΙΡΟΤΗΤΑ Η υπογονιµότητα είναι µία διαταραχή της υγείας, κατά την οποία ένα ζευγάρι που επιθυµεί να τεκνοποιήσει αδυνατεί να επιτύχει εγκυµοσύνη µετά από ένα έτος τακτικών σεξουαλικών επαφών χωρίς προστασία ή αντισύλληψη. Ο Παγκόσµιος Οργανισµός Υγείας έχει υπολογίσει ότι η υπογονιµότητα προσβάλλει περίπου ένα στα έξι ζευγάρια που βρίσκονται σε αναπαραγωγική ηλικία. Στο 50% των περιπτώσεων το πρόβληµα αφορά τη γυναίκα, στο 35% τον άνδρα και στο υπόλοιπο 15% και τους δύο ή είναι περιπτώσεις ανεξήγητης στειρότητας. Η Εξωσωµατική Γονιµοποίηση έχει επικεντρωθεί στο πρόβληµα της ανθρώπινης υπογονιµότητας.

9 ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Η αιτία της γυναικείας υπογονιµότητας µπορεί να αφορά στις ωοθήκες, στις σάλπιγγες, στο ενδοµήτριο ή στην τραχηλική βλέννη: 1) Απουσία ωοθυλακιορρηξίας 3)Βλάβη σαλπίγγων 2) Ενδοµητρίωση 4)Τραχηλική βλέννη Ο συνηθισµένος εργαστηριακός έλεγχος της γυναίκας, που πάσχει από στείρωση περιλαµβάνει: 1) Αν αφορά τις ωοθήκες, καταφεύγουµε στον έλεγχό τους µε την υπερηχογραφία και τη λαπαροσκοπία, στον έλεγχο της εκκριτικής τους δραστηριότητας και στον έλεγχο της ωοθυλακιορρηξίας. 2) Αν αφορά στις σάλπιγγες, καταφεύγουµε στην υστεροσαλπιγγογραφία. 3) Αν στη µήτρα, καταφεύγουµε στην υστεροσαλπιγγογραφία και στον ιστολογικό έλεγχο των ξεσµάτων του ενδοµητρίου. 4) Αν στον τράχηλο, καταφεύγουµε στην υστεροσαλπιγγογραφία, στον έλεγχο της τραχηλικής βλέννας και στον έλεγχο της σχέσης της βλέννας µε τα σπερµατοζωάρια. 5) Τέλος, αν τα αίτια αφορούν στον κόλπο, καταφεύγουµε στον έλεγχο του εκκρίµατός του και στον προσδιορισµό του PH. ΑΝ ΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Η ανδρική γονιµότητα εξαρτάται κατά µεγάλο µέρος από τον αριθµό και τα χαρακτηριστικά των σπερµατοζωαρίων στο σπερµατικό υγρό. Εάν δεν υπάρχουν καθόλου ή είναι νεκρά ή παραµορφωµένα, τότε η στειρότητα είναι απόλυτη. Εάν αντίθετα τα σπερµατοζωάρια είναι λιγότερα από το κανονικά, µιλάµε για υπογονιµότητα. Αίτια: 1. Συγγενή ελαττώµατα των όρχεων.

10 2. Η κιρσοκήλη 3. Λειτουργικά προβλήµατα των όρχεων 4. Φραγµός ή αλλοιώσεις στους αγωγούς του σπέρµατος 5. Μεταβολή στην παραγωγή των ορµονών Πως θα εξετάσουµε κλινικά τον άνδρα στον έλεγχο στείρωσης: Η κλινική εξέταση του άνδρα περιλαµβάνει τη λήψη του ιστορικού, την επισκόπηση και την ψηλάφηση. ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ (IVF) ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ Η πρόοδος που σηµειώθηκε στη διάρκεια των τελευταίων είκοσι ετών στο χώρο της υποβοηθούµενης αναπαραγωγής ουσιαστικά στηρίζεται στις γνώσεις που είχαν αποκτηθεί στις αρχές του αιώνα. Οι αρχικές παρατηρήσεις της ερευνητικής οµάδας του Pincus είχαν καταλυτική επίδραση για τις εξελίξεις που επακολούθησαν. (Pincus & Saunders, 1939). Ήταν οι πρώτες που αναφέρονται στον τρόπο ωρίµανσης και στη γονιµοποίηση των ωαρίων in vitro, αρχικά σε πειραµατόζωα και αργότερα στον άνθρωπο. To 1963 διαπιστώθηκε ότι τα ωάρια hampster µπορούν να γονιµοποιηθούν επιτυχώς µε σπερµατοζωάρια που είχαν αποµονωθεί απ την επιδιδυµίδα, χωρίς να έχουν προσµιχθεί µε το σπερµατικό υγρό. (Yanagimaghi & Chang 1964). Αυτό ενθάρρυνε τη χρησιµοποίηση εκπλυθέντων σπερµατοζωαρίων, µετά από χαµηλή φυγοκέντρηση και τα οποία είχαν παραληφθεί µετά από εκσπερµάτωση. Με τον τρόπο αυτό και µε τη βοήθεια απλών θρεπτικών υλικών το 1969 επιτεύχθηκε η πρώτη επιτυχηµένη εξωσωµατική γονιµοποίηση (αλλά ωστόσο όχι και εγκυµοσύνη) σε άνθρωπο και ποντικό από τον Άγγλο βιολόγο Robert G. Edwards.Χρησιµοποιούνται ωάρια από ώριµα ωοθυλάκια υγιών γυναικών. Η πολύχρονη και επίµονη ερευνητική προσπάθεια των Robert Edwards και Patrick Steptoe αναµφίβολα υπήρξε καθοριστική για την καθιέρωση της µεθόδου της

11 Εξωσωµατικής Γονιµοποίησης. Το 1978 τελικά οι προσπάθειές τους στέφθηκαν από µια καταπληκτική επιτυχία: τη γέννηση της Louise Brown, του πρώτου παιδιού στον κόσµο µετά από Εξωσωµατική Γονιµοποίηση και εµβρυοµεταφορά,. Σταθµός αναµφίβολα υπήρξε η εισαγωγή της λαπαροσκόπισης εκ µέρους του Steptoe, που αποτέλεσε θεµέλιο λίθο στη σύγχρονη αντιµετώπιση της γυναικείας ή και ανδρικής στειρότητας. Η ιδέα της κατάψυξης ανθρώπινων εµβρύων σε υγρό άζωτο και σε πολύ χαµηλές θερµοκρασίες που είχε συλληφθεί από τις αρχές της δεκαετίας του 1970 οδήγησε στην πρώτη κλινική κύηση το 1982, από την οµάδα του βιολόγου Alan Trounson που όµως κατέληξε σε αποβολή (Trounson & Μοhr 1983) o Zeilmaker (1984) θεωρείται ότι ήταν ο πρώτος που λίγους µήνες αργότερα πέτυχε τη γέννηση του βιώσιµου παιδιού. Η κατ ευθείαν ένεση σπερµατοζωαρίων στο ωόπλασµα (ICSI), δηµιουργεί ελπίδες για κάποια δικαίωση στις προσδοκίες άτεκνων ζευγαριών. (Edwards & Ηαndyside, 1990, Palermo et al, 1992, Van Steirteghem et al, 1993). Τα ποσοστά τελειόµηνων κυήσεων στην Εξωσωµατική Γονιµοποίηση κυµαίνονται γύρω στο 20-25%. ΟΡΙΣΜΟΣ Η Eξωσωµατική Γονιµοποίηση (IVF) είναι µία µέθοδος υποβοηθούµενης αναπαραγωγής όπου το ωάριο της γυναίκας, γονιµοποιείται µε το σπερµατοζωάριο στο εργαστήριο και όχι στις σάλπιγγες, που είναι και ο φυσιολογικός χώρος όπου γίνεται η γονιµοποίηση. EΝ ΕΙΞΕΙΣ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΑΦΩΝ ΜΕΘΟ ΩΝ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΣΥΛΛΗΨΗΣ I. ιαταραχές της ωοθυλακιορρηξίας II. «Στειρότητα» σαλπιγγικής ή πυελικής αιτιολογίας III. Ενδοµητρίωση

12 IV. «Ιδιοπαθής» ή ανεξήγητη «στειρότητα» V. ιαταραχές ή δυσλειτουργία της τραχηλικής βλέννης VI. Αποφρακτική αζωοσπερµία ύστερα από παρακέντηση της επιδιδυµίδας ή βιοψία όρχεως VII. Λειτουργικές διαταραχές σπέρµατος συµπεριλαµβανοµένων των αντισπερµικών αντισωµάτων. ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΓΙΑ IVF 1. Οι υποψήφιες για IVF θα πρέπει να έχουν µήτρα κατάλληλη για κυοφορία και µια τουλάχιστον ωοθήκη κατάλληλη για παρακέντηση και λήψη ωάριων. 2. H ηλικία της γυναίκας, διότι τα αποτελέσµατα πέφτουν απότοµα µετά την ηλικία των 40 ετών. 3. H ορµονική εικόνα και κυρίως η στάθµη της FSH. Εάν η FSH είναι άνω των 15 Ι.U. 4. H εξέταση του σπέρµατος παίζουν σηµαντικό ρόλο. ΑΝ ΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗ ΣΥΛΛΗΨΗ Στην προσπάθεια διερεύνησης της αναπαραγωγικής ικανότητας του άνδρα είναι η λήψη του ιστορικού, η φυσική εξέταση, οι παρακλινικές εξετάσεις και µια σειρά λειτουργικών διαδικασιών οι οποίες φαίνεται να ανταποκρίνονται πολύ καλύτερα στην πραγµατική γονιµοποιητική ικανότητα του σπέρµατος. Το σπερµοδιάγραµµα αποτελεί τη βάση για τη διερεύνηση της αντρικής «στειρότητας». Σύµφωνα µε τον Π.Ο.Υ υπάρχουν κάποια κριτήρια φυσιολογικού σπέρµατος και το σπερµοδιάγραµµα µας προσφέρει τη δυνατότητα να διαγνώσουµε τον αριθµό, την κινητικότητα και την µορφολογία των σπερµατοζωαρίων.

