ΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ «χτυπήματα» έχει ο βακαλάος του Ατλαντικού (Gadus morhua), το δημοφιλέστερο ψάρι στη FishBase

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ. 62.377 «χτυπήματα» έχει ο βακαλάος του Ατλαντικού (Gadus morhua), το δημοφιλέστερο ψάρι στη FishBase"

Transcript

1 4 science ιχθυολογία 26 ΚΥΡΙΑΚΗ 18 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2013 TO BHMA FishBase: όλα όσα θέλετε να ξέρετε Πραγματική βουτιά στους βυθούς όλης της Γης μπορεί να κάνει ο καθένας μας χάρη στη μεγαλύτερη ψαρο-εγκυκλοπαίδεια που υπάρχει! Βίντεο, πληροφορίες και ό,τι άλλο χρειαστείτε σε 200 γλώσσες (και ελληνικά) Στείλτε κι εσείς φωτογραφίες ή βίντεο Παρά την επιστημονική αξία της, η FishBase έχει τελικά αναδειtης λαλίνας φαφούτη Εχετε ποτέ αναρωτηθεί αν στις Φιλιππίνες τρώνε κουτσομούρα; Και αν ναι, πώς να τη λένε άραγε; Η κουτσομούρα, με τη σειρά της, αν ζει σε εκείνα τα νερά, είναι σαν τη «δικιά» μας; Εχει τις ίδιες συνήθειες και της αρέσουν οι ίδιοι μεζέδες; Ισως βέβαια η φιλιππινέζικη κουτσομούρα, υπάρχει δεν υπάρχει (που δεν υπάρχει), σας αφήνει παγερά αδιάφορους, αλλά από την άλλη θα θέλατε πολύ να ξέρατε τι ψάρι είναι αυτό που είδατε να περνάει δίπλα σας ενώ κολυμπούσατε ή είχε την ατυχή έμπνευση να «τσιμπήσει» το δόλωμα που βάλατε στο αγκίστρι σας. Η απάντηση σε όλα τα παραπάνω αλλά και σε όποιο άλλο «ψαρικής» φύσεως ερώτημα είναι ικανός να συλλάβει ο νους σας μπορεί να βρεθεί με ένα «κλικ» από τον ηλεκτρονικό υπολογιστή, την ταμπλέτα ή το κινητό σας τηλέφωνο στη μεγαλύτερη εγκυκλοπαίδεια για τα ψάρια που διαθέτει αυτή τη στιγμή ο άνθρωπος. Ιδανική και για παιδιά Η FishBase ξεκίνησε βεβαίως ως ένα επιστημονικό εργαλείο και εξακολουθεί να λειτουργεί ως τέτοιο, όντας μάλιστα το καλύτερο στο είδος του. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι απευθύνεται μόνο στους ειδικούς ούτε ότι θα πρέπει να είστε ιχθυολόγος για να μπορέσετε να την «αποκρυπτογραφήσετε». Αντιθέτως, ακόμη και ένα παιδί μπορεί να τη «χαζεύει» για ώρες βλέποντας φωτογραφίες και βίντεο με ψάρια από όλα τα μήκη και τα πλάτη της Γης, ακόμη και ακούγοντας τους ήχους τους όταν «μιλάνε» τη δική τους γλώσσα γιατί, ναι, τα ψάρια τελικά δεν τηρούν σιγή ιχθύος. Επίσης μπορείτε να συμμετάσχετε και εσείς ενεργά στη «σύνταξή» της «ανεβάζοντας» τις φωτογραφίες και τα βίντεο ΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ «χτυπήματα» έχει ο βακαλάος του Ατλαντικού (Gadus morhua), το δημοφιλέστερο ψάρι στη FishBase είδη και άνω είναι καταγεγραμμένα αυτή τη στιγμή στη FishBase που έτυχε να τραβήξετε στις θαλασσινές εξορμήσεις σας. Παράλληλα με τη διασκέδαση, η βάση δεδομένων για τα ψάρια, που δημιουργήθηκε τη δεκαετία του 1990 από τους αλιευτικούς βιολόγους Ντανιέλ Πολί και Ράινερ Φρόζε, σε συνεργασία με τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας (FAO) του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών και με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, προσφέρει γνώσεις. Και εμπλουτίζεται συνεχώς, υπό την επιμέλεια εννέα ερευνητικών ινστιτούτων από διάφορα κράτη που από το 2001 έχουν αναλάβει τη διαχείρισή της ένα από αυτά είναι το Εργαστήριο Ιχθυολογίας του Τμήματος Βιολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. «Είναι η πιο ενημερωμένη εγκυκλοπαίδεια για τα ψάρια και είναι γενικά η πιο ενημερωμένη εγκυκλοπαίδεια που υπάρχει σε σχέση με τις αντίστοιχες για τα ζώα και τα φυτά. Δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή πιο άρτια διαδικτυακή εγκυκλοπαίδεια από τη FishBase» λέει μιλώντας στο «Βήμα» ο Κώστας Στεργίου, καθηγητής στο Τμήμα Βιολογίας του ΑΠΘ και διευθυντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων και Εσωτερικών Υδάτων του Ελληνικού Κέντρου Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ). «Ως συνέχειά της έχει αναπτυχθεί επίσης η SeaLifeBase, η οποία περιέχει όλους τους θαλάσσιους οργανισμούς, όπως η FishBase, που δεν είναι ψάρια». Πληροφορίες σε 200 γλώσσες Στην παγκόσμια εγκυκλοπαίδεια των ψαριών είναι καταγεγραμμένα αυτή τη στιγμή περισσότερα από είδη και όλες οι πληροφορίες που τα αφορούν. Στη σελίδα του κάθε είδους θα δείτε στο επάνω μέρος τη φωτογραφία του (ή πολλές, αν «πατήσετε» τα σχετικά πεδία) και το κοινό όνομά του σε περισσότερες από 200 γλώσσες (τα ελληνικά είναι μία από αυτές). Θα δείτε επίσης τον χάρτη εξάπλωσής του, δηλαδή τις περιοχές του πλανήτη όπου ζει (σημειώνουμε εδώ ότι η ανάλυση των χαρτών εξάπλωσης προκειμένου να προσδιοριστεί το ψάρι που ζει στις περισσότερες θάλασσες της Γης και το οποίο είναι ο γλαυκοκαρχαρίας έγινε ειδικά για «Το Βήμα» από τον Ράινερ Φρόζε), καθώς και στοιχεία που αφορούν τη βιολογία και την οικολογία του, τη διατροφή, τη θνησιμότητα, την αναπαραγωγή και τη συμπεριφορά του. Οσο περισσότερο προχωράτε προς το «κάτω» μέρος της σελίδας τόσο πιο ειδικά και επιστημονικά γίνονται τα στοιχεία. Αν όμως σας ενδιαφέρει και αυτή η πλευρά, θα βρείτε επίσης όλες τις επιστημονικές μελέτες που έχουν δημοσιευθεί για το κάθε είδος που αναζητάτε.

2 ιχθυολογία science TO BHMA ΚΥΡΙΑΚΗ 18 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ Σαρδέλα Sardina pilchardus Μια σαρδέλα που καταλήγει στο τηγάνι ή στο ταψί σας το πιθανότερο είναι να έχει ηλικία το πολύ γύρω στα 5 έτη, αν ωστόσο καταφέρει να ξεφύγει από δίχτυα και άλλες αντιξοότητες το πελαγικό αυτό ψάρι έχει αναφερθεί ότι μπορεί να ζήσει ως και 15 χρόνια. Το πιο συνηθισμένο μήκος της είναι τα 20 εκ., μπορεί όμως να φθάσει και τα 32 εκ. Ζει στις υποτροπικές περιοχές του Ανατολικού Ατλαντικού Ωκεανού, αλλά σπάνια μπορεί να τη συναντήσετε και στα βόρεια της Ιρλανδίας. Στη Μεσόγειο αφθονεί περισσότερο στην Αδριατική απ ό,τι στα δικά μας, ανατολικά μεσογειακά νερά, ενώ έχει παρουσία στη Θάλασσα του Μαρμαρά αλλά όχι στον Εύξεινο Πόντο. Σχηματίζει κοπάδια σε βάθος ή και 100 μ. και ανεβαίνει στην επιφάνεια (10-35 εκ.) τη νύχτα. Στις ελληνικές θάλασσες τρέφεται με φυτοπλαγκτόν, αλλού όμως προτιμά ιδιαίτερα τα πλαγκτικά καρκινοειδή ή και μεγαλύτερους οργανισμούς. Η ίδια με τη σειρά της αποτελεί λαχταριστό μεζέ εκτός από τον άνθρωπο για τη μαύρη πεσκαντρίτσα, την παλαμίδα, τον κολιό, το σκουμπρί, τον λούτσο και τον τόννο. Θα την ξεχωρίσετε από τη φρίσσα (Sardinella aurita) και την παπαλίνα (Sprattus sprattus) από τις ακτινωτές ραβδώσεις που έχει στο βραγχιακό επικάλυμμα (τα άλλα δύο δεν έχουν) και από τα χρώματα και τις κηλίδες της (η φρίσσα και η παπαλίνα δεν έχουν κηλίδες ενώ η φρίσσα έχει μια χαρακτηριστική χρυσή γραμμή κατά μήκος των πλευρών της). Αλιεύεται παγκόσμια σε ποσότητα μεγαλύτερη από τόνους ετησίως μεγαλύτερος «ψαράς» της είναι το Μαρόκο. Στην Ελλάδα είναι το είδος με την υψηλότερη αλιευτική παραγωγή (κυρίως στο Βόρειο Αιγαίο, αλλά και στον Αργοσαρωνικό και στον Πατραϊκό Κόλπο). Οικολογική ευπάθεια: μέτρια, 36 από 100. για τα ψάρια Μπακαλιάρος Merluccius merluccius Αν καταφέρει να επιζήσει το βενθοπελαγικό αυτό είδος μπορεί να γνωρίσει τα πολύ βαθιά γεράματα στην ηλικία των 20 ετών. Το πιο συνηθισμένο μήκος του είναι γύρω στα 40 εκ., αλλά μπορεί να φθάσει το μέγιστο μήκος του 1,40 μ., με μέγιστο βάρος τα 15 κιλά. Ζει στην εύκρατη ζώνη του Ανατολικού Ατλαντικού Ωκεανού, από τη Νορβηγία και την Ισλανδία ως τη Μαυριτανία, στη Μεσόγειο και στις νότιες ακτές της Μαύρης Θάλασσας. Περνάει την ημέρα του κοντά στον βυθό (συνήθως σε βάθος μ.), επάνω από λασπώδη και βραχώδη «εδάφη». Επιδίδεται όμως σε νυχτερινές εξόδους, κατά τις οποίες απομακρύνεται αρκετά μακριά από το «σπίτι» του. Στους ενήλικους εκπροσώπους του είδους αρέσουν ο γαύρος, η σαρδέλα, η παπαλίνα, το προσφυγάκι, ο γάδος και οι συγγενείς του καθώς και τα καλαμάρια, ενώ τα μικρά τρέφονται με καρκινοειδή. Τον τρώνε άλλα ψάρια όπως ο σαργός, ο καλκανάβατος, το μανάλι, η σκορπίνα (τους μικρούς μπακαλιάρους) ή ο ξιφίας, και τα δελφίνια. Κινδυνεύει όμως και από τους εκπροσώπους του είδους του έχει παρατηρηθεί ότι εκδηλώνεται κανιβαλισμός. Εχει μεγάλο στόμα με μικρά κοφτερά δόντια και ασημένιο χρώμα. Θα τον ξεχωρίσετε από το προσφυγάκι (Micromessistius poutassou) από το πτερύγιο της ουράς (στον μπακαλιάρο είναι ευθύ ενώ στο προσφυγάκι διχαλωτό) και από τα τρία ραχιαία πτερύγιά του (το προσφυγάκι έχει δύο). Σε όλον τον κόσμο αλιεύονται κάθε χρόνο περίπου τόνοι μπακαλιάρου, με κύριους αλιείς την Ισπανία και τη Γαλλία. Στην Ελλάδα αλιεύεται περισσότερο στο Θρακικό Πέλαγος αλλά επίσης, σε μικρότερο βαθμό, στον Θερμαϊκό και στον Πατραϊκό Κόλπο. Οικολογική ευπάθεια: υψηλή έως πολύ υψηλή, 69 από 100. χθεί σε μια «λαϊκή» εγκυκλοπαίδεια, αφού, σύμφωνα με τα στοιχεία, το μεγαλύτερο μέρος των επισκεπτών της είναι απλοί ιδιώτες, σε ποσοστό που ξεπερνά αισθητά αυτό των επιστημόνων, οι οποίοι έρχονται δεύτεροι στη λίστα επισκεψιμότητας. Τι πληροφορίες αναζητεί σε αυτήν ένας μέσος άνθρωπος; «Τα στατιστικά στοιχεία δείχνουν ότι ένας μέσος χρήστης όχι ερευνητής, δηλαδή κοιτάζει κυρίως τις φωτογραφίες και τα κοινά ονόματα» απαντά ο κ. Στεργίου. «Γιατί μπορεί κάποιος να τα δει και από το κινητό του και να μάθει, π.χ., αν ταξιδεύει στην Ταϊλάνδη, πώς λέγεται ένα ψάρι στα ταϊλανδέζικα». Μεγάλο μέρος των φωτογραφιών, όπως εξηγεί ο βιολόγος, προέρχεται επίσης από ιδιώτες, αφού ο καθένας μπορεί να στείλει τα «ενσταντανέ» του με ψάρια (αν στείλετε το δικό σας και δεν το δείτε να «ανεβαίνει» γρήγορα, οι ιχθυολόγοι μελετούν τη φωτογραφία που έχετε στείλει ώστε να ελέγξουν αν πρόκειται πράγματι για το είδος που νομίζετε και, στην αντίθετη περίπτωση, να προσδιορίσουν περί ποίου είδους πρόκειται). «Στο επιστημονικό επίπεδο η FishBase έχει αποτελέσει τη βάση για πολλά και σπουδαία επιτεύγματα» προσθέτει ο κ. Στεργίου. «Το πρώτο και το πιο σημαντικό ήταν η ανάδειξη το 1998 από τον Ντανιέλ Πολί της λεγόμενης αλιευτικής ταπείνωσης fishing down the food web, στα αγγλικά, ότι δηλαδή το μέσο τροφικό επίπεδο της παγκόσμιας αλιευτικής παραγωγής μειώνεται με τον χρόνο, πράγμα το οποίο σημαίνει ότι όσο περνούν τα χρόνια το μέγεθος των ψαριών που υπάρχουν στις θάλασσες μειώνεται». Εκτοτε, όπως εξηγεί, έχουν ακολουθήσει και άλλες ανακαλύψεις, ενώ ο συνεχής εμπλουτισμός της FishBase την κάνει πιο αξιόπιστη. Παρ όλα αυτά, η παγκόσμια εγκυκλοπαίδεια των ψαριών αρχίζει πλέον να πέφτει και αυτή θύμα της οικονομικής κρίσης, υφιστάμενη «περικοπές» στις χρηματοδοτήσεις. «Οι πόροι μειώνονται και είμαστε σε αναζήτηση για σπόνσορες» λέει ο καθηγητής. Λαβράκι Dicentrarchus labrax Αν βγάλετε λαβράκι, συνήθως θα το δείτε σε μήκος 50 εκ., μπορεί όμως να φθάσει ως τα 103 εκ. και τα 12 κιλά. Η μέγιστη ηλικία του που έχει αναφερθεί είναι τα 30 έτη. Ζει σε εσωτερικά, υφάλμυρα και θαλασσινά νερά της υποτροπικής ζώνης στον Ανατολικό Ατλαντικό Ωκεανό από τη Νορβηγία ως το Μαρόκο, τα Κανάρια Νησιά και τη Σενεγάλη (αν και έχει θεαθεί και στην Ισλανδία), στη Μεσόγειο και στη Μαύρη Θάλασσα. Του αρέσουν τα παραλιακά μέρη, οι εκβολές των ποταμών (στους οποίους ενίοτε ανεβαίνει κιόλας) και οι λιμνοθάλασσες. Το καλοκαίρι πλησιάζει περισσότερο τη στεριά και μπαίνει στα παράκτια ύδατα και στα δέλτα των ποταμών, τον χειμώνα όμως φεύγει μακριά από τις ακτές και μετακινείται σε πιο βαθιά νερά. Προτιμά ως γεύμα κυρίως τα ψάρια, δεν λέει όμως όχι στις γαρίδες και στα μαλάκια, ούτε και στον κανιβαλισμό. Σε νεαρή ηλικία πάντως τρέφεται αποκλειστικά με μαλάκια. Επίσης σε νεαρή ηλικία προτιμά να ζει σε κοπάδια, με την ενηλικίωση όμως εγκαταλείπει την αγέλη και ακολουθεί πιο μοναχικούς δρόμους. Είναι ασημένιο, με μπλε ή πρασινωπό χρώμα στη ράχη και το στόμα του προεκτείνεται ελαφρά. Θα ξεχωρίσετε τα νεαρά άτομα από τις σκουρόχρωμες κηλίδες που έχουν στο επάνω μέρος του σώματός τους. Σε όλον τον κόσμο αλιεύονται κάθε χρόνο περίπου τόνοι λαβράκι, κυρίως στη Γαλλία και στην Ιταλία. Στην Ελλάδα ψαρεύεται περισσότερο στο Βόρειο Αιγαίο, κυρίως στον Θερμαϊκό Κόλπο, και σε μικρότερες ποσότητες στον Πατραϊκό Κόλπο. Οικολογική ευπάθεια: υψηλή, 57 από 100.

3 ο κ. Στεργίου. «Αν λοιπόν φάμε τόνους λιοντάρι ή κάτι που βρίσκεται στο 3 θα είναι σαν να έχουμε φάει τόνους μοσχάρι, που βρίσκεται στο 2, και τόνους φυτά». Αν μεταφέρουμε αυτή τη σχέση στα ψάρια, τρώγοντας τόνους ξιφία ή τόννο είναι σαν να τρώμε τόνους φαγγρί, τόνους αθερίνα και 1 εκατ. τόνους λαχανικά και φρούτα! Στην ξηρά η βιομάζα δηλαδή, η ενέργεια αποθηκεύεται στα μεγάλα δέντρα, στη θάλασσα όμως αποθηκεύεται στους μεγάλους οργανισμούς, στα μεγάλα ψάρια, στις φάλαινες και στα άλλα θηλαστικά. Αφαιρώντας τα μεγάλα ψάρια τα οποία συνήθως ζουν περισσότερο και αναπαράγονται πιο αργά αφαιρούμε τις «αποθήκες» της ενέργειας. «Εφόσον δεν μπορεί να αποθηκευθεί, η ενέργεια θα πρέπει να ανακυκλωθεί πολύ γρήγορα και αυτό δίνει εξελικτικό πλεονέκτημα στους οργανισμούς που μπορούν να ανακυκλώσουν πολύ γρήγορα ενέργεια. Αυτοί είναι τα βακτήρια, οι μέδουσες, τα μικρά κεφαλόποδα και τα μικρά ψάρια, τα οποία έχουν μικρή διάρκεια ζωής» λέει ο βιολόγος. «Αν ένα οικοσύστηscience 6 28 οικολογία TO B ΚΥΡΙΑΚΗ 18 ΑΥ ΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ Το πιο μεγάλο Είναι ο φαλαινοκαρχαρίας (Rhincodon typus), με μήκος 20 μ. Το πιο μικρό Είναι ο Leptacanthichthys gracilispinis, με μήκος 0,8 εκ. Το μακροβιότερο Είναι το αλεουτικό βραχόψαρο (Sebastes aleutianus), που ζει 205 χρόνια Αυτό που ζει στις περισσότερες θάλασσες της Γης Είναι ο γλαυκοκαρχαρίας (Prionace glauca) Το αρχαιότερο Είναι το Latimeria chalumnae, γνωστό ως «ζωντανό απολίθωμα» Το πιο βραχύβιο Είναι ένας γωβιός (Eviota sigillata), ο οποίος είναι και το πιο βραχύβιο σπονδυλωτό: ζει μόλις 2-3 μήνες Το πιο ακανόνιστο σχήμα Το έχει ο φυλλωτός θαλασσόδρακος (Phycodurus eques) Τι τρώμε, ψάρι ή λιοντάρι; Στο οικοσύστημα του ωκεανού, κάθε πλάσμα έχει το δικό του «νούμερο» που δείχνει την επιρροή του στο οικοσύστημα. Δείχνει ακόμη τι θα πρέπει να φιλοξενεί το πιάτο μας της λαλίνας φαφούτη Την επόμενη φορά που θα καρφώσετε με το πιρούνι σας ένα καλαμαράκι σταθείτε λίγο και κάνετε έναν παραλληλισμό: αν είχατε μπροστά σας όχι ένα θαλασσινό αλλά ένα ζώο της στεριάς, αυτή η μπουκιά θα έπρεπε να προέρχεται από φιλέτο... λιονταριού! Οχι, δεν θέλουμε να σας τρομάξουμε. Απλώς προσπαθούμε να σας δώσουμε ενδεχομένως κυριολεκτικά τροφή για σκέψη. Αυτό γιατί τα περισσότερα ψάρια και θαλασσινά που καταλήγουν στο πιάτο μας κινούνται συνήθως σε τροφικά επίπεδα πολύ υψηλότερα από οτιδήποτε στεριανό βάζουμε στο τραπέζι μας. Τι σημαίνει αυτό; Οτι καταναλώνοντάς τα στις ποσότητες που συνηθίζουμε να τα καταναλώνουμε επιφέρουμε μεγάλη ανισορροπία στο θαλάσσιο οικοσύστημα. Ουσιαστικά, δηλαδή, αν θέλουμε να το δούμε εγωιστικά και μόνο, αδειάζουμε τις θάλασσές μας από τους πιο αγαπημένους μας μεζέδες. Και μακροπρόθεσμα μπορεί να μείνουμε μόνοι με τα «λιανόψαρα» και τις μέδουσες. Τι είναι το τροφικό επίπεδο Το τροφικό επίπεδο είναι ένας δείκτης και συγκεκριμένα ένας αριθμός ο οποίος εκφράζει τη θέση του κάθε οργανισμού μέσα στο οικοσύστημα ανάλογα με την τροφή που καταναλώνει. Το σύστημα λειτουργεί ως εξής: τα φυτά, τα οποία παράγουν την τροφή τους συνθέτοντας με τη φωτοσύνθεση νέα οργανική ύλη χωρίς να «αφαιρούν» οργανική ύλη από το περιβάλλον, τοποθετούνται στο τροφικό επίπεδο 1. Από εκεί και πέρα τα πράγματα κινούνται κλιμακωτά: τα ζώα που τρώνε τα φυτά τοποθετούνται στο επίπεδο 2, τα ζώα που τρώνε τα ζώα που τρώνε τα φυτά βρίσκονται στο 3 και ούτω καθ εξής. Υπάρχουν όμως και ενδιάμεσες βαθμίδες. «Το τροφικό επίπεδο δεν είναι πάντα ακέραιο. Πολλές φορές εκφράζεται με κλασματικό αριθμό» εξηγεί μιλώντας στο «Βήμα» ο Κώστας Στεργίου, καθηγητής στο Τμήμα Βιολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και διευθυντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων και Εσωτερικών Υδάτων του Ελληνικού Κέντρου Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ). «Ενα ζώο μπορεί να τρώει 50% φυτά και 50% ζώα που τρώνε φυτά, οπότε σε αυτή την περίπτωση το τροφικό επίπεδο είναι 2,5 από το 2 για τα φυτά και το 3 για τα ζώα. Αν τρώει τα ζώα περισσότερο από τα φυτά, θα πάει πιο κοντά στο 3 και ούτω καθ εξής. Το τροφικό επίπεδο εκφράζει τη θέση του οργανισμού μέσα στο οικοσύστημα δείχνοντας πόσο μακριά είναι από τα φυτά που παράγουν την οργανική ύλη». Από το τριφύλλι στην τίγρη Για να μιλήσουμε με παραδείγματα, ένα τριφύλλι έχει τροφικό επίπεδο 1, ένα αρνί που τρώει το τριφύλλι έχει τροφικό επίπεδο 2 (το ίδιο όμως και μια αγελάδα, ένα γουρούνι και ένας ελέφαντας), μια κότα που τρώει σπόρους προερχόμενους από φυτά αλλά και σκουλήκια, δηλαδή ζώα, έχει τροφικό επίπεδο 2,5 ενώ ένα λιοντάρι ή μια τίγρη που τρώνε αντιλόπες και άλλα φυτοφάγα ζώα έχουν τροφικό επίπεδο 3. Στην ξηρά τα επίπεδα σταματούν ουσιαστικά εδώ μόνο αρπακτικά πουλιά όπως ο αετός, που τρώει την αλεπού, βρίσκονται στο επίπεδο 4 και τίποτε παραπάνω. Επίσης στην ξηρά το τροφικό επίπεδο δεν σχετίζεται ιδιαίτερα με το μέγεθος: η μικρούλα κότα έχει μεγαλύτερο τροφικό επίπεδο όχι μόνο από το κατσίκι αλλά και από τον ελέφαντα. «Μεγαλύτερη» η σαρδέλα από τη φάλαινα; Στη θάλασσα όμως τα πράγματα είναι τελείως διαφορετικά. «Αυτό που λέμε το μεγάλο ψάρι τρώει το μικρό ισχύει απόλυτα» λέει ο κ. Στεργίου, επισημαίνοντας ότι στα ψάρια το μεγαλύτερο μέγεθος σημαίνει συνήθως μεγαλύτερο τροφικό επίπεδο. Εδώ επίσης οι αριθμοί ανεβαίνουν πολύ πιο πάνω. «Η κλίμακα είναι από το 1 ως το 5,5, όπου βρίσκεται η πολική 5,5 5 4,5 4 3,5 3 2,5 2 1 ράκος Αετός Λιοντάρι, τίγρη, λύκος, αλεπού Κότα Αγελάδα, αρνί, ελέφαντας, γουρούνι Φυτά Tρώγοντας τόνους ξιφία ή τόννο είναι σαν να τρώμε τόνους φαγγρί, τόνους αθερίνα και 1 εκατ. τόνους λαχανικά και φρούτα Ξηρά αρκούδα και η όρκα, που είναι θαλάσσια θηλαστικά, ενώ τα ψάρια βρίσκονται κυρίως από το 2 ως το 4,5. Τα κεφαλόποδα, ας πούμε τα καλαμάρια, είναι συνήθως από το 3,5 ως το 4,7 και τα θαλάσσια θηλαστικά αρχίζουν από το 3, που είναι οι φάλαινες που τρώνε ζωοπλαγκτόν, και φθάνουν ως το 5,5». Αυτό σημαίνει ότι ψάρια που θεωρούμε μικρά, όπως η σαρδέλα ή το μπαρμπούνι, βρίσκονται στο επίπεδο 3 ως 3,5 (ίδιο ή και μεγαλύτερο από το λιοντάρι), το φαγγρί πάει στο 3,5 ως 4, ο μπακαλιάρος και η σκορπίνα τοποθετούνται από το 4 ως το 4,5, ενώ ο ξιφίας και ο τόννος ανεβαίνουν από το 4,5 και πάνω. Τι σημασία έχει το τροφικό επίπεδο στο οποίο ανήκουν τα ζώα που τρώμε; Κατ αρχάς τα περισσότερα ψάρια που βρίσκονται σε υψηλό τροφικό επίπεδο, εξαιτίας του μεγέθους τους, είναι και πιο επιρρεπή στην υπεραλίευση, εξηγεί ο ιχθυολόγος. «Γιατί όσο πιο μεγάλα είναι τόσο πιο αργός είναι ο ρυθμός ανανέωσης του πληθυσμού» λέει. «Αν, δηλαδή, μειώσουμε πολύ το απόθεμα, για να ξαναφθάσει στα ίδια επίπεδα θα πάρει περισσότερο χρόνο, ενώ, π.χ., η σαρδέλα, που είναι πιο μικρή, θέλει λιγότερο χρόνο». Είναι θέμα ενέργειας Επίσης, υπάρχει μια άλλη, ποσοτική παράμετρος η οποία σχετίζεται με την ενέργεια που «κυκλοφορεί» στο οικοσύστημα και ανεβαίνει κλιμακωτά κατά 10% από το κατώτερο επίπεδο προς το ανώτερο. «Από τα φυτά, που είναι στο κάτω μέρος της πυραμίδας, το 10% της ενέργειας πηγαίνει στο επάνω επίπεδο, στα ζώα που τρώνε τα φυτά, και από εκεί το 10% πηγαίνει στο επόμενο και ούτω καθ εξής» τονίζει Tροφικό επίπεδο Μπακαλιάρο Σαρδέλα Οι πληροφορίες για τα είδη των ψαριών συλλέχθηκαν από τη FishBase και το βιβλίο «Κραυγή Ιχθύος» (κ. Στεργίου, Π. Καραχλέ, Α. Τσίκληρας, Ηλ. Μαμαλάκης) που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη μα ρε στ ήτ σε οπ κα νο Μ τα Το πο αυ χρ με λα κρ υδ κ. τω αν κα σό επ έρ εφ ρα γο θα τόν να κι ψά

4 οικολογία science HMA ΓΟΥΣΤΟΥ ς Λευκός καρχαρίας Μπαρμπούνι Φαγγρί Γερμανός Θάλασσα Πολική αρκούδα Μαρίδα Γώπα ινομαστιγωτά Τόννος Ξιφίας, συναγρίδα, θαλάσσια χελώνα, δελφίνι, σκορπίνα Θαλασσοπούλια, πεσκαντρίτσα, καρχαρίες Σάλπα Ορκα Καλαμάρι Γλώσσα Αμφίποδα, κωπήποδα, κλαδοκερωτά ιάτομα 5,5 5 4,5 4 3,5 3 2,5 2 1 Μπαρμπούνι Mullus surmuletus Από τα αγαπημένα ψάρια μεγάλων και μικρών, θα το δείτε συνήθως γύρω στα 30 εκ., το μέγιστο μήκος του όμως μπορεί να φθάσει τα 50 εκ. και το μέγιστο βάρος του το 1 κιλό. Αν δεν βρεθεί στο τηγάνι, η μέγιστη ηλικία του που έχει αναφερθεί είναι τα 10 έτη. Είναι παραβενθικό ψάρι της υποτροπικής ζώνης και κυκλοφορεί στον Ανατολικό Ατλαντικό Ωκεανό, στη Μεσόγειο και στη Μαύρη Θάλασσα. Του αρέσει περισσότερο ο βραχώδης ή πετρώδης βυθός, συχνάζει όμως και σε νερά με άμμο ή μαλακότερα υποστρώματα. Τρώει γαρίδες, μαλάκια και βενθικά ψάρια στην Ελλάδα προτιμά τα μικρά καρκινοειδή όπως οι γαρίδες, τα αμφίποδα και τα καβούρια, τα δίθυρα μαλάκια, όπως τα μύδια, και τα γαστερόποδα. Το ίδιο προσφέρεται ως γεύμα για τον ροφό, τον καλκανόβατο, τον χάννο (τρώει τα μικρά μπαρμπουνάκια) και τον σκαρμό. Εχει μουστάκια, μακρύτερα από το θωρακικό του πτερύγιο, και χρώμα κοκκινωπό. Επίσης έχει κόκκινες και καφέ ρίγες και σκουρόχρωμα σημάδια στο ραχιαίο πτερύγιο το οποίο, αν ανασηκώσετε, θα δείτε μια λευκή και μια κίτρινη γραμμή. Το κεφάλι του έχει λιγότερο απότομη κλίση από της κουτσομούρας (Mullus barbatus) και αυτός είναι ο πρώτος τρόπος για να τα ξεχωρίσετε. Επίσης διαφέρουν Ρίκι, τοννοπαλαμίδα ή λακέρδα katsuwonus pelamis Το παγκοσμίως δημοφιλές αυτό ψάρι είναι είδος πελαγικό, ωκεάνιο και ωκεανόδρομο με πιο συνηθισμένο μήκος τα 90 εκ. (το μέγιστο μήκος του είναι 1,10 μ. και το μέγιστο βάρος του 34 κιλά). Οι πιο ηλικιωμένοι εκπρόσωποί του μπορεί να ζήσουν ως και 12 έτη. Είναι κοσμοπολίτικο, γι αυτό και συχνάζει στις περισσότερες θάλασσες του πλανήτη μεταξύ αυτών και η Μεσόγειος με προτίμηση στα τροπικά και στα θερμά νερά. Εκτός από κοσμοπολίτικο, φαίνεται επίσης να είναι «ρηχά» κοινωνικό, επιζητώντας πάση θυσία την παρέα: εκδηλώνει μια έντονη τάση να «κοπαδιάζει» στην επιφάνεια της θάλασσας όχι μόνο με εκπροσώπους του είδους του αλλά και με θαλασσοπούλια, καρχαρίες, φάλαινες, ακόμη και επιπλέοντα αντικείμενα. Επιδεικνύει επίσης συχνά μια χαρακτηριστική συμπεριφορά, με σήμα κατατεθέν την αναπήδηση. Εχει σκούρα μπλε-μοβ ράχη και ασημένια κοιλιά με τέσσερις ως έξι λωρίδες στα πλάγια και τρέφεται με ψάρια, καρκινοειδή, μαλάκια, στα χρώματα: η κουτσομούρα είναι ροζ και δεν έχει ρίγες ούτε κηλίδες στο πτερύγιο. Η αλιευτική παραγωγή του ξεπερνά τους τόνους παγκοσμίως, κυρίως από τη Γαλλία, την Ιταλία και τη Λιβύη. Στην Ελλάδα αλιεύεται κυρίως στο Βόρειο Αιγαίο και στις Κυκλάδες, αλλά επίσης στην Κρήτη, στις Σποράδες και στον Πατραϊκό Κόλπο. Στις Κυκλάδες μάλλον μαζί με αυτό ψαρεύεται και ένα συγγενικό του είδος (Upeneus pori) που μας έχει έρθει ως λεσεψιανός μετανάστης μέσω της Διώρυγας του Σουέζ από την Ερυθρά Θάλασσα και του μοιάζει εκπληκτικά. Οικολογική ευπάθεια: μέτρια, 36 από 100. κεφαλόποδα αλλά και εκπροσώπους του είδους του εκδηλώνοντας κανιβαλισμό. Το ίδιο τρώγεται από μεγάλα πελαγικά ψάρια, καρχαρίες και θαλασσοπούλια. Κάθε χρόνο αλιεύονται σε όλον τον πλανήτη τόνοι λακέρδας, με πρώτη αλιευτική παραγωγό μακράν την Ιαπωνία. Στην Ελλάδα αλιεύεται κυρίως στον Πατραϊκό Κόλπο αλλά και στον Αργοσαρωνικό, στην Κρήτη και στις Κυκλάδες. Οικολογική ευπάθεια: μέτρια, 41 από 100. χάσει τους κορυφαίους θηυτές, στην ουσία επανέρχεται ην ανώριμη κατάσταση όπου αν πριν από πολλά χρόνια, δικατομμύρια χρόνια, και στην οία κυριαρχούσαν τα βακτήρια ι οι οργανισμοί που ανακυκλώυν πολύ γρήγορα ενέργεια». η σνομπάρετε μικρά ψάρια! τροφικό επίπεδο των ψαριών υ καταναλώνουμε τείνει να ξάνεται συνεχώς τα τελευταία όνια καθώς δείχνουμε όλο και γαλύτερη προτίμηση στα μεγάψάρια «σνομπάροντας» τα μιότερα. «Το ίδιο ισχύει και στις ατοκαλλιέργειες» προσθέτει ο Στεργίου. «Το τροφικό επίπεδο ν ψαριών που καλλιεργούνται εβαίνει με τον χρόνο, δηλαδή λλιεργούνται όλο και περιστερο ψάρια υψηλού τροφικού ιπέδου, και έτσι οι υδατοκαλλιγειες δεν λύνουν το πρόβλημα όσον χρησιμοποιούν ιχθυάλευκαι ιχθυέλαια. Για να παραγάυμε, π.χ., έναν τόνο λαβράκι πρέπει να το ταΐσουμε με 3 ους άλλα ψάρια. Δηλαδή, για φτιάξουμε κιλά λαβράσκοτώνουμε κιλά άλλα ρια τα οποία θα μπορούσαμε να φάμε. Για έναν τόνο τόνο που έχει υποστεί πάχυνση ξοδεύουμε 25 τόνους άλλα ψάρια». Για όλους τους παραπάνω λόγους οι ειδικοί θεωρούν ότι θα πρέπει να αλλάξουμε τις «θαλασσινές» διατροφικές προτιμήσεις μας εγκαταλείποντας τα θηριώδη για τα στεριανά δεδομένα ψάρια το αντίστοιχο τροφικό επίπεδο του τόννου, π.χ., δεν υπάρχει στην ξηρά, θα μπορούσε να πει κανείς ότι όταν τον τρώμε είναι σαν να τρώμε έναν ανύπαρκτο σήμερα δεινόσαυρο ή έναν φανταστικό δράκο! Παρ όλα αυτά, δεν λένε και ότι θα πρέπει να φάμε... αέρα κοπανιστό. «Οταν λέμε ότι δεν πρέπει κάποιος να καταναλώνει ψάρια υψηλού τροφικού επιπέδου όπως ο ξιφίας, ο μπακαλιάρος, η συναγρίδα, ο ροφός ή ο βλάχος, ε, εντάξει, αυτό δεν είναι απόλυτο. Χρειάζεται όμως κάποιο μέτρο» λέει ο κ. Στεργίου. «Αν ωστόσο λάβουμε υπόψη ότι όσο πιο ψηλά στο τροφικό επίπεδο είναι ένα ψάρι τόσο πιο πολλά βαρέα μέταλλα έχει γιατί αυτά συσσωρεύονται, γιατί να τρως έναν ροφό που θα τον πληρώσεις δέκα φορές περισσότερο από ό,τι τη σαρδέλα και τον γαύρο, που είναι πιο υγιεινά ψάρια και κινδυνεύουν σχετικά λιγότερο;». Τόννος Thunnus Thynnus Από τα μεγάλα και περιζήτητα ψάρια, ο τόννος μπορεί να ζήσει ως και 15 χρόνια και να φθάσει τα 4,6 μ., το πιο συνηθισμένο μήκος του όμως είναι γύρω στα 2 μ. Το μέγιστο βάρος του είναι τα 684 κιλά. Εφέτος τον Ιούνιο ένας τόννος 222 κιλών «έπιασε» την τιμή-ρεκόρ του 1,2 εκατ. ευρώ στον παραδοσιακό πλειστηριασμό στην ψαραγορά του Τόκιο. Παρά την αστρονομική τιμή, ήταν κατά 47 κιλά ελαφρύτερος από τον περσινό άτυχο νικητή ο οποίος είχε «κλείσει» στο ένα τρίτο του ποσού. Είναι είδος πελαγικό, ωκεάνιο και ωκεανόδρομο, ανέχεται μεγάλο εύρος θερμοκρασιών και ζει σε θαλασσινά και υφάλμυρα νερά στον Δυτικό και Ανατολικό Ατλαντικό Ωκεανό (από τον Καναδά ως τον Κόλπο του Μεξικού, την Καραϊβική, τη Βενεζουέλα και τη Βραζιλία και από τα ανοιχτά της Νορβηγίας ως τα Κανάρια Νησιά αντίστοιχα), στη Μεσόγειο και στη νότια Μαύρη Θάλασσα. Συχνάζει κυρίως στα ανοιχτά, εποχικά όμως έρχεται κοντά στις ακτές. Σχηματίζει κοπάδια και τρέφεται με άλλα κοπαδιάρικα ψάρια (σαρδέλα, γαύρο, ζαργάνα, σκουμπρί, παπαλίνα), καλαμάρια και κόκκινα καβούρια (στα ελληνικά νερά τρώει επίσης ιχθυονύμφες, μαλάκια και καρκινοειδή). Εκτός από τον άνθρωπο, που τον κυνηγάει ιδιαίτερα, ο ίδιος αποτελεί πρώτης τάξεως γεύμα για άλλα ψάρια (σκανθαρίκια, γλαυκοκαρχαρίες), θαλασσοπούλια και φάλαινες. Η κοιλιά και το κάτω μέρος των πλευρών του είναι λευκοασημένια ενώ τα ραχιαία πτερύγιά του έχουν διαφορετικά χρώματα: το πρώτο είναι κίτρινο ή μπλε, το δεύτερο κόκκινοκαφέ. Στα ενήλικα ψάρια η τρόπιδα στην ουρά είναι μαύρη στη μέση. Ορια και ποσοστώσεις στην αλιεία του τόννου έχουν επιβληθεί παγκοσμίως, παρ όλα αυτά η αλιευτική παραγωγή του ξεπερνά τους τόνους κάθε χρόνο, με «πρώτους» αλιείς τη Γαλλία, την Ισπανία και την Ιταλία. Στην Ελλάδα η μέγιστη επιτρεπόμενη ποσότητα αλίευσης είναι οι 124 τόνοι τον χρόνο. Οικολογική ευπάθεια: πολύ υψηλή, 86 από 100, υπεραλιευμένο είδος.

5 science 8 30 αλιεία ΚΥΡΙΑΚΗ 18 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2013 TO BHMA Το μέγεθος μετράει. Πολύ! Μήκος αλίευσης Σαρδέλα Σαργός 32 εκ. 45 εκ. Αν είστε ψαράς πρέπει οπωσδήποτε να διαβάσετε αυτές τις αράδες. Ακόμη όμως κι αν είστε ψαροφαγάς, με τις επιλογές σας μπορεί να καθορίσετε το μέλλον των ωκεανών! 11 εκ. 20 εκ εκ. 0 Λυθρίνι Φαγγρί 23 εκ. 24 εκ. 22 εκ. της λαλίνας φαφούτη πράγμα στον καιρό του και ο κολιός τον Αύγουστο» λέει η παροι- «Κάθε μία. Οπως όμως αποδεικνύεται, η παροιμία δεν αναφέρεται στην περίοδο που το ψάρι είναι καταλληλότερο για το πιάτο μας αλλά σε εκείνη που του επιτρέπει να εξασφαλίσει τη διαιώνιση του είδους του. Ο κολιός αναπαράγεται το καλοκαίρι και μαζί με αυτόν τα περισσότερα ψάρια που ζουν στα ελληνικά νερά. Για τον λόγο αυτόν οι θερινοί μήνες είναι κάθε άλλο παρά ο κατάλληλος «καιρός» για να τα τρώμε και κατ επέκταση να τα ψαρεύουμε. Η Ελλάδα, όπως και ολόκληρος ο πλανήτης, βλέπει τα ψάρια στις θάλασσές της να «αραιώνουν» σταθερά με τα χρόνια. Περισσότερο από το 65% των ελληνικών ιχθυοαποθεμάτων είναι υπεραλιευμένα, γεγονός το οποίο κάθε άλλο παρά υγεία μαρτυρεί για τον ζωικό θαλάσσιο πλούτο μας. Η επιταγή «προσέχουμε για να έχουμε» παίρνει λοιπόν εδώ το πλήρες νόημά της. Και το «προσέχουμε» δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα πρέπει να εξαφανίσουμε οριστικά τους «ψαρομεζέδες» από το διαιτολόγιό μας. Η υιοθέτηση και μόνο μερικών καλών συνηθειών μπορεί να βελτιώσει σημαντικά τα πράγματα. Μερικές καλές συνήθειες Μια τέτοια καλή συνήθεια είναι να έχουμε στο μυαλό μας την περίοδο αναπαραγωγής του κάθε είδους όταν διαλέγουμε τι ψάρι θα φάμε. Ορισμένα ψάρια γεννούν όλον τον χρόνο. Η μεγάλη πλειονότητα όμως των ψαριών μας αναπαράγεται από τον Απρίλιο-Μάιο ως τον Αύγουστο. «Τα περισσότερα είδη γεννούν την άνοιξη-καλοκαίρι» λέει ο Κώστας Στεργίου, καθηγητής στο Τμήμα Βιολογίας του ΑΠΘ και διευθυντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων και Εσωτερικών Υδάτων του Ελληνικού Κέντρου Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ). Ενας άλλος, αλλά εξίσου σημαντικός «δείκτης» είναι το μέγεθος στο οποίο ψαρεύουμε και τρώμε τα ψάρια, το οποίο πρέπει να είναι πάντα μεγαλύτερο από το μήκος της πρώτης γεννητικής ωριμότητάς τους το μήκος, δηλαδή, στο οποίο γεννούν για πρώτη φορά. Οπως είναι ευνόητο, το να βάζουμε στα δίχτυα ή στο πιάτο μας ψάρια που είναι πολύ μικρά και δεν έχουν ακόμη προλάβει να γεννήσουν είναι ολέθριο για τον πολλαπλασιασμό των πληθυσμών τους. «Είναι σαν να ερχόταν εδώ μια εξωγήινη φυλή και να έπαιρνε όλες 0 Ροφός 77 εκ. 15 εκ. 32 εκ. 18 εκ. 20 εκ. 45 εκ. 80 εκ εκ. Πεσκαντρίτσα 1,5 μ. 2,4 μ. εν έχει οριστεί 1,2 μ εκ εκ. Μέγιστο μήκος Ελάχιστο επιτρεπόμενο μήκος αλίευσης 43 εκ. 91 εκ. Ελάχιστο προτεινόμενο μήκος αλίευσης Περιφρονημένα ψάρια Την τελευταία πενταετία περίπου τόνοι ψάρια πετιούνται κάθε χρόνο πίσω στα ελληνικά νερά ως «απορριπτόμενα αλιεύματα» δηλαδή ως άχρηστη «πραμάτεια» που δεν πρόκειται να βρει αγοραστή. Τα πιο μεγάλα από αυτά μπορεί να επιβιώσουν, γιατί έχουν λίγο μεγαλύτερη αντοχή, τα περισσότερα όμως είδη που απορρίπτονται είναι μικρόσωμα ψάρια που επιστρέφουν στη θάλασσα νεκρά και γίνονται βορά για τα άλλα ψάρια ή τα θαλασσοπούλια όταν κάλλιστα θα μπορούσαν να αποτελέσουν τροφή για εμάς τους ανθρώπους. Συνολικά στις θάλασσές μας έχουν καταμετρηθεί περίπου 520 είδη ψαριών, όπως μας λέει ο Κώστας Στεργίου. Από αυτά υπολογίζεται ότι τα 120 θα πρέπει να είναι φαγώσιμα αυτό ισχύει παγκοσμίως για όλες τις θάλασσες, περίπου το ένα τέταρτο με ένα τρίτο των ειδών που ζουν σε αυτές είναι κατάλληλα προς βρώση. Ωστόσο πολλά είναι περιφρονημένα. Ενας σημαντικός παράγοντες που αποτρέπει όχι μόνο τους σεφ αλλά και τους «κοινούς» θνητούς από το να βάλουν ένα ψάρι στο μενού τους είναι κατ αρχάς... αισθητικός: με «φωτεινές» εξαιρέσεις, όπως η πεσκανδρίτσα, τα άσχημα στην εμφάνιση ψάρια μάς φαίνονται πολύ απωθητικά έστω και για να τα δοκιμάσουμε. Ενα δεύτερο αρνητικό στοιχείο, για τους περισσότερους καταναλωτές, είναι «μυοσκελετικό»: τα ψάρια που έχουν πολλά αγκάθια και είναι λιπόσαρκα δεν είναι ιδιαίτερα δημοφιλή. Το ίδιο και τα πολύ μικρά σε μέγεθος ή χαμηλής αφθονίας είδη. Ωστόσο, όπως επισημαίνουν οι επιστήμονες, αυτά μπορούν ωραιότατα να μαγειρευτούν σαν μια θρεπτική σούπα. Με το να τα απορρίπτουμε χάνουμε διπλά: όχι μόνο σπαταλάμε αλόγιστα τον θαλάσσιο πλούτο μας αλλά και στερούμαστε μια νοστιμότατη και ωφέλιμη κακαβιά. ΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ αβγά γεννά το Epinephelus tauvina, το πιο γόνιμο ψάρι στον πλανήτη τις κοπέλες που είναι κάτω των 15 χρόνων» εξηγεί ο βιολόγος. Ποιος τηρεί την ευρωπαϊκή νομοθεσία; Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η Ευρωπαϊκή Ενωση ορίζει με κανονισμό που έχει ενσωματωθεί και στην ελληνική νομοθεσία ένα ελάχιστο μήκος στο οποίο πρέπει να αλιεύονται και άρα να καταναλώνονται 26 διαδεδομένα είδη ψαριών. Το μέτρο αυτό όμως για την τήρηση του οποίου είναι αρμόδια τα κατά τόπους λιμεναρχεία και ειδικοί ελεγκτές δεν είναι όσο θα έπρεπε αποδοτικό. Ο αριθμός των ειδών που αφορά είναι κατ αρχάς περιορισμένος αλλά επίσης είναι μάλλον ξεπερασμένο, αφού δεν λαμβάνει υπόψη σημαντικές παραμέτρους. Μελέτες που έγιναν από τον κ. Στεργίου και τους συνεργάτες του υπολόγισαν το κατάλληλο μέγεθος αλίευσης του κάθε είδους με βάση όχι μόνο το μήκος της πρώτης γεννητικής ωριμότητάς του αλλά και την ελαστικότητα και την οικολογική ευπάθειά του και βρήκαν ότι για να συνεχίσουμε να «έχουμε» θα πρέπει να ψαρεύουμε σε μεγέθη κατά αρκετά εκατοστά μεγαλύτερα από αυτά που ορίζονται από τον νόμο. (Μπορείτε να κάνετε τη σύγκριση στο γράφημα τα συμπεράσματα των επιστημόνων αναφέρονται ως «προτεινόμενο μήκος».) Οι περισσότεροι επαγγελματίες ψαράδες, όπως μας εξηγεί ο βιολόγος, αλιεύουν σε μήκη πολύ μικρότερα από το επιτρεπόμενο χωρίς να το θέλουν επειδή ο εξοπλισμός τους, ο οποίος είναι καθ όλα νόμιμος, δεν είναι σε θέση να κάνει τέτοιου είδους «διακρίσεις». Με τον τρόπο αυτόν και με την παράνομη αλιεία που, ειδικά σε μια χώρα σαν την Ελλάδα με περισσότερα από χιλιόμετρα μήκος ακτών, είναι πρακτικά αδύνατον να ελεγχθεί πολλά «παράνομα» από την άποψη του μεγέθους τους ψάρια καταλήγουν στην αγορά. Εμείς, όμως, ως ερασιτέχνες ψαράδες και ακόμη περισσότερο ως καταναλωτές, αφού οι επιταγές μας καθορίζουν τη ζήτηση και άρα και την προσφορά, μπορούμε να κάνουμε τη διαφορά. Δεν χρειάζεται να κυκλοφορούμε με υποδεκάμετρο, απλώς να γίνουμε λίγο πιο προσεκτικοί κατά τις εξόδους και τις επισκέψεις μας στον ψαρά. «Δεν θα πρέπει να καταναλώνουμε στα εστιατόρια πολύ μικρά ψάρια, δηλαδή μικρά μπακαλιαράκια, μικρές κουτσομούρες, μικρά καλαμαράκια τον γόνο που σερβίρουν κάποιοι» συνιστά ο κ. Στεργίου. «Επίσης δεν θα πρέπει να τα αγοράζουμε. Γιατί, αν δεν τα αγοράζουμε, δεν θα ξέρουν και αυτοί που τα φέρνουν στην αγορά τι να τα κάνουν και θα σταματήσουν να τα ψαρεύουν». Προσοχή στις ψαρο-μαμάδες! Αν σας αρέσει να ψαρεύετε με πετονιά ή καλάμι, τα περιθώρια «πρόληψης» που έχετε δεν είναι βεβαίως πολλά αφού θα διαπιστώσετε το μέγεθος της λείας σας μόνο αφού θα την έχετε ενδεχομένως τραυματίσει ανεπανόρθωτα. Οπως επισημαίνει άλλωστε ο κ. Στεργίου, ο εξοπλισμός αυτής της κατηγορίας βγάζει συνήθως στη στεριά μάλλον ακίνδυνες ποσότητες σπάρων και γύλων. Ωστόσο, αν θέλετε να είστε καθ όλα «σωστοί» και να χαρείτε στο έπακρο το μεγάλο ψάρι που θα έρθει με τη βοήθεια της τύχης να τσιμπήσει το ψωμοτύρι ή το σκουλήκι σας, καλό είναι να αποφεύγετε να το ρίχνετε σε περιοχές όπου συχνάζουν... μητέρες και παιδιά. «Γενικά οι ψαράδες, είτε είναι ερασιτέχνες είτε επαγγελματίες, αν ξέρουν ότι σε μια περιοχή συναθροίζονται τα μικρά ψάρια ή ότι σε μια συγκεκριμένη εποχή

6 TO BHMA ΚΥΡΙΑΚΗ 18 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2013 αλιεία science 31 9 Μπαρμπούνι 50 εκ. Ροφός Epinephelus marginatus 11 εκ εκ. Μπακαλιάρος 20 εκ. 45 εκ εκ. 30 εκ. 1,4 μ. Ενας ροφός μπορεί να φθάσει το 1,5 μ. και τα 60 κιλά, το πιο κοινό μήκος που κυκλοφορεί στα νερά είναι όμως γύρω στα 80 εκ. Το σωστό είναι να τον δείτε στο ψαράδικο ή στο εστιατόριο σε μήκος μεγαλύτερο από 45 εκ. (αυτό είναι το επίσημο ελάχιστο επιτρεπόμενο μέγεθος αλίευσής του), οι επιστήμονες όμως συνιστούν ότι αν θέλουμε να προστατεύσουμε τους ευπαθείς πληθυσμούς του καλύτερα θα είναι να τον ψαρεύουμε σε μεγέθη μεγαλύτερα των 65 εκ. Μπορεί να ζήσει ως και 50 χρόνια. Συχνάζει στους υφάλους του Ινδικού Ωκεανού (Μοζαμβίκη και Μαδαγασκάρη), του Νοτιοδυτικού Ατλαντικού (Βραζιλία, Ουρουγουάη και Αργεντινή), του Ανατολικού Ατλαντικού (από τα βρετανικά νησιά ως το νοτιοδυτικό άκρο της Αφρικής) και της Μεσογείου. Είναι μοναχικό είδος και ζει σε βραχώδεις βυθούς «προστατεύοντας» τον χώρο του. Σε νεαρές ηλικίες πλησιάζει περισσότερο τις ακτές και τρέφεται με καβούρια και χταπόδια. Σε μεγαλύτερη ηλικία τρώει μεγαλύτερες ποσότητες από ψάρια (σαλιάρες, σπάρους, καλογριές, χειλούδες, μουρμούρες). Εχει χρώμα κόκκινο-καφέ, διάσπαρτο με ανοιχτόχρωμες ή λευκές ακανόνιστες περιοχές και κηλίδες και ένα λευκό περιθώριο στο ουραίο πτερύγιο. Θα ξεχωρίσετε τα νεαρά άτομα επειδή οι κηλίδες τους είναι πιο έντονες. Η αλιευτική παραγωγή του ροφού ξεπερνάει τους τόνους τον χρόνο σε όλο τον κόσμο. Εδώ η Ελλάδα έχει ξεχωριστή θέση, αφού είναι η τρίτη «δύναμη» στην αλιεία του μετά τη Σενεγάλη και την Ιταλία. Εγχώρια «πρωτιά» κατέχει η Κρήτη, όπου ψαρεύονται οι μεγαλύτερες ποσότητες ροφού, ενώ ακολουθούν τα Δωδεκάνησα και το Κεντρικό και Βόρειο Ιόνιο. Οικολογική ευπάθεια: υψηλή ως πολύ υψηλή 72 από 100, υπεραλιευμένο, απειλούμενο είδος στην Κόκκινη Λίστα IUCN. Τόννος 115 εκ. 2 μ. 4,6 μ. Σαργός Diplodus sargus sargus εκ. Πιο κοινό μήκος συναθροίζονται οι μάνες για να γεννήσουν, καλό είναι να μην πηγαίνουν εκεί για ψάρεμα» λέει ο ιχθυολόγος. Από την άλλη, όσοι προτιμούν να ψαρεύουν με ψαροντούφεκο και άρα έχουν τη δυνατότητα να δουν και να επιλέξουν το θύμα τους θα πρέπει να εγκαταλείψουν την αρχή τού «ό,τι πιάσεις καλό είναι» και να ξαναγυρίσουν στην εποχή που οι ψαράδες ανταγωνίζονταν για το ποιος θα βγάλει το μεγαλύτερο ψάρι. «Οσοι ψαρεύουν με ψαροντούφεκο συνήθως χτυπάνε συγκεκριμένα είδη, ροφούς, φαγγριά, συναγρίδες» λέει ο κ. Στεργίου. «Θα πρέπει λοιπόν να ενημερωθούν σχετικά με το ποιο είναι το μήκος της πρώτης γεννητικής ωριμότητας σε αυτά τα μεγάλα είδη και να φροντίζουν να μην τα χτυπάνε καν όταν βλέπουν ότι είναι μικρά». Και φυσικά η αρχή του ότι δεν πρέπει να ψαρεύουμε σε «νηπιαγωγεία» και «μαιευτήρια» ψαριών ισχύει επίσης για αυτούς. Πώς μπορείτε να μάθετε ποια είναι τα μέρη στα οποία τα ψάρια πηγαίνουν όταν είναι μικρά ή όταν θέλουν να γεννήσουν; Για κάποιες πληροφορίες του είδους μπορείτε να ανατρέξετε στη FishBase ενώ μια ακόμη πιο αξιόπιστη «εγκυκλοπαίδεια» για κάθε περιοχή είναι οι έμπειροι ντόπιοι ψαράδες της. Ρωτήστε τους και το πιθανότερο είναι ότι θα ξέρουν την απάντηση. Οι περισσότεροι σαργοί έχουν μέγεθος γύρω στα 23 εκατοστά, το μέγιστο μήκος τους όμως μπορεί να φθάσει ως τα 45 εκ. και το μέγιστο βάρος τους το 1,9 κιλό. Η μέγιστη ηλικία τους είναι τα 10 χρόνια. Είναι βενθοπελαγικό ψάρι και ζει στα θαλασσινά και υφάλμυρα νερά της υποτροπικής ζώνης του Ανατολικού Ατλαντικού Ωκεανού (από τη Βόρεια Θάλασσα ως τη Νότια Αφρική), στη Μεσόγειο και στη Μαύρη Θάλασσα. Προτιμά τις παράκτιες περιοχές, τους βραχώδεις βυθούς και τα λιβάδια ποσειδωνίας. Είναι ιδιαίτερα δραστήριος (όπως όλοι οι σπαροειδείς συγγενείς του) και κάνει πολλές βόλτες στην παράκτια ζώνη, ιδιαίτερα το χάραμα. Τρώει όστρακα και άλλα βενθικά ασπόνδυλα «ξεχώνοντάς» τα από τη λάσπη. Τρώγεται από άλλα ψάρια όπως η λίτσα και ο μελανόακρος καρχαρίνος. Εχει γκρι-ασημένιο χρώμα με πέντε μαύρες και τέσσερις γκρίζες κάθετες λωρίδες στο σώμα και μια σκούρα γραμμή που μοιάζει με σέλα στον μίσχο της ουράς του. Θα τον ξεχωρίσετε από τον αυλιά ή κακαρέλο ή σαργόπαπα (Diplodus vulgaris) από τις λωρίδες και τη «σέλα» του μίσχου της ουρ ά ς (ο αυλιάς δεν έχει λωρίδες και η γραμμή στον μίσχο της ουράς του είναι σαν δαχτυλίδι). Κάθε χρόνο αλιεύονται σε όλο τον πλανήτη τόνοι σαργού, με πρώτους «ψαράδες» την Ελλάδα και την Ισπανία. Στην Ελλάδα ωστόσο εκτιμάται ότι μεγάλο μέρος της παραγωγής (ίσως και το 50%) μάλλον αναφέρεται στον αυλιά. Οπως και να χει, αλιεύεται κυρίως στο Θρακικό Πέλαγος, αλλά μεγάλες ποσότητες ψαρεύονται και στις Κυκλάδες και τον Πατραϊκό Κόλπο (λίγο μικρότερες στον Θερμαϊκό και τον Αργοσαρωνικό). Οικολογική ευπάθεια: υψηλή 63 από 100.

