Α - Β Γ - Δ Ε - Στ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Α - Β Γ - Δ Ε - Στ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ"

Transcript

1

2 Α - Β Γ - Δ Ε - Στ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ανθρωπος - Πολιτισμός - Περιβάλλον, μια Αειφόρος Σχέση Ζωής ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ

3 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ INFOIL Ανθρωπος - Πολιτισμός - Περιβάλλον, μια Αειφόρος Σχέση Ζωής... Α' - Β' Γ' - Δ' Ε' - Στ' ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΥΝΤΑΞΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ - ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΟΜΑΔΑ Επιστημονικού Δικτύου Εκπαίδευσης Ενηλίκων Κρήτης (ΕΔΕΕΚ) Συντονίστρια: Δρ. Χρύσα Τερεζάκη Μέλη: Χριστοφία Μπουντρογιάννη ΣΥΝΤΑΞΗ ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ - ΥΛΙΚΟΥ Εισαγωγικό Κείμενο Η σημασία των φιλοπεριβαλλοντικών συστημάτων διαχείρισης ως βασικών συστατικών αειφόρων προτύπων παραγωγής και κατανάλωσης Δρ. Ιωάννης Μετζιδάκης, Αθηνά Γιαννακάκη (ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ - Ινστ. Ελιάς & Υποτροπικών Φυτών Χανίων) Πληροφοριακό Υλικό Η Αειφόρος ανάπτυξη στη Κρήτη Χρυσούλα Ντρουμπογιάννη Παραμύθι «Το στρώσιμο της ελιάς»: Ασπασία Κοκολογιάννη Επιτραπέζιο παιχνίδι INFOIL: Ασπασία Κοκολογιάννη Κόμικ: Ασπασία Κοκολογιάννη (Εικονογράφηση: Μ. Παπαδουλάκη) Παραμύθι «Η μητέρα ελιά»: Μικέλα Παπαδουλάκη - Ελευθερία Παναγιωτοπούλου ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΚΔΟΣΗΣ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΚΕΙΜΕΝΩΝ Πολυτεχνείο Κρήτης (ΠΚ) Δρ. Γεώργιος Α. Παπαδάκης, Ευάγγελος Βαγγέλογλου, Κατερίνα Λίτου, Κατερίνα Τσακαλάκη, Μικέλα Παπαδουλάκη ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ (Ινστιτούτο Ελιάς & Υποτροπικών Φυτών Χανίων) Δρ. Ιωάννης Μετζιδάκης, Αθηνά Γιαννακάκη ΕΠΙΛΟΓΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ Παιδαγωγική ομάδα ΕΔΕΕΚ Ευρ. Πρόγραμμα INFOIL, ΠΚ & Ινστ. Ελιάς & Υποτροπικών Φυτών Χανίων ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΑ - ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ - ΒΙΒΛΙΟΘΕΤΗΣΗ Λιάνα Αναγνωστάκη ΑΞΙΟΛΟΓΗΤΕΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ Αγριμάκης Νίκος Κοντογεωργοπούλου Χαρίκλεια Αλυγιζάκη Πολυάννα Μανωλά Αικατερίνη Βαμβάτσικου-Μελάκη Μαρίζα Μαρινάκης Μανώλης Γιαννουλάκη Τριανταφυλλιά Μπιλά Αναστασία Δασκαλάκη Βενετία Μπομπολάκη Ηλιάννα Θανοπούλου Αποστολία Μυλωνάκη Ευαγγελία Ιορδανίδου Χαριτίνη Ντουμπρογιάννη Χρυσα Καρομελέα Μεταξία Ντουντουλάκη Μορφή Καφετζοπούλου Αναστασία Παγωνίδης Ευάγγελος Κίτσου Παναγιώτα Παπαϊωάννου Αφροδίτη ΕΚΤΥΠΩΣΗ Τυπογραφείο ΤΥΠΟ ΕΠΕ, Χανιά Παπούλιας Μιχαήλ Πολύζου Ελένη Ρωμανιάς Ιωάννης Σκαράκη Ιωάννα Σταμπολάκη Βασιλική Τραγουδάς Κωνσταντίνος Τσαλαπάκης Αντώνιος Τσάμη Κατερίνα Copyright 2013 Ευρωπαϊκό πρόγραμμα INFOIL (LIFE08 INF/GR/581), ISBN: Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής και Διοίκησης Πολυτεχνειούπολη, Κουνουπιδιανά, Χανιά Επιστ. Υπεύθυνος: Δρ. Γεώργιος Α. Παπαδάκης Τηλ.: Α' Εκδοση: Σεπτέμβριος 2013 Απαγορέυεται η αντιγραφή ή αναδημοσίευση, ολόκληρου ή μέρους αυτού του βιβλίου, με οποιαδήποτε μέθοδο και αν γίνει, χωρίς την έγγραφη συγκατάθεση των υπευθύνων. ΔΙΑΝΕΜΕΤΑΙ ΔΩΡΕΑΝ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ INFOIL - ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ Η ΠΩΛΗΣΗ ΑΠΟ ΤΡΙΤΟΥΣ ii INFOIL ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ

4 ΣΗΜΕΙΑ ΕΠΑΦΗΣ ΕΤΑΙΡΟΙ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ INFOIL Πολυτεχνείο Κρήτης (Συντονιστής) Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής και Διοίκησης Υπεύθυνος: Δρ. Γεώργιος Αρτ. Παπαδάκης Τηλ.: Ελληνικός Γεωργικός Οργανισμός «ΔΗΜΗΤΡΑ» Ινστιτούτο Ελιάς και Υποτροπικών Φυτών Χανίων Εργαστήριο Ελαιοκομίας και Μετασυλλεκτικής Φυσιολογίας Υπεύθυνος: Δρ. Ιωάννης Μετζιδάκης Τηλ.: Αναπτυξιακή Εταιρία Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας Α.Ε. Ο.Τ.Α. Υπεύθυνος: Παναγιώτης Παρασκευόπουλος Τηλ.: Κοινωφελής Επιχείρηση Δήμου Πλατανιά Επιστημονικός Υπεύθυνος: Δρ. Μανούσος Βολάνης Υπεύθυνος Διαχείρισης: Αντώνιος Καπνισάκης Τηλ.: Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το πρόγραμμα: WEBPORTAL: WEBSITE: Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό δημιουργήθηκε στα πλαίσια του προγράμματος: INFOIL, LIFE 08 INF/GR/000581, Προώθηση αειφόρων προτύπων παραγωγής και κατανάλωσης με παράδειγμα το ελαιόλαδο. Πρόγραμμα συγχρηματοδοτούμενο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή Διάρκεια: 45 μήνες: , Χώρα που συμμετέχει: ΕΛΛΑΔΑ Περιοχές μελέτης: Κρήτη, Πελοπόννησος ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ INFOIL iii

5

6 Πληροφορίες Εκδοσης ii Σημεία Επαφής iii Περιεχόμενα v Για τους αναγνώστες ix Η σημασία των φιλοπεριβαλλοντικών συστημάτων διαχείρισης ως βασικών συστατικών αειφόρων προτύπων παραγωγής και κατανάλωσης... xi Μέρος πρώτο Μεθοδολογικές Σημειώσεις ΕΙΣΑΓΩΓΗ Α) Εκπαίδευση - Πολιτισμός - Αξίες - Συνειδητοποίηση και Δράση για το Περιβάλλον και την Αειφορία 1 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Β) Ανθρωπος - Πολιτισμός - Περιβάλλον, μια Αειφόρος Σχέση Ζωής... 4 i) Τι είναι: Η φιλοσοφία και ο σκοπός του Προγράμματος 4 ii) Η Μεθοδολογική Προσέγγιση 5 α) Διδασκαλία «διά» της Tέχνης β) Εκπαιδευτικές επισκέψεις γ) Η μέθοδος Project iii) Πώς δομείται το εκπαιδευτικό πρόγραμμα κατά ζώνες 8 iv) Τι περιλαμβάνει το βιβλίο υλικού 9 ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ Γ) H Αειφόρος ανάπτυξη στην Κρήτη 10 Εισαγωγή i) Η Κρήτη μέσα από το Μύθο 12 ii) H Γεωλογική Eξέλιξη της Κρήτης 14 α) Γεωλογική Iστορία - Η Κρήτη πριν την ανθρώπινη κατοίκηση β) Προϊστορικοί Χρόνοι γ) Σκοτεινοί Χρόνοι δ) Ιστορικοί Χρόνοι iii) Αειφόρος ανάπτυξη από τους Ιστορικούς Χρόνους έως σήμερα 20 iv) Συνοψίζοντας 22 Περιεχόμενα Μέρος δεύτερο Διδακτικά Σενάρια και Κάρτες Εργασίας Μαθητών για τις Α - Β Γ - Δ Ε - Στ τάξεις I. Α - Β ΤΑΞΕΙΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ 23 I.1. Το προϊόν 23 I.1.1. Η ελιά 23 α) Δραστηριότητες πριν την επίσκεψη α - 1) Εισαγωγική δραστηριότητα α - 2) Βασική δραστηριότητα α - 3) Ενισχυτική ή εναλλακτική δραστηριότητα

7 I.1.2. Εκπαιδευτική επίσκεψη «Ελαιουργείο» 27 α) Δραστηριότητες κατά την επίσκεψη β) Δραστηριότητα μετά την επίσκεψη I.2. Ο τρόπος αξιοποίησης του προϊόντος 29 I.2.1. Το ελαιόλαδο 29 α) Δραστηριότητα πριν την επίσκεψη α - 1) Εισαγωγική δραστηριότητα I.2.2. Εκπαιδευτική επίσκεψη - Η λαϊκή αγορά 29 α) Δραστηριότητα κατά την επίσκεψη β) Δραστηριότητες μετά την επίσκεψη β - 1) Βασική δραστηριότητα β - 2) Ενισχυτική δραστηριότητα I.3. Κλείσιμο προγράμματος Α - Β τάξεων 32 I.3.1. Στην αυλή του σχολείου 32 α) Βασική δραστηριότητα β) Ενισχυτική δραστηριότητα II. Γ - Δ ΤΑΞΕΙΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ 33 II.1. Βασικές κατηγορίες τυποποιημένου ελαιολάδου - Βιολογικά προϊόντα 33 II.1.1. Ελαιόλαδο βιολογικής καλλιέργειας 33 α) Δραστηριότητες πριν την επίσκεψη α - 1) Εισαγωγική δραστηριότητα α - 2) Βασική δραστηριότητα II.1.2. Το περιβάλλον είμαστε εμείς 37 α) Δραστηριότητες πριν την επίσκεψη α - 1) Βασική δραστηριότητα α - 2) Ενισχυτική δραστηριότητα α - 3) Εναλλακτικές δραστηριότητες II.1.3. Εκπαιδευτική επίσκεψη - Βιολογικά προϊόντα 39 α) Δραστηριότητες κατά την επίσκεψη β) Δραστηριότητες μετά την επίσκεψη β - 1) Ενισχυτικές ή εναλλακτικές δραστηριότητες β - 2) Επέκταση της δράσης για τις Ε - Στ τάξεις II.2. Η διαχρονική αξία του ελαιολάδου: Από το μύθο, στην πραγματικότητα 42 II.2.1. Το ελαιόλαδο στο παρελθόν και το παρόν 42 α) Δραστηριότητες πριν την επίσκεψη α - 1) Βασική δραστηριότητα α - 2) Ενισχυτική ή εναλλακτική δραστηριότητα II.2.2. Εκπαιδευτική επίσκεψη - Μνημειακή ελιά 43 α) Δραστηριότητες κατά την επίσκεψη α - 1) Εισαγωγική δραστηριότητα α - 2) Βασική δραστηριότητα α - 3) Ενισχυτική δραστηριότητα II.2.3. Μύθοι και παραμύθια 47 α) Το παραμύθι με τίτλο «Το στρώσιμο της ελιάς» β) Μύθοι και διατροφή

8 II.3. Τα αγγεία στην αρχαία Ελλάδα - Οι πίθοι στη μινωική Κρήτη 50 II.3.1. Γνωριμία με τον κόσμο των αγγείων 50 α) Εισαγωγική δραστηριότητα β) Βασική δραστηριότητα II.3.2. Εκπαιδευτική επίσκεψη Αρχαιολογικοί χώροι 52 α) Δραστηριότητες κατά την επίσκεψη α - 1) Βασική δραστηριότητα II.3.3. Εκπαιδευτική επίσκεψη - Τα αγγεία και οι πίθοι σήμερα 54 α) Δραστηριότητες πριν την επίσκεψη α - 1) Εισαγωγική δραστηριότητα α - 2) Βασική δραστηριότητα β) Δραστηριότητες μετά την επίσκεψη γ) Ενισχυτική ή εναλλακτική δραστηριότητα II.4. Κλείσιμο προγράμματος Γ - Δ τάξεων 57 II.4.1. Επιτραπέζιο παιχνίδι 57 α) Παιχνίδι γνώσεων III. Ε - Στ ΤΑΞΕΙΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ 59 III.1. Φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον: Διδασκαλία project 59 III.1.1. Επιμέρους στόχοι 60 III.2. Παιδαγωγική και μεθοδολογική προσέγγιση 61 III.2.1. Η Διδασκαλία Project 61 III.2.2. Οι Κάρτες Εργασίας - Υλικού 62 III.2.3. Ο ρόλος των επιμέρους σχεδίων εργασίας (projects) στο πλαίσιο της διδασκαλίας project και οι εκπαιδευτικές τεχνικές 63 III.2.4. Ο ρόλος του αναστοχασμού στο πλαίσιο της διδασκαλίας 64 III.2.5. Ο ρόλος της Τέχνης και των ΤΠΕ 64 III.3. Δομή της διδασκαλίας Project 66 III.3.1. Οδηγός χρήσης καρτών εργασίας - υλικού 66 III.3.2. Βασικά στάδια εργασίας 67 III.3.3. Το 8ο στάδιο εργασίας αναλυτικά 68 III.3.4. Αναστοχασμός - Τελική αξιολόγηση/ Περάτωση του project 69 Μέρος τρίτο Παράρτημα - Πληροφοριακό Υλικό Παράρτημα Κόμικ 73 Η Μητέρα ελιά 76 Το στρώσιμο της ελιάς (εικονογράφηση) 78 Πληροφοριακό Υλικό Ενδεικτική Βιβλιογραφία 82 Ηλεκτρονική βιβλιοθήκη (εκπαιδευτικού βιβλίου και καρτών εργασίας) 84 Cd Υλικού

9

10 Χανιά, Καλοκαίρι 2013 Αγαπητοί αναγνώστες, Το υλικό που έχετε στα χέρια σας αποτελεί ένα εκπαιδευτικό πακέτο, το οποίο περιλαμβάνει τρεις ενότητες (μια για κάθε ζώνη του δημοτικού σχολείου: μικρή Α - Β, μεσαία Γ - Δ, μεγάλη Ε - Στ ). Κάθε ενότητα αποτελεί και ένα ξεχωριστό πρόγραμμα με οδηγίες για το δάσκαλο και κάρτες εργασίας για τους μαθητές και δομείται σε δυο βασικούς άξονες, τον Περιβαλλοντικό και τον Πολιτισμικό. Στη μικρή και μεσαία ζώνη οι άξονες αυτοί είναι διακριτοί. Αντίθετα, στη μεγάλη ζώνη άνθρωπος και περιβάλλον - πολιτισμός και επιστήμη γίνονται ένα. Για το λόγο αυτό στην ενότητα της Ε Στ οι κάρτες εργασίας του μαθητή ονομάζονται ΚΑΡΤΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛ- ΛΟΝΤΟΣ - ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ (βασικές κάρτες). Το πρόγραμμα της μεγάλης ζώνης (Ε - Στ δημοτικού και πρώτες τάξεις γυμνασίου) αναπτύσσεται με δεδομένο ότι έχει προηγηθεί η εξοικείωση με τις βασικές έννοιες του Project INFOIL στις προηγούμενες ζώνες και για το λόγο αυτό, επιχειρείται η ουσιαστικότερη επαφή των παιδιών με το θέμα. Παρακαλούμε πολύ δείτε την ενότητα αυτή προσεκτικά, καθώς έτσι μπορείτε να αντιληφθείτε πώς οι εκπαιδευτικοί μέσω του παρόντος Προγράμματος προσκαλούν τους μαθητές στο «να μαθαίνουν πώς να μαθαίνουν» μέσω της Κριτικής Διδασκαλίας. Στο πρόγραμμα της Ε - Στ, πέρα από το θεωρητικό μέρος «ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ» που ενδιαφέρει ως κείμενο τεκμηρίωσης, εξαιρετικής σημασίας κείμενο για την εφαρμογή του Προγράμματος στην Πράξη, αποτελεί ο ΟΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΚΑΡΤΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ - ΥΛΙΚΟΥ. Φανταστείτε είναι ένα έγγραφο που ξεναγεί κατά τρόπο αντίστοιχο με μία έκθεση τέχνης, για το λόγο αυτό, για να μπορέσετε να παρακολουθήσετε τη ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ PROJECT στην Πράξη, ακολουθείτε βήμα προς βήμα τον ΟΔΗΓΟ σας!!! Οι βασικές ΚΑΡΤΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ - ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ «μιλάνε» και σε δασκάλους και σε μαθητές, όμως παραπέμπουν τους μαθητές σε ενισχυτικές ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΤΙΚΕΣ ΚΑΡΤΕΣ και σε εναλλακτικές ΚΑΡΤΕΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΟΥΣ. Κι αυτό για να τους κάνουν τη ζωή πιο όμορφη και τη γνώση πιο στέρεα! Το υλικό αυτό, όπως διαπιστώνετε, το ανασύραμε από τον παγκόσμιο ιστό (το αναφέρουμε κάθε φορά με τρόπο πνευματικά έντιμο) και καλούμε ξεκάθαρα τους εκπαιδευτικούς να το τροποποιήσουν, να το αλλάξουν, να το αντικαταστήσουν με ό,τι εκείνοι θεωρούν σωστό και σημαντικό. Είναι ένα εύπλαστο υλικό που τους επιτρέπει, θεωρούμε, να ορίσουν οι ίδιοι τη στάθμη της δυσκολίας των παιδαγωγικών στόχων, τεχνικών και μεθόδων. Ιδιαίτερα στην τρίτη ζώνη (Ε - Στ ) που μπορεί να διακυμανθεί γνωστικά από την ηλικία των έντεκα έως των δεκατεσσάρων χρόνων (πρώτες τάξεις γυμνασίου). Με την ευχή να έχουμε ικανοποιήσει σε γενικές γραμμές τις προσδοκίες σας και με την υπόσχεση να συνεχίσουμε να είμαστε συνεπείς στην τέχνη της Εκπαίδευσης Ενηλίκων κι εν δυνάμει Ενηλίκων (παιδιών) σας ευχαριστούμε πολύ για την ευκαιρία - δυνατότητα να εκφράσουμε τις παιδαγωγικές μας σκέψεις. Με εκτίμηση, Η Συντονίστρια και τα μέλη της Παιδαγωγικής ομάδας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ INFOIL ix

11

12 Με λίγα λόγια... Η σημασία των φιλοπεριβαλλοντικών συστημάτων διαχείρισης ως βασικών συστατικών αειφόρων προτύπων παραγωγής και κατανάλωσης... Η λέξη «Αειφορία» προέρχεται από το συνδυασμό των λέξεων «Αεί» και «Φέρω» και σημαίνει «Φέρω για πάντα»! Ενα αειφόρο πρότυπο ή υπόδειγμα παραγωγής αποτελείται από συστατικά που επηρεάζουν θετικά: - Το περιβάλλον και τους φυσικούς πόρους, προάγοντας την προστασία της ποσότητας, αλλά και της ποιότητας τους - Την κοινωνία, συμβάλλοντας για παράδειγμα στην υγεία παραγωγών και καταναλωτών - Την οικονομία, όταν οδηγεί στην επάρκεια οικονομικών πόρων και, συνεπώς, στη βιωσιμότητα. Στα συστατικά των μοντέλων αειφορικής ανάπτυξης περιλαμβάνεται η αειφορική γεωργία και τα προϊόντα της, για τους λόγους που περιγράφονται παρακάτω. Η μη φιλοπεριβαλλοντική γεωργία εμποδίζει την αειφορική ανάπτυξη, επειδή είναι δυνατό να υποβαθμίζει τους υδατικούς πόρους και το έδαφος, τα οποία είναι βασικά συστατικά της ζωής. Τα παραγόμενα, επίσης, προϊόντα μπορεί να περιέχουν υπολείμματα φυτοφαρμάκων, επικίνδυνα για την ανθρώπινη υγεία. Στo πλαίσιο της αειφορικής γεωργίας έχουν αναπτυχθεί τα φιλοπεριβαλλοντικά συστήματα παραγωγής, όπως η Βιολογική Διαχείριση των καλλιεργειών και το Σύστημα Ολοκληρωμένης Διαχείρισης (ΣΟΔ). Επιπροσθέτως, τα Παραδοσιακά συστήματα διαχείρισης των καλλιεργειών, που στηρίζονται στις γνώσεις των παλιότερων γενιών, χαρακτηρίζονται ως αειφόρα, διότι παράγονται αποδεδειγμένα (στο πέρασμα των χρόνων), προϊόντα ασφαλή, παρόμοια με αυτά που έθρεψαν πολλές γενιές στο παρελθόν και, συνεπώς, μπορούν να υποστηρίξουν εκείνη τη διατροφή που προσφέρει ζωή με ποιότητα και διάρκεια, δηλαδή που «φέρει ζωή για πάντα». Επίσης, προωθούν την αυτάρκεια της αγροτικής οικογένειας, η οποία παράγει σχεδόν όλα αυτά που χρησιμοποιεί, αγοράζει ελάχιστα και δεν επηρεάζεται ιδιαίτερα από τις οικονομικές κρίσεις. Οι παραδοσιακές καλλιέργειες και ποικιλίες, που είναι καλά εγκλιματισμένες σε μια περιοχή, έχουν λιγότερες απαιτήσεις σε νερό, λιπάσματα και ενέργεια, συγκριτικά με άλλες μη εναρμονισμένες με το περιβάλλον. Συνήθως δεν έχουν ιδιαίτερα προβλήματα φυτοπροστασίας, αφού καταφέρνουν να επιβιώνουν για χρόνια στις συγκεκριμένες περιοχές. Επομένως, τα προϊόντα τους έχουν λιγότερες πιθανότητες να περιλαμβάνουν υπολείμματα φυτοπροστατευτικών. Τα προϊόντα αυτά έχουν καλύτερη γεύση και είναι ευεργετικά για την ανθρώπινη υγεία. Σε αντίθεση με τους καρπούς που προέρχονται από γενετικά τροποποιημένα φυτά, τη νέα τάση που εξασφαλίζει ποσότητα, όχι όμως και ποιότητα. Η παραγωγή υψηλής ποιότητας προϊόντων από φιλοπεριβαλλοντικά συστήματα διαχείρισης θα αυξήσει το εισόδημα των γεωργών (δίνει προστιθέμενη αξία στα προϊόντα), το οποίο είναι χαμηλό, παρόλο που η γεωργική εργασία είναι δύσκολη. Το χαμηλό εισόδημα των γεωργών, σε συνδυασμό με την έλλειψη ευκαιριών στην ύπαιθρο, έχει ως αποτέλεσμα την εγκατάλειψη της γεωργίας και της υπαίθρου γενικότερα. Η γεωργία και πιο σωστά, η φιλοπεριβαλλοντική γεωργία, είναι ένα «κλασσικό» επάγγελμα που συμπεριλαμβάνεται στα μοντέλα αειφόρου ανάπτυξης, γιατί παράγει τροφή (καλύπτει μια βασική ανάγκη), δηλαδή «φέρει» εδώ και πάρα πολλά χρόνια και διατηρεί την ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ INFOIL xi

13 ύπαιθρο και τα κτήματα σε κατάσταση ακμής και όχι εγκατάλειψης, ικανά να παράγουν, σε αντίθεση με τα σύγχρονα (μοντέρνα) επαγγέλματα που τα περισσότερα από αυτά έχουν ημερομηνία λήξης, οδηγώντας συχνά στην ανεργία, όσους τα ακολουθούν. Η φιλοπεριβαλλοντική γεωργία, είτε ως επάγγελμα, είτε ως απλή δραστηριότητα και με ορισμένες προϋποθέσεις, μπορεί να έχει θεραπευτικό ρόλο στον άνθρωπο, γιατί προωθεί την επαφή του με τη φύση, που αποτελεί ανάγκη αλλά και προϋπόθεση αειφορίας. Αρκετοί άνθρωποι επιλέγουν να επιστρέψουν στα χωριά και στα κτήματα τους μετά τη συνταξιοδότηση, όχι για οικονομικούς λόγους, αλλά γιατί «νιώθουν καλύτερα», όπως υποστηρίζουν. Επιπροσθέτως, πολύ λόγος γίνεται σήμερα για τους θεραπευτικούς κήπους και τις ευεργετικές ιδιότητες τους σε ηλικιωμένους και σε άτομα με ειδικές ανάγκες. Με στόχο την κάλυψη της ανάγκης του ανθρώπου να είναι κοντά στη φύση και να ευεργετηθεί απο αυτή, σε διάφορα προγράμματα αγροτουρισμού συμπεριλαμβάνεται συμμετοχή όχι απλώς ξενάγηση, στις αγροτικές εργασίες, όπως για παράδειγμα συμμετοχή στον τρύγο ή στο λιομάζωμα. Η δραστηριότητα αυτή όμως, δεν μπορεί να εκπληρώσει το στόχο της, εάν δεν πραγματοποιείται σε κτήματα που εφαρμόζουν φιλοπεριβαλλοντικές μεθόδους διαχείρισης. Στο πρόγραμμα INFOIL επιλέχθηκε το παράδειγμα της ελαιοκαλλιέργειας, για την προώθηση των φιλοπεριβαλλοντικών συστημάτων παραγωγής και κατανάλωσης. Η ελαιοκαλλιέργεια είναι από τις επικρατέστερες στις περιοχές μελέτης, δηλαδή στην Κρήτη και στην Πελοπόννησο κι ενδιαφέρει το μεγαλύτερο μέρος των παραγωγών στις περιοχές αυτές. Το ελαιόλαδο, επίσης, συμπεριλαμβάνεται στα βασικά προϊόντα της διατροφής των κατοίκων. Η εφαρμογή των αειφορικών συστημάτων παραγωγής στην καλλιέργεια της ελιάς πραγματοποιείται ήδη σε αρκετές περιπτώσεις και είναι εφικτή. Σε αντίθεση με άλλες καλλιέργειες στις οποίες είναι πιο δύσκολη, όπως για παράδειγμα το αμπέλι. Στους αμπελώνες, οι φιλοπεριβαλλοντικές μέθοδοι εφαρμόζονται συνήθως από ερασιτέχνες παραγωγούς και όχι από επαγγελματίες. Στόχος λοιπόν είναι, η αειφορική παραγωγή να εφαρμοστεί και σε άλλες καλλιέργειες. Η ελιά συμβολίζει την αιωνιότητα που είναι αλληλένδετη με την αειφορία. Εξάλλου, τα μνημειακά (παλιά) ελαιόδεντρα, χωρίς να έχουν ιδιαίτερες απαιτήσεις σε εισροές (νερό, λιπάσματα κ.α.) «φέρουν για χρόνια», εκτός από τους καρπούς τους και ανεκτίμητη ομορφιά στο τοπίο. Το ελαιόλαδο, το προϊόν της ελιάς, από φιλοπεριβαλλοντικά συστήματα διαχείρισης, αποτελεί το «μυστικό της υγείας, της μακροζωίας, της διαύγειας του πνεύματος και της γονιμότητας», σύμφωνα με αρκετές βιβλιογραφικές πηγές και συνεπώς, συνδέεται με την αειφορία. Η αειφορία όμως οριοθετείται, όχι μόνο από τον τρόπο με τον οποίο παράγουμε, αλλά και από τον τρόπο που χρησιμοποιούμε και απορρίπτουμε τα προϊόντα. xii INFOIL ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ

14 Η ανάλυση του Κύκλου Ζωής ενός προϊόντος συμπεριλαμβάνεται στις μεθόδους εκτίμησης των περιβαλλοντικών επιβαρύνσεων, που συνδέονται με ένα προϊόν, κάποια διεργασία ή μια δραστηριότητα, με προσδιορισμό και ποσοτικοποίηση της ενέργειας, των υλικών που χρησιμοποιούνται και των αποβλήτων που παράγονται. Το πρόγραμμα LIFE - ECOIL (www.ecoil.tuc.gr), εφάρμοσε τη μεθοδολογία αυτή για την περίπτωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων από την παραγωγή του ελαιολάδου. Ενα αειφόρο μέλλον προϋποθέτει αξιοποίηση των επιστημονικών ερευνών και αποτελεσμάτων, αλλά και της εμπειρίας των παραγωγών. Για την επίτευξη του στόχου της αειφορίας, είναι σημαντικό να καταβάλλεται συνεχής προσπάθεια και συνεργασία μεταξύ παραγωγών, επιστημόνων, αλλά και καταναλωτών. Η αειφόρος γεωργία απαιτεί νέες γεωργικές πρακτικές και προώθηση της ενημέρωσης σχετικά με αυτές. Σημαντικό ρόλο έχουν ακόμα, οι πολιτικές υποστήριξης των αειφόρων τρόπων παραγωγής και κατανάλωσης. Είναι αναγκαίο να υπάρχει συγκεκριμένο σχέδιο διαχείρισης σχετικά με τη μετάβαση από τη συμβατική στην αειφόρο γεωργία. Στη σημερινή εποχή της οικονομικής κρίσης πολλοί έχουν στραφεί στη γεωργία και αρκετοί στην φιλοπεριβαλλοντική γεωργία, για λόγους επαγγελματικής αποκατάστασης. Αρκετοί όμως, επιστρέφουν «άπραγοι πίσω», διότι δεν κατανόησαν πως η ενασχόληση αυτή δεν είναι απλή υπόθεση. Επομένως, πριν ασχοληθούν με τη γεωργία και ιδιαίτερα με τη φιλοπεριβαλλοντική γεωργία, θα πρέπει να έχουν: - Γνώσεις για τις καλλιέργειες, τα συστήματα διαχείρισης (π.χ. βιολογική γεωργία) και τις πρακτικές που θα εφαρμόσουν, τις οποίες μπορούν να αποκτήσουν μέσω συνεργασίας με γεωπόνο αλλά και από έγκυρες βιβλιογραφικές πηγές - Καλλιεργήσιμη γεωργική γη και τις απαιτούμενες σύγχρονες υποδομές - Πολύ διαθέσιμο χρόνο - Ενημέρωση για σύγχρονες μεθόδους (π.χ. ηλεκτρονικό εμπόριο) και την υφιστάμενη κατάσταση σχετικά με τη διάθεση των προϊόντων στην αγορά - Πρόθεση για συνεργασία με άλλους παραγωγούς, με στόχο τη μείωση των εξόδων παραγωγής, μεταποίησης ή διάθεσης των προϊόντων στην αγορά - Διερεύνηση της δυνατότητας αξιοποίησης προγραμμάτων οικονομικών ενισχύσεων, για ομάδες παραγωγών. Σημειώνεται ότι, η συνεργασία για την εφαρμογή των ορθών γεωργικών πρακτικών σε ομάδες παραγωγών επιφέρει σημαντικά αποτελέσματα. Επιπλέον, η γνώση που υποστηρίζει την αειφόρο γεωργία είναι τοπικά εξειδικευμένη, την οποία οι ίδιοι οι γεωργοί μπορούν να δοκιμάσουν, να επιβεβαιώσουν και να συνεχίσουν. Για την προώθηση και εδραίωση των φιλοπεριβαλλοντικών συστημάτων διαχείρισης της γεωργίας, χρειάζεται οι παραγωγοί να τα εφαρμόζουν στις καλλιέργειές τους, αλλά και οι καταναλωτές να στρέψουν την προτίμηση τους στα προϊόντα που προέρχονται από αυτά. Ενας άλλος σημαντικός παράγοντας είναι η έγκυρη πληροφόρηση από «δασκάλους» (πανεπιστημιακά ή ερευνητικά ιδρύματα, επίσημους φορείς, οργανισμούς, κλπ.) που παρέχουν τη γνώση, στους παραγωγούς (για το πώς) να παράγουν αειφορικά και στους καταναλωτές να αναζητούν προϊόντα που παράγονται με φιλοπεριβαλλοντικές μεθόδους, λαμβάνοντας υπόψη τις έννοιες της πιστοποίησης και της ιχνηλασιμότητας. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ INFOIL xiii

15 Η αειφόρος γεωργία δεν προϋποθέτει απλά αντικατάσταση των καλλιεργητικών τεχνικών με μια σειρά από άλλες, πιο ορθολογικές. Απαιτεί αλλαγή στάσης γενικότερα, δηλαδή προσωπική προσπάθεια για έμπρακτη υποστήριξη της ιδέας της αειφορίας, σε κάθε δραστηριότητα και ευκαιρία που θα προκύψει. Στόχος είναι, κατά τη διάρκεια ολόκληρου του κύκλου ζωής (παραγωγής και κατανάλωσης) του προϊόντος, το αποτύπωμα του στο περιβάλλον και στους φυσικούς πόρους να είναι το μικρότερο δυνατό και παράλληλα να διασφαλίζεται η προστασία της υγείας των καταναλωτών. Για την καλύτερη κατανόηση της σημασίας των φιλοπεριβαλλοντικών συστημάτων διαχείρισης ως βασικό συστατικό αειφόρων προτύπων παραγωγής και κατανάλωσης, αλλά και για τη διευκόλυνση στην εφαρμογή τους, προτείνεται η μελέτη του ενημερωτικού υλικού στη διαδικτυακή πύλη του προγράμματος LIFE - INFOIL και ιδιαίτερα στην ηλεκτρονική βιβλιοθήκη που περιλαμβάνει θέματα αειφορικής ελαιοκομίας και αειφορικής διαχείρισης γενικότερα. Η ηλεκτρονική διεύθυνση είναι: [www.infoil.gr, Η.Β.1] Αξιόλογο ρόλο στην αλλαγή νοοτροπίας των μελλοντικών παραγωγών και καταναλωτών, καταληκτικά, θα παίξουν οι εκπαιδευτικοί οι οποίοι σήμερα διαπλάθουν τον εν δυνάμει ενεργό πολίτη. Για το λόγο αυτό δίδεται και μεγάλη έμφαση από το Project INFOIL στο εκπαιδευτικό Πρόγραμμα «Ανθρωπος - Πολιτισμός - Περιβάλλον, μια Αειφόρος Σχέση Ζωής» που ακολουθεί με την ευχή να ευοδωθεί ο κόπος, ο χρόνος και το όραμα της επιστημονικής και παιδαγωγικής ομάδας του έργου. Εκ μέρους του προγράμματος LIFE+ INFOIL xiv INFOIL ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ

16 Μέρος πρώτο Μεθοδολογικές Σημειώσεις Εισαγωγή Α) Εκπαίδευση - Πολιτισμός - Αξίες - Συνειδητοποίηση και Δράση, για το Περιβάλλον και την Αειφορία Είναι διαφορετικό το σήμερα από το χθες. Αλλες οι παγκόσμιες ισορροπίες, νέες δομές, προοπτικές και μορφές κοινωνικής οργάνωσης. Στο σύγχρονο κόσμο που αλλάζει ραγδαία και στην αβεβαιότητα που διέπει όλους τους τομείς, ενδεχομένως η εκπαιδευτική διαδικασία μπορεί να συνεχίσει να αποτελεί τη βάση διαμόρφωσης των νέων κοινωνικών σχέσεων, που θα καθορίζουν τις όποιες μορφές οργάνωσης. Σύμφωνα με τις διαπιστώσεις ερευνητών της UNICEF, περίπου παιδιά βρίσκουν καθημερινά το θάνατο λόγω της έλλειψης πόσιμου νερού, τη στιγμή που 1,1 δισ. άνθρωποι σ' όλο τον κόσμο (το 20% του πληθυσμού της γης) δεν έχουν πρόσβαση σε πόσιμο νερό και 2,6 δισ. άνθρωποι δεν έχουν νερό για να ικανοποιήσουν βασικές ανάγκες υγιεινής. Οι σύγχρονοι άνθρωποι, βάσει των πορισμάτων ερευνών, φαίνεται ότι καταναλώνουν και ρυπαίνουν 30% περισσότερο από αυτό που μπορεί να αντέξει η γη. Λέγεται χαρακτηριστικά ότι, εάν όλοι οι πολίτες του κόσμου κατανάλωναν όσο ο μέσος όρος των ευρωπαίων, ο κόσμος θα χρειαζόταν τρεις πλανήτες για να ανταπεξέλθει σε ένα χρόνο. Αν κατανάλωναν, όπως οι Αμερικανοί, θα χρειάζονταν πέντε πλανήτες, ενώ ως πολίτες που ζούσαν στα Αραβικά Εμιράτα, θα απαιτούνταν έξι πλανήτες για την ικανοποίηση των αναγκών τους. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ INFOIL 1

17 Ο σύγχρονος κόσμος, αν κι αντιμέτωπος με το δίλλημα «ανάπτυξη ή περιβαλλοντική ισορροπία», εξακολουθεί να εξαντλεί επικίνδυνα μη ανανεώσιμους πόρους, να υποβαθμίζει τα τοπία της υπαίθρου, να γιγαντώνει τις πόλεις, να περιθωριοποιεί κοινωνικές ομάδες, να επιφέρει αλόγιστες οικολογικές καταστροφές στις αδύναμες οικονομικά περιφέρειες του πλανήτη και σε ολόκληρο τον πλανήτη. Η επιβίωση και η συνύπαρξη ανθρώπων και φυσικού περιβάλλοντος (φυσικών πόρων), απαιτεί τον επαναπροσδιορισμό ενός νέου ήθους/ έθους που να επανακαθορίζει τη σχέση του ανθρώπου με τη φύση. Προς την κατεύθυνση αυτή ο ρόλος της Εκπαίδευσης και του Πολιτισμού είναι καθοριστικός. Η Παιδεία (Εκπαίδευση και Πολιτισμός) είναι αυτή που θα προσδιορίσει τη ζωογόνο δύναμη για τις διαφορετικές διαστάσεις στην καθημερινή ζωή. Ο Πολιτισμός, και ειδικότερα ο «Λαϊκός Πολιτισμός», με την ευρύτερη έννοια, τότε και τώρα, προβάλλει νέα πρότυπα ανάπτυξης στην Κοινωνία, στην Οικονομία, στο Περιβάλλον. Συνεπώς, η εκπαιδευτική πραγματικότητα είναι αυτή που διαμορφώνει τις ζητούμενες στάσεις, αντιλήψεις ως ουσιαστικές παραμέτρους της νέας πραγματικότητας. Τα παιδιά μαθαίνουν να μην είναι παθητικοί δέκτες. Μαθαίνουν να αμφισβητούν, να πειραματίζονται, να δοκιμάζουν, να ασκούνται, να μην ενδίδουν σε νέες μορφές υποδούλωσης. Διαμορφώνεται, έτσι, ένας νέος τύπος Πολίτη (παραγωγού και καταναλωτή) μιας άλλης κοινωνικό - οικονομικής πραγματικότητας, που με τη σειρά της αποζητά ένα νέο τύπο εκπαίδευσης με σκοπό να βελτιώσει τη ζωή των ατόμων. Στη σύγχρονη παγκοσμιοποιημένη εποχή η Παιδεία και η Επιστήμη μπορούν και πρέπει να εμπνεύσουν - ενδυναμώσουν δασκάλους και μαθητές προς την κατεύθυνση μιας Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (*), διαφορετικής από αυτή που διδάσκεται στα σχολεία. Πρόκειται για μια ριζοσπαστική μορφή Εκπαίδευσης και Πολιτισμού για το Περιβάλλον και την Αειφορία - Βιωσιμότητα (βλ. σελίδα 3) που δίνει έμφαση: α) στη συναίσθηση των ιστορικών καταβολών των πολιτών, καθώς και στην αναγνώριση κι εκτίμηση παρόμοιων στοιχείων άλλων πολιτισμών, β) στην καλλιέργεια γνώσεων, στάσεων και δεξιοτήτων σχετικών με την αειφόρο ανάπτυξη, γ) στην κριτική συνειδητοποίηση του προβλήματος και στην ανάληψη της πρωτοβουλίας - δράσης, και τέλος, στην κοινή ανάγκη μεταξύ ανθρώπων και λαών για διάλογο/ συνεργασία, πρόοδο, ευημερία. Από την προσπάθεια αυτή δεν μπορεί να λείπει η Απελευθερωτική Αγωγή [33, 34, 53], ο Διάλογος - η Κριτική ανάλυση - αποτίμηση - σύνθεση, η Διερεύνηση - Ανακάλυψη, η Δράση και το Σχέδιο Δράσης [32, 29, 22], προκειμένου οι μαθητές-εν δυνάμει ενήλικες να χειραφετούνται σταδιακά και να κατανοούν τις θέσεις, τα συμφέροντα, τις σχέσεις εξουσίας, τις όποιες κοινωνικές και πολιτικές αντιπαραθέσεις, τις όποιες προϋποθέσεις αλλαγής με πρωταγωνιστές τους ίδιους για την κοινωνία και τη ζωή! (*) Κάθε χρόνο στις 22 Απριλίου γιορτάζεται η Παγκόσμια Ημέρα του Περιβάλλοντος. Κι όμως τόσα «πράσινα» περιβαλλοντικά εκπαιδευτικά προγράμματα δεν επιφέρουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα, καθώς μένουν δυστυχώς σε επίπεδο διακηρύξεων - ανακοινώσεων και βερμπαλισμού. 2 INFOIL ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

18 Επίσης, από την ενότητα της Εκπαίδευσης και του Πολιτισμού (Παιδείας) για το Περιβάλλον και την Αειφορία, δεν μπορεί να λείπει το κεφάλαιο Ηθική (**) [37, 50, 52] αφού σε αυτό εδράζουν οι πανανθρώπινες Αξίες (αλληλεγγύη, οικολογική βιωσιμότητα, ανεκτικότητα, δημοκρατία, κοινωνική δικαιοσύνη), αλλά και η αρχέγονη ανάγκη του ανθρώπου για Επικοινωνία - Μοίρασμα των αγωνιών, των προβλημάτων, όμως και των λύσεων και των προτάσεων! Ορισμός βιώσιμης ανάπτυξης Ενας από τους γνωστούς ορισμούς γενικά για τη «βιώσιμη ανάπτυξη» είναι αυτός της Επιτροπής για το Περιβάλλον και την ανάπτυξη, όπου αναφέρεται ότι η βιώσιμη ανάπτυξη είναι αυτή «που ικανοποιεί τις ανάγκες του παρόντος, χωρίς να στερεί το δικαίωμα των μελλοντικών γενιών να ικανοποιήσουν τις δικές τους ανάγκες» [61]. Ωστόσο, η παραπάνω θέση που μοιάζει ως μετεξέλιξη της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, στην πραγματικότητα διαφέρει από το παραπάνω πλαίσιο, καθώς τώρα, δίνεται χώρος για την ανάπτυξη και άλλων τριών πυλώνων πέραν του περιβαλλοντικού. Ο λόγος για την Κοινωνία, την Οικονομία και τον Πολιτισμό. Η «Εκπαίδευση για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη» και η συναφής «Εκπαίδευση για τη Βιώσιμη Ηγεσία» μοιάζουν να σχετίζονται άμεσα με την Παγκόσμια Εκπαίδευση (Global Education), που συμπεριλαμβάνει έννοιες όπως: περιβάλλον, ανθρώπινα δικαιώματα, διαπολιτισμικότητα, ειρήνη, ανάπτυξη και παγκόσμια πολιτειότητα. H Εκπαίδευση για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη διαθέτει συνοπτικά τα ακόλουθα χαρακτηριστικά: Εστιάζει σε διεπιστημονικές, ολιστικές, συστημικές και πλανητικές προσεγγίσεις, καθορίζεται από αξίες, ενθαρρύνει την κριτική σκέψη και την επίλυση προβλημάτων, κάνει χρήση ποικίλων διδακτικών μεθόδων, επιδιώκει τη συμμετοχή και δράση για αλλαγή, στηρίζεται στην κριτικά προσανατολισμένη μετασχηματίζουσα μάθηση [11]. Από την άλλη, «η Βιώσιμη Ηγεσία προκύπτει, απλώνεται και διαρκεί. Πρόκειται για μια κοινή ευθύνη, που δεν καταστρέφει αδικαιολόγητα τους ανθρώπινους ή τους οικονομικούς πόρους και η οποία φροντίζει την αποφυγή πρόκλησης καταστροφών - ζημιών στο εκπαιδευτικό-κοινοτικό περιβάλλον. Η Βιώσιμη Ηγεσία έχει ενεργό χαρακτήρα κι εμπλέκεται σε δυνάμεις που καθορίζουν αυτό το συγκεκριμένο χαρακτήρα. Ταυτόχρονα οικοδομεί εκπαιδευτικό περιβάλλον οργανωτικής ποικιλομορφίας, που προάγει τη διεπιστημονικότητα καλών ιδεών κι επιτυχημένων πρακτικών στην κοινότητα «κοινόχρηστης» μάθησης κι ανάπτυξης» [62]. (**) Η Ηθική, τόσο σε επίπεδο συνύπαρξης ατόμων, καθώς και σε επίπεδο λήψης απόφασης εκπαιδευτικών σχεδίων εργασίας. Πρωτίστως όμως και ως συνειδητοποίηση πρωταρχικού σκοπού τηςηγεσίας στην οργάνωση και διοίκηση των σχολικών μονάδων [23, 24]. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ INFOIL 3

19 Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Β) Ανθρωπος - Πολιτισμός - Περιβάλλον, μια Αειφόρος Σχέση Ζωής Για μια άλλη στάση απέναντι στη «διατροφή» και στην «υγεία» του ανθρωπογενούς και του φυσικού περιβάλλοντος. Το παράδειγμα του ελαιολάδου. i) Τι είναι: Η φιλοσοφία και ο σκοπός του Προγράμματος Το εκπαιδευτικό Πρόγραμμα «Ανθρωπος - Πολιτισμός - Περιβάλλον, μια Αειφόρος Σχέση Ζωής...» για μαθητές δημοτικού σχολείου είναι το εκπαιδευτικό πρόγραμμα ενός ευρύτερου Προγράμματος πληροφόρησης που σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε από το Πολυτεχνείο Κρήτης με τίτλο INFOIL. Tόσο το Project INFOIL (*) όσο και το εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Ανθρωπος - Πολιτισμός - Περιβάλλον, μια Αειφόρος Σχέση Ζωής», αποτελεί ένα ενδεικτικό παράδειγμα γνωριμίας - μελέτης ενός βασικού διατροφικού αγαθού, με στόχο τη δημιουργία μιας άλλης νοοτροπίας των εν δυνάμει «παραγωγών» και «καταναλωτών» ως ενηλίκων. Στο παραπάνω πλαίσιο η απόκτηση φιλοπεριβαλλοντικής συνείδησης, η εξοικείωση με τις έννοιες «αειφόρος ανάπτυξη», «εναλλακτικές μορφές - βιολογικές μορφές καλλιέργειας» κλπ. αποτελούν ζητήματα ζωτικής σημασίας για έναν πλανήτη που συνεχώς αλλάζει λόγω της δράσης των κατοίκων του, αλλά και για τους ίδιους τους κατοίκους του, που καλούνται να διαχειριστούν σωστά και υπεύθυνα τους φυσικούς πόρους. Η προστιθέμενη αξία του εκπαιδευτικού Προγράμματος «Ανθρωπος - Πολιτισμός - Περιβάλλον, μια Αειφόρος Σχέση Ζωής» έγκειται ακριβώς στο χαρακτηριστικό της ευρείας εφαρμογής του στην Ελλάδα και στο εξωτερικό (Ευρώπη - Μεσόγειος) όπου παράγεται το ελαιόλαδο, καθώς και ότι μπορεί να αποτελέσει παράδειγμα μελέτης-διαπραγμάτευσης και επιπλέον βασικών διατροφικών αγαθών, όπως το κρασί, το μέλι, το γάλα κ.ά. που παράγονται και καταναλώνονται στη χώρα μας και στην Ευρώπη. Πριν την εφαρμογή του Προγράμματος στην πράξη, συνιστάται η προσεκτική μελέτη των βασικών πληροφοριακών κειμένων. Το πρώτο, με τίτλο «Η σημασία των φιλοπεριβαλλοντικών συστημάτων διαχείρισης ως βασικών συστατικών αειφόρων προτύπων παραγωγής και κατανάλωσης» του προγράμματος INFOIL, που βρίσκεται στην εισαγωγή του βιβλίου, προβαίνει στην ανάδειξη της σημασίας των σύγχρονων Φιλοπεριβαλλοντικών Προτύπων και Μεθόδων Διαχείρισης (Ολοκληρωμένων Συστημάτων Διαχείρισης και Βιολογικών Καλλιεργειών) ως βασικών συστατικών αειφόρων προτύπων παραγωγής και κατανάλωσης. Ενώ το δεύτερο, που βρίσκεται στο πληροφοριακό υλικό με τίτλο «Η Αειφόρος ανάπτυξη στην Κρήτη» της κ. Ντρουμπογιάννη αναδιφά στο μύθο, αρχικά, κι εν συνεχεία σκιαγραφεί ανάγλυφα τη γεωμορφολογική και πολιτισμική εξέλιξη του νησιού με εστίαση στα προϊόντα και στους τρόπους καλλιέργειας. Από τη σύνθεση των γνώσεων που αποκομίζει ο/η εκπαιδευτικός από τα παραπάνω κείμενα προκύπτει η προσωπική κατανόηση και με τρόπο φυσικό επέρχεται η αναγκαιότητα της σύγκρισης κι εν συνεχεία της αποδόμησης στερεοτυπικών θέσεων, που τη θέση τους δίνουν σε νέες επικαιροποιημένες παραδοχές [38] ως προς το ζήτημα (παραγωγή και κατανάλωση προϊόντος). Επέρχεται, δηλαδή, η συνειδητοποίηση της αναγκαιότητας για δράση κι αλλαγή. Το Πρόγραμμα προσεγγίζεται μεθοδολογικά σε δύο κεντρικούς άξονες, άρρηκτα συνδεδεμένους μεταξύ τους, την «Επιστήμη - Τεχνολογία/ Περιβάλλον» και τον «Πολιτισμό». (*) Προώθηση αειφόρων προτύπων παραγωγής και κατανάλωσης - Το παράδειγμα του ελαιολάδου (www.infoil.gr). 4 INFOIL ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

20 Βασικό άξονα του Προγράμματος αποτελεί η σύγχρονη «Επιστήμη και η Τεχνολογία/ Περιβάλλον», που όμως, πλαισιώνεται από τον ενισχυτικό - συμπληρωματικό άξονα «Πολιτισμός» με τις συνιστώσες που τον καθορίζουν (ιστορία, τέχνη, κοινωνική ζωή, έθιμα και παραδόσεις κλπ). Και οι δύο κάθε φορά προσδιορίζουν κι αντιστοιχούν στο χώρο - χρόνο. Δηλαδή, το συγκεκριμένο χώρο (Κρήτη) και χρόνο (χθες - σήμερα - αύριο). Η σύζευξη των δύο αξόνων στο πλαίσιο του Προγράμματος κρίνεται απολύτως απαραίτητη όχι μόνο για την ανάδειξη του ολιστικού χαρακτήρα του εκπαιδευτικού περιεχομένου του Προγράμματος, μα, κυρίως, γιατί το εκπαιδευτικό πρόγραμμα απευθύνεται στην ολιστική φύση της ανθρώπινης Προσωπικότητας και την αδήριτη αναγκαιότητα για ολόπλευρη καλλιέργειά της (νους - ψυχή - σώμα: μάθηση ψυχής) σε όλες τις εποχές [36, 44, 60]. Πόσο μάλλον στον καιρό της κρίσης (οικονομικής, κοινωνικής κ.ά.) που η αλλαγή στάσεων και νοοτροπίας αποτελεί κυρίαρχο ζητούμενο. ii) Η Μεθοδολογική Προσέγγιση Στο παραπάνω πλαίσιο και για την υλοποίηση των στόχων του Προγράμματος επιστρατεύονται ενεργητικές εκπαιδευτικές μέθοδοι, όπως η διαθεματική-διεπιστημονική προσέγγιση ως εφαρμογή της μεθόδου των σχεδίων εργασίας (projects), η διερευνητική - ανακαλυπτική μάθηση, καθώς κι εναλλακτικές εκπαιδευτικές τεχνικές (παιχνίδι ρόλων, ακρόαση παραμυθιού, πείραμα, πρότυπο προς μίμηση, εκπαιδευτική επίσκεψη - επιτόπια παρατήρηση, συνέντευξη, ιστορική πηγή, πρόσκληση ειδικού κ.ά.) που αφορούν ταυτόχρονα την καλλιέργεια της συγκλίνουσας (λογική) και της αποκλίνουσας σκέψης (φαντασία και διαίσθηση). Σημαντικοί διδακτικομεθοδολογικοί πυλώνες στους οποίους πρέπει να σταθεί ο/η εκπαιδευτικός στο πλαίσιο του Προγράμματος είναι [18, 19]: α) η διδασκαλία «δια» της Τέχνης, β) οι εκπαιδευτικές επισκέψεις (επισκέψεις σε χώρους περιβαλλοντικού και πολιτιστικού ενδιαφέροντος), γ) η μέθοδος των σχεδίων εργασίας (projects) και η Διδασκαλία Project. α) Διδασκαλία «διά» της Τέχνης Στα ερωτήματα «γιατί οι τέχνες» και «πώς εναλλακτικά», κατά καιρούς, οι ειδικοί επιχειρηματολογούν σε δυο βασικές κατευθύνσεις. Στο πλαίσιο της πρώτης οπτικής, η Τέχνη αξιοποιείται ως μέσο για την ανάπτυξη του κριτικού στοχασμού των ατόμων επάνω στις μεθόδους σχεδιασμού του διδακτικού έργου [19]. Η συγκεκριμένη εκπαιδευτική στρατηγική «υιοθετεί τα προστάγματα των θεωριών ανάπτυξης του κριτικού στοχασμού [51] και της Θεωρίας της Μετασχηματίζουσας Μάθησης [38]. Στο πλαίσιο της δεύτερης οπτικής η Τέχνη και ο Πολιτισμός αξιοποιούνται κάποτε ως εκπαιδευτικά μέσα, άλλοτε ως εκπαιδευτικά περιεχόμενα, κυρίως όμως ως μορφές επικοινωνίας και μάθησης στην καθημερινή διδακτική πράξη [27, 15, 18]. Μέσα από τις εμπλουτισμένες με τέχνη εκπαιδευτικές μεθόδους και τεχνικές, η πρόταση «διά των τεχνών» αφορά στις πτυχές (ψυχή και σώμα, έναντι της νόησης μόνο) που κατά κανόνα παραμελούνται στην τυπική εκπαιδευτική δομή. Συγκεκριμένα, στο πλαίσιό της αντιτάσσονται η «κίνηση»/αν-ησυχία στην α-κινησία και τη σιωπή, το «χρώμα» απέναντι στη μονόχρωμη καθημερινότητα, ο «ήχος» της μουσικής και του διαλόγου απέναντι στο μονόλογο ενός/ μιας εκπαιδευτικού που πλέον δε συν-κινεί. Επιπρόσθετα, η διδακτική πράξη απευθύνεται στην αντιληπτική ικανότητα των ατόμων μέσω ισχυροποιημένων ερεθισμάτων-μηνυμάτων που [27, 15]: Συνθέτουν μια ατμόσφαιρα ποιότητας στο χώρο. Πλαισιώνουν αισθητικά το λόγο. Διευρύνουν σημαντικά την παιδαγωγική εμβέλεια της τέχνης στην εκπαίδευση. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ INFOIL 5

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Εισαγωγή Η αλλαγή του κλίματος αποτελεί στις μέρες μας ένα αδιαμφισβήτητο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς;

Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς; Ζωγραφιά: Β. Χατζηβαρσάνης 2014, ΚΠΕ Ελευθερίου Κορδελιού & Βερτίσκου Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς; 95 Οδηγίες για τις δραστηριότητες της Γ φάσης Έχοντας συζητήσει για την κατάσταση της γειτονιάς μας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου, Συντονίστρια ΠΕ/ΕΑΑ, ΠΙ aravella@cytanet.com.cy zachariou.a@cyearn.pi.ac.cy Ημερίδα: Πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

INFOIL Προώθηση αειφόρων προτύπων παραγωγής και κατανάλωσης με παράδειγμα το ελαιόλαδο

INFOIL Προώθηση αειφόρων προτύπων παραγωγής και κατανάλωσης με παράδειγμα το ελαιόλαδο LIFE08 INF/GR/000581 INFOIL Προώθηση αειφόρων προτύπων παραγωγής και κατανάλωσης με παράδειγμα το ελαιόλαδο Ευάγγελος Βαγγέλογλου Πολυτεχνείο Κρήτης Τμ. Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης Ημερίδα PROSODOL,

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση/ Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη & Υπαίθριες δραστηριότητες

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση/ Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη & Υπαίθριες δραστηριότητες Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Κέντρο Έρευνας, Μελέτης και Εφαρμογών στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Περιβαλλοντική Εκπαίδευση/ Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη & Υπαίθριες δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Προώθηση Αειφόρων Προτύπων Παραγωγής και Κατανάλωσης με Παράδειγμα το Ελαιόλαδο

Προώθηση Αειφόρων Προτύπων Παραγωγής και Κατανάλωσης με Παράδειγμα το Ελαιόλαδο Προώθηση Αειφόρων Προτύπων Παραγωγής και Κατανάλωσης με Παράδειγμα το Ελαιόλαδο Δρώμενα από τη συμμετοχή στην Μεσογειακή Έκθεση Ελιάς και Ελαιολάδου «Ελαιοτεχνία» 16-18 Απριλίου 2010. Πρακτικά της συνάντησης

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ»

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Την Παρασκευή 5 Δεκεμβρίου πραγματοποιήθηκε στην Πύλο σεμινάριο με θέμα «Αειφόρο Σχολείο-Βιωματικές Δράσεις» το οποίο οργάνωσε η Σχολική

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου Η Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη ως πλαίσιο Εκπαίδευσης Νεοδιορισθέντων Εκπαιδευτικών: Ποιοτικοί Εκπαιδευτικοί για Ποιοτική Εκπαίδευση ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ/ΠΑΙΔΙ/0308(ΒΙΕ)/07 ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΕ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΣΧΟΛΙΚΟΥΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΡΟΔΟΥ Το mentoring στο πρόγραμμα Πρακτικής Άσκησης ένα χρόνο μετά: Αποτίμηση

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήρι 1: Γιατί Χρειαζόμαστε τους Κανόνες; Ας Παίξουμε!

Εργαστήρι 1: Γιατί Χρειαζόμαστε τους Κανόνες; Ας Παίξουμε! Εργαστήρι 1: Γιατί Χρειαζόμαστε τους Κανόνες; Ας Παίξουμε! Το εργαστήρι αυτό βασίζεται σε ένα απλό και οικείο επιτραπέζιο παιχνίδι. Σκοπός του είναι να κεντρίσει το ενδιαφέρον των μαθητών, αξιοποιώντας

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Νάουσας. Εθνικό Δίκτυο Σχολείων «Γεωργία και Περιβάλλον» Γαία αειφόρος. Γαία μήτρα ζωής. Αναζητώντας το ευ ζην.

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Νάουσας. Εθνικό Δίκτυο Σχολείων «Γεωργία και Περιβάλλον» Γαία αειφόρος. Γαία μήτρα ζωής. Αναζητώντας το ευ ζην. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Νάουσας Εθνικό Δίκτυο Σχολείων «Γεωργία και Περιβάλλον» Γαία αειφόρος. Γαία μήτρα ζωής. Αναζητώντας το ευ ζην. Νάουσα 2008 Περιβαλλοντική Εκπαίδευση & «Γεωργία» Ο περιβαλλοντικός

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή)

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή) Πράξη: «Ανάπτυξη μεθοδολογίας και ψηφιακών διδακτικών σεναρίων για τα γνωστικά αντικείμενα της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Γενικής και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης» Άξονες Προτεραιότητας 1-2-3 Οριζόντια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ Δ/ΝΣΗ Π.Ε. & Δ.Ε. ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 20.06.2014 Δ/ΝΣΗ Π.Ε. Ν.ΚΕΦΑΛΛΗΝΙΑΣ Ταχ. Δ/νση(προσωρινή): Ηλία Ζερβού 10 Ταχ. Κώδικας : 28100

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΟΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΟ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΤΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟΥ-ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ

ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΟΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΟ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΤΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟΥ-ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΟΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΟ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΤΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟΥ-ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ Έφη Δαρείου Εκπαιδευτικός, Πολιτικός Μηχανικός, Μηχανικός Περιβάλλοντος, Ειδίκευση

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο

Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο για τις ανάγκες της Πράξης «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) Πιλοτική Εφαρμογή». Α. ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Αξιοποίηση Λογισμικού Γενικής Χρήσης

Εκπαιδευτική Αξιοποίηση Λογισμικού Γενικής Χρήσης Εκπαιδευτική Αξιοποίηση Λογισμικού Γενικής Χρήσης Δρ. Χαράλαμπος Μουζάκης Διδάσκων Π.Δ.407/80 Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Στόχοι ενότητας Το λογισμικό

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Μ. Χρήστου Στο Δημοτικό Σχολείο, τα σχολικά εγχειρίδια που χρησιμοποιούνται τα τελευταία χρόνια είναι εμπλουτισμένα με

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Γενικά Λαμβάνοντας υπόψη τις μέχρι σήμερα Εγκυκλίους για τον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Σμαράγδα Τσιραντωνάκη, ΠΕ70 ΣΧΟΛΕΙΟ Ιδιωτικά Εκπαιδευτήρια Θεοδωρόπουλου Χανιά Μάϊος 2015 Σελίδα 1 από 10 1. Συνοπτική περιγραφή της καλής πρακτικής Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών Παράρτημα 1: Τεχνική έκθεση τεκμηρίωσης σεναρίου Το εκπαιδευτικό σενάριο που θα σχεδιαστεί πρέπει να συνοδεύεται από μια τεχνική έκθεση τεκμηρίωσής του. Η τεχνική αυτή έκθεση (με τη μορφή του παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

698 Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΤΕΙ Ιονίων Νήσων (Ζάκυνθο)

698 Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΤΕΙ Ιονίων Νήσων (Ζάκυνθο) 698 Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΤΕΙ Ιονίων Νήσων (Ζάκυνθο) Το γνωστικό αντικείμενο του Τμήματος Το περιεχόμενο σπουδών του τμήματος «Οικολογίας & Περιβάλλοντος» με έδρα τη Ζάκυνθο καλύπτει το γνωστικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΡΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΔΑΣΚΑΛΟΣ ΣΤΟ 4/ΘΕΣΙΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΔΙΑΣ

ΛΕΡΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΔΑΣΚΑΛΟΣ ΣΤΟ 4/ΘΕΣΙΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΔΙΑΣ ΛΕΡΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΔΑΣΚΑΛΟΣ ΣΤΟ 4/ΘΕΣΙΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΔΙΑΣ ΒΗΜΑΤΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Αποφασίζεται το θέμα σε συνεργασία με τους μαθητές. Ενημερώνεται ο διευθυντής του σχολείου, ο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου»

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» 6/Θ ΔΗΜ. ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΙΤΡΟΥΣ ΠΙΕΡΙΑΣ Μαρία Υφαντή (ΠΕ 11) Δαμιανός Τσιλφόγλου (ΠΕ 20) Θέμα: Μύθοι Αισώπου και διδαχές του Τάξη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ Στο πλαίσιο της Πράξης «Ακαδημία Πλάτωνος - Η Πολιτεία και ο Πολίτης»,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ;

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; Ημερομηνία 23/07/2015 Μέσο Συντάκτης Link diavasame.gr Ευμορφία Ζήση http://www.diavasame.gr/page.aspx?itemid=ppg1396_2146 ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; 23.07.2015 Συντάκτης: Ευμορφία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Δημοτικού Oδηγίες αξιοποίησης των σχολικών εγχειριδίων Σχολική χρονιά: 2011-2012 ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΩΝ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ 1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Τι εννοούμε με τον όρο «μαθησιακά αποτελέσματα»; ΓΝΩΣΕΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΑΣΕΙΣ Ποια είναι τα αναμενόμενα οφέλη από την

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Φύση και Σχολικοί Κήποι Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Ιστορικά στοιχεία Η «μόρφωση» του ανθρώπου άρχισε άτυπα από την επαφή του με

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ Στο πλαίσιο της Πράξης «Ακαδημία Πλάτωνος - Η Πολιτεία και ο Πολίτης»,

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ-ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 205 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ (Ένα παραμύθι από μεγάλα παιδιά) Παπαλουκά Κων/να Εκπαιδευτικός Β θμιας Εκπαίδευσης Νηπιοβρεφοκόμος Τσαγκουρνού Ελισάβετ Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ ΣΕΝΑΡΙΟΥ: Προπαίδεια - Πίνακας Πολλαπλασιασμού του 6 ΕΠΙΜΟΡΦOYMENH: ΠΗΛΕΙΔΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΜΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ

Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΜΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ Η φιλοσοφία μας για την εκπαίδευση και το σχολείο του παρόντος, έχει ως βασικό της άξονα ένα σχολείο: που εφαρμόζει στην «πράξη» τη μαθητοκεντρική διδασκαλία και την ολιστική προσέγγιση

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Πληροφορικής

Διδακτική της Πληροφορικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 3: Η Πληροφορική στην Ελληνική Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση - Γυμνάσιο Σταύρος Δημητριάδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός Επιμόρφωσης για τη Φυσική Αγωγή: Επιμόρφωση Νηπιαγωγών & Εκπαιδευτικών ΠΕ11 Α & Β φάση

Οδηγός Επιμόρφωσης για τη Φυσική Αγωγή: Επιμόρφωση Νηπιαγωγών & Εκπαιδευτικών ΠΕ11 Α & Β φάση 2011 2012 Οδηγός Επιμόρφωσης για τη Φυσική Αγωγή: Επιμόρφωση Νηπιαγωγών & Εκπαιδευτικών ΠΕ11 Α & Β φάση Επιστημονικό Πεδίο: Σχολική & Κοινωνική Ζωή Ανδρέας Γ. Αυγερινός Συντονιστής για τη Φυσική Αγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Προγραμματισμός του μαθήματος Οικιακής Οικονομίας-Αγωγής Υγείας Επισημάνσεις για Α, Β και Γ Γυμνασίου

Προγραμματισμός του μαθήματος Οικιακής Οικονομίας-Αγωγής Υγείας Επισημάνσεις για Α, Β και Γ Γυμνασίου Προγραμματισμός του μαθήματος Οικιακής Οικονομίας-Αγωγής Υγείας Επισημάνσεις για Α, Β και Γ Γυμνασίου Ο ετήσιος προγραμματισμός πρέπει να ανταποκρίνεται στους Δείκτες Επιτυχίας της κάθε τάξης ξεχωριστά.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό!

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! Βιώσιμη διαχείριση αστικού νερού: Βασικές αρχές & καλές πρακτικές σε θέματα επικοινωνίας, διαβούλευσης, εκπαίδευσης Νερό: δημόσιο αγαθό, μοναδικός φυσικός

Διαβάστε περισσότερα

Π.3.2.5 Πιλοτική εφαρμογή και αξιολόγηση αντιπροσωπευτικού αριθμού σεναρίων από κάθε τύπο σε διαφοροποιημένες εκπαιδευτικές συνθήκες πραγματικής τάξης

Π.3.2.5 Πιλοτική εφαρμογή και αξιολόγηση αντιπροσωπευτικού αριθμού σεναρίων από κάθε τύπο σε διαφοροποιημένες εκπαιδευτικές συνθήκες πραγματικής τάξης Π.3.2.5 Πιλοτική εφαρμογή και αξιολόγηση αντιπροσωπευτικού αριθμού σεναρίων από κάθε τύπο σε διαφοροποιημένες εκπαιδευτικές συνθήκες πραγματικής τάξης Νεοελληνική Γλώσσα Ε Δημοτικού Τίτλος: «Μουσική» Συγγραφή:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ (ενδεικτικά)

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ (ενδεικτικά) ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Διεξαγωγή μικρής έρευνας στο Γυμνάσιο Β' Γυμνασίου Διδάσκουσα: Ασπράκη Γαβριέλλα Νεοελληνική Γλώσσα email: gabby.aspraki@gmail.com ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδιο Ετήσιας Έκθεσης Αυτοαξιoλόγησης Υλοποίηση, Παρακολούθηση και

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Θεμελίωση μιας λύσης ενός προβλήματος από μια πολύπλευρη (multi-faceted) και διαθεματική (multi-disciplinary)

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και Υγιεινή Διατροφή με τοπικά προϊόντα. Σφακιανάκη Μαρία Υπεύθυνη ΚΠΕ Αρχανών-Ρούβα-Γουβών

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και Υγιεινή Διατροφή με τοπικά προϊόντα. Σφακιανάκη Μαρία Υπεύθυνη ΚΠΕ Αρχανών-Ρούβα-Γουβών Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και Υγιεινή Διατροφή με τοπικά προϊόντα Σφακιανάκη Μαρία Υπεύθυνη ΚΠΕ Αρχανών-Ρούβα-Γουβών Ηράκλειο, Βασιλική Αγ. Μάρκου Πέμπτη 22 Νοεμβρίου 2012 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ:1892/1990

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΣ Γεωγραφίας στα πλαίσια του Νέου Σχολείου

ΑΠΣ Γεωγραφίας στα πλαίσια του Νέου Σχολείου ΕΣΠΑ 2007-13\Ε.Π. Ε&ΔΒΜ\Α.Π. 1-2-3 «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Με συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε. Κ. Τ.) ΑΠΣ Γεωγραφίας

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδεύοντας για μια Βιώσιμη Πόλη

Εκπαιδεύοντας για μια Βιώσιμη Πόλη www.kpe-thess.gr www.facebook.com/kpethess Εκπαιδεύοντας για μια Βιώσιμη Πόλη ΚΠΕ Ελευθερίου Κορδελιού & Βερτίσκου Χ. Αθανασίου - Ε. Παπαδημητρίου - Ν. Ριφάκη - Γ. Σλαυκίδης Π. Τσολακίδου - Γ. Υφαντής

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις Λοΐζος Σοφός Οι 5 φάσεις του διδακτικού μετασχηματισμού 1. Εμπειρική σύλληψη ενός σεναρίου μιντιακής δράσης και χαρτογράφηση της

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

9ο Νηπιαγωγείο Ηρακλείου Σχολ.Έτος 2013-14. Σχέδιο εργασίας με θέμα: Φυσική ζωή, άσκηση και υγιεινός τρόπος διαβίωσης

9ο Νηπιαγωγείο Ηρακλείου Σχολ.Έτος 2013-14. Σχέδιο εργασίας με θέμα: Φυσική ζωή, άσκηση και υγιεινός τρόπος διαβίωσης 9ο Νηπιαγωγείο Ηρακλείου Σχολ.Έτος 2013-14 Σχέδιο εργασίας με θέμα: Φυσική ζωή, άσκηση και υγιεινός τρόπος διαβίωσης Διάρκεια προγράμματος -Συμμετοχή Διάρκεια: Μάρτιος - Ιούνιος 2014 Συμμετοχή : 2 μεικτά

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53 Πίνακας Περιεχομένων Εισαγωγή... 5 Κεφάλαιο 1 Πώς μαθαίνουν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας...11 Η Φυσική Αγωγή στην προσχολική ηλικία...14 Σχέση της Φυσικής Αγωγής με τους τομείς ανάπτυξης του παιδιού...16

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Πώς περνάμε τη μέρα μας;

Πώς περνάμε τη μέρα μας; Πώς περνάμε τη μέρα μας; Διδακτική πρόταση 2: Συνοπτικό πλαίσιο καθημερινής ζωής Ερώτημα-κλειδί Πώς περνούμε τη μέρα μας από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Σύνδεση με το προηγούμενο μάθημα Στο προηγούμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014-2015 - ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014-2015 - ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014-2015 - ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΙΙ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: Δ. ΘΕΟΔΩΡΟΥ, ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ 1. Σύντομη ενημέρωση (βασική

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ Η ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ»

ΝΕΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ Η ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ» «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) Πιλοτική Εφαρμογή στους Άξονες Προτεραιότητας 1,2,3 - Οριζόντια Πράξη» «ΤΟ ΝΕΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ Η ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ» Ενημερωτική Συνάντηση Στελεχών Διοίκησης

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ» Μάθημα 1 «Μία πρώτη γνωριμία με την εκπαιδευτική έρευνα»

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ» Μάθημα 1 «Μία πρώτη γνωριμία με την εκπαιδευτική έρευνα» «ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ» Μάθημα 1 «Μία πρώτη γνωριμία με την εκπαιδευτική έρευνα» Τα θέματά μας Γιατί «μεθοδολογία εκπαιδευτικής έρευνας» για εσάς; Ποιους τομείς είναι δυνατόν

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία

Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία Ενότητα 6: Βασικές κατευθύνσεις για τη διδασκαλία του χορού στο πλαίσιο της εκπαίδευσης. Δημιουργική μέθοδος Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό

Διαβάστε περισσότερα

"Μια σημαία μια ιδέα"

Μια σημαία μια ιδέα Τελική Εργασία "Μια σημαία μια ιδέα" Καρακώτσογλου Αντώνης 19ο Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Τάξη Στ` Υπεύθυνη ομάδας εργασίας: Δούβλη Γεωργία ΜΑΙΟΣ 2014 Abstract - Περίληψη Η παρούσα εργασία εκπονήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Περιγραφή του μαθήματος - στόχοι: Το μάθημα εξετάζει τις κοινωνικές, πολιτισμικές και ιστορικές διαστάσεις της ανάπτυξης του θεσμού του μουσείου και η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Χρυσή Κ. Καραπαναγιώτη Τμήμα Χημείας Αντικείμενο και Αναγκαιότητα Μετασχηματισμός της φυσικοεπιστημονικής γνώσης στη σχολική της εκδοχή.

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS www.pure-hersonissos.gr Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS www.pure-hersonissos.gr Μάμαη Δίκτυο 3α, ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ Αθήνα // τηλ.-φαξ: SOS // Μάμαη 210 8228795 3α, Αθήνα // e-mail: // τηλ.-φαξ: schools@medsos.gr 210 8228795

Διαβάστε περισσότερα

Μαίρη Κουτσελίνη Πανεπιστήμιο Κύπρου

Μαίρη Κουτσελίνη Πανεπιστήμιο Κύπρου Μαίρη Κουτσελίνη Πανεπιστήμιο Κύπρου Πώς ορίζεται η Ποιότητα των διδακτικών εγχειριδίων; Η δυνατότητά τους να ανταποκριθούν στους σκοπούς της εκπαίδευσης και τους σκοπούς της διδασκαλίας του συγκεκριμένου

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των ΤΠΕ στη δόμηση της Κοινωνίας της Γνώσης

Ο ρόλος των ΤΠΕ στη δόμηση της Κοινωνίας της Γνώσης Ο ρόλος των ΤΠΕ στη δόμηση της Κοινωνίας της Γνώσης Η ένταξη των ΤΠΕ στα πλαίσια των στόχων της εκπαίδευσης για το 2010 Αναπτυξιακή Στρατηγική για την Εκπαίδευση 2007-2013 Ευρωπαϊκές πολιτικές H Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Η διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης /ξένης γλώσσας

Η διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης /ξένης γλώσσας Η διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης /ξένης γλώσσας Εισαγωγικά Μαρία Παπαλεοντίου, Φιλόλογος Π.Ι.Κ. Προβληματιζόμαστε... Τι εννοούμε με τον όρο Τεχνολογίες Πληροφορίας και Επικοινωνίας (Τ.Π.Ε.) και τι

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Σοφία Τσιροπούλου Υπεύθυνη Σχολικών Δραστηριοτήτων Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Έβρου softsi@sch.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα εργασία

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

«Να σας συγχαρώ για την οργάνωση του συνεδρίου και μάλιστα με ένα θέμα που αποτελεί βασικό ζητούμενο αλλά και εργαλείο στήριξης του αγροτικού χώρου.

«Να σας συγχαρώ για την οργάνωση του συνεδρίου και μάλιστα με ένα θέμα που αποτελεί βασικό ζητούμενο αλλά και εργαλείο στήριξης του αγροτικού χώρου. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΡΑΦΕΙΟ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ Δ/νση: Αχαρνών 2, 101 76 Αθήνα 5/ 11/ 2015 Τηλ: 210-2124388 Fax: 210-5237904 Θέμα: Ομιλία Υπουργού Αγροτικής

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 11 1/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 11 1/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Γεωργική Εκπαίδευση Θεματική ενότητα 11 1/2 Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Μαθησιακοί στόχοι 1/2 Οι φοιτητές/τριες πρέπει να είναι ικανοί/ες: να καταγράψουν

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα