ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΘΕΜΑ»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΘΕΜΑ»"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ Π.Μ.Σ. «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ» ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΘΕΜΑ» «Εφαρμογή προγράμματος περιβαλλοντικής εκπαίδευσης σε άτομα με ελαφρά και μέτρια νοητική υστέρηση. Η περίπτωση της επαγγελματικής κατάρτισης και κοινωνικής ένταξης της Μέριμνας Παιδιού Κατερίνης» ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΙΔΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΥΛΒΙΑ Α.Μ. 424Μ/ ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Δημητρίου Αναστασία Καθηγήτρια ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ Επιβλέπουσα Καΐλα Μαρία Καθηγήτρια ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ Μέλος Ξανθάκου Ποτίτσα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ Μέλος ΡΟΔΟΣ,

2 Η έγκριση της παρούσης Μεταπτυχιακής Διπλωματικής Εργασίας από το Τμήμα Επιστημών της Προσχολικής Αγωγής και του Εκπαιδευτικού Σχεδιασμού του Πανεπιστημίου Αιγαίου δεν υποδηλώνει αποδοχή των απόψεων της συγγραφέως. - 2

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΙΤΛΟΣ... 5 ΠΕΡΙΛΗΨΗ... 6 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Περιβαλλοντικές στάσεις Στόχοι Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Αρχές της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ- ΥΛΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ Ανθρωποκεντρική ή Τεχνοκρατική. - Προσέγγιση του χώρου Ο Υλικός χώρος ως πεδίο αγωγής Σχολικός - υλικός χώρος ως χώρος κοινωνικοποίησης Η σχολική αυλή ως πεδίο αγωγής Η επαφή των παιδιών με τη φύση Ο ρόλος του σχολικού κήπου Η οργάνωση του σχολικού κήπου Η σημασία της αλληλεπίδρασης των παιδιών με τη φύση Η απώλεια της επαφής των παιδιών με τη φύση Ειδική Αγωγή Τα άτομα με ειδικές ανάγκες Νοητική Υστέρηση Η εκπαίδευση των ατόμων με ειδικές ανάγκες Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και Ειδική Αγωγή Προγράμματα ελληνικών φορέων Προγράμματα φορέων άλλων χωρών ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Στόχος-ερευνητικά ερωτήματα Μέθοδος έρευνας Άξονες-κλείδες παρατήρησης Το δείγμα Περιγραφή διαδικασίας-χρονολογική σειρά ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ Σημειώσεις πεδίου η Συνάντηση Ημερομηνία: Δευτέρα 3 Νοεμβρίου η Συνάντηση Ημερομηνία: Πέμπτη 6 Νοεμβρίου η Συνάντηση Ημερομηνία: Δευτέρα 10 Νοεμβρίου η Συνάντηση Ημερομηνία: Πέμπτη 13 Νοεμβρίου η Συνάντηση Ημερομηνία: Τρίτη 18 Νοεμβρίου η Συνάντηση Ημερομηνία: Δευτέρα 24 Νοεμβρίου η Συνάντηση Ημερομηνία: Πέμπτη 27 Νοεμβρίου η Συνάντηση Ημερομηνία: Δευτέρα 1 Δεκεμβρίου η Συνάντηση Ημερομηνία; Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου η Συνάντηση Ημερομηνία Δευτέρα 8 Δεκεμβρίου η Συνάντηση Ημερομηνία: 7 Φεβρουαρίου Συνεντεύξεις

4 Συνέντευξη που παραχωρήθηκε από την εκπαιδεύτρια παιδαγωγό: Συνέντευξη που παραχωρήθηκε από την ψυχολόγο; Συνέντευξη που παραχωρήθηκε από την κοινωνική λειτουργό: Συνέντευξη που παραχωρήθηκε από τον εκπαιδευτή 1: Σχολιασμός των συνεντεύξεων ΤΡΙΤΟ ΜΕΡΟΣ ΣΥΖΗΤΗΣΗ-ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Κύρια ευρήματα της έρευνας Προτάσεις ΕΛΛΗΝΟΓΛΩΣΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΞΕΝΟΓΛΩΣΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΚΑΤΑΡΤΙΖΟΜΕΝΩΝ Καταρτιζόμενος Καταρτιζόμενη Καταρτιζόμενος Καταρτιζόμενος Καταρτιζόμενος Καταρτιζόμενη Καταρτιζόμενη Καταρτιζόμενος Καταρτιζόμενος Καταρτιζόμενος Καταρτιζόμενος Καταρτιζόμενη Κήπος αρωματικών φυτών Περιγραφή των φυτών ΛΕΒΑΝΤΑ ΔΕΝΔΡΟΛΙΒΑΝΟ ΧΑΜΟΜΗΛΙ ΔΑΦΝΗ ΑΓΡΙΟΣΕΛΙΝΟ ΜΕΛΙΣΣΟΧΟΡΤΟ ΜΕΝΤΑ, ΔΥΟΣΜΟΣ ΦΑΣΚΟΜΗΛΟ, ΣΑΛΒΙΑ ΡΙΓΑΝΗ ΘΥΜΑΡΙ ΜΑΝΤΖΟΥΡΑΝΑ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ... Σφάλμα! Δεν έχει οριστεί σελιδοδείκτης. - 4

5 ΤΙΤΛΟΣ «Εφαρμογή προγράμματος περιβαλλοντικής εκπαίδευσης σε άτομα με ελαφρά και μέτρια νοητική υστέρηση. Η περίπτωση της επαγγελματικής κατάρτισης και κοινωνικής ένταξης της Μέριμνας Παιδιού Κατερίνης». - 5

6 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η περιβαλλοντική εκπαίδευση και η ειδική αγωγή είναι δύο χώροι αυτόνομοι στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα. Οι μέθοδοι προσέγγισης της διδασκαλίας που προτείνει η περιβαλλοντική εκπαίδευση παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα άτομα με ειδικές ανάγκες. Η ενεργητική μάθηση, η προσωπική συμμετοχή, η αξία του σεβασμού της διαφορετικότητας, η ισοτιμία, η κοινωνική ένταξη είναι στοιχεία κοινά και στους δύο αυτούς χώρους της εκπαίδευσης. Η ειδική αγωγή είναι σημαντικό να ανοίξει τους ορίζοντές της πέρα από τα τετριμμένα γνωστικά αντικείμενα και να συμπεριλάβει στα αναλυτικά προγράμματα σπουδών της καινοτόμα προγράμματα χωρίς να θεωρείται η διαφορετικότητα εμπόδιο για συμμετοχή σε περιβαλλοντικούς προβληματισμούς. Η παρούσα έρευνα είχε στόχο της την υλοποίηση ενός προγράμματος περιβαλλοντικής εκπαίδευσης σε άτομα με ελαφρά νοητική υστέρηση. Ως μέθοδος της έρευνας χρησιμοποιήθηκε η μελέτη περίπτωσης με στοιχεία συμμετοχικής παρατήρησης και ανοιχτών συνεντεύξεων. Η συγκεκριμένη έρευνα πραγματοποιήθηκε από τον Οκτώβριο του 2008 έως τον Απρίλιο του 2009, στην μονάδα επαγγελματικής κατάρτισης και κοινωνικής ένταξης της Μέριμνας Παιδιού Κατερίνης. Η συλλογή των δεδομένων της έρευνας προέκυψε από τις σημειώσεις πεδίου της συμμετοχικής παρατήρησης και από τις ανοιχτές συνεντεύξεις που παραχωρήθηκαν από το επιστημονικό και εκπαιδευτικό προσωπικό της μονάδας. Σύμφωνα με αυτά, οι συμμετέχοντες καταρτιζόμενοι στο συγκεκριμένο πρόγραμμα εκτός από την απόκτηση γνώσεων, δεξιοτήτων και στάσεων θετικών προς την προστασία του περιβάλλοντος, κατάφεραν να αντιλαμβάνονται άμεσες αλλαγές στο χώρο τους και να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες για τη διαμόρφωση αυτών των αλλαγών. - 6

7 SUMMARY The environmental education and the special treatment are two separate fields in the Greek educational system. The approach methods of the tuition that the environmental education suggests slow a special interest to the people with special needs. The active learning, the personal participation, the value of diversity respect, the equivalence the social incorporation are common elements in both of these fields of education. It is important for the special treatment to open its horizons further more than the commonplace Gnostic\ cognitive objects, and to include in its detailed tuition programs, innovative programs in order not to consider the diversity as an obstacle in the participation to environmental speculations. The present research was the materialization of an environmental educational program to people with a slight mental deficiency. As a method of this research was used the study of a case with elements of participation observation and open interviews. The specific research took place from October 2008 till April 2009, in the vocational training and social incorporation unit of the child welfare organization of Katerini city. The selection of the research data arise from the notes of the participation observation and the open interviews that were given away from the scientific and educational personnel of the particular unit. According to these, the trainees that take part in this specific program, not only get knowledge, skillfulness and positive attitude towards the protection of the environment, but also have managed to get aware of the direct changes that happen around them and take the initiative of forming these changes. - 7

8 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ως άτομα με ειδικές ανάγκες θεωρούνται τα άτομα με αναπηρία ή με ιδιαιτερότητες δηλαδή τα άτομα που βιώνουν κάποια σημαντική νοητική δυσλειτουργία, κάποια βλάβη στα αισθητηριακά τους όργανα, σύνδρομα που επηρεάζουν τη ζωή τους σε κάθε επίπεδο, διαταραχές συμπεριφοράς, χρόνια προβλήματα υγείας και άλλα πολλά. Η εκπαίδευση των ατόμων με ειδικές ανάγκες στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα χαρακτηρίζεται από μειωμένες προσδοκίες που οδηγούν σε έλλειψη καινοτόμων προγραμμάτων. Συγκεκριμένα η περιβαλλοντική εκπαίδευση αντιμετωπίζεται ως προαιρετικό πρόγραμμα ενώ τις περισσότερες φορές βρίσκεται στο περιθώριο του περιεχομένου των σπουδών τους και περιορίζεται σε εκείνες τις περιπτώσεις όπου οι εκπαιδευτικοί με δική τους πρωτοβουλία και ενδιαφέρον θα αναλάβουν να υλοποιήσουν τέτοιου είδους προγράμματα. Ο συνδυασμός των δύο αυτών εκπαιδευτικών χώρων δεν είναι συνηθισμένος στην ελληνική βιβλιογραφία παρότι παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Οι μέθοδοι διδασκαλίας και ευαισθητοποίησης που προτείνει η περιβαλλοντική εκπαίδευση, όπως η βιωματική προσέγγιση, η ομαδοσυνεργατική, η ενθάρρυνση-εμψύχωση, η δυναμική των ομάδων, τα παιχνίδια ρόλων, οι δραματοποιήσεις, η καλλιτεχνική έκφραση των εμπλεκομένων κλπ. λειτουργούν καθοριστικά στο χώρο της ειδικής αγωγής. Κι αυτό γιατί η ενεργητική-συμμετοχική μάθηση και οι δεξιότητες και γνώσεις που αποκτά το άτομο με ειδικές ανάγκες, συμμετέχοντας σε ένα πρόγραμμα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης είναι στοιχεία χρήσιμα και αποτελούν γέφυρα για την ένταξη και την κοινωνικοποίησή του. Το αντικείμενο της παρούσας εργασίας κινείται σε αυτό το επίπεδο στο συνδυασμό δηλαδή της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και της εκπαίδευσης των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Σκοπός αυτής της μελέτης είναι η εφαρμογή προγράμματος περιβαλλοντικής εκπαίδευσης σε ομάδα ατόμων με ελαφρά νοητική υστέρηση που φοιτούν στη μονάδα επαγγελματικής κατάρτισης και κοινωνικής ένταξης της Μέριμνας Παιδιού Κατερίνης. Στόχος είναι η παρατήρηση της συμπεριφοράς της ομάδας των καταρτιζόμενων κατά τη διάρκεια της εφαρμογής του συγκεκριμένου προγράμματος το οποίο περιλαμβάνει παρέμβαση και διαμόρφωση αστικού χώρου σε πραγματικές - 8

9 συνθήκες. Πρόκειται για δημιουργία παρέμβασης σε συνθήκες παρόμοιες με τις πραγματικές στον εξωτερικό χώρο της μονάδας. Συγκεκριμένα οι καταρτιζόμενοι επιλέγουν το χώρο στον οποίο θα υλοποιηθεί το πρόγραμμα, συμμετέχουν και αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες για την φύτευση σε αυτό το χώρο αρωματικών φυτών, στη συνέχεια φροντίζουν για τη διατήρηση αυτών των φυτών και για τη περαιτέρω διαμόρφωση του χώρου αφού θα είναι ο χώρος όπου θα φιλοξενούνται κατά τα διαλείμματα και στις ελεύθερες ώρες τους. Αναλυτικά οι καταρτιζόμενοι μετά το τέλος του προγράμματος θα πρέπει να είναι σε θέση: Να κατατάσσουν τα φυτά τα δέντρα Να αναγνωρίζουν τα μέρη του φυτού Να προετοιμάζουν το έδαφος για τη φύτευση Να αποκτήσουν γνώσεις για καλλιέργεια και φροντίδα φυτών Να εφαρμόζουν βιολογικές καλλιέργειες Να παράγουν οικολογικά προϊόντα Να αποκτήσουν επαγγελματικές γνώσεις και δεξιότητες Να έρθουν σε επαφή με τα σχετικά επαγγέλματα, γνωρίζοντας τους ειδικούς. Στην παρούσα έρευνα καταβάλλεται προσπάθεια να απαντηθούν τα ακόλουθα ερευνητικά ερωτήματα: Η περιβαλλοντική εκπαίδευση με τις σύγχρονες μεθόδους διδασκαλίας που αξιοποιεί, συμβάλλει στην απόκτηση δεξιοτήτων, γνώσεων και στάσεων θετικών προς τα περιβαλλοντικά ζητήματα στα άτομα με ειδικές ανάγκες. Μπορεί η εφαρμογή ενός προγράμματος περιβαλλοντικής εκπαίδευσης σε άτομα με νοητική υστέρηση να συμβάλλει στο συναισθηματικό τους επίπεδο και συγκεκριμένα να τονωθεί: Το αυτοσυναίσθημα Το ενδιαφέρον για μάθηση Η διάθεση για συνεργασία Η χαρά της επιτυχίας Η ανάληψη πρωτοβουλιών Η απόκτηση θετικής κοινωνικής συμπεριφοράς Η απόκτηση αυτοελέγχου-καλύτερος έλεγχος των παρορμήσεων - 9

10 Το κίνητρο για δραστηριοποίηση στους τομείς της εργασίας, της ψυχαγωγίας και γενικά της κοινωνικής αλληλεπίδρασης στην ευρύτερη περιοχή της πόλης. Στο πρώτο μέρος παρουσιάζονται η θεωρητική προσέγγιση και το μεθοδολογικό πλαίσιο της έρευνας. Η θεωρητική προσέγγιση περιλαμβάνει τρεις ενότητες, την περιβαλλοντική εκπαίδευση, την ειδική αγωγή και την περιβαλλοντική εκπαίδευση στην ειδική αγωγή. Επίσης παρατίθενται διάφορα προγράμματα που εφαρμόστηκαν στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό. Το μεθοδολογικό πλαίσιο περιέχει τη μεθοδολογία της έρευνας. Πρόκειται για ποιοτική έρευνα που χρησιμοποιεί τη μελέτη περίπτωσης και ως εργαλείο για τη συλλογή των δεδομένων αξιοποιεί τις σημειώσεις πεδίου και τις ανοιχτές συνεντεύξεις. Επίσης αναφέρονται οι άξονες-κλείδες της παρατήρησης και τα στοιχεία του δείγματος. Στο δεύτερο μέρος παρουσιάζονται τα δεδομένα που συγκεντρώθηκαν από τις καταγραφές-σημειώσεις πεδίου της συμμετοχικής παρατήρησης και τα αποσπάσματα των συνεντεύξεων που παραχωρήθηκαν από τους εκπαιδευτές και το επιστημονικό προσωπικό της μονάδας. Στο τρίτο μέρος αναφέρονται τα κυριότερα ευρήματα και συνοψίζονται τα συμπεράσματα που προέκυψαν από την ανάλυση των δεδομένων καθώς επίσης και οι προτάσεις που μπορούν να οδηγήσουν σε περαιτέρω κατευθύνσεις. - 10

11 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ 1. ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ 1.1. Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Σκοπός της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, σύμφωνα με το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο ( ) είναι να συνειδητοποιήσουν οι μαθητές τη σχέση του ανθρώπου με το φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον του, να ευαισθητοποιηθούν για τα προβλήματα που συνδέονται με αυτό και να δραστηριοποιηθούν με ειδικά προγράμματα, ώστε να συμβάλουν στη γενικότερη προσπάθεια αντιμετώπισής τους. Η θεώρηση του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου είναι ότι ως εκπαιδευτική διαδικασία / δραστηριότητα οδηγεί στη διασαφήνιση εννοιών, την αναγνώριση αξιών, την ανάπτυξη / καλλιέργεια ψυχοκινητικών δεξιοτήτων και στάσεων που είναι απαραίτητες στη διαδικασία λήψης αποφάσεων και στη διαμόρφωση κώδικα συμπεριφοράς γύρω από τα προβλήματα που αφορούν στην ποιότητα του περιβάλλοντος σε ατομικό και στη συνέχεια σε ομαδικό/ κοινωνικό επίπεδο. Η έννοια του περιβάλλοντος στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση αντιμετωπίζεται με την ολιστική διάστασή του και περιλαμβάνει τις παρακάτω εκφάνσεις: Φυσικό, Τεχνητό/δομημένο, Κοινωνικo- Οικονομικό και Ιστορικό περιβάλλον. Η προώθηση και αποτελεσματική ενσωμάτωση της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης τόσο μέσα από τις τυπικές όσο και μέσα από τις άτυπες μορφές εκπαίδευσης αποτελεί, από τα πρώτα κιόλας χρόνια θεμελίωσης του θεσμού, σημείο αναφοράς τόσο διεθνών διασκέψεων (Τιφλίδα, 1977, Μόσχα, 1987, Ρίο,1992, Θεσσαλονίκη, 1997), όσο και κοινοτικών προγραμμάτων πολιτικής και δράσης για το περιβάλλον (5ο κοινοτικό πρόγραμμα δράσης, και 6ο στρατηγικό σχέδιο δράσης για το περιβάλλον: ). Σε αυτά επισημαίνεται η ανάγκη αλλά και υποχρέωση της κάθε χώρας να προβεί στο σχεδιασμό και εφαρμογή ολοκληρωμένων σχεδίων δράσης - 11

12 για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση τα οποία θα αφορούν όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης και θα λαμβάνουν υπόψη τόσο τις κατευθυντήριες αρχές της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης όσο και τις εθνικές ιδιαιτερότητες της κάθε χώρας,(παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου, 2007). Η ιδέα της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, εμφανίστηκε και αναπτύχθηκε, στη διεθνή εκπαιδευτική κοινότητα, κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του Καθοριστική για τη διάδοση και την ανάπτυξή της, υπήρξε η αναγνώριση της αξίας της και η υιοθέτηση της από διεθνείς οργανισμούς, όπως η UNESCO (Κούσουλας, 2008). Το 1975, η UNESCO και το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το περιβάλλον (UNEP), ακολουθώντας την σύσταση της Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για το Ανθρώπινο Περιβάλλον (Στοκχόλμη 1972), δημιούργησαν το Διεθνές Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (ΙΕΕΡ). Η περιβαλλοντική εκπαίδευση συμπεριλήφθηκε στους στόχους του μεσοπρόθεσμου σχεδίου της UNESCO για τα έτη , το οποίο έγινε αποδεκτό από τη Γενική Συνέλευση της UNESCO στην 19η συνεδρίαση της (Ναϊρόμπι 1976). Κατά τον ίδιο τρόπο, από το 1977 όλοι οι προϋπολογισμοί του UNEP έχουν συμπεριλάβει την περιβαλλοντική εκπαίδευση και κατάρτιση σαν έναν από τους κύριους συντελεστές των δραστηριοτήτων που υποστηρίζονται από τα προγράμματα τους (Η Διάσκεψη της Μόσχας, 1999). Στην Ελλάδα η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση εμφανίζεται στα τέλη του Τη σχολική περίοδο με πρωτοβουλία του ΥΠ.Ε.Π.Θ και του Κ.Ε.Μ.Ε (νυν Παιδαγωγικό Ινστιτούτο) η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση εισάγεται στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, όχι ως νέο μάθημα στο υπάρχον αναλυτικό πρόγραμμα, αλλά ως Προαιρετική Εκπαιδευτική Καινοτομία. Σημαντικός σταθμός για την εδραίωση και ανάπτυξη του θεσμού της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα, είναι ο νόμος 1892/90 του ΥΠΕΠΘ ο οποίος την εντάσσει στα αναλυτικά προγράμματα της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (Κούσουλας, 2008). Η περιβαλλοντική εκπαίδευση πρέπει να παρέχεται σε όλες τις ηλικίες και τα επίπεδα, τόσο της τυπικής, όσο και της άτυπης εκπαίδευσης. Η ορθώς εννοούμενη Περιβαλλοντική Εκπαίδευση, πρέπει να είναι ολοκληρωμένη, να εκτείνεται σε όλη τη διάρκεια ζωής του ατόμου και να ανταποκρίνεται στις αλλαγές. Με αυτόν τον τρόπο συντελεί στην αποκάλυψη της διαρκούς συνέχειας που συνδέει τις πράξεις του σήμερα με τις αυριανές συνέπειες και καταδεικνύει την αλληλεξάρτηση μεταξύ των εθνικών - 12

13 κοινωνιών, όπως και την ανάγκη της αλληλεγγύης σε πανανθρώπινο επίπεδο. ενός ταχύτατα μεταβαλλόμενου κόσμου.(unesco,1999). Στο πλαίσιο της Παγκοσμιοποίησης η σύνδεση του τοπικού με το παγκόσμιο είναι άμεση και πλέον μακρινά συμβάντα επηρεάζουν άμεσα κατοίκους, οι οποίοι θεωρητικά από γεωγραφικής άποψης, βρίσκονται πολύ μακριά από τα τεκταινόμενα, ενώ την ίδια στιγμή αποφάσεις των τοπικών κοινοτήτων διαμορφώνουν μια γενικότερη οικονομική αλλά και κοινωνική πολιτική (Φύκαρης, 2004). Από την ίδια της τη φύση η περιβαλλοντική εκπαίδευση μπορεί να συνδράμει δυναμικά στην ανανέωση της εκπαιδευτικής διαδικασίας (UNESCO,1999) Η Εκπαίδευση, επομένως, είναι ιδιαίτερα σημαντική για την προώθηση της αειφορικής ανάπτυξης και για τη βελτίωση της δυνατότητας των ανθρώπων να αντιμετωπίζουν τα ζητήματα περιβάλλοντος και ανάπτυξης. Τόσο η τυπική όσο και η μη τυπική εκπαίδευση είναι απαραίτητες για την αλλαγή της στάσης των ανθρώπων ώστε αυτοί να είναι σε θέση να αποτιμούν και να αντιμετωπίζουν τα προβλήματα τους που σχετίζονται με την αειφορική ανάπτυξη (Το Κεφάλαιο 36 της Ημερήσιας Διάταξης 21, 1999). Το επιθυμητό είναι η επίτευξη της ισορροπίας, αλλά για να μπορέσει αυτό να γίνει εφικτό προϋποτίθενται κοινωνικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις, κυρίως όμως μια ολική προσέγγιση, όπου άνθρωπος και πλανήτης συναπαρτίζουν μια αναπόσπαστη ενότητα, όπου ο άνθρωπος παύει να είναι κυρίαρχος αλλά συνεταίρος στην πορεία της ζωής όλων των όντων. Στη βάση αυτή η οικολογική σκέψη δεν αποτελεί μια απλή συνειδητοποίηση της κρίσης του περιβάλλοντος αλλά αφετηρία για ευρύτερο μετασχηματισμό της σκέψης και της πρακτικής των ανθρώπων, η οποία να τείνει προς την ορθολογιστική διαχείριση των φυσικών πόρων και τη ταυτόχρονη μείωση των καταναλωτικών αναγκών. Είναι κρίσιμο, επομένως, να υπάρξει μια ταχύτερη πορεία προς την αειφόρο ανάπτυξη, η οποία για να επιτευχθεί απαιτείται συντονισμός ενεργειών και δράσεων, που να υπερβαίνει κράτη, έθνη, φυλές και όποιες άλλες κοινωνικές διαφοροποιήσεις, διαμορφώνοντας παράλληλα ένα διαφοροποιημένο τρόπο σκέψης και δράσης. Χρειάζεται, τελικά, μια νέα εκπαιδευτική δυναμική, η οποία θα προωθεί τόσο τη γνώση όσο και την ευαισθητοποίηση για την πορεία του κόσμου (Φύκαρης, 2004). Στην χώρα μας η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση εντάσσεται στο πλαίσιο της διαθεματικότητας της μάθησης. Ως διαθεματική προσέγγιση της μάθησης νοείται η - 13

14 πραγμάτευση ενός θέματος από διάφορες οπτικές γωνίες με τη μορφή της εργαστηριακής και διερευνητικής διαδικασίας, γνωστής ως μέθοδος Project. Το θέμα διαπραγματεύεται ως πρόβλημα και οι μαθητές αναλαμβάνουν σε συμμετοχική βάση να το διερευνήσουν. Σημαντικό χαρακτηριστικό της διαθεματικότητας είναι ότι κάθε μέλος της ομάδας συμβάλλει με τη δική του μορφή εμπειρίας στην κοινή εργασία, ενώ οι ομάδες μοιράζονται τις εμπειρίες τους και μαθαίνουν η μια από την άλλη, μέσα από μια ανεμπόδιστη ροή πληροφοριών. Στη διαθεματική προσέγγιση η μέθοδος εργασίας που ακολουθείται βοηθάει τους μαθητές να γνωρίσουν πως να συλλέγουν και να ταξινομούν πληροφορίες και βέβαια πώς να χρησιμοποιούν τις γνώσεις που έχουν για την επίλυση νέων προβλημάτων (Πανταζής, 2004). Η μέθοδος project κατά την προσχολική και πρώτη σχολική ηλικία θεωρείται ιδιαίτερα κατάλληλη για εφαρμογή επειδή δε δεσμεύεται από συγκεκριμένη ύλη αυστηρά προκαθορισμένη από το αναλυτικό πρόγραμμα. Επίσης οι στόχοι αφορούν την κατάκτηση δεξιοτήτων και όχι την απόκτηση συγκεκριμένων γνώσεων. Τέλος η εκπαίδευση συνδέεται άμεσα και με τις αισθήσεις. Επιπλέον η μέθοδος project οδηγεί τα παιδιά στο να ξεπεράσουν τα χρονικά όρια της στιγμής και να προβάλλουν επιθυμίες και σχέδια στο μέλλον. Έτσι τους καλλιεργεί την ικανότητα της πρόβλεψης των συνεπειών των πράξεών τους, εφόσον η σκέψη και ο σχεδιασμός από τα ίδια τα παιδιά προηγείται της πράξης. Ακόμη οδηγεί τους μαθητές στη διατύπωση υποθέσεων και στην τήρηση κανόνων και συμφωνιών, κάτι που αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση της κοινωνικοποίησής τους (Μώκος και Μώκου, 2007). Οι διαθεματικές δραστηριότητες και τα διαθεματικά σχέδια εργασίας υλοποιούνται κατά τη διάρκεια της Ευέλικτης Ζώνης η οποία αποτελεί οργανικά μια αυτόνομη ενότητα στο Ωρολόγιο Πρόγραμμα της Υποχρεωτικής Εκπαίδευσης που χαρακτηρίζεται από ευελιξία, καθώς προσφέρει αυξημένη δυνατότητα επιλογής θεμάτων και πλαισίου επεξεργασίας τους (χρόνος, τόπος, προσεγγίσεις, αποτελέσματα) βάσει των ενδιαφερόντων και ικανοτήτων των μαθητών και των αντικειμενικών δεδομένων του Σχολείου. Η διάρκεια της στο δημοτικό είναι 4 ώρες την εβδομάδα για την Α και Β, 3 ώρες για τις Γ και Δ και 2 ώρες για τις Ε και Στ τάξεις αντίστοιχα. (Γιώτη, 2004). Η διάρκεια της στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση είναι 2 ώρες την εβδομάδα. - 14

15 Το διαθεματικό πρόγραμμα σπουδών προβάλλει μία ανθρωπιστική διάσταση της παιδείας βάσει της οποίας διαμορφώνεται μια γενικότερη ιδεολογία για την αγωγή και τη μάθηση του παιδιού, ένα θεωρητικό πλαίσιο που στην πράξη ανάγεται σε παιδαγωγικούς στόχους. Η ανθρωπιστική αυτή διάσταση αναδεικνύεται μέσα από το ίδιο το πρόγραμμα σχεδιασμού και ανάπτυξης δραστηριοτήτων για το νηπιαγωγείο, που διαφοροποιείται σαφώς από τα παλαιότερα αναλυτικά προγράμματα κι επικεντρώνεται σε πέντε βασικές ενότητες- γνωστικά αντικείμενα (γλώσσα, μαθηματικά, περιβάλλον, δημιουργία κι έκφραση, πληροφορική), τα οποία αλληλοσυνδέονται και αλληλοσχετίζονται, προωθώντας με αυτόν τον τρόπο τη διαθεματική μορφή της εργασίας των μικρών παιδιών και τη διαθεματική προσέγγιση της γνώσης στα πλαίσια του καθημερινού προγράμματος στο νηπιαγωγείο Μέσα από τις αρχές που παρουσιάζει το νέο πρόγραμμα σπουδών, γίνεται μία συνειδητή προσπάθεια να θωρακιστεί ο ρόλος του μικρού παιδιού απέναντι στο ρόλο του παιδαγωγού και του ευρύτερου κοινωνικού συνόλου, με το να προσδιορίζουν τον κεντρικό άξονα γύρω από τον οποίο θα κινηθεί ο ρόλος όλων των εμπλεκομένων στη μαθησιακή διαδικασία παραγόντων. Οι βασικές αρχές αυτού του προγράμματος προέρχονται από\ τέσσερις αλληλένδετες περιοχές, των οποίων η ουσία δίνει στο πρόγραμμα μία αντιληπτική και ηθική δυναμική κι έννοια, αναφερόμενες: στον τρόπο με τον οποίο τα μικρά παιδιά μαθαίνουν, στην παροχή ίσων ευκαιριών στα παιδιά για να αναπτύξουν και να συνειδητοποιήσουν όλες τους τις δυνατότητες, στη δημιουργία δημοκρατικού κλίματος στην εκπαίδευση και στην αποτελεσματική και ολοκληρωμένη θεωρητική και πρακτική κατάρτιση και επιμόρφωση των παιδαγωγών Στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση το Πρόγραμμα της Μελέτης του Περιβάλλοντος στις τέσσερις πρώτες τάξεις του Δημοτικού Σχολείου, οργανώνει και ενσωματώνει ένα πλέγμα γνώσεων, δράσεων και διαδικασιών που επιδιώκει να ενημερώσει, να ευαισθητοποιήσει, να κοινωνικοποιήσει και να ενεργοποιήσει τον σημερινό προέφηβο, αυριανό έφηβο και μελλοντικό πολίτη (Βάρδα και Μιχαλόπουλου, 2007). Η Μελέτη Περιβάλλοντος ως περιεχόμενο συγχωνεύει γνωστικά στοιχεία από τις Φυσικές και Κοινωνικές Επιστήμες. Η ολοκληρωμένη όμως διδασκαλία του - 15

16 μαθήματος προβλέπει κυρίως την ανάπτυξη μαθητικών δραστηριοτήτων, οι οποίες συνιστούν συμμετοχικές και βιωματικές μαθησιακές διαδικασίες ανακάλυψης, επεξεργασίας, παρουσίασης και αξιοποίησης της γνώσης. Οι διαδικασίες αυτές αποτελούν ουσιαστικό, απαραίτητο και αξεχώριστο τμήμα του προγράμματος της Μελέτης του Περιβάλλοντος που ασφαλώς εκπορεύεται από τον επιστημονικό τρόπο εργασίας, μελέτης και σκέψης. Τέτοιες μεθοδολογικές διαδικασίες που σε τελική ανάλυση αποτελούν μηχανισμούς μάθησης, είναι η παρατήρηση, η αναγνώριση και η περιγραφή (κυρίως για τις Φυσικές Επιστήμες), η σύγκριση και η ταξινόμηση (κυρίως για τις Μαθηματικές Επιστήμες), καθώς και η ανάλυση, η σύνθεση, η υπόθεση, ο έλεγχός της και η εξαγωγή συμπερασμάτων που αφορούν όλες τις επιστήμες. Αλλά εκείνο που περισσότερο χρειάζεται σε αυτές τις διαδικασίες είναι η μεταφορά και η γενίκευση της γνώσης από το "εδώ και τώρα" στο "άλλοτε και αλλού", όπως κυρίως συμβαίνει στην Ιστορία και την Γεωγραφία. Τέτοιες ερευνητικές διαδικασίες που συνήθως κατακτούνται από τη μελέτη του συνολικού περιβάλλοντος, μπορούν να θεμελιώσουν στέρεα γνώσεις, να ασκήσουν εντατικά δεξιότητες, αλλά και να διαμορφώσουν ευνοϊκές στάσεις και συμπεριφορές για τους αυριανούς πολίτες της δυστυχώς πολυτάραχης και δεινο-παθούσας ελληνικής κοινωνίας. Στις δύο τελευταίες τάξεις του Δημοτικού Σχολείου, το μάθημα των Φυσικών περιέχει γνώσεις που προέρχονται μόνο από τις Φυσικές Επιστήμες. Το περιεχόμενό του -και εδώ όπως και στη Μελέτη του Περιβάλλοντος και στα Μαθηματικά- παρουσιάζεται ελικοειδώς κατά το διεθνώς καθιερωμένο διδακτικό σχήμα του Bruner, σε διδακτικές ενότητες, διευρυμένες εννοιολογικά από τάξη σε τάξη, με τρόπο που να αποκαλύπτεται η δομική και λειτουργική ενότητα της φύσης, αλλά και οι αλληλεξαρτήσεις, αλληλεπιδράσεις και ιδιαιτερότητές της, που διαπλεκόμενες συνθέτουν την όλη αρμονία της (Αθανασάκης, 2006). Στα ελληνικά σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης έχει επικρατήσει η μέθοδος του project, χωρίς όμως να υπάρχει κάποιο επίσημο τεκμήριο που να παρουσιάζει με σαφήνεια την έκταση και τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να χρησιμοποιείται η συγκεκριμένη μέθοδος, ούτε και από πόσους εκπαιδευτικούς. Από την άλλη μεριά στην εγκύκλιο Γ2/4867/ αναφέρεται ότι η θεματολογία της Περιβαλλοντικής - 16

17 Εκπαίδευσης περιλαμβάνει όχι μόνο ιστορικά και πολιτιστικά στοιχεία, αλλά και θέματα υγείας (Νταρζάνου, 2004). Και αυτό γιατί η έννοια του περιβάλλοντος αντιμετωπίζεται με την ολιστική του διάσταση και περιλαμβάνει τα ακόλουθα: (Δεληγιαννίδου και συν. 2005). Φυσικό περιβάλλον Τεχνητό / δομημένο περιβάλλον Κοινωνικό περιβάλλον Ιστορικό περιβάλλον. Αυτό που φαίνεται είναι ότι παρ όλο που η σημασία της περιβαλλοντικής αγωγής τονίζεται συνεχώς, μετά από 30 χρόνια που διδάσκεται διεθνώς και 15 χρόνια στην Ελλάδα, όλοι συμφωνούν ότι δεν έχουμε τα αποτελέσματα που θα περιμέναμε. Αυτό το γεγονός δεν συνιστά πρωτοτυπία της ελληνικής σχολικής κοινότητας. Από μία συγκριτική έρευνα που έγινε ανάμεσα στους σπουδαστές ενός κολεγίου των Η.Π.Α. το 1971, το 1981 και το 1990, βρέθηκε ότι καθώς περνούσε ο χρόνος οι φοιτητές ήταν όλο και λιγότερο διατεθειμένοι να θυσιάσουν αγαθά για χάρη του περιβάλλοντος. Κι αυτό γιατί η Π.Ε. που είχαν, δεν τους έκανε να συνειδητοποιήσουν τον ρόλο που μπορεί να παίξει εξατομικευμένα κάθε άτομο, αλλά επικέντρωνε κυρίως σε θέματα ρύπανσης ή βιομηχανίας, προβλήματα, δηλαδή, που κάποιοι άλλοι δημιούργησαν (Παπαγεωργάκη). Στην εκπαίδευση η έννοια της αειφορίας ή «Εκπαίδευση για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη» είναι συνυφασμένη με την Περιβαλλοντική παιδεία, ως ανταπόκριση στο Διεθνές Συνέδριο της UNESCO, για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη, το οποίο πραγματοποιήθηκε στο Ρίο της Βραζιλίας το 1992, καθιστώντας το άτομο ικανό να κατανοεί περιβαλλοντικά προβλήματα, να λαμβάνει αποφάσεις και να δρα σε άξονες επίλυσης τους, ενώ ταυτόχρονα παίρνει πρωτοβουλίες έχοντας υπόψη και άλλες παραμέτρους όπως η φτώχεια, η ισότητα, η πολυπολιτισμικότητα κα. (Μπουρδή, 2008). Σύμφωνα με την UNESCO (2005), τα χαρακτηριστικά της εκπαίδευσης για την αειφόρο ανάπτυξη όπως αυτά αναδεικνύονται μέσα από το κείμενο της δεκαετίας, είναι (Δημητρίου, 2009α) : -βασίζεται στις αρχές και τις αξίες που διέπουν την αειφόρο ανάπτυξη -διαπραγματεύεται την ποιότητα των τριών πυλώνων της αειφορίας: το περιβάλλον, την κοινωνία, την οικονομία - 17

18 -προωθεί τη δια βίου εκπαίδευση -είναι διεπιστημονική -αξιοποιεί όλες τις μορφές εκπαίδευσης -συνεισφέρει και διευκολύνει την εξελισσόμενη φύση της έννοιας της αειφορίας -διαπραγματεύεται πλανητικά ζητήματα και προτεραιότητες σε τοπικό επίπεδο -οικοδομεί τη δυνατότητα της συμμετοχής για τη λήψη αποφάσεων βασισμένων πάνω στην κοινότητα -ενθαρρύνει τους μαθητές να συμμετέχουν στις αποφάσεις σχετικά με το πώς πρέπει να μάθουν -χρησιμοποιεί ποικιλία παιδαγωγικών μεθόδων που προωθούν τη συμμετοχική μάθηση και την απόκτηση δεξιοτήτων σκέψης -ενθαρρύνει την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και την επίλυση προβλήματος για τη μελέτη διλημμάτων και των προκλήσεων της αειφόρου ανάπτυξης Σύμφωνα με την UNESCO (2005), απώτερος σκοπός της δεκαετίας της εκπαίδευσης για την αειφόρο ανάπτυξη, , όπως αυτή χαρακτηρίστηκε στο πλαίσιο της παγκόσμιας διάσκεψης κορυφής του Γιοχάνεσμπουργκ, είναι (Δημητρίου, 2009β) : Να ενσωματώσει τις αξίες και τις πρακτικές της αειφόρου ανάπτυξης σε όλες τις μορφές της εκπαίδευσης και της μάθησης. Αυτή η εκπαιδευτική προσπάθεια προτίθεται να ενθαρρύνει αλλαγές στη συμπεριφορά προς τη διαμόρφωση ενός αειφόρου μέλλοντος με όρους περιβαλλοντικής ισότητας, οικονομικής αειφορίας και δίκαιης κοινωνίας για τις τωρινές και μελλοντικές γενιές Περιβαλλοντικές στάσεις Με τον όρο περιβαλλοντικές στάσεις εννοούμε τα ευνοϊκά ή μη ευνοϊκά αισθήματα που εκδηλώνουμε απέναντι σε ορισμένα χαρακτηριστικά του φυσικού περιβάλλοντος (Συγκολλίτου, 1998). Το ερώτημα του πως σχηματίζονται και πως αλλάζουν οι στάσεις μας απέναντι στο περιβάλλον, αγγίζει πολλές πτυχές της ζωής μας. Σε κάθε περίπτωση (Hungernford, & Volk, 1990): - 18

19 Η εκδήλωση μιας περιβαλλοντικά υπεύθυνης συμπεριφοράς αποτελεί απώτερο στόχο των δραστηριοτήτων, στα πλαίσια της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης. Η εμπλοκή των υποκειμένων σε εκπαιδευτικές δραστηριότητες, συμβάλλει στη διαμόρφωση μιας περιβαλλοντικά υπεύθυνης συμπεριφοράς. Η εμπλοκή αυτή είναι πιο αποτελεσματική αν ξεκινήσει στις μικρές ηλικίες Από τις μεταβλητές που επηρεάζουν την εκδήλωση μιας περιβαλλοντικά υπεύθυνης συμπεριφοράς, όσον αφορά τα παιδιά της προσχολικής και σχολικής ηλικίας, γίνεται προσπάθεια να αναπτυχθούν η περιβαλλοντική στάση, η ευαισθησία, η γνώση και η ανάπτυξη εκείνων των ικανοτήτων που σχετίζονται με την επίλυση κάποιων περιβαλλοντικών ζητημάτων (Easen & Green, 1990). Οι δραστηριότητες που διαπραγματεύονται περιβαλλοντικά ζητήματα, κρίνεται αναγκαίο: Να σχετίζονται με την άμεση καθημερινή εμπειρία των παιδιών, ή τουλάχιστον να είναι εφικτή η προσέγγισή τους από τα παιδιά, Να είναι ικανές να έλξουν την προσοχή των παιδιών, Να συνδέονται άμεσα με την κοινωνική ευημερία, Να υπάρχει η δυνατότητα επέμβασης των παιδιών έτσι ώστε να μετριάσουν ή να επιλύσουν την κατάσταση, Να μην υπάρχουν γνωστές και απόλυτα σωστές λύσεις. Μέσα από τις περιβαλλοντικές δραστηριότητες, σε ένα δυναμικό εκπαιδευτικό περιβάλλον, επιτυγχάνεται διαδικασία απόκτησης, ανάπτυξης και καλλιέργειας δεξιοτήτων, όπου οι μαθητές ενθαρρύνονται ώστε να έχουν ενεργό ρόλο στην οικοδόμηση της γνώσης, να μπορούν να αναλύουν, να ελέγχουν και να συνθέτουν, στην ενασχόλησή τους με περιβαλλοντικά προβλήματα (Δημητρίου, 2005). Η στάση μας απέναντι στο περιβάλλον διαμορφώνει τα συναισθήματά μας για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και την διατήρηση των φυσικών πόρων(. Ακόμη η στάση μας απέναντι στο περιβάλλον παίζει σημαντικό ρόλο για τις αποφάσεις μας σχετικά με το πώς θέλουμε να είναι ο χώρος που θα κατοικήσουμε. - 19

20 Ένας κατάλληλα διαμορφωμένος αύλειος σχολικός χώρος είναι πεδίο αγωγής όπου γίνεται παρατήρηση, υπόθεση, ανάλυση, σχεδιασμός, έρευνα, πειραματισμός, αξιολόγηση και άλλες πνευματικές διεργασίες Στόχοι Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση κρίνεται ως αναγκαιότητα στις μέρες μας, με δεδομένο ότι τα περιβαλλοντικά προβλήματα συνθέτουν οικολογική κρίση. Οι στόχοι η θεματολογία αλλά κυρίως η μεθοδολογία της ανταποκρίνονται στις σημερινές ανάγκες του σχολείου και της κοινωνίας γενικότερα. Πρωταρχικός στόχος που ανταποκρίνεται στις ανάγκες του παρόντος είναι η δημιουργία ενεργών πολιτών που θα ενδιαφερθούν και θα αγαπήσουν το περιβάλλον είτε αυτό είναι το φυσικό, το κοινωνικό ή το πολιτιστικό. Αποσκοπεί, επομένως στη δημιουργία μιας κοινωνίας που θα κάνει πράξη ένα βιώσιμο μέλλον για όλον τον πλανήτη. Στοχεύει στο να καταστήσει τους πολίτες ικανούς να ενεργούν με αυτοπεποίθηση, αυτοσεβασμό, αλλά και με σεβασμό απέναντι στους άλλους, με φαντασία, δημιουργικότητα, κριτική σκέψη, ομαδικότητα και εφοδιασμένους με τις απαραίτητες γνώσεις πάνω στη δομή και τη λειτουργία του περιβάλλοντος. Πιο συγκεκριμένα οι στόχοι της, ομαδοποιημένοι σε τρεις κατηγορίες, είναι (Τσιλίδου, 2005): 1. Περιβάλλον (στην ολιστική συνθετική θεώρηση του ως φυσικό- κοινωνικόπολιτισμικό. Η συνειδητοποίηση της αξίας του Η αναζήτηση περιβαλλοντικών Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης λύσεων Η προστασία του 2. Εκπαίδευση κατά τη διάρκεια της οποίας αποκτούνται πληροφορίες οι οποίες συν τω χρόνω θα μετατραπούν σε γνώσεις, καλλιεργούνται δεξιότητες και ικανότητες. Η σύνδεση του σχολείου με τα περιβαλλοντικά ζητήματα - 20

21 Η ενημέρωση για τις σχέσεις της φύσης με τον άνθρωπο και, άρα, την κοινωνία, με συμμετοχικές, βιωματικές και διερευνητικές μεθόδους εργασίας. 3. Αγωγή με διαμόρφωση των κατάλληλων στάσεων και διαθέσεων, ενδιαφερόντων, αξιών και εν τέλει συμπεριφορών. Η κοινωνική ευαισθησία Η οικολογική συνείδηση Η περιβαλλοντική ευθύνη Αρχές της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Σύμφωνα με τη Δημητρίου (2009γ), η περιβαλλοντική εκπαίδευση, από τη γένεσή της, αντλεί τις βασικές παιδαγωγικές της αρχές από το προοδευτικό παιδαγωγικό κίνημα της «Νέας Αγωγής» που εμφανίζεται στις αρχές του 20 ου αιώνα. Οι παιδαγωγικές αρχές και μέθοδοι της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης που προτείνονται κυρίως από τους Dewey και Kilpatrick αποτελούν το παιδαγωγικό της πλαίσιο και προσδιορίζουν τα χαρακτηριστικά της. Η περιβαλλοντική εκπαίδευση: -υποστηρίζει τη μαθητοκεντρική εκπαίδευση, προάγει την ενεργητική συμμετοχή των μαθητών στην οικοδόμηση της γνώσης, προτείνει την εποικοδομητική προσέγγιση της γνώσης, αξιοποιώντας τι προϋπάρχουσες γνώσεις και εμπειρίες των μαθητών, συνδέει τη γνώση με τα ενδιαφέροντα του μαθητή και την καθημερινή ζωή. -προάγει την ανάληψη πρωτοβουλιών από τους μαθητές, την ανάπτυξη της ομαδοσυνεργατικής και την κοινωνική αλληλεπίδραση. -υποστηρίζει την καλλιέργεια της κριτικής σκέψης, την αυτονομία και την καλλιέργεια αξιών. -πιστεύει ότι ο ρόλος του εκπαιδευτικού είναι μεσολαβητικός και υποστηρίζει ότι η σχέση εκπαιδευτικού και μαθητών είναι σχέση συνεργασίας και αποδοχής. -το μαθησιακό περιβάλλον δεν είναι μόνο αυτό της σχολικής αίθουσας αλλά και άλλοι χώροι έξω από αυτήν. - 21

22 -συνδέει το σχολείο με την τοπική κοινωνία και τα περιβαλλοντικά προβλήματα που την απασχολούν. Οι παραπάνω αρχές, συνιστούν το παιδαγωγικό πλαίσιο της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και διαμορφώνουν μια εκπαίδευση που χαρακτηρίζεται από την (Δημητρίου, 2009δ): Εποικοδομητική προσέγγιση της γνώσης Συνεργατική μάθηση Διαθεματικότητα Καλλιέργεια αξιών Κριτική σκέψη Συστημική σκέψη Συμμετοχή σε δημοκρατικές διαδικασίες-ικανότητα δράσης Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ- ΥΛΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ Ένα μέρος του φυσικού περιβάλλοντος είναι και ο υλικός χώρος ο οποίος δεν περιγράφεται μόνο από τα γεωμετρικά του χαρακτηριστικά, ούτε είναι δυνατό να προσδιορισθεί με μηχανιστικό τρόπο, ως εξωτερικό πλαίσιο της ανθρώπινης δραστηριότητας, αλλά αποτελεί προϊόν και υλική καταγραφή των χαρακτηριστικών μιας κοινωνίας, ιδιαίτερα των πολιτισμικών της δεδομένων, σε μια χρονική περίοδο. Σε μια γενική θεώρηση της έννοιας «χώρος» μπορούμε να πούμε ότι αυτός ταυτίζεται με την έννοια του κελύφους, που περιβάλλει και περιέχει την ανθρώπινη ύπαρξη, ένα είδος ένδυσης, που όταν εναρμονίζεται στα ανθρώπινα μέτρα, δημιουργεί - 22

23 τις προϋποθέσεις για την θετική ανάπτυξη της ζωής, ενώ σε αντίθετη περίπτωση μπορεί να την αναστείλει Από την πλευρά της περιβαλλοντικής ψυχολογίας, οι R. Barker & Wright (1949) διαπιστώνουν ότι ο χώρος, αποτελώντας το πλαίσιο συμπεριφοράς του ατόμου, δεν είναι απλά ένα υλικό περιβάλλον, αλλά ένα ακόμη περιβάλλον φορτισμένο με νοήματα, τα οποία αντιπροσωπεύουν κοινωνικές νόρμες και προσδοκίες για κατάλληλες συμπεριφορές (Συγκολλίτου, 1997). Η επιρροή, βέβαια, του χώρου πάνω στο άτομο δεν είναι μονοσήμαντη. Το άτομο δρα και επεμβαίνει πάνω στο χώρο, επίσης, επεμβαίνοντας στις επιρροές που δέχεται απ αυτόν, σε μια δυναμική και διαρκή δι-αντίδραση: Άτομο Περιβάλλον Το κυκλικό αυτό σχήμα αλληλεπίδρασης ατόμου περιβάλλοντος αποτελεί και τη θεμελιώδη αρχή της περιβαλλοντικής ψυχολογίας (Ittelson et al 1974). Όπως παρατηρεί ο Piaget (1971), μέσω της δυναμικής αυτής αλληλεπίδρασης, συντελείται η προσαρμογή του ατόμου στο περιβάλλον του και επιτυγχάνεται η εν γένει ισορροπία του. Ο χώρος λειτουργεί έτσι ως πλαίσιο ζωής του ατόμου που διαμορφώνεται σε σχέση με τον χρόνο και τον τόπο, όσο και ως πηγή ερεθισμών, που δομούν τις εμπειρίες του και καθορίζουν το είδος της εξέλιξης του. Ο χώρος είναι ένα πεδίο δράσης αλλά και βιωμάτων του ανθρώπου. Το περιβάλλον επιδρά στον άνθρωπο και σαν συνέπεια αυτού του γεγονότος ο άνθρωπος αποκτά συγκεκριμένες συμπεριφορές, στάσεις, αντιλήψεις αλλά και ικανότητες. Έτσι λοιπόν, ο άνθρωπος και το περιβάλλον συνδέονται με σχέσεις λειτουργικής αλληλεξάρτησης και με τις πράξεις του, ο άνθρωπος, έχει τη δυνατότητα να εναρμονίζεται με ορισμένα χαρακτηριστικά του περιβάλλοντος στο οποίο άλλωστε και ανήκει. Στο χώρο της Ψυχολογίας της Μάθησης υπερτονίζεται ο ρόλος του περιβάλλοντος στη συμπεριφορά του ατόμου και στη διαμόρφωση του χαρακτήρα του, ιδιαίτερα σύμφωνα με τις αρχές της μπιχεβιοριστικής και νέομπιχεβιοριστικής σχολής. Είναι γνωστή η συγκεκριμένη θεωρία, σύμφωνα με την οποία το παιδί διαμορφώνει την προσωπικότητά του και μέσα από τα ερεθίσματα και τις συνθήκες του εξωτερικού - 23

24 περιβάλλοντος. Είναι αυτονόητο ότι με τον τρόπο αυτό η συμπεριφορά και κατ επέκταση η μορφή της μάθησης και της ανάπτυξης εκλαμβάνονται και ως απόρροια εξάρτησης από το περιβάλλον (Edwards, 1997: 20). Ο χώρος αποτελεί παράγοντα, ο οποίος με σιωπηλό, αλλά και καθοριστικό τρόπο συνδέεται στενά με την παιδαγωγική διαδικασία στην καθημερινή της πρακτική. Οι επιλογές του εκπαιδευτικού στο χώρο μπορεί, σε μια πρώτη θεώρηση, να έχουν το χαρακτήρα του τυχαίου, όμως στην πραγματικότητα αποτελεί επιλογή που εκφράζει την παιδαγωγική σχέση (Μπότσογλου, 2001). Το περιβάλλον είναι ένα σύστημα ζωντανό που διαρκώς αλλάζει. Περισσότερο από τον φυσικό χώρο συμπεριλαμβάνει τον τρόπο με τον οποίο προγραμματίζεται ο χρόνος και τους ρόλους που αναμένονται να παιχτούν. Επηρεάζει τον τρόπο που αισθανόμαστε, που σκεπτόμαστε και συμπεριφερόμαστε, επηρεάζει, επίσης, σε μεγάλο βαθμό και την ποιότητα της ζωής μας. Το περιβάλλον ή εργάζεται για μας, ή στρέφεται εναντίον μας. Αυτό, δε, εξαρτάται από τον τρόπο που οργανώνουμε τη ζωή μας (Κουτσουβάνου, Γιαλαμάς, 1999) Ανθρωποκεντρική ή Τεχνοκρατική. - Προσέγγιση του χώρου Η έννοια χώρος επιχειρήθηκε να προσεγγισθεί από τεχνοκρατική και από ανθρωποκεντρική σκοπιά. Το μειονέκτημα της τεχνοκρατικής προσέγγισης είναι ότι βλέπει το χώρο μόνο μέσα από τα γεωμετρικά του χαρακτηριστικά και παραβλέπει τον ανθρώπινο παράγοντα που καθορίζει στην πράξη τη λειτουργία του χώρου, στηρίζεται σε τυποποιημένα πεδία δημιουργίας χώρων και δεν ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις, κυρίως των παιδιών, παραβλέποντας θέματα αγωγής, κινητικότητας, υγείας κ.τ.λ. Με αυτό λοιπόν το σκεπτικό βλέπουμε με την ανοικοδόμηση ιδιωτικών, αλλά και δημόσιων κτιρίων να παραβλέπεται ο παράγοντας, άνθρωπος. Είναι πραγματικά πλάνη να πιστεύει κανείς ότι αν οι αρχιτέκτονες εκτελέσουν ευσυνείδητα και πιστά το δικό τους μόνο έργο, αποκομμένοι από τους χρήστες, θα συμβάλλουν στην ικανοποίηση των εκπαιδευτικών αναγκών. Κυρίως, στο χώρο της εκπαίδευσης, οι τεχνοκρατικές μελέτες των διαφόρων επαγγελματιών θα πρέπει να λάβουν σοβαρά υπόψη τους τις λειτουργικές ανάγκες των χρηστών, αλλά και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους, όπως - 24

25 π.χ. την ηλικία τους. Χωρίς αυτή τη διάσταση, ακόμη και ένα άψογο αισθητικά και λειτουργικά σχολικό κτίριο, δε θα έχει καμιά αξία. Από την άλλη μεριά, στον αντίποδα, βρίσκεται η ανθρωποκεντρική προσέγγιση που συνδέει το χώρο με κοινωνικά, ψυχολογικά και πολιτισμικά χαρακτηριστικά του υποκειμένου και τον ερευνά ως ένα περιβάλλον ζωής που έχει μια δική του δυναμική. Το άτομο και η ομάδα συνδέονται με το χώρο μέσα από τις πράξεις τους και τις μορφές συμπεριφοράς που αναπτύσσουν (Γερμανός 2006). Τα χαρακτηριστικά του υλικού χώρου δεν πρέπει να καθορίζονται μόνο μέσα από τη γεωμετρική του διάσταση. Ο χώρος αποτελεί μια σύνθετη υλική πραγματικότητα, της οποίας η ευκλείδεια γεωμετρική δομή είναι ενδεδυμένη με ψυχολογικές, κοινωνικές και πολιτισμικές παραμέτρους, που της προσδίνουν μια δυναμική ανθρωποκεντρική ποιότητα. Ο χώρος, από την πλευρά της ψυχολογίας, της κοινωνικής ψυχολογίας και της εθνολογίας αντιμετωπίστηκε σαν ένα πεδίο δραστηριότητας του παιδιού, που με τις ιδιότητες και τις δυνατότητες που παρέχει επιδρά στις διεργασίες απόκτησης δεξιοτήτων, στη διαμόρφωση της συμπεριφοράς και γενικά, στη διαδικασία ωρίμανσης του παιδιού. Η παραγωγή του υλικού χώρου αντανακλά τις οικονομικές και τεχνολογικές παραμέτρους, που κυριαρχούν σε μια κοινωνία και η οργάνωση και λειτουργία του παραπέμπουν κυρίως, στα πολιτισμικά δεδομένα της κοινωνίας Έχει όμως και μια άλλη βασική λειτουργία: υποδεικνύει στους χρήστες του (άτομο ή ομάδα) πρακτικές και συμπεριφορές που αναπτύσσονται στα πλαίσια ενός συγκεκριμένου τρόπου ζωής. Για παράδειγμα, το σχολικό κτίριο ευνοεί ορισμένες καθημερινές πρακτικές στα πλαίσια συγκεκριμένων συνθηκών αγωγής, το διαμέρισμα υποβάλλει σε πρότυπα χρήσης στα πλαίσια της καθημερινής ζωής κ.ά. (Γερμανός, 2001). Εδώ πρέπει να πούμε ότι ο άνθρωπος δεν αντιδρά μηχανιστικά στα περιβαλλοντικά ερεθίσματα, αλλά διαδιντρά μαζί τους ενεργητικά, κατά πολύπλοκους τρόπους, ανάλογα με τα κίνητρά του, τις περασμένες του εμπειρίες και τις μελλοντικές του προσδοκίες, τον ρόλο του στο συγκεκριμένο κοινωνικοπολιτισμικό πλαίσιο και άλλους παράγοντες - 25

26 Τα υποκείμενα λοιπόν βιώνουν τον υλικό χώρο, επιδρούν πάνω του και τον τροποποιούν. Με τον τρόπο αυτό του προσδίνουν και την τελική του ταυτότητα, η οποία διαμορφώνεται σε συγκεκριμένο χώρο - χρονικό και πολιτισμικό πλαίσιο. Ο Γερμανός στηριζόμενος στον J. Von Uexkull επισημαίνει ότι το άτομο ζει ταυτόχρονα σε τρεις τύπους χώρου: «Το χώρο δράσης, που χαρακτηρίζεται κυρίως από την ταυτότητα, την οποία αποδίδει το υποκείμενο στα διάφορα στοιχεία του χώρου που χρησιμοποιεί, Το χώρο όρασης, που περιλαμβάνει όλα όσα βρίσκονται στο οπτικό πεδίο του υποκειμένου και καταγράφονται από τις αισθήσεις του, και Το χώρο της αφής, που τροφοδοτείται από το σύνολο των απτικών εμπειριών τις οποίες δημιουργεί το υποκείμενο κατά τη διάρκεια των δραστηριοτήτων του». Οι παραπάνω τύποι του χώρου συνυπάρχουν και αλληλοσυμπληρώνονται ανάλογα με τις δραστηριότητες του ενεργούντος προσώπου. (Γερμανός, 2000) Ο Υλικός χώρος ως πεδίο αγωγής Η ικανότητα να κατανοούμε το χώρο και να τον χειριζόμαστε νοητικά ονομάζεται χωρογνωστική ικανότητα (Mcandrew, 1993). Είναι η ικανότητα που μας κάνει ικανούς να κατανοούμε το χωρικό μας περιβάλλον και να πλοηγούμαστε μέσα σ αυτό με επιτυχία. Η διαδικασία απόκτησης γνώσεων για τον κόσμο που μας περιβάλλει αναφέρεται κυρίως στη νοητική αναπαράσταση του περιβάλλοντος, η οποία γίνεται μέσα από νοητικούς χάρτες και όσο καλύτερα γνωρίζουμε ένα περιβάλλον, τόσο πιο λεπτομερείς είναι οι γνωστικοί μας χάρτες (Gifford, 1997). Το μικρό παιδί, δηλαδή, ξεκινά από μια αποσπασματική, εγωκεντρική άποψη του χωρικού περιβάλλοντος, ενώ με το πέρασμα του χρόνου είναι σε θέση να δομήσει πιο γενικές και αφηρημένες παραστάσεις αυτού του περιβάλλοντος (Bell et al., 1990). Χωρίς αμφιβολία, ο χώρος θεωρείται ως ένα από τα σημαντικά στοιχεία που συμβάλλει στην ανθρώπινη συμπεριφορά. Το συγκεκριμένο μέγεθος των χώρων, οι - 26

27 οποίοι είναι οργανωμένοι γύρω από το άτομο, επηρεάζει τις διάφορες μορφές επικοινωνίας και διαπροσωπικών σχέσεων που αναπτύσσουν τα άτομα. Ο χώρος είναι πεδίο πράξεων, βιωμάτων και αγωγής από αλληλεπιδράσεις, που θα αναπτύξει το άτομο, ιδιαίτερα στην παιδική ηλικία. Το πεδίο αυτό των βιωμάτων και της πρακτικής παρέχει στο άτομο ένα απόθεμα δυνατοτήτων για αλληλεπίδραση με το περιβάλλον. Υπάρχει, δηλαδή, μια αμφίδρομη διαδικασία του ατόμου, του χώρου και του κοινωνικού περιβάλλοντος. Όλες οι δραστηριότητες που λαμβάνουν μέρος σε ένα συγκεκριμένο χώρο έχουν μια μεγάλη δυναμική παιδαγωγικής, αλλά και κοινωνιολογικής διάστασης. Ο χώρος κατανοείται, ως η υλική προϋπόθεση μιας σύνθετης διαδικασίας αγωγής, η οποία συνδέει συγχρόνως το άτομο με το ευρύτερο περιβάλλον και με τον άμεσο περίγυρό του. Η επαφή του παιδιού με το περιβάλλον έχει πολύ μεγάλη σημασία. Χάρη στη σχέση του παιδιού με τον υλικό χώρο σχηματίζονται συστήματα εννοιών με θεμελιώδη σημασία για τη διαδικασία ανάπτυξής του: η σχέση του παιδιού με το σώμα του και με το χώρο που το περιβάλλει, η γνωστική, συναισθηματική και κοινωνική του ωρίμανση και η δημιουργική επαφή με την πολιτισμική και κοινωνικοοικονομική πραγματικότητα είναι μερικοί από τους τομείς αυτής της διαδικασίας ( Γερμανός, 2004). Από τις αρχές της δεκαετίας του 1960, ο Pfeil (1965), στο έργο του αναφέρεται στην οικειοποίηση του χώρου από τα παιδιά ως προέκταση του χώρου ζωής σε συγκεκριμένους κύκλους. Ξεκινώντας από τους ίδιους τους χώρους της κατοικίας, τα παιδιά, πληροφορούνται όλο και περισσότερο για τις σωματικές και ψυχικές τους δυνατότητες στον ευρύτερο χώρο του περιβάλλοντος που ζουν. Αυτό το περιβάλλον παραμένει πάντα ένας χώρος συνδεδεμένος με το χώρο κατοίκησης (Παππάς, 2006) Σχολικός - υλικός χώρος ως χώρος κοινωνικοποίησης Ως κοινωνικοποίηση μπορεί να θεωρηθεί η πορεία συγκρότησης και εξέλιξης της προσωπικότητας και κοινωνικής ένταξης του ατόμου. Με την κοινωνικοποίηση το άτομο αποκτά μια θέση μέσα στο σύνολο, γίνεται μέρος του κοινωνικού συνόλου και γίνεται φορέας της κοινωνικής κληρονομιάς που θεμελιώνει τη συλλογική ταυτότητα. Κατηγορία της κοινωνικοποίησης θεωρείται και η σχολική κοινωνικοποίηση, στην - 27

28 οποία εντάσσεται το σύνολο των επιδράσεων που εισπράττει ο μαθητής στο περιβάλλον του σχολείου γενικότερα και της τάξης ειδικότερα (Μπαμπάλης, 2005). Ο σχολικός χώρος είναι ο κατ εξοχήν χώρος (Posch, 2000) που πρέπει και μπορεί να μεταβιβάσει στους νέους ότι είναι σημαντικοί φορείς μέσα στην κοινωνία και είναι σε θέση να αφήσουν τα δικά τους ίχνη, μπορεί να συνδυάσει τη μετάδοση και τη δοκιμή της γνώσης, μπορεί να συμβάλλει σε μια κοινωνική ανάπτυξη, στην οποία η διαπραγμάτευση με το κοινωνικό γίγνεσθαι, γίνεται όλο και πιο σημαντική, μπορεί να δημιουργήσει τις καταστάσεις εκείνες στις οποίες οι νέοι δοκιμάζουν τη συνοχή των κοινωνικών σχέσεων. Επίσης, το σχολείο θα πρέπει να προσφέρει ευκαιρίες στους μαθητές και στους εκπαιδευτικούς, ώστε να θεωρήσουν το περιβάλλον ως σφαίρα της προσωπικής εμπειρίας, να εξετάζουν το περιβάλλον ως θέμα της διεπιστημονικής εκμάθησης και ανάπτυξης νέων μορφών διδασκαλίας και μάθησης με απώτερο στόχο την ανάπτυξη του πολιτισμού της επικοινωνίας και της συνεργασίας και την άτυπη καθιέρωσή του ως κέντρο της κοινότητας (Rauch, 2000a, 2000b). Όλες οι δραστηριότητες που λαμβάνουν μέρος μέσα σε ένα συγκεκριμένο περιβάλλον έχουν μεγάλη παιδαγωγική και κοινωνιολογική σημασία. Στον προσφερόμενο χώρο, τα παιδιά, αναπτύσσουν δραστηριότητα παρεμβαίνουν στον υλικό τους περίγυρο τον αναδιοργανώνουν και τον χρησιμοποιούν αυθόρμητα όπως αυτά επιθυμούν Η σχολική αυλή ως πεδίο αγωγής Σημαντικός είναι ο ρόλος του περιβάλλοντος στην αγωγή. Το περιβάλλον της φύσης, αποτελεί μια βασική συνιστώσα της έννοιας του περιβάλλοντος που προσδιορίζει γενικότερα τον περίγυρο του ανθρώπου με σύνθετο τρόπο. Παρέχει διάφορα ερεθίσματα και πολλές ευκαιρίες για μάθηση. Οι αλλαγές στην κατανομή και στη συγκέντρωση του πληθυσμού, η διόγκωση των αστικών κέντρων και τα σύγχρονα μοντέλα πολεοδόμησης και κατοικίας επιδρούν άμεσα στον τρόπο ψυχαγωγίας, διάθεσης του ελεύθερου χρόνου, απόκτησης άμεσων εμπειριών. Οι ελεύθεροι χώροι για απόκτηση άμεσων εμπειριών είναι σχεδόν - 28

29 ανύπαρκτοι. Στις οργανωμένες εγκαταστάσεις που υπάρχουν πολλές φορές η πρόσβαση των παιδιών σε αυτές είναι πολύ δύσκολη. Η απομάκρυνση από τους παραδοσιακούς τρόπους κοινωνικών επαφών και συναναστροφών επηρεάζει και τη διαδικασία κοινωνικοποίησης των παιδιών, καθώς και την απόκτηση των αξιών και της κουλτούρας του περιβάλλοντος μέσα στο οποίο ζουν. Έτσι η ένταξη και η προσαρμογή τους στο κοινωνικό περιβάλλον πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο μάθησης. Το σχολείο αποτελεί τον κύριο χώρο όπου τα παιδιά έχουν την ευκαιρία να γνωριστούν και να συναναστραφούν με συνομηλίκους, να κάνουν παρέες και φιλίες. Οι σχολικές αυλές παρέμειναν φορέας αυτής της κοινωνικοποίησης των παιδιών. Όταν οι γειτονιές και οι ανύπαρκτοι υπαίθριοι φυσικοί χώροι περιορίζουν την ικανότητα των παιδιών να πειραματισθούν, να ανακαλύψουν, να δοκιμάσουν να κάνουν λάθος ή και να πετύχουν, να προσπαθήσουν να εξερευνήσουν το φυσικό περιβάλλον και τέλος να υιοθετήσουν συμπεριφορές που θα τους οδηγήσουν στην ανάπτυξη της περιβαλλοντικής τους γνώσης. Οι σχολικές αυλές είναι ουσιαστικά και οι τελευταίες ευκαιρίες που έχουν απομείνει στη σύγχρονη ελληνική πόλη για να φιλοξενηθούν χώροι φύσης για τους μαθητές και για να βελτιωθεί το αστικό περιβάλλον στα πλαίσια ενός σχεδίου για μια βιώσιμη πόλη (Ταμουτσέλη, 1999α). Η σχολική αυλή προσφέρει πολλές δυνατότητες για ενεργητική μάθηση και ανάπτυξη εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων. Σε αυτήν μαθαίνουν τα παιδιά να συνεργάζονται, να γνωρίζονται μεταξύ τους καλύτερα, να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες χωρίς το άγχος των μαθημάτων (Παπάς, 2006). Προσφέρει επίσης ένα πλήθος ερεθισμάτων κι έτσι μπορούμε να την ονομάσουμε πεδίο αγωγής. Με την κατάλληλη οργάνωσή της θα μπορούσε να αξιοποιηθεί ως εκπαιδευτικό εργαλείο στα πλαίσια μιας σύγχρονης διδακτικής προσέγγισης. Η S. Grob (1994), με τη μελέτη της στη διαμόρφωση του αύλειου χώρου σε συνδυασμό με το διάλειμμα, συμπέρανε ότι σε ένα μη σεβαστό από τα παιδιά αύλειο χώρο και όχι χαρούμενο γι αυτά, αναπτύσσονται επιθετικές συμπεριφορές και συναισθήματα μελαγχολίας. Οι εκπαιδευτικές ωφέλειες των σωστά σχεδιασμένων σχολικών αυλών είναι πολλές: (Alastair Seaman, 2007). - 29

30 Μεγιστοποιούν τη συμμετοχή των νέων ανθρώπων στη διαδικασία σχεδιασμού και δημιουργίας των αυλών. Δίνουν έναν ελκυστικό και ευπρόσδεκτο τόνο. Προσφέρουν εξωτερικά περιβάλλοντα μάθησης τα οποία είναι προσιτά και ασφαλή. Παρακινούν για δημιουργικότητα. Παρακινούν για υγεία και δραστηριότητα. Δημιουργούν χώρους όπου η φύση μπορεί να αναπτυχθεί. Ενθαρρύνουν για κοινωνικές συναναστροφές. Προσφέρουν ευκαιρίες εμπλουτισμού του αναλυτικού προγράμματος. Δημιουργούν περιβάλλοντα ησυχίας και ηρεμίας Η επαφή των παιδιών με τη φύση Πολλοί ερευνητές, καταγράφουν τα σημαντικά οφέλη, που αποκομίζουν τα παιδιά, από το παιχνίδι στη φύση. Έτσι: τα παιδιά, που παίζουν τακτικά στα φυσικά περιβάλλοντα, παρουσιάζουν πιο προηγμένη ικανότητα εύρεσης πρακτικών λύσεων, συμπεριλαμβανομένου του συντονισμού δράσης, της ισορροπίας και της ευκινησίας και είναι λιγότερο συχνά άρρωστα (Fjortoft, 2001). όταν τα παιδιά παίζουν, στα φυσικά περιβάλλοντα, το παιχνίδι τους είναι πιο διαφορετικό, πιο επινοητικό πιο συνεργατικό και δημιουργικό και ενθαρρύνει τις γλωσσικές δεξιότητες (Moore & Wong, 1997 Taylor et al., 1998 Fjortoft, 2000). η έκθεση στα φυσικά περιβάλλοντα βελτιώνει τη γνωστική ανάπτυξη των παιδιών από τη βελτίωση της συνειδητοποίησής τους, το συλλογισμό και τις παρατηρητικές δεξιότητες (Pyle, 2002). τα παιδιά που παίζουν στη φύση έχουν θετικότερα συναισθήματα το ένα για το άλλο (Moore, 1997). - 30

Το«Δέντρο της Ελευθερίας» μέσα από τη Χάρτα του Ρήγα Φεραίου και τα ιστορικά γεγονότα της εποχής του

Το«Δέντρο της Ελευθερίας» μέσα από τη Χάρτα του Ρήγα Φεραίου και τα ιστορικά γεγονότα της εποχής του Το«Δέντρο της Ελευθερίας» μέσα από τη Χάρτα του Ρήγα Φεραίου και τα ιστορικά γεγονότα της εποχής του ΟΡήγας,επονομαζόμενοςΦεραίοςήΒελεστινλής, υπήρξεπρόδρομοςτηςελληνικήςεπανάστασηςτου1821. Ένας από εκείνους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ. Αγγελική Περιστέρη Α 2

ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ. Αγγελική Περιστέρη Α 2 ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ Αγγελική Περιστέρη Α 2 ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ Ιρλανδία: Τη νύκτα της παραμονής των Χριστουγέννων όλα τα παράθυρα των σπιτιών που βλέπουν προς το δρόμο, φωτίζονται από ένα αναμμένο κερί, το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

Προδημοσιεύτηκαν τα τέσσερις πρώτα προγράμματα του νέου ΕΣΠΑ που αφορούν

Προδημοσιεύτηκαν τα τέσσερις πρώτα προγράμματα του νέου ΕΣΠΑ που αφορούν Προδημοσιεύτηκαν τα τέσσερις πρώτα προγράμματα του νέου ΕΣΠΑ που αφορούν μικρομεσαίες επιχειρήσεις και ελευθέρους επαγγελματίες. Τονίζεται ότι τα προγράμματα είναι σε προδημοσίευση. Με τη δημοσίευση της

Διαβάστε περισσότερα

Καλωσόρισμα επισήμων. Κυρίες και κύριοι,

Καλωσόρισμα επισήμων. Κυρίες και κύριοι, 1 Καλωσόρισμα επισήμων Κυρίες και κύριοι, Εκ μέρους των μελών του Διοικητικού μας συμβουλίου, σας καλωσορίσω στο 17 ο Ετήσιο Συνέδριο της Συνομοσπονδίας μας, μέσα από τις εργασίες του οποίου αισιοδοξούμε

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά φυτά της Ελλάδας

Αρωματικά φυτά της Ελλάδας Αρωματικά φυτά της Ελλάδας 1. ΣΤΟΧΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Να ενημερωθούμε περί των αρωματικών φυτών της Ελλάδας. Να μάθουμε για τις θεραπευτικές τους ιδιότητες. Να μάθουμε τις τοποθεσίες που βρίσκονται. Να μάθουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩ ΙΚΑΣ ΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΩΝΥΜΙΑ «ΠΑΠΟΥΤΣΑΝΗΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ»

ΚΩ ΙΚΑΣ ΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΩΝΥΜΙΑ «ΠΑΠΟΥΤΣΑΝΗΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ» ΚΩ ΙΚΑΣ ΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΩΝΥΜΙΑ «ΠΑΠΟΥΤΣΑΝΗΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ» ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 Γενικά...3 2 Θέματα Απασχόλησης...3 3 Σύγκρουση συμφερόντων...4

Διαβάστε περισσότερα

Δαλιάνη Δήμητρα Λίζας Δημήτρης Μπακομήτρου Ελευθερία Ντουφεξιάδης Βαγγέλης

Δαλιάνη Δήμητρα Λίζας Δημήτρης Μπακομήτρου Ελευθερία Ντουφεξιάδης Βαγγέλης Δαλιάνη Δήμητρα Λίζας Δημήτρης Μπακομήτρου Ελευθερία Ντουφεξιάδης Βαγγέλης Αισθηματικές ταινίες Bιογραφικές ταινίες Βωβές ταινίες Δραματικές ταινίες Επιστημονικής φαντασίας Μικρού μήκους Πολιτικές Πολεμικές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ''ΜΕΛΕΤΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΤΟΥ Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΑΠΟ ΤΙΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΤΟΥΣ'' ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΝΤΑΛΑΟΥΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΣΕΙΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ

ΘΕΣΕΙΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΠΡΥΤΑΝΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ 2014 ΘΕΣΕΙΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Δ. ΚΑΨΑΛΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΣ ΠΡΥΤΑΝΗΣ Ιωάννινα, Ιούνιος 2014 1 Οι βασικές στοχεύσεις και προτεραιότητες

Διαβάστε περισσότερα

Τοποθέτηση Δημάρχου Γ. Πατούλη. για τεχνικό πρόγραμμα 2010

Τοποθέτηση Δημάρχου Γ. Πατούλη. για τεχνικό πρόγραμμα 2010 Τοποθέτηση Δημάρχου Γ. Πατούλη για τεχνικό πρόγραμμα 2010 Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι Η διοίκηση του Δήμου φέρνει σήμερα προς ψήφιση στο Δημοτικό Συμβούλιο το τεχνικό πρόγραμμα του Δήμου Αμαρουσίου για

Διαβάστε περισσότερα

Ασυντήρητες και επικίνδυνες οικοδομές

Ασυντήρητες και επικίνδυνες οικοδομές Ασυντήρητες και επικίνδυνες οικοδομές Στα τελευταία πέντε χρόνια έχουν καταγραφεί αρκετά περιστατικά πτώσης τμημάτων οικοδομών, κυρίως μπαλκονιών από πολυώροφες οικοδομές και είναι πραγματικά θαύμα το

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΙΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΥΤΟΣΚΙΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΚΤΗΡΙΑΚΟΥ ΚΕΛΥΦΟΥΣ

ΗΛΙΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΥΤΟΣΚΙΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΚΤΗΡΙΑΚΟΥ ΚΕΛΥΦΟΥΣ ΗΛΙΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΥΤΟΣΚΙΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΚΤΗΡΙΑΚΟΥ ΚΕΛΥΦΟΥΣ ΗΛΙΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΝΑΚΛΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΕΠΙΦΑΝΕΙΩΝ ΗΛΙΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΣΚΙΑΣΗ ΤΩΝ ΑΝΟΙΓΜΑΤΩΝ ΗΛΙΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΣΚΙΑΣΗ ΤΩΝ ΑΝΟΙΓΜΑΤΩΝ ΗΛΙΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΣΚΙΑΣΗ ΤΩΝ ΑΝΟΙΓΜΑΤΩΝ ΗΛΙΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

*Απόσπασμα από το βιβλίο των Σέργιου Δημητριάδη και Αλεξίας Μ. Τζωρτζάκη, ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ, Αρχές, Στρατηγικές, Εφαρμογές, εκδόσεις Rosili, Αθήνα, 2010.

*Απόσπασμα από το βιβλίο των Σέργιου Δημητριάδη και Αλεξίας Μ. Τζωρτζάκη, ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ, Αρχές, Στρατηγικές, Εφαρμογές, εκδόσεις Rosili, Αθήνα, 2010. *Απόσπασμα από το βιβλίο των Σέργιου Δημητριάδη και Αλεξίας Μ. Τζωρτζάκη, ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ, Αρχές, Στρατηγικές, Εφαρμογές, εκδόσεις Rosili, Αθήνα, 2010. 1 / 7 Ως επιστημονικός χώρος, το μάρκετινγκ εμφανίστηκε

Διαβάστε περισσότερα

Συνοπτική Παρουσίαση. Ελλάδα

Συνοπτική Παρουσίαση. Ελλάδα Ελλάδα Συνοπτική Παρουσίαση Η θρησκευτική ελευθερία προστατεύεται από το Σύνταγμα και άλλους νόμους και πολιτικές, με κάποιους περιορισμούς. Γενικώς, η κυβέρνηση σεβάστηκε εμπράκτως τη θρησκευτική ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Γιουρούκου, Ψυχολόγος Συνθετική Ψυχοθεραπεύτρια

Σοφία Γιουρούκου, Ψυχολόγος Συνθετική Ψυχοθεραπεύτρια Σοφία Γιουρούκου, Ψυχολόγος Συνθετική Ψυχοθεραπεύτρια Η αντίδραση στο άγχος είναι μία φυσιολογική, ζωτική αντίδραση στην απειλή. Το άγχος είναι ένα συναίσθημα δυσθυμίας που προέρχεται από την υποκειμενική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Ακολουθεί ολόκληρη η τοποθέτηση - παρέμβαση του Υπουργού Δ.Μ.&Η.Δ.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Ακολουθεί ολόκληρη η τοποθέτηση - παρέμβαση του Υπουργού Δ.Μ.&Η.Δ. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 18 Ιουνίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ο Υπουργός Διοικητικής Μεταρρύθμισης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης

Διαβάστε περισσότερα

Δρ.ΠΟΛΥΚΑΡΠΟΣ ΕΥΡΙΠΙΔΟΥ

Δρ.ΠΟΛΥΚΑΡΠΟΣ ΕΥΡΙΠΙΔΟΥ Δρ.ΠΟΛΥΚΑΡΠΟΣ ΕΥΡΙΠΙΔΟΥ Σκοπος μαθηματος: -ορισμος υγιεινης -αρχες υγιεινης -σκοποι υγιεινης -αποτελεσματα υγιεινης. Ορισμος της Υγιεινης: Υγιεινη είναι η επιστημη που ερευνα και μελετα τα Υγειολογικα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΤΟΥ ΧΑΝΙΟΥ ΤΟΥ ΙΜΠΡΑΗΜ ΚΩΔΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΖΟΜΕΝΟΥ: 12234

ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΤΟΥ ΧΑΝΙΟΥ ΤΟΥ ΙΜΠΡΑΗΜ ΚΩΔΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΖΟΜΕΝΟΥ: 12234 12234 Ένας δηµόσιος χώρος αποτελεί ένα κύτταρο στο δοµηµένο ιστό της πόλης. Δεν πρέπει µόνο να είναι ευδιάκριτος αλλά και να εντάσσεται πλήρως. Οφείλει να ανασυντάσσει την εικόνα της πόλης η οποία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Κοινωνικών Δεξιοτήτων Δεκεμβρίου

Πρόγραμμα Κοινωνικών Δεξιοτήτων Δεκεμβρίου Πρόγραμμα Κοινωνικών Δεξιοτήτων Δεκεμβρίου www.asteria.edu.gr info@asteria.edu.gr www.facebook.com/omades.asteria Αγίου Δημητρίου 177 Άγιος Δημήτριος τηλ.: 6979651231-6986795031 Κυριακή 14 Δεκεμβρίου 2014

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΑΦΡΙΕΣ ΜΕΤΑΛΛΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ: ΝΑΝΣΥ ΣΑΚΚΑ

ΕΛΑΦΡΙΕΣ ΜΕΤΑΛΛΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ: ΝΑΝΣΥ ΣΑΚΚΑ ΘΕΜΑ: ΕΛΑΦΡΙΕΣ ΜΕΤΑΛΛΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ: ΝΑΝΣΥ ΣΑΚΚΑ Ο σίδηρος παρά το γεγονός, ότι αποτελεί υλικό γνωστό ήδη από τους προϊστορικούς χρόνους, άρχισε να χρησιµοποιείται ευρέως και ουσιαστικά σε αρχιτεκτονικές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ. Η ολοκληρωμένη προσέγγιση θα εφαρμοστεί με τα παρακάτω Εργαλεία

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ. Η ολοκληρωμένη προσέγγιση θα εφαρμοστεί με τα παρακάτω Εργαλεία ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η κρίση υπερχρέωσης και οι πολιτικές δημοσιονομικής προσαρμογής ανέδειξαν τις διαρθρωτικές αδυναμίες της περιφερειακής οικονομίας και προκάλεσαν επιπτώσεις σε σχέση με την οικονομική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΤΗΓΑΝΕΛΑΙΟΥ ΓΙΑΤΙ - ΠΩΣ - ΠΟΤΕ

ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΤΗΓΑΝΕΛΑΙΟΥ ΓΙΑΤΙ - ΠΩΣ - ΠΟΤΕ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΤΗΓΑΝΕΛΑΙΟΥ ΓΙΑΤΙ - ΠΩΣ - ΠΟΤΕ Μετά το τηγάνι.το λάδι γίνεται τοξικό για τη θάλασσα το έδαφος τον υδροφόρο ορίζοντα για όλους μας!!! Tο χρησιµοποιηµένο λάδι ΕΝ το πετάµε στην αποχέτευση γιατί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΤ 518 02.08.2014 Το Ινστιτούτο Προστασίας Καταναλωτών Κρήτης καταγγέλλει στην κοινωνία

ΔΤ 518 02.08.2014 Το Ινστιτούτο Προστασίας Καταναλωτών Κρήτης καταγγέλλει στην κοινωνία ΔΤ 518 02.08.2014 Το Ινστιτούτο Προστασίας Καταναλωτών Κρήτης καταγγέλλει στην κοινωνία των πολιτών-καταναλωτών της Κρήτης και της Ελλάδας γενικότερα, την υποτελή ενδοτικότητα, την πολιτειακή μαλθακότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΣΥΜΒΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΟΠΟΙΗΜΕΝΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ ΣΠΟΡΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΥΤΕΥΣΗΣ ΣΠΟΡΟΦΥΤΩΝ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ

ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΣΥΜΒΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΟΠΟΙΗΜΕΝΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ ΣΠΟΡΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΥΤΕΥΣΗΣ ΣΠΟΡΟΦΥΤΩΝ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ Τ.Ε.Ι ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΣΥΜΒΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΟΠΟΙΗΜΕΝΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ ΣΠΟΡΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΥΤΕΥΣΗΣ ΣΠΟΡΟΦΥΤΩΝ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΥ ΣΠΟΥΔΑΣΤΗ: ΑΝΤΩΝΙΟΣ X. ΚΩΝΣΤΑΣ ΚΑΛΑΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ενότητα 12: Παλαιστινιακό Ζήτημα Δημήτριος Σταματόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

Από το ξεκίνημά του ο ΤΙΤΑΝ εκφράζει

Από το ξεκίνημά του ο ΤΙΤΑΝ εκφράζει Ένας Τιτανικός θεσμός επιβράβευσης επιτυχιών νέων ανθρώπων Από το ξεκίνημά του ο ΤΙΤΑΝ εκφράζει έμπρακτα και πολύπλευρα το ενδιαφέρον του για τους νέους ανθρώπους, ιδιαίτερα δε για τα παιδιά, κάθε ηλικίας,

Διαβάστε περισσότερα

Διασυνοριακά νερά και διαχειριστικά σχέδια λεκανών

Διασυνοριακά νερά και διαχειριστικά σχέδια λεκανών Διασυνοριακά νερά και διαχειριστικά σχέδια λεκανών Ζαλίδης Γεώργιος, Καθηγητής Χρόνης Ιωάννης, Υποψήφιος Διδάκτωρ Εργαστήριο Εφαρμοσμένης Εδαφολογίας Γεωπονική Σχολή Οδηγία Πλαίσιο: σκοπός και κρίσιμοι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ (Α.Π.Ε)

ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ (Α.Π.Ε) ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ (Α.Π.Ε) Οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (Α.Π.Ε) θεωρούνται ανεξάντλητες. Στην κατηγορία αυτή, ανήκουν ο ήλιος, ο άνεμος, τα ποτάμια, οι οργανικές ύλες όπως το ξύλο και τα απορρίμματα

Διαβάστε περισσότερα

Συνταξιοδοτικός ΠΟΕΔΗΝ. Μετά την εφαρμογή των νόμων Ν.4336/2015, Ν.4337/2015. Πίνακες με τα νέα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης Δημόσιο.

Συνταξιοδοτικός ΠΟΕΔΗΝ. Μετά την εφαρμογή των νόμων Ν.4336/2015, Ν.4337/2015. Πίνακες με τα νέα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης Δημόσιο. Συνταξιοδοτικός οδηγός Μετά την εφαρμογή των νόμων Ν.4336/2015, Ν.4337/2015 Πίνακες με τα νέα όρια ηλικίας Δημόσιο ΙΚΑ ΠΡΟΣΟΧΗ! ΟΠΟΙΟΣ ΑΣΦΑΛΙΣΜΕΝΟΣ ΕΝΤΑΣΣΕΤΑΙ ΣΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΥΣ ΤΟΥ ΕΝΟΣ ΠΙΝΑΚΑ ΓΙΑ ΠΛΗΡΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΟΛΓΑΣ ΚΕΦΑΛΟΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑ ΕΓΚΑΙΝΙΑ ΤΗΣ HORECA

ΟΜΙΛΙΑ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΟΛΓΑΣ ΚΕΦΑΛΟΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑ ΕΓΚΑΙΝΙΑ ΤΗΣ HORECA Αθήνα 07.02.2014 ΟΜΙΛΙΑ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΟΛΓΑΣ ΚΕΦΑΛΟΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑ ΕΓΚΑΙΝΙΑ ΤΗΣ HORECA Κυρίες και Κύριοι, Με ιδιαίτερη χαρά βρίσκομαι σήμερα μαζί σας για να εγκαινιάσω την 9 η Διεθνή Έκθεση HORECA. Μια

Διαβάστε περισσότερα

Για να αρχίσει η λειτουργία του κινητήρα, θα πρέπει με εξωτερική παροχή ισχύος να προκαλέσουμε την αρχική περιστροφή του.

Για να αρχίσει η λειτουργία του κινητήρα, θα πρέπει με εξωτερική παροχή ισχύος να προκαλέσουμε την αρχική περιστροφή του. Α. ΘΕΡΜΙΚΕΣ ΜΗΧΑΝΕΣ 2) ΜΗΧΑΝΕΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΚΑΥΣΗΣ ΑΕΡΙΟΣΤΡΟΒΙΛΟΣ ΑΕΡΙΟΣΤΡΟΒΙΛΟΣ Μία μάζα αέρα οδηγείται από το τμήμα εισαγωγής στο συμπιεστή. Εκεί συμπιέζεται και οδηγείται στο θάλαμο καύσης, όπου αναμιγνύεται

Διαβάστε περισσότερα

...ακολουθώντας τη ροή... ένα ημερολόγιο εμψύχωσης

...ακολουθώντας τη ροή... ένα ημερολόγιο εμψύχωσης ...ακολουθώντας τη ροή... ένα ημερολόγιο εμψύχωσης Κυριακή 9 Αυγούστου 2015 Αγαπητό μου ημερολόγιο Δυσκολεύομαι να προσαρμοστώ, από χθες που έχουμε έρθει στη κατασκήνωση ασχολούμαστε με τη γνωριμία με

Διαβάστε περισσότερα

Στεκόμαστε αλληλέγγυοι σ όσους, ατομικά ή συλλογικά επανακτούν αυτά που νόμιμα μας κλέβουν οι εξουσιαστές.

Στεκόμαστε αλληλέγγυοι σ όσους, ατομικά ή συλλογικά επανακτούν αυτά που νόμιμα μας κλέβουν οι εξουσιαστές. Εγώ καταληστεύω καθημερινά τον πολίτη αυτής της χώρας. Εγώ τον φέρνω κάθε τέλος του μήνα σε απόγνωση, όταν συνειδητοποιεί ότι δεν θα μπορέσει να ανταπεξέλθει στις οικονομικές του υποχρεώσεις. Εγώ τον αναγκάζω

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΛΥΜΒΗΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΑΡΚΑΔΙΑΣ «ΤΡΙΠΟΛΗ»

ΚΟΛΥΜΒΗΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΑΡΚΑΔΙΑΣ «ΤΡΙΠΟΛΗ» ΚΟΛΥΜΒΗΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΑΡΚΑΔΙΑΣ «ΤΡΙΠΟΛΗ» Ουάσιγκτον & Δημητσάνης 1, Τρίπολη Τ.Κ. 22 100, Τηλ.:2710 224114, Fax.:2710 242773 www.koat.gr e-mail: info@koat.gr ΤΡΙΠΟΛΗ 29 / 09 / 07 Πρός: ΣΥΛΛΟΓΟΥΣ-ΟΜΙΛΟΥΣ ΚΟΕ

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πνευματικές Δυνάμεις στο Σύμπαν

Οι Πνευματικές Δυνάμεις στο Σύμπαν Οι Πνευματικές Δυνάμεις στο Σύμπαν ΣΕ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΟ ΥΛΙΚΟ ΣΥΜΠΑΝ, μέχρι και στα δικά σας περίχωρα του Γαλαξία, υπάρχουν πολλές πνευματικές δυνάμεις που εργάζονται για τον Δημιουργό. Υπάρχουν εμπνευσμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΛΥΜΒΗΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΑΡΚΑΔΙΑΣ «ΤΡΙΠΟΛΗ»

ΚΟΛΥΜΒΗΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΑΡΚΑΔΙΑΣ «ΤΡΙΠΟΛΗ» ΚΟΛΥΜΒΗΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΑΡΚΑΔΙΑΣ «ΤΡΙΠΟΛΗ» Ουάσιγκτον & Δημητσάνης 1, Τρίπολη Τ.Κ. 22 100, Τηλ.:2710 224114, Fax.:2710 242773 www.koat.gr e-mail: info@koat.gr ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ Κολυμβητικών αγώνων «6 Ο ΚΥΠΕΛΛΟ Κ Ο

Διαβάστε περισσότερα

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποτελεί την άμεσα εκλεγμένη δημοκρατική έκφραση της πολιτικής βούλησης των λαών της Ευρώπης.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποτελεί την άμεσα εκλεγμένη δημοκρατική έκφραση της πολιτικής βούλησης των λαών της Ευρώπης. Ομιλία Ευρωβουλευτού Ελίζας Βόζεμπεργκ Βρυωνίδη Ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην εξωτερική πολιτική και στην ανθρωπιστική βοήθεια της ΕΕ Κυρίες και Κύριοι, Λευκωσία, 16-10-2015 Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Γυμνασίου Τμήμα Β3. Γρηγόρης Μαγουλάς Φανή Μανούσου Κύρος Μαλλαμίδης Ελίνα Μάλλιαρη Μάγδα Μαντά

Χημεία Β Γυμνασίου Τμήμα Β3. Γρηγόρης Μαγουλάς Φανή Μανούσου Κύρος Μαλλαμίδης Ελίνα Μάλλιαρη Μάγδα Μαντά Χημεία Β Γυμνασίου Τμήμα Β3 Γρηγόρης Μαγουλάς Φανή Μανούσου Κύρος Μαλλαμίδης Ελίνα Μάλλιαρη Μάγδα Μαντά Τι είναι άμεση και έμμεση ρύπανση του νερού. Πώς προκαλείται η ρύπανση του νερού. Επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 1 Η ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΣΤΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ

ΚΕΦ. 1 Η ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΣΤΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ (Ο ΜΑΘΗΤΗΣ ΝΑ ΜΠΟΡΕΙ :) ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ (ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΔΙΔΑΚΤΕΑ) ΚΕΦ. 1 Η ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΣΤΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ 1.1 Εισαγωγή στη Λογιστική/Στ όχοι της επιχείρησης Να

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ. των Τοπικών Προϊόντων. του Δήμου Σητείας. «Σητείας Γη»

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ. των Τοπικών Προϊόντων. του Δήμου Σητείας. «Σητείας Γη» ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ 3 ο Φεστιβάλ Προώθησης και Ανάδειξης των Τοπικών Προϊόντων του Δήμου Σητείας «Σητείας Γη» Ο δήμος Σητείας σε συνεργασία με το Α.Τ.Ε.Ι. Κρήτης και την Περιηγητική Λέσχη Σητείας, στα πλαίσια του

Διαβάστε περισσότερα

1. Κώστα Κυριλή 2. Εμμανουέλα Μπουγά 3. Πόπη Δόγα. Η Επιτροπή, αφού έλαβε υπόψη:

1. Κώστα Κυριλή 2. Εμμανουέλα Μπουγά 3. Πόπη Δόγα. Η Επιτροπή, αφού έλαβε υπόψη: Στην Αθήνα σήμερα, 27 Ιουλίου 2012, συνήλθε η Επιτροπή Εξέτασης των Ενστάσεων που ορίστηκε με τη με αριθμ. Πρωτ. 492/25/18.07.2012 Απόφαση Διοικητικού Συμβουλίου Ι.ΝΕ.ΔΙ.ΒΙ.Μ., αποτελούμενη από τους: 1.

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΟΡΓΑΝΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

Α. ΟΡΓΑΝΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Α. ΟΡΓΑΝΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Με την υπαγωγή του τομέα και της πολιτικής για την Έρευνα και την Τεχνολογία στο Υπουργείο Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων (ΥΠΔΒΜΘ), το Υπουργείο ανέλαβε

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας Ευεργετών. Ελπίζουμε πως η συλλογική προσπάθεια των φοιτητών θα βοηθήσει το έργο της Εταιρείας Μελέτης Ελληνικής Διασποράς (E.M.E.ΔΙΑ).

Πίνακας Ευεργετών. Ελπίζουμε πως η συλλογική προσπάθεια των φοιτητών θα βοηθήσει το έργο της Εταιρείας Μελέτης Ελληνικής Διασποράς (E.M.E.ΔΙΑ). Πίνακας Ευεργετών Επιμέλεια: Ευαγγέλου Αλέξανδρος Στα πλαίσια του μαθήματος Ευεργετισμός της Ελληνικής Διασποράς (εαρινό εξάμηνο 2015) οι φοιτητές του τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και ιστορίας ανέλαβαν

Διαβάστε περισσότερα

«ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ: ΈΡΕΥΝΑ

«ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ: ΈΡΕΥΝΑ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΑΤΟΥ ΔΕΣΠΟΙΝΑ Α.Μ.: 421/2011036 ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ: ΈΡΕΥΝΑ Η ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΣΕ ΓΟΝΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΜΙΑΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ

ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΜΙΑΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ- ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΡΕΒΕΖΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΜΙΑΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Ζήσε την αυθεντική εμπειρία Ψηφίδες ανθρώπινης παρουσίας Ψηφίδες πολιτισμού

Ζήσε την αυθεντική εμπειρία Ψηφίδες ανθρώπινης παρουσίας Ψηφίδες πολιτισμού Ζήσε την αυθεντική εμπειρία Η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη απλώνεται στη βορειοανατολική άκρη της Ελλάδας, στη σκιά της κυρίαρχης οροσειράς της Ροδόπης, ανεβοκατεβαίνει σε βουνά και πεδιάδες, χάνεται

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο Εργασίας 5 Σχεδιάζω σχήματα με το Scratch

Φύλλο Εργασίας 5 Σχεδιάζω σχήματα με το Scratch Φύλλο Εργασίας 5 Σχεδιάζω σχήματα με το Scratch Στο μάθημα αυτό θα μάθουμε: Να σχεδιάζουμε γραμμές και σχήματα με το Scratch. Να μεταβάλλουμε το χρώμα και το πάχος των γραμμών που σχεδιάζουμε. Να μετακινούμε

Διαβάστε περισσότερα

Όταν το μάθημα της πληροφορικής γίνεται ανθρωποκεντρικό μπορεί να αφορά και την εφηβεία.

Όταν το μάθημα της πληροφορικής γίνεται ανθρωποκεντρικό μπορεί να αφορά και την εφηβεία. Όταν το μάθημα της πληροφορικής γίνεται ανθρωποκεντρικό μπορεί να αφορά και την εφηβεία. Στόχος μας : να χρησιμοποιήσουμε τον υπολογιστή και το διαδίκτυο για να αντλήσουμε σωστές πληροφορίες, να τις επεξεργαστούμε

Διαβάστε περισσότερα

Οι 21 όροι του Λένιν

Οι 21 όροι του Λένιν Οι 21 όροι του Λένιν 1. Όλη η προπαγάνδα και η αναταραχή, πρέπει να φέρουν έναν πραγματικά κομμουνιστικό χαρακτήρα και σύμφωνα με το πρόγραμμα και τις αποφάσεις της Κομμουνιστικής Διεθνούς. Όλα τα όργανα

Διαβάστε περισσότερα

Δασικά Οικοσυστήματα και Τεχνικά Έργα

Δασικά Οικοσυστήματα και Τεχνικά Έργα Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων Εργαστήριο Διευθέτησης Ορεινών Υδάτων και Διαχείρισης Κινδύνου Προπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Δασικά Οικοσυστήματα και Τεχνικά Έργα Κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχοπαθολογία του Πολιτικού Του Φ.Μωρόγιαννη *

Η Ψυχοπαθολογία του Πολιτικού Του Φ.Μωρόγιαννη * Η Ψυχοπαθολογία του Πολιτικού Του Φ.Μωρόγιαννη * Ωριμάσαμε ως συντεταγμένη δημοκρατική κοινωνία με κοινοβουλευτικούς θεσμούς, περιφερειακή οργάνωση και τοπική αυτοδιοίκηση έως σήψης λίγο πριν την απόλαυση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΝΙΑΙΟ ΕΛΤΙΟ ΙΟΥΝΙΟΥ 2007

ΜΗΝΙΑΙΟ ΕΛΤΙΟ ΙΟΥΝΙΟΥ 2007 ΜΗΝΙΑΙΟ ΕΛΤΙΟ ΙΟΥΝΙΟΥ 2007 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Κατά τη συνεδρίαση της 6ης Ιουνίου 2007, το ιοικητικό Συµβούλιο της αποφάσισε να αυξήσει το ελάχιστο επιτόκιο προσφοράς για τις πράξεις κύριας αναχρηµατοδότησης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ A1. Ο συγγραφέας ορίζει το φαινόμενο του ανθρωπισμού στη σύγχρονη εποχή. Αρχικά προσδιορίζει την

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ A1. Ο συγγραφέας ορίζει το φαινόμενο του ανθρωπισμού στη σύγχρονη εποχή. Αρχικά προσδιορίζει την ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ A1. Ο συγγραφέας ορίζει το φαινόμενο του ανθρωπισμού στη σύγχρονη εποχή. Αρχικά προσδιορίζει την έννοια της ανθρωπιάς ως συμμετοχής στα προβλήματα των

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Σταθερότητας, Ανάπτυξης και Ανασυγκρότησης της χώρας. Ενημερωτικό σημείωμα

Πρόγραμμα Σταθερότητας, Ανάπτυξης και Ανασυγκρότησης της χώρας. Ενημερωτικό σημείωμα Πρόγραμμα Σταθερότητας, Ανάπτυξης και Ανασυγκρότησης της χώρας Ενημερωτικό σημείωμα Ένα πρόγραμμα ριζικών τομών και ανατροπών Το νέο Πρόγραμμα Σταθερότητας και Ανάπτυξης (ΠΣΑ) της Ελλάδας είναι ο οδικός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΑΣΗ 32 ου ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ Π.Ο.Σ.Ε.Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. Καλαμπάκα, 4 & 5 Μαΐου 2014

ΑΠΟΦΑΣΗ 32 ου ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ Π.Ο.Σ.Ε.Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. Καλαμπάκα, 4 & 5 Μαΐου 2014 ΑΠΟΦΑΣΗ 32 ου ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ Π.Ο.Σ.Ε.Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. Καλαμπάκα, 4 & 5 Μαΐου 2014 Το 32 ο Τακτικό Συνέδριο της Π.Ο.Σ.Ε.Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. πραγματοποιείται σε μια περίοδο που χαρακτηρίζεται από την κορύφωση της πολυδιάστατης

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικό εργαλείο. για την ταυτοποίηση πρώτου επιπέδου των θυμάτων παράνομης διακίνησης και εμπορίας. τη σεξουαλική εκμετάλλευση

Πρακτικό εργαλείο. για την ταυτοποίηση πρώτου επιπέδου των θυμάτων παράνομης διακίνησης και εμπορίας. τη σεξουαλική εκμετάλλευση Πρακτικό εργαλείο για την ταυτοποίηση πρώτου επιπέδου των θυμάτων παράνομης διακίνησης και εμπορίας με σκοπό τη σεξουαλική εκμετάλλευση Ιούνιος 2013 Στα πλαίσια της επαγγελματικής σας ιδιότητας ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΜΑΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗΣ ΜΑΝΟΥΣΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΜΑΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗΣ ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΜΑΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗΣ ΜΑΝΟΥΣΟΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΦΩΤΙΑΣ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΥΛΗΣ (ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Ελλείψεις στο φορολογικό νομοσχέδιο. Σοβαρές ελλείψεις στη νέα μορφή του φορολογικού νομοσχεδίου

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Ελλείψεις στο φορολογικό νομοσχέδιο. Σοβαρές ελλείψεις στη νέα μορφή του φορολογικού νομοσχεδίου Επαγγελματικό Επιμελητήριο Θεσσαλονίκης Γραφείο Τύπου Θεσσαλονίκη, 12 Απριλίου 2010 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ελλείψεις στο φορολογικό νομοσχέδιο Σοβαρές ελλείψεις στη νέα μορφή του φορολογικού νομοσχεδίου διαπιστώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ: Μεταλλευτική είναι η ανθρώπινη

ΟΡΙΣΜΟΣ: Μεταλλευτική είναι η ανθρώπινη ΟΡΙΣΜΟΣ: Μεταλλευτική είναι η ανθρώπινη δραστηριότητα της εξόρυξης ορυκτών και πετρωμάτων για χρήση στην οικοδομή, την εξαγωγή μετάλλων και την παραγωγή αντικειμένων γενικότερα. Η μεταλλευτική είναι μία

Διαβάστε περισσότερα

Κατερίνα Παναγοπούλου: Δημιουργώντας κοινωνικό κεφάλαιο την εποχή της κρίσης

Κατερίνα Παναγοπούλου: Δημιουργώντας κοινωνικό κεφάλαιο την εποχή της κρίσης Κατερίνα Παναγοπούλου Πρέσβυς της Ελλάδας στο Συμβούλιο της Ευρώπης, πρόεδρος του σωματείου γυναικών «Καλλιπάτειρα». Πρώτο βραβείο «Γυναίκα και Αθλητισμός» 2012 για την Ευρώπη. Δημιουργώντας κοινωνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΈΓΓΡΑΦΟ Σ.Ε.Ε.Δ.Δ.Ε. ΟΙ ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΟΥ

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΈΓΓΡΑΦΟ Σ.Ε.Ε.Δ.Δ.Ε. ΟΙ ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΟΥ ΑΘΗΝΑ 15-01-2014 ΑΡ. ΠΡΩΤ.: 2270 ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΈΓΓΡΑΦΟ Σ.Ε.Ε.Δ.Δ.Ε. ΟΙ ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΟΥ Για τα εισοδήματα του 2013, τη φορολογία και τα πρόστιμα του 2014, ισχύουν τα εξής: Καταργείται το

Διαβάστε περισσότερα

ΧΙΙΙ Επιτροπή Εκπαιδευτικής Υπηρεσίας

ΧΙΙΙ Επιτροπή Εκπαιδευτικής Υπηρεσίας ΧΙΙΙ Επιτροπή Εκπαιδευτικής Υπηρεσίας Στο Προτεινόμενο Σχέδιο Αξιολόγησης ο ρόλος της Επιτροπή Εκπαιδευτικής Υπηρεσίας (Ε.Ε.Υ) είναι ιδιαίτερα σημαντικός. Οι αρμοδιότητες της Ε.Ε.Υ έχουν αναβαθμιστεί ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΩ ΟΛΟΤΑΧΩΣ! ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

ΠΡΟΣΩ ΟΛΟΤΑΧΩΣ! ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 1 Απόστολος Πιερρής ΠΡΟΣΩ ΟΛΟΤΑΧΩΣ! ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ πόλιν δὲ μικρὰν καὶ ἄδοξον παραλαβὼν ἔνδοξον καὶ μεγάλην ἀπεργάσασθαι 14 Ιανουαρίου 2015 2 Η χώρα έχει ναυαγήσει.

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι διαχωρισμού των συστατικών ενός ετερογενούς μείγματος

Μέθοδοι διαχωρισμού των συστατικών ενός ετερογενούς μείγματος 1 Μέθοδοι διαχωρισμού των συστατικών ενός ετερογενούς μείγματος 1 ) Ετερογενές μείγμα δύο στερεών: * Με διαλογή με το χέρι π.χ μείγμα από φακές και φασόλια * Με διαλογή με μαγνήτη π.χ μείγμα από ρινίσματα

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσματα εκτέλεσης του προϋπολογισμού, τα ταμειακά διαθέσιμα, η άγνοια και η σκοπιμότητα.

Τα αποτελέσματα εκτέλεσης του προϋπολογισμού, τα ταμειακά διαθέσιμα, η άγνοια και η σκοπιμότητα. Τα αποτελέσματα εκτέλεσης του προϋπολογισμού, τα ταμειακά διαθέσιμα, η άγνοια και η σκοπιμότητα. Νομοθεσία Σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 72 παρ.1 εδ.β και της παρ. 9 του άρθρου 266 του ν. 3852/2010,

Διαβάστε περισσότερα

Ο Υφυπουργός κατά την επίσκεψή του στο νέο κτίριο, ανακοίνωσε τα

Ο Υφυπουργός κατά την επίσκεψή του στο νέο κτίριο, ανακοίνωσε τα Τρίπολη, 4 Απριλίου 2008 Δηλώσεις του Υφυπουργού Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων κ. Ανδρέα Λυκουρέντζου μετά την επιθεώρηση των έργων μεταστέγασης της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Τρίπολης από το Μαντζούνειο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013

ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013 ΕΘΝΙΚΟΝ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΝ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013 ΜΑΡΤΙΟΣ 2009 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥΠΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΚΤΙΑ ΖΩΝΗ ΣΚΑΡΑΜΑΓΚΑ- ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ ΜΕ ΤΗ ΛΙΜΝΗ ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΥ

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΚΤΙΑ ΖΩΝΗ ΣΚΑΡΑΜΑΓΚΑ- ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ ΜΕ ΤΗ ΛΙΜΝΗ ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ- ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ 8 ΟΥ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΚΤΙΑ ΖΩΝΗ ΣΚΑΡΑΜΑΓΚΑ- ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ ΜΕ ΤΗ ΛΙΜΝΗ ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΥ Η ΠΑΡΑΚΤΙΑ ΖΩΝΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΤΟΙΚΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΧΑΙΔΑΡΙΟΥ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ Διπλωματική Εργασία Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Η ΣΥΝΟΔΟΣ ΚΟΡΥΦΗΣ ΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Το ολοκαύτωμα της Κάσου

Το ολοκαύτωμα της Κάσου Το ολοκαύτωμα της Κάσου Το βρίκιον Άρης, 1881 Κολοβός Γεώργιος Ερευνητής Συγγραφέας Πτυχιούχος Διοίκησης Ναυτιλιακών και Μεταφορικών Επιχειρήσεων Ανώτατου Τεχνολογικού Εκπαιδευτικού Ιδρύματος Πειραιά Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Ασφάλεια στις εργασίες κοπής μετάλλων

Ασφάλεια στις εργασίες κοπής μετάλλων Μάθημα 2.1 Ασφάλεια στις εργασίες κοπής μετάλλων 1.1 Εργασίες κοπής με χρήση φλόγας 1.1.1 Φιάλες αερίων Τα μέτρα ασφάλειας, συνδέονται με τη φύση του κάθε αερίου. Υπάρχουν όμως και ορισμένοι γενικοί κανόνες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΒΒΑΣ ΚΑΣΣΙΑΝΟΣ, ΜΙΑ ΑΓΝΩΣΤΗ ΠΑΤΕΡΙΚΗ ΜΟΡΦΗ ΤΗΣ ΦΙΛΟΚΑΛΙΑΣ ΚΑΙ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΩΝ ΘΑΝΑΣΙΜΩΝ ΠΑΘΩΝ

ΑΒΒΑΣ ΚΑΣΣΙΑΝΟΣ, ΜΙΑ ΑΓΝΩΣΤΗ ΠΑΤΕΡΙΚΗ ΜΟΡΦΗ ΤΗΣ ΦΙΛΟΚΑΛΙΑΣ ΚΑΙ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΩΝ ΘΑΝΑΣΙΜΩΝ ΠΑΘΩΝ ΑΒΒΑΣ ΚΑΣΣΙΑΝΟΣ, ΜΙΑ ΑΓΝΩΣΤΗ ΠΑΤΕΡΙΚΗ ΜΟΡΦΗ ΤΗΣ ΦΙΛΟΚΑΛΙΑΣ ΚΑΙ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΩΝ ΘΑΝΑΣΙΜΩΝ ΠΑΘΩΝ Ο όσιος Κασσιανός, αποτελεί μία εν πολλοίς άγνωστη, αλλά σημαντική πατερική μορφή,

Διαβάστε περισσότερα

Εκδρομές Ιουνίου 2014

Εκδρομές Ιουνίου 2014 ΚΥΡΙΑΚΗ 01/06/2014 ΤΗΝΟΣ - ΤΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΟΧΑΡΗΣ 50 17 ΣΑΒΒΑΤΟ 07/06/2014 ΑΥΛΩΝΑΡΙ - ΚΑΛΑΜΟΣ (ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΒΟΙΑ) Αναχώρηση νωρίς το πρωί με προορισμό το λιμάνι της Ραφήνας για να επιβιβαστούμε στο καράβι.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΟΙΜΙΟ... 4-5 1.ΑΝΑΤΡΟΠΗ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΑΤΕΣΤΗΜΕΝΩΝ... 6-20

ΠΡΟΟΙΜΙΟ... 4-5 1.ΑΝΑΤΡΟΠΗ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΑΤΕΣΤΗΜΕΝΩΝ... 6-20 Πίνακας περιεχομένων ΠΡΟΟΙΜΙΟ... 4-5 1.ΑΝΑΤΡΟΠΗ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΑΤΕΣΤΗΜΕΝΩΝ... 6-20 1.1 Αλλαγή του πολιτικού συστήματος... 6-9 1.1.1 Εξυγίανση του πολιτικού συστήματος. Διαφάνεια παντού...

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΚΟΖΑΝΗΣ

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΚΟΖΑΝΗΣ 13/2/2014 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΚΟΖΑΝΗΣ Ολοκληρώνεται η πρώτη θητεία της Αιρετής Περιφέρειας Αποτελεί έτος μετάβασης από την μια προγραμματική περίοδο στην επόμενη Δυσμενές κοινωνικοοικονομικό περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ www.rsijournal.eu,www.ladias-chra.gr,www.panteion.gr/topa

ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ www.rsijournal.eu,www.ladias-chra.gr,www.panteion.gr/topa 39. Επενδυτικές ενισχύσεις για την προώθηση της παράγωγης ενεργείας από ανανεώσιμες πηγές 40. Ενισχύσεις λειτουργιάς για την προώθηση της παράγωγης ηλεκτρικής ενεργείας από ανανεώσιμες πηγές 41. Επενδυτικές

Διαβάστε περισσότερα

Κύριε Πρέσβη της Γαλλίας στην Κύπρο, κυρία Florent, Κύριε Επίτροπε Εθελοντισμού και μη Κυβερνητικών Οργανώσεων κυρία Γενική Γραμματέας Ισότητας των

Κύριε Πρέσβη της Γαλλίας στην Κύπρο, κυρία Florent, Κύριε Επίτροπε Εθελοντισμού και μη Κυβερνητικών Οργανώσεων κυρία Γενική Γραμματέας Ισότητας των Κύριε Πρέσβη της Γαλλίας στην Κύπρο, κυρία Florent, Κύριε Επίτροπε Εθελοντισμού και μη Κυβερνητικών Οργανώσεων κυρία Γενική Γραμματέας Ισότητας των Φύλων Κύριε Πρέσβη της Ελλάδας στην Κύπρο Κύριε Διευθυντή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ. 3.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ. 3.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 3.1 Εισαγωγή Η Ελληνική Προεδρία πραγµατοποιείται σε µια κρίσιµη, για την Ευρωπαϊκή Ένωση, περίοδο. Μια Ένωση που προετοιµάζει την µεγαλύτερη διεύρυνση στην

Διαβάστε περισσότερα

323 Φυτικής Παραγωγής Γεωπονικού Παν. Αθήνας

323 Φυτικής Παραγωγής Γεωπονικού Παν. Αθήνας 323 Φυτικής Παραγωγής Γεωπονικού Παν. Αθήνας Σκοπός To τμήμα Φυτικής Παραγωγής έχει ως σκοπό την εκπαίδευση των φοιτητών του στον τομέα της Γεωπονίας, καθιστώντας τους ικανούς για την ποιοτική και ποσοτική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΤΗΝ ΣΤΗΡΙΞΗ ΟΛΩΝ ΜΑΣ

ΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΤΗΝ ΣΤΗΡΙΞΗ ΟΛΩΝ ΜΑΣ ΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΤΗΝ ΣΤΗΡΙΞΗ ΟΛΩΝ ΜΑΣ ΣΥΝΤΟΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ: Το Νοσοκομείο Σητείας ως Δημόσιο Γενικό Νοσοκομείο ιδρύθηκε με Β. Δ/γμα στις 09-04-1947. Στεγάστηκε εκεί όπου λειτουργούσε πριν λίγα χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

«Πολιτική του συστήματος των πόλεων στο Βυζάντιο»

«Πολιτική του συστήματος των πόλεων στο Βυζάντιο» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία «Πολιτική του συστήματος των πόλεων στο Βυζάντιο» Μπαστάκης Φώτης Μυτιλήνη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ... 3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 4 1. Η ΠΟΛΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ...

Διαβάστε περισσότερα

Τεκμηρίωση φέροντος οργανισμού και βλαβών: Εφαρμογές σε βυζαντινά μνημεία. Ε. Βιντζηλαίου Δεκέμβριος 2007

Τεκμηρίωση φέροντος οργανισμού και βλαβών: Εφαρμογές σε βυζαντινά μνημεία. Ε. Βιντζηλαίου Δεκέμβριος 2007 Τεκμηρίωση φέροντος οργανισμού και βλαβών: Εφαρμογές σε βυζαντινά μνημεία Ε. Βιντζηλαίου ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ Σχολή Πολιτικών Μηχανικών Καθολικό Ι.Μονής Δαφνίου, Καθολικό Ι.Μονής Οσίου Λουκά (Μνημεία

Διαβάστε περισσότερα

Το συνέδριο σας πραγματοποιείται σε μια εξαιρετικά δύσκολη συγκυρία για τον τόπο, την οικονομία της χώρας, την κοινωνία και τον κόσμο της εργασίας.

Το συνέδριο σας πραγματοποιείται σε μια εξαιρετικά δύσκολη συγκυρία για τον τόπο, την οικονομία της χώρας, την κοινωνία και τον κόσμο της εργασίας. ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ του ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗ ΜΠΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ της ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της Π.Ο.Ε.-Ο.Τ.Α. στο ΤΑΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ της Κ.Ε.Δ.Ε. ΚΟΜΟΤΗΝΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2012 Αγαπητοί Φίλοι, Θέλω εκ μέρους των

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο με θέμα : Εθελοντισμός & Δικαιώματα Παιδιού

Σεμινάριο με θέμα : Εθελοντισμός & Δικαιώματα Παιδιού Τομέας Κοινωνικής Πρόνοιας Σεμινάριο με θέμα : Εθελοντισμός & Δικαιώματα Παιδιού «Καλές πρακτικές στην αποτελεσματική Διαχείριση του Εθελοντικού Δυναμικού» ΣΥΝήγορος Του Παιδιού 14-15 Ιουνίου 2012 Αθήνα

Διαβάστε περισσότερα

Εσωτερικοί Κανονισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Εσωτερικοί Κανονισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης Εσωτερικοί Κανονισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης Καταστατικές Πρόνοιες και Εσωτερικοί Κανονισμοί που αφορούν τη Διεύθυνση Τοπικής Αυτοδιοίκησης, τις εκλογές Τοπικής Αυτοδιοίκησης και Σχολικών Εφορειών, τη λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ: ΟΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΙ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ, ΚΕΦΑΛΑΙΟ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ: ΟΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΙ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ, ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΡΙΛΗΨΗ: ΟΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΙ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ, ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12, Γκόρντον Α. Κραιγκ, Ντελμπρύκ: Ο στρατιωτικός ιστορικός ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΡΑΜΠΑΤΖΟΓΛΟΥ Το έργο του Χανς Ντελμπρύκ (1848-1929) η Ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

Καλές Πρακτικές Πρόληψης και Αντιμετώπισης Ενδοσχολικής Βίας- Σχολική Διαμεσολάβηση

Καλές Πρακτικές Πρόληψης και Αντιμετώπισης Ενδοσχολικής Βίας- Σχολική Διαμεσολάβηση Καλές Πρακτικές Πρόληψης και Αντιμετώπισης Ενδοσχολικής Βίας- Σχολική Διαμεσολάβηση Χρηστίδου Χριστίνα Κοινωνική Λειτουργός-Ψυχολόγος MSc Κοιν.Ψυχιατρικής-Παιδοψυχιατρικής Σήμερα στο σχολείο : Τα θύματα

Διαβάστε περισσότερα

Ρόδος και Αίγυπτος : λίκνα ευεργετισμού. Ματούλα Τομαρά-Σιδέρη

Ρόδος και Αίγυπτος : λίκνα ευεργετισμού. Ματούλα Τομαρά-Σιδέρη Ρόδος και Αίγυπτος : λίκνα ευεργετισμού Ματούλα Τομαρά-Σιδέρη Ο 19 ος και οι αρχές του 20 ου αιώνα αντιπροσωπεύουν την «εποχή της αυτοκρατορίας», δηλαδή την παγκόσμια επέκταση του αποικιοκρατικού συστήματος

Διαβάστε περισσότερα

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο Επαναληπτικό διαγώνισμα στη Νεοελληνική Γλώσσα. Ενδεικτικές απαντήσεις. Περιθωριοποίηση μαθητών από μαθητές!

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο Επαναληπτικό διαγώνισμα στη Νεοελληνική Γλώσσα. Ενδεικτικές απαντήσεις. Περιθωριοποίηση μαθητών από μαθητές! «Φιλολογικό» Φροντιστήριο Επαναληπτικό διαγώνισμα στη Νεοελληνική Γλώσσα Ενδεικτικές απαντήσεις Περιθωριοποίηση μαθητών από μαθητές! Α. Να συντάξετε την περίληψη του κειμένου που σας δίνεται (λέξεις 100-120).

Διαβάστε περισσότερα

1. Τα Ιατρικά Έξοδα που µπορεί να καταβάλει η Επιτροπή Ασθενειών που προκαλούνται από Πνευµονοκονίαση:

1. Τα Ιατρικά Έξοδα που µπορεί να καταβάλει η Επιτροπή Ασθενειών που προκαλούνται από Πνευµονοκονίαση: Ιατρικά και Νοσοκοµειακά Έξοδα Οι Εργάτες που λαµβάνουν εβδοµαδιαίο επίδοµα αποζηµίωσης ίσως να δικαιούνται να πληρωθούν από την Επιτροπή Ασθενειών που προκαλούνται από Πνευµονοκονίαση (από εισπνοή σκόνης),

Διαβάστε περισσότερα

237 Χημικών Μηχανικών Θεσσαλονίκης

237 Χημικών Μηχανικών Θεσσαλονίκης 237 Χημικών Μηχανικών Θεσσαλονίκης Σκοπός κύριος σκοπός του Χημικού Μηχανικού είναι να αναλύει, να σχεδιάζει, να βελτιστοποιεί και να ελέγχει όλες τις χημικές και φυσικές διεργασίες της χημικής βιομηχανίας.

Διαβάστε περισσότερα

Αρµοδιότητες Αυτοτελούς Τµήµατος Δηµοτικής Αστυνοµίας

Αρµοδιότητες Αυτοτελούς Τµήµατος Δηµοτικής Αστυνοµίας Αρµοδιότητες Αυτοτελούς Τµήµατος Δηµοτικής Αστυνοµίας Το Αυτοτελές Τµήµα Δηµοτικής Αστυνοµίας είναι αρµόδιο για την αποτελεσµατική και αποδοτική άσκηση των αρµοδιοτήτων που έχουν θεσπισθεί µε το άρθρο

Διαβάστε περισσότερα

Δευτέρα, 9 Απριλίου 2012 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 - ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229

Δευτέρα, 9 Απριλίου 2012 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 - ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ Δευτέρα, 9 Απριλίου ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 - ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Έκδοση από τη Eurostat του Δείκτη

Διαβάστε περισσότερα

Θεσμικό Πλαίσιο Παιδαγωγικές Δράσεις. Υποστηρικτικό Περιβάλλον στα Προγράμματα Αγωγής Υγείας. Παραδείγματα και Προτάσεις Ορθών Πρακτικών

Θεσμικό Πλαίσιο Παιδαγωγικές Δράσεις. Υποστηρικτικό Περιβάλλον στα Προγράμματα Αγωγής Υγείας. Παραδείγματα και Προτάσεις Ορθών Πρακτικών Θεσμικό Πλαίσιο Παιδαγωγικές Δράσεις Υποστηρικτικό Περιβάλλον στα Προγράμματα Αγωγής Υγείας Παραδείγματα και Προτάσεις Ορθών Πρακτικών Θεσμικό Πλαίσιο Παιδαγωγικές Δράσεις Περιλαμβάνει: Παρουσίαση του

Διαβάστε περισσότερα

Κος ΓΚΑΙΤΛΙΧ: Ευχαριστώ πολύ κυρία Πρόεδρε. Θα επιχειρήσω μέσα σε περίπου 10 με 15 λεπτά να συνοψίσω αυτά που συζητήθηκαν στο δικό μας workshop, το

Κος ΓΚΑΙΤΛΙΧ: Ευχαριστώ πολύ κυρία Πρόεδρε. Θα επιχειρήσω μέσα σε περίπου 10 με 15 λεπτά να συνοψίσω αυτά που συζητήθηκαν στο δικό μας workshop, το Κος ΓΚΑΙΤΛΙΧ: Ευχαριστώ πολύ κυρία Πρόεδρε. Θα επιχειρήσω μέσα σε περίπου 10 με 15 λεπτά να συνοψίσω αυτά που συζητήθηκαν στο δικό μας workshop, το οποίο κράτησε κι αυτό τρεις και πλέον ώρες, άρα είμαι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 7 ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΠΑΡΟΧΗΣ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 7 ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΠΑΡΟΧΗΣ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 7 ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΠΑΡΟΧΗΣ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ 1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΣΥΝΑΨΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ 1.1 Για σύναψη Συμφωνίας Διασύνδεσης, ο Παροχέας θα πρέπει να αποστείλει στη Cyta επιστολή συνοδευόμενη από την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΟΔΗΓΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ Για πτυχιούχους του Τμήματος Μηχανολογίας Συντάκτες: Μέλη του τακτικού εκπαιδευτικού προσωπικού του Τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων Σέρρες, 2007 Περιεχόμενα Αυτοαξιολόγηση...

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία-Στεφανία-Γιάννης 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Ε2 Π.Τ.Δ.Ε.-Α.Π.Θ. 2014-15

Μαρία-Στεφανία-Γιάννης 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Ε2 Π.Τ.Δ.Ε.-Α.Π.Θ. 2014-15 Μαρία-Στεφανία-Γιάννης 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Ε2 Π.Τ.Δ.Ε.-Α.Π.Θ. 2014-15 Με ποιους τρόπους έτρωγαν τα ψάρια τους; Τα ψάρια τους τα έτρωγαν εκζεστά (βραστά), οφτά (ψητά) ή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΝΟΝΙΣΜΩΝ ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΝΟΝΙΣΜΩΝ ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΝΟΝΙΣΜΩΝ ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Κεφάλαιο 1: ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ ΥΨΟΣ ΤΟΥ ΦΙΛΕ 1.1. Ύψος του φιλέ Κεφάλαιο 2: ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΝΤΕΣ ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ 2.1. Παίκτης µε τεχνητό πόδι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΔΟΣΗ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ Φυσική Β' Γυμνασίου. Επιμέλεια: Ιωάννης Γιαμνιαδάκης

ΔΙΑΔΟΣΗ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ Φυσική Β' Γυμνασίου. Επιμέλεια: Ιωάννης Γιαμνιαδάκης ΔΙΑΔΟΣΗ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ Φυσική Β' Γυμνασίου Επιμέλεια: Ιωάννης Γιαμνιαδάκης Σύνδεση με προηγούμενο Μάθημα Στο κεφάλαιο Θερμότητα έχουμε μάθει: Τι είναι θερμότητα & θερμοκρασία μακροσκοπικά & μικροσκοπικά Μέτρηση

Διαβάστε περισσότερα