7 science διατροφή ΚΥΡΙΑΚΗ 18 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2013 TO BHMA Πεσκαντρίτσα, φανάρι ή σκλεμπού Lophius piscatorius Το μάλλον άσχημο αλλά νοστιμότατο αυτό βαθυπαραβενθικό ψάρι μπορεί να ζήσει ως και 24 χρόνια. Το πιο κοινό μήκος του είναι το 1,20 μ,. μπορεί όμως να φθάσει και ως τα 2,40 μ., με μέγιστο βάρος τα 58 κιλά. Ζει στον Ανατολικό Ατλαντικό Ωκεανό, από τη Θάλασσα του Μπάρεντς ως τα Στενά του Γιβραλτάρ, στη Μεσόγειο και στη Μαύρη Θάλασσα. Δεν θα τη συναντήσετε καθώς κολυμπάτε, όχι μόνο επειδή συχνάζει σε λασπώδεις και αμμώδεις βυθούς σε μεγάλα βάθη (ως μ.) αλλά και επειδή δεν είναι πολύ της «βόλτας»: ζει μισοχωμένη στον βυθό, παραμονεύοντας το θήραμά της. Στο «ψάρεμα» ακολουθεί ελαφρώς ανθρώπινη τακτική. Χρησιμοποιεί ως δόλωμα τις σαρκώδεις αποφύσεις που έχει γύρω από το στόμα της, κουνώντας τις έτσι ώστε να μοιάζουν με σκουλήκια και να ξεγελάνε το ανυποψίαστο υποψήφιο γεύμα. Προτιμά κυρίως τα ψάρια (στις ελληνικές θάλασσες τους γωβιούς και τα φίγια) αλλά αν τύχει, δεν λέει όχι και στα θαλασσοπούλια. Επίσης μπορεί να επιδοθεί στον κανιβαλισμό. Εκτός από τον άνθρωπο την προτιμούν ιδιαίτερα το μουγγρί, ο γάδος και άλλα ψάρια. Εχει πεπλατυσμένο σώμα που στενεύει προς την ουρά, πλατύ κεφάλι και πλατύ και βαθύ στόμα. Θα την ξεχωρίσετε από την εξίσου νόστιμη συγγενική της μαύρη πεσκαντρίτσα (Lophius budegassa) κατ αρχάς από το χρώμα, όπως δηλώνει το όνομα της δεύτερης, αλλά και από τη σαρκοειδή απόφυση στην άκρη της πρώτης ακτίνας του ραχιαίου πτερυγίου. Η πεσκαντρίτσα έχει ανοιχτόχρωμη κοιλιά και δισχιδή απόφυση με δυο φαρδιά πεπλατυσμένα ελάσματα ενώ η μαύρη «εξαδέλφη» της έχει μαύρη κοιλιά και απλή απόφυση. Η αλιευτική παραγωγή των δυο ειδών υπολογίζεται μαζί και φθάνει περίπου τους τόνους σε όλο τον κόσμο αλιεύεται σε μεγαλύτερες ποσότητες από τη Γαλλία και τη Βρετανία. Στην Ελλάδα η αλιεία της έχει μάλλον ανοδική πορεία τα τελευταία χρόνια, με «πρώτο» αλιευτικό πεδίο το Βόρειο Αιγαίο και ιδιαίτερα το Θρακικό Πέλαγος. Οικολογική ευπάθεια: υψηλή ως πολύ υψηλή, 72 από 100. Τι μαγειρεύουν οι σεφ μας; Μια ανάλυση των συνταγών που προτείνουν οι σεφ ψάρια. Μήπως οι σεφ πρέπει να το ξανασκεφθούν; Λυθρίνι Pagellus erythrinus Από τα ψάρια που αρέσουν στα παιδιά, το λυθρίνι κυκλοφορεί συνήθως σε μέγεθος 32 εκ., όμως το μέγιστο μήκος του είναι τα 77 εκ. και το μέγιστο βάρος του τα 3,2 κιλά. Είναι βενθοπελαγικό ψάρι της υποτροπικής ζώνης και συχνάζει στα θαλασσινά νερά του Ανατολικού Ατλαντικού Ωκεανού (από τη Νορβηγία ως τη Γουινέα-Μπισάου «περνώντας» από το Πράσινο Ακρωτήριο, τη Μαδέρα και τα Κανάρια Νησιά), στη Μεσόγειο και στη Μαύρη Θάλασσα. Ζει σε κοπάδια κοντά στις ακτές, χωρίς να δείχνει ιδιαίτερη προτίμηση στον τύπο του βυθού θα το δείτε σε βράχια, χαλίκια, άμμο και λάσπη. Τον χειμώνα μετακινείται προς τα βαθύτερα νερά. Τρώει κυρίως μικρά ψάρια και βενθικά ασπόνδυλα. Στις ελληνικές θάλασσες καταναλώνει πολύχαιτους, καβούρια, γαρίδες, γαστερόποδα, κεφαλόποδα και ψάρια. Αποτελεί μεζέ για άλλα ψάρια, με πρώτο το μανάλι. Εχει χρώμα ροδαλό χωρίς ρίγες, με διάσπαρτες μπλε κηλίδες στο επάνω μέρος των πλευρών. Το περιθώριο του καλύμματος στα βράγχιά του είναι άλικο και έχει μια κοκκινωπή κηλίδα στη βάση του θωρακικού πτερυγίου. Μερικές φορές έχει ένα κόκκινο σημάδι στη βάση των τελευταίων μαλακών ακτίνων της ράχης του. Κάθε χρόνο αλιεύονται σε όλες τις θάλασσες τόνοι λυθρινιού με πρώτες αλιευτικές «δυνάμεις» την Τυνησία και την Αλγερία. Στην Ελλάδα η αλιευτική παραγωγή του παρουσιάζει ανοδική τάση και ενδεχομένως περιλαμβάνει σε κάποιες ποσότητες το μουσμούλι (Pagellus acarne) και τον κεφαλά (Pagellus bogaraveo), των οποίων η αλιευτική παραγωγή δεν καταγράφεται στη χώρα μας. Το λυθρίνι αλιεύεται σε όλες τις ελληνικές θάλασσες με εξαίρεση το Νότιο Ιόνιο. Οι μεγαλύτερες ποσότητες «πιάνονται» στις Κυκλάδες, στο Θρακικό Πέλαγος, στις Σποράδες, στον Αργοσαρωνικό και στον Πατραϊκό Κόλπο. Οικολογική ευπάθεια: μέτρια έως υψηλή, 54 από 100. της λαλίνας φαφούτη Η κύρια αποστολή ενός σεφ, τουλάχιστον έτσι όπως τη γνωρίζουμε ως τώρα, είναι να εφοδιάζει το μενού μας με γαργαλιστικά εδέσματα και όχι να φροντίζει την οικολογική μας «εντιμότητα». Μήπως όμως θα έπρεπε να το ξανασκεφτεί; Μια έρευνα από τον καθηγητή Κώστα Στεργίου και τον Χάρη Αποστολίδη, υποψήφιο διδάκτορα στο Τμήμα Βιολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, έχει ως στόχο να πείσει τους καθοδηγητές των μαγειρικών συμπεριφορών μας να αναθεωρήσουν τις επιλογές τους στα ψάρια που προτείνουν στις συνταγές τους. Αν το κάνουν, λένε, όλοι έχουμε μόνο να κερδίσουμε, και μάλιστα σε πολλούς τομείς: στο πορτοφόλι και στην υγεία μας, αλλά και στην υγεία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων μας. Συνταγές με «εισαγόμενα» Για να ελέγξουν πόσο οικολογικές είναι οι μαγειρικές συνήθειές μας οι ερευνητές διάβασαν χιλιάδες συνταγές από 129 δικτυακούς τόπους, «χτενίζοντας» τις προτάσεις δημοφιλών τηλεοπτικών εκπομπών, εφημερίδων και περιοδικών καθώς και μπλογκ άσημων ιδιωτών. Από αυτές ξεχώρισαν συνταγές που είχαν ως κύριο ή ως δευτερεύον συστατικό τους τα ψάρια και στη συνέχεια τις ανέλυσαν με διαφορετικούς τρόπους για να εξετάσουν διάφορους παράγοντες. Η πρώτη τους διαπίστωση ήταν ότι παρά την αφθονία των ψαριών που κυκλοφορούν στα ελληνικά νερά, οι μαγειρικές προτάσεις περιορίζονταν σε 71 είδη ενώ τα είδη που προτείνονται περισσότερο είναι ο γαύρος και ο τόννος (κυρίως σε κονσέρβα, αλλά και φρέσκος). Ωστόσο πρώτο οικολογικό παράπτωμα το μεγαλύτερο ποσοστό των συνταγών αναφέρεται σε ψάρια που προέρχονται από υδατοκαλλιέργειες ενώ παράλληλα υπάρχει μια πολύ μεγάλη «ροπή» προς τα εισαγόμενα ψάρια, με δημοφιλέστερο τον σολομό. Η σκοτεινή πλευρά της υδατοκαλλιέργειας «Οι υδατοκαλλιέργειες δεν είναι και πολύ οικολογικές, καθώς ταΐζουμε τα ψάρια που καλλιεργούμε με άλλα ψάρια τα οποία αλιεύουμε από τη θάλασσα, τα αλέθουμε και τα ταΐζουμε στις υδατοκαλλιέργειες» λέει ο κ. Αποστολίδης μιλώντας στο «Βήμα». Οπως εξηγεί, η εκτροφή ψαριών με αυτόν τον τρόπο έχει μια μετατροπή επιστροφής ως προς το τι τρώμε περίπου 3 προς 1 κατά μέσο όρο. «Είναι δηλαδή σαν να παίρνουμε 3 κιλά από ένα ψάρι το οποίο θα μπορούσαμε να φάμε γαύρο του Περού ας πούμε, που συνηθίζεται να χρησιμοποιείται ως συστατικό ιχθυοτροφών για να φτιάξουμε ένα κιλό τσιπούρα ή λαβράκι ιχθυοτροφείου. Δηλαδή ουσιαστικά είναι μια μεγάλη σπατάλη, εκτός και αν καταφέρουμε να εκτρέφουμε ψάρια με τροφή φυτικής προέλευσης, όπως η σόγια ή το ρύζι, ή αν εκτρέφουμε ψάρια χαμηλού τροφικού επιπέδου». Ακόμη πιο προβληματική ήταν η διαπίστωση ότι υπάρχει μια θετική σχέση ανάμεσα στην ευπάθεια των ειδών στην αλιεία και στην εμφάνισή τους στις συνταγές όσο δηλαδή περισσότερο κινδυνεύει ένα ψάρι επειδή το ψαρεύουμε, τόσο πιο συχνά εμφανίζεται στις μαγειρικές προτάσεις. Για να εξετάσουν αυτή την παράμετρο οι επιστήμονες έλαβαν υπόψη τις ποσότητες στις οποίες ψαρεύεται το κάθε είδος, εφόσον ένα ψάρι που υπάρχει σε κάποιο μέρος σε αφθονία είναι λογικό να μαγειρεύεται και περισσότερο. «Μετά από αυτή τη διόρθωση η συχνότητα αναφοράς στις συνταγές αυξάνει όσο αυξάνεται η ευπάθεια του είδους στην αλιεία, και η τάση αυτή δεν βοηθάει στη διατήρηση

8 TO BHMA ΚΥΡΙΑΚΗ 18 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2013 διατροφή science έδειξε... σκοπέλους: προτίμηση στα εισαγόμενα, στα καλλιεργούμενα καθώς και στα μεγάλα των ιχθυοαποθεμάτων» αναφέρει ο ερευνητής. Καλό στην υγεία, στη θάλασσα και στην... τσέπη Η αντιστροφή αυτής της τάσης, υπογραμμίζει, δεν θα τόνωνε μόνο τα αποθέματά μας. «Το να μην τρώμε μεγάλα ψάρια θα μας πρόσφερε τριπλό κέρδος» λέει. «Πρώτον, θα έκανε καλό στην τσέπη μας, γιατί τα πολύ μεγάλα και σπάνια ψάρια, επειδή συνήθως έχουν λιγότερη αφθονία στο οικοσύστημα, γιατί η αφθονία μειώνεται όσο μεγαλώνει ένας οργανισμός, είναι και πιο ακριβά. Δεύτερον, τα ψάρια όσο μεγαλύτερο τροφικό επίπεδο έχουν είναι συνήθως και πιο πιθανό να έχουν και μεγαλύτερες συγκεντρώσεις σε βαρέα μέταλλα. Και τρίτον, τα μικρά ψάρια έχουν συνήθως μεγαλύτερη συγκέντρωση κατά μέσο όρο σε ωφέλιμα λιπαρά ω3». Στη μελέτη τους οι επιστήμονες εντοπίζουν ορισμένα ψάρια που, αν και αλιεύονται σε μεγάλες ποσότητες, πηγαίνουν κυριολεκτικά χαμένα και πετιούνται πίσω στη θάλασσα νεκρά επειδή δεν έχουν ζήτηση. Αυτά είναι ο σπάρος, η φρίσσα, το σύκο και η τσέρουλα. «Είδαμε ότι κάποιοι δίνουν συνταγές για τα ψάρια αυτά, άρα αυτό σημαίνει ότι μπορούν να φαγωθούν και είναι νόστιμα» επισημαίνει ο κ. Αποστολίδης καλώντας τους έλληνες σεφ να τα υιοθετήσουν. Αν όχι, τουλάχιστον τους προτρέπει να διευρύνουν λίγο τους οικολογικούς ορίζοντές τους, φέρνοντας ως παράδειγμα τον Τζέιμι Ολιβερ, ο οποίος σταμάτησε να χρησιμοποιεί τόννο και βακαλάο του Ατλαντικού στις συνταγές του όταν έμαθε ότι κινδυνεύουν και προτείνει άλλα ψάρια στη θέση τους. «Αυτός είναι ένας τρόπος πολύ πιο οικονομικός και αποδοτικός από το να δημιουργεί κάποιος μια καμπάνια και να προσπαθεί να επηρεάσει τους καταναλωτές γιατί οι σεφ έχουν απευθείας σύνδεση με το κοινό και έχουν μεγάλη επιρροή» τονίζει. «Δεν έχει συμβεί στην Ελλάδα κάποιος σεφ να προτείνει πιο οικολογικά ψάρια ή τουλάχιστον να προσέχει τι ψάρια βάζει στο μενού ή να γνωρίζει πώς προήλθαν αυτά τα ψάρια και ποιος είναι ο οικολογικός τους αντίκτυπος».

Ψάρια και Θαλασσινά στο Kόκκινο! - μία λίστα με τα είδη που κινδυνεύουν περισσότερο-

Ψάρια και Θαλασσινά στο Kόκκινο! - μία λίστα με τα είδη που κινδυνεύουν περισσότερο- Σχεδιασμός: www.myrmigidesignhouse.gr Κλεισόβης 9, 106 77 Αθήνα Tηλ.: 210 3840774-5 Fax: 210 3804008 E-mail: cnetwork@greenpeace.org www.greenpeace.gr Ψάρια και Θαλασσινά στο Kόκκινο! - μία λίστα με τα

Διαβάστε περισσότερα

98 Ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΚΠΕ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ

98 Ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΚΠΕ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ 98 Ο ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΚΠΕ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ «ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ» ΤΟ ΝΕΡΟ - Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Chromis chromis (Linnaeus, 1758)

Chromis chromis (Linnaeus, 1758) 6. Παράρτημα Είδη που καταγράφηκαν σε μεγαλύτερη αφθονία ανά τροφική ομάδα και μη ενδημικά είδη. Chromis chromis (Linnaeus, 1758) Κοινά ονόματα: Καλογρίτσα, Καλογριά, Παπαδιά, Καστανάκι Εύρος βάθους: 2

Διαβάστε περισσότερα

10 + αλήθειες που μάθαμε συζητώντας με ψαράδες

10 + αλήθειες που μάθαμε συζητώντας με ψαράδες 10 + αλήθειες που μάθαμε συζητώντας με ψαράδες Ο Παγασητικός είναι μια κλειστή θάλασσα που τα νερά της αλλάζουν κάθε 8-9 μέρες χάρη στα ρεύματα Οι παλιές, μεγάλες πληγές Ελλιπής βιολογικός καθαρισμός Τα

Διαβάστε περισσότερα

Το πρόβλημα: Καταστροφική μηχανότρατα και υπεραλίευση.

Το πρόβλημα: Καταστροφική μηχανότρατα και υπεραλίευση. Μην ψαρώνεις! Το πρόβλημα: Καταστροφική μηχανότρατα και υπεραλίευση. Το ελληνικό ψάρι έγινε είδος πολυτελείας και κινδυνεύει να χαθεί από τις θάλασσες και τη διατροφή μας. Χωρίς ουσιαστικό έλεγχο, οι

Διαβάστε περισσότερα

MOYΣΕΙΟ ΨΑΡΙΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΣ

MOYΣΕΙΟ ΨΑΡΙΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΣ MOYΣΕΙΟ ΨΑΡΙΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΣ Βαγενάς Γ., Επεσλίδης Δ., Καρδαμηλιώτης Κ., Λαπατσάνης M., Μέττας Λ., Μητσόπουλος Δ. Πειραματικό Γενικό Λύκειο Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Θεσσαλονίκη georgevgn@hotmail.com,

Διαβάστε περισσότερα

WWW.KINDYKIDS.GR. Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς

WWW.KINDYKIDS.GR. Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς WWW.KINDYKIDS.GR Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς Το υλικό αυτό αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του KindyKids.gr και διανέμεται δωρεάν. ΖΩΑ ΠΟΥ ΚΙΝΔΥΝΕΥΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα

Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ Σχολ. Έτος: 2011 2012 Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα ΦΩΚΙΑ ΜΟΝΑΧΟΥΣ - ΜΟΝΑΧΟΥΣ Κοινό όνομα: Μεσογειακή φώκια Μήκος: 2 3 μέτρα Βάρος: 300

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. ΕΡΕΥΝΑ ΘΑΛΑΣΣΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣ, ΕΤΟΥΣ 2012 µε µηχανοκίνητα σκάφη άνω των 20 HP

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. ΕΡΕΥΝΑ ΘΑΛΑΣΣΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣ, ΕΤΟΥΣ 2012 µε µηχανοκίνητα σκάφη άνω των 20 HP ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 3 Ιουλίου 214 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΘΑΛΑΣΣΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣ, ΕΤΟΥΣ µε µηχανοκίνητα σκάφη άνω των 2 HP Από την Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) ανακοινώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματική αλιεία στην Κύπρο

Επαγγελματική αλιεία στην Κύπρο Επαγγελματική αλιεία στην Κύπρο Πολίνα Πολυκάρπου BSc: Βιολογία MSc: Υδροβιολογία & Υδατοκαλλιέργειες Marine and Environmental Research Lab Ltd ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Ιστορική αναδρομή 2. Επαγγελματική αλιεία

Διαβάστε περισσότερα

41o Γυμνάσιο Αθήνας Σχ. Έτος 2013-2014 Τμήμα Β1

41o Γυμνάσιο Αθήνας Σχ. Έτος 2013-2014 Τμήμα Β1 41o Γυμνάσιο Αθήνας Σχ. Έτος 2013-2014 Τμήμα Β1 Φώκια Μονάχους- Μονάχους Η μεσογειακή φώκια Monachus monachus πήρε το όνομά της είτε εξαιτίας του σχήματος του πάνω μέρους του κεφαλιού της που μοιάζει σαν

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνα 1. Σχηματική απεικόνιση του τι μπορεί να συμβεί κατά την είσοδο των ψαριών σε δίχτυα

Εικόνα 1. Σχηματική απεικόνιση του τι μπορεί να συμβεί κατά την είσοδο των ψαριών σε δίχτυα ΑΛΙΕΙΑ ΚΑΙ ΑΛΙΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ Η συνολική βιομάζα ενός ή περισσοτέρων ειδών που αφαιρείται από το οικοσύστημα με το ψάρεμα είναι γνωστή ως αλίευμα. Ένα μέρος του αλιεύματος θα διακινηθεί μέσα από τις αγορές

Διαβάστε περισσότερα

1.2. ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

1.2. ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΛΙΕΥΤΙΚΗΣ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΑΡΓΟΛΙΚΟΥ ΚΟΛΠΟΥ ΕΠΑΛ 2000-2006, Μέτρο 4.4.-Δράση 3, Κωδικός Υποέργου:117456/2 ΤΕΛΙΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ηεξάπλωσητου«Λαγοκέφαλου» (Lagocephalus sceleratus) στις Ελληνικές θάλασσες. Π. Περιστεράκη, ΕΛ.ΚΕ.ΘΕ.

Ηεξάπλωσητου«Λαγοκέφαλου» (Lagocephalus sceleratus) στις Ελληνικές θάλασσες. Π. Περιστεράκη, ΕΛ.ΚΕ.ΘΕ. Ηεξάπλωσητου«Λαγοκέφαλου» (Lagocephalus sceleratus) στις Ελληνικές θάλασσες Π. Περιστεράκη, ΕΛ.ΚΕ.ΘΕ. Πολλά είδη ψαριών έχουν εισβάλλει στην Μεσόγειο από το κανάλι του Σουέζ αλλά και το Γιβραλτάρ και έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣ-ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ Ι

Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣ-ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ Ι 1 Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣ-ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ Ι ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙ ΛΙΜΝΟΘΑΛΑΣΣΩΝ Δρ. Γεώργιος Χώτος Καθηγητής «Η Ιχθυοπανίδα των λιμνοθαλασσών» Στις λιμνοθάλασσες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 10 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α Στις ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Και το Βορειοανατολικό Αιγαίο την περιοχή που προσδιορίζουν τα στίγματα

Και το Βορειοανατολικό Αιγαίο την περιοχή που προσδιορίζουν τα στίγματα Ref. Ares(2014)1496263-12/05/2014 Ονομάζομαι Μανιάτης Ερμόλαος,είμαι ψαράς από την Ελλάδα και στέλνω αυτό το έγγραφο προς την Ευρωπαική Επιτροπή, σχετικά με τη διαβούλευση που θα γίνει για να συγκεντρωθούν

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Επιμέλεια, παρουσίαση : Παντελάκη Μαργαρίτα (ΠΕ08, καλλιτεχνικών μαθημάτων, 3ο Δημοτικό Σχολείο Σερρών ) Δευτέρα, 12 Νοεμβρίου 12 Τι σχέση μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

INNOMAR ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΕΙΦΟΡΟΥ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ

INNOMAR ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΕΙΦΟΡΟΥ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΡΗΤΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ INNOMAR ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΕΙΦΟΡΟΥ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ H αειφόρος διαχείριση του θαλάσσιου πλούτου είναι μία πρόκληση H εφαρμογή κατάλληλων «εργαλείων» αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

(www.fao.org/docrep/009/ac478e/ac478e00.htm) (www.fishbase.org). ιεύθυνση Αλιευτικών Εφαρµογών & Ε.Α.Π Φυλλάδιο τοννοειδών

(www.fao.org/docrep/009/ac478e/ac478e00.htm) (www.fishbase.org). ιεύθυνση Αλιευτικών Εφαρµογών & Ε.Α.Π Φυλλάδιο τοννοειδών ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΛΙΕΙΑΣ Το παρόν φυλλάδιο είναι µία προσπάθεια της ιεύθυνσης Αλιευτικών Εφαρµογών & Ε.Α.Π της Γενικής ιεύθυνσης

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ενότητα: Γεωγραφία (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Β1, Β2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ. (Monachus monachus)

ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ. (Monachus monachus) ΑΠΕΙΛΟΥΜΕΝΑ ΕΙ Η ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ (Monachus monachus) Η Μεσογειακή Φώκια είναι το µόνο είδος φώκιας που συναντάται στη Μεσόγειο και αποτελεί ένα από τα πλέον απειλούµενα είδη θαλάσσιων θηλαστικών στον

Διαβάστε περισσότερα

Το αλφαβητάρι των ζώων

Το αλφαβητάρι των ζώων Το αλφαβητάρι των ζώων Ομάδα εργασίας: οι μαθητές/τριες του Α1 Υπεύθυνη εργασίας: Καλλιπολίτη Στυλιανή Χώρος εργασίας: 13ο Δ.Σ. Ρόδου Σχολικό έτος: 2011-2012 Εισαγωγή Η παρούσα εργασία πραγματοποιήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ WWF ΕΛΛΑΣ- ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ. Παρουσίαση στο ΚΠΕ ραπετσώνας 18 εκεμβρίου 2015

ΘΑΛΑΣΣΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ WWF ΕΛΛΑΣ- ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ. Παρουσίαση στο ΚΠΕ ραπετσώνας 18 εκεμβρίου 2015 ΘΑΛΑΣΣΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ WWF ΕΛΛΑΣ- ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ Παρουσίαση στο ΚΠΕ ραπετσώνας 18 εκεμβρίου 2015 ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ - WWF ΕΛΛΑΣ Σημαντικό μέρος της στρατηγικής 2013-2017 είναι να αναπτύξει πλήρως

Διαβάστε περισσότερα

Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά

Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά Όλα τα πουλιά γεννούν αυγά. Δεν είναι όμως μόνο αυτά! Και άλλα από τα ζώα κάνουνε αυγά. Θα σου πω για μερικά Η κότα Κάθε μέρα η κότα γεννάει ένα με δύο

Διαβάστε περισσότερα

Θάλασσες της Ναυπάκτου. Εργασία Β Τετραμήνου

Θάλασσες της Ναυπάκτου. Εργασία Β Τετραμήνου Θάλασσες της Ναυπάκτου Εργασία Β Τετραμήνου Το project αυτό δημιουργήθηκε από μαθητές της Α τάξης του 2 ου Γενικού Λυκείου Ναυπάκτου και έχει στόχο να προβάλλει hobby, αθλήματα καθώς και δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

Επιδράση των υδατοκαλλιεργειών στο περιβάλλον

Επιδράση των υδατοκαλλιεργειών στο περιβάλλον Επιδράση των υδατοκαλλιεργειών στο περιβάλλον Παύλος Μακρίδης, επίκουρος καθηγητής Τμήμα Βιολογίας, Τομέας Βιολογίας Ζώων Πανεπιστήμιο Πατρών Τι είναι υδατοκαλλιέργειες; Η καλλιέργεια υδρόβιων οργανισμών,

Διαβάστε περισσότερα

ΨΑΡΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΜΑΡΙΑ ΝΤΑΦΟΥ. ΜΑΡΙΑ ΧΛΩΜΟΥ. ΕΛΙΝΑ ΡΕΤΟΥΝΙΩΤΗ.

ΨΑΡΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΜΑΡΙΑ ΝΤΑΦΟΥ. ΜΑΡΙΑ ΧΛΩΜΟΥ. ΕΛΙΝΑ ΡΕΤΟΥΝΙΩΤΗ. ΨΑΡΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΜΑΡΙΑ ΝΤΑΦΟΥ. ΜΑΡΙΑ ΧΛΩΜΟΥ. ΕΛΙΝΑ ΡΕΤΟΥΝΙΩΤΗ. ΨΑΡΙΑ Ψάρια που τρώµε στην Ελλάδα: Γαύρος, γλώσσα, γόπα, λαβράκι, λυθρίνια, µαρίδα, µελανούρι, µπακαλιάρος, µπαρµπούνι, ροφός, σαργός, σαρδέλα,

Διαβάστε περισσότερα

Ψάρεμα με σκάφος. αφιέρωμα Σκάφος & Ψάρεμα

Ψάρεμα με σκάφος. αφιέρωμα Σκάφος & Ψάρεμα Ψάρεμα με σκάφος Η επαφή με τη φύση, ιδιαίτερα εν όψει διακοπών, συμβάλλει στην ξεκούραση, στην ηρεμία και στη χαλάρωση, που όλοι χρειαζόμαστε. Τι καλύτερο λοιπόν από το ψάρεμα, μια ευχάριστη ασχολία για

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ

ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΟΙ ΕΠΙ ΡΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΑΛΙΕΙΑ ρ. Κώστας Παπακωνσταντίνου τ /ντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων τ. /ντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων Ελληνικό

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας

Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας Φύλλο Εργασίας 1 (Εισαγωγικό) Τίτλος: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος Ο ρόλος της ενέργειας Γνωστικό Αντικείμενο:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

Διάκριση φρέσκων και αποψυγμένων κατεψυγμένων αλιευμάτων

Διάκριση φρέσκων και αποψυγμένων κατεψυγμένων αλιευμάτων Διάκριση φρέσκων και αποψυγμένων κατεψυγμένων αλιευμάτων Φωτεινή Γεωργίου Ωκεανογράφος Marine & Environmental Research Lab Επισκόπηση I. Θρεπτική Αξία Κριτήρια Νωπότητας Αλιευμάτων II. Διάκριση Νωπού και

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο Αλιευτικής Έρευνας

Ινστιτούτο Αλιευτικής Έρευνας Ινστιτούτο Αλιευτικής Έρευνας monachus monachus & ψαράδες ψαράδες ψαράδες monachus monachus monachus monachus Αντίκτυπο στο είδος Αντίκτυπο στην αλιεία Βελτίωση της κατάστασης του μεγαλύτερου ευρωπαϊκού

Διαβάστε περισσότερα

Οι φίλοι μας τα ΔΕΛΦΙΝΙΑ. Κείμενο και εικονογράφηση: Giovanni Bearzi

Οι φίλοι μας τα ΔΕΛΦΙΝΙΑ. Κείμενο και εικονογράφηση: Giovanni Bearzi Οι φίλοι μας τα ΔΕΛΦΙΝΙΑ Κείμενο και εικονογράφηση: Giovanni Bearzi Αυτό το βιβλίο ανήκει στον / στην Οι φίλοι μας τα ΔΕΛΦΙΝΙΑ Κείμενο και εικονογράφηση: Giovanni Bearzi (1994) Μετάφραση: Βούλα Αλεξιάδου

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Τροπικά ψάρια κατακτούν τα νερά μας

Τροπικά ψάρια κατακτούν τα νερά μας TO BHMA ΚΥΡΙΑΚΗ 26 ΙΟΥΛΙΟΥ 2015 19 3 Τροπικά ψάρια κατακτούν τα νερά μας Ξενικά είδη εισβάλλουν από τη Διώρυγα του Σουέζ και γεμίζουν τις ελληνικές θάλασσες. Το φαινόμενο εντείνεται καθώς αυξάνεται η θερμοκρασία

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2.2., 2 η υποενότητα: Τροφικές αλυσίδες, τροφικά πλέγματα, τροφικές πυραμίδες με ομαδοσυνεργατικές δραστηριότητες Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

Ενότητα 2.2., 2 η υποενότητα: Τροφικές αλυσίδες, τροφικά πλέγματα, τροφικές πυραμίδες με ομαδοσυνεργατικές δραστηριότητες Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1 Ενότητα 2.2., 2 η υποενότητα: Τροφικές αλυσίδες, τροφικά πλέγματα, τροφικές πυραμίδες με ομαδοσυνεργατικές δραστηριότητες Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Να αιτιολογεί την πτωτική ροή της ενέργειας μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Β1 1 Επίπεδο Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 40 λεπτά Ερώτημα 1 (6 μονάδες) Διαβάζετε σ ένα περιοδικό οδηγίες για να μάθουν σωστά τα παιδιά σας σκι. Το περιοδικό όμως είναι παλιό κι έτσι βλέπετε καθαρά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Διάρκεια: 30 λεπτά Επίπεδο Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Η Χαρά γράφει ένα γράμμα στη Νικολέτα. Θέλεις να δεις αν καταλαβαίνεις αυτά που διαβάζεις, γι αυτό σημειώνεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΑΚΤΩΝ

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΑΚΤΩΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΑΚΤΩΝ 25.9.2010 Γίνε κι εσύ μέρος της λύσης Δήλωσε συμμετοχή για τον καθαρισμό μιας κοντινής σου παραλίας Κάθε Σεπτέμβριο, το τρίτο Σάββατο, χιλιάδες εθελοντές σε

Διαβάστε περισσότερα

Κος ΣΤΑΥΡΙΝΟΥΔΗΣ: Καλησπέρα. Η δική μας εισήγηση θα είχε άμεση σχέση και θα είχε ενδιαφέρον να ακολουθούσε την εισήγηση του κυρίου Λέλεκα.

Κος ΣΤΑΥΡΙΝΟΥΔΗΣ: Καλησπέρα. Η δική μας εισήγηση θα είχε άμεση σχέση και θα είχε ενδιαφέρον να ακολουθούσε την εισήγηση του κυρίου Λέλεκα. Κος ΣΤΑΥΡΙΝΟΥΔΗΣ: Καλησπέρα. Η δική μας εισήγηση θα είχε άμεση σχέση και θα είχε ενδιαφέρον να ακολουθούσε την εισήγηση του κυρίου Λέλεκα. Δεν είναι πάντα εφικτό να το προγραμματίζουμε κατά προτεραιότητα.

Διαβάστε περισσότερα

Η τραγωδία των θαλασσών. Γιάννης Α. Φίλης Πολυτεχνείο Κρήτης

Η τραγωδία των θαλασσών. Γιάννης Α. Φίλης Πολυτεχνείο Κρήτης Η τραγωδία των θαλασσών Γιάννης Α. Φίλης Πολυτεχνείο Κρήτης Οι ωκεανοί καλύπτουν το 70% της Γης. Καθ όλες τις ενδείξεις η ζωή πρωτοεμφανίσθηκε εκεί. Η ζωή στους ωκεανούς είναι πολύ πλούσια αλλά και ευάλωτη!

Διαβάστε περισσότερα

Το αγαπημένο μου ζώο

Το αγαπημένο μου ζώο Το αγαπημένο μου ζώο ο σκύλος μου. Το σκύλο μου τον λένε Μάρκο και είναι κυνηγόσκυλος. Ο σκύλος μου έχει μαύρο, καφέ και άσπρο τρίχωμα. Έχει μεγάλα αυτιά που τα χρησιμοποιεί για ακοή. Έχει μικρή μύτη,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ. Ένας «χάρτης» από λέξεις. αρθρώσεις. σκελετό. είναι γερό όταν. φροντίζουμε. για τη διατροφή μας. προσέχουμε.

ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ. Ένας «χάρτης» από λέξεις. αρθρώσεις. σκελετό. είναι γερό όταν. φροντίζουμε. για τη διατροφή μας. προσέχουμε. 103-112_22ENOTHTA5 4/3/2013 12:35 µµ Page 103 ENOTHTA 5 ENOTHTA 5 ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΚΑΙ ΠΡΟΣΕΧΟΥΜΕ ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ (Άτομο - Άνθρωπος) Ένας «χάρτης» από λέξεις μυς αρθρώσεις σκελετό άλλα όργανα: μάτια, έχει έχει έχει

Διαβάστε περισσότερα

ÔÈÔÈ Ô ÏÂ Ó ÁÈ Ó Á ÓÂÈ ÙÔ È Ï Ô;

ÔÈÔÈ Ô ÏÂ Ó ÁÈ Ó Á ÓÂÈ ÙÔ È Ï Ô; È Ô ÌÂ Ó È Ï Ô; ÔÈÔÈ Ô ÏÂ Ó ÁÈ Ó Á ÓÂÈ ÙÔ È Ï Ô; Τι έκανε ο καθένας; Συγγραφέας Εικονογράφος Μεταφραστής Διορθωτής Βιβλιοδέτης Τυπογράφος Εκδότης Ο Charles Fuge είναι άγγλος συγγραφέας και έγραψε στα αγγλικά.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ EΛΛΑΔΟΣ ΣΤΟ ΒΕΡΟΛΙΝΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ. ΣΗΜΕΙΩΜΑ Η αγορά ιχθυηρών της Γερμανίας

ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ EΛΛΑΔΟΣ ΣΤΟ ΒΕΡΟΛΙΝΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ. ΣΗΜΕΙΩΜΑ Η αγορά ιχθυηρών της Γερμανίας ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ EΛΛΑΔΟΣ ΣΤΟ ΒΕΡΟΛΙΝΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Τροφοδοσία και κατανάλωση προϊόντων ΣΗΜΕΙΩΜΑ Η αγορά ιχθυηρών της Γερμανίας Βερολίνο, 8 Μαίου 2008 H συνολική κατανάλωση ιχθυηρών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. της ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. της ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 2.6.2015 COM(2015) 239 final ANNEXES 1 to 3 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ της ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Διαβουλεύσεις για τις αλιευτικές δυνατότητες

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΣΤΟ ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ (Στοιχεία εισαγωγών και κατανάλωσης)

Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΣΤΟ ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ (Στοιχεία εισαγωγών και κατανάλωσης) Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΣΤΟ ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ (Στοιχεία εισαγωγών και κατανάλωσης) Το Ηνωμένο Βασίλειο κατατάσσεται στην πέμπτη θέση του παγκόσμιου πίνακα εισαγωγέων ελαιολάδου του FAO βάση των εισαγομένων ποσοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Τζήκου Βασιλική Το δίλημμα της Λένιας 1 Παραμύθι πού έχω κάνει στο πρόγραμμα Αγωγής Υγείας που είχε τίτλο: «Γνωρίζω το σώμα μου, το αγαπώ και το φροντίζω» με την βοήθεια

Διαβάστε περισσότερα

ιι) Το μεγαλύτερο βάρος μακρύπτερου τόνου που έχει καταγραφεί παγκοσμίως είναι τα 40 kg, και αυτό δεν αφορά τη Μεσόγειο.

ιι) Το μεγαλύτερο βάρος μακρύπτερου τόνου που έχει καταγραφεί παγκοσμίως είναι τα 40 kg, και αυτό δεν αφορά τη Μεσόγειο. ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΟ ΟΡΘΟ 2-7-2013 ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΙΑ ΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 25-06 - 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ Αριθ. Πρωτ.: 3759/78064 ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΑΛΙΕΙΑΣ Δ/ΝΣΗ ΑΛ. ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ & ΕΑΠ

Διαβάστε περισσότερα

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!»

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!» 26 σχεδιασε μια ΦωτογρΑΦιΑ τήσ προσκλήσήσ που ελαβεσ Απο τον ΔΑσκΑλο σου. παρουσιασε το λογοτυπο και το σλογκαν που χρήσιμοποιει το σχολειο σου για τήν εβδομαδα κατα τήσ παρενοχλήσήσ. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ

ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8 - ΕΤΩΝ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ Ν Α Δ Ε Σ Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ:

ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «Μελέτη της κατάστασης του Κερκυραϊκού κόλπου με στόχο την ορθολογιστική διαχείριση των αλιευτικών πόρων» Ε.Π.ΑΛ. 2-26 Μέτρο 4.4 «Ενέργειες που τίθενται σε εφαρμογή από

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΗΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Σχολική χρονιά 2012-13 ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑΣ 3, 16451

Διαβάστε περισσότερα

Α) Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστή) ή µε Λ (λάθος) κάθε µία από τις επόµενες προτάσεις

Α) Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστή) ή µε Λ (λάθος) κάθε µία από τις επόµενες προτάσεις 46 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪ Η-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Χρυσ Σµύρνης 3 : Τηλ.: 2107601470 ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2006 ΘΕΜΑ 1 Α) Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστή) ή

Διαβάστε περισσότερα

Φωτογραφικός Κατάλογος Θαλάσσιας Χλωρίδας - Πανίδας

Φωτογραφικός Κατάλογος Θαλάσσιας Χλωρίδας - Πανίδας Φωτογραφικός Κατάλογος Θαλάσσιας Χλωρίδας - Πανίδας ΕΘΝΙΚΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΠΑΡΚΟ ΑΛΟΝΝΗΣΟΥ Β ΕΘΝΙΚΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΠΑΡΚΟ ΑΛΟΝΝΗΣΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΒΟΡΕΙΩΝ ΣΠΟΡΑ ΩΝ ΠΑΡΚΟ ΑΛΟΝΝ ΕΘ Σκοπός έκδοσης Η παρούσα έκδοση δημιουργήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ

Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ Οι περιοχές των τροπικών δασών όπως βλέπεις και στον παραπάνω παγκόσμιο χάρτη, βρίσκονται στη Νότια Αμερική(γύρω από τον ισημερινό), στη Βόρεια Αμερική(ανάμεσα από τον Τροπικό του

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΕΙΝΑΙ OΜΩΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ; Οι άνθρωποι όπως όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί έχουν ανάγκη από τροφή και νερό, για να μεγαλώσουν σωστά.

ΤΙ ΕΙΝΑΙ OΜΩΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ; Οι άνθρωποι όπως όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί έχουν ανάγκη από τροφή και νερό, για να μεγαλώσουν σωστά. ΔΙΑΤΡΟΦΗ Γ 2 ΤΙ ΕΙΝΑΙ OΜΩΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ; Οι άνθρωποι όπως όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί έχουν ανάγκη από τροφή και νερό, για να μεγαλώσουν σωστά. λάδι Στη διατροφή εμπλέκονται οι γονείς, τα παιδιά, οι μάγειροι

Διαβάστε περισσότερα

Πόσα αβγά γεννούν τα ψάρια;

Πόσα αβγά γεννούν τα ψάρια; Πόσα αβγά γεννούν τα ψάρια; Περιγραφή πειράματος Αποστολούδα Ο. 1,Ιωακειμίδου Α. 1, Κάλλου Σ. 1, Βακουφτσής Δ 2, Βαρελτζής Γ. 2, Γαβρίδης Δ. 2 Γεροντίδης Δ. 2, Δρακάκης Ε. 2, Ζαχαριάδης Σ. 2, Θεοδοσιάδης

Διαβάστε περισσότερα

Εργασίες παιδιών 3 ης τάξης µε θέµα «Ένα σπίτι στην πόλη»

Εργασίες παιδιών 3 ης τάξης µε θέµα «Ένα σπίτι στην πόλη» Εργασίες παιδιών 3 ης τάξης µε θέµα «Ένα σπίτι στην πόλη» Εργασίες παιδιών 3 ης τάξης που αφορούν στην επεξεργασία κειµένου Ο ΣΚΑΝΤΖΟΧΟΙΡΟΣ Ο σκαντζόχοιρος είναι πολύ συνηθισµένο είδος στη χώρα µας.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Η ΣΥΝΕΧΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Τα παιδιά ρυθμίζουν τη λήψη τροφής έτσι ώστε να ταιριάζει με τις σωματικές ανάγκες σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου

Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου H Γ τάξη του 6 ου Δημοτικού Σχολείου Ζακύνθου Στα πλαίσια της ευέλικτης ζώνης μελέτησε το θέμα: «Χλωρίδα και πανίδα της Ζακύνθου» Εκπαιδευτικοί: Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τρόφιμα και μαγειρική

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τρόφιμα και μαγειρική Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τρόφιμα και μαγειρική Ενότητα: ιατροφή (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Β1, Β2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα: 1 υπολογιστής

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΛΙΕΙΑΣ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣ

ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΛΙΕΙΑΣ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΕΝΙΚΗ /ΝΣΗ ΑΛΙΕΙΑΣ /ΝΣΗ ΘΑΛ. ΑΛΙΕΙΑΣ «Eθνικό σχέδιο παροπλισµού επαγγελµατικών αλιευτικών σκαφών που φέρουν το αλιευτικό εργαλείο «δίχτυ τράτας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Τι ονομάζουμε ροή ενέργειας σε ένα οικοσύστημα; Όσο αναγκαία είναι η τροφοδότηση ενός οικοσυστήματος με ενέργεια, άλλο τόσο αναγκαία είναι η διανομή της στους άλλους οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική και βιομηχανική παραγωγή. Τάξη Φύλλο Εργασίας 1 Μάθημα Β Γυμνασίου Αγροτική παραγωγή: Ελλάδα Νορβηγία Γεωγραφία

Αγροτική και βιομηχανική παραγωγή. Τάξη Φύλλο Εργασίας 1 Μάθημα Β Γυμνασίου Αγροτική παραγωγή: Ελλάδα Νορβηγία Γεωγραφία Αγροτική και βιομηχανική παραγωγή Τάξη Φύλλο Εργασίας 1 Μάθημα Β Γυμνασίου Αγροτική παραγωγή: Ελλάδα Νορβηγία Γεωγραφία Περιγραφή Η Ελλάδα και η Νορβηγία είναι δύο ευρωπαϊκές χώρες. Η πρώτη είναι μέλος

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά της Αλυκής και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΨΥΓΜΕΝΑ. Περιγραφή Μονάδα Μέτρησης Βάρος (gr) / Συσκευασία Συσκευασία ΑΘΕΡΙΝΑ ΣΥΡ/ΣΗ ΤΕΜ 500GR ΣΚΑΦΑΚΙ ΓΑΥΡΟΣ Α/Κ ΣΥΡ/ΣΗ ΤΕΜ 1KGR ΣΚΑΦΑΚΙ

ΚΑΤΕΨΥΓΜΕΝΑ. Περιγραφή Μονάδα Μέτρησης Βάρος (gr) / Συσκευασία Συσκευασία ΑΘΕΡΙΝΑ ΣΥΡ/ΣΗ ΤΕΜ 500GR ΣΚΑΦΑΚΙ ΓΑΥΡΟΣ Α/Κ ΣΥΡ/ΣΗ ΤΕΜ 1KGR ΣΚΑΦΑΚΙ ΚΑΤΕΨΥΓΜΕΝΑ Ψάρια Κατεψυγμένα ΑΘΕΡΙΝΑ ΣΥΡ/ΣΗ ΤΕΜ 500GR ΣΚΑΦΑΚΙ ΓΑΥΡΟΣ Α/Κ ΣΥΡ/ΣΗ ΤΕΜ 1KGR ΣΚΑΦΑΚΙ ΚΟΚΚΙΝΟΨΑΡΑ ΚΙΛ ΣΥΡΡΙΚΝΩΣΗ ΔΙΧΤΥ ΛΥΘΡΙΝΙΑ ΜΙΚΡΑ ΚΙΛ ΣΥΡΡΙΚΝΩΣΗ ΔΙΧΤΥ ΜΠΑΡΜΠΟΥΝΙΑ ΚΙΛ ΣΥΡΡΙΚΝΩΣΗ ΔΙΧΤΥ ΣΑΡΓΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος Ασφαλώς Κυκλοφορώ (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Tάξη & Τμήμα:... Σχολείο:... Ημερομηνία:.../.../200... Όνομα:... Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ, ΑΛΙΕΙΑ ΚΑΙ ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ, ΑΛΙΕΙΑ ΚΑΙ ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ, ΑΛΙΕΙΑ ΚΑΙ ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ Στην ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ, οι μέθοδοι εκτροφής των ζώων είναι δύο: 1. Η βόσκηση σε λιβάδια (παραδοσιακή εκτατική κτηνοτροφία), όταν τα ζώα είναι λίγα σε

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα. Σωματική Υγιεινή και. Παιδική Ανάπτυξη

Θέμα. Σωματική Υγιεινή και. Παιδική Ανάπτυξη Θέμα Σωματική Υγιεινή και Παιδική Ανάπτυξη Περιεχόμενα 1) Εισαγωγή 2) Εργασίες: Άθληση Ανθρώπων (Αναστάσιος Ανδρέου) Σωστή Διατροφή (Σωτήρης Δημακάκος Και Μανόλης Γιορταμάκης) Σχέση Σωματικής υγιεινής

Διαβάστε περισσότερα

Η οµαδοποίηση των ζώων

Η οµαδοποίηση των ζώων ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η οµαδοποίηση των ζώων ENOTHTA: Η οµαδοποίηση των ζώων ΜΑΘΗΜΑ: Επιστήµη ΤΑΞΗ: Β ΣΚΟΠΟΣ Οι µαθητές καλούνται να οργανώσουν µε βάση διαφορετικά κριτήρια κάθε φορά, πληροφορίες που είδη γνωρίζουν.

Διαβάστε περισσότερα

Ο χαρούμενος βυθός. Αφηγητής : Ένας όμορφος βυθός. που ήταν γαλαζοπράσινος χρυσός υπήρχε κάπου εδώ κοντά και ήταν γεμάτος όλος με χρυσόψαρα.

Ο χαρούμενος βυθός. Αφηγητής : Ένας όμορφος βυθός. που ήταν γαλαζοπράσινος χρυσός υπήρχε κάπου εδώ κοντά και ήταν γεμάτος όλος με χρυσόψαρα. Ο χαρούμενος βυθός Σχόλιο [D2]: Σπανουδάκης Κύματα Αφηγητής : Ένας όμορφος βυθός. που ήταν γαλαζοπράσινος χρυσός υπήρχε κάπου εδώ κοντά και ήταν γεμάτος όλος με χρυσόψαρα. Ψαροτουφεκάδες, δύτες και ψαράδες

Διαβάστε περισσότερα

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι;

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; Κανένα από αυτά τα ζώα. Στο απόλυτο σκοτάδι είναι αδύνατο να δει κανείς ο,τιδήποτε. Ποια δουλειά

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΕΓΓΟΝΟΣ: Παππού, γιατί προτιμάς να βάζεις κανέλα και όχι κύμινο στα σουτζουκάκια; ΠΑΠΠΟΥΣ: Το κύμινο είναι κομματάκι δυνατό. Κάνει τους ανθρώπους να κλείνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΚΩΔΙΚΟΣ ΨΑΡΙΑ ΟΛΟΚΛΗΡΑ Β.Κ FAO Μ/Μ 7-00-0088 ΚΟΚΑΛΙΑ ΚΤΨ 20kg KGR 7-00-0093 ΚΟΚΚΙΝΟΨΑΡΟ Μ/Κ ΚΤΨ 20kg KGR 7-00-0098 ΛΑΥΡΑΚΙΑ ΚΤΨ 20kg KGR 7-00-0102 ΛΟΥΤΣΟΙ ΚΤΨ 20kg KGR

Διαβάστε περισσότερα

Ζ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (ΚΒ) Οικολογικό σχολείο

Ζ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (ΚΒ) Οικολογικό σχολείο Ζ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (ΚΒ) Οικολογικό σχολείο Θέμα φετινής σχολικής χρονιάς: Το νερό Θέμα: Το νερό στη ζωή μας ΤΟ ΝΕΡΟ Αποτελεί το 70% του ανθρώπινου σώματος Καλύπτει το 75% της επιφάνειας της γης

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ομάδα του Κέντρου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Δραπετσώνας:

Παιδαγωγική Ομάδα του Κέντρου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Δραπετσώνας: ÊÐÅ ÄÑÁÐÅÔÓÙÍÁÓ Παιδαγωγική Ομάδα του Κέντρου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Δραπετσώνας: Ηλιάδης Νίκος, Σαββοπούλου Άννα Βασιλοπούλου Σμαράγδα Μπία Δήμητρα Παπαδοπούλου Άννα Στροφύλας Διονύσιος Τριανταφύλλου

Διαβάστε περισσότερα

Στην Κεντρική Ασία βρίσκεται η έρημος Γκόμπι και της Αραβίας. Στην Αμερική η Μοχάβι(Βόρεια) και η Ατακάμα (Νότια).

Στην Κεντρική Ασία βρίσκεται η έρημος Γκόμπι και της Αραβίας. Στην Αμερική η Μοχάβι(Βόρεια) και η Ατακάμα (Νότια). H ΖΩΗ ΣΤΗΝ ΕΡΗΜΟ Στη Γη υπάρχουν μεγάλες αφιλόξενες άνυδρες εκτάσεις που ονομάζονται έρημοι.καλύπτουν το 1/3 της ξηράς και βρίσκονται κυρίως κοντά στους δύο Τροπικούς ( Αιγόκερω και Καρκίνου) Στην Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

Οι «πουλάκηδες», το FaceBook, ο Αριστοτέλης, και το BBC.

Οι «πουλάκηδες», το FaceBook, ο Αριστοτέλης, και το BBC. Αγαπητοί Φίλοι, Σας ευχαριστούμε ιδιαίτερα για την τιμή που κάνετε στην εκδήλωσή μας, για την τιμή που κάνετε στον τόπο μας, στη Μυτιλήνη. Σε μια κοινή εκδήλωση, μαζί με το Σύλλογο Καλλονιατών Λέσβου,

Διαβάστε περισσότερα

Μεταρρύθμιση της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής (ΚΑλΠ) Προς ένα καλύτερο μέλλον για τα ιχθυοαποθέματα και τους αλιείς

Μεταρρύθμιση της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής (ΚΑλΠ) Προς ένα καλύτερο μέλλον για τα ιχθυοαποθέματα και τους αλιείς Μεταρρύθμιση της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής (ΚΑλΠ) Προς ένα καλύτερο μέλλον για τα ιχθυοαποθέματα και τους αλιείς Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με μια ματιά Δράση ενάντια στην υπεραλίευση, με στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Για την υγεία της καρδιάς μας

Για την υγεία της καρδιάς μας Για την υγεία της καρδιάς μας Ο καρδιαγγειακός κίνδυνος επηρεάζει όλες τις ηλικίες, άνδρες και γυναίκες και όλες τις κοινωνικές ομάδες και βέβαια αποτελεί ένα μύθο ότι πλήττει μόνο ηλικιωμένους, άνδρες

Διαβάστε περισσότερα

Ας προσπαθήσουμε όλοι να μη χαθεί κανένα είδος ζώου από την Κύπρο

Ας προσπαθήσουμε όλοι να μη χαθεί κανένα είδος ζώου από την Κύπρο ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΓΕΩΡΓΙΑΣ, ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Ας προσπαθήσουμε όλοι να μη χαθεί κανένα είδος ζώου από την Κύπρο Ξέρεις ότι: Πανίδα ονομάζουμε όλα τα ζώα μιας περιοχής. Αυτά

Διαβάστε περισσότερα

Και τώρα τι κάνω; Σημαντικότερο απ όλα είναι να διαβάσεις και να ευχαριστηθείς την ιστορία και τις πληροφορίες για τον κόσμο των χρωμάτων

Και τώρα τι κάνω; Σημαντικότερο απ όλα είναι να διαβάσεις και να ευχαριστηθείς την ιστορία και τις πληροφορίες για τον κόσμο των χρωμάτων Και τώρα τι κάνω; Σημαντικότερο απ όλα είναι να διαβάσεις και να ευχαριστηθείς την ιστορία και τις πληροφορίες για τον κόσμο των χρωμάτων Να ποια είναι τα υλικά που θα χρειαστείς: γκρι χαρτόνι (100 γραμμαρίων)

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΙΩΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΑ «ΡΟ ΙΩΝ ΠΑΙ ΕΙΑ» ΓΡΑΠΤΟΙ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2013-2014 ΡΟ ΟΣ, 16 ΙΟΥΝΙΟΥ 2013

Ι ΙΩΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΑ «ΡΟ ΙΩΝ ΠΑΙ ΕΙΑ» ΓΡΑΠΤΟΙ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2013-2014 ΡΟ ΟΣ, 16 ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 Ι ΙΩΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΑ «ΡΟ ΙΩΝ ΠΑΙ ΕΙΑ» ΓΡΑΠΤΟΙ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2013-2014 ΒΑΘΜΙ Α: ΗΜΟΤΙΚΟ ΤΑΞΗ: ΣΤ ΡΟ ΟΣ, 16 ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ιάβασε προσεκτικά τις ερωτήσεις και προσπάθησε

Διαβάστε περισσότερα

«ΖΩΑ ΠΟΥ ΚΙΝΔΥΝΕΥΟΥΝ»

«ΖΩΑ ΠΟΥ ΚΙΝΔΥΝΕΥΟΥΝ» Τα παιδιά της Γ Τάξης στα πλαίσια της ενότητας «ΖΩΑ ΠΟΥ ΚΙΝΔΥΝΕΥΟΥΝ» πραγματοποίησαν συνέντευξη στον κτηνίατρο Δρ. Αντρέα Πιτζιόλη Αρχικά, τη μαγνητοφώνησαν. Στη συνέχεια εργάστηκαν ομαδικά και μετέτρεψαν

Διαβάστε περισσότερα

Πέστροφα. Χέλι. Τσιρόνι

Πέστροφα. Χέλι. Τσιρόνι Πέστροφα Χέλι Τσιρόνι «Θεέ µου, πρώτη φορά στη ζωή µου τρόµαξα τόσο! Τραβούσα κουπί στην ελληνική πλευρά της Μεγάλης Πρέσπας, και ενώ ήµουν αρκετά µακριά από την ακτή ένα µεγάλο ψάρι πήδηξε ξαφνικά από

Διαβάστε περισσότερα

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών Κυρούδη Λαμπρινή Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Η έρευνα αυτή διαπραγματεύεται, θέλοντας να εξηγήσει τα εξής θέματα:- Ο ρόλος του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών-

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΟΝΤΑ COREALIS ΚΑΤΕΨΥΓΜΕΝΑ. Περιγραφή Μονάδα Μέτρησης Βάρος (gr) / Συσκευασία Συσκευασία ΑΘΕΡΙΝΑ ΣΥΡ/ΣΗ ΤΕΜ 500GR ΣΚΑΦΑΚΙ

ΠΡΟΪΟΝΤΑ COREALIS ΚΑΤΕΨΥΓΜΕΝΑ. Περιγραφή Μονάδα Μέτρησης Βάρος (gr) / Συσκευασία Συσκευασία ΑΘΕΡΙΝΑ ΣΥΡ/ΣΗ ΤΕΜ 500GR ΣΚΑΦΑΚΙ ΠΡΟΪΟΝΤΑ COREALIS ΚΑΤΕΨΥΓΜΕΝΑ Ψάρια Κατεψυγμένα ΑΘΕΡΙΝΑ ΣΥΡ/ΣΗ ΤΕΜ 500GR ΣΚΑΦΑΚΙ ΓΑΥΡΟΣ Α/Κ ΣΥΡ/ΣΗ ΤΕΜ 1KGR ΣΚΑΦΑΚΙ ΚΟΚΚΙΝΟΨΑΡΑ ΚΙΛ ΣΥΡΡΙΚΝΩΣΗ ΔΙΧΤΥ ΛΥΘΡΙΝΙΑ ΜΙΚΡΑ ΚΙΛ ΣΥΡΡΙΚΝΩΣΗ ΔΙΧΤΥ ΜΠΑΡΜΠΟΥΝΙΑ ΚΙΛ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΨΑΡΙΑ ΟΛΟΚΛΗΡΑ 7-00-0088 ΚΟΚΑΛΙΑ ΚΤΨ ~ 20kg kg 7-00-0093 ΚΟΚΚΙΝΟΨΑΡΟ Μ/Κ ΚΤΨ ~ 20kg kg 7-00-0098 ΛΑΥΡΑΚΙΑ ΚΤΨ ~ 20kg kg 7-00-0102 ΛΟΥΤΣΟΙ ΚΤΨ ~ 20kg kg 7-00-0107 ΛΥΘΡΙΝΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

www.ornithologiki.gr Θεμιστοκλέους 80, 10681 Αθήνα, Tηλ. Fax: 210 8228704, 210 8227937 Κομνηνών 23, 54624 Θεσσαλονίκη, Τηλ.

www.ornithologiki.gr Θεμιστοκλέους 80, 10681 Αθήνα, Tηλ. Fax: 210 8228704, 210 8227937 Κομνηνών 23, 54624 Θεσσαλονίκη, Τηλ. Επιμέλεια έκδοσης: Ευγενία Πανώριου Εικονογράφηση: Βασίλης Χατζηρβασάνης Γραφιστική επιμέλεια: Sandipo Όλγα Βλάχου Εκτύπωση: COLORPRINT - Τσεκούρας Ε.Π.Ε. ISBN: 978-960 - 6861-29 -1 Ελληνική Ορνιθολογική

Διαβάστε περισσότερα

Ε λ Νίνιο (El Niño) ονοµάζεται το θερµό βόρειο θαλάσσιο ρεύµα που εµφανίζεται στις ακτές του Περού και του Ισηµερινού, αντικαθιστώντας το ψυχρό νότιο ρεύµα Humboldt. Με κλιµατικούς όρους αποτελει µέρος

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014 ΘΕΜΑ 1 Ο Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Διαπνοή είναι η: Α.

Διαβάστε περισσότερα

Άννα Κατερίνα Μαρία Μ.

Άννα Κατερίνα Μαρία Μ. Άννα Κατερίνα Μαρία Μ. Η Ιαπωνία είναι µια από τις ισχυρότερες βιοµηχανικές χώρες και µαζί µε άλλες αποτελούν σήµερα µια ισχυρή βιοµηχανική και εµπορική ζώνη που ανταγωνίζονται τις Η.Π.Α και την Ευρώπη.

Διαβάστε περισσότερα