Ψυχαναλυτική Προσέγγιση της Σχιζοφρενικής Ψύχωσης. Θ. Υφαντής Μάθηµα στην Εποπτεία-Επίβλεψη, 12 Νοεµβρίου 2002

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ψυχαναλυτική Προσέγγιση της Σχιζοφρενικής Ψύχωσης. Θ. Υφαντής Μάθηµα στην Εποπτεία-Επίβλεψη, 12 Νοεµβρίου 2002"

Transcript

1 Ψυχαναλυτική Προσέγγιση της Σχιζοφρενικής Ψύχωσης Θ. Υφαντής Μάθηµα στην Εποπτεία-Επίβλεψη, 12 Νοεµβρίου 2002 Ο όρος Σχιζοφρένεια (από το ελληνικό σχίζω και φρήν) εισήχθη στην ψυχιατρική ορολογία από τον Bleuler, το 1911, για να δηλώσει µια οµάδα ψυχώσεων, οι οποίες παρουσιάζουν ένα κοινό θεµελιώδες σύµπτωµα, τη Σχάση του Εγώ (ή ιχασµό του Εγώ) (Splitting of the Ego, ιάσπαση, ιχασµός, ιάσχιση). Ο όρος επικράτησε στην ψυχιατρική και στην ψυχανάλυση, παρ όλες τις αποκλίνουσες απόψεις των διαφόρων συγγραφέων, όσον αφορά στο στοιχείο που συνιστά την ιδιοτυπία της σχιζοφρένειας και, κατ επέκταση, τα όρια του νοσογραφικού αυτού πλαισίου. Ο όρος εισήχθη από τον Φρόυντ, για να υποδείξει ένα παράδοξο φαινόµενο, που παρατηρείται κυρίως στον φετιχισµό και στις ψυχώσεις: την συνύπαρξη στους κόλπους του Εγώ δυο διαφορετικών ψυχικών στάσεων σε σχέση µε την εξψτερική πραγµατικότητα, όταν αυτή αντιτίθεται σε ενορµητικές απαιτήσεις. Από αυτέ, η µέν µία λαµβάνει υπ όψιν της την πραγµατικότητα, η δε άλλη την αρνείται (την απορρίπτει) και βάζει στη θέση της παράγωγα της επιθυµίας. Οι δυο αυτές στάσεις συµπαρατάσσονται χωρίς να αλληλοεπηρεάζονται (4). Θα πρέπει εδώ να γίνεται διάκριση µεταξύ του όρου «ιχασµός του Εγώ», που µόλις αναφέρθηκε, και του όρου «ιχασµός του Αντικειµένου» (Splitting of the object), που αναφέρεται στον πλέον αρχαϊκό µηχανισµό άµυνας κατά του άγχους, και τον οποίο περιέγραψε η Melanie Klein, κατά τον οποίο το αντικείµενο στο οποίο προσβλέπουν οι ενορµήσεις διαχωρίζεται σε «καλό» και σε «κακό», και ο οποίος διχασµός συνοδεύεται από έναν ανάλογο διχασµό του εγώ σε «καλό» και «κακό» εγώ, µηχανισµό που αργότερα ο Kernberg ανέλυσε διεξοδικά στην ανάλυση της Οριακής ιαταραχής της προσωπικότητας. Ευρύτερα, η έννοια της ιάσχισης του Εγώ εκφράζει την αποσάθρωση των διαφόρων τοµέων της ψυχικής ζωής, όπως της νοηµοσύνης, της σκέψης, του θυµικού, των διαπροσωπικών σχέσεων και της επίγνωσης της πραγµατικότητας. Με γνώµονα την αποσυνθετική αυτή διαδικασία, µπορούµε να διακρίνουµε ένα σύνολο κλινικών συνδρόµων. εν υπάρχει µια ενιαία οντότητα «Σχιζοφρένεια», αλλά σχιζοφρενείς ασθενείς, οι οποίοι εκφράζουν την έντονη και δραµατική ψυχική τους οδύνη µε συµπτώµατα διαφορετικά µεταξύ τους, όπως η αποπροσωποίηση, το παραλήρηµα, οι ψευδαισθήσεις, η αυτιστική απόσυρση κ.α., µια οδύνη που τους αναγκάζει σε αποκοπή από την πραγµατικότητα µε παράλληλη αναδίπλωση στον εαυτό και στην επικράτηση µιας εσωτερικής ζωής παραδοµένης στις φαντασιωτικές τους κατασκευές. 1

2 Πρόκειται για συµπτώµατα που υποδηλώνουν τη µαζική απάρνηση της πραγµατικότητας και τη φαντασιωτική προβολή της (7). Πώς όµως οδηγείται το υποκείµενο ως εδώ; Ποιοι είναι οι δρόµοι που διανύει ώστε τελικά να αναγκαστεί να καταλήξει στην απάρνηση της πραγµατικότητας και στη δηµιουργία µιας νέας; Για να κατανοήσουµε καλύτερα τα ερωτήµατα αυτά, σκόπιµο θα ήταν να ανατρέξουµε καταρχήν σε µερικές βασικές ψυχαναλυτικές έννοιες (1). Ο Φρόυντ ονοµάζει ψυχανάλυση τη διεργασία, µέσω της οποίας έρχεται στη συνείδηση του αναλυόµενου το απωθηµένο σ αυτόν ψυχικό υλικό. Τα συµπτώµατα και οι παθολογικές εκδηλώσεις του ασθενούς είναι, όπως όλες οι ψυχικές του δραστηριότητες, σύνθετα. Ο ασθενής µαθαίνει, µέσω της ψυχαναλυτικής διεργασίας, να καταλαβαίνει τη σύνθεση των περίπλοκων ψυχικών σχηµατισµών και να κατανοεί τα ενορµητικά του κίνητρα που βρίσκονται πίσω από τα συµπτώµατά του, κίνητρα που µέχρι στιγµής αγνοούσε. Απωθηµένο ψυχικό υλικό, κίνητρα, ενορµήσεις, σύνθεση. Από τη στιγµή που αναγνωρίζουµε την ύπαρξη και το αξίωµα του ασυνειδήτου, ένας όρος, µια έννοια αναπηδά, η έννοια του ιχασµού (1). Η ίδια η έννοια του ασυνειδήτου εισάγει τον διχασµό του εσωτερικού ψυχικού κόσµου σε συνειδητό και σε ασυνείδητο. Πώς γίνεται αυτός ο διχασµός; Ποια είναι η διεργασία που τον προκαλεί; Η απώθηση. Γιατί και πώς το συνειδητό υποκείµενο αποχωρίστηκε από ένα µέρος των αναπαραστάσεών του; Με ποιόν τρόπο ένα υποκείµενο έρχεται σε επαφή και αναπτύσσει τη σχέση του µε τον εξωτερικό κόσµο; Αυτό που συγκροτεί και διακινεί τις ψυχικές διαδικασίες είναι η επιθυµία. Η επιθυµία, µέσα από την ενόρµηση, προσπαθεί να βρει µια οδό, µια διέξοδο, για να εκφρασθεί, να πραγµατοποιηθεί και να ικανοποιηθεί. Όµως, από τη στιγµή που ο άνθρωπος χτίζει µια σχέση µε έναν άλλο άνθρωπο, από τη στιγµή που η ύπαρξή µας εξαρτάται από την ύπαρξη, την παρουσία ή την απουσία του άλλου, πραγµατική, συµβολική ή φαντασιωτική, η ολοκληρωτική, ανά κάθε στιγµή, απόλυτη ικανοποίηση της επιθυµίας είναι αδύνατη. Και έτσι δηµιουργείται σύγκρουση. Η σύγκρουση διέπει τις σχέσεις ανάµεσα στα διάφορα επιµέρους ψυχικά συστήµατα και µεταξύ του ψυχικού συστήµατος και της πραγµατικότητας. Η σύγκρουση παρεµποδίζει τη διαδικασία ικανοποίησης της επιθυµίας, προκαλώντας ένα συναίσθηµα δυσαρέσκειας, που µορφοποιείται µέσα από την έννοια και την ύπαρξη του άγχους (1). 2

