Στη σύγχρονη κοινωνία, η επιστήμη έχει σφετεριστεί ένα. Η βιο -πολιτική διάσταση του καρκίνου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Στη σύγχρονη κοινωνία, η επιστήμη έχει σφετεριστεί ένα. Η βιο -πολιτική διάσταση του καρκίνου"

Transcript

1 Η βιο -πολιτική διάσταση του καρκίνου Eμπειρία, μεταφορικές έννοιες και εξουσία της εξειδικευμένης γνώσης Αναστασία Καρακασίδου Καθηγήτρια Ανθρωπολογίας Wellesley College, HΠA Oι ανθρωπολογικές έρευνες για τις πολιτισμικές αντιλήψεις και τις μεταφορικές έννοιες του καρκίνου (Sontag 1990) έρχονται να συμπληρώσουν τις ερμηνείες που δίνουν για τη νόσο οι επιστήμες της βιολογίας και της επιδημιολογίας. Χρησιμοποιώντας τις μεθόδους της κλινικής ιατρικής ανθρωπολογίας (Kleinman 1988), οι ανθρωπολόγοι έχουν συγγράψει εθνογραφικές μελέτες με αντικείμενο τις νοσοκομειακές πτέρυγες των καρκινοπαθών, προσφέροντας πολύτιμα στοιχεία για την ανάλυση της πολιτικής οικονομίας του καρκίνου (Balshem 1992 Good 2001). Σε αυτές τις μελέτες, οι ασθενείς είναι οι αφηγητές, οι δημιουργοί των δικών τους προσωπικών ιστοριών, και παρουσιάζουν την εμπειρία που βιώνουν πάσχοντας από τη νόσο (π.χ., Gordon 2000 Killoran 2000). H αφηγηματική ανάλυση των περιγραφών τους, όσον αφορά τον πόνο, τη θνητότητα, καθώς και οι χιλιάδες υποκειμενικές εμπειρίες τους αποκαλύπτουν το γεγονός ότι οι ασθενείς ως άτομα βιώνουν μια δυσάρεστη κατάσταση, η οποία χαρακτηρίζεται από έλλειψη άνεσης (dis-ease) (Chaves κ.ά. 2001). Σε άλλες ανθρωπολογικές έρευνες για τον καρκίνο, οι ερευνητές επικεντρώνονται στις διαδικασίες εξουσίας και πειθαρχίας, οι οποίες διαμορφώνονται στο πλαίσιο των σχέσεων ιατρού-ασθενούς (Ηunt 1998). Πιο συγκεκριμένα, αυτές έχουν να κάνουν αφενός με την απώλεια της προσωπικής αυτονομίας, η οποία συχνά είναι αποτέλεσμα των αναμετρήσεων με την ιατρική αυθεντία (Balshem 1992), και αφετέρου με την εμπειρία που βιώνουν οι ασθενείς ερχόμενοι αντιμέτωποι με παρεμβατικές ιατρικές διαγνωστικές και θεραπευτικές μεθόδους, οι οποίες συχνά χαρακτηρίζονται και από έλλειψη διακριτικότητας (Good 2001). Στη σύγχρονη κοινωνία, η επιστήμη έχει σφετεριστεί ένα ιερό προπύργιο που κάποτε εξουσίαζε η εκκλησία, ενώ η βιο-ιατρική έρευνα και η φροντίδα υγείας έχουν καταλήξει να ελέγχουν ένα μεγάλο μέρος της οικονομίας. Oι ειδικοί της ιατρικής στη σύγχρονη κοινωνία λειτουργούν ως ένα θεραπευτικό ιερατείο ως κάποιου είδους «ιερείς του σώματος» (Foucault 1973, σ. 20), προσφέροντας υπόσχεση ή τουλάχι- 1. Απεικόνιση του ανθρώπου, με τα σύμβολα των πλανητών να αντιστοιχούν στα ανατομικά του όργανα. Τέτοιου είδους παραστάσεις, συνηθισμένες κυρίως μέχρι τον 13ο αιώνα, αντανακλούσαν την πεποίθηση ότι ο άνθρωπος και ο μικρόκοσμός του αποτελούν μέρος του σύμπαντος, ενώ μέχρι και πριν από τον 20ό αιώνα το ανθρώπινο σώμα θεωρούνταν ως ένα σύστημα εισαγωγής και εξαγωγής που ενώνεται με το περιβάλλον του μέσω μιας δυναμικής αλληλεπίδρασης. Μικρογραφία από χειρόγραφο του 15ου αι. Chantilly, Μουσείο Cond. APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ τχ

2 στον ελπίδα για ίαση (Good κ.ά. 1993, 1995). Oι ασθενείς από την πλευρά τους πιστεύουν ότι η υγεία τους θα αποκατασταθεί. Γι αυτούς ο ογκολόγος δεν αποτελεί μόνο πηγή εξουσιαστικής γνώσης, αλλά ορισμένες φορές και απάντηση στην ερώτηση «γιατί εγώ». Ακόμη, ενδέχεται οι ασθενείς να βρίσκουν στο πρόσωπο του ιατρού ανακούφιση και παρηγοριά. Στη διάρκεια του 20ού αιώνα οι αντιλήψεις για το ανθρώπινο σώμα άλλαξαν μέσω της προόδου που σημειώθηκε στη δυτική βιο-ιατρική. Νωρίτερα, σύμφωνα με τις αντιλήψεις που ήταν ευρέως αποδεκτές, το σώμα θεωρούνταν ως ένα σύστημα εισαγωγής και εξαγωγής, το οποίο ενώνεται με το φυσικό του περιβάλλον μέσω μιας δυναμικής αλληλεπίδρασης, και το οποίο βρίσκεται σε μια μόνιμη κατάσταση ψυχολογικής ρευστότητας και προσαρμογής. Η υγεία ήταν συνώνυμο της αρμονίας και της ισορροπίας (Rosenberg 1992, σ. 12). Aντιθέτως σήμερα, το σώμα γίνεται αντιληπτό λιγότερο με όρους της δικής του ισορροπημένης αλληλεξάρτησης με το περιβάλλον, και περισσότερο ως μια ανεξάρτητη βιολογική μηχανή, η οποία λειτουργεί αυτόνομα (Hepburn 1988 Murphy 1987), ένα επιτυχημένο προϊόν προσαρμοστικής εξέλιξης, που διαθέτει πολύπλοκη ομορφιά και ιδανική τελειότητα (Csordas 1994 Turner 1998). Η απεικόνιση του σώματος, που επιτυγχάνεται με τη βοήθεια των ηλεκτρονικών υπολογιστών και των οπτικών ινών, έχει καταστήσει δυνατή μια διάγνωση υψηλών τεχνολογικών προδιαγραφών, μέσω των «ψηφιακών χειρουργών», δείχνοντας ταυτόχρονα και το δρόμο για τη νέα εποχή του «τεχνολογικοποιημένου» πλέον «σώματος» (Good 2001 Kevles 1997 Simon 1998). Σήμερα ο καρκινοπαθής μπορεί να θεωρηθεί η πεμπτουσία του σύγχρονου ασθενούς : το λογικό άτομο, που δέχεται την αυθεντία των εκπαιδευμένων ειδικών, οι οποίοι αντιστοίχως πιστεύεται ότι εργάζονται για το καλό της κοινωνίας και της ανθρωπότητας. Το πρότυπο του σύγχρονου ασθενούς βασίζεται στις ιδέες του Διαφωτισμού, σε απόψεις για λογική γνώση, ενδυνάμωση του ατόμου, έλεγχο της φύσης και απελευθέρωση. Όπως παρατηρεί ο Foucault, η ανάπτυξη του «κλινικού βλέμματος» κατά τον 18ο αιώνα σηματοδότησε μια καμπή κρίσιμης σημασίας σε αυτή τη διαδικασία, αφού κατέστησε τη νόσο αντιληπτή και ορατή. H υπέρτατη εξουσία του εμπειρικού βλέμματος διέλυσε τις σκιές της άγνοιας, καθώς «οι ιατροί άρχισαν να περιγράφουν αυτό, που για αιώνες είχε παραμείνει κάτω από το κατώφλι του ορατού και του επεξηγήσιμου» (Foucault 1973, σ. x). Μέσω της κλινικής εμπειρίας, το συγκροτημένο άτομο ανοίγεται στη γλώσσα της λογικής, η οποία διαθέτει αντικειμενικότητα, κι ο ασθενής γίνεται πλέον ένα πεδίο επιστημονικής διερεύνησης (Foucault 1973, σ. xiv). Όπως υποστηρίζει ο 2. O Αριστοτέλης στα Πολιτικά, διακρίνει δύο διαστάσεις στην ανθρώπινη υπόσταση, τη ζωή και το βίο, έννοιες που, μαζί με την πόλη, καθιστούν φανερή και την πολιτική διάσταση της νόσου. Εδώ πιθανόν ο Αριστοτέλης, ως δάσκαλος, κατά τη διάρκεια μαθήματος ανατομίας. Τοιχογραφία του 4ου αι., Κατακόμβη Λατίνης οδού. Taussig (1980), η σύγχρονη βιο-ιατρική χειρίζεται τη «γλώσσα» των σωμάτων, αποκρύπτοντάς τη μέσα στο επιστημονικό βασίλειο των βιολογικών ενδείξεων και ερμηνειών. Ωστόσο, κάνοντας κάτι τέτοιο, επιπρόσθετα αποκρύπτει ή αρνείται τις ανθρώπινες (δηλ. τις πολιτικές) σχέσεις, οι οποίες βρίσκονται ενσωματωμένες, τόσο σε τέτοιου είδους ενδείξεις και ερμηνείες, όσο και στους ορισμούς των συμπτωμάτων αλλά και στις θεραπευτικές στρατηγικές που προτείνονται ή ακολουθούνται. Υπό αυτήν την έννοια, η βιο-ιατρική προκαλεί σύγχυση στις σχέσεις εξουσίας της σύγχρονης κοινωνικής τάξης πραγμάτων, μέσω της αποξένωσης του ασθενούς «υπό την αμφίεση μιας επιστήμης που αφορά στα βιολογικά πράγματα. Με αυτόν τον τρόπο η νόσος στρατολογείται στην εξυπηρέτηση των ιδεολογικών αναγκών της κοινωνικής τάξης πραγμάτων, σε βάρος της θεραπείας και της κατανόησης που μπορούμε να έχουμε για τα κοινωνικά αίτια της δυστυχίας» (Taussig 1980, σ. 4). O Αριστοτέλης στα Πολιτικά, αναφερόμενος στην ανθρώπινη υπόσταση (πολιτική, πολιτισμική), αναγνωρίζει την ύπαρξη δύο διαστάσεων ζωή και βίος, έννοιες οι οποίες μαζί με την πόλη, καθιστούν φανερή και την πολιτική διάσταση της νόσου. 1 Η ζωή, με τη βιολογική διάσταση του όρου, δηλαδή η πρωτόγονη, «ζωώδης», ενστικτώδης μέριμνα για τη διατήρηση του ατόμου, αλλά και του είδους, βρίσκεται σε συνεχή αναμέτρηση με το βίο, δηλαδή με την «ποιοτική ζωή», την οποία συνθέτουν τα ιδεολογικά μορφώματα πολιτισμικών βάσεων που συγκροτούν και στηρίζουν τις ιστορικές κοινωνικές συλλογικότητες. Η συγκεκριμένη αναμέτρηση εκδηλώνεται ολοφάνερα στην πορεία της νόσου. Σύμφωνα με τον Foucault, η βιολογική νεωτερικότητα επιτυγχάνεται όταν ο άνθρωπος, ως άτομο αλλά και ως είδος, γίνεται το επίκεντρο 56 τχ. 105 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

3 των πολιτικών στρατηγικών μιας κοινωνίας. Άρα, το προσδόκιμο της ζωής έρχεται να αποτελέσει πλέον το στοίχημα των πολιτικών στρατηγικών της βιο-εξουσίας, η οποία συγκροτεί μια από τις βασικότερες αρχές της οργάνωσης και της λειτουργίας της σύγχρονης κοινωνίας. Η άνοδος του επιστημονικά θεμελιωμένου κράτους της Δύσης δημιούργησε έναν πρωτοφανή βαθμό ενοποίησης, αφενός των τεχνικών της καθυποταγμένης εξατομίκευσης του υποκειμένου, και αφετέρου του αντικειμενικά υπαρκτού ολοκληρωτισμού. O Ιταλός φιλόσοφος Agamben (1998) προτείνει την άποψη ότι η πολιτικοποίηση της ζωής (με τη ζωώδη, βιολογική έννοια του όρου) αποτελεί το καθοριστικό γεγονός που σηματοδοτεί το πέρασμα στη νεωτερικότητα. Στο πλαίσιο της συγκεκριμένης πολιτικοποίησης, τα έμβια όντα μεταμορφώνονται από αντικείμενα, σε υποκείμενα της βιο-πολιτικής εξουσίας και η όλη διαδικασία τοποθετείται σε αυτό που ο ίδιος αποκαλεί ως ζώνη του «μη-διακριτού» (μια έννοια την οποία ο Agamben έχει χρησιμοποιήσει με αναφορά στο συμφραζόμενο των εμπειριών στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης). Η ζώνη του «μη-διακριτού» είναι ολοκάθαρα παρούσα στη βιο-πολιτική των σύγχρονων μονάδων καρκινοπαθών, υπό τη λογική ότι αυτές αποτελούν ένα χώρο, όπου συνυπάρχουν η καθυποταγμένη εξατομίκευση του υποκειμένου (καθώς ο σύγχρονος μαχητής του καρκίνου διεξάγει έναν πόλεμο ενάντια στο ίδιο του το σώμα) και ο αντικειμενικά υπαρκτός ολοκληρωτισμός (καθώς η δυτική βιο-ιατρική τεχνονολογία θεωρείται ως η 3. O εισηγητής της κυτταροπαθολογίας Rudolf Virchow ( ) σε ελαιογραφία του H. Vogel. APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ τχ. 105 μόνη αποτελεσματική θεραπευτική αγωγή της νόσου, από την οποία ο ασθενής εξαρτάται άμεσα). Το υλικό που συνθέτει τις εθνογραφικές μελέτες, που διεξήχθησαν στους θαλάμους των καρκινοπαθών στο Περιφερειακό Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο του Ηρακλείου (ΠΕΠΑΓΝΗ), και στις οποίες στηρίζεται το παρόν άρθρο, παρουσιάζει «τη ζώνη του μη-διακριτού» στη βιο-πολιτική της νεωτερικότητας. Oι παρατηρήσεις και οι συζητήσεις με τους ασθενείς έρχονται να επιβεβαιώσουν την από κοινού τελική υποταγή, τόσο της ζωής «με τη ζωώδη, βιολογική έννοια», όσο και του ίδιου του ατομικού σώματος, στο βίο, στην «ποιοτική» δηλαδή «ζωή» που προσφέρει η σύγχρονη επιστήμη και τεχνολογία. Oι Κρήτες ανέκαθεν φημίζονται για τη γενναία στάση τους απέναντι στο θάνατο. Περιφρονούν την έξωθεν εξουσία, ενδιαφέρονται βαθιά για την τιμή της οικογένειας (π.χ. Καζαντζάκης 1965 Herzfeld 1985), μάχονται μέχρις εσχάτων στους απελευθερωτικούς αγώνες (Mουρέλλος 1931) ή στις οικογενειακές βεντέτες (Μαυρακάκης 1983). Στις μέρες μας, εξακολουθούν να πεθαίνουν γενναία, αν και σήμερα η συχνότερη αιτία θανάτου είναι ο καρκίνος, με ποσοστά μάλιστα τα οποία αυξάνονται συνεχώς. Κατά τη διάρκεια του πρώτου μισού του 20ού αιώνα, οι κάτοικοι του νησιού είχαν ξεκάθαρη γνώση για τον καρκίνο και τον θεωρούσαν ως μια διαφορετική και τρομερή νόσο, το «κακό μιμί». Oρισμένοι ηλικιωμένοι κάτοικοι θυμούνται κάποιες περιπτώσεις, μεταξύ των οποίων και μια γυναίκα στη 10ετία του 1930, που είχε το «μιμί» στο στήθος της. Θυμούνται επίσης και κάποια άλλη, στη 10ετία του 1950, με κακοήθη όγκο, και της οποίας οι γείτονες νόμιζαν ότι είχε μια «πεταλούδα» στον εγκέφαλο. Το Περιφερειακό Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Ηρακλείου (ΠΕΠΑΓΝΗ) ιδρύθηκε στα μέσα της 10ετίας του 1980 και σήμερα θεωρείται ως μια από τις καλύτερες ιατρικές σχολές της χώρας. Διαθέτει διάσημους ιατρούς και χειρουργούς, καθώς επίσης και σύγχρονες χημειοθεραπευτικές και ακτινολογικές μονάδες θεραπείας. Μέσα στο νοσοκομείο δεν υπάρχει ένδειξη, η οποία να καταδεικνύει το ογκολογικό τμήμα και παρά το γεγονός αυτό, όλοι γνωρίζουν πού ακριβώς βρίσκεται. Το τμήμα χημειοθεραπείας για τους εξωτερικούς ασθενείς μοιάζει με ινστιτούτο καλλονής, όπου οι ασθενείς κάθονται σε καρέκλες, όπως αυτές ενός οδοντοϊατρείου και εκεί λαμβάνουν τις όποιες θεραπείες. Τα ακτινολογικά ιατρεία είναι μικρά και σκοτεινά. Μια πινακίδα προειδοποεί με ήπιο τρόπο: «Προσοχή ακτινοβολία». Στο πλαίσιο της μελέτης μου, συνοδεύω τον ογκολόγο και τους τέσσερις ασθενείς του στις διαδρομές τους στη γεμάτη κόσμο μονάδα και παρατηρώ ότι δεν υπάρχει ούτε ένα κρεβάτι κενό. Το πρωταρχικό ενδιαφέρον όλων είναι να ελέγξουν τις παρενέργειες της ακτινοθεραπείας. Εδώ, το μικροκύκλωμα της σύγχρονης επιστημονικής ιατρικής καλύπτεται μέσα σε ένα λόγο εχεμύθειας, μυστικισμού και εξουσίας. O 57

4 4. Καρκίνος του στομάχου. Παθολογοανατομικό παρασκεύασμα από το Atlas d anatomie du corps humain, Paris ιατρός μοιάζει να είναι η αυθεντία της γνώσης, την οποία δεν μοιράζεται με τον ασθενή, αλλά με τα μέλη της οικογένειάς του, τα οποία γνωρίζουν το ιατρικό του ιστορικό. O πρώτος θάλαμος που επισκεπτόμαστε έχει επτά κρεβάτια αρρένων, νέων και ηλικιωμένων, με εύθραυστο παρουσιαστικό. Είναι χλωμοί, με πρησμένα πόδια και φαλακροί. Εδώ, βρίσκονται ασθενείς που πάσχουν από καρκινώματα των μικρο-κυττάρων λόγω καπνίσματος, από αδενοκαρκινώματα στους πνεύμονες λόγω της έκθεσης σε αμίαντο, από καρκίνους του παχέως εντέρου λόγω της υπερβολικής κατανάλωσης ψητού κόκκινου κρέατος, και από μεταστατικούς καρκίνους του συκωτιού. Εφόσον οι ασθενείς δεν παρουσιάζουν πυρετό, διάρροια ή εμετούς, ο ιατρός ανακοινώνει ότι η θεραπεία πηγαίνει καλά. «Συνεχίστε με τις χημειοθεραπείες», συμβουλεύει. «Μπορεί να είναι μια κύστη μόνο;», ρωτά ένας φοβισμένος ασθενής. «Αυτό θα ήταν σαν να κέρδιζες το ΛOΤΤO!», του απαντά. Ακούω τον ιατρό να απευθύνεται σε κάποιο νεαρό άνδρα, όχι πάνω από είκοσι ετών, και να δικαιολογεί με αινιγματικό τρόπο τη χημειοθεραπεία: «Καλύτερα να κάνεις κάτι, όταν δεν είναι τίποτε, παρά να μην κάνεις τίποτε, και να περιμένεις μέχρι να γίνει κάτι!». Το «κάτι» και το «τίποτε» είναι κλασικοί όροι δυαδικού τύπου αιτιολόγησης, προκειμένου να ενθαρρύνουν τη συμμόρφωση της καθυποταγμένης εξατομίκευσης του υποκειμένου, στον αντικειμενικά υπαρκτό ολοκληρωτισμό της σύγχρονης επιστημονικής ιατρικής. Συνεχίζοντας την επίσκεψή μας φτάνουμε σε έναν άλλο θάλαμο με επτά κρεβάτια, αυτή τη φορά, γυναικών. Μια νεαρή ασθενής με καρκίνο στο στήθος, ανησυχεί: «Τι πρόκειται να συμβεί;» ρωτάει, παίζοντας νευρικά με τα δάχτυλά της. Μια ηλικιωμένη γυναίκα λέει πως είναι έτοιμη να πάει στο σπίτι και να πεθάνει. Μια άλλη κλαίει, ενώ μια άλλη παραπονιέται για πονοκεφάλους και μουδιάσματα στα χέρια: «Είναι σαν να βάζεις τα χέρια σου στον πάγο». Μια γυναίκα από την Ιρλανδία, της οποίας ο καρκίνος που είχε στον πνεύμονα έκανε μετάσταση στον εγκέφαλο, παρατηρεί απορρημένη: «Αισθάνομαι καλά. Δεν ξέρω γιατί με κρατούν εδώ μαζί με όλους τους άλλους». Μια ασθενής με καρκίνο στο στήθος, ο οποίος τώρα έχει κάνει μετάσταση στο συκώτι, λέει στον ιατρό με μάτια κατακίτρινα: «Είμαι καλά». Μια άλλη επιμένει ότι δεν της συμβαίνει τίποτε. Κάπου κοντά βρίσκεται και μια 73χρονη γυναίκα, η οποία κρατούσε μυστικό το εξόγκωμα που είχε στο στήθος της, για δεκαπέντε ολόκληρα χρόνια. O καρκίνος τελικά ήρθε στην επιφάνεια, «κάνοντας τη δική του μαστεκτομή», και η ίδια είναι τώρα στο τελικό στάδιο της μοιραίας ασθένειας. «O καρκίνος έφαγε το στήθος», μου λέει με ειλικρίνεια ο ιατρός. Oι ασθενείς κοιτούν τον ιατρό κατάματα όταν του απευθύνονται. Έχει γίνει η υπέρτατη αυθεντία γι αυτούς, και αναζητούν απεγνωσμένα στο πρόσωπό του την επιβεβαίωση, την ενθάρρυνση και την παρηγοριά. Στο διάδρομο συναντώ μια γυναίκα γύρω στα πενήντα. Τη φωνή της διακρίνει νευρικότητα, καθώς αφηγείται στον σύζυγο μιας άλλης ασθενούς πως ένα χρόνο πριν είχε έναν διογκωμένο λεμφικό αδένα κοντά στο στήθος της. Όταν ήλθε στο νοσοκομείο, θέλησαν να της ξεκινήσουν χημειοθεραπεία. «Τους το σκασα», λέει, με μάτια που λάμπουν. Το είχε πράγματι σκάσει και είχε πάει στο σπίτι της. Καθώς αισθανόταν καλά, συνέχισε να εργάζεται στα χωράφια, ώσπου μια μέρα κατέρρευσε και ένιωσε φαγούρα σε ολόκληρο το σώμα. «Να μαι πάλι εδώ», κατέληξε λυπημένα. Όταν αντιλαμβάνεται ότι κρυφακούω και υποπτεύεται ότι ίσως σχετίζομαι με την ιατρική, βάζει τέλος στην αφήγησή της, με ένα ύφος που δείχνει ενοχή, και εξαφανίζεται. Την είδα και την επόμενη ημέρα, με έναν ορό στο χέρι, να δέχεται πειθήνια τη χημειοθεραπεία της. Η ηρωική περιφρόνηση της προηγούμενης ημέρας απουσίαζε σήμερα, καθώς η ίδια παρατηρούσε: «Αμέσως μόλις μου έβαλαν το χημικό στο σώμα, η φαγούρα εξαφανίστηκε». Η ίδια είχε προηγουμένως υποχρεωθεί να υπογράψει ένα έντυπο αποδοχής των χημειοθεραπειών. Oι ιατροί είχαν επιμείνει ότι οι θεραπείες ήταν ασφαλείς, παρά το γεγονός ότι οι παρενέργειές τους ήταν σοβαρές. Στην πτέρυγα των καρκινοπαθών, ορισμένοι ασθενείς είναι πιο δυνατοί από άλλους. Μία από αυτούς είναι δάσκαλα με μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών από το τοπικό πανεπιστήμιο. 58 τχ. 105 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

5 Ακολουθεί τις οδηγίες των ειδικών με προσοχή, ενημερώνεται πρόθυμα για τις θεραπείες της και παρακινεί και τις άλλες γυναίκες να μη φοβούνται. Αποτελεί το ιδανικό πρότυπο ασθενούς στην πτέρυγα. Είναι μια ασθενής την οποία οι ιατροί εύχονται να μπορούσαν να μιμηθούν και οι άλλοι παρά το γεγονός ότι συχνά οι ιατροί κρύβουν από τους καρκινοπαθείς την αλήθεια για την κατάστασή τους. Oι πιο πολλοί πεθαίνουν επώδυνα και μόνοι. «Αυτός ο πόνος, αυτός ο πόνος!», μουρμουρίζει βογγώντας μια 40χρονη γυναίκα που πεθαίνει από καρκίνο του παχέως εντέρου, με πόδια και κοιλιά πρησμένα, με λιγοστά μαλλιά στο κεφάλι και μαύρους κύκλους γύρω από τα μάτια. «Πρέπει να κάνω άλλη μια εγχείρηση. Θα πάω στην Αθήνα», μου ψιθυρίζει. Λίγο αργότερα, έξω στο διάδρομο, ο σύζυγός της μου αποκαλύπτει ότι αυτό δεν είναι αλήθεια. «Εξακολουθούμε να της δίνουμε ελπίδες ότι κάτι μπορεί να γίνει. Όμως δεν υπάρχει καμία απολύτως σωτηρία». Την ταΐζει γλυκό ζελέ και την περιποιείται. O λόγος περί ελπίδας έχει εξεταστεί σε βάθος στην άσκηση της ογκολογίας στις ΗΠΑ, όπου οι ιατροί χειρίζονται επιδέξια 5. Απεικόνιση της πρώτης θεραπείας καρκίνου του μαστού με ακτίνες Χ (περ. 1908). APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ τχ. 105 την ανακοίνωση των «κακών» νέων προκειμένου να καταπραΰνουν το σοκ και το φόβο του ασθενούς (Good κ.ά. 1990). Αντιθέτως οι ιατροί στην Κρήτη περιβάλλουν τη γνώση τους σε «μια συνωμοσία σιωπής» (Patterson 1987). Αντίθετα με τους Αμερικανούς συναδέλφους τους, οι ιατροί στην Κρήτη προσφέρουν με ευκολία εξηγήσεις αιτιώδους συνάφειας για τα είδη των καρκίνων που αντιμετωπίζουν θεραπευτικά, όμως εξακολουθούν να διατηρούν την αυθεντία τους ως μοναδικοί επαγγελματίες που είναι ικανοί να θεραπεύσουν τη νόσο και να διαχειριστούν τα καρκινοπαθή σώματα των σύγχρονων ανθρώπων. Στην πτέρυγα των καρκινοπαθών στα νοσοκομεία της Κρήτης, η εν λόγω ροή της εξουσίας από τον ιατρό προς τον ασθενή είναι σε μεγάλο βαθμό εμφανής. Η υπέρτατη κυριαρχία του ιατρού προσφέρει την de facto πρόσβαση στο βιολογικό σώμα του ατόμου. Πέρα από ορισμένες αξιοσημείωτες εξαιρέσεις, κατά κανόνα οι Κρήτες ασθενείς που πάσχουν από καρκίνο δεν γίνονται άτομα με γνώσεις και εξειδίκευση στην πάθησή τους, όπως αντιθέτως πιστεύουν ότι είναι οι καρκινοπαθείς των ΗΠΑ. Oι Κρήτες δεν γίνονται «γιατροί της δικής τους ασθένειας» (Kleinman 1986). Το καθαρά βιολογικό τους σώμα που πάσχει από καρκίνο [πιστεύουν ότι] μπορεί να ελεγχθεί πλήρως από τον «άνθρωπο επιστήμονα» και την τεχνολογία του. Η ζωή και ο θάνατος παρουσιάζονται φορώντας το μανδύα της επιστήμης, παρά το γεγονός ότι και οι δύο αυτές έννοιες είναι βαθιά πολιτικές. Σε μια σχετικά πλούσια και με διατηρητέα αρχιτεκτονική πόλη έξω από την πρωτεύουσα του Ηρακλείου, οι άνθρωποι ζουν με τον καθημερινό φόβο του καρκίνου. Oρισμένοι αισθάνονται ανακούφιση και παίρνουν θάρρος από το γεγονός ότι έχουν την ευχέρεια να αποτανθούν σε ένα από τα καλύτερα ιατρικά συστήματα της ελληνικής επαρχίας. Η πρόσβαση σε νοσοκομεία, ιατρούς και ειδικούς στο Ηράκλειο είναι εύκολη (παρόλο που οι πιο ευκατάστατοι ταξιδεύουν στην Αθήνα για πιο εξειδικευμένη ιατρική φροντίδα). Η καινούργια τοπική κλινική της πόλης είναι μια καθαρή και σύγχρονη κατασκευή, στελεχωμένη από μια κρατική ιατρό, εκπαιδευμένη στη δυτική Ευρώπη, την οποία βοηθούν νοσοκόμες και διάφοροι ειδικοί που επισκέπτονται την κλινική σε σταθερή βάση. Η συγκεκριμένη ιατρός εργάζεται επίσης στο νοσοκομείο του Ηρακλείου, γεγονός που προσφέρει τη δυνατότητα στους ντόπιους ασθενείς της να έχουν πρόσβαση στις παροχές του νοσοκομείου. Η ίδια αισθάνεται υπερήφανη για τις «κάρτες υγείας» που έχει δημιουργήσει για τον καθένα στην κοινότητα, ένα σύστημα που μοιάζει με «το φακέλωμα» που έκανε η αστυνομία για δεκαετίες, προκειμένου να παρακολουθεί ύποπτους για κομμουνιστική δράση κατά την περίοδο που ακολούθησε τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο. Εν τούτοις όμως, τόσο οι προσπάθειές της να κρατήσει επιδημιολογικά αρχεία, όσο και οι μικρο-τεχνικές ελέγχου που εφαρμόζει δεν έχουν καταφέρει να καταλαγιάσουν την ανησυχία της για τα ανερχόμενα ποσοστά καρκίνου στην πόλη της. «Είχα επτά 59

6 6. Oι θεραπευτικές στρατηγικές για τον καρκίνο βασίζονται στις μέρες μας στη γενετική, την πυρηνική ιατρική, την ακτινολογία αλλά και τη βιομηχανική φαρμακολογία. Στην έγχρωμη αυτή λιθογραφία του Abel Faivre, από το εβδομαδιαίο γαλλικό περιοδικό L Assiette au Beurre (1902), σατιρίζεται η πολυφαρμακία. ανθρώπους που πέθαναν από καρκίνο τις δύο τελευταίες εβδομάδες. Θα τρελαθώ! Θα πάθω κατάθλιψη». H ιατρός της μικρής πόλης θα επιθυμούσε από τους κατοίκους να αντιστέκονται στους φόβους τους και να προσέρχονται στο ιατρείο της για έγκαιρη διάγνωση και φροντίδα. Η ίδια παρατηρεί ότι τα άτομα που έχουν διάγνωση ότι πάσχουν από τη νόσο ακολουθούν ένα τυπικό μοντέλο συμπεριφοράς: κατά το πρώτο στάδιο αυτού του μοντέλου έχουμε την αντίδραση, έπειτα την άρνηση, η οποία ακολουθείται από το θυμό, στη συνέχεια έρχεται η διαχείριση της νόσου και τέλος η πάλη και ο αγώνας εναντίον της. Μου αφηγείται το πώς κάποτε κλείδωσε έναν ασθενή στο δωμάτιο της κλινικής της: παρόλο που η ίδια υποπτευόταν ότι ο ασθενής έπασχε από καρκίνο, αυτός είχε αρνηθεί να πάει στο Ηράκλειο για εξετάσεις προς επιβεβαίωση της αρχικής διάγνωσης, ώσπου εκείνη έφτασε στο σημείο να τον κρατήσει με τη βία, προκειμένου να τον πιέσει να συνεργαστεί και να συμμορφωθεί. Η ίδια ιατρός χορηγεί μορφίνη σε ασθενείς, σε ένα πλαίσιο που αποκαλεί «κλινική του πόνου» της πόλης, όταν επισκέπτεται κατ οίκον εκείνους τους ασθενείς που είναι πολύ άρρωστοι ή αδύναμοι να κινηθούν. Τη συνόδευσα στο σπίτι ενός ετοιμοθάνατου καρκινοπαθούς. Η ιατρός ήταν το μόνο πρόσωπο που ο ασθενής ήθελε να δει. «Βοήθησέ με, γιατρέ, βοήθησέ με!» ήταν τα μόνα λόγια που βρήκε τη δύναμη να αρθρώσει. Στην τοπική κλινική, άλλοτε στο γραφείο του ογκολόγου κι άλλοτε στην πτέρυγα των καρκινοπαθών του νοσοκομείου, ο/η ασθενής ακούει τη διάγνωση της αρρώστιάς του/της: αυτή είναι ακριβώς η στιγμή κατά την οποία «η εθελοντική δουλεία των ατόμων έρχεται σε επαφή με την αντικειμενική εξουσία» (Agamben 1998, σ. 6). Χώροι αυτού του τύπου είναι χώροι μεθοριακοί, όπου η ζωή με την καθαρά βιολογική έννοια του όρου ελέγχεται από τη βιο-πολιτική του σύγχρονου επιστημονικού κράτους. O ογκολόγος εμφανίζεται αποκλειστικά ως ειδικός, αυτόνομος από κάθε ηθικό κανόνα, του οποίου η κατοχή στοιχείων παρουσιάζεται ως ηθικά «ουδέτερη». Σε μια εποχή όπου η ατομικότητα θεωρείται επιθυμητή και δεδομένη, είναι ειρωνικό να παρατηρεί κανείς το πώς οι ολοκληρωτικές δομές της βιο-ιατρικής εξουσίας ενοποιούνται με την αδιόρατη διαδικασία της εξατομίκευσης. Από τότε που ο πρόεδρος Richard Nixon κήρυξε «πόλεμο» στον καρκίνο το 1971 (Rettig 1977), η μεταφορά της έννοιας της «μάχης» έχει γίνει το κυρίαρχο μοντέλο για τη λαϊκή κατανόηση της νόσου. O καρκίνος εκλαμβάνεται ως εισβολή εχθρού, ο οποίος επιτίθεται και πολιορκεί το σώμα ως ένας «ανεξέλεγκτος, φονικός, και απατηλός προδότης που καταστρέφει το άτομο εκ των έσω» (Hunt 1998, σ. 30). Η βιο-ιατρική υπόσχεται να ενδυναμώσει τα άτομα με επιστημονική γνώση, προκειμένου να πολεμήσουν τον καρκίνο, όμως οι μάχες του συγκεκριμένου πολέμου έχουν την τάση να διεξάγονται στη βάση των ατομικών συμπλοκών (Whiteman / Slevin 1996). Σήμερα, η έρευνα για τη «θεραπεία του καρκίνου» έχει φτάσει να αποτελεί στοιχείο το οποίο διατρέχει ολόκληρο τον σύγχρονο παγκόσμιο πολιτισμό, παρόλο που οι έννοιες της αιτιώδους συνάφειας και της διαμεσολάβησης κατασκευάζονται με ποικίλους και πολιτισμικά καθορισμένους τρόπους (Chavez κ.ά Martinez κ.ά. 1998). Στη Δύση, η γνώση και η κατανόηση της νόσου, όπως άλλωστε και οι τρόποι αντίδρασης σε αυτήν, έχουν καταλήξει να βασίζονται σε επιστημονικές μελέτες, οι οποίες επικεντρώνονται κατά ένα μεγάλο ποσοστό σε κυτταρικά, μοριακά, ατομικά, και επιδημιολογικά επίπεδα (Altman 1998 Weinberg 1998). Σήμερα, η μεταφορά του πολέμου εξακολουθεί να είναι κυρίαρχη στη ρητορική που αναπτύσσουν οι σύγχρονες προσεγγίσεις, όσον αφορά τον καρκίνο και τη θεραπευτική αγωγή του στο πλαίσιο της δυτικής ιατρικής (Ehrenreich 2003). Το σώμα αποτελεί την «πάτρια γη» με το «πεδίο μάχης» όπου διεξάγεται ο «αγώνας» ενάντια στη νόσο. Τα καρκινογόνα κύτταρα μπαίνουν στο στόχαστρο ως «ξένοι εισβολείς», η χημειοθεραπεία «συντρίβει» τους «εχθρούς», ενώ η ακτινοθεραπεία προσφέρει μικροσκοπική, καθοδηγούμενη από lazer ανακούφιση (Love 1991). Ωστόσο, τέτοιου είδους θεραπείες παραμένουν επίπονα βάναυσες και αξιολύπητα ακατάλληλες για πολλούς ασθενείς. 60 τχ. 105 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

7 θεραπευτική αγωγή του, εν τούτοις όμως καθόλου για τα αίτια που τον προκαλούν. Το βιο-ιατρικό μοντέλο συχνά αποκόπτει τον καρκίνο από τα πλαίσια που συνεπάγoνται τα συμφραζόμενα περιβαλλοντικό και κοινωνικό αντίστοιχα εξατομικεύοντάς τον αποκλειστικά και μόνον στο πλαίσιο ενός συγκεκριμένου σώματος. Αντίστοιχα, η ασθένεια αποτελεί ένα εντελώς «βιολογικό φαινόμενο» και η θεραπεία της απλώς μια «τεχνική παρέμβαση σε ένα μηχανικό πρόβλημα». 7. Η σύγχρονη βιο-ιατρική επιστήμη υπόσχεται να μας ελευθερώσει από τα δεσμά του πρωτόγονου φόβου για τον καρκίνο, μέσω σύγχρονων ορθολογιστικών θεραπειών και διαγνωστικών τεχνικών. H σύγχρονη βιο-ιατρική επιστήμη υπόσχεται να μας ελευθερώσει από τα δεσμά του πρωτόγονου φόβου για τη νόσο, μέσω σύγχρονων ορθολογιστικών θεραπειών και διαγνωστικών τεχνικών. Ωστόσο, αυτές οι θεραπευτικές τεχνικές συνεπάγονται τις δικές τους διαδικασίες πειθαρχίας και συμμόρφωσης, οι οποίες καθιστούν τον ιδανικό σύγχρονο ασθενή ακόμη πιο εξαρτημένο από τη βιο-ιατρική. Κατά μία έννοια, το πρωτόγονο ένστικτο του ευγενούς άγριου για διατήρηση της υγείας του έχει αντικατασταθεί από ακριβείς γνώσεις για τις δοκιμασίες. Επιπλέον δε, αυτές οι γνώσεις αυξάνονται συνεχώς, σε αντίθεση με εκείνες που αφορούν τα αίτια που προκαλούν τις εκάστοτε δοκιμασίες (Taussig 1980). Η αποτελεσματικότητα της δυτικής επιστήμης και της βιο-ιατρικής, όσον αφορά την ανάλυση, τη διάγνωση και την παροχή θεραπευτικής αγωγής της νόσου, έχει προσδώσει στη δυτική επιστήμη και στη βιο-ιατρική μια σταθερή, παραδειγματική ηγεμονία σε ολόκληρο σχεδόν τον κόσμο. Η δυνατότητά της να αποδίδει αντικειμενικά προσδιορίσιμα στοιχεία, μέσω ελεγχόμενων πειραματικών διαδικασιών, έχει βοηθήσει στο να αποσαφηνιστεί το οτιδήποτε έχει να κάνει με τις «επενέργειες» ή τους αιτιακούς μηχανισμούς που κρύβονται πίσω από τον καρκίνο. Την ίδια στιγμή, η πρόοδος στην τεχνολογία δίνει το έναυσμα για την ανάπτυξη νέων διαγνωστικών εργαλείων, διαδικασιών και θεραπευτικών στρατηγικών, οι οποίες έχουν γίνει πλέον σταθερό καθεστώς στην αντιμετώπιση του καρκίνου και οι οποίες βασίζονται σε ένα μεγάλο ποσοστό στη βιομηχανική φαρμακολογία, την ακτινολογία, την πυρηνική ιατρική και στη γενετική. Oπωσδήποτε, η σύγχρονη βιο-ιατρική έχει αυξήσει βαθιά τη γνώση μας για τον καρκίνο και τη To ανθρώπινο σώμα, σύμφωνα με τις εξελικτικές θεωρίες, διαθέτει μια σοφία από μόνο του, η οποία το βοηθάει να ανταποκρίνεται προσαρμοστικά σε όλα τα είδη των μεταβαλλόμενων καταστάσεων. O Virchow επισημαίνει ότι η θεραπεία ατομικών περιπτώσεων αποτελεί μια μικρή μόνον πλευρά της ιατρικής. Παρά το γεγονός αυτό, εξακολουθούμε ακόμη να θεραπεύουμε τον καρκίνο σε επίπεδο ατομικών περιπτώσεων. Η σύγχρονη βιο-ιατρική δεν προσφέρει πραγματική ίαση από τον καρκίνο. Μπορεί μονάχα να βοηθήσει στην επιμήκυνση της ζωής του πάσχοντα. Ωστόσο, στην πορεία, αγωνιζόμαστε να διατηρήσουμε μια αίσθηση ανθρώπινης αξιοπρέπειας εν όψει των καταστροφικών συνεπειών τόσο του ίδιου του καρκίνου, όσο και των χημειοθεραπειών και των ακτινοθεραπειών αντίστοιχα, τις οποίες η σύγχρονη επιστήμη στρέφει κατ ευθείαν στα τρωτά μας σώματα. Απευθυνόμαστε και επικεντρώνουμε την προσοχή μας στους «επιζήσαντες» από τον καρκίνο, με τον τρόπο που το κάνουμε για τους ήρωες πολέμου, «εμψυχώνοντας» τους «συμπολεμιστές μας ενάντια στην καρκινογένεση» να συνεχίσουν τον γενναίο αγώνα, να μην τρέμουν όταν έρχονται αντιμέτωποι με αντιξοότητες, να διατηρούν μια θετική ψυχο-συναισθηματική προσέγγιση της ζωής. Όμως, για να καταλάβουμε καλύτερα το πώς, σε μια εποχή σύγχρονης εξατομίκευσης, μια μαζική νόσος μπορεί να διεισδύσει ανάμεσα στους ανθρώπους όλων των ηλικιών, κοινωνικών τάξεων, θρησκευτικών δογμάτων και φύλων, χρειάζεται να εξετάσουμε τον τρόπο που κινείται η νόσος ανάμεσα στο κοινωνικό και ατομικό επίπεδο. Μετάφραση: Όλγα Βιτούλα-Βασιλειάδη Κοινωνική Ανθρωπολόγος-Ιστορικός Το άρθρο βασίζεται στην επιτόπια έρευνα που διεξήγαγε η συγγραφέας στην Κρήτη το καλοκαίρι του 2002 και του O Αριστοτέλης στα Πολιτικά του εκφράζει την περίφημη ρήση ότι ο άνθρωπος είναι πολιτικό ζώο: μια οντότητα, η οποία διαθέτει την επιπλέον δυνατότητα για πολιτική ύπαρξη, ένα πολιτισμικό ζώο. O Αριστοτέλης προέβαλε την άποψη ότι η ανθρώπινη φύση βασίζεται σε μια θεμελιώδη αντιπαράθεση ανάμεσα στη ζωή (δηλαδή, «την ύπαρξή μας με την έννοια του ζώου που υπάρχει μέσα μας την καθαρά βιολογική διάσταση της οντότητάς μας) και στο βίο (δηλαδή την «ποιότητα ζωής», η οποία προκύπτει από την πολιτισμική μας ικανότητα για επικοινωνία και δημιουργία ευρύτερων κοινωνικών μονάδων, οι οποίες διακρίνονται για τη συνοχή τους. Η πόλις ή αλλιώς η πολιτική μονάδα (δηλαδή, το μόρφωμα που θεμελιώνεται σε πολιτισμικές βάσεις), αντλεί κατά πολύ την κοινωνική νομιμότητά της, στην πραγματικότητα τον ίδιο τον ορισμό της, από την απόσταση που συνεπάγεται, από το είδος της φυσικής ζωής APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ τχ

8 που στηρίζεται αποκλειστικά και μόνο στα ζωώδη ένστικτα. O πολιτισμός, κατά μία έννοια, κάνει τη ζωή ωραία. Εκπολιτίζει τη φύση, προσθέτοντας έτσι ποιότητα στη ζωή, και με αυτόν τον τρόπο διαχωρίζει το είδος μας και την ανθρώπινη εμπειρία από εκείνα των άλλων (μη-πολιτικών) ζώων. BIBΛIOΓPAΦIA AGAMBEN GIORGIO (1998), Homo Sacer: Sovereign Power and Bare Life, Stanford University Press, Stanford, Ca. ALTMAN LAWRENCE M.D. (1998), «Getting it right on the face of death», New York Times, Τρίτη, 22 Δεκεμβρίου. BALSHEM MARTHA (1992), Cancer in the Community: Class and Medical Authority, Smithsonian Institution Press, Washington. CHAVEZ LEO κ.ά. (1995), «Structure and meaning in models of breast and cervical cancer risk factors: A comparison of perceptions among Latinas, Anglo women, and physicians», Medical Anthropology Quarterly 9/1, σ (2001), «Beliefs Matter: Cultural beliefs and the use of cervical cancerscreening tests», American Anthropologist 103/4, σ CSORDAS THOMAS J. (1994), Embodiment and Experience: The Existential Ground of Culture and Self, Cambridge University Press, Cambridge. EHRENREICH BARBARA (2003), «Welcome to Cancerland: A mammogram leads to a cult of pink kitsch», Harpers Magazine 303 (1818), σ FOUCAULT MICHEL (1973), The Birth of the Clinic: An Archaeology of Medical Perception, Pantheon Books, New York. GOOD MARY-JO (2001), «The biotechnical embrace», Culture, Medicine, Psychiatry 25, σ GOOD, MARY-JO κ.ά. (1990), «American oncology and the discourse on hope», Culture, Medicine and Psychiatry 14, σ (1993), «A comparative analysis of the culture of Biomedicine: Disclosure and consequences for treatment in the practice of oncology», στο Peter Conrad / Eugene Gallagher (επιμ.), Health and Health Care in Developing Countries: Sociological Perspectives, Temple University Press, Philadelphia, σ (1995), «Medicine on the Edge: Conversations with oncologists», στο George Marcus (επιμ.), Technoscientific Imaginaries: Conversations, Profiles, Memoirs, University of Chicago Press, Chicago, σ GORDON DEBORAH H.(2000), «Interrogating cross-national differences in prophylactic mastectomy use for women at high risk», Paper presented at the AAA San Francisco. HEPBURN SHARON (1988), «Rivers Prize Essay (1986): Western minds, foreign bodies», Medical Anthropology Quarterly 2/1, σ HERZFELD MICHAEL (1985), The Poetics of Manhood: Contest and Identity in a Cretan Mountain Village, Princeton University Press, Princeton. HUNT LINDA (1998), «Moral Reasoning and the Meaning of Cancer: Causal explanations of oncologists and patients in southern Mexico», Medical Anthropology Quarterly 12/3: KAZANTZAKIS NIKOS (1965), Report to Greco, Translated by Peter Bien, Simon and Schuster, New York. KEVLES BETTYANN HOLTZMANN (1997), Naked to the Bone: Medical Imaging in the Twentieth Century, Addison-Wesley-Helix Books, Redding, Mass. KILLORAN MOIRA (2000), «Informing Consent: The cultural worlds surrounding treatment choice», Paper presented at the AAA, San Francisco. KLEINMAN ARTHUR (1986), Social Origins of Distress and Disease, Yale, New Haven. (1988), The Illness Narratives: Suffering, Healing and the Human Condition, Basic Books, New York. KORASIDOU MARIA (2002), When Illness Threatens: Supervision and Health Control of the Population of Greece of 19th century Athens, Alexandria, Athens. LOVE SUSAN M. (1991), Dr. Susan Love s Breast Book, Addison-Wesley, Reading, Mass. MARTINEZ REBECCA κ.ά. (1998), «Purity and Passion: Risk and morality in Latina immigrants and physicians beliefs about cervical cancer», Medical Anthropology 17, σ MAYPAKAKHΣ ΓIANNHΣ (1983), Λαογραφικά Kρήτης, εκδ. Στ. Bασιλόπουλος, Aθήνα. MOYPEΛΛOΣ IΩANNHΣ (1931), Kρητικαί βιογραφίαι. Συμβολή εις την ιστορίαν των κρητικών επαναστάσεων , Eστία, Aθήναι. MURPHY ROBERT (1987), The Body Silent, H. Holt, New York. PATTERSON JAMES T. (1987), The Dread Disease: Cancer and modern American Culture, Harvard University Press, Cambridge, Mass. RETTIG RICHARD A. (1977), Cancer Crusade: The Story of the National Cancer Act of 1971, Princeton University Press, Princeton. ROSENBERG CHARLES E. (1992), Explaining Epidemics and Other Studies in the History of Medicine, Cambridge University Press, Cambridge. SIMON CHRISTIAN (1998), «Images and Image: Technology and the social politics of revealing disorder in a North American hospital», Medical Anthropology Quarterly 13/2, σ SONTAG SUSAN (1990), Illness as Metaphor: And AIDS and its metaphors, Doubleday, New York. TAUSSIG MICHAEL (1980), «Reification and the Consciousness of the Patient», Social Science and Medicine 14B, σ TURNER BRIAN S. (1998), The Body and Society: Explorations in social theory, Sage, London. WEINBERG ROBERT A. (1998), One Renegade Cell: How cancer begins, Basic Books, New York. WHITEMAN MICHAEL / MAURICE SLEVIN (1996), Cancer: The Facts, Oxford University Press, Oxford. The Bio-politics of Cancer: Experience, Social Metaphor and Authoritative Knowledge Anastasia Karakasidou This article is based on ethnographic research conducted in in Crete with people suffering from advanced cancer. The commentaries of the patients about their subjective experiences with the disease, both in the hospital cancer ward, in pain clinics and in their homes, reveal their loss of control over their lives and the submission of their fate to the power of biomedicine. This process is analyzed with reference to anthropological perspectives on suffering in the context of modern science and technology, characterized by the hegemony of authoritative medical knowledge and bio-politics. The political meaning of disease is illuminated when afflictions are seen as a confrontation between self-preservation (zoe, bare life ) and culturally-derived ideological formations which support the social collectivity (bios, quality life ); life-prospects are wagered on political strategies. The politicization of zoe in the service of bios is evident in the cancer ward; zone of indistinction, a site of both subjective individuation (personal battle with cancer) and objective totalization (complete reliance on biomedical technology and authoritative knowledge). English abstract by the author 62 τχ. 105 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί; www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com ΣΥΝΕΔΡΙΟ: ΠΡΟΛΗΨΗ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Limneon, Καστοριά, 19.12.15 «Ενημέρωση του ασθενούς & των συνοδών του με καρκίνο του πνεύμονα. Προβλήματα στην ελληνική πραγματικότητα»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡ. Γ. Ι. ΠΙΣΣΑΚΑΣ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΛΗΝ. ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΝΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣ.

ΔΡ. Γ. Ι. ΠΙΣΣΑΚΑΣ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΛΗΝ. ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΝΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣ. Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΔΡ. Γ. Ι. ΠΙΣΣΑΚΑΣ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΛΗΝ. ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΝΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣ.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΣΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΣΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΣΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Κυρίες και κύριοι Ο σύλλογος Ευ ζω με τον καρκίνο ιδρύθηκε στο Ηράκλειο της Κρήτης, πριν δέκα χρόνια, με σκοπό τη στήριξη ασθενών και

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Κινδυνεύει κάποιο από τα αγαπημένα σας πρόσωπα;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Κινδυνεύει κάποιο από τα αγαπημένα σας πρόσωπα; www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές

Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές Δρ. Παρασκευή Σακκά Νευρολόγος - Ψυχίατρος Πρόεδρος Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών Διευθύντρια Τµήµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

«Ευαγόρειο» Κέντρο Ανακουφιστικής Φροντίδας Ημερήσιας Νοσηλείας. σε συνεργασία με την ομάδα εθελοντών και φίλων «ΕΥΑΓΟΡΕΙΟ»

«Ευαγόρειο» Κέντρο Ανακουφιστικής Φροντίδας Ημερήσιας Νοσηλείας. σε συνεργασία με την ομάδα εθελοντών και φίλων «ΕΥΑΓΟΡΕΙΟ» «Ευαγόρειο» Κέντρο Ανακουφιστικής Φροντίδας Ημερήσιας Νοσηλείας ANTIKAPKINIKOΣ ΣYN EΣMOΣ KYΠPOY THE CYPRUS ANTΙ-CANCER SOCIETY www.anticancersociety.org.cy σε συνεργασία με την ομάδα εθελοντών και φίλων

Διαβάστε περισσότερα

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Επιστημονική Επιμέλεια: Χρήστος Μαρκόπουλος, Αναπλ. Καθηγητής Χειρουργικής, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών για τον καρκίνο του μαστού Δεδομένα για τον καρκίνο του μαστού

Διαβάστε περισσότερα

Kλινικές ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ

Kλινικές ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ Kλινικές Mελέτες ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ 1Τι είναι οι κλινικές μελέτες είναι σημαντικές; > Μη διστάσετε να ρωτήσετε το γιατρό σας για οποιαδήποτε και άλλη γιατί πληροφορία ή διευκρίνηση χρειάζεστε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Όπως συμβαίνει με κάθε ετησίως ανανεούμενο ασφαλιστήριο συμβόλαιο, έτσι και το ασφαλιστήριο υγείας είναι σχεδιασμένο

Διαβάστε περισσότερα

Η Τεχνολογία στην Ιατρική

Η Τεχνολογία στην Ιατρική Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Τεχνολογία στην Ιατρική Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc27

Διαβάστε περισσότερα

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση Όταν, σε ηλικία 11 ετών, µου ανακοίνωσαν ότι πάσχω από Κυστική Ίνωση, µια ασθένεια παντελώς άγνωστη σε µένα µέχρι τότε, είναι αλήθεια πως δεν θορυβήθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης.

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Αν είστε 55-70 ετών ελάτε και εσείς για ΔΩΡΕΑΝ προληπτικές εξετάσεις για τον καρκίνο παχέος εντέρου, από 1-31 Μαρτίου σε Αθήνα-Πειραιά, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Ηράκλειο. Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Ηπόλη, όπως την αντιλαμβανόμαστε, είναι μια ιδέα του Διαφωτισμού Ο Ρομαντισμός την αμφισβήτησε Η Μετανεωτερικότητα την διαπραγματεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη. Ασθενείς με. Νοσήματα του Εντέρου. Αθήνα, Μάιος 2011. Ετοιμάστηκε για την:

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη. Ασθενείς με. Νοσήματα του Εντέρου. Αθήνα, Μάιος 2011. Ετοιμάστηκε για την: Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη Ασθενείς με Νοσήματα του Εντέρου Ετοιμάστηκε για την: Αθήνα, Μάιος 2011 Ταυτότητα Έρευνας Μεθοδολογία: Κοινό-στόχος στόχος: 1.

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω; Πώς θα το καταλάβω; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Μήπως έχω λέμφωμα; Η έγκαιρη διάγνωση, σώζει ζωές Ο οδηγός αυτός έχει γραφτεί για να σας εφοδιάσει με πληροφορίες και συμβουλές, ώστε να αξιολογήσετε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ «Δεν ζω με την Νόσο του Crohn. Αυτή ζει μαζί μου» Amy Tracher Psy.D Ph.d, ασθενής και συγγραφέας του «Coping with Crohn s Disease: Manage Your Physical Symptoms and Overcome

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΠΩΣ ΕΧΩ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΘΑ ΤΟ ΚΑΤΑΛΑΒΩ;

ΜΗΠΩΣ ΕΧΩ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΘΑ ΤΟ ΚΑΤΑΛΑΒΩ; ΜΗΠΩΣ ΕΧΩ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΘΑ ΤΟ ΚΑΤΑΛΑΒΩ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με την ευγενική χορηγία της Roche

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία»

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» «Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» Σίμου Δανάη Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση danai.simou@st.ouc.ac.cy Περίληψη: Στη σημερινή κοινωνία παρατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ - ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 Ο καρκίνος του µαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος στις γυναίκες. Οι Ελληνίδες φαίνεται να ανησυχούν αρκετά για το ενδεχόµενο να νοσήσουν οι ίδιες, χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοολισμός και Προβληματική Κατανάλωση Προβλήματα με την κατανάλωση αλκοόλ Κοινωνική κατανάλωση οινοπνεύματος

Αλκοολισμός και Προβληματική Κατανάλωση Προβλήματα με την κατανάλωση αλκοόλ Κοινωνική κατανάλωση οινοπνεύματος Αλκοολισμός και Προβληματική Κατανάλωση (Πηγή: http://www.patient.co.uk/health/alcoholism-and-problem-drinking) Απόδοση στα ελληνικά: Αθανάσιος Μπάκας (υπεύθυνος του προγράμματος) Αλκοολισμός είναι η λέξη

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου.

Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου. Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου. Ο όρος ολιγοαναλγησία χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1989 από τους Wilson και Pendleton σε μία εργασία σχετική με την πλημμελή αντιμετώπιση του πόνου των προσερχόμενων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

BREAST SCREENING The Facts

BREAST SCREENING The Facts BREAST SCREENING GREEK The Facts ΕΞΕΤΑΣΗ ΜΑΣΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Τα στοιχεία Τι είναι η εξέταση µαστού; Η εξέταση µαστού (µαστογραφία) είναι µια ακτινογραφία των µαστών. Η εξέταση µαστού µπορεί να ανιχνεύσει όγκους

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Τα ενδοφλέβια υγρά θα αναπληρώνουν τις ανάγκες του οργανισµού σας για µερικές ηµέρες µέχρις ότου µπορέσετε να τρέφεστε κανονικά.

Τα ενδοφλέβια υγρά θα αναπληρώνουν τις ανάγκες του οργανισµού σας για µερικές ηµέρες µέχρις ότου µπορέσετε να τρέφεστε κανονικά. Μετά την χειρουργική επέµβαση Η ανάρρωση µετά από την χειρουργική επέµβαση στους πνεύµονες επέρχεται µετά από πάροδο µερικών εβδοµάδων. Κάποιοι ασθενείς φυσικά αναρρώνουν πιο γρήγορα από άλλους. Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙONOMIKHΣ ΣΑΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΠΑΡΤΕ ΜΕΡΟΣ

Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙONOMIKHΣ ΣΑΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΠΑΡΤΕ ΜΕΡΟΣ Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙONOMIKHΣ ΣΑΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΠΑΡΤΕ ΜΕΡΟΣ Η Χρηματοδοτιση του εργου Εγινε απο το Υπουργειο Υγειας και Μακροχρονης Φροντιδας του Ονταριο. www.oha.com 1. Συμμετεχετε στην φροντιδα της υγειονομικης

Διαβάστε περισσότερα

histogenesis Dr.Stefanos Goudelas, Dermatologist

histogenesis Dr.Stefanos Goudelas, Dermatologist histogenesis Dr.Stefanos Goudelas, Dermatologist histogenesis αισθητική προσώπου Dr. Stefanos Goudelas, Dermatologist η πιο διαδεδομένη και αποτελεσματική αγωγή για τις ρυτίδες έκφρασης Dr. Stefanos Goudelas

Διαβάστε περισσότερα

Όλγα Χ. Βερικάκη. Κλινική Κοινωνική Λειτουργός,Msc Συμβουλευτικής. Ψυχιατρικός Τομέας - Γ.Ν.Α «Ο Ευαγγελισμός»

Όλγα Χ. Βερικάκη. Κλινική Κοινωνική Λειτουργός,Msc Συμβουλευτικής. Ψυχιατρικός Τομέας - Γ.Ν.Α «Ο Ευαγγελισμός» Όλγα Χ. Βερικάκη Κλινική Κοινωνική Λειτουργός,Msc Συμβουλευτικής Ψυχιατρικός Τομέας - Γ.Ν.Α «Ο Ευαγγελισμός» Ηκοινωνικήεργασίακαλείταιναλειτουργήσεισυμπληρωματικάμετην ιατρική παρέμβαση, παρέχοντας παράλληλα

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας»

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Παρουσίαση Κλινικής Περίπτωσης : Χατζοπούλου Μ., Νοσηλεύτρια ΠΕ, MSc,

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά Καρδιακή Ανεπάρκεια Απόστολος Καραβίδας Πρόεδρος Ομάδας Εργασίας Καρδιακής Ανεπάρκειας Διευθυντής Καρδιολογικού Τμήματος, Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Αθήνας Η καρδιακή ανεπάρκεια είναι μια σοβαρή καρδιολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ Πως να προλάβετε τον ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ με ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ Χορηγία Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία με ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ «Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοεξέταση Μαστών : Οδηγίες κατά στάδια

Αυτοεξέταση Μαστών : Οδηγίες κατά στάδια Αυτοεξέταση Μαστών : Οδηγίες κατά στάδια Η αυτοεξέταση μαστών είναι η πρώτη ασπίδα που έχει η γυναίκα κατά του καρκίνου του μαστού. Η Αμερικάνικη Ογκολογική Εταιρία συστήνει στις γυναίκες να κάνουν κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Η Υγειονοµική Περίθαλψη στο Οντάριο: Λήψη επείγουσας περίθαλψης

Η Υγειονοµική Περίθαλψη στο Οντάριο: Λήψη επείγουσας περίθαλψης Η Υγειονοµική Περίθαλψη στο Οντάριο: Λήψη επείγουσας περίθαλψης Αν έχετε µια επείγουσα κατάσταση απειλητική για τη ζωή, πηγαίνετε στα επείγοντα περιστατικά ενός νοσοκοµείου ή καλέστε αµέσως το 911. Ο/η

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Κάπνισμα και Καρκίνος. μισές αλήθειες μισά ψέμματα

Κάπνισμα και Καρκίνος. μισές αλήθειες μισά ψέμματα Κάπνισμα και Καρκίνος μισές αλήθειες μισά ψέμματα Ερώτηση: «Το κάπνισμα δεν αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για την ανάπτυξη καρκίνου στους πνεύμονες αλλά και σε άλλα όργανα;» Απάντηση: «...Μιλώντας,

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

Τόπος: Children s Hospital Los Angeles Children s Hospital San Diego

Τόπος: Children s Hospital Los Angeles Children s Hospital San Diego Συγγραφείς & έτος 2004 Kathleen Meeske et al. 2009 Sung L. et al Σκοπός & επιμέρους στόχοι Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να εξετάσει την ποιότητα ζωής και τα επίπεδα κούρασης παιδιών που διαγνώστηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Γ κύκλος μαθημάτων. Ημερομηνίες μαθημάτων

Γ κύκλος μαθημάτων. Ημερομηνίες μαθημάτων Γ κύκλος μαθημάτων Ημερομηνίες μαθημάτων 1 ο Μάθημα: 30 31 Μαρτίου 2012 2 ο Μάθημα: 11 12 Μαΐου 2012 3 ο Μάθημα: 28, 29 & 30 Σεπτεμβρίου 2012 4 ο Μάθημα: 23, 24 & 25 Νοεμβρίου 2012 Γραμματεία Σεμιναρίων

Διαβάστε περισσότερα

Βοήθημα για άτομα που βλέπουν ομάδα kαταπραϋντική φροντίδα ανιάτων. Κάνοντας ερωτήσεις μπορεί να σας βοηθήσει: National Community Education Initiative

Βοήθημα για άτομα που βλέπουν ομάδα kαταπραϋντική φροντίδα ανιάτων. Κάνοντας ερωτήσεις μπορεί να σας βοηθήσει: National Community Education Initiative National Community Education Initiative Κάνοντας ερωτήσεις μπορεί να σας βοηθήσει: Βοήθημα για άτομα που βλέπουν ομάδα kαταπραϋντική φροντίδα ανιάτων Asking Questions Can Help: An aid for people seeing

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών

Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών Greek Rights and Responsibilities Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών Περιεχόμενα Η Περίθαλψη της Υγείας σας Τα Δικαιώματα & οι Υποχρεώσεις σας...3 Πρόσβαση Έχετε το δικαίωμα σε υγειονομική

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ (ΕΔΒ) κατά Marshall B. Rosenberg

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ (ΕΔΒ) κατά Marshall B. Rosenberg ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ (ΕΔΒ) κατά Marshall B. Rosenberg Η επικοινωνία δίχως βία είναι μια μέθοδος η οποία: Διευκολύνει την ροή της επικοινωνίας. Εστιάζει στην έκφραση, μέσω της ομιλίας, των συναισθημάτων

Διαβάστε περισσότερα

Panel II: «Πλεονεκτήματα και οφέλη για τα νοσοκομεία από την ανάπτυξη της κλινικής έρευνας»

Panel II: «Πλεονεκτήματα και οφέλη για τα νοσοκομεία από την ανάπτυξη της κλινικής έρευνας» 1 Panel II: «Πλεονεκτήματα και οφέλη για τα νοσοκομεία από την ανάπτυξη της κλινικής έρευνας» Συντονιστής: κ. Αιμίλιος Νεγκής, δημοσιογράφος, Pharma & Health Business,Virus.com.gr Ομιλητές: Δρ. Μιλτιάδης

Διαβάστε περισσότερα

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Breaking Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Πώς θα την προσεγγίσετε; Γυναίκα 57 ετών πρόσφατα υποβλήθηκε σε κολονοσκόπηση. Κατά την εξέταση βρέθηκε μάζα μεγέθους 2cm

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΗΣΗ ΓΙΑ ΙΑΤΡΙΚΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΓΙΑ ΙΑΤΡΙΚΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΗΣΗ ΓΙΑ ΙΑΤΡΙΚΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΓΙΑ ΙΑΤΡΙΚΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΗΣΗ ΓΙΑ ΙΑΤΡΙΚΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΓΙΑ ΙΑΤΡΙΚΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ 1 Η απεικόνιση βοηθά τους γιατρούς στη διάγνωση και στην

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Λουκά 3 ο Έτος Τμήμα Νοσηλευτικής Σχολή Επιστημών Υγείας Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου

Σοφία Λουκά 3 ο Έτος Τμήμα Νοσηλευτικής Σχολή Επιστημών Υγείας Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου Νευροβλάστωμα Σοφία Λουκά 3 ο Έτος Τμήμα Νοσηλευτικής Σχολή Επιστημών Υγείας Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου Ορισμός: Κακοήθες νεόπλασμα το οποίο προέρχεται από αρχέγονα εξωδερμικά κύτταρα (νευροβλάστες)

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Διερεύνηση της έννοιας της ελπίδας. Μαριάμ Μχιταριάν Νοσηλεύτρια Καρδιολογικής Κλινικής Γενικό Νοσοκομείο Πάφου

Διερεύνηση της έννοιας της ελπίδας. Μαριάμ Μχιταριάν Νοσηλεύτρια Καρδιολογικής Κλινικής Γενικό Νοσοκομείο Πάφου Διερεύνηση της έννοιας της ελπίδας Μαριάμ Μχιταριάν Νοσηλεύτρια Καρδιολογικής Κλινικής Γενικό Νοσοκομείο Πάφου Mέσα στο δύσκολο δρόμο της ζωής,το γεμάτο μόχθο,ιδρώτα και πίκρα,ο άνθρωπος έχει προικιστεί

Διαβάστε περισσότερα

Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική

Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Επεμβατική Ακτινολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Τα τελευταία 20 χρόνια, η Επεμβατική Ακτινολογία παρουσιάζει διαρκή εξέλιξη και αποτελεί μία πολύτιμη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης. Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο

ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης. Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο ΠΙΕΣΗ ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 12700 ασθενείς/έτος ΗΠΑ 5-10% όλων των

Διαβάστε περισσότερα

HENRE QUESTIONNAIRE Sub-Group CPD Pilot Study 1) Εσύ, ο/η τεχνολόγος ακτινολόγος a) Σε ποια χώρα εργάζεσαι ως τεχνολόγος ακτινολόγος;...

HENRE QUESTIONNAIRE Sub-Group CPD Pilot Study 1) Εσύ, ο/η τεχνολόγος ακτινολόγος a) Σε ποια χώρα εργάζεσαι ως τεχνολόγος ακτινολόγος;... «Αγαπητέ συνάδελφε, Με πρωτοβουλία των επαγγελματικών συλλόγων ΤΑ των χωρών-μελών της Ε.Ε. σχεδιάστηκε ερωτηματολόγιο προκειμένου να συγκεντρωθούν στοιχεία που θα μας καθοδηγήσουν στην ανάπτυξη ενιαίων

Διαβάστε περισσότερα

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό.

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Καθηγητής: Λοιπόν, πιστεύεις στον Θεό; Φοιτητής: Βεβαίως, κύριε. Καθ.: Είναι καλός ο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΝΑΣΗΣ ΣΕΦΕΡΛΗΣ συγγραφέας του βιβλίου ΚΑΡΚΙΝΟΣ: ΔΑΣΚΑΛΟΣ & ΦΙΛΟΣ

ΘΑΝΑΣΗΣ ΣΕΦΕΡΛΗΣ συγγραφέας του βιβλίου ΚΑΡΚΙΝΟΣ: ΔΑΣΚΑΛΟΣ & ΦΙΛΟΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΣΕΦΕΡΛΗΣ συγγραφέας του βιβλίου ΚΑΡΚΙΝΟΣ: ΔΑΣΚΑΛΟΣ & ΦΙΛΟΣ 15 Views December 18, 2014 Συνέντευξη στην Ιουλία Ιωάννου «Η γνώση είναι προσωπική εμπειρία, όλα τα άλλα είναι απλώς πληροφορίες». Το

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΥ - ΝΤΕΛΙΜΙΧΑΛΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ MSc ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Ι.ΙΕΚ ΒΑΪΑ ΜΠΑΛΩΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΜΕΘ ΠΓΝ ΛΑΡΙΣΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΘΕΙΤΕ ΤΩΡΑ!!!

ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΘΕΙΤΕ ΤΩΡΑ!!! ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΘΕΙΤΕ ΤΩΡΑ!!! Όταν το μυαλό αλλάζει τον καθρέφτη ζήτα βοήθεια! Η δράση μας σήμερα ο κόσμος μας ΑΥΡΙΟ! ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΚΡΩΤΗΡΙΟΥ 2014-2015 Η δράση μας για την ανορεξία ΤΩΡΑ! της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Ασθένεια και stress Ο φόβος της πιθανής ασθένειας και η αγωνία για την επιβίωση Ο φόβος της απώλειας του ελέγχου ζωτικών λειτουργιών Ο φόβος της καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ Τρόποι θετικής προσαρμογής Ελένη Τσαχαγέα Κλινική Ψυχολόγος Επιστ. Συνεργάτης Νευρολογικό Τμήμα Γ.Ν.Α «Γιώργος Γεννηματάς» Σκοπός Ομιλίας Να παρουσιάσει το

Διαβάστε περισσότερα

Η τέχνη της συνέντευξης Martes, 26 de Noviembre de 2013 12:56 - Actualizado Lunes, 17 de Agosto de 2015 18:06

Η τέχνη της συνέντευξης Martes, 26 de Noviembre de 2013 12:56 - Actualizado Lunes, 17 de Agosto de 2015 18:06 No hay traducción disponible. του Χουάν Μαγιόργκα 4 ΠΡΟΣΩΠΑ: 3 Γυναίκες (γιαγιά, μητέρα και εγγονή) και ένας άντρας γύρω στα 30. Το τελευταίο έργο του μεγάλου Ισπανού δραματουργού που ανέβηκε στο Εθνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ 1 Θετική συμβολή της Πρώιμης Παρέμβασης: ως προς τους γονείς1 Άμεση πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά: Με τη διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική.

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική. Από τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Φυσιολογικά Ανθρώπινα Χαρακτηριστικά Ανταπόκριση στο Περιβάλλον Δέσποινα Σανούδου,, PhD FACMG Επίκουρη Καθηγήτρια Molecular Biology Biomedical

Διαβάστε περισσότερα

Aγχώδεις διαταραχές. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια.

Aγχώδεις διαταραχές. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια. Οι αγχώδεις διαταραχές, όπως η Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή, η Διαταραχή Πανικού και η Κοινωνική Φοβία, συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Το φαρμακείο στην εποχή του internet. Παπαδόπουλος Γιάννης Φαρμακοποιός Οικονομολόγος Υγείας

Το φαρμακείο στην εποχή του internet. Παπαδόπουλος Γιάννης Φαρμακοποιός Οικονομολόγος Υγείας Το φαρμακείο στην εποχή του internet Παπαδόπουλος Γιάννης Φαρμακοποιός Οικονομολόγος Υγείας Χαρακτηριστικά της εποχής μας Χαρακτηριστικά της εποχής μας είναι: η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας η ευρεία

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Ενημερωτικό Φυλλάδιο. Πσρεηός (Fever) Τι είναι ο πυρετός;

Ενημερωτικό Φυλλάδιο. Πσρεηός (Fever) Τι είναι ο πυρετός; Τι είναι ο πυρετός; Η θερμοκρασία του σώματος του παιδιού σας ποικίλει μεταξύ 36,5 και 37,5 o Κ. Πυρετός υπάρχει όταν η θερμοκρασία του σώματος είναι σημαντικά υψηλότερη από το κανονικό όταν η θερμοκρασία

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος. Ανακτήθηκε 1 Οκτωβρίου 2014, από http://www.iatrikostypos.com/iatrikos-meypografi/oi-omades-balint-kai-i-xrisomotita-tous-gia-tous-giatrous

Τύπος. Ανακτήθηκε 1 Οκτωβρίου 2014, από http://www.iatrikostypos.com/iatrikos-meypografi/oi-omades-balint-kai-i-xrisomotita-tous-gia-tous-giatrous ΟΙ ΟΜΑΔΕΣ BALINT KAI H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΓΙΑΤΡΟΥΣ 1 Οι ομάδες Balint δημιουργήθηκαν από τον γιατρό και ψυχαναλυτή Michael Balint (1896-1970) και την σύζυγό του Enid στη Μεγάλη Βρετανία στη δεκαετία

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Άν καπνίζεις... Η ιστορία του καπνίσματος

Άν καπνίζεις... Η ιστορία του καπνίσματος Άν καπνίζεις... Η ιστορία του καπνίσματος Οι πρώτοι που ανακάλυψαν τις χαλαρωτικές ιδιότητες του καπνού ήταν οι Ινδιάνοι. Συνήθιζαν να καπνίζουν πίπα ή πούρο. Με την άφιξη των πρώτων ευρωπαίων στην αμερικανική

Διαβάστε περισσότερα

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη 3 η Πανελλήνια Συνάντηση Συλλόγων Ατόμων και Γονέων Παιδιών με Ρευματικές παθήσεις Αθήνα 3-4 Οκτωβρίου 2014 Κατερίνα Κουτσογιάννη Πρόεδρος Σ Ρ Κ Ορισμός Ως "συμμόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΓΕΙΑ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 o Ερωτηµατολόγιο για την ανταποκρισιµότητα των παρεχοµένων υπηρεσιών υγείας

ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΓΕΙΑ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 o Ερωτηµατολόγιο για την ανταποκρισιµότητα των παρεχοµένων υπηρεσιών υγείας ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 o Ερωτηµατολόγιο για την ανταποκρισιµότητα των παρεχοµένων υπηρεσιών υγείας ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΓΕΙΑ 1. Με βάση διαφορετικές πλευρές της υγείας σας σήµερα, όπως τις περιγράψατε προηγουµένως, πού θα τοποθετούσατε

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι Ο πιο απλός ορισμός είναι ότι ο καρκίνος είναι μια ομάδα ασθενειών που χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτη ανάπτυξη και διασπορά ανώμαλων κυττάρων. Αν η εξάπλωση δεν ελεγχθεί θα οδηγήσει στο θάνατο. Ποσοστό

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Υγείας

Κοινωνιολογία της Υγείας Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Κοινωνιολογία της Υγείας Ενότητα 11 : Η εμπειρία της χρόνια ασθένειας Μέρος Α Μαίρη Γκούβα 1 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ηπείρου Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση Oncotype DX για τον καρκίνο του προστάτη βοηθά εσάς και τον γιατρό σας να αποφασίσετε με αυτοπεποίθηση.

Η ανάλυση Oncotype DX για τον καρκίνο του προστάτη βοηθά εσάς και τον γιατρό σας να αποφασίσετε με αυτοπεποίθηση. ΕΝΕΡΓΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ Ή ΑΜΕΣΗ ΘΕΡΑΠΕΊA; Η ανάλυση Oncotype DX για τον καρκίνο του προστάτη βοηθά εσάς και τον γιατρό σας να αποφασίσετε με αυτοπεποίθηση. Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφθείτε το OncotypeDX.com.

Διαβάστε περισσότερα

«Οργάνωση και ιοίκηση Υπηρεσιών Υγείας»

«Οργάνωση και ιοίκηση Υπηρεσιών Υγείας» «Οργάνωση και ιοίκηση Υπηρεσιών Υγείας» Νίκος Μανιαδάκης, ρ. Οικονοµίας & ιοίκησης Υπηρεσιών Υγείας, ιοικητής Πανεπιστηµιακού Νοσοκοµείου Ηρακλείου Κρήτης ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ To Περιβάλλον Εξελίξεις και κόστος

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΑΠΟ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΔΑ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ FS-ICU (24)

ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΑΠΟ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΔΑ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ FS-ICU (24) ΕΡΕΥΝΑ ΝΟΥΜΕΡΟ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ: : ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΑΠΟ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΔΑ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ FS-ICU (24) ΠΩΣ ΔΟΥΛΕΥΟΥΜΕ; Οι απόψεις σας για την πρόσφατη εισαγωγή του μέλους της οικογενείας σας στην

Διαβάστε περισσότερα