13 ΩΟΘΗΚΙΚΗ ΙΕΓΕΡΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΩΟΡΡΗΞΙΑΣ Μία φορά το µήνα πραγµατοποιείται ωορρηξία στη γυναίκα κατά την οποία ένα ωάριο εγκαταλείπει την ωοθήκη και εισέρχεται στη σάλπιγγα, όπου ζει ώρες. Εκεί, εφ όσον έχει προηγηθεί σεξουαλική επαφή, θα συναντήσει σπερµατοζωάρια, ένα από τα οποία θα ενωθεί µε το ωάριο και θα το γονιµοποιήσει. Το γονιµοποιηµένο πλέον ωάριο, θα παραδοθεί εντός 2-3 ηµερών από τη σάλπιγγα στην ενδοµητρική κοιλότητα, όπου θα ξεκινήσει η διαδικασία της εµφύτευσης και της εµβρυϊκής ανάπτυξης, έως τον τοκετό. Εάν δεν επιτευχθεί κύηση, η εσωτερική επένδυση της µητριαίας κοιλότητας (ενδοµήτριο) αποβάλλεται µε την περίοδο και θα ξεκινήσει ένας νέος κύκλος ωορρηξίας. Ζευγάρια που προσπαθούν να τεκνοποιήσουν, µπορούν να βοηθηθούν µε την υπερηχογραφική παρακολούθηση της ωοθυλακικής ανάπτυξης και τον προσδιορισµό της ηµέρας ωορρηξίας. Η υπερηχογραφική παρακολούθηση γίνεται διακολπικά, χωρίς να υπάρχει η ανάγκη να γεµίσει η ουροδόχος κύστη πίνοντας νερό, καθώς και µε ορµονικές εξετάσεις αίµατος. Εάν η ωορρηξία δεν είναι τακτική, τότε αυτή µπορεί να προκληθεί µε φάρµακα που χορηγούνται στην αρχή του κύκλου. Μ αυτά τα φάρµακα, µπορεί να προκληθεί και πολλαπλή ανάπτυξη ωοθυλακίων. Το ωοθυλάκιο, είναι µια µικρή σακούλα γεµάτη υγρό εντός του οποίου τρέφεται και ωριµάζει το ωάριο. Με την παραγωγή πολλαπλών ωαρίων, αυξάνεται η πιθανότητα σύλληψης ανά κύκλο, αλλά ταυτόχρονα αυξάνεται και η πιθανότητα πολύδυµης κύησης. Το είδος της θεραπείας, η δοσολογία, αλλά και ο συνδυασµός φαρµάκων σε αυτές τις περιπτώσεις εξατοµικεύεται και προσαρµόζεται στις ανάγκες κάθε ζευγαριού. Η χορήγηση των φαρµάκων αυτών γίνεται, είτε µε υποδόριες ενέσεις, είτε µε ενδορινικούς ψεκασµούς. Ανάλογα µε το χρόνο έναρξης και τη διάρκειά τους, τα πρωτόκολλα της ωοθηκικής διέγερσης µε τα ανάλογα GnRH, χωρίζονται στο «µακρύ» και στο «βραχύ». Στο «µακρύ» πρωτόκολλο, η έναρξη του αναλόγου GnRH γίνεται την 21 η ηµέρα του προηγούµενου κύκλου ή εναλλακτικά την 1 η ηµέρα της περιόδου. Η

14 χορήγηση του φαρµάκου συνεχίζεται για τουλάχιστον 10 ηµέρες, µέχρις ότου επιτευχθεί πλήρης καταστολή της υπόφυσης ωοθηκών. Ακολουθεί η προσθήκη των ενέσεων FSH για τη διέγερση των ωοθηκών. Στο «βραχύ» πρωτόκολλο, το ανάλογο GnRH αρχίζει την 1 η ή 2 η ηµέρα του κύκλου, ενώ οι ενέσεις FSH χορηγούνται 2-3 µέρες αργότερα. Η παρακολούθηση του αριθµού και της ανάπτυξης των ωοθυλακίων κατά τη διάρκεια του θεραπευτικού κύκλου, γίνεται µε διακολπικό υπερηχογράφηµα ωοθηκών ή και µε ορµονικές εξετάσεις αίµατος. Βάσει αυτών, προσδιορίζεται ο πλέον κατάλληλος χρόνος για την εκτέλεση της ωοληψίας. ΩΟΛΗΨΙΑ Με την ολοκλήρωση της παρακολούθησης της ωρίµανσης των ωοθυλακίων, αποφασίζεται και προγραµµατίζεται η ωοληψία. Αυτή πραγµατοποιείται µε διακολπική παρακέντηση των ωοθυλακίων και αναζητούνται στο εργαστήριο πια, τα ωάρια. Η αναρρόφηση γίνεται κάτω από υπερηχογραφικό έλεγχο, είναι σχετικά ανώδυνη, σύντοµη και µπορούν να την παρακολουθήσουν από κοινού, η γυναίκα και ο σύζυγος. Εφόσον ζητηθεί, µπορεί να γίνει αναλγησία από αναισθησιολόγο. Λίγη ώρα µετά την ωοληψία θα χρειαστεί ο σύζυγος να δώσει το σπέρµα του. IN VITRO ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ Μερικές ώρες µετά την ωοληψία και αφού το σπέρµα έχει υποστεί ειδική επεξεργασία για την αφαίρεσή του προστατευτικού υγρού και τη συλλογή των καλώς κινουµένων σπερµατοζωαρίων, γίνεται η τοποθέτησή του µαζί µε τα ωάρια µέσα σε καλλιεργητικό υγρό. Την επόµενη ηµέρα, ελέγχεται η γονιµοποίηση µε την ανεύρεση 2 προπυρηνίων (δύο στρογγυλών σχηµατισµών) εντός των ωαρίων. Εφ όσον υπάρχει έντονο πρόβληµα µε τον αριθµό ή την κινητικότητα του σπέρµατος, τότε υπάρχουν ειδικές τεχνικές για να επιτευχθεί η γονιµοποίηση. Σε 48 ώρες µετά την ωοληψία, στα γονιµοποιηµένα ωάρια έχει ξεκινήσει ήδη η διαδικασία της διαίρεσης σε 2 ή 4 κύτταρα.

15 Σε ένα ποσοστό 10% -15% των ζευγαριών, µετά την ωοληψία δεν επιτυγχάνεται γονιµοποίηση των ωαρίων. Αυτό µπορεί να οφείλεται σε πρόβληµα σπέρµατος ή ωαρίων ή και σε ανεξήγητους λόγους. ΕΜΒΡΥΟΜΕΤΑΦΟΡΑ Η διαδικασία της εµβρυοµεταφοράς πραγµατοποιείται 2-3 ηµέρες µετά την ωοληψία. Είναι απλή, ανώδυνη, διαρκεί λίγα λεπτά και µπορεί να την παρακολουθήσει και ο σύζυγος. Τα έµβρυα σε αυτό το στάδιο είναι µεταξύ 2-4 κυττάρων ή 6-8 κυττάρων αντίστοιχα. Με µαλακό ειδικό καθετήρα τοποθετούνται τα έµβρυα στον πυθµένα της µήτρας. Συνήθως µεταφέρονται 2-3 έµβρυα προκειµένου να αποφεύγονται οι υψηλά πολύδυµες εγκυµοσύνες. Για τον αριθµό των εµβρύων που θα µεταφερθούν λαµβάνονται υπόψη ο συνολικός αριθµός γονιµοποιηµένων ωαρίων, η ποιότητά τους, η ηλικία της γυναίκας αλλά και η γνώµη του ζευγαριού για πιθανή πολύδυµη κύηση. Σκοπός είναι να µεταφερθούν όσο το δυνατό λιγότερα σε αριθµό έµβρυα, χωρίς να µειωθεί όµως η πιθανότητα επιτυχίας της µεθόδου. Αυτό γίνεται για να αποφύγουµε όσο το δυνατό τις πολύδυµες κυήσεις µε τις πιθανές µαιευτικές και περιγεννητικές επιπλοκές τους, αλλά και το συναισθηµατικό, οικονοµικό και οικογενειακό κόστος που επιφέρουν. Η διαδικασία της εµβρυοµεταφοράς πρέπει να έχει ολοκληρωθεί µέσα σε 2 min. Μετά την εµβρυοµεταφορά η γυναίκα παραµένει κλινήρης για λίγα λεπτά µε τη σύσταση να αποφύγει την έντονη φυσική κόπωση µετά την επιστροφή στο σπίτι της. Η διάγνωση κύησης γίνεται µετά από 15 ηµέρες. Η ΤΕΧΝΗΤΗ ΣΠΕΡΜΑΤΕΓΧΥΣΗ Η τεχνητή εναπόθεση του σπέρµατος επιτρέπει την εισαγωγή του σπέρµατος στη µήτρα χωρίς τη σεξουαλική πράξη. Ονοµάζεται «οµόλογη» όταν χρησιµοποιείται το σπέρµα του συντρόφου, ενώ «ετερόλογη» όταν γίνεται προσφυγή σε ένα δωρητή το σπέρµα του οποίου διατηρείται σε µία κατάλληλη «τράπεζα». Για να έχει επιτυχία η τεχνητή εναπόθεση του σπέρµατος, επαναλαµβάνεται από 3 έως 6 φορές. Η µεγαλύτερη επιµονή δεν έχει νόηµα.

16 ΕΝ ΟΣΑΛΠΙΓΓΙΚΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΓΑΜΕΤΩΝ (GIFT) H µέθοδος GIFT εφαρµόζεται κυρίως σε γυναίκες που έχουν ενδοµητρίωση ή σε περιπτώσεις ανεξήγητης υπογονιµότητας. Απαραίτητη προϋπόθεση αποτελεί η ύπαρξη υγιών σαλπίγγων, αλλά και αποδεδειγµένα γόνιµου σπέρµατος. H µέθοδος GIFT διαφέρει της Εξωσωµατικής γονιµοποίησης στο ότι µετά τη διακολπική ωοληψία, 3-5 ωάρια µαζί µε το σπέρµα τοποθετούνται µε ειδικό καθετήρα µέσα στις σάλπιγγες. Η µέθοδος µιµείται τη φύση γιατί η γονιµοποίηση λαµβάνει µέρος µέσα στις σάλπιγγες και όχι στο εργαστήριο. Το GIFT πραγµατοποιείται στο νοσοκοµείο µε γενική αναισθησία και λαπαροσκόπηση την ηµέρα της ωοληψίας. Εφόσον έχουν ληφθεί επιπλέον ωάρια, αυτά γονιµοποιούνται στο εργαστήριο και διατηρούνται σε κατάψυξη για µελλοντική εµβρυοµεταφορά εντός της µήτρας. Το κύριο πλεονέκτηµα της µεθόδου GIFT, είναι ότι προσφέρει σχεδόν διπλάσια πιθανότητα επιτυχίας από την κλασσική µέθοδο της Εξωσωµατικής γονιµοποίησης. ΕΝ ΟΣΑΛΠΙΓΓΙΚΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΖΥΓΩΤΩΝ (ZIFT) H µέθοδος ZIFT εφαρµόζεται κυρίως σε γυναίκες πάσχουσες από ενδοµητρίωση, σε ζευγάρια µε ανεξήγητη στειρότητα αλλά και σε περιπτώσεις που η στειρότητα οφείλεται στον ανδρικό παράγοντα. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η ύπαρξη υγιών σαλπίγγων. H µέθοδος ZIFT µοιάζει µε τη GIFT µε τη διαφορά ότι εκτελείται ώρες µετά την ωοληψία, αφού η γονιµοποίηση γίνεται πρώτα στο εργαστήριο και τοποθετούνται έµβρυα ή ζυγώτες στις σάλπιγγες. Γίνεται µε γενική νάρκωση και λαπαροσκόπηση στο νοσοκοµείο. Έχει το πλεονέκτηµα ότι πιστοποιεί τη γονιµότητα του σπέρµατος, ενώ στα αυξηµένα ποσοστά επιτυχίας της µεθόδου φαίνεται ότι συµβάλλουν το φυσικό περιβάλλον της

17 σάλπιγγας και οι ενδοσαλπιγγικοί παράγοντες που βοηθούν στη µετέπειτα εµφύτευση. ΜΙΚΡΟΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ (ICSI) Eίναι µια τεχνική που περιλαµβάνει την κατ ευθείαν εισαγωγή ενός και µόνο σπερµατοζωαρίου µέσα στο ωάριο µε τη χρήση ειδικής βελόνας. Ενδείκνυται σε περιπτώσεις µε σοβαρές διαταραχές του σπερµοδιαγράµµατος ή περιπτώσεις αζωοσπερµίας (οπότε συλλέγουµε το σπέρµα κατ ευθείαν από τον ορχικό ιστό). Επίσης ενδείκνυται σε περιπτώσεις αποτυχίας γονιµοποίησης του ωαρίου µε κλασσικό IVF σε προηγούµενη προσπάθεια. ΩΡΕΑ ΩΑΡΙΩΝ Υπάρχουν γυναίκες που για διάφορες αιτίες δεν παράγουν ωάρια. Οι λόγοι µπορεί να είναι ενδοκρινολογικοί (πρόωρη εµµηνόπαυση, ηλικία ή καµία φορά παλαιότερες χειρουργικές επεµβάσεις στις ωοθήκες). Υπάρχει δυνατότητα αυτές οι γυναίκες να τεκνοποιήσουν µε δωρεά ωαρίων από άλλες γυναίκες. Στις γυναίκες αυτές θα χρειαστεί να χορηγηθεί θεραπεία για τη δηµιουργία ενός τεχνητού κύκλου έτσι ώστε να εξασφαλιστούν οι κατάλληλες συνθήκες για την εµφύτευση των εµβρύων. Σε περίπτωση δωρεάς ωαρίων, απαιτείται έγγραφη συγκατάθεση δότριας και αποδέκτριας µετά των συζύγων και ισχύει το ιατρικό απόρρητο που αφορά την τήρηση της ανωνυµίας της δότριας και της αποδέκτριας. Σε περιπτώσεις σοβαρού προβλήµατος µε το σπέρµα του συζύγου όπου δεν είναι δυνατή η εφαρµογή της ICSI, µπορεί να γίνει παροµοίως χρήση δότου σπέρµατος. ΚΡΥΟΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΜΒΡΥΩΝ Η δυνατότητα διατήρησης εµβρύων σε κατάψυξη στο Κέντρο Ανθρώπινης Αναπαραγωγής, µας επιτρέπει να χρησιµοποιήσουµε τα πλεονάζοντα έµβρυα στο

18 µέλλον. Προσδοκάται µε αυτόν τον τρόπο, η αύξηση του ποσοστού κυήσεων από ένα και µόνο θεραπευτικό κύκλο, αφού δίνει τη δυνατότητα στη γυναίκα να κάνει επανελληµένες εµβρυοµεταφορές µε το λιγότερο δυνατό, οικονοµικό και συναισθηµατικό κόστος και ιατροφαρµακευτική παρέµβαση. Έτσι, όταν ληφθούν πολλά ωάρια και γονιµοποιηθούν πάνω από 4, τα επιπλέον έµβρυα µπορούν να καταψυχθούν. Αυτά µπορούν να διατηρηθούν για εµβρυοµεταφορά σε µελλοντικό φυσικό κύκλο, χωρίς να προηγηθεί η λήψη φαρµάκων από την ασθενή. Σε περίπτωση κύησης στην τρέχουσα προσπάθεια και απόκτησης ενός παιδιού, θα µπορούν να µεταφερθούν στο απώτερο µέλλον και να δοθεί η ευκαιρία στο ζευγάρι να αποκτήσει και άλλα παιδιά. Το ανθρώπινο έµβρυο καταψύχεται επιτυχώς στο στάδιο των προπυρηνίων (ζυγωτό), είτα µετά από κυτταρική διαίρεση, ακόµα και ως βλαστοκύστης. Τα έµβρυα διατηρούνται σε υγρό άζωτο στους C και παραµένουν αναλλοίωτα για µεγάλο χρονικό διάστηµα. Με τη σηµερινή τεχνολογία, το 80% των εµβρύων επιβιώνουν µετά την απόψυξη. Η πιθανότητα επιτυχίας µετά από µεταφορά αποψυγµένων εµβρύων είναι ίδια µε την πιθανότητα επιτυχίας µετά από εµβρυοµεταφορά εµβρύων που δεν έχουν καταψυχθεί. ιεθνώς, οι έως τώρα µελέτες αναφέρουν ότι τα ποσοστά εµβρυϊκών ανωµαλιών µετά από απόψυξη είναι ίδια µε τα αντίστοιχα της Εξωσωµατικής Γονιµοποίησης αλλά και της φυσικής σύλληψης. ΠΡΟΕΜΦΥΤΕΥΤΙΚΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΙΑΓΝΩΣΗ Με τον όρο αυτό εννοούµε την διαδικασία εντοπισµού γενετικών ασθενειών και την εν συνεχεία εκλογή και εµβρυοµεταφορά υγιών εµβρύων που αποκτήθηκαν µε τη µέθοδο της Εξωσωµατικής Γονιµοποίησης. Ο ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ Μια γυναίκα που αποφασίζει να στραφεί στη µέθοδο της Εξωσωµατικής γονιµοποίησης πρέπει να είναι προετοιµασµένη κατάλληλα, να έχει πλήρη ενηµέρωση για το τι πρόκειται να συµβεί αλλά και να ξέρει πως η Εξωσωµατική δεν

19 είναι µια απλή υπόθεση. Ο χαρακτήρας της, η ψυχολογία της, η σχέση της µε τον σύντροφό της και κυρίως η θέλησή της να αποκτήσει παιδί είναι στοιχεία που θα επηρεάσουν δραστικά την έκβαση της προσπάθειάς της. ΕΡΕΥΝΑ Πραγµατοποιήσαµε µία ερευνητική µελέτη µε σκοπό την καταγραφή των ατόµων ζευγαριών που ζητούν ιατρική βοήθεια για να αποκτήσουν παιδί καθώς και για την περιγραφή των παραγόντων που επηρεάζουν την γονιµότητα. Ο πληθυσµός ήταν όλες οι γυναίκες που έχουν πρόβληµα υπογονιµότητας και ζητούν ιατρική βοήθεια στα ειδικά Κέντρα, ενώ το δείγµα ήταν όλες οι γυναίκες που απευθύνθηκαν στα Κέντρα Ανθρώπινης Αναπαραγωγής των Νοσοκοµείων Μητέρα, Ασκληπιείο και σε ένα Κέντρο Ανθρώπινης Αναπαραγωγής Ιδιωτικού ικαίου Αθηνών. Οι γυναίκες αυτές ήταν 55 σε αριθµό, ένας σχετικά µικρός αριθµός και αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι πολλές από τις γυναίκες δεν θέλησαν να λάβουν µέρος στην έρευνά µας για προσωπικούς τους λόγους.

20 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο

21 1. ΓΕΝΝΗΤΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ Απαραίτητη προϋπόθεση για την παραγωγή των γεννητικών κυττάρων (ωαρίων και σπερµατοζωαρίων), για τη συνένωσή τους και για τη φροντίδα του αναπτυσσόµενου εµβρύου είναι η ειδική διαφοροποίηση των γεννητικών οργάνων. Τα όργανα του γεννητικού συστήµατος διακρίνονται στις γονάδες, δηλαδή τους γεννητικούς αδένες που παράγουν τα γεννητικά κύτταρα και τις γεννητικές ορµόνες, στην εκφορητική οδό, δια µέσου της οποίας µεταφέρονται τα γεννητικά κύτταρα, στους προσαρτηµένους αδένες, των οποίων οι εκκρίσεις διευκολύνουν τη συνάντηση των γεννητικών κυττάρων και, τέλος, τα έξω γεννητικά όργανα που είναι απαραίτητα για τη συνουσία ΑΝ ΡΙΚΟ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 1.1.α. ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ο όρχις του ενήλικου έχει σχήµα ελλειψοειδές και µήκος 4-5 cm. Εµφανίζει ένα πρόσθιο στενό και ένα οπίσθιο ευρύ χείλος δύο επιφάνειες την έξω και την έσω και δύο άκρα ή πόλους τον άνω και τον κάτω πόλο. Στο οπίσθιο χείλος του

22 σχηµατίζεται πολύτρητη πάχυνση το µεσαύλιο του όρχεως, δια του οποίου διέρχονται τα αγγεία και τα νεύρα του όρχεως, καθώς και τα εκφορητικά σωληνάρια του όρχεως. Η επιδιδυµίδα επικάθεται στον άνω πόλο και το οπίσθιο χείλος του όρχεως. Αποτελείται από την κεφαλή του επί άνω πόλου, το σώµα και την ουρά. Συνέχεια της ουράς και της επιδιδυµίδας είναι ο σπερµατικός πόρος που µε τα αγγεία και τα περιβλήµατά του αποτελούν το σπερµατικό τόνο. Ο όρχις και η επιδιδυµίδα κατά το µεγαλύτερο µέρος τους περιβάλλονται από το περισπλάγχνιο πέταλο ή επιόρχιοτου ιδίως ελυτροειδούς χιτώνα του όρχεως που προέρχεται από το περιτόναιο. Κατά το µεσαύλιο του όρχεως και την επιδιδυµίδα το περισπλάγχνιο πέταλο ανακάµπτει στο τοιχωµατικό πέταλο ή περιόρχιο. Μεταξύ όρχεως και επιδιδυµίδας από κατάδυση του επιόρχιου σχηµατίζεται µία αύλακα, ο κόλπος της επιδιδυµίδας ιδιαίτερα εµφανής κατά την έξω επιφάνεια. Η επιδιδυµίδα αποτελείται από ένα σύστηµα σωληναρίων και πόρων που περιβάλλονται από συνδετικό ιστό. Τα σπερµατοζωάρια έρχονται δια µέσου του ορχικού δικτύου ακολουθώντας τα εκφορητικά σωληνάρια που απαρτίζουν το µεγαλύτερο µέρος της κεφαλής της επιδιδυµίδας. Κάθε εκφορητικό έχει µήκος 20 cm περίπου, και είναι περιελιγµένο έτσι ώστε να σχηµατίζει ένα κωνικό σωµάτιο ύψους 2 cm. Η κορυφή του σωµατίου αντιστοιχεί στο ορχικό δίκτυο και κατά τη βάση του το εκφορητικό σωληνάριο εκβάλλει στον πόρο της επιδιδυµίδας. Ο πόρος της επιδιδυµίδας έχει µήκος 5 µέτρων και είναι εξαιρετικά πολυέλικτος. Ο αυλός του διαρκώς ευρύνεται από 150m µέχρι 400m. Σχηµατίζει µέρος της κεφαλής, το σώµα και την ουρά της επιδιδυµίδας και στο εσωτερικό του εναποθηκεύονται τα παραχθέντα σπερµατοζωάρια. Η ουρά της επιδιδυµίδας συνεχίζει στο σπερµατικό πόρο. Τα σπερµατοζωάρια µέσα στον όρχι δεν έχουν κινητικότητα και φτάνουν στην επιδιδυµίδα ρέοντας. Σπερµατικός τόνος. Οι όρχεις κατά την κάθοδό τους στο όσχεο δια µέσου του βουβωνικού πόρου, παρασύρει τα περιβλήµατά του τα αγγεία του και τα νεύρα του, που όλα αυτά µαζί µε το σπερµατικό πόρο αποτελούν το σπερµατοδόχο τόνο. Οι ορχικές αρτηρίες εκφύονται από την κοιλιακή αορτή κάτω από τις νεφρικές αρτηρίες η δεξιά ορχική φλέβα εκβάλλει στην κάτω κοίλη φλέβα ενώ η αριστερή εκβάλλει στην αριστερή νεφρική φλέβα. Οι ορχικές φλέβες σχηµατίζουν το σπερµατικό πλέγµα. Τα λεµφαγγεία του όρχεως εκβάλλουν στα οσφυϊκά και στα λεµφογάγγλια της κάτω κοίλης και της αορτής. Τα συµπαθητικά νεύρα προέρχονται από το κοιλιακό πλέγµα. Βουβωνικός σύνδεσµος, έσω στόµιο του βουβωνικού πόρου,

23 σπερµατικός πόρος, έξω στόµιο του βουβωνικού πόρου. Οι όρχεις περιβάλλονται από πολλούς χιτώνες που είναι προσεκβολές των διαφόρων στιβάδων του πρόσθιου κοιλιακού τοιχώµατος. Οι χιτώνες αυτοί από έξω προς τα µέσα είναι: το όσχεο, ο δαρτός, η κρεµαστήρια περιτονία, ο έξω κρεµαστήρας µυς, ο κοινός ελυτροειδής χιτώνας και ο ίδιος ελυτροειδής χιτώνας. Οι χιτώνες αυτοί µπορούν να ταξινοµηθούν σε τρεις στιβάδες: έσω, έξω και µέση στιβάδα. Ο σπερµατικός πόρος αποτελεί συνέχεια του πόρου της επιδιδυµίδας και χρησιµεύει για τη µεταφορά των σπερµατοζωαρίων. Έχει µήκος cm και µαζί µε αγγεία και νεύρα και τα περιβλήµατά του σχηµατίζουν το σπερµατικό τόνο που διέρχεται από το βουβωνικό πόρο. Μετά το βουβωνικό πόρο µέσα στο κύτος της κοιλιάς αποχωρίζεται από τα αγγεία και τα νεύρα και τα περιβλήµατα και µόνος του φέρεται στην οπίσθια επιφάνεια της ουροδόχου κύστης, όπου η τελική του µοίρα ανευρίσκεται και σχηµατίζει τη σπερµατική λήκυθο, που δέχεται την εκβολή της σπερµατοδόχου κύστης. Συνεχίζει ως εκσπερµατικός πόρος που εισέρχεται µέσα στον προστάτη για να εκβάλλει στην προστατική µοίρα της ουρήθρας. Κάθε µία σπερµατοδόχος κύστη µήκους 5-10 cm αποτελεί σακοειδή σχήµατος «S», αδένα. Το αλκαλικό έκκριµά της, που µαζί µε το προστατικό έκκριµα αποτελούν το υγρό στοιχείο του σπέρµατος, περιέχει φρουκτόζη, από την οποία τα σπερµατοζωάρια προσπορίζονται ενέργεια. Οι σπερµατοδόχοι κύστεις εκβάλλουν στο πέρας της σύστοιχης σπερµατικής ληκύθου, συνέχειά τους δεν αποτελεί ο εκσπερµατικός πόρος ο οποίος εισέρχεται στον προστάτη. Ο προστάτης παράγει ένα λεπτόρρευστο αδιαφανές αλκαλικό έκκριµα το οποίο µεταξύ των άλλων περιέχει αλκαλική φωσφατάση. Έχει σχήµα και µέγεθος κάστανου. Βρίσκεται µεταξύ της βάσης της ουροδόχου κύστης και του εν τω βάθει εγκάρσιου µυός του περινέου 1-1,5 cm πίσω από την ηβική σύµφυση και µπροστά από το ορθό, δια µέσου του οποίου ψηλαφάται. Τον προστάτη διασχίζει η προστατική µοίρα της ουρήθρας και οι δύο εκσπερµατικοί πόροι που εκβάλλουν σ αυτήν. Πέος: Η ρίζα του πέους καλυπτόµενη από µυς και δέρµα προσφύεται ισχυρά στην επιφάνεια του ουρογεννητικού διαφράγµατος και στους κάτω ηβοισχιακούς κλάδους. Το σώµα του πέους είναι κινητό και προβάλλει κάτω από την ηβική σύµφυση. Στο σώµα διακρίνουµε τη ραχιαία επιφάνεια την κάτω ή ουρηθραία επιφάνεια και δύο πλάγιες επιφάνειες. Το σώµα καταλήγει στη βάλανο του πέους. Στην κορυφή του βαλάνου υπάρχει το σχισµοειδές έξω στόµιο της ουρήθρας. Η βάση της βαλάνου έχει προέχον χείλος τη στεφάνη της βαλάνου που χωρίζεται από το

24 σώµα µε τη στεφανιαία αύλακα. Το πέος περιβάλλεται από ένα λεπτό δέρµα την πόσθη, το οποίο προσφύεται στον αυχένα του πέους. Το τµήµα της πόσθης που περιβάλλει τη βάλανο λέγεται ακροποσθία. Η ακροποσθία εµφανίζει 2 πέταλα το έξω και το έσω. Το έσω πέταλο προσφύεται στον αυχένα του πέους και συνδέεται µε τη βάλανο µε το χαλινό της ακροποσθίας. Στην στεφανιαία αύλακα σχηµατίζεται το σµήγµα το οποίο αποτελείται από κύτταρα. Η ανδρική ουρήθρα έχει µήκος cm και σχηµατίζει δύο καµπές, την ηβική και την περινεική και εµφανίζει τέσσερις µοίρες: την ενδοτοιχική, την προστατική, την υµενώδη και την συραγγώδη. 1.1.β. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Οι αναπαραγωγικές λειτουργίες του άνδρα µπορούν να διαιρεθούν σε τρεις κύριες υποδιαιρέσεις: (1) στη σπερµατογένεση, που σηµαίνει σχηµατισµό του σπέρµατος, (2) στην εκτέλεση της γενετήσιας (σεξουαλικής) πράξης και (3) στη ρύθµιση των γενετήσιων λειτουργιών από τις διάφορες ορµόνες. ΣΠΕΡΜΑΤΟΓΕΝΕΣΗ Σπερµατογένεση γίνεται σε όλα τα σπερµατικά σωληνάρια κατά τη διάρκεια της ενεργού σεξουαλικής ζωής, που κατά µέσο όρο αρχίζει στην ηλικία των 13 χρονών, ως αποτέλεσµα διέγερσης των γεννητικών αδένων από τις γοναδοτρόπους ορµόνες της αδενουπόφυσης, και συνεχίζεται καθ όλη τη διάρκεια της ζωής του άνδρα. Στάδια της σπερµατογένεσης: Η πρώτη φάση της σπερµατογένεσης είναι η ανάπτυξη µερικών σπερµατογονίων από αρκετά µεγαλύτερου µεγέθους κύτταρα, τα σπερµατοκύτταρα. Στη συνέχεια το σπερµατοκύτταρο διαιρείται, µε τη διαδικασία της µείωσης και σχηµατίζει δύο σπερµατίδες, καθεµιά µε 23 χρωµοσώµατα. Στη φάση αυτή η διαίρεση σταµατά και σε µερικές εβδοµάδες οι σπερµατίδες ωριµάζουν σε σπερµατοζωάρια. Χρωµοσώµατα του φύλου. Ένα από τα 23 ζεύγη χρωµοσωµάτων κάθε σπερµατογονίου περιέχει τις γενετικές πληροφορίες που καθορίζουν το φύλο του

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η αναπαραγωγή είναι μία χαρακτηριστική λειτουργία, η μόνη που δεν είναι απαραίτητη για την επιβίωση του ίδιου του οργανισμού αλλά για τη διαιώνιση του είδους. Η αναπαραγωγή στον

Διαβάστε περισσότερα

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η αναπαραγωγή είναι μία χαρακτηριστική λειτουργία, η μόνη που δεν είναι απαραίτητη για την επιβίωση του ίδιου του οργανισμού αλλά για τη διαιώνιση του είδους. Η αναπαραγωγή στον

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ Η µήτρα (εικόνα 1) είναι κοίλο µυώδες όργανο µήκους περίπου 8 cm που προέρχεται από την συνένωση

Διαβάστε περισσότερα

Γεννητικό Σύστημα. Ioannis Lazarettos. MD PhD Orthopaedic Surgeon

Γεννητικό Σύστημα. Ioannis Lazarettos. MD PhD Orthopaedic Surgeon Γεννητικό Σύστημα Ioannis Lazarettos MD PhD Γεννητικό Σύστημα Άνδρα 2 Γεννητικό Σύστημα Άνδρα Όρχεις (Γεννητικοί Αδένες) Εκφορητική Οδός Σπέρματος Επιδιδυμίδα Σπερματικός Πόρος Σπερματοδόχος Κύστη Εκσπερματικός

Διαβάστε περισσότερα

Ανώτατο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗΝ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ

Ανώτατο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗΝ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ Ανώτατο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗΝ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΣΠΟΥΔΑΣΤΕΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α.

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Η ανικανότητα σύλληψης μετά από ένα χρόνο σεξουαλικών

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει ανθρώπινο σπερματοζωάριο.

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει ανθρώπινο σπερματοζωάριο. ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ ΤΜΗΜΑ:... ΑΡ. ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα;

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα; ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ 1. (α) Τι αντιπροσωπεύουν οι αριθμοί 1-6 στο σχήμα; (β) Εξηγήστε τι είναι τα ωοθυλάκια και ποιος είναι ο ρόλος τους. (γ) Σε ποιο μέρος του γεννητικού συστήματος της γυναίκας αρχίζει η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ Δομή και λειτουργία του αναπαραγωγικού συστήματος 1. Να ονομάσετε τις αριθμημένες δομές του παρακάτω σχήματος. Βλέπε εικ. 12.1 της σ. 219 του βιβλίου του μαθητή. 2. Να ενώσετε

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυϊκό Πλέγµα και Νεύρα

Οσφυϊκό Πλέγµα και Νεύρα Οσφυϊκό Πλέγµα και Νεύρα Εισαγωγή Σχηµατισµός Κλάδοι του Οσφυϊκού Πλέγµατος Μηριαίο Νεύρο (Ο2-Ο4) Εισαγωγή Η κινητικότητα και η γενική αισθητικότητα του κάτω άκρου εξυπηρετούνται από τους τελικούς κλάδους

Διαβάστε περισσότερα

«ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΕΝΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΜΗΤΕΡΑ «ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» ΤΖΕΦΕΡΑΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ

«ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΕΝΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΜΗΤΕΡΑ «ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» ΤΖΕΦΕΡΑΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ «ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΕ ΕΝΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΔΙΕΓΕΡΣΗ ΤΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ» ΤΖΕΦΕΡΑΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ «ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» ΜΗΤΕΡΑ Η εξέλιξη στην υπερηχογραφική τεχνολογία

Διαβάστε περισσότερα

Γυναικολογικη επισκεψη

Γυναικολογικη επισκεψη Γυναικολογικη επισκεψη ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΠΙΣΚΕΦΤΩ ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ ΤΗΝ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟ; Η πρώτη επίσκεψη στο γυναικολόγο είναι πολύ σημαντική όχι μόνο για τις κοπέλες που έχουν ξεκινήσει τη σεξουαλική τους ζωή,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 12. Α. ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΚΕΝΟΥ Συμπληρώστε σε κάθε κενό τη λέξη που ταιριάζει σωστά.

Κεφάλαιο 12. Α. ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΚΕΝΟΥ Συμπληρώστε σε κάθε κενό τη λέξη που ταιριάζει σωστά. Κεφάλαιο 12 Α. ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΚΕΝΟΥ Συμπληρώστε σε κάθε κενό τη λέξη που ταιριάζει σωστά. 1. Τα επιθηλιακά κύτταρα του τοιχώματος του ωοθυλακίου παράγουν 2. Ο ενδομήτριος κύκλος ελέγχεται ορμονικά από 3.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12 ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ-ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12 ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ-ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12 ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ-ΑΝΑΠΤΥΞΗ 2o ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ - ΓΗ_Α_ΒΙΟ_0_11208 Ι. Ένα από τα τμήματα του αναπαραγωγικού συστήματος του άνδρα είναι η εκφορητική οδός του σπέρματος η οποία ξεκινά από την επιδιδυμίδα

Διαβάστε περισσότερα

Αλέξανδρος Δ. Τζεφεράκος

Αλέξανδρος Δ. Τζεφεράκος Κλασσική Εξωσωματική Γονιμοποίηση και Εμβρυομεταφορά στο στάδιο της βλαστοκύστης Αλέξανδρος Δ. Τζεφεράκος «ΜΟΝΑΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» μαιευτήρια «ΜΗΤΕΡΑ» και «ΛΗΤΩ» 2002 Κατά τη διαδικασία της εξωσωματικής

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας, 32 χρονών. Άρτεμις, 30 χρονών

Κώστας, 32 χρονών. Άρτεμις, 30 χρονών Να προχωρήσουν η Άρτεμις και ο Κώστας σε υποβοηθούμενη αναπαραγωγή; Ο Κώστας και η Άρτεμις είναι ένα ζευγάρι που δυσκολεύονται να αποκτήσουν παιδί. Επισκέφθηκαν τον γιατρό τους και ανέφεραν τα πιο κάτω

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός σεξουαλικής ή γενετήσιας αγωγής.σελ. 1. Ιστορική αναδρομή, στόχοι & μέθοδοι στη γενετήσια αγωγή...σελ.2

Ορισμός σεξουαλικής ή γενετήσιας αγωγής.σελ. 1. Ιστορική αναδρομή, στόχοι & μέθοδοι στη γενετήσια αγωγή...σελ.2 Α.Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ.» ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ ΒΙΛΑΝΑΚΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΕΣ ΛΑΣΙΘΙΩΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη

Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη Η ανδρική υπογονιμότητα είναι ένα θέμα που απασχολεί ιδιαίτερα τον επιστημονικό κόσμο με δεδομένο ότι τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις θεωρίας. 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό

Ερωτήσεις θεωρίας. 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό Ερωτήσεις θεωρίας 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό 1. Ποια είναι τα βασικά είδη ιστών του ανθρώπινου οργανισμού; Τα βασικά είδη ιστών του ανθρώπινου οργανισμού είναι ο επιθηλιακός, ο μυικός, ο

Διαβάστε περισσότερα

Βουβωνική Χώρα. Ι. Βουβωνικός Χώρα

Βουβωνική Χώρα. Ι. Βουβωνικός Χώρα Βουβωνική Χώρα Ι. Βουβωνικός Χώρα Α. Βουβωνικός Σύνδεσµος (του Poupart) Δεν είναι πραγµατικός σύνδεσµος Είναι η αναδίπλωση προς τα έσω του ελευθέρου κάτω χείλους του έξω λοξού µυός από την εκφυσή του από

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΣΤΟΝ ΑΝΔΡΑ

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΣΤΟΝ ΑΝΔΡΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΣΤΟΝ ΑΝΔΡΑ Όταν ένα ζευγάρι προσπαθεί χωρίς αποτέλεσμα να τεκνοποιήσει, επί τουλάχιστον 1 χρόνο τακτικής σεξουαλικής επαφής χωρίς προφυλάξεις, τότε θεωρείται ότι το ζευγάρι αυτό αντιμετωπίζει

Διαβάστε περισσότερα

Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012

Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012 Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012 Πρόσθιο κοιλιακό τοίχωμα Κ. Αλπαντάκη Όρια της κοιλιάς Άνω: Πλευρικό τόξο 7-12 Ξιφοειδής απόφυση: επίπεδο 10ου πλευρικού χόνδρου = Ο3 Κάτω : Ηβικά οστά και λαγόνια ακρολοφία:

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΛΕΜΕΣΟΥ

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΛΕΜΕΣΟΥ ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΛΕΜΕΣΟΥ 2007-8 www.cyprusbiology.com 1 ΕΝΟΤΗΤΑ Α. ΠΩΣ ΑΡΧΙΖΕΙ Η ΖΩΗ ιαιώνιση των ειδών 1. Ποια είναι τα µέρη του σπερµατοζωαρίου; 2. Να συµπληρώσετε τις ενδείξεις του πιο κάτω σχήµατος

Διαβάστε περισσότερα

Ο Σκελετός της Πυέλου

Ο Σκελετός της Πυέλου Ο Σκελετός της Πυέλου E Johnson Αν. Καθηγήτρια Εργαστήριο Ανατοµίας Η Πύελος το κατώτερο σηµείο του κορµού προς τα κάτω συνέχεια της κοιλιάς η πυελική κοιλότητα = κατώτερο τµήµα της κοιλιακής χώρας εντοπίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει

Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει Υπογονιµότητα: αδυναµία σύλληψης µετά από 1 χρόνο ελεύθερων σεξουαλικών επαφών Ικανότητα σύλληψης/µήνα: ~20% 10-15% των ζευγαριών: πρόβληµα υπογονιµότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ

ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Μεσογείων 6, Αμπελόκηποι 115 27 ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ [1]/[6] ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Εισαγωγή Περίπου το 15% των ζευγαριών δεν είναι σε θέση να συλλάβουν μετά από ένα χρόνο ελεύθερων σεξουαλικών επαφών.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΥΔΡΟΚΗΛΗ Είναι η συλλογή υγρού μεταξύ των πετάλων του ιδίως ελυτροειδούς χιτώνα

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Ενήβωση - Εφηβεία Puberty - Adolescence Puberty vs. Adolescence Ενήβωση vs. Εφηβεία 12-15 y 12- >>15

Διαβάστε περισσότερα

Γονιµοποίηση Κύηση - Γαλουχία

Γονιµοποίηση Κύηση - Γαλουχία Γονιµοποίηση Κύηση - Γαλουχία Γονιµοποίηση Για να επέλθει κύηση η συνουσία πρέπει να γίνει από 5 µέρες πριν την ωορρηξία µέχρι την ηµέρα της ωορρηξίας Χρόνος ζωής σπερµατοζωαρίων 5 µέρες Χρόνος ζωής ωαρίου

Διαβάστε περισσότερα

medical center Εξωσωματική Γονιμοποίηση Ηλίας Γάτος MD Επιστημονικός Διευθυντής embio

medical center Εξωσωματική Γονιμοποίηση Ηλίας Γάτος MD Επιστημονικός Διευθυντής embio medical center Εξωσωματική Γονιμοποίηση Ηλίας Γάτος MD Επιστημονικός Διευθυντής embio Εξωσωματική Γονιμοποίηση (IVF) Η εξωσωματική γονιμοποίηση αποτελεί μία ευρέως διαδεδομένη τεχνική τεκνοποίησης ανά

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία α λυκείου. Στις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις να συμπληρώσετε τα κενά με τη σωστή λέξη ή φράση.

Βιολογία α λυκείου. Στις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις να συμπληρώσετε τα κενά με τη σωστή λέξη ή φράση. Στις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις να συμπληρώσετε τα κενά με τη σωστή λέξη ή φράση. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο 1. Συγκρίνοντας τα κύτταρα του επιθηλιακού ιστού με τα κύτταρα του νευρικού ιστού, αυτά μεταξύ τους μοιάζουν..

Διαβάστε περισσότερα

ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΣΤΑ (ΟΣΦΥΙΚΟΙ ΣΠΟΝΔΥΛΟΙ ΙΕΡΟ) ΟΣΦΥΙΚΟΙ ΣΠΟΝΔΥΛΟΙ Μεγαλύτεροι σε μέγεθος και όγκο, με κοντούς και παχείς αυχένες, ευρύτερες

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών

Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΏΣΕΙΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ Το Μυοσκελετικό Σύστηµα Δρ. Ε. Τζόνσον Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Αθήνα 2012 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Α. Τα µέρη και

Διαβάστε περισσότερα

6.4 Η αναπαραγωγή στον άνθρωπο ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

6.4 Η αναπαραγωγή στον άνθρωπο ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Τα νεογνά των φυτοφάγων θηλαστικών, όπως της γίδας, γεννιούνται με τρίχωμα. Τα μάτια τους είναι ανοιχτά και μπορούν αμέσως να περπατήσουν. Αντίθετα, τα νεογνά των σαρκοφάγων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ Λειτουργία απαραίτητη για τη διαιώνιση του είδους. Προϋποθέτει την ύπαρξη δύο φύλων. Το αναπαραγωγικό σύστημα κάθε φύλου έχει ιδιαίτερα ανατομικά και λειτουργικά χαρακτηριστικά.

Διαβάστε περισσότερα

Αναπαραγωγική φυσιολογία στη γυναίκα

Αναπαραγωγική φυσιολογία στη γυναίκα Αναπαραγωγική φυσιολογία στη γυναίκα H παραγωγή του θηλυκού γαµέτη (ωαρίου) και η επακόλουθη απελευθέρωση του από την ωοθήκη (ωορρηξία ή ωοθυλακιορρηξία) είναι κυκλική. Το κυκλικό αυτό σχέδιο ισχύει ουσιαστικά

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις 1 Πόσα λίτρα πρόουρο σχηματίζονται ημερησίως; α) 15-18 L β) 1,5-1,7 L γ) 170-180 L δ) 1700-1800 L ε) 100-120 L 2. Ποιο τμήμα του νεφρού ανήκει στον μυελό του νεφρού; α) Τα νεφρικά σωμάτια β) Η κάψα του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Γυναικεία Ορµονικά Προφίλ (για την αναπαραγωγική και περιεµµηνοπαυσιακή ηλικία) Οι ωοθήκες βρίσκονται στο δεξιό και αριστερό τµήµα της πυελική κοιλότητας, πλησίον της µήτρας και

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσθιο Κοιλιακό Τοίχωµα & Πύελος

Πρόσθιο Κοιλιακό Τοίχωµα & Πύελος Πρόσθιο Κοιλιακό Τοίχωµα & Πύελος Ι. Γενικά Α. Η κοιλία είναι το τµήµα του κόρµου που βρίσκεται µεταξύ του θώρακα (διάφραγµα) προς τα πάνω και της πυέλου (είσοδο της µικρής πυέλου) προς τα κάτω. Η πύελος

Διαβάστε περισσότερα

Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους. Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ.

Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους. Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ. Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ.Θεαγένειο Περιγραφική Ανατομική 2 αδένες με σχήμα δαμάσκηνου διαστ.5χ3χ2.5 Κρέμονται

Διαβάστε περισσότερα

Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Θεσσαλονίκης Σχολή Επαγγελμάτων Υγείας & Πρόνοιας Τμήμα Νοσηλευτικής. Πτυχιακή Εργασία

Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Θεσσαλονίκης Σχολή Επαγγελμάτων Υγείας & Πρόνοιας Τμήμα Νοσηλευτικής. Πτυχιακή Εργασία Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Θεσσαλονίκης Σχολή Επαγγελμάτων Υγείας & Πρόνοιας Τμήμα Νοσηλευτικής Πτυχιακή Εργασία Ονοματεπώνυμα φοιτητών: Επιβλέπουσα καθηγήτρια : Επίκουρος Καθηγήτρια Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

Στο Εργαστήριο Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής προσφέρονται διαγνωστικές εξετάσεις που σχετίζονται με την ανδρική υπογονιμυπογονημότηταότητα όπως:

Στο Εργαστήριο Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής προσφέρονται διαγνωστικές εξετάσεις που σχετίζονται με την ανδρική υπογονιμυπογονημότηταότητα όπως: Σ. Κονιδάρης Αν. Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας Στ. Μπάκα Επ. Καθηγήτρια Βιοπαθολογίας Π. Βάκας Επ. Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας Δ. Τζανακάκη Κλινική Εμβρυολόγος Στο Τμήμα Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Ιερό Πλέγµα και Νεύρα λκλλκλκλλκκκκ

Ιερό Πλέγµα και Νεύρα λκλλκλκλλκκκκ Ιερό Πλέγµα και Νεύρα λκλλκλκλλκκκκ Εισαγωγή Σχηµατισµός Παράπλευροι Κλάδοι του Ιερού Πλέγµατος Μυϊκοί Παράπλευροι Κλάδοι Δερµατικοί Παράπλευροι Κλάδοι Σπλαγχνικοί Παράπλευροι Κλάδοι Τελικοί Κλάδοι του

Διαβάστε περισσότερα

Καθορισμός και διαφοροποίηση του φύλου

Καθορισμός και διαφοροποίηση του φύλου Καθορισμός και διαφοροποίηση του φύλου Η διαδικασία που καταλήγει στην εμφάνιση κανονικού φύλου διέρχεται από διάφορες φάσεις. ιακρίνονται η φάση της γονιμοποίησης, η φάση διαφοροποίησης των εμβρυϊκών

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος του Θήλεος ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Προσοχή: Οι παρουσιάσεις μαθημάτων αποτελούν βοήθημα παρακολούθησης των παραδόσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙΣΑΡΙΚΗΣ ΤΟΜΗΣ. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΣΥΧΝΟΤΕΡΕΣ ΕΝ ΕΙΞΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση.

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση. ΙΣΤΟΙ 1. Τα κύτταρα που αποτελούν τον οργανισµό µας, διακρίνονται σε διάφορους τύπους, παρά το γεγονός ότι όλα, τελικώς, προέρχονται από το ζυγωτό, δηλαδή το πρώτο κύτταρο µε το οποίο ξεκίνησε η ζωή µας.

Διαβάστε περισσότερα

Γαμετογένεση. Καθορισμός φύλου (όρχεις ς ή ωοθήκες) Πρόφαση Ι μείωσης Γαμετικά κύτταρα Γονάδα (μιτώσεις) έσμευση Έμβρυο. Θηλαστικά, Αμφίβια, ιχθύες

Γαμετογένεση. Καθορισμός φύλου (όρχεις ς ή ωοθήκες) Πρόφαση Ι μείωσης Γαμετικά κύτταρα Γονάδα (μιτώσεις) έσμευση Έμβρυο. Θηλαστικά, Αμφίβια, ιχθύες Γαμετογένεση Γαμετογένεση Καθορισμός φύλου (όρχεις ς ή ωοθήκες) G1 Σπερματογένεση Πρόφαση Ι μείωσης Γαμετικά κύτταρα Γονάδα (μιτώσεις) έσμευση Έμβρυο Ολοκλήρωση μείωσης Ι Γονιμοποίηση-ολοκλήρωση η η μείωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΟΡΘΟΥ. Γιάννης Τσιαούσης Χειρουργός, Επίκ. Καθηγητής Ανατομίας Ιατρική Σχολή, Παν/μιο Κρήτης

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΟΡΘΟΥ. Γιάννης Τσιαούσης Χειρουργός, Επίκ. Καθηγητής Ανατομίας Ιατρική Σχολή, Παν/μιο Κρήτης ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΟΡΘΟΥ Γιάννης Τσιαούσης Χειρουργός, Επίκ. Καθηγητής Ανατομίας Ιατρική Σχολή, Παν/μιο Κρήτης Βασικές Ανατομικές Δομές Πυέλου πυελικό έδαφος κυρίως από διάφραγμα πυέλου χωνοειδές σχήμα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΟΗΘΗΣ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΑΔΕΝΑ

ΚΑΛΟΗΘΗΣ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΑΔΕΝΑ ΚΑΛΟΗΘΗΣ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΑΔΕΝΑ ΠΡΟΣΤΑΤΗΣ Ο προστάτης είναι ένα όργανο αποτελούμενο από αδένα που περιβάλλει την αρχική μοίρα της ουρήθρας. Βρίσκεται κάτω από την ουροδόχο κύστη, πάνω στο πυελικό έδαφος,

Διαβάστε περισσότερα

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Τα συστήματα του ανθρώπινου σώματος Αναπνευστικό σύστημα (αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΡΙΝΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΦΑΡΥΓΓΑΣ ΛΑΡΥΓΓΑΣ ΤΡΑΧΕΙΑ ΒΡΟΓΧΟΙ ΠΝΕΥΜΟΝΕΣ ΠΛΕΥΡΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Θυρεοειδής χόνδρος Κρικοθυρεοειδής σύνδεσμος ΤΡΑΧΕΙΑ Κρικοειδής χόνδρος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΗΣΗ. Τμήμα : Α 3. Η ομάδα που επιμελήθηκε την παρουσίαση: Οικονόμου Κωνσταντίνα Λεούση Δέσποινα Λαντζούνη Ιωάννα Κοπαλά Ιωάννα

ΚΥΗΣΗ. Τμήμα : Α 3. Η ομάδα που επιμελήθηκε την παρουσίαση: Οικονόμου Κωνσταντίνα Λεούση Δέσποινα Λαντζούνη Ιωάννα Κοπαλά Ιωάννα ΚΥΗΣΗ Στυλ υποδείγματος κειμένου Δεύτερου επιπέδου Τρίτου επιπέδου Τέταρτου επιπέδου Πέμπτου επιπέδου Τμήμα : Α 3 Η ομάδα που επιμελήθηκε την παρουσίαση: Οικονόμου Κωνσταντίνα Λεούση Δέσποινα Λαντζούνη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΖΩΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ» ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ

ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΖΩΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ» ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΖΩΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΘΕΜΑ: «ΦΑΡΜΑΚΑ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΖΩΩΝ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ» ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ ΣΠΟΥ ΑΣΤΡΙΑ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΓΙΑΝΝΑΚΑΚΗ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΑΝΔΡΙΚΟΥ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ. Σ. ΜΗΛΙΓΚΟΣ Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών

ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΑΝΔΡΙΚΟΥ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ. Σ. ΜΗΛΙΓΚΟΣ Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΑΝΔΡΙΚΟΥ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Σ. ΜΗΛΙΓΚΟΣ Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών Ανατομική του ανδρικού γεννητικού συστήματος Τα γεννητικά όργανα του άνδρα αποτελούνται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΖΩΩΝ. Αρχιτομία. Αγενής αναπαραγωγή. Παρατομία. Εκβλάστηση. Εγγενής αναπαραγωγή Διπλοφασικός κύκλος.

Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΖΩΩΝ. Αρχιτομία. Αγενής αναπαραγωγή. Παρατομία. Εκβλάστηση. Εγγενής αναπαραγωγή Διπλοφασικός κύκλος. Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΖΩΩΝ Αρχιτομία Αγενής αναπαραγωγή Παρατομία Εκβλάστηση Εγγενής αναπαραγωγή Απλοφασικός κύκλος Διπλοφασικός κύκλος Ισογαμία Ανισογαμία Ωογαμία Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κάτω Άκρο Οι Χώρες του Μηρού

Κάτω Άκρο Οι Χώρες του Μηρού Κάτω Άκρο Οι Χώρες του Μηρού Ι. Γενικά Α. 3εις σηµαντικές ζώνες των κάτω άκρων 1. Μηριαίο τρίγωνο 2. Ο πόρος των προσαγωγών 3. Ο ιγνυακός βόθρος Β. Μηριαίο οστό 1. Είναι το επιµηκέστερο, το ισχυρότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ κλάδος της ιατρικής ο οποίος ασχολείται µε τις ασθένειες του ενδοκρινολογικού συστήµατος. το ενδοκρινολογικό σύστηµα αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Ο εγκέφαλος αρδεύεται από : 1. Τις δύο έσω καρωτίδες και τους κλάδους τους 2. Τις δύο σπονδυλικές αρτηρίες και τους κλάδους τους Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΝΕΟΤΕΡΑ Ε ΟΜΕΝΑ ΣΤΗΝ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ - ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ RECENTFINDINGSINIVF-NURSINGINTERVATIONS

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικές Μέθοδοι (α) Αποχή (μόνιμη ή περιοδική) (β) Διακεκομμένη συνουσία (αποτράβηγμα)

Φυσικές Μέθοδοι (α) Αποχή (μόνιμη ή περιοδική) (β) Διακεκομμένη συνουσία (αποτράβηγμα) ΣΧΟΙΝΑ ΧΑΡΑ Α4 Φυσικές Μέθοδοι (α) Αποχή (μόνιμη ή περιοδική) (β) Διακεκομμένη συνουσία (αποτράβηγμα) II. Τεχνικές Μέθοδοι (α) Μέθοδοι Φραγμού (β) Ενδομήτριο Σπείραμα (γ) Ορμονική Αντισύλληψη (δ) Στείρωση

Διαβάστε περισσότερα

Στην κεντρική σελίδα του δικτυακού τόπου www.embio.com.gr. μπορείτε να δείτε video της μονάδας embio

Στην κεντρική σελίδα του δικτυακού τόπου www.embio.com.gr. μπορείτε να δείτε video της μονάδας embio Στην κεντρική σελίδα του δικτυακού τόπου www.embio.com.gr μπορείτε να δείτε video της μονάδας embio 2 3 Ηλίας Θ. Γάτος MD Χειρουργός Γυναικολόγος - Μαιευτήρας Eιδικός στην εξωσωματική γονιμοποίηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΑΝΣ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΝΕΥΡΑ (λείοι μύες, καρδιακός μυς, αδένες) (Σπλαχνικά Νεύρα)

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ KAI ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Νικόλαος Χ. Σύρμος ANAΠΑΡΑΓΩΓΗ Ο άνθρωπος αναπαράγεται με αμφιγονική αναπαραγωγή. Δύο γαμετικά κύτταρα,το ωάριο (θηλυκό)

Διαβάστε περισσότερα

Ωρολόγιο Πρόγραμμα Εαρινού Εξαμήνου Ακαδημαϊκό Έτος 2012-2013

Ωρολόγιο Πρόγραμμα Εαρινού Εξαμήνου Ακαδημαϊκό Έτος 2012-2013 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ» Βιόπολις, 41110 Λάρισα E-mail: messinis@med.uth.gr Τηλ. 2413502795, 2413502796 Fax.

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή: εφαρμογές και προβληματισμοί

Ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή: εφαρμογές και προβληματισμοί Ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή: εφαρμογές και προβληματισμοί Χάρης Ε. Καζλαρής, PhD Κλινικός Εμβρυολόγος 6/6/2010 Χάρης Ε. Καζλαρής 1 1. Μια ματιά στην ιστορία 2. Τι είναι η ΙΥΑ; 3. Πώς γίνεται σήμερα;

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α Α ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦ.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Αρχές αντισύλληψης 1 1.2. Ιστορία της αντισύλληψης 3 1.3. Δημογραφικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS).

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ Επικ. Καθηγητής Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Aνάπυξη γεννητικού συστήματος θήλεος. Μυρσίνη Κουλούκουσα Αν. Καθηγήτρια

Aνάπυξη γεννητικού συστήματος θήλεος. Μυρσίνη Κουλούκουσα Αν. Καθηγήτρια Aνάπυξη γεννητικού συστήματος θήλεος Μυρσίνη Κουλούκουσα Αν. Καθηγήτρια Αδιαφοροποίητο στάδιο Στο θήλυ έμβρυο η απουσία του TDF (ορχεοκαθοριστικός παράγοντας) έχει ως αποτέλεσμα τη διαφοροποίηση της γονάδας

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας Κυκλοφορικό Σύστηµα Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας Εβρυολογίας, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ Κυκλοφορικό Σύστηµα Αιµοφόροκυκλοφορικό σύστηµα Λεµφoφόροκυκλοφορικό σύστηµα Αιµοφόρο Κυκλοφορικό Σύστηµα

Διαβάστε περισσότερα

Παθολογία Αναπαραγωγής Βοοειδών

Παθολογία Αναπαραγωγής Βοοειδών Παθολογία Αναπαραγωγής Βοοειδών 1 Ο οιστρικός κύκλος Πρόοιστρος Οίστρος Μέτοιστρος Δίοιστρος 2 Πρόοιστρος Ημέρα 17 με 20 Εκφύλιση του ωχρού σωματίου του προηγούμενου οιστρικού κύκλου και μείωση της συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΔΡΙΚΟΥ ΓΕΝΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ. Σιμοπούλου Μάρα Λέκτορας Φυσιολογίας ΕΚΠΑ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΔΡΙΚΟΥ ΓΕΝΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ. Σιμοπούλου Μάρα Λέκτορας Φυσιολογίας ΕΚΠΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΔΡΙΚΟΥ ΓΕΝΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Σιμοπούλου Μάρα Λέκτορας Φυσιολογίας ΕΚΠΑ ΟΙ ΟΡΧΕΙΣ ΓΕΝΙΚΑ Η ΣΠΕΡΜΑΤΟΓΕΝΕΣΗ ΟΙ ΟΡΜΟΝΕΣ ΤΩΝ ΟΡΧΕΩΝ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΩΝ ΟΡΧΕΩΝ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Πέος (σηραγγώδη

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Βιολογία της Αναπαραγωγής» Ωρολόγιο Πρόγραμμα Εαρινού Εξαμήνου Ακαδημαϊκού έτους 2009-2010

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Βιολογία της Αναπαραγωγής» Ωρολόγιο Πρόγραμμα Εαρινού Εξαμήνου Ακαδημαϊκού έτους 2009-2010 Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Βιολογία της Αναπαραγωγής» Ωρολόγιο Πρόγραμμα Εαρινού Εξαμήνου Ακαδημαϊκού έτους 2009-2010 Εβδ. Μήνας/Ημέρα MAΘΗΜΑ ιάλεξη ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Ώρα Εισηγητής 1 η 1/2/10 2/2/10 Ορισμοί,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΠΤΩΜΑΤΟΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΠΤΩΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΠΤΩΜΑΤΟΣ Άσκηση 1 η 1. Εκδορά τραχήλου 2. Περιτονίες του τραχήλου 3. Έξω σφαγίτιδα φλέβα 4. Δερµατικοί κλάδοι αυχενικοί πλέγµατος 1. Εκδορά θώρακα 2. Θωρακοδελτοειδές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΠΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ Γ. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΠΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ Γ. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΠΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ Γ. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ Εφαρμογή σύγχρονων μεθόδων διάγνωσης των προβλημάτων στον τομέα της ανδρικής γονιμότητας Λεωφ. Κηφισίας 46 115 26 Αθήνα (2ος όροφος) Τηλ: 210 6452 172, 210 6400

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ:

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ: ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΠΟΥ ΥΠΟΚΕΙΝΤΑΙ ΣΕ ΙΑΤΡΙΚΩΣ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΩΡΑΚΑΣ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΘΩΡΑΚΑΣ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΘΩΡΑΚΑΣ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕΣΟΠΛΕΥΡΙΑ ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΑ Σχηματίζονται μεταξύ παρακείμενων πλευρών και καταλαμβάνονται από τους μεσοπλεύριους μύες. Έσω θωρακική

Διαβάστε περισσότερα

Οπισθοπεριτοναϊκή θέση Θ12 - Ο4 Δεξιός νεφρός χαμηλότερα από τον αριστερό ΔΕ νεφρός πίσω και κάτω από το ήπαρ/χοληδόχο κύστη ΑΡ νεφρός κάτω και επί

Οπισθοπεριτοναϊκή θέση Θ12 - Ο4 Δεξιός νεφρός χαμηλότερα από τον αριστερό ΔΕ νεφρός πίσω και κάτω από το ήπαρ/χοληδόχο κύστη ΑΡ νεφρός κάτω και επί Οπισθοπεριτοναϊκή θέση Θ12 - Ο4 Δεξιός νεφρός χαμηλότερα από τον αριστερό ΔΕ νεφρός πίσω και κάτω από το ήπαρ/χοληδόχο κύστη ΑΡ νεφρός κάτω και επί τα έσω του σπλήνα Τα επινεφρίδια είναι άνω, πρόσθια και

Διαβάστε περισσότερα

Απελευθερώνει ορμόνες, που αυξάνουν την πίεση του αίματος στους νεφρούς και επηρεάζουν την παραγωγή ερυθροκυττάρων

Απελευθερώνει ορμόνες, που αυξάνουν την πίεση του αίματος στους νεφρούς και επηρεάζουν την παραγωγή ερυθροκυττάρων ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το ουροποιητικό σύστημα (εικ.6.2), αποτελείται από τους νεφρούς, τους ουρητήρες, την ουροδόχο κύστη και την ουρήθρα. Στους νεφρούς μικρά μόρια απομακρύνονται από το αίμα. Πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

Στα πτηνά το φύλο «καθορίζεται από τη μητέρα». Αυτό γιατί, το αρσενικό άτομο φέρει τα χρωμοσώματα ZZ ενώ το θηλυκό τα ZW. Έτσι εναπόκειται στο που θα

Στα πτηνά το φύλο «καθορίζεται από τη μητέρα». Αυτό γιατί, το αρσενικό άτομο φέρει τα χρωμοσώματα ZZ ενώ το θηλυκό τα ZW. Έτσι εναπόκειται στο που θα 1 Όπως όλοι γνωρίζουμε κάθε ζωντανός οργανισμός αποτελείται από κύτταρα. Μέσα στον πυρήνα των κυττάρων υπάρχουν τα χρωμοσώματα, τα οποία αποτελούν to γενετικό υλικό (DNA). Στα χρωμοσώματα αυτά βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΙΙ

ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΙΙ ΤΟΜΕΑΣ ΡΑΔΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΑΣ Β ΕΞΑΜΗΝΟ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΙΙ 2 ΟΣΤΕΟΛΟΓΙΑ 3 4 5 ΒΑΣΗ ΚΡΑΝΙΟΥ 6 ΚΡΟΤΑΦΟΓΝΑΘΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ 7 ΠΑΡΑΡΡΙΝΙΟΙ ΚΟΛΠΟΙ 8 9 10 11 ΑΤΛΑΝΤΟΑΞΟΝΙΚΗ ΑΡΘΡΩΣΗ 12 13 14 15 ΑΡΘΡΩΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ Η ΛΕΥΚΗ ΟΥΣΙΑ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Η λευκή ουσία συντίθεται από εμύελες νευρικές ίνες διαφόρων διαμέτρων και νευρογλοία Οι νευρικές ίνες κατατάσσονται

Διαβάστε περισσότερα

1. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΥ ΖΕΥΓΟΥΣ

1. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΥ ΖΕΥΓΟΥΣ 1. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΥ ΖΕΥΓΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Η υπογονιμότητα στις μέρες μας είναι ένα συχνό κλινικό πρόβλημα. Αφορά το 13-15% των ζευγαριών διεθνώς. Η επίπτωσή της ποικίλει, με το μεγαλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ. Ζαρφτζιάν Μαριλένα Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Μακεδονίας

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ. Ζαρφτζιάν Μαριλένα Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Μακεδονίας ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΑΥΛΑΚΩΣΗ Αυλάκωση ονομάζεται η διαίρεση του ζυγωτού Η πρώτη μιτωτική διαίρεση σε 2 κύτταρα γίνεται 30 ώρες μετά τη γονιμοποίηση Ακολουθούν πολλές μιτωτικές διαιρέσεις και 5 7 μέρες

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην τεχνική Προσανατολισμός εικόνων, θέση εξεταζομένου Ορολογία ΥΓ κριτήρια Προετοιμασία ασθενούς Κλινικές εφαρμογές

Εισαγωγή στην τεχνική Προσανατολισμός εικόνων, θέση εξεταζομένου Ορολογία ΥΓ κριτήρια Προετοιμασία ασθενούς Κλινικές εφαρμογές Εισαγωγή στην τεχνική Προσανατολισμός εικόνων, θέση εξεταζομένου Ορολογία ΥΓ κριτήρια Προετοιμασία ασθενούς Κλινικές εφαρμογές Απαιτείται δεξιότητα και εμπειρία, συγχρονισμός κινήσεων χεριού & οφθαλμού

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

Α. Τ. Ε. Ι ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

Α. Τ. Ε. Ι ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α. Τ. Ε. Ι ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ ΣΕ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΕΣ ΤΟΥ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος

Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος ΚΝΣ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ Περιβάλλονται και στηρίζονται με τις εγκεφαλικές και νωτιαίες μήνιγγες μεταξύ των οποίων περικλείεται ο υπαραχνοειδής χώρος γεμάτος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΑΘ. ΒΛΑΧΟΚΩΣΤΑ

ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΑΘ. ΒΛΑΧΟΚΩΣΤΑ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

«ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ. Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

«ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ. Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης «ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης «ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ Ο ωοθηκικός κύκλος και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα

εξελίσσεταιηανθρώπινηανθρώπινη ζωή

εξελίσσεταιηανθρώπινηανθρώπινη ζωή Πώςεξελίσσεται εξελίσσεταιηανθρώπινηανθρώπινη ζωή Ξεκινάµε ως ζυγωτό, δηλαδή, ως µονοκύτταρος οργανισµός µε διάµετρο περίπου ενός χιλιοστού, και ζυγίζουµε περίπου δεκαπέντε εκατοµµυριοστά του γραµµαρίου

Διαβάστε περισσότερα