3 Πώς εξωτερικεύεται η ενόρµηση; Ποιοι είναι η αντιπρόσωποί της; Το συναίσθηµα και η αναπαράσταση. Το συναίσθηµα υποδηλώνει κάθε συναισθηµατική κατάσταση, δυσάρεστη ή ευχάριστη, αόριστη ή συγκεκριµένη, και είναι η ποιοτική έκφραση της ποσότητας της ενορµητικής ενέργειας και των παραλλαγών της. Η αναπαράσταση συνδέεται µε ένα αντικείµενο, µε τον εξωτερικό κόσµο, και πάνω σ αυτήν καθηλώνεται η ενόρµηση κατά την εξέλιξη της ιστορίας του υποκειµένου, και είναι µε τη διαµεσολάβηση της αναπαράστασης που εγγράφεται η ενόρµηση στο εσωτερικό του ψυχισµού (4). Η ενόρµηση, ως δυναµική διεργασία, συνίσταται σε µια ώση, που αναγκάζει τον οργανισµό να τείνει προς έναν σκοπό. Σκοπός της είναι να καταργήσει την κατάσταση εντάσεως που κυριαρχεί στην ενορµητική πηγή. Πώς µπορεί να επιτευχθεί αυτός ο στόχος; Μέσα στο αντικείµενο ή χάρη σ αυτό. Μέσα δηλαδή από την ανεύρεση κάποιου αντικειµένου. Η ικανοποίηση της επιθυµίας αποτελεί µια πρωτογενή ψυχική διαδικασία, η οποία εξελίσσεται, συγκρούεται, αντιτίθεται και έρχεται σε αντιπαράθεση µε την αρχή της πραγµατικότητας. Το συνειδητό, είναι το τµήµα εκείνο του ψυχικού συστήµατος που, από τη µια µεριά έρχεται σε επαφή µε τον εξωτερικό κόσµο, εµπλουτίζεται, εξελίσσεται, κι από την άλλη, µέσα απ αυτή την επαφή συγκροτεί, επικοινωνεί και συγκρούεται µε το ασυνείδητο (1). Ο Φρόϋντ στην Πρώτη Τοπική θεωρία του µιλά για συνειδητό, προσυνειδητό και ασυνείδητο, και αργότερα, στη εύτερη Τοπική ή οµική θεωρία του, διακρίνει το Εγώ, το Αυτό και το Υπερεγώ. Το Εγώ είναι το επιµέρους ψυχικό σύστηµα που επικοινωνεί απευθείας µε την πραγµατικότητα, βρίσκεται στην υπηρεσία του Υπερεγώ και προσπαθεί να ικανοποιήσει τις επιθυµίες που ξεκινούν από το Αυτό. Όλες αυτές οι λειτουργίες συχνά είναι ασυµβίβαστες η µία µε την άλλη και έτσι επέρχεται µια σύγκρουση. Σ αυτή τη σύγκρουση ακολουθεί πάντα µια αµυντική αντίδραση, µια άµυνα του Εγώ. Το Εγώ αµύνεται όταν µια ενόρµηση ζητά ικανοποίηση και αυτή η ικανοποίηση θα µπορούσε να επιφέρει ζηµιές ή και διαταραχές στη σχέση του µε τα άλλα επιµέρους συστήµατα ή µε τον εξωτερικό κόσµο. Το Εγώ, γενικά, αποτελεί τον φορέα της πραγµατικότητας. Όταν µια επιθυµία έρχεται σε αντίθεση µ αυτήν την πραγµατικότητα, η οποία µπορεί και να εκπροσωπείται και υπό τη µορφή του Υπερεγώ, το Εγώ επεµβαίνει και αµύνεται 3

4 απέναντι στη δηµιουργία δυσάρεστων συναισθηµάτων. Αµύνεται ουσιαστικά στη δηµιουργία του άγχους, της δυσαρέσκειας, που προκαλεί το ασυµβίβαστο αυτής της αναπαράστασης σε σχέση µε την ικανοποίηση της αρχικής επιθυµίας. Ποιο είναι όµως το πρώτο αντικείµενο επιθυµίας, πάνω στο οποίο θα προκύψουν και οι πρώτες αναπαραστάσεις; Ποιο είναι το πρώτο αντικείµενο αγάπης; Η µητέρα. Η µητέρα, σαν πρώτο αντικείµενο, θα δώσει τις πρώτες ικανοποιήσεις, θα προκαλέσει και τα πρώτα δυσάρεστα συναισθήµατα. Η ενόρµηση, αυτό που ζητά είναι την ικανοποίησή της, αυτή όµως θέτει σαν προϋπόθεση τη διαρκή παρουσία του αντικειµένου, κάτι το οποίο είναι αδύνατο. Η απουσία της µητέρας, της µητρικής φροντίδας, του µητρικού αντικειµένου, θα δηµιουργήσει την επιθυµία ανεύρεσής του και θα προκαλέσει ένα άγχος, ένα άγχος χωρισµού, ένα άγχος απο-χωρισµού. Είναι εκείνη η κατάσταση του «αβοήθητου», η κατάσταση όπου το παιδί αβοήθητο αποζητά το αντικείµενο, και µέσα στο κενό της απουσίας του αντικειµένου εκφράζει και δηλώνει την επιθυµία του (1). Βλέπουµε ότι το άγχος αρθρώνεται µε την απουσία ενός αντικειµένου. Θα µπορούσαµε, σε τελευταία ανάλυση, να ανάγουµε το άγχος σε έναν χωρισµό, σε µια απουσία, σε µια απώλεια, σε έναν αποχωρισµό. Ο ανθρώπινος παιδικός ψυχικός κόσµος, εξελίσσεται, βιώνει εµπειρίες, ευχάριστες και δυσάρεστες, εµπλουτίζεται και προχωρά. Αυτή η εξέλιξη, συνήθως γόνιµη, συνδέεται µε την ανακάλυψη του εξωτερικού κόσµου, που συµβαδίζει µε την ανεύρεση ικανοποιήσεων, µε συµβιβασµούς και µε την διαδικασία αναµονής απέναντι στην επιθυµία. Έτσι µαθαίνει κανείς, προετοιµάζεται και αµύνεται ως προς την απώλεια και την ανεύρεση των αντικειµένων (1). Στη δυαδική εύθραυστη σχέση µητέρας-παιδιού εισβάλλουν οι εµπειρίες και τα ερεθίσµατα του εξωτερικού κόσµου, όπου το τρίτο πρόσωπο, ο πατέρας, φορέας άλλων εµπειριών και ερεθισµάτων, δηµιουργεί µια καινούργια ισορροπία, την τριαδική ισορροπία. Το παιδί, είναι το αντικείµενο αγάπης της µητέρας, που αυτό αγαπά. Η απουσία της µητέρας του, µέσα στην οποία δηλώνεται η επιθυµία ανεύρεσής της, αρχίζει και παίρνει νόηµα, αρχίζει και σηµασιοδοτείται, γιατί υπάρχει ένα τρίτο πρόσωπο, που είναι ο πατέρας, το άλλο αντικείµενο αγάπης της µητέρας. Ο καθένας, µε τις προσωπικές του εµπειρίες, µε τον προσωπικό του ψυχικό κόσµο, µε τη δικιά του κληρονοµιά, επηρεάζει αυτές τις σχέσεις και επηρεάζεται. Το παιδί, µέσα από τις αναπαραστάσεις αυτές, µε την εσωτερίκευσή τους, κτίζει τον δικό του ψυχικό κόσµο. Ο κόσµος αυτός, κατά κάποιο τρόπο, µπορεί να συνδεθεί µε την έννοια του Ναρκισσισµού. 4

5 Ο πλούτος και η πλαστικότητα του εσωτερικού ψυχικού κόσµου εξαρτάται από τη δυναµική ανάµεσα στο ναρκισσισµό του υποκειµένου και τη δηµιουργία σχέσεων µε τον εξωτερικό κόσµο (1). Το παιδί, λοιπόν, µέσα από την πρώτη σχέση µε τη µητέρα του θα γνωρίσει τις πρώτες εµπειρίες του εξωτερικού κόσµου, θα διαφοροποιηθεί σιγά-σιγά από αυτήν, θα αρχίσει να κτίζει τη δικιά του προσωπικότητα και µέσα από την τριαδικότητα θα αναπτύξει την εικόνα της δικής του ταυτότητας, της σεξουαλικής ταυτότητας, και της δικιάς του διαφοράς, της διαφοράς των γενεών. Ο κόσµος θα πάρει έτσι τις διαστάσεις της αντικειµενικής πραγµατικότητας, µε τις αποχρώσεις της, τις απαγορεύσεις της και τις ικανοποιήσεις της. Το φυσικό φαινόµενο της διαφοράς των φύλων και των γενεών, βιώνεται και οργανώνεται απ το παιδί µέσα από την εµπειρία και το άγχος ευνουχισµού. Είναι µέσα από την εµπειρία του άγχους ευνουχισµού και µέσα από τους τρόπους αντιµετώπισής του που ο άνθρωπος σαν ψυχικό όν οργανώνει και βρίσκει λύσεις, µε τις οποίες συναντά τους άλλους ανθρώπους, χτίζει και δηµιουργεί σχέσεις µαζί τους, δηµιουργεί το περιβάλλον του, το εµπλουτίζει και εµπλουτίζεται από αυτό. Το άγχος ευνουχισµού και οι τρόποι αντιµετώπισής του σηµαίνει ότι το παιδί αποδέχεται πως είναι διαφορετικό και, ίσως οδυνηρά, ανεξάρτητο από τους γονείς του, αυτό όµως του επιτρέπει να αντιδράσει, να στραφεί προς τον έξω κόσµο, έξω από τον στενό οικογενειακό κύκλο, να αφοµοιώσει τα ερεθίσµατά του και αργότερα, στην εφηβεία, έχοντας αναµείνει τόσα χρόνια, να µπορέσει να εισβάλλει στη ζωή των ενηλίκων, προσπαθώντας µε τον δικό του τρόπο και τα δικά του µέσα να συµµετάσχει (1). Όλη αυτή η πορεία είναι µια πορεία µε αρκετά φαινόµενα ψυχικού πόνου, τα οποία όµως στο βάθος είναι αναγκαία και απαραίτητα για το χτίσιµο της γόνιµης ψυχικής πραγµατικότητας, η οποία από τη µια είναι έτοιµη να δεχτεί τις επιδράσεις της εξωτερικής πραγµατικότητας κι απ την άλλη αποδέχεται την µοναξιά της και την ανεξαρτησία της. Ποια είναι όµως η ψυχωτική πραγµατικότητα; Στα πρώτα ήδη κείµενά του, ο Φρόϋντ µιλάει για τον µηχανισµό της απόρριψης. Ο µηχανισµός αυτός συνίσταται στο ότι «το Εγώ απορρίπτει τη µη αποδεκτή αναπαράσταση µαζί µε το αντίστοιχο συναίσθηµα και συµπεριφέρεται σαν η αναπαράσταση να µην είχε φτάσει ποτέ ως το Εγώ». Αρχίζει εδώ να διακρίνεται η διαφορά µε την απώθηση. Στην απώθηση, η ασυµβίβαστη για το Εγώ αναπαράσταση απωθείται στο ασυνείδητο και εγγράφεται σ αυτό. Εδώ, το γεγονός της αναπαράστασης είναι σαν να µην είχε γίνει ποτέ αντιληπτό από την συνείδηση του υποκειµένου. 5

6 Στην ψύχωση, δηλαδή, η άµυνα είναι ένας µηχανισµός απόλυτος, ριζικός, αυταρχικός. Η αναπαράσταση που είναι απαράδεκτη και ασυµβίβαστη για την ισορροπία του Εγώ όχι µόνον δεν εγγράφεται στον ψυχικό κόσµο, αλλά απορρίπτεται, καταλύεται, αποδιώχνεται προς τα έξω, δηλαδή προβάλλεται, στην εξωτερική πραγµατικότητα, αφήνοντας ένα κενό. Τη θέση αυτής της αναπαράστασης την παίρνει τώρα το παραλήρηµα, που έρχεται να καλύψει αυτό το κενό. Αυτός είναι και ο βασικός µηχανισµός µέσω του οποίου διαταράσσονται οι σχέσεις του υποκειµένου µε την πραγµατικότητα, που καταλήγει όχι µόνον σε δυσκολίες επαφής µε τον έξω κόσµο, αλλά και σε µια προοδευτική, λανθάνουσα καταστροφή του εσωτερικού ψυχικού κόσµου. Στη Νεύρωση, όταν η ικανοποίηση µιας επιθυµίας θεωρηθεί αδύνατη, γιατί συνδέεται µε µια ασυµβίβαστη για τις απαιτήσεις του Εγώ αναπαράσταση, για να µην δηµιουργηθεί άγχος, η αναπαράσταση αυτή απωθείται. Όταν η απώθηση δεν είναι απόλυτα επιτυχηµένη, το απωθηµένο υλικό προσπαθεί να ανοίξει δρόµο προς τη συνείδηση, έτσι ώστε η επιθυµία να ικανοποιηθεί. Τότε, το Εγώ ψάχνει και βρίσκει έναν συµβιβασµό. Ο συµβιβασµός αυτός εκδηλώνεται µε το νευρωτικό σύµπτωµα. Έτσι, και η επιθυµία εκφράζεται µέσα από το σύµπτωµα, και το Εγώ δεν επέτρεψε την πραγµατοποίησή της, άρα δεν ήλθε σε αντίθεση µε την εξωτερική πραγµατικότητα ή το Υπερεγώ. Με τον τρόπο αυτό, ο νευρωτικός αποφεύγει την πραγµατικότητα, όταν του είναι δυσάρεστη. Την αποφεύγει, δεν την χάνει, δεν την αλλάζει, κάνει σαν να µη θέλει να ξέρει γι αυτήν (1). Στην Ψύχωση, η δυσάρεστη, ασυµβίβαστη αναπαράσταση, απορρίπτεται, και το Εγώ ξεκόβει, αποσπάται απ το κοµµάτι της πραγµατικότητας που συνδέεται µ αυτή την αναπαράσταση. Την Απαρνείται. Όµως, έστω κι αν την απαρνείται, ο εξωτερικός κόσµος µε τα ερεθίσµατά του, του υπενθυµίζει διαρκώς ότι ένα κοµµάτι του δεν γίνεται αποδεκτό. Στο κενό της απάρνησης, στο κενό αυτού που έχει απορριφθεί, εµφανίζεται η ιστορία του παραληρήµατος, η εικόνα και τα λόγια της ψευδαίσθησης. ηµιουργείται έτσι µια καινούργια πραγµατικότητα, η παραληρηµατική «πραγµατικότητα». Μέσα σ αυτήν ο ψυχωτικός σκηνοθετεί την ικανοποίηση της επιθυµίας του. Αποσπάται, αποσυνδέεται από την πραγµατικότητα και ανασκευάζει έναν δικό του κόσµο, πιο ευχάριστο, πιο σύµφωνο µε τις επιθυµίες του. Στη θέση του κενού µπαίνει τώρα η ψευδαίσθηση και το παραλήρηµα κι έτσι δηµιουργείται η εντύπωση ότι το κενό κι ο αποχωρισµός δεν υπάρχουν (1). 6

7 Όπως είδαµε, η επιθυµία γεννιέται µέσα από την έλλειψη, µέσα από την απουσία κάποιου αγαπηµένου αντικειµένου, και το άγχος εµφανίζεται όταν το αγαπηµένο αντικείµενο επιµένει να παραµένει απόν. Η ψύχωση, µε τις ριζικές της λύσεις, αρνείται αυτήν την απουσία, αυτόν τον αποχωρισµό, και στη θέση του δηµιουργεί σαν υποκατάστατο το παραλήρηµα. Βλέπουµε, δηλαδή, πως το σύµπτωµα λειτουργεί ταυτόχρονα: α) ως άµυνα κατά της ψυχωτικής εκµηδένισης και του ψυχωτικού άγχους, β) ως συµβολισµός που εκφράζει τις αρχαϊκές ενορµητικές απαιτήσεις. Κάθε σύµπτωµα, όσο παράδοξο και αν φαίνεται, κάθε παραλήρηµα, δεν είναι παράλογο, έχει τη δική του λογική, τον δικό του συµβολισµό. Για παράδειγµα, οι φαντασιωτικοί φόβοι πως έρχεται το τέλος του κόσµου δηλώνουν την αντίληψη του ασθενούς ότι ο δικός του, εσωτερικός κόσµος καταρρέει, τα συναισθήµατα µεγαλείου αντανακλούν την επανενεργοποίηση του Ναρκισσισµού, κατάσταση στην οποία το υποκείµενο νοιώθει παντοδύναµο, ότι είναι το κέντρο του κόσµου (5). και γ) και ως έκκληση προς τους άλλους. Αν, λοιπόν, ο ψυχωτικός δεν είναι έτοιµος, προετοιµασµένος ψυχικά να δεχτεί αυτόν τον χωρισµό και τους διαρκείς αποχωρισµούς που µας επιφυλάσσει η καθηµερινή µας ζωή, είναι εύκολο να καταλάβουµε πως του είναι σχεδόν αδύνατο να εγγράψει στον εσωτερικό του ψυχικό κόσµο και να βιώσει την εµπειρία του ευνουχισµού. Η εξωτερική πραγµατικότητα, η οικογένεια και πιο πλατειά η κοινωνία µας είναι χτισµένη πάνω στην κληρονοµιά αυτής της εµπειρίας, που σηµαίνει απαγόρευση, ανεξαρτησία, ανάπτυξη ατοµικών ορίων και ικανοποίηση επιθυµιών σε απόλυτη σχέση και συµφωνία µε τον ανθρώπινο νόµο και τις απαιτήσεις του. Ο Ψυχωτικός, χαµένος µέσα στα ερωτήµατα της δικιάς του ταυτότητας και της δικιάς του πραγµατικότητας, χάνει σιγά-σιγά τα όρια της εξωτερικής πραγµατικότητας, τραυµατισµένος, πληγωµένος, αντιδρώντας µ ένα αίσθηµα ή µια τάση παντοδυναµίας κι ένα άγχος αφάνισης και δίωξης. Το τίµηµα του παραληρήµατος είναι βαρύ για τον ψυχικό κόσµο του υποκειµένου. Το εγώ, για να αποφύγει τη ρήξη µε τον εξωτερικό κόσµο, έχει δεχθεί σαν λύση το παραλήρηµα, µε αποτέλεσµα όµως να παραµορφωθεί το ίδιο, να υποστεί ρήγµατα στην ακεραιότητα και την εσωτερική ενότητά του. Η ψυχανάλυση γεννήθηκε µε την έννοια του ιχασµού ανάµεσα σε Συνειδητό και Ασυνείδητο. Η Νεύρωση, µε την απώθηση, σφραγίζει την γέννηση του ασυνειδήτου και άρα τον διχασµό συνειδητού-ασυνειδήτου. Η Ψύχωση, µε την απάρνηση, οδηγεί σε έναν άλλο διχασµό, τον διχασµό του Εγώ (1). 7

8 Όπως γίνεται µετά από όλα αυτά κατανοητό, το ψυχωτικό υποκείµενο, ζώντας κάτω από τη συνεχή επίθεση και την απειλή ενός κόσµου που του υπενθυµίζει ανυπόφορα βιώµατα και συναισθήµατα, αποτραβιέται βαθµιαία στην παραληρητική του πραγµατικότητα, αποσύρεται στον ναρκισσισµό του, στην κατάσταση δηλαδή εκείνη όπου κενό, ρήγµατα και απουσίες είναι ανύπαρκτα. Ακριβώς στο σηµείο αυτό τοποθετείται και ένας από τους βασικούς στόχους κάθε θεραπευτικής προσπάθειας, να µπορέσει δηλαδή να δηµιουργηθεί µια σχέση, να εισβάλλει κανείς σ αυτόν τον ναρκισσιστικό κόσµο, φιλοδοξώντας να βοηθήσει το άνοιγµα προς τον εξωτερικό κόσµο και να θέσει ξανά σε επικοινωνία τον ναρκισσισµό του υποκειµένου µε τον εξωτερικό κόσµο των αντικειµένων. Μια κατά το δυνατόν ολοκληρωµένη θεραπευτική προσέγγιση του σχιζοφρενούς ασθενούς, θα πρέπει να λαµβάνει υπ όψιν της ό, τι µέχρι τώρα ειπώθηκε για την προβληµατική του. Κάθε πλαίσιο και κάθε θεραπευτικός χειρισµός θα πρέπει να βασίζεται κυρίως στην κατανόηση του τι συµβαίνει βαθύτερα, ποιες είναι οι βαθύτερες ανάγκες του, ποιοι είναι οι δρόµοι µέσα από τους οποίους το συγκεκριµένο υποκείµενο αναγκάστηκε να επιλέξει το δρόµο της ψύχωσης και του παραληρήµατος. Είναι αυτή η κατανόηση που θα δείξει και στους θεραπευτές τον δρόµο της θεραπευτικής προσέγγισης του ασθενούς. Πρώτο και ιδιαίτερα σηµαντικό θέµα προβληµατισµού πάνω στην θεραπευτική του σχιζοφρενούς είναι το Πλαίσιο µέσα στο οποίο αναπτύσσεται η θεραπευτική εργασία. Είναι γνωστός σε όλους µας ο ρόλος του Θεραπευτικού Πλαισίου στην Ψυχανάλυση και στην Ψυχαναλυτική Ψυχοθεραπεία. Αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο κάθε ψυχαναλυτικής διεργασίας και διαµορφώνει τις συνθήκες και το κλίµα µέσα στο οποίο αναπτύσσεται, λειτουργεί και αναλύεται η Μεταβίβαση. Τι συµβαίνει όµως µε τον σχιζοφρενικό ασθενή; Είδαµε προηγουµένως πως ο σχιζοφρενής έχει απορρίψει κάθε έννοια απουσίας και αποχωρισµού, πως ουσιαστικά δεν έχει διαφοροποιηθεί από την αποκλειστική σχέση µητέρας-βρέφους, δεν έχει αναπτύξει την εικόνα της δικής του ταυτότητας, και δεν έχει αποδεχθεί τη µοναξιά και την ανεξαρτησία µιας γόνιµης ψυχικής πραγµατικότητας (1). Είδαµε επίσης πως µια από τις αναπαραστάσεις, η βασικότερη ίσως, που του είναι εξαιρετικά επώδυνη και για τούτο απαράδεκτη και ασυµβίβαστη για την ισορροπία του εγώ του, είναι η αναπαράσταση της απουσίας, αναπαράσταση που δεν εγγράφεται πλέον στον ψυχικό του κόσµο αλλά απορρίπτεται, την απαρνείται και τη θέση της την παίρνει το παραλήρηµα. 8

9 Εύκολο είναι πλέον να κατανοήσουµε τι συµβαίνει µε τη µεταβίβαση στον σχιζοφρενικό ασθενή. Ο όρος Μεταβίβαση υποδηλώνει µια διεργασία, µέσω της οποία τα «αντικείµενα» επενδύονται µε έναν τέτοιο τρόπο ώστε επανενεργοποιούνται ασυνείδητες επιθυµίες και αποκτούν υπόσταση επίκαιρου γεγονότος (4). «Αντικείµενα» που «επενδύονται». Αντικείµενο όµως δεν σηµαίνει µόνον παρουσία του αντικειµένου αλλά και απουσία του. Ο Ψυχαναλυτής ή ο Ψυχοθεραπευτής, όταν συζητούν και θεσπίζουν τους όρους του θεραπευτικού πλαισίου, συµφωνούν όχι µόνον να συναντώνται, αλλά και να χωρίζουν. «Χωρισµός», όµως, «απουσία», για τον σχιζοφρενή «δεν υπάρχει». Κι όποτε η πραγµατικότητα τον αναγκάζει να βιώσει ανάλογα συναισθήµατα, γλυστρά στο παραλήρηµα. Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που ο σχιζοφρενής δυσκολεύεται πολύ να εγκαταστήσει µια γνήσια θεραπευτική σχέση µε έναν θεραπευτή, να επενδύσει σ αυτήν, να αναπτύξει γνήσια µεταβιβαστικά συναισθήµατα προς τον θεραπευτή του. ΕΝ ΕΙΝΑΙ ΠΟΥ Ο ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΗΣ ΕΝ ΑΝΑΠΤΥΣΣΕΙ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ. ΕΙΝΑΙ ΠΟΥ Ο ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΗΣ ΑΝΑΠΤΥΣΣΕΙ ΜΑΖΙΚΑ ΤΗ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ. ΕΝ ΑΝΤΙΣΤΕΚΕΤΑΙ ΜΕ ΤΗ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ, ΟΠΩΣ Ο ΝΕΥΡΩΤΙΚΟΣ, ΑΛΛΑ ΣΤΗΝ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ, ΓΙΑΤΙ, ΑΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΘΕΙ, ΘΑ ΕΙΝΑΙ ΤΟΣΟ ΜΑΖΙΚΗ ΠΟΥ ΘΑ ΤΟΝ ΑΠΕΙΛΕΙ. εν είναι που το «συναίσθηµά του είναι απρόσφορο». Είναι που κρατά αποστάσεις για να προφυλαχθεί από το ενδεχόµενο του αποχωρισµού, που, όταν συµβεί (και θα συµβεί επανειληµένα σ αυτή τη ζωή), νοιώθει τον αφανισµό τόσο του αντικειµένου όσο και του εαυτού, «χωρίς αυτόν/ήν δεν υπάρχω». ΓΙ ΑΥΤΟ ΛΕΜΕ ΠΩΣ: ΣΤΗ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑ ΕΣΠΟΖΕΙ Η ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ (2). Για να δώσουµε ένα σχήµα γι αυτό το πλαίσιο, αξίζει να ανατρέξουµε για λίγο στην Ελληνική µυθολογία, στον µύθο του Περσέα και της Ανδροµέδας. Ο Περσέας, είχε εξοριστεί από τη γενέτειρά του, το Άργος -όταν ήταν ακόµα βρέφος- από τον παππού του, βασιλιά Ακρίσιο, επειδή το Μαντείο είχε προειδοποιήσει τον βασιλιά ότι µια µέρα θα τον σκότωνε ο εγγονός του. 9

10 Ο Περσέας και η µητέρα του, κόρη του Ακρισίου, ανάη, βρέθηκαν τυχαία σε ένα νησί, τη Σέριφο, που το εξουσίαζε ο Πολυδεύκτης. Ο Πολυδεύκτης ερωτεύτηκε τη ανάη κι απειλούσε να την πάρει µε τη βία, εκτός και αν ο Περσέας του έφερνε την κεφαλή της Μέδουσας (µέδειν = κυβερνώ τυραννικά, µέδεα = γυναικεία γεννητικά όργανα). Η Μέδουσα ήταν το φρικτό τέρας µε τα πύρινα µάτια και τα χάλκινα µαλλιά, που µέσα τους µπλέκονταν φίδια. Όσοι ατένιζαν το βλέµµα της πέτρωναν. Ο Περσέας χωρίς δισταγµό ξεκίνησε για το επικίνδυνο ταξίδι. Όµως, σ αυτήν την αναζήτηση της Μέδουσας ήταν καλά προετοιµασµένος: Είχε ένα ερµηνευτικό δώρο, το κοφτερό σπαθί που του έδωσε ο Ερµής, ένα είδος περικεφαλαίας που µπορούσε να τον κάνει αόρατο την κατάλληλη στιγµή, ένα σακκίδιο, όπου θα µπορούσε να κρύψει την κεφαλή του τέρατος και να την «ξεχάσει» και, το σηµαντικότερο απ όλα, το θώρακα της Αθηνάς. Η θεά του είχε δώσει τον αστραφτερό θώρακα της πανοπλίας της για να τον χρησιµοποιήσει σαν ασπίδα. Έπρεπε να κοιτά το τέρας µόνον µέσα απ αυτόν, να ατενίζει την εικόνα της Μέδουσας µέσα από τον καθρέφτη και όχι να την κοιτά κατευθείαν. Μ αυτόν τον τρόπο το βλέµµα που πέτρωνε τους ανθρώπους θα µπορούσε να µεταµορφωθεί σε µια εικόνα, µια αντανάκλαση, και θα έχανε έτσι την θανατηφόρα του δύναµη. Εφοδιασµένος µε όλα αυτά, ο Περσέας κατάφερε να καταβάλλει το σαδιστικό τέρας και να θάψει βαθειά στο σακκίδιό του την αποκρουστική κεφαλή του. Επιστρέφοντας, βρέθηκε εντελώς απρόσµενα σε µια παράξενη χώρα (την Αιθιοπία). Εκεί, είδε µια παρθένο αλυσσοδεµένη σ ένα βράχο, που την απειλούσε ένα άσπλαχνο θαλάσσιο ερπετό και η καρδιά του γέµισε από θλίψη γι αυτήν. Το όνοµά της ήταν Ανδροµέδα. Ο Περσέας την έσωσε από το κτήνος και φρόντισε τις πληγές της. Έπειτα επέστρεψε µε τη ανάη και την Ανδροµέδα στο Άργος, γυρεύοντας τη συµφιλίωση µε τον γέρο πιά βασιλιά Ακρίσιο. Όµως, ο Ακρίσιος είχε επισκεφθεί µια γειτονική πόλη (τη Λάρισα) για να παρακολουθήσει αγώνες, και ο Περσέας πήγε να τον αναζητήσει. Αδυνατώντας να αντισταθεί στον πειρασµό, πήρε µέρος στον συναγωνισµό και πέταξε τον δίσκο µε όλη του τη δύναµη. Όµως, ο δίσκος ξέφυγε προς τη µεριά των θεατών και σκότωσε τον βασιλιά Ακρίσιο που βρισκόταν εκεί. Ο χρησµός επαληθεύτηκε και ο Περσέας ανακηρύχτηκε Περσέας Τύραννος (βασιλιάς της Τίρυνθας και των Μυκηνών), εκπληρώνοντας τελικά το οιδιπόδειο πεπρωµένο του. 10

11 Ο άξονας αυτού του µύθου είναι η προσφορά της ασπίδας-καθρέφτη από την Αθηνά, που θα έκανε τον Περσέα ικανό να τα βγάλει πέρα µε το φρικαλέο τέρας. Χάρη σ αυτόν τον αντανακλώντα θώρακα της Αθηνάς µπορούν να περιεχθούν τα αρχαϊκά άγχη και η απειλητική όψη της Μέδουσας µπορεί να µεταπλαστεί σε µια ανεκτή δισδιάστατη εικόνα. Ο καθρέφτης προσφέρει ένα πλαίσιο, ένα είδος σκηνής θεάτρου, για την ενστικτική υπερδιέγερση που κατακερµατίζει και για τους εξωτερικούς ερεθισµούς που κατακλύζουν τον οργανισµό. Η ασπίδα αυτή, το πλαίσιο αυτό, λειτουργεί ως διάµεσο στοιχείο, ένα είδος ορίων, προβάλλει µια διαχωριστική επιφάνεια ανάµεσα στην συγχωνευτική µητέρα και το παιδί της, εισάγει µια διαφοροποιούσα δύναµη και καθιστά πιθανή τη διαγραφή ενός τριαδικού σχηµατισµού (παιδί-ασπίδα-µητέρα). Αυτή η διαχωριστική επιφάνεια θα χρησιµεύσει και ως όριο ανάµεσα στο εσωτερικό και το εξωτερικό, τη φαντασία και την πραγµατικότητα, αλλά επίσης και ως επιφάνεια συναλλαγών και σχέσεων µε το αντικείµενο. Αυτός ο αντανακλών καθρέφτης είναι η επιφάνεια που επιτρέπει την εξερεύνηση της πραγµατικότητας, εσωτερικής και εξωτερικής. Η εσωτερίκευση του πλαισίου, ως ενδιάµεσης δοµής που η λειτουργία της είναι να διαφοροποιήσει και να µετασχηµατίσει τα αρχαϊκά άγχη, θα ενδυναµώσει το Εγώ του ασθενούς και θα το καθιερώσει ως όργανο δηµιουργικότητας. Οι απαραίτητες προϋποθέσεις γι αυτήν την διεργασία είναι συνεκτικότητα, η σταθερότητα και η συνέχεια του πλαισίου (2). Γίνεται µετά από αυτά φανερή η σηµασία του πλαισίου στη θεραπεία της ψύχωσης. Ένας τρόπος εγκαθίδρυσης ενός λειτουργικού πλαισίου για την ψύχωση είναι η δηµιουργία µιας δοµής, ενός θεραπευτικού σχήµατος, µιας θεραπευτικής οµάδας, που λόγω της πολύπλευρης σύνθεσής της αλλά και της σταθερότητας που, ως δοµή, µπορεί να έχει, µπορεί καλύτερα να αντιµετωπίσει ως πλαίσιο την ψυχωτική-σχιζοφρενική διαταραχή. Τον ρόλο πλέον του ενός θεραπευτή τον αναλαµβάνει η θεραπευτική οµάδα. Η µεταβίβαση πλέον δεν αναπτύσσεται προς το πρόσωπο ενός µόνον θεραπευτή αλλά προς τη οµή η οποία παρέχει τη θεραπεία. 11

12 Η διαµόρφωση λοιπόν ενός θεραπευτικού πλαισίου για την θεραπεία του σχιζοφρενούς ασθενούς περιλαµβάνει τη δηµιουργία µιας θεραπευτικής οµάδας, που, λειτουργώντας στα πλαίσια µιάς οργανωµένης δοµής, εκπροσωπεί πιά εκείνη το «αντικείµενο» προς το οποίο ο σχιζοφρενής επιτρέπει να αναπτυχθούν τα µεταβιβαστικά του συναισθήµατα. Είναι πλέον η δοµή µε τους εκάστοτε (και εδώ έχει νόηµα το εκάστοτε) θεραπευτές της που αναλαµβάνει να προσπαθήσει να αναπτύξει µια σχέση µε τον ψυχωτικό ασθενή και να προσπαθήσει να τον βγάλει από τον ναρκισσιστικό του κόσµο και να τον βοηθήσει να ανοιχτεί προς τον εξωτερικό κόσµο. Είναι αυτή η δοµή που θα παρέξει το θεραπευτικό πλαίσιο για να αντιµετωπιστούν οι τεράστιες ανάγκες του σχιζοφρενούς ασθενή. Η θεραπευτική σχέση µε ένα σχιζοφρενή είναι, όπως γίνεται αντιληπτό από όλα αυτά, µια θεραπευτική σχέση δια βίου. Αντιλαµβάνεται κανείς πως µια οργανωµένη δοµή µπορεί ευκολότερα από έναν µόνον θεραπευτή να παρέξει µια τέτοια σχέση. Η οργάνωση αυτής της δοµής θα επιτρέψει τις εναλλαγές των θεραπευτών, την ανάπτυξη συµπληρωµατικών θεραπευτικών σχηµάτων για τις απαραίτητες για τη θεραπεία του σχιζοφρενούς παρεµβάσεις στην οικογένειά του, την οργάνωση ενός ολοκληρωµένου σχεδιασµού για την αντιµετώπιση µιας ενδεχόµενης κρίσης, ενός δηλαδή οξέος ψυχωτικού επεισοδίου, και για την αποτροπή στη φάση αυτή του εγκλεισµού και για την θεραπευτική απάντηση στα µεγάλα προβλήµατα αποκατάστασης και επανένταξης που αντιµετωπίζει ο ψυχωτικός ασθενής (6,10). Στο σηµείο αυτό θα πρέπει να τονιστεί πως η θεραπευτική αυτή οµάδα θα πρέπει συνεχώς να προσπαθεί να διευρύνει το θεραπευτικό πλαίσιο µε τέτοιο τρόπο που να περιλαµβάνει και την κοινότητα από την οποία ο σχιζοφρενής προέρχεται και στην οποία καλείται να ενταχθεί. Προφανής εδώ είναι ο ρόλος ενός σηµαντικού έργου που καλείται να φέρει εις πέρας ο θεραπευτής και η θεραπευτική οµάδα, το έργο της αγωγής της κοινότητας, εργασία που, όπως γίνεται αντιληπτό, εντάσσεται στον βασικό σχεδιασµό της θεραπείας του σχιζοφρενούς. Η προσπάθεια αυτή της ψυχιατρικής οµάδας στόχο θα πρέπει να έχει τη διασφάλιση ενός «υπό έλεγχο» θεραπευτικού συνεχούς για τον ψυχωτικό άρρωστο σε όλα τα στάδια της νόσου του. Ενός συνεχούς που αντιπαρατίθεται στον κατακερµατισµό της εσωτερικής και εξωτερικής πραγµατικότητας, όπως αυτή παρουσιάζεται στην ψυχωτική διεργασία. Και που το συνεχές αυτό έχει σαν στόχο 12

13 επίσης να εξασφαλίσει µια ποιότητα ζωής ανάλογης µε τις προσωπικές ανάγκες και τις προσαρµοστικές ικανότητες του κάθε ατόµου µέσα στον φυσικό του χώρο, την κοινωνική οµάδα (9). Προσπάθησα ως εδώ να δώσω ένα βασικό σκελετό, ένα περίγραµµα, του τι σύµφωνα µε την ψυχαναλυτική θεώρηση συµβαίνει στον σχιζοφρενή και τι µορφή θα πρέπει να πάρει η θεραπεία του. Όπως είναι κατανοητό, το θέµα είναι πολύ µεγάλο για να χωρέσει στα στενά χρονικά περιθώρια µιας διδακτικής ώρας. ύο σηµεία νοµίζω ότι θα πρέπει να τονιστούν στο σηµείο αυτό, δύο σηµεία αρκετά σηµαντικά, καθοριστικά ίσως θα έλεγα, για την εξέλιξη της θεραπείας των σχιζοφρενών. Το πρώτο σηµείο είναι η κατανόηση του παραληρήµατος, κατανόηση τόσο του συµβολικού του περιεχοµένου, όσο, και κυρίως, του τι εξυπηρετεί το παραλήρηµα για την ψυχική οικονοµία του ασθενούς. Ήδη αυτό έχει αναφερθεί. Το παραλήρηµα καλύπτει το κενό που αφήνει η προβολή της επώδυνης και απειλητικής αναπαράστασης προς τα έξω, καλύπτει ουσιαστικά το κενό της αίσθησης της απουσίας. Γιατί το ξανατονίζω; Γιατί µε την θεραπευτική παρέµβαση, κυρίως µε την βοήθεια της φαρµακευτικής αγωγής, το παραλήρηµα υποχωρεί, ο ασθενής δεν παραληρεί πλέον, δεν έχει ψευδαισθήσεις, «βρίσκεται στην πραγµατικότητα». Και το κενό που κάλυπτε το παραλήρηµα; Αυτό είναι και το σηµείο προσοχής στη θεραπεία. Με τι θα καλυφθεί αυτό το κενό. Πόσο η θεραπευτική σχέση θα καταφέρει να αναπληρώσει το κενό αυτό, είτε εµποδίζοντας, στο µέτρο του δυνατού, την προβολή της αναπαράστασης της απουσίας προς τα έξω, είτε αντικαθιστώντας µε τη δική της ελεγχόµενη παρουσία το βίωµα της απουσίας της βασικής αντικειµενοτρόπου σχέσης. Να γιατί χρειάζεται προσοχή. Ο Racamier έλεγε: Ανάµεσα στον συµβολικό και τον πραγµατικό θάνατο, ο σχιζοφρενής επιλέγει γενικά τον πρώτο. Τρέµετε-τρέµετε χωρίς φόβο, αν είναι δυνατόν - µήπως επιστρέφοντας στη γή, θανατωθεί στ αλήθεια (3). Το δεύτερο σηµείο που θεωρώ σηµαντικό στην όλη θεραπευτική προσπέλαση της ψύχωσης είναι ακριβώς Ο ΦΟΒΟΣ. Ο φόβος του θεραπευτή, ο αντιµεταβιβαστικός φόβος, όπως θα τον λέγαµε µε την γλώσσα της ψυχανάλυσης, ένας φόβος που πηγάζει τόσο από τον ψυχωτικό, και που προβάλλεται προς τον θεραπευτή και µέσω του µηχανισµού της προβλητικής 13

14 ταυτοποίησης τον νοιώθει ο θεραπευτής ως δικό του φόβο, όσο και από τον ίδιο τον θεραπευτή, ένας φόβος γνήσιος, που είναι και πρωτογενώς δικός του φόβος, ο φόβος µπροστά στην τρέλα, στην ψύχωση, ένας φόβος που δεν µπορεί παρά να γίνεται αντιληπτός µέσα από µια τόσο στενή επαφή µε τα αρχαϊκά αυτά άγχη. Γιατί θεωρώ σηµαντικό αυτό το σηµείο; Γιατί είναι πολύ σηµαντική η επίγνωση αυτού του φόβου. Μια παντοδύναµη θεραπευτική στάση, µια στάση δηλαδή που κινδυνεύει να πάρει ο θεραπευτής (και που συνακόλουθα ευοδώνεται από την επιθυµία του ψυχωτικού, για τους λόγους που ήδη αναφέραµε, να τον αναλάβει ο θεραπευτής), υπονοµεύει βαθύτατα το θεραπευτικό έργο και συχνά µπορεί να έχει ακόµη και ολέθρια αποτελέσµατα, τόσο για τον ίδιο τον άρρωστο όσο ακόµη και για τον θεραπευτή. Ο Melville, στον Μόµπι-Ντίκ, έλεγε πως η επιλογή των ανθρώπων που θα αναλάµβαναν να κυνηγήσουν την φάλαινα, το θηρίο, γινόταν καταρχάς µε αυτό το κριτήριο. «εν θέλω να έχω στη βάρκα µου κάποιον που δεν φοβάται τη φάλαινα», έλεγε ο καπετάνιος. Και συνεχίζει ο Melville: «Με αυτό προφανώς εννοούσε, όχι µόνον πως πιο ασφαλές και χρήσιµο θάρρος είναι εκείνο που προέρχεται από τη σωστή εκτίµηση του κινδύνου που έχει να αντιµετωπίσει κανείς, αλλά και πως ένας άνθρωπος που δεν φοβάται καθόλου είναι πολύ πιο επικίνδυνος σύντροφος από έναν δειλό» (8). Για τη συγκρότηση του µαθήµατος χρησιµοποιήθηκαν σκέψεις ή και αυτούσια αποσπάσµατα από την ακόλουθη βιβλιογραφία: 1. Π. ΑΛΟΥΠΗΣ: «Η Ψυχαναλυτική Προσπέλαση στον κόσµο της Ψύχωσης και του Παραληρήµατος», Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αλεξανδρούπολης, Β Εξάµηνο, ιάλεξη στις Κ. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ: «Το αναλυτικό πλαίσιο στη θεραπεία της σχιζοφρένειας και η σχέση του µε την κατάθλιψη», Ψυχαναