Σχόλια στην κτητορική επιγραφή του Αγίου Γεωργίου Παχυμαχιώτη στη Λίνδο της Ρόδου (1394/5)

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Σχόλια στην κτητορική επιγραφή του Αγίου Γεωργίου Παχυμαχιώτη στη Λίνδο της Ρόδου (1394/5)"

Transcript

1 Σχόλια στην κτητορική επιγραφή του Αγίου Γεωργίου Παχυμαχιώτη στη Λίνδο της Ρόδου (1394/5) Ιωάννα ΜΠΙΘΑ Περίοδος Δ', Τόμος Λ' (2009) Σελ ΑΘΗΝΑ 2009

2 Ιωάννα Μπίθα ΣΧΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΚΤΗΤΟΡΙΚΗ ΕΠΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΧΥΜΑΧΙΩΤΗ ΣΤΗ ΛΙΝΔΟ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ (1394/5)* Μαγιστρεύοντος Ρόοου Ηλία Κάλλια. Αφιερωμένο στην εκλεκτική τον μνήμη 2uxv\ Λίνδο της Ρόδου, στη βορειοδυτική άκρη του οικισμού, κοντά σε δύο άλλους βυζαντινούς ναούς, του Αγίου Μηνά και του Αγίου Δημητρίου, βρίσκεται ο Άγιος Γεώργιος ο Παχυμαχιώτης «ο επάνω» (Εικ. 1), σε αντιδιαστολή με τον ομώνυμο του, «τον κάτω» ή «τον Χωστό», περισσότερο γνωστό, λόγω του ανεικονικού τοιχογραφικού διακόσμου του. Οικοδομημένος στον αρχιτεκτονικό τύπο του συνεπτυγμένου σταυροειδούς μετά τρούλλου 1, δηλώνει αμέσως την ιδιαίτερη σημασία με την οποία περιέβαλαν οι κτήτορες το αφιέρωμα τους, αλλά και τις δυνατότητες τους, μια και ο τύπος αυτός απαιτεί σχετική οικονομική ευχέρεια, όπως και αναζήτηση ειδικευμένων μαστόρων 2. Δυστυχώς η ιστόρηση του ναού δεν σώζεται παρά αποσπασματικά και μόνο στη νότια πλευρά, είναι αρκετή όμως για να χαρακτηρισθεί ως υψηλής ποιότητας και σημαίνουσα, επιπλέον και επειδή είναι ασφαλώς χρονολογημένη με επιγραφή το 1394/5. Ο τοιχογραφικός διάκοσμος του ναού είναι γνωστός ήδη από το 1973 χάρη στη μελέτη του Ηλία Κόλλια, «Τοιχογραφίαι της Ίπποτοκρατίας ( ) εις Ρόδον», ο ο ποίος επισήμανε αμέσως τη σημασία του 3. * Πρωτοπαρουσιάσθηκε με τον τίτλο «Ο Κωνσταντινουπόλεως Αντώνιος, ο ιερέας Αγίου Γεωργίου Παχυμαχιώτη Λίνδου Κατάσάμπας και η συμβία του Καλή στα τέλη του 14ου αιώνα στο νησί της Ρόδου» στο ΙΕ' Πολιτιστικό Συμπόσιο Δωδεκανήσου (Καστελλόριζο, 2-5 Ιουλίου 2007), που οργάνωσε η Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Δωδεκανήσου, αφιερωμένο στη μνήμη του ε.τ. Εφόρου Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου Ηλία Ε. Κόλλια. Στη μνήμη του είναι αφιερωμένη η μικρή αυτή μελέτη, ένας ελάχιστος φόρος τιμής για τα μέγιστα που μας προσέφερε μέσα από την παιδεία του, τις γνώσεις του, τη φιλία του. Οι φωτογραφίες ανήκουν στο Φωτογραφικό Αρχείο του Κέντρου Έρευνας της Βυζαντινής και Μεταβυζαντινής Τέχνης της Ακαδημίας Αθηνών, φωτογράφος Νίκος Κασέρης, 2002 (Εικ. 2 και 3). 1 Α. Κ. Ορλάνδος, «Βυζαντινά και μεταβυζαντινά μνημεία της Ρόδου», ΑΒΜΕ ΣΤ (1948), 84-85, εικ Στον ίδιο αρχιτεκτονικό τύπο είναι κτισμένοι ακόμη δύο ναοί στη Λίνδο, ο Άγιος Γεώργιος ο Χωστός: ΑΔ 27 (1972), Χρονικά, 690, σχέδ. 4, πίν. 641β (Η. Κόλλιας). Ι. Βολανάκης, Ο ιερός ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου Λίνδου Ρόδου. Αρχιτεκτονική - Τοιχογραφίες, Λίνδος 1998, 19, και ο κοντινός στον Παχυμαχιώτη Άγιος Μηνάς: ΑΔ 27 (1972), Χρονικά, 690 και ΑΔ 29 ( ), Χρονικά, 985 (Η. Κόλλιας). Βολανάκης, ό.π., οι τρεις δηλαδή από τους τέσσερις με βυζαντινές τοιχογραφίες ναούς στον οικισμό. Αυτοί οι τρεις ναοί μαζί με τον Άγιο Ιωάννη το Μερογλίτη στους Πεύκους Λίνδου (ΑΔ 35 (1980), Χρονικά, 576, σχέδ. 4, πίν. 362α -Ι. Βολανάκης), τον Άγιο Γεώργιο στο Καπί κοντά στην Κάλαθο (Ορλάνδος, ό.π., 83-84, εικ ), και τον Άγιο Νικόλαο στο Χαράκι-Μαλώνα (ΑΔ 33 (1978), Χρονικά, 409, πίν. 216β -Ι. Βολανάκης), δηλαδή έξι τουλάχιστον ναοί σε σύνολο περίπου εκατό βυζαντινών τοιχογραφημένων ναών στη Ρόδο, είναι κτισμένοι στον ίδιο τύπο. 3 Η. Κόλλιας, «Τοιχογραφίαι της Ίπποτοκρατίας ( ) εις Ρόδον», AAA VI (1973), 270 σημ. 9, εικ. 3. Ο ίδιος, ΑΔ 28 (1973), Χρονικά, 645, πίν. 603α. Ο ίδιος, ΑΔ 29 ( ), Χρονικά, 985. Ο ίδιος, Η ζωγραφική στη Ρόδο από τα παλαιοχριστιανικά χρόνια μέχρι τον 18ο αιώνα (Οδηγός έκθεσης στην Παναγιά του Κάστρου), Ρόδος 1988, χ.σ. Ο ίδιος, Η μεσαιωνική πόλη της Ρόδου και το παλάτι του μεγάλου μαγίστρου, Αθήνα 1994,120,190. Βλ. επίσης: Eleni Papavassiliou, Th. Archontopoulos, «Nouveaux éléments historiques et archéologiques de Rhodes à travers des fouilles dans la ville médiévale», CorsiRav XXXVIII (1991), 325 σημ. 7. Βολανάκης, Ο ιερός ναός της Κοιμήσεως (υποσημ. 2), 19, όπου σημειώνει δύο τοιχογραφικά στρώματα του τέλους του 14ου αιώνα. Ιωάννα Χριστοφοράκη, «Χορηγικές μαρτυρίες στους ναούς της μεσαιωνικής Ρόδου ( )», Ρόδος χρόνια. Η πόλη της Ρόδον από την ίδρυση της μέχρι την κατάληψη από τους Τούρκους (1523), Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο (Ρόδος, Οκτωβρίου 1993), Πρακτικά, τ. Β', Αθήνα 2000,460 σημ , πίν. 179α-β. 159

3 ΙΩΑΝΝΑ ΜΠΙΘΑ Εικ. 1. Ο ναός του Αγίου Γεωργίου του Παχυμαχιώτη στη Λίνδο. Άποψη από ΝΔ. Το εικονογραφικό πρόγραμμα του ναού διατηρήθηκε, αν και τμηματικά, κατά το μεγαλύτερο μέρος στο ιερό: στο τεταρτοσφαίριο της αψίδας η Δέηση, στον ημικύλινδρο συλλειτουργούντες ιεράρχες εκατέρωθεν αγίας τράπεζας, η χορεία των οποίων συνεχίζεται στο νότιο τοίχο με τις καλύτερα διατηρημένες παραστάσεις, τους αγίους Επιφάνιο Κύπρου και Πολύκαρπο Σμύρνης (Εικ. 3). Αντίστοιχα, το Άγιο Μανδήλιο και ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου απεικονίζονται στο μέτωπο της αψίδας και η Ανάληψη στην καμάρα. Ακολούθως, στον κυρίως ναό έχουν διατηρηθεί σπαράγματα στον τρούλλο, τρεις άγιοι αρχοντικά ντυμένοι στο νότιο τοίχο 4 και στο δυτικό τοίχο, νότια της θύρας εισόδου, το Όραμα της Κλίμακος του Ιακώβ που συνοδεύεται από πολύστιχη θεματική επιγραφή 5. Η ποιότητα της ζωγραφικής είναι πολύ υψηλή και συνδέεται με έργα της Πρωτεύουσας 6. Η κτητορική επιγραφή που μας ενδιαφέρει έχει ζωγραφισθεί στο νότιο τμήμα του μετώπου της αψίδας (Εικ. 2), κάτω από την Παναγία του Ευαγγελισμού. Η επιγραφή, η οποία αναπτύσσεται ακολουθώντας την καμπύλη του τόξου, αποτελείται από δεκατέσσερις στίχους με ομοιόμορφα μαύρα κεφαλαία γράμματα με συμπιλήματα, ζωγραφισμένα πάνω στις χαραγμένες στο κονίαμα γραμμές προς εξασφάλιση της ευθείας. Μεγάλη φθορά στην αριστερή πλευρά της έχει καταστρέψει την αρχή κάθε αράδας σε έκταση περίπου δέκα γραμμάτων, που κατά το μεγαλύτερο μέρος μπορούν να αποκατασταθούν 7 : [ΑΝΗΓΕΡΘΗ ΕΚ] ΒΑΘΡΩΝ Κ(ΑΙ) ANHCTOPI&H Ο HANCE- [nroc NAOC OYTOC ΤΟΥ Ε]ΝΔΟΞΟΥ ΜΕΓΑΛΟΜΑΡ- THPOCK(AI) ΤΡΟΠΕ- [ΟΦΟΡΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ Τ]ΟΥ ΠΑΧΥΜΑΧΙΟΤΟΥ ΔΗ ΕΞΟΔΟΥ Κ(ΑΙ) ΚΟΠΟΥ [. IJEPEOC TOY KATACAMTIA Κ(ΑΙ) THC CYN- ΒΙΟΥ [ΑΥΤΟΥ KTHTOPICJCHC 8 KYPAC KAAHC THC ΜΑΓΙ- [CTPICCHC ΚΑΙ ΤΩΝ] ΤΕΚΝΩΝ ΑΥΤΩΝ. ΥΠΕΡ ΨΥ- XYKHC [ΟΩΤΗΡΙΑΟ] Κ(ΑΙ) ΑΠΟΛΑΥϋΕΩϋ ΤΩΝ ΑΙΩΝΙΩΝ [ΑΓΑΘΩ]Ν ΕΝΕΤΕΙ^Γ ΕΠ ΩΝΗ. QY..A 9 4 Και οι τρεις διατηρούνται ακέφαλοι, ενώ μόνον από το δεξιό άγιο έχει διατηρηθεί μέρος του αγιωνυμίου του: [NIJKHTAC. 5 ΚΛΗΜΑΞ/ΗΝ ΙΔΕΝ ΙΑΚΩΒ/ΑΠΟ ΓΗΟΑΦΙΚΝΟΥΜΕ/ΝΗΝΕΩΟ ΟΥ(ΡΑ)ΝΟΥΚΑΙ ΟΙΑΓΓΕ/ΛΟΙ ΤΟΥ Θ(ΕΟ)ΥΑΝΕΒΕΝΟΝ/Κ(ΑΙ) KATEBENON/EriAYT(HC) Ο AEK(YPIO)C/EÜECTHPIKTO ΕΠ AYT(HC), πρβλ. Γεν., ΚΗ', Κόλλιας, Η μεσαιωνική πόλη της Ρόδον (υποσημ. 3), 120. Θ. Αρχοντόπουλος, Ο εντοίχιος διάκοσμος τον ναού της Αγίας Αικατερίνης (Ιλκ Μιχράμπ) στην πόλη της Ρόδου και η ζωγραφική τον ύστερον μεσαίωνα στα Δωδεκάνησα ( ) (διδακτ. διατριβή, Πανεπιστήμιο Αθηνών, 2003), Αρχαιολογικό Ινστιτούτο Αιγαιακών Σπουδών, Αθήνα 2009 (υπό εκτύπωση). 7 Την επιγραφή, εκτός από τον Ηλία Κόλλια, δημοσίευσε η Ιωάννα Χριστοφοράκη (ό.π. (υποσημ. 3), 460 σημ. 84), ενώ μνεία της χρονιάς έκανε ο Χάρης Κουτελάκης («Κτιτορικές επιγραφές εκκλησιών Ρόδου»,ΔωδΧρ Γ (1974), 50) και ο Ιωάννης Βολανάκης (Ο ιερός ναός της Κοιμήσεως (υποσημ. 2), 19), ο οποίος θεώρησε ως παλαιότερο το τμήμα της επιγραφής στο οποίο δηλώνεται το όνομα του πατριάρχη και ως νεότερο το τμήμα στο οποίο αναφέρεται ο κτήτορας. 8 Προτείνομε τη συμπλήρωση αντοϋ κτητορίσσης, γιατί ανάλογη αναφορά γυναίκας ως κτητόρισσας, Ηρή[νη] κτητόρι[σσα], υπάρχει στη Ρόδο στο ναό του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου στον Αρχάγγελο, γύρω στο 1428, βλ. Ιωάννα Μπίθα, «Ενδυματολογικές μαρτυρίες στις τοιχογραφίες της μεσαιωνικής Ρόδου (14ος αι ). Μια πρώτη προσέγγιση», Ρόδος χρόνια (υποσημ. 3), 435 σημ. 27, πίν. 172β. Χριστοφοράκη, ό.π. (υποσημ. 3), 459 σημ. 82. Αντίστοιχα, αποκλείσθηκε η συμπλήρωση ]άτονμίσ]σης, κατ' αναλογία με άλλη περίπτωση χαρακτηρισμού αφιερώτριας Ειρήνης της άτονμίσσης, στο ναό των Αγίων Θεοδώρων Αρχαγγέλου, του 1372, επειδή στον Παχυμαχιώτη, αφενός προηγείται το κτητικό «αύτοϋ» και αφετέρου έπεται ο χαρακτηρισμός της Καλής ως μαγίστρισσας, Μπίθα, ό.π., 434 σημ , όπου και η προγενέστερη βιβλιογραφία. Χριστοφοράκη, ό.π. (υποσημ. 3), σημ , πίν. 178α-β. 9 Βλ. παρακάτω υποσημ

4 ΣΧΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΚΤΗΤΟΡΙΚΗ ΕΠΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΧΥΜΑΧΙΩΤΗ [IJATPIJAPXOYNTOC ΚΩΝ ΣΤΑΝΤΙΝΟΥ]nOAEQC Κ(ΑΙ) NEAC [PQMHC ANJTQNIOY ΤΟΥ ΗΚΟΥΜΕ [ΝΙΚΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡ]ΧΟΥ. Οι πληροφορίες που δίδονται είναι σαφείς. Ο ιερέας Κατάσάμπας (με δύο τόνους), του οποίου δεν έχει σω θεί το βαφτιστικό όνομα, μαζί με τη σύζυγο του κυρά Καλή, η οποία με τις συμπληρώσεις χαρακτηρίζεται ως κτητόρισσα και μαγίστρισσα, αφιέρωσαν το ναό στον άγιο Γεώργιο με το αθησαύριστο προσωνύμιο Παχυμαχιώτης, ώστε να τύχουν αυτοί και τα παιδιά τους στη μετά θάνατο ζωή της σωτηρίας της ψυχής τους και της απόλαυσης των αιώνιων αγαθών. Ό λ α αυτά συνέβη σαν το έτος 6903 από κτίσεως κόσμου, που αντιστοιχεί με το έτος 1394/5 ανάλογα με την ινδικτιώνα. Στη συνέ χεια, ύστερα από δύο απολεπισμένες αράδες, όπου μό νον ελάχιστα εξίτηλα γράμματα διακρίνονται, ακολου θούν τέσσερις στίχοι οι οποίοι εύκολα συμπληρώνονται και οι οποίοι προσδιορίζουν το έτος ανέγερσης του να ού επί οικουμενικού πατριάρχη Αντωνίου. Πράγματι, το έτος αυτό τον πατριαρχικό θρόνο της Κωνσταντι νουπόλεως κατείχε ο Αντώνιος ο Δ' ( και )10, ο οποίος υπέγραφε τα συνοδικά έγγραφα με ανάλογο τρόπο, δηλαδή 'Αντώνιος ελέω θεοϋ αρχιε πίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, Νέας Ρώμης και οικουμενικός πατριάρχης11. Το ενδιαφέρον σε αυτή την κτητορική επιγραφή, τυπική κατά τα άλλα, είναι η επιλογή του Κατασάμπα να προ σθέσει στο τέλος, και αφού αυτή είχε ολοκληρωθεί, του λάχιστον το όνομα του πατριάρχη σε μια εποχή που η Ρόδος είναι ιπποτοκρατούμενη και έχει λατίνο αρχιεπί σκοπο. Τι να είχε προηγηθεί του ονόματος του πατριάρ χη; Μήπως κάτι σχετικό με την πολιτική εξουσία, δηλα δή το όνομα του τότε βυζαντινού αυτοκράτορα Μανουήλ Β' Παλαιολόγου; Και αυτό, γιατί σε ξενοκρατούμενες περιοχές η αναφορά στις κτητορικές επιγραφές της κα- 10 Μ. Ι. Γεδεών, Πατριαρχικοί Πίνακες. Ειδήσεις ίστορικαί βιο γραφικοί περί των πατριαρχών Κωνσταντινουπόλεως από Αν δρέου τοϋ πρωτοκλήτου μέχρις Ιωακείμ Γ" τοϋ από Θεσσαλονί κης ( ), εν Κωνσταντινουπόλει 1890,448, (επανέκ δοση, Αθήναι 1996, επιμ. Ν. Λ. Φορόπουλος, , ). D. Obolensky, The Byzantine Commonwealth, Λονδίνο 1971, , ΘΗΕ, τ. 2, στ (Τ. Γριτσόπουλος). PLP, τ. 1, Βιέννη 1976, αριθ Fr. Miklosich, Ι. Müller, Acta et diplomata graeca medii aevi, IL Acta Patriarchates Constantinopolitani MCCCXV-MCCCCII e codicibus mani scriptis Bibliothecae Palatinae Vindobonensis, Βιέννη 1862, αριθ. CCCCLI. ' " * ' : %, ι» ν ν Φ? iï,y*. :*:Ά ώ} 3 ^'/ * C Î Μ.' i.e. Εικ. 2. Ναός Αγίου Γεωργίου του Παχυμαχιώτη στη Λίνδο. Ιερό, μέτωπο αψίδας, νότιο τμήμα. Κτητορική επιγραφή. θεστηκυίας τάξης, στην περίπτωση μας του μεγάλου μαγίστρου Juan Fernandez de Heredia ( ), είναι 12 σπανιότατη. Αντιθέτως, η αναφορά στο βυζαντινό αυ τοκράτορα είναι περισσότερο συνηθισμένη. Έ ν α από τα πρώιμα παραδείγματα καταγράφεται στη 12 Είναι γνωστές δύο περιπτώσεις α π ό την Κρήτη, στην οποία ως γνωστόν α π α ν τ ά ο μεγαλύτερος αριθμός ανάλογων επιγραφών αυτής της εποχής: πρβλ. G. Gerola in collaborazione con St. Α. Xanthudidis, Π/Β. «Le iscrizioni greche», Monumenti veneti dell'isola di Creta, τ. IV, Βενετία , Βλ. συγκεντρωμένες τις σχετικές κτητορικές επιγραφές στο D. Tsougarakis, «La tradizione culturale bizantina nel primo periodo della dominazione veneziana a Creta. Alcune osservazioni in merito alla questione dell'identità culturale», στο Gh. Ortalli (επιμ.), Venezia e Creta, Atti del Convegno Inter nazionale di Studi (Iraklion-Chanià, 30 settembre - 5 ottobre 1997), Βενετία 1998, Για το 13ο αιώνα σε όλο τον ελληνικό χώρο, βλ. Sophia Kalopissi- Verti, Dedicatory Inscriptions and Donor Portraits in 161

5 ΙΩΑΝΝΑ ΜΠΙΘΑ Ρόδο, στον Άγιο Γεώργιο τον Βάρδα στην Απολακκιά, το 1289/9013, όπου μνημονεύεται ο αυτοκράτορας Αν δρόνικος Β' Παλαιολόγος, γνωστός για τη μεγάλη προ σπάθεια που κατέβαλε για την ανασυγκρότηση της αυ τοκρατορίας μετά την ανακατάληψη της από τους σταυροφόρους το Ακριβώς λόγω αυτής της πολι τικής του είναι ο περισσότερο μνημονευόμενος αυτο κράτορας στις κτητορικές επιγραφές, π.χ. σε σύνολο δε κατεσσάρων κτητορικών επιγραφών από την Κρήτη οι πέντε αναφέρονται στον Ανδρόνικο Β' Παλαιολόγο, ενώ από μία έως τρεις στους υπόλοιπους βυζαντινούς αυτοκράτορες 1 4. Μεταξύ αυτών, καταγράφεται μία που αναφέρεται στον Μανουήλ Β' Παλαιολόγο, επί της βασιλείας του οποίου χρονολογείται και το αφιέρωμα του ζεύγους Κατασάμπα στη Λίνδο. Πρόκειται για μια εγχάρακτη επιγραφή, του 1407, εντοιχισμένη στο ναό της Παναγίας στα Σκουλούφια Μυλοποτάμου στο νο μό Ρεθύμνης 1 5. Αν η μνεία του βυζαντινού αυτοκράτορα δεν είναι πο λύ συνηθισμένη στις κτητορικές επιγραφές, η μνεία του οικουμενικού πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως είναι σπανιότατη. Λίγες είναι οι καταγεγραμμένες περιπτώ σεις, στις οποίες αναφέρεται σχεδόν πάντα μαζί με τον αυτοκράτορα. Το πιο πρώιμο παράδειγμα απαντά σε εγχάρακτη επιγραφή στον Ταξιάρχη Μεσαριάς στην Άνδρο το 1158, όπου μαζί με τον αυτοκράτορα Μα- νουήλ Κομνηνό μνημονεύεται και ο πατριάρχης Κων σταντινουπόλεως Λουκάς Χρυσοβέργης, αναφορά η οποία ερμηνεύεται με την υπόθεση ότι οι χορηγοί Κων σταντίνος Μοναστηριώτης και Ειρήνη Πράσινη είχαν άμεση σχέση με την Κωνσταντινούπολη 1 6. Σε μία άλ λη στην Τήνο, που σώζεται αποσπασματικά, επίσης εγ χάρακτη, μνημονεύεται μόνος ο πατριάρχης Κοσμάς ( ), αλλά αυτή έχει αποκοπεί από το μνημείο το οποίο κοσμούσε -είναι εντοιχισμένη σε κατοικία και έτσι δεν μπορεί να γίνει κάποια πρόταση ερμηνείας για τη μνημόνευση 17. Το πιο γνωστό παράδειγμα αποτελεί η εγχάρακτη επι γραφή στην Όμορφη Εκκλησιά της Αίγινας, του 1289, με μνεία του Ανδρόνικου Β' και του πατριάρχη Κων σταντινουπόλεως Αθανασίου, όταν το νησί ανήκε στο δουκάτο των Αθηνών και διοικείτο από τη βουργουνδική οικογένεια των de la Roche. Σε αυτή την περίπτω ση, η αναφορά έχει ερμηνευθεί ως απότιση τιμής από τους κτήτορες, την οικογένεια Σαγομαλά/Ζυγομαλά, στον πατριάρχη Αθανάσιο για τους αγώνες του κατά της ένωσης των Εκκλησιών, στους οποίους όχι μόνον είχε συμμετάσχει ενεργά, αλλά είχε υποστεί και διώξεις από τον Μιχαήλ Η', πατέρα του Ανδρόνικου, και τον πατριάρχη Βέκκο, οι οποίοι ήταν ενωτικοί 1 8. Ό π ω ς φαίνεται, ο συνδυασμός πολιτικής και θρησκευ τικής εξουσίας, αν και σπάνιος, δεν είναι μοναδικός 1 9. Thirteenth-Century Churches of Greece, VTIB 5, Βιέννη 1992,25 σημ. 18. τάς ΚΓ επί της βα/(σι)λείας Μανουήλ τοϋ Παλεολ<ό>γ<ου>, Η πρώτη αναφορά καταγράφεται στον Μιχαήλ Αρχάγγελο ΚαGerola, ό.π. (υποσημ. 12), αριθ. 4. Tsougarakis, ό.π., 510 σημ βαλλαριανών Καντάνου Σελίνου Χανίων, του ζωγράφου Ιωάννη Αγγελική Μητσάνη, «Η χορηγία στις Κυκλάδες από τον 6ο μέ Παγωμένου το 1327/8, όπου σημειώνεται: άφετεβόντων εν τη χρι τον 14ο αι. Η μαρτυρία των επιγραφών», ΕΕΒΣ ΝΒ' (2004Κρήτη τον μεγάλον και άφέντον ήμον Βενετικόν, Gerola, ό.π., 2006), 399, αριθ. 25α, εικ αριθ. 28. Κ. Μυλοποταμιτάκη, «Παρατηρήσεις στις τοιχογραφηστο ίδιο, 399, αριθ. 27, εικ μένες παραστάσεις των κτητόρων-αφιερωτών της Κρήτης», ΕιλαΆνακαινύσθοι ό πάνσεπτος ναώς τοϋ αγίου μεγαλομάρτιρος πίνη. Τόμος τιμητικός για τον Καθηγητή Νικόλαο Πλάτωνα, τ. Α', Θεωοόρου βασηλεβοντος κυρύον τοϋ Αντρωνίκου εν Κνρίω Θεώ Ηράκλειο 1987, 146. Κ. Gallas, Κ. Wessel, Μ. Borboudakis, Byzan Χριστώ πιστοϋ βασιλέως + 'Αθανασίου πατριάρχου, ^Ψ^Ζ, ivòitinisches Kreta, Μόναχο 1983, Spatharakis, Dated Byzantine Wallκτιώνος Β, Kalopissi-Verti, ό.π. (υποσημ. 12), 85, εικ , όπου Paintings of Crete, Leiden 2001,74. και η προγενέστερη βιβλιογραφία. Βασιλική Φώσκολου, Η Όμορ Η δεύτερη, η οποία αναφέρεται στον τοπικό άρχοντα, καταγρά φη Εκκλησιά στην Αίγινα (αδημοσ. διδακτ. διατριβή, Πανεπιστή φεται πολύ αργότερα, το 1516, στην Παναγία Αγίας Παρασκευής μιο Αθηνών 2000), 26, εικ. 5 ειδικά για την ερμηνεία της παράλλη Αμαρίου, στο νομό Ρεθύμνης: επί τη επαρχία τον ευγενέστατου λης μνείας αυτοκράτορα και πατριάρχη στην Όμορφη Εκκλησιά, και τρισεντιμωτάτου αϋθεντος κυροϋ Γεωργίου Καλιέργη, Gero βλ και κυρίως 35. Σημειώνεται ότι στην παραπάνω χρονο la, ό.π., αριθ. 16. Μυλοποταμιτάκη, ό.π., 146. Spatharakis, ό.π., 220. λογία ο χαράκτης, μάλλον εκ παραδρομής, στη θέση των δεκάδων 13 αντί για το σωστό $ (90) χάραξε το ^ (900). Ορλάνδος, ό.π. (υποσημ. 1), , εικ Kalopissi-Verti, 19 ό.π., 94, εικ Χριστοφοράκη, ό.π. (υποσημ. 3), 458 σημ. 75. Καταγράφεται ακόμη και μνεία του πατριάρχη επιπλέον μαζί 14 Tsougarakis, ό.π., : από μία στον Ανδρόνικο Δ' Παλαιο με σουλτάνο, όπως στην Παναγία Σπηλαιώτισσα στη Σίλλη Λυκαλόγο και τον Μανουήλ Β' Παλαιολόγο, δύο στον Ιωάννη Ε' Πα ονίας, του 1288/9:... άνεκαινίσθη και καλλιεργίθη ο πάνσεπτος λαιολόγο και τρεις στον Ιωάννη Η' Παλαιολόγο. Πρβλ. για την ναός της ύπεραγίας οεσποίνης ημών Θεοτόκου και άειπαρθένου υπόλοιπη Ελλάδα Kalopissi-Verti, ό.π., 48,78,79,81,85,93,94,104. Μαρίας της επιλεγόμενης Σπηλαιωτήσης πατριαρχοϋντος τοϋ 15 Έτελιόθυ ό θείος / και πα<ν>σεβάσμι/ος ναός της νπεραγίας / παναγιωτάτου και οικουμενικού πατριάρχου κυροϋ Γριγορίου Θ(εοτό)κου έτους Ç^IE(ίνοικτιώνος) Ι/Ε εν μην<ί> ίουλίο εις/ και επί βασιλείας τοϋ ευσεβέστατου βασιλέως και αύτοκράτωρος 162

6 ΣΧΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΚΤΗΤΟΡΙΚΗ ΕΠΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΧΥΜΑΧΙΩΤΗ Μήπως και η περίπτωση του Αγίου Γεωργίου του Παχυμαχιώτη ανήκει σε αυτή την κατηγορία; Θα μπορού σαν να αποκωδικοποιηθούν αναλόγως και τα κίνητρα των κτητόρων του και να σκιαγραφηθεί η θέση τους στην κοινωνία της εποχής; Καταρχήν γιατί επιλέχθηκε να μνημονευθεί ο πατριάρ χης Κωνσταντινουπόλεως; Είχε κάποια ιδιαίτερη σχέ ση με την Εκκλησία της Ρόδου, η οποία λόγω της ιπποτοκρατίας και με γνώμονα την επίτευξη καλών σχέ σεων μεταξύ των ετερόδοξων χριστιανών υπαγόταν απευθείας στο μεγάλο μάγιστρο και όχι στο λατίνο αρ χιεπίσκοπο; Π α ρ ' όλα αυτά, όμως, φαίνεται ότι δεν έπαυσε να έχει ορθόδοξους μητροπολίτες, αν και ο επι σκοπικός κατάλογος αυτής της εποχής παρουσιάζει κε νά 2 0. Πράγματι, ο Αντώνιος κατά τη ολιγόχρονη θητεία του, η οποία αναλώθηκε στη ρύθμιση θεμάτων των μη τροπόλεων και των πατριαρχείων, εξέδωσε μία συνοδι κή πράξη για την οποία, αν και δεν διασώζεται η χρο νιά έκδοσης, έχει προταθεί από τον J. Darrouzès η χρο νολόγηση της το 1393/4, έτος που συμπίπτει με την κτητορική επιγραφή του Παχυμαχιώτη. Σύμφωνα με αυτή, γίνεται δεκτό το αίτημα του μητροπολίτου Σταυρουπό λεως και ύπερτίμου και έξάρχου πάσης Καρίας να του επιστραφεί η μητρόπολη Ρόδου, η οποία του είχε δοθεί κατ' έπίοοσιν από τον πατριάρχη Φιλόθεο (γύρω στο ), επειδή, όπως αναφέρει, και το πλησίον είναι ταύτης και δύνασθαι πνευματικώς αυτούς επισκέπτεσθαι και συνεχώς επιβλέπειν και ôià το πατρίδα την Ψόδον εχειν αυτόν και γνώριμον είναι τοις πάσι και πολ λούς εχειν φίλους και συγγενείς εν αύτη~, απερ ου μικρά συμβάλλονται προς τό πείθειν ανθρώπους τω τοϋ Θεοϋ ύποκεΐσθαι θελήματι21. Από τα παραπάνω συμπεραίνε ται η διαρκής φροντίδα του Οικουμενικού Πατριαρ χείου να καλύπτει το αξίωμα του μητροπολίτη Ρόδου αποκλειστικά ή κατ' επίδοσιν σε άλλες μητροπόλεις, ενώ υποδηλώνεται η πιθανή περιστασιακή παρουσία του ορ θόδοξου μητροπολίτη στο νησί κατά το 14ο αιώνα 2 2. Κατόπιν τούτου, μπορούμε εύλογα να υποθέσομε ότι ενδεχομένως, με την προσθήκη αυτή στο τέλος της επι γραφής, ο ιερέας Κατασάμπας ήθελε να τιμήσει τον πα τριάρχη που μερίμνησε να τακτοποιηθεί το θέμα της το πικής μητροπόλεως αποδίδοντας την σε ένα πρόσωπο που επιπλέον είχε ροδίτικη καταγωγή, του οποίου δυ στυχώς όμως το όνομα δεν έχει διασωθεί. Συγχρόνως, η κίνηση του αυτή πιθανώς αντανακλά την επιθυμία του κτήτορα ιερέα να δηλώσει την ορθόδοξη πίστη του και την προσήλωση προς τον πατριάρχη, και κατ' επέκτα ση προς τη βυζαντινή εξουσία, σε μια εποχή που εν όψει του τουρκικού κινδύνου επιχειρείται η ένωση των Εκκλησιών, προκειμένου να αποφευχθεί η προέλαση των Οθωμανών. 'Ρωμαίων κυροϋ Ανδρόνικου εν ταϊς ήμέραις βασιλεύοντος μεγαλογενονς μεγάλου σονλταν Μασούτη τοϋ Καϊκαούση και ανθέντον ημών έτους ^ψΐζ ίνοικτιώνος β'..., βλ. Ν. Α. Bees, Die In schriftenaufzeichnung des Kodex Sinaiticus Graecus 508 (976) und die Maria-Spiläotissa-Klosterkirche bei Siile (Lykaonien), Βερολίνο 1922,7. Κ. Belke, Galaûen und Lykaonien, TIB 4, Βιέννη 1984, Για την εκκλησιαστική κατάσταση κατά την ιπποτοκρατία, βλ. Χ. Ι. Παπαχριστοδούλου, Ιστορία της Ρόδου από τους προϊστορι κούς χρόνους έως την ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου (1948), Α θ ή ν α 1972, , 340. Α. Luttrell, «The Greeks of Rhodes under Hospitaller Rule: »,/?SÄV29 (1992) (= The Hospitaller State on Rhodes and its Western Provinces, , Aldershot 1999, άρ θρο III), Ζ. Ν. Τσιρπανλής, 'Ανέκδοτα έγγραφα γιά τη Ρό δο και τις Νότιες Σποράδες από τό 'Αρχείο των Ίωαννιτών Ιπποτών, τ. 1 ( ), Ρόδος 1995, ΙΕΕ, τ. Θ', Αθήναι 1979, (Η. Κόλλιας). Η. Κόλλιας, Οι ιππότες της Ρόδου, το παλάτι και η πόλη, Α θ ή ν α 1991, 24. Ο ίδιος, Η μεσαιωνική πόλη της Ρόδου (υποσημ. 3), 44. Ειδικά για τους επισκοπικούς καταλόγους, βλ. Τρ. Ε. Ευαγγελίδης, «'Εκκλησία της Ρόδου», ΕΕΒΣ Σ Τ (1929), ,165. Εμμ. Ι. Κωνσταντινίδης, Συμβολαί εις την ερευναν της ιστορίας τών εν Ελλάδι επισκοπών, τ. Ι, Αθήναι 1969, ,51-53, J. Darrouzès, Les regestes des Actes du patriarcat de Constantinople, I. Les actes des patriarches, V. Les regestes de 1310 à 1376, Παρίσι 1977, αριθ και VI. Les regestes de 1377 à 1410, Παρίσι 1979, αριθ. 2939, όπου π α ρ α π ο μ π ή και στα άλλα σχετικά έγγραφα. Βλ. και Miklosich, Müller, ό.π. (υποσημ. 11), αριθ. CCCCLI. 22 Σύμφωνα με τον Ζ α χ α ρ ί α Τσιρπανλή ο ορθόδοξος μητροπολί της Ρόδου παρέμεινε στην έδρα του κατά το 15ο αιώνα, ενώ η πα ρουσία του κατά το 14ο αιώνα αμφισβητείται, Τσιρπανλής, Ανέκ δοτα έγγραφα (υποσημ. 20), J. W. Barker, Manuel II Palaeologus ( ): A Study in Late Byzantine Statesmanship, New Brunswick, New Jersey 1969, XIX-XXXV, 123. ΙΕΕ, τ. Θ', Αθήναι 1979, (Ελισάβετ Ζαχαριάδου). Μέσα στην ευρεία έννοια της προσήλωσης στο Βυζά ντιο ίσως ευσταθεί και η δελεαστική υπόθεση συμπλή ρωσης των φθαρμένων δύο αράδων της επιγραφής με το όνομα του αυτοκράτορα Μανουήλ Β' ( ). Ο λόγιος αυτοκράτορας Μανουήλ, συμβασιλέας με τον πατέρα του Ιωάννη Ε από το 1373 και μόνος αυτοκρά τορας από το 1391, υπήρξε μια ξεχωριστή προσωπικό τητα. Δραστηριοποιήθηκε για 50 και πλέον χρόνια κα τά την έντονη και ταραγμένη εποχή των τελευταίων δε καετιών της αυτοκρατορίας, εν μέσω εσωτερικών ερί δων για το σφετερισμό του θρόνου της Κωνσταντινου πόλεως, ενώ παράλληλα για ένα μεγάλο διάστημα ενερ γούσε ως υποτελής του σουλτάνου 2 3. Παρ' όλα αυτά, 163

7 ΙΩΑΝΝΑ ΜΠΙΘΑ στη Λίνδο. και Πολύ Εικ. 3. Ναός Αγίου Γεωργίου του Παχυμαχιώτη Ιερό, νότιος τοίχος. Οι άγιοι Επιφάνιος Κύπρου καρπος Σμύρνης. όταν ήταν δεσπότης Θεσσαλονίκης είχε προσπαθήσει να κάνει μια «νέα αρχή», όπως σημειώνει ο σύγχρονος του λόγιος θεσσαλονικεύς Δημήτριος Κυδώνης, και να ανακτήσει τη Μακεδονία. Αποκαλυπτικός είναι ο λόγος του, «Συμβουλευτικός προς Θεσσαλονικείς», με τον οποίο προσπάθησε να εμψυχώσει τους κατοίκους της πολιορκούμενης από το 1384 έως το 1387 πόλης, από τον Χαϊρεντίν πασά επί σουλτάνου Μουράτ Α'. Όμως ο τουρκικός κίνδυνος γιγαντώνεται συνεχώς κλιμακούμενος. Οι Οθωμανοί, αφού είχαν κατακτήσει τη Μικρά Ασία, εκτός της Σμύρνης, είχαν προωθήσει την εξάπλωση τους στο χώρο των Βαλκανίων, τα οποία σταδιακά υπέκυπταν στην κατακτητική ορμή τους. Συγκεκριμένα, το μεγαλύτερο μέρος των Βαλκανίων μέχρι την Ουγγαρία δέχεται μετά από διαδοχικές ήττες και αποκλεισμούς την επικυριαρχία του σουλτάνου. Ο νέος σουλτάνος από το 1389 Βαγιαζήτ, αφού καταλαμβάνει τη Θεσσαλία και καταργεί το προνομιακό καθεστώς της Θεσσαλονίκης, προελαύνει στη Θράκη και αρχίζει την από ξηράς πολιορκία της Κωνσταντινούπολης το φθινόπωρο του Υπενθυμίζεται ότι είναι η χρονία της κτητορικής επιγραφής του Παχυμαχιώτη. Όπως είναι φυσικό, η αναστάτωση στη συρρικνωμένη αυτοκρατορία είναι τεράστια. Πιστεύομε, λοιπόν, ότι η έντονη αυτή πολιτική κατάσταση δεν πρέπει να άφησε αδιάφορο τον Κατασάμπα, όπως δεν άφησε και άλλους στην περιοχή. Χαρακτηριστική αλλά και αποκαλυπτική είναι η μαρτυρία του περιηγητή Nicolo de Martoni, ιταλού νοτάριου, ο οποίος επισκέφθηκε την περιοχή το Αναφέρει ότι, όταν προσέγγισε στη Νίσυρο, έξι κάτοικοι του κάστρου του νησιού έσπευσαν με μια μικρή βάρκα στο πλοίο του και ζήτησαν να μάθουν νέα για το βασίλειο: «explorantes de novis regni» 24. Ενδεικτικό αυτής της ανησυχίας και ενισχυτικό της πρότασης μας νομίζομε ότι αποτελεί η επιλογή από τον Κατασάμπα να γραφεί στο ειλητάριο του παράπλευρου της κτητορικής επιγραφής εικονιζόμενου αγίου Επιφανίου Κύπρου το συγκεκριμένο χωρίο από την λειτουργία του Ιωάννη Χρυσοστόμου: [MJNHC0HTI Κ(ΥΡΙ)Ε THC noaeqc / TAYTHC ΕΝ Ι ΠΑ/ΡΟΙΚΟΥ- ΜΕΝ/Κ(ΑΙ) nomeqck(ai) XQPA(C) 25 (Εικ. 4).Το απόσπασμα αυτό, που σπάνια συνοδεύει τα «χαρτιά» των ιεραρχών, έχει εντοπισθεί σε λίγες περιπτώσεις ιεραρχών, συνήθως τοπικών, κυρίως κατά το 14ο αιώνα 26. Σύμφωνα με τη Χαρά Κωνσταντινίδη, ένας από τους 24 Ζ. Ν. Τσιρπανλής, Ή Ρόοος καί οι Νότιες Σποράδες στά χρόνια των Ίωαννιτών 'Ιπποτών (14ος-16ος αι.). Συλλογή ιστορικών μελετών,ρόδος 1991 [(= άρθρο Π: «Σελίδες από τη μεσαιωνική ιστορία της Νισύρου ( )»,Δωδεκανησιακά 2 (1967)], σημ. 5. introductions and appendices on the basis of the former work by C. E. Hammond, Οξφόρδη 1896, ,389. Chara Konstantinidi, «Le message idéologique des évêques locaux officiants», Zograf'25 (1996), H ίδια, Ό Μελισμός. Οι συλλειτουργοϋντες 25 Μετά την εκφώνηση των δίπτυχων των ζώντων από το διάκονο, ιεράρχες καί οι άγγελοι-διάκονοι μπροστά στην 25 ο ιερέας εκφωνεί: Μνήσθητι, Κύριε, της πόλεως (ή της μονής) εν η παροικοϋμεν και πάσης πόλεως και χώρας, και των πίστει οίκονντων εν αύταϊς, Π. Ν. Τρεμπέλας, Αϊ τρεις Λειτουργίαι κατά τους εν Αθήναις κώδικας, Αθήναι 1935,124. F. Ε. Brightman, Liturgies, Αγία Τράπεζα με τά τίμια δώρα ή τόν ευχαριστιακό Χριστό, Θεσσαλονίκη 2008, 147, 157, 226 (στο εξής: Μελισμός). Βλ. επίσης, Gordana Babic, Chr. Walter, «The Inscriptions upon Liturgical Rolls in Byzantine Apse Decoration», REB 34 (1979), 272,276. Καταγράφο Eastern and Western, 1. Eastern Liturgies, being the texts, original νται or τρεις περιπτώσεις: translated, of the principal liturgies of the church, edited with Μνήσθητι Κύριε της πόλεως εν η παροικοϋμεν και πάσης πόλεως: 164

8 ΣΧΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΚΤΗΤΟΡΙΚΗ ΕΠΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΧΥΜΑΧΙΩΤΗ λόγους απεικόνισης τοπικών αγίων στην αψίδα είναι η βούληση όχι μόνο να δηλωθεί η αντίθεση προς τη λατινική Εκκλησία, αλλά κυρίως η προσήλωση προς το ορθόδοξο δόγμα και την εθνική συνείδηση των πιστών, η οποία ενδυναμώνεται με το συγκεκριμένο κείμενο του ειληταρίου τους 27. Με αυτό το συμβολισμό, αν και ο Επιφάνιος δεν συγκαταλέγεται στους τοπικούς αγίους της Ρόδου, μπορεί να ερμηνευθεί η επιλογή του συγκεκριμένου χωρίου από τον Κατασάμπα, η οποία αντανακλά τις μύχιες σκέψεις αγωνίας του και αποδεικνύει τη στέρεη πίστη του στην ιδέα της βυζαντινής αυτοκρατορίας που κλυδωνίζεται πολιορκούμενη από τον Βαγιαζήτ, τον επονομαζόμενο Κεραυνό, συρρικνωμένη πλέον γύρω από τη Βασιλεύουσα 28. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο θα μπορούσε να ευσταθεί και η συμπλήρωση των χαμένων αράδων με το όνομα του αυτοκράτορα 29, δεδομένου ότι δεν ήταν άγνωστος στην περιοχή, αφού το 1390 είχε ζητήσει και είχε λάβει τη βοήθεια των Ιπποτών για την ανάκτηση του θρόνου της Κωνσταντινουπόλεως από τον ανεψιό του Ιωάννη Ζ' 30. Δυστυχώς περισσότερα στοιχεία για τον Κατασάμπα δεν έχουν εντοπισθεί, ενώ το όνομα δεν απαντά στα Δωδεκάνησα, τουλάχιστον στα δημοσιευμένα αρχεία των Ιπποτών. Εκτός περιοχής, στη Σηλυμβρία της Θράκης, καταγράφεται το έτος 1367 σε μια συνοδική απόφαση του πατριάρχη Φιλόθεου Κόκκινου, με αφορμή τη λύση του γάμου της με έναν Κοντοστέφανο, Εικ. 4. Ο άγιος Επιφάνιος Κύπρου, λεπτομέρεια της Εικ. 3. η Μαρία θυγατέρα Κατασάμπα 31. Μήπως, λοιπόν, ο Κατασάμπας της Λίνδου έλκει την καταγωγή του από τη Θράκη και ακολουθώντας το ρεύμα των προσφύγων από τις επαπειλούμενες περιοχές βρήκε καταφύγιο στη Ρόδο; Ίσως και γι' αυτό να παρουσιάζεται ιδιαίτερα άγιος Αχίλλιος Λαρίσης στην Παναγία Ολυμπιώτισσα Ελασσώνος (τέλη 13ου αι.), Efthalia C. Constantinid.es, The Wall Paintings of the Panagia Olympiotissa at Elasson in Northern Thessaly, Αθήνα 1992, , πίν. 75. Konstantinidi, «Le message», ό.π., 45 σημ. 59. Μνήσθητι Κύριε, της πόλεως: άγιοι Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Αθανάσιος και Νικόλαος στον Άγιο Ιωάννη τον Θεολόγο στο Φιλώτιτης Νάξου (1315), Κωνσταντινίδη, Μελισμός, 157. Μνήσθητι Κύριε της πόλεως εν ή κατοικοϋμεν: άγιος Οίκου μένιος Τρίκκης στην μονή Υπαπαντής στα Μετέωρα (1366/7), Α. Ξυγγόπουλος, Σχεδίασμα ιστορίας της θρησκευτικής ζωγραφικής μετά την "Αλωσιν, Αθήναι 1957, πίν. 13/2. G. Subotic, «Poceci monaskog zivota i crkva manastira Sretenja u Meteorima / Les débuts de vie monastique aux Météores et l'église du monastère d'ypapante», ZLU2 (1966), 168,180. Konstantinidi, «Le message», ό.π., 45 σημ. 57. Μνήσθητι Κύριε πάσης επισκοπής: άγιος Πέτρος στον Άγιο Γεώργιο Gornji Kozjak (1340), Babic, Walter, ό.π., 276 σημ. 30. V. Djuric, Vijantijske freske u Jugoslaviji, Βελιγράδι 1974,61,210 σημ. 66. Πρβλ. και το ειλητάριο του αγίου Ευσταθίου Θεσσαλονίκης στον Άγιο Νικήτα στο Cucer (περ. 1320), με επιγραφή στα παλαιοσέρβικα, Konstantinidi, «Le message», ό.π., 46 σημ Konstantinidi, «Le message», ό.π., 47-48,50 σημ. 91. Η ίδια, Μελισμός, Μέσα στο ίδιο πλαίσιο, εύλογα μπορούμε να αναρωτηθούμε μήπως η διπλή αναφορά της λέξεως «πόλεως», σύμφωνη κατά τα άλλα με το πρωτότυπο κείμενο, λαμβάνει τα ύστερα αυτά ταραγμένα χρόνια της αυτοκρατορίας μία επιπλέον σημασία και υπονοεί τη Βασιλεύουσα. Ο χαρακτηρισμός της Κωνσταντινουπόλεως και αυτής μόνης ως «η Πόλη», σε αντιδιαστολή με τις άλλες που αναφέρονται ως «κάστρα», γίνεται όλο και πιο συχνή από τη μεσοβυζαντινή εποχή, βλ. C. Mango, Byzantium, the Empire of New Rome, Λονδίνο 1980,73,74 (= Βυζάντιο, η αυτοκρατορία της Νέας Ρώμης, μτφρ. Δ. Τσουγκαράκης, Αθήνα 1988, 92, 93). Πρβλ. J. Darrouzès, Epistoliers byzantins du Xe siècle, Παρίσι 1960,246 (στ. 40). Για την ερμηνεία της λέξης χώρας ως της υπαίθρου, βλ. G. W. Η. Lampe,^ Patristic Lexicon, Οξφόρδη 1961, Π.χ. κατ' αναλογία με τις αντίστοιχες επιγραφές ως: επί τής βασιλείας Μανουήλ τοϋ Παλαιολόγου (βλ. υποσημ. 15, και τα ίχνη γραμμάτων της επιγραφής του Παχυμαχιώτη) ή βασιλεύοντος κυρίου τοϋ Μανουήλ εν Κυρίω Θεώ Χριστώ πιστοϋ βασιλέως (βλ. υποσημ. 18). Barker, ό.π. (υποσημ. 23), XXIII-XXIV. 31 PLP, τ. 5, Βιέννη 1981, αριθ Darrouzès, ό.π. (υποσημ. 21), τ. I/V, αριθ Επίσης, σε συνοδική απόφαση του 1324 καταγράφεται ένας άγιος Ιωάννης Κατασάββας,PLP, ό.π., αριθ Darrouzès, ό.π., αριθ Miklosich, Müller, ό.π. (υποσημ. 11), αριθ. LVII. PG 152, στ

9 ΙΩΑΝΝΑ ΜΠΙΘΑ ενήμερος και ανήσυχος για τα διαδραματιζόμενα στην περιοχή και για τον αγώνα που γινόταν από το βυζαντινό αυτοκράτορα για τη σωτηρία της ψυχορραγούσας πλέον αυτοκρατορίας. Αυτό που συμπεραίνεται από τα παραπάνω είναι ότι τόσο ο ιερέας Κατασάμπας, όσο και η συμβία του με το προσφιλές στη Δωδεκάνησο βαφτιστικό Καλή 32, η οποία είναι αυτή που καλείται κτητόρισσα και κυρά, και φέρει τον αδιευκρίνιστο ακόμη τίτλο της μαγίστρισσας 33, επέλεξαν, σε ένα περιβάλλον με έντονη την παρουσία των Ιπποτών, μια και η Λίνδος ήταν καστελλανία 34, καταρχήν να κτίσουν έναν ιδιαίτερα προσεγμένο αρχιτεκτονικά ναό, ακολουθώντας τύπο που συνηθιζόταν από παλιά στον οικισμό 35. Στη συνέχεια συνέταξαν με γνώση την κτητορική επιγραφή και το εικονογραφικό πρόγραμμα αγιογράφησης του ναού, στο οποίο κάποια όχι συνηθισμένα θέματα μπορεί να είναι αποκαλυπτικά όχι μόνον για την παιδεία τους, αλλά και για την εποχή και το πολιτισμικό περιβάλλον όπου όλα αυτά διαδραματίζονταν. Π.χ. η απεικόνιση του αγίου Επιφανίου, αρχιεπισκόπου Κωνστάντιας Κύπρου, ο οποίος δεν συνηθίζεται να εικονίζεται συχνά εκτός Κύπρου 36, μπορεί να σχετισθεί με την παρουσία κυπρίων μαρωνι- τών, ήδη από το 1348, στη φρουρά της Λίνδου 37. Επιπλέον, ο Επιφάνιος μπορεί να συνδεθεί με τη Ρόδο και για έναν άλλο λόγο. Σύμφωνα με το συναξάριό του, η σύναξη του ετιμάτο στην Κύπρο στο ομώνυμο παρεκκλήσιο που υπήρχε στο ναό του Αγίου Φιλήμονος 38. Ναοί και απεικονίσεις του αγίου Φιλήμονος σπάνια καταγράφονται. Στη νότια Ρόδο, όμως, καταγράφεται απεικόνιση του στον Άγιο Γεώργιο τον Βάρδα στην Απολακκιά, του 1289/90 39, ενώ στην κοντινή Αρνίθα υπάρχει η μονή του Αγίου Φιλήμονα 40. Όσον για τον άγιο Πολύκαρπο Σμύρνης με την επικλητική επιγραφή στο ειλητάριο [Ο] ΕΥΛΟΓΩΝ TOYC / EYAOrOYNTAC / [CE ΚΥΡΙΕ ΚΑΙ] ΑΓΙ/[ΑΖΩΝ TOYC ΕΠΙ] / COI n[etiowo]/tac CQCOfN] (Εικ. 3), εύλογα εντασσόμενη στο πνεύμα της εποχής, μπορεί να υπενθυμίζει την ελεύθερη ακόμη Σμύρνη ή να αποτελεί αναφορά στη μικρασιατική ακτή με την οποία συνδεόταν τώρα το νησί, λόγω της μητροπολιτικής έδρας στην οποία ανήκε κατ' έπίδοσιν η Ρόδος. Ακόμη και η απεικόνιση του Οράματος της Κλίμακος Ιακώβ, ασυνήθιστου θέματος για επαρχιακά μνημεία, μπορεί να θεωρηθεί ότι υπαινικτικά δηλώνει την επιθυμία των κτητόρων για την ανάκτηση των εδαφών της αυτοκρατορίας, 32 PLP, ό.π., αριθ Πρβλ. βαφτιστικό Καλή στην Κω το έτος 1449, Τσιρπανλής, Η Ρόοος και οι Νότιες Σποράδες (υποσημ. 24) (= άρθρο Χ: «Τιμωρίαι πάροικου της Ρόδου (1491). Μια πράξη "αντιστάσεως κατά της αρχής"», Βνζαντιναί Μελέται 1 (1988), 225 σημ. 2), καθώς και στη Νίσυρο το έτος 1454: ο ίδιος, Η Ρόδος και οι Νότιες Σποράδες (υποσημ. 24) [(= άρθρο IX: «Το «κτητορικό δίκαιο» των κατοίκων του Άργους στη Νίσυρο (1454)», Νισυριακά 11 (1990)], 208, 216. Κ. Μηνάς, «Ονόματα και επώνυμα Καρπαθίων», Καρπαθιακά Α (2003), Πα την ομώνυμη αγία, βλ. Γ. Δημητροκάλλης, «Η αγία Καλή», Λαογραφία - Λελτίον της Ελληνικής Λαογραφικής Εταιρείας 39 ( ), , ιδιαίτερα Πα τους τίτλους μάγιστρος και μαΐστορας, βλ. ODB, τ. 2, Νέα Υόρκη - Οξφόρδη 1991, 1267, 1269 (Α. Kazhdan, Α. Cutler, D. Ε. Conomos). Ύσιρπανλ^ς, Ανέκδοτα έγγραφα (υποσημ. 20), 76. Σε έγγραφο του 1452 απαντά μία Άννα Maistrissa, χήρα του ποτέ Πέτρου Mule/Μούλα. Κατά τον Ζαχαρία Τσιρπανλή, το επώνυμο της μπορεί να δηλώνει ιδιότητα του πατέρα της (= τεχνίτης, μάστορας) ή ίσως επάγγελμα του άνδρα της ή ακόμη δικό της (αν σημαίνει δασκάλα), Τσιρπανλής, Η Ρόδος και οι Νότιες Σποράδες (υποσημ. 32), άρθρο IX, «Το «κτητορικό δίκαιο»», 262 σημ. 1. Επίσης, τον ίδιο χαρακτηρισμό φέρει η Άννα μαγίστρισσα ή Τζιλιπούγκη στην κτητορική επιγραφή του Αγίου Γεωργίου Τραπεζούντας (13ου-15ου αι.), Α. Bryer, D. Winfield, The Byzantine Monuments and Topography of the Pontos, τ. I, Washington, D.C. 1985, 225, εικ. 63. PLP, x. 11, Βιέννη 1991, αριθ Ο τίτλος αυτός απαντά ήδη από το 1080 σε σφραγίδα: Μαρία μαγίστρισσα ή Βρνέννισσα, W. Seibt, Die byzantinischen Bleisiegel in Österreich, 1. Kaiserhof, Βιέννη 1978, , αριθ. και εικ Ελένη Λ. Μαργάρου, Τίτλοι και επαγγελματικά ονόματα γυναικών στο Βυζάντιο. Συμβολή στη μελέτη για τη θέση της γυναίκας στη βυζαντινή κοινωνία, θεσσαλονίκη 2000, Α. Luttrell, Vera von Falkenhausen, «Lindos and the Defense of Rhodes: »,RSBN, n.s., ( ), Βλ. υποσημ Κατά την Ντούλα Μουρίκη η απεικόνιση του αγίου Επιφανίου απαντά από τα τέλη του 11ου αιώνα σε είκοσι πέντε τουλάχιστον εικονογραφικά προγράμματα στην Κύπρο, D. Mouriki, «The Cult of Cypriot Saints in Medieval Cyprus as Attested by Church Decorations and Icon Painting», The Sweet Land of Cyprus, Papers Given at the Twenty-Fifth Jubilee Spring Symposium of Byzantine Studies (Birmingham, March 1991), Λευκωσία 1993, , 245, 256, εικ. 2, 5, 6. Konstantinidi, «Le message» (υποσημ. 26), 47 σημ. 79. Η ίδια, Μελισμός, Luttrell, von Falkenhausen, ό.π., 319 σημ Mouriki, ό.π., 240. Synaxarìum EC, στ Ορλάνδος, ό.π. (υποσημ. 1), , εικ Χ. Κουτελάκης, «Οι σταυροί του Αγίου Φιλήμονα της Ρόδου», Χάρις Χαίρε. Μελέτες στη μνήμη της Χάρης Κάντζια, τ. Β', Αθήνα 2004, Πρόσφατα η αρχαιολόγος της 4ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων κ. Κωνστάντια Κεφαλά εντόπισε στη μονή μία βυζαντινή εικόνα του αγίου Φιλήμονος, την οποία μελετά προς δημοσίευση. 166

10 ΣΧΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΚΤΗΤΟΡΙΚΗ ΕΠΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΧΥΜΑΧΙΩΤΗ μια και ο Θεός λέει στον Ιακώβ ότι ή γη, επί της οποίας κοιμάσαι, εις σε θέλω δώσει αυτήν 41. Όλα αυτά, νομίζομε ότι καταδεικνύουν την ιδιαίτερη προσωπικότητα του ιερέα Κατασάμπα και της συμβίου του, μαγίστρισσας Καλής, οι οποίοι φαίνεται ότι είχαν θεολογικές γνώσεις και αξιώσεις υψηλές για τα δεδομένα της περιοχής και της εποχής. Ίσως ο Κατασάμπας να ανήκε στους Γέροντες της Λίνδου, οι οποίοι κατ' εξαίρεσιν διοικούσαν με ιδιαίτερα προνόμια την πόλη, αν και έδρα καστελλανίας 42. Η έως τώρα επιστημονική έρευνα έχει ερμηνεύσει την επιλογή των κτητόρων σε ξενοκρατούμενες περιοχές να αναφέρονται στη βυζαντινή αρχή ως αντίδραση των κατοίκων κατά των κατακτητών και της λατινικής Εκκλησίας και ως δήλωση της διαφορετικότητας τους, όχι τόσο λόγω της κοινής εθνολογικής ταυτότητας, όσο λόγω της κοινής πολιτισμικής ταυτότητας με την οποία συνδέονταν οι κάτοικοι της αυτοκρατορίας, με κύριο καταλύτη τη γλώσσα και την ορθόδοξη πίστη, καθώς και την προσήλωση στην αυτοκρατορική ιδέα 43. Θα ήταν λοιπόν ενδιαφέρον να γνωρίζαμε ποια ήταν η αντίδραση στην ανάγνωση αυτής της επιγραφής των Λινδίων, ακόμη και των Ιπποτών στη Ρόδο του μεγάλου μαγίστρου Juan Fernandez de Heredia, ανθρώπου ιδιαίτερα πεπαιδευμένου, ελληνιστή και εκφραστή της πρώιμης Αναγέννησης 44. Ioanna Bitha COMMENTS ON THE FOUNDER'S INSCRIPTION OF THE CHURCH OF AYIOS GEORGIOS PACHYMACHIOTIS AT LINDOS, RHODES (1349/5) A Lyios Georgios Pachymachiotis, one of four Byzantine churches with wall-painted decoration at Lindos on Rhodes, is built in the single-aisled cross-in-square type with dome, which is found in five more churches on the island, out of a total of about one hundred Byzantine churches (Fig. 1). Although little is preserved of the wall-paintings of the church, it is enough for them to be described as being of high quality by Ilias Kollias, in his first publication of them in 1973 (Fig. 3). Their place in the history of Rhodes, and of Late Byzantine painting in general, is made even more important by the fact that they are securely dated by a founder's inscription to 1394/5, when Antony IV ( , ) was patriarch of Constantinople (Fig. 2). The donors were the priest Katasambas, a name unknown in the Dodecanese, and his 41 Γεν., KH', Τσιρπανλής, Η Ρόδος και οι Νότιες Σποράδες (υποσημ. 24) [άρθρο VIII: «Μορφές διοικητικής αυτονομίας στα Δωδεκάνησα επί ιπποτοκρατίας (Liberi ab omnibus servitutibus?)»,zlcyóa>v>715, τχ. 1, (1986)], Luttrell, von Falkenhausen, ό.π., , Δ. Τσουγκαράκης, «Η συνείδηση της ταυτότητας των κοινοτήτων της Κρήτης στη βυζαντινή εποχή και στην πρώιμη βενετοκρατία», Πεπραγμένα Θ'Διεθνούς Κρητολογικού Συνεδρίου (Ελούντα, 1-6 Οκτωβρίου 2001), τ. Α', Ηράκλειο 2006,25-45, ειδικά, 34-35,38-41, όπου και η σχετική βιβλιογραφία. Tsougarakis, ό.π. (υποσημ. 12), 512. Konstantinidi, «Le message», ό.π. (υποσημ. 26), 47-48, 50. Kalopissi-Verti, ό.π. (υποσημ. 12), 25. Φώσκολου, ό.π. (υποσημ. 18), 27-28, 38. Vassiliki Foskolou, «"In the Reign of the Emperor of Rome...": Donor Inscriptions and Political Ideology in the Time of Michael Vili Paleologos»,ΔΧΑΕ KZ (2006), Πρβλ. Chr. Α. Maltezou, «Byzantine "consuetudines" in Venetian Crete», DOP 49 (1995), 279, η οποία ερμηνεύει την επιλογή αυτή των κτητόρων ως έκφραση της επιθυμίας τους να ενισχύσουν τη θέση τους μεταξύ των κατοίκων, μέσω της αναφοράς ή δήλωσης της άμεσης σχέσης τους με τη βυζαντινή εξουσία. 44 Κόλλιας, Η μεσαιωνική πόλη της Ρόδου (υποσημ. 3),

11 ΙΩΑΝΝΑ ΜΠΙΘΑ wife kyra Kali i magistrìssa, who is the only one called 'founder'. The founder's inscription belongs to the small group of similar inscriptions referring to the patriarch of Constantinople, and at a period when the area in question was under foreign occupation - that of the Knights of St John in the case of Rhodes. It has been suggested that the probable reason for the mention of the patriarch by the founders was their wish to honour the patriarch who, according to a decision of the Holy Synod of 1394, ensured that the Rhodes Bishopric was once more assigned kat' epidosin to the metropolitan bishop of Stavroupolis in Caria, Asia Minor, who was descended from Rhodes. The evidence to be derived from the iconographie programme, such as the choice of passages for the scrolls of St Epiphanios of Cyprus: [MJNHCOHTI K(YPI)E THCIJO- AEQC / TAYTHC EN Ι ΠΑ/ΡΟΙΚΟΥΜΕΝ / K(AI) ΠΟ/- AEQC K(AI) XQPA(C) ('Remember, Lord, this city in which we dwell / and city and the country') (Fig. 4), and of St Polykarp of Smyrna [Ο] ΕΥΛΟΓΩΝ TOYC / ΕΥΑΟΓΟΥ- NTAC / [CE ΚΥΡΙΕ ΚΑΙ] ΑΠ/[ΑΖΩΝ TOYC ΕΠΙ] / COI n[enoioo]/tac CQCOfN] (Ό Lord, who blessest those who bless Thee, and sanctifiest those who trust in Thee, Save...') (Fig. 3), and also the depiction of the ladder of Jacob, to whom God promise that "the Earth on which you sleep I shall give to you", may suggest some concern on the part of the founders for the fate of the Queen of Cities, which was under siege at this period. Against this background, it may be suggested that the missing lines in the founder's inscription contained the name of the Byzantine emperor Manuel II Palaiologos, who a few years earlier, in 1390, had successfully requested the aid of the Knights in his restoration to the throne. All the above reflects the personality and education of the founders, who are able to compose an iconographie programme in keeping with the history of their time, taking into account the distinctive hallmarks of their area. The founder Kali, who additionally bears the title of magistrìssa, which has yet to be clarified, may have been a member of the local upper class, and her husband Katasambas was conceivably one of the Elders of Lindos, who governed the town with special privileges, even though it was the seat of a Castellania. Scholarship has hitherto interpreted the desire of founders in foreign-ruled regions to refer to the Byzantine authorities as a reaction on the part of the inhabitants against the conquerors and the Catholic Church, and as an affirmation of their difference -on account not so much of the shared ethnic identity, as of the common political identity that linked together the inhabitants of the empire, in which language and their Orthodox faith were of decisive importance, as, too, was their devotion to the idea of empire. It would therefore be interesting to know how the Lindians and Rhodians, and also the Knights under the Grand Master Juan Fernandez de Heredia, a highly educated man, a Humanist, and an exponent of the early Renaissance, reacted to reading this inscription.

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά 1 Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης Ελληνικά 2 Ο Άγιος Νικόλαος της Στέγης Πήρε το όνομα του μετά την προσθήκη της δεύτερης Στέγης του ναού τον 13ον αιώνα, για την προστασία του από τα χιόνα και τη βροχή.

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2016 Εκκλησίες της Σωτήρας. Πρόγραμμα Μαθητικών Θρησκευτικών Περιηγήσεων «Συνοδοιπόροι στα ιερά προσκυνήματα του τόπου μας»

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2016 Εκκλησίες της Σωτήρας. Πρόγραμμα Μαθητικών Θρησκευτικών Περιηγήσεων «Συνοδοιπόροι στα ιερά προσκυνήματα του τόπου μας» ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2016 Εκκλησίες της Σωτήρας Πρόγραμμα Μαθητικών Θρησκευτικών Περιηγήσεων «Συνοδοιπόροι στα ιερά προσκυνήματα του τόπου μας» ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγία Θέκλα Βρίσκεται 7χλμ νότια από το κέντρο της Σωτήρας.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ Σύντομο ιστορικό Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Παραλιμνίου Ο Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου διαδέχθηκε το 19 ο αιώνα ένα παλαιότερο βυζαντινό ναό. Βρίσκεται στο κέντρο του

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Ευγενία Δρακοπούλου Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Τηλ. +302107273570 Fax: +302107246212 E-mail: egidrak@eie.gr Website: http://eie.academia.edu/eugeniadrakopoulou http://www.eie.gr/nhrf/institutes/inr/cvs/cv-drakopoulou-gr.html

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την 396 Βιβλιοκρισίες μάλλον τον επικεφαλής ΕΛΛΗΝΙΚΗ μιας υπηρεσίας ΙΣΤΟΡΙΚΗ (σεκρέτου), ΕΤΑΙΡΕΙΑ στην οποία εργάζονταν «μυστικοί», οι υφιστάμενοι δηλαδή του μυστικού. Για τον μυστογράφο, στο τρίτο κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Επιμέλεια έκθεσης Αγαθονίκη Τσιλιπάκου, Νίκος Μπονόβας Mε την περιοδική έκθεση «Η τιμή του αγίου Μάμαντος στη Μεσόγειο: Ένας ακρίτας

Διαβάστε περισσότερα

Μητροπολιτικός Ναός ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ Παραλιμνίου ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΑΣ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ

Μητροπολιτικός Ναός ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ Παραλιμνίου ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΑΣ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ Μητροπολιτικός Ναός ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ Παραλιμνίου ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΑΣ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ Ο Μητροπολιτικός Ναός της Ιεράς Μητροπόλεως Κωνσταντίας - Αμμοχώστου είναι αφιερωμένος στον Μεγαλομάρτυρα Άγιο Γεώργιο

Διαβάστε περισσότερα

1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας.

1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας. 1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας. 2. Ποια η έννοια της λέξεως είδωλο στο θρησκευτικό τομέα; 3. Ποιο από τα παρακάτω αποτελούν μορφές σύγχρονης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ E. N. Τσιγαρίδας, 'Ερευνες στους ναούς της Καστοριάς 379 ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Στη διάρκεια των υπηρεσιακών μεταβάσεών μου στην Καστοριά, την περίοδο κυρίως 1970-1975 και συμπληρωματικά την

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΒ ΠΑΥΛΕΙΑ. ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ 2400 έτη από τη γέννηση του Αριστοτέλη

ΚΒ ΠΑΥΛΕΙΑ. ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ 2400 έτη από τη γέννηση του Αριστοτέλη ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΒΕΡΟΙΑΣ ΝΑΟΥΣΗΣ & ΚΑΜΠΑΝΙΑΣ ΚΒ ΠΑΥΛΕΙΑ Ιούνιος 2016 ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ 2400 έτη από τη γέννηση του Αριστοτέλη ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ Σάββατο 28 Μαΐου Κυριακή 29 Μαΐου Μέγας Αρχιερατικός

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά και Προσκυνηµατικά Μνηµεία από διάφορες περιοχές της Ελλάδος. Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Αετοχωρίου

Θρησκευτικά και Προσκυνηµατικά Μνηµεία από διάφορες περιοχές της Ελλάδος. Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Αετοχωρίου Θρησκευτικά και Προσκυνηµατικά Μνηµεία από διάφορες περιοχές της Ελλάδος Ιερά Μητρόπολη Αλεξανδρουπόλεως Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Αετοχωρίου Ιερά Μονή Παναγίας Εύρου Ναός Παναγίας Κοσµοσώτηρας

Διαβάστε περισσότερα

Β Διεθνές Συνέδριο Κυπριακής Αγιολογίας

Β Διεθνές Συνέδριο Κυπριακής Αγιολογίας Στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων της Πολιτιστικής Ακαδημίας «Άγιος Επιφάνιος» πραγματοποιήθηκε, από τις 13-15 Φεβρουαρίου 2014, στο Μέγα Συνοδικό της Ιεράς Μητροπόλεως Κωνσταντίας στο Παραλίμνι το Β Διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΤΗΣ ΕΔΕΣΣΑΣ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΤΗΣ ΕΔΕΣΣΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΤΗΣ ΕΔΕΣΣΑΣ Στην πόλη της Έδεσσας, δίπλα στο μητροπολιτικό μέγαρο, σώζεται, με πολλές μεταγενέστερες επεμβάσεις, που αλλοίωσαν την αρχική του μορφή, ο παλιός

Διαβάστε περισσότερα

ΙΩΑΝΝΗΣ ΛΑΣΚΑΡΗΣ, ΠΗΓΩΝΙΤΗΣ Ή ΣΥΡΠΑΓΑΝΟΣ, Ο ΚΑΛΟΜΙΣΙΔΗΣ

ΙΩΑΝΝΗΣ ΛΑΣΚΑΡΗΣ, ΠΗΓΩΝΙΤΗΣ Ή ΣΥΡΠΑΓΑΝΟΣ, Ο ΚΑΛΟΜΙΣΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΛΑΣΚΑΡΗΣ, ΠΗΓΩΝΙΤΗΣ Ή ΣΥΡΠΑΓΑΝΟΣ, Ο ΚΑΛΟΜΙΣΙΔΗΣ Ἀναπάντεχες λεπτομέρειες γιὰ τὸν βίο καὶ τὴν πολιτεία τοῦ Ἰωάννη Λάσκαρη μᾶς εἶναι γνωστὲς ἀπὸ μιὰ σειρὰ ἐγγράφων (ποὺ ἀνακάλυψε στὰ κρατικὰ ἀρχεῖα

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1 Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ Γιώργος Ε 1 ΣΩΤΗΡΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Σωτήρα έχει Αγιολογική ονομασία: φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Εξάλλου στις 6 Αυγούστου τελείται μεγάλο πανηγύρι κατά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

Εργογραφία του Ηλία Κόλλια

Εργογραφία του Ηλία Κόλλια Εργογραφία του Ηλία Κόλλια Ελένη ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ Περίοδος Δ', Τόμος Λ' (2009) ΑΘΗΝΑ 2009 ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΗΛΙΑ ΚΟΛΛΙΑ Α'. Αυτοτελή δημοσιεύματα 1. Πάτμος, Βυζαντινή τέχνη στην Ελλάδα, ψηφιδωτά-τοιχογραφίες,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ Αγαπητοί μου, Όλοι μας χαιρόμαστε απόψε ιδιαίτερα στα Θυρανοίξια του Ιερού αυτού Ναού. Βλέπουμε τον ιστορικό αυτό Ναό της Παναγίας

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου. Τμήμα: Β 2. Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ

Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου. Τμήμα: Β 2. Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου Τμήμα: Β 2 Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: Γιάννης Περιβολάρης Χριστίνα Μπενάκη Γιώργος Ρέτσας Στέλλα Φάσο Μαρία Τάλο Παναγιώτης Παναγιώτου Μαρία Σταμέλου

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας

Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Τομ. 30, 2009 ΣΧΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΚΤΗΤΟΡΙΚΗ ΕΠΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΧΥΜΑΧΙΩΤΗ ΣΤΗ ΛΙΝΔΟ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΠΙΘΑ Ιωάννα Κέντρο Έρευνας της Βυζαντινής και Μεταβυζαντινής

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Ενότητα Δ: Υστεροβυζαντινή Τέχνη (1204-1453) Αρχιτεκτονική-Ζωγραφική. Στουφή - Πουλημένου Ιωάννα Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν Τμῆμα Θεολογίας - Θεολογικὴ

Διαβάστε περισσότερα

Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού βρίσκεται στην περιοχή Τροόδους, στο χωριό Πελέντρι. Η ύπαρξη του οποίου μαρτυρείται από τα τέλη του 12ου αιώνα.

Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού βρίσκεται στην περιοχή Τροόδους, στο χωριό Πελέντρι. Η ύπαρξη του οποίου μαρτυρείται από τα τέλη του 12ου αιώνα. Νεφέλη Μιχαήλ Α6 Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού βρίσκεται στην περιοχή Τροόδους, στο χωριό Πελέντρι. Η ύπαρξη του οποίου μαρτυρείται από τα τέλη του 12ου αιώνα. Από το 1985 περιλαμβάνεται, στον κατάλογο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλή της Μιας Εκκλησίας είναι ο Χριστός (όλες οι τοπικές Εκκλησίες είναι Χριστοκέφαλες). Με τον όρο αυτοκέφαλο αποδίδεται, κατά τους ιερούς

Κεφαλή της Μιας Εκκλησίας είναι ο Χριστός (όλες οι τοπικές Εκκλησίες είναι Χριστοκέφαλες). Με τον όρο αυτοκέφαλο αποδίδεται, κατά τους ιερούς Η αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ελλάδας Ο ορισμός του αυτοκεφάλου Κεφαλή της Μιας Εκκλησίας είναι ο Χριστός (όλες οι τοπικές Εκκλησίες είναι Χριστοκέφαλες). Με τον όρο αυτοκέφαλο αποδίδεται, κατά τους ιερούς

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Αγγελική Παναγοπούλου Πατρώνυμο: Γεώργιος Τόπος γέννησης: Αθήνα Οικογενειακή κατάσταση: Άγαμη Θέση: Λέκτορας Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Ιστορία Διεύθυνση αλληλογραφίας:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Μ. Γκιόλιας, Ο Κοσμάς ο Αιτωλός και η εποχή του, Αθήνα 1972 Ιωάννης Μενούνος, Κοσμά Αιτωλού Διδαχές, Αθήνα 1979 Αρτ. Ξανθοπούλου-Κυριακού, Ο

Διαβάστε περισσότερα

Η πρώτη οπτική επαφή με τα Αμπελάκια δίνει στον ταξιδιώτη την εντύπωση ότι αυτό το χωριό διαφέρει από τα άλλα... και όντως αυτό συμβαίνει.

Η πρώτη οπτική επαφή με τα Αμπελάκια δίνει στον ταξιδιώτη την εντύπωση ότι αυτό το χωριό διαφέρει από τα άλλα... και όντως αυτό συμβαίνει. Πέντε χιλιόμετρα από τα στενά των Τεμπών, ανηφορίζοντας κανείς μπορεί να δει να ξεπροβάλουν τα Αμπελάκια Λάρισας, η Ιστορική Κοινότητα των Αμπελακίων όπως έχει επικρατήσει. Βρίσκεται στους πρόποδες του

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Ενότητα A: Παλαιοχριστιανική Τέχνη (2 ος αι. αρχές 7 ου αι.) - Παλαιοχριστιανική και Προεικονομαχική Εικονογραφία. Στουφή - Πουλημένου Ιωάννα Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ο Ναός της Παναγίας Ελεούσας Ποδύθου, ανήκει στη μεταβυζαντινή περίοδο και κτίστηκε στις αρχές του 16 ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Από την εποχή του εσποτάτου της Ηπείρου στα Βυζαντινά χρόνια στο νησί των Ιωαννίνων δημιουργήθηκαν Μονές και Ησυχαστήρια, που με την πάροδο του χρόνου η φήμη, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές Συνέδριο Κανόνες της Εκκλησίας και Σύγχρονες Προκλήσεις

Διεθνές Συνέδριο Κανόνες της Εκκλησίας και Σύγχρονες Προκλήσεις Διεθνές Συνέδριο Κανόνες της Εκκλησίας και Σύγχρονες Προκλήσεις Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλος, 8-11 Μαΐου 2014 Συνεδριακό Κέντρο Θεσσαλία (Μελισσάτικα) ΠΕΜΠΤΗ 8 ΜΑΪΟΥ 2014 17:30-18:00 Εγγραφή-Παραλαβή

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ»

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ» I ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ «ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή Όταν λέµε Αγία Παρασκευή εννοούµε τη µικρή Εκκλησία, που είναι δυτικά του χωριού στη θέση Παναγία (Παναΐα), την οποία βλέπουµε στην

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου

Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου http://www.google.com.cy/imgres?imgurl=http://www.pigizois.net/sinaxaristis/12/22.jpg&imgrefurl=http://www.saint.gr/3239/saint.aspx&usg= 3Fna2LMd87t9UxeDDztnUV4LuDo=&h=835&w=586&sz=63&hl=en&start=1&zoom=1&tbnid=bpzYaMtyqRnVnM:&t

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΑΣΗ. Έχοντας υπόψη:

ΑΠΟΦΑΣΗ. Έχοντας υπόψη: ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ EΞ. ΕΠΕΙΓΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 5. 11. 2010 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ Δ/ΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ, ΕΚΘΕΣΕΩΝ & ΕΚΠ/ΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ 3 o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΑΛΑΤΣΙΟΥ Σ.Χ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΓΕΙΤΟΝΕΣ ΜΑΣ» ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ Εργασία της μαθήτριας:

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987.

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987. Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (14501830), τ. 1, Αθήνα 1987. Παναγιώτης Λ. Βοκοτόπουλος, Εικόνες της Κέρκυρας, Αθήνα 1990. Κερκυραίοι ζωγράφοι: 19ος20ος αι., επιμ. Αθ. Χρήστου, Κέρκυρα

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Επανάληψη Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Ο Κωνσταντίνος Βυζάντιο 1. Αποφασίζει τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην Ανατολή κοντά στο αρχαίο Βυζάντιο: νέο διοικητικό κέντρο η Κωνσταντινούπολη 2. 313

Διαβάστε περισσότερα

Οι αδελφοί Montgolfier: Ψηφιακή αφήγηση The Montgolfier Βrothers Digital Story (προτείνεται να διδαχθεί στο Unit 4, Lesson 3, Αγγλικά Στ Δημοτικού)

Οι αδελφοί Montgolfier: Ψηφιακή αφήγηση The Montgolfier Βrothers Digital Story (προτείνεται να διδαχθεί στο Unit 4, Lesson 3, Αγγλικά Στ Δημοτικού) Οι αδελφοί Montgolfier: Ψηφιακή αφήγηση The Montgolfier Βrothers Digital Story (προτείνεται να διδαχθεί στο Unit 4, Lesson 3, Αγγλικά Στ Δημοτικού) Προσδοκώμενα αποτελέσματα Περιεχόμενο Ενδεικτικές δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία του Άρακα Ελληνικά

Παναγία του Άρακα Ελληνικά 1 Παναγία του Άρακα Ελληνικά 2 ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟΥ ΑΡΑΚΑ Ο ναός της Παναγίας του Άρακα που φαίνεται να κτίστηκε γύρω στο 1191, πιθανότατα πήρε το όνομά του από το «αρακάς», όπως και πολλά άλλα φυτονυμικά επώνυμα

Διαβάστε περισσότερα

1. Έκδοση Άδειας Γάμου. 2. Πιστοποιητικό Ελευθερίας. 3. Τέλεση Γάμου - Ενημέρωση. 4. Έκδοση Άδειας Γάμου (Στην αγγλική)

1. Έκδοση Άδειας Γάμου. 2. Πιστοποιητικό Ελευθερίας. 3. Τέλεση Γάμου - Ενημέρωση. 4. Έκδοση Άδειας Γάμου (Στην αγγλική) 1. Έκδοση Άδειας Γάμου 2. Πιστοποιητικό Ελευθερίας 3. Τέλεση Γάμου - Ενημέρωση 4. Έκδοση Άδειας Γάμου (Στην αγγλική) 5. Λύση Γάμου 6. Πιστοποιητικό Τελέσεως Γάμου 7. Επικοινωνία 1.Έκδοση Άδειας Γάμου Α.

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία. Παραδοσιακά Προϊόντα Διατροφική Αξία και η Πιστοποίηση τους

Πτυχιακή Εργασία. Παραδοσιακά Προϊόντα Διατροφική Αξία και η Πιστοποίηση τους ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Παραδοσιακά Προϊόντα Διατροφική Αξία και η Πιστοποίηση τους Εκπόνηση:

Διαβάστε περισσότερα

ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΘΕΜΑ: «ιερεύνηση της σχέσης µεταξύ φωνηµικής επίγνωσης και ορθογραφικής δεξιότητας σε παιδιά προσχολικής ηλικίας»

ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΘΕΜΑ: «ιερεύνηση της σχέσης µεταξύ φωνηµικής επίγνωσης και ορθογραφικής δεξιότητας σε παιδιά προσχολικής ηλικίας» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ «ΠΑΙ ΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ΚΑΙ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΥΛΙΚΟ» ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ που εκπονήθηκε για τη

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

2/09/2012 Ιωακείμ Γ, ο Πατριάρχης του Γένους, της Ρωμιοσύνης, του Ελληνισμού

2/09/2012 Ιωακείμ Γ, ο Πατριάρχης του Γένους, της Ρωμιοσύνης, του Ελληνισμού http://fanarion.blogspot.gr/2012/02/blog-post_09.html 2/09/2012 Ιωακείμ Γ, ο Πατριάρχης του Γένους, της Ρωμιοσύνης, του Ελληνισμού ΛΑΜΠΡΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΙΕΡΑΡΧΗ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΟ ΑΓΩΝΙΣΤΗ Τα πορίσματα του Επιστημονικού

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: ΣΟΦΙΑ ΑΡΑΒΟΥ ΠΑΠΑΔΑΤΟΥ

Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: ΣΟΦΙΑ ΑΡΑΒΟΥ ΠΑΠΑΔΑΤΟΥ EΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Ταχ. Δ/νση : Λεωφ. Αντ.Τρίτση, Αργοστόλι Κεφαλληνίας Τ.Κ. 28 100 τηλ. : 26710-27311 fax : 26710-27312

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Ενότητα 2-Δ Α1-2: Υστεροβυζαντινοί θεολόγοι Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 10 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 10 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 10 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ Ο ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ, στις διάφορες δραστηριότητες που διοργανώνει κάθε χρόνο, προσπαθεί να αφυπνίσει τους μαθητές για το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Κύπρος εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

Right Rear Door. Let's now finish the door hinge saga with the right rear door

Right Rear Door. Let's now finish the door hinge saga with the right rear door Right Rear Door Let's now finish the door hinge saga with the right rear door You may have been already guessed my steps, so there is not much to describe in detail. Old upper one file:///c /Documents

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ Συνομωσίες, ίντριγκες και μηχανορραφίες. Θρησκευτικός φανατισμός Δεισιδαιμονία.

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Στρατηγικής σημασίας η θέση της Μάκρης / Κατοικήθηκε από την αρχαιότητα Οικισμός με διαρκή ανθρώπινη παρουσία από τα νεολιθικά χρόνια Ορατά στο κέντρο της σημερινής

Διαβάστε περισσότερα

Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή. Ελληνικά

Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή. Ελληνικά Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή Ελληνικά 1 Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή Δεν έχουμε πληροφορίες για το πότε κτίστηκε η Μονή, πιθανότατα όμως να τοποθετείται στα μέσα του 16 ου αιώνα. Η εκκλησία είναι το παλαιότερο

Διαβάστε περισσότερα

Ι.Ν. ΑΓΙΟΥ ΘΩΜΑ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ:

Ι.Ν. ΑΓΙΟΥ ΘΩΜΑ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ: Ι.Ν. ΑΓΙΟΥ ΘΩΜΑ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ: ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΟΥΣ ΑΙΩΝΕΣ ΣΠΟΥΔΗ ΣΤΗ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΝΑΟΔΟΜΙΑ ΤΟΥ 19 ου ΑΙΩΝΑ π. ΣΑΒΒΑΣ ΔΑΥΙΔ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ AKAKIA 2013 "Ως Θείος Απόστολος, θεολογίας κρουνούς, ενθέως εξήντλησας, εκ

Διαβάστε περισσότερα

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού.

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. 1 Περιεχόμενα: Εισαγωγή σελ.3 Ιστορική αναδρομή σελ.4 Περιγραφή του χώρου σελ.5-7 Βιβλιογραφία σελ.8 Παράρτημα σελ.9-10 2 Εισαγωγή. Στο κέντρο της Λεμεσού υπάρχει το Κάστρο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Σύμφωνα με επιγραφή του βόρειου τοίχου του ναού, ο ναός κτίστηκε το 1280 από τον Ιωάννη Μουτουλλά και τη σύζυγο του Ειρήνη.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Βαθμός: Ολογράφως:..

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Βαθμός: Ολογράφως:.. ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 5-6 -2015 ΤΑΞΗ: Β Χρόνος: 2 ώρες Βαθμός: Ολογράφως:.. Υπογραφή καθηγητή:.. Ονοματεπώνυμο

Διαβάστε περισσότερα

Βενετοί Μέρος Κωνσταντινούπολης + νησιά + λιμάνια Αιγαίου, Ιονίου

Βενετοί Μέρος Κωνσταντινούπολης + νησιά + λιμάνια Αιγαίου, Ιονίου Αυτοκρατορία Κωνσταντινούπολης Βαλδουίνος της Φλάνδρας Βασίλειο Θεσσαλονίκης Θρακικά, μακεδονικά εδάφη Βονιφάτιος Μομφερατικός Δουκάτο Αθηνών Καταλανοί (πρωτεύουσα Θήβα) Μαγιόλοι Βενετοί Μέρος Κωνσταντινούπολης

Διαβάστε περισσότερα

Α/Α ΔΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΟ ΠΟΥ ΠΡΟΣΕΦΕΡΕ

Α/Α ΔΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΟ ΠΟΥ ΠΡΟΣΕΦΕΡΕ Α/Α ΔΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΟ ΠΟΥ ΠΡΟΣΕΦΕΡΕ 1. ΚΩΝ/ΝΟΣ Μ. ΛΕΓΓΑΣ Η ΓΕΝΝΗΣΙΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ 2. (ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΣ) Η ΒΑΠΤΙΣΙΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ 3. ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΜΑΡΚΟΣ 4. ΟΙΚ.ΑΘΑΝ. & ΜΑΡΙΑΣ ΓΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΥ Η ΕΠΙΣΚΕΨΙΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ ΣΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Π.Μ.Σ: «Σύγχρονες Προσεγγίσεις στη γλώσσα και στα κείμενα» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Το φωνηεντικό

Διαβάστε περισσότερα

Οι τρεις Ιεράρχες. 30 Ιανουαρίου

Οι τρεις Ιεράρχες. 30 Ιανουαρίου Οι τρεις Ιεράρχες 30 Ιανουαρίου Οι τρεις Ιεράρχες Ποίοι ήταν οι τρεις Ιεράρχες και γιατί τους τιμούμε; Με τον όρο Τρεις Ιεράρχες, αναφερόμαστε συνοπτικά στους τρεις επιφανείς Αγίους και θεολόγους, Βασίλειο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΣΙΑΚΑ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΘΑΣΙΑΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΒΑΛΑΣ 1990-1991 Α' ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΘΑΣΙΑΚΩΝ Η ΘΑΣΟΣ ΔΙΑ ΜΕΣΟΥ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ: ΙΣΤΟΡΙΑ - ΤΕΧΝΗ - ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΘΑΣΙΑΚΑ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΘΑΣΙΑΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΒΑΛΑΣ 1990-1991 Α' ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΘΑΣΙΑΚΩΝ Η ΘΑΣΟΣ ΔΙΑ ΜΕΣΟΥ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ: ΙΣΤΟΡΙΑ - ΤΕΧΝΗ - ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΘΑΣΙΑΚΑ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΘΑΣΙΑΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΒΑΛΑΣ ΤΟΜΟΣ 1990-1991 ΕΒΔΟΜΟΣ Α' ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΘΑΣΙΑΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ Η ΘΑΣΟΣ ΔΙΑ ΜΕΣΟΥ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ: ΙΣΤΟΡΙΑ - ΤΕΧΝΗ - ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΠΡΑΚΤΙΚΑ (Ανάτυπο) Μάχη Παίζη-Άποστολοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν).

Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν). ΜΑΘΗΜΑ 25 Ο ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν). ΣΤΗΛΗ Α ΣΤΗΛΗ Β α. «Κατ οίκον εκκλησία» 1.

Διαβάστε περισσότερα

Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας

Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας Νηστεία είναι η λήψη «ξηράς τροφής» (ξηροφαγία), χωρίς λάδι ή κρασί, μια φορά την ημέρα, και μάλιστα την ενάτη ώρα (γύρω στις 3 μ. μ.). Λήψη τροφής, έστω

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ενότητα 1.2: Ειδική εισαγωγή - Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ Σωτήριος Δεσπότης Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ (Λουκάς - Πράξεις) 1 Ευαγγέλιο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟΡΟΠΤΙΜΙΣΤΡΙΕΣ ΕΛΛΗΝΙΔΕΣ

ΣΟΡΟΠΤΙΜΙΣΤΡΙΕΣ ΕΛΛΗΝΙΔΕΣ ΕΛΛΗΝΙΔΕΣ ΣΟΡΟΠΤΙΜΙΣΤΡΙΕΣ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΣΟΡΟΠΤΙΜΙΣΤΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ - ΤΕΥΧΟΣ Νο 110 - Δ ΤΡΙΜΗΝΟ 2014 Το πρώτο βραβείο κέρδισε η Ελλάδα για την φωτογραφία Blue + Yellow = Green στον διαγωνισμό 2014 του

Διαβάστε περισσότερα

LESSON 16 (ΜΑΘΗΜΑ ΔΕΚΑΕΞΙ) REF : 102/018/16-BEG. 4 March 2014

LESSON 16 (ΜΑΘΗΜΑ ΔΕΚΑΕΞΙ) REF : 102/018/16-BEG. 4 March 2014 LESSON 16 (ΜΑΘΗΜΑ ΔΕΚΑΕΞΙ) REF : 102/018/16-BEG 4 March 2014 Family η οικογένεια a/one(fem.) μία a/one(masc.) ένας father ο πατέρας mother η μητέρα man/male/husband ο άντρας letter το γράμμα brother ο

Διαβάστε περισσότερα

Ιανουαριος Κυριακη ευτερα Τριτη Τεταρτη Πεµπτη Παρασκευη Σαββατο. Μαρτιος Φεβρουαριος Περιτοµη Χριστου Μεγαλου Βασιλειου Νεο Ετος

Ιανουαριος Κυριακη ευτερα Τριτη Τεταρτη Πεµπτη Παρασκευη Σαββατο. Μαρτιος Φεβρουαριος Περιτοµη Χριστου Μεγαλου Βασιλειου Νεο Ετος Ιανουαριος 2016 Αντωνιου του Μεγαλου Θεοδοσιου Αθανασιου και Κυριλλου Ευθυµιου Ιωαννου του Προδροµου Γρηγοριου Θεολογου Τατιανης Ξενοφωντος Τα Αγια Θεοφανεια Ανακοµιδη Λειψανων Ιωαννου Χρυσοστοµου Περιτοµη

Διαβάστε περισσότερα

Ιανουαριος Κυριακη ευτερα Τριτη Τεταρτη Πεµπτη Παρασκευη Σαββατο. Φεβρουαριος Μαρτιος Περιτοµη Χριστου Μεγαλου Βασιλειου Νεο Ετος

Ιανουαριος Κυριακη ευτερα Τριτη Τεταρτη Πεµπτη Παρασκευη Σαββατο. Φεβρουαριος Μαρτιος Περιτοµη Χριστου Μεγαλου Βασιλειου Νεο Ετος Ιανουαριος 2019 Φεβρουαριος 2019 24 25 26 27 28 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Τα Αγια Θεοφανεια Μαρτιος 2019 24 25 26 27 28 29 30 31 Ιωαννου του Προδροµου Περιτοµη Χριστου Μεγαλου Βασιλειου Νεο Ετος Ευστρατιου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΣ ΔΥΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ. Επιμέλεια: Μ. Γραφιαδέλλη

ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΣ ΔΥΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ. Επιμέλεια: Μ. Γραφιαδέλλη ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΣ ΔΥΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Επιμέλεια: Μ. Γραφιαδέλλη α. Γράμματα Μοναστήρια και αυλές βασιλιάδων: οι μόνοι χώροι όπου μπορούσαν να καλλιεργηθούν τα γράμματα και οι τέχνες μέχρι τα μέσα του 9ου αι.

Διαβάστε περισσότερα

Η Πόλη έξω από τα Â Ë

Η Πόλη έξω από τα Â Ë Η Πόλη έξω από τα Â Ë Είναι τόσα πολλά αυτά που έχει να κάνει και να δει ο επισκέπτης της Πόλης της Ρόδου, τόσες πολλές οι επιλογές που σίγουρα δεν θα πλήξει. Μέρες ολόκληρες θα µπορούσε κανείς να περάσει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΤΡΙΣΟΚΚΑ Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Άγιος Ιωάννης Πρόδρομος - Κυνηγός (Καθολικό ομωνύμου Ι. Μονής)

Άγιος Ιωάννης Πρόδρομος - Κυνηγός (Καθολικό ομωνύμου Ι. Μονής) Δημοτ. Διαμέρισμα Περιοχή Παρεκκλήσιo Ανάβυσσος Ανάβυσσος Άρτεμις Άρτεμις Άγιος Παντελεήμων Άγιος Νικόλαος Άγιος Ιωάννης Πρόδρομος Άγιος Σπυρίδων και Άγιος Παντελεήμων Γέρακας Κοιμητήριο Άγιος Γεώργιος

Διαβάστε περισσότερα

Τα προσκυνήματα του Δεκαπενταύγουστου από την Τήνο μέχρι την Αμοργό

Τα προσκυνήματα του Δεκαπενταύγουστου από την Τήνο μέχρι την Αμοργό Τα προσκυνήματα του Δεκαπενταύγουστου από την Τήνο μέχρι την Αμοργό Όπου και να βρεθεί κανείς τον Δεκαπενταύγουστο μοσχοβολά η χάρη Της. Αυτή θα σε οδηγήσει να ανάψεις ένα κερί και να γιορτάσεις μαζί Της

Διαβάστε περισσότερα

Ορόλος του φυσικού φωτός στη βυζαντινή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική

Ορόλος του φυσικού φωτός στη βυζαντινή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική Ιωάννης Ηλιάδης ΕΙΚΟΝΕΣ ΦΩΤΟΣ ΣΤΟ ΝΑΟ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ* Ορόλος του φυσικού φωτός στη βυζαντινή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική είναι ιδιαίτερα εμφανής στο καθολικό της Μονής Παναγίας Κοσμοσώτειρας

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική εργασία Da Vinci «ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ» 2º ΛΥΚΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ

Ερευνητική εργασία Da Vinci «ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ» 2º ΛΥΚΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ Ερευνητική εργασία Da Vinci «ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ» 2º ΛΥΚΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 Υπεύθυνοι μαθητές Τζούρι Άρτεμις Σίμος Νίκος Πέτσιος Αναστάσης Σακελλίων Γρηγόρης Υπεύθυνοι καθηγητές: Αδαμάρα Ζούλας

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας στην ªÂÛ ÈˆÓÈÎ fiïë

Περπατώντας στην ªÂÛ ÈˆÓÈÎ fiïë Περπατώντας στην ªÂÛ ÈˆÓÈÎ fiïë Σπάνια έχει κάποιος την ευκαιρία να διαβεί 2400 χρόνια ιστορίας, συγκεντρωµένα σε µια έκταση 58,37 εκταρίων που περικλείεται ανάµεσα στα τείχη της Μεσαιωνικής Πόλης. Έναν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πανιερώτατος ομιλεί στα Μ.Μ.Ε. συνοδευόμενος από τις Πρυτανικές Αρχές.

Ο Πανιερώτατος ομιλεί στα Μ.Μ.Ε. συνοδευόμενος από τις Πρυτανικές Αρχές. Ο Πανιερώτατος ομιλεί στα Μ.Μ.Ε. συνοδευόμενος από τις Πρυτανικές Αρχές. Μητροπολίτης Κύκκου και Τηλλυρίας κ. Νικηφόρος Επίτιμος Διδάκτορας της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Σύμμεικτα. Τομ. 14, 2001

Βυζαντινά Σύμμεικτα. Τομ. 14, 2001 Βυζαντινά Σύμμεικτα Τομ. 14, 2001 Αναζητώντας την εικόνα του Ελκομένου της Μονεμβασίας. Το χαμένο παλλάδιο της πόλης και η επίδρασή του στα υστεροβυζαντινά μνημεία του νότιου ελλαδικού χώρου ΦΩΣΚΟΛΟΥ Βασιλική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΒΛΑΠΤΙΚΗ ΕΠΙΔΡΑ ΑΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Ονοματεπώνυμο Αγγελική Παπαπαύλου Αριθμός Φοιτητικής

Διαβάστε περισσότερα

Οι βυζαντινοί μοναχοί και η Eλληνική γλώσσα στη μεσαιωνική περίοδο στο Σαλέντο

Οι βυζαντινοί μοναχοί και η Eλληνική γλώσσα στη μεσαιωνική περίοδο στο Σαλέντο Οι βυζαντινοί μοναχοί και η Eλληνική γλώσσα στη μεσαιωνική περίοδο στο Σαλέντο CATERINA MALANDUGNO Φοιτήτρια Το 741 ο Κωνσταντίνος Κοπρώνυμος ακολουθώντας τα βήματα του Λεόντος Γ ξεκίνησε μία σκληρή καταδίωξη

Διαβάστε περισσότερα

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας ΥΠΟΥΡΓΕΊΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΎ ΓΕΝΙΚΉ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΉΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΉΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΆΣ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΊΩΝ/ΤΜΉΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΏΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΆΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΊΑΣ Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education www.xtremepapers.com UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *6301456813* GREEK 0543/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Στα βαμβακοχώραφα της Κωπαΐδας (12 χλμ ΒΑ της Λιβαδειάς), υπάρχει ένας τόπος κατοικημένος από τα προϊστορικά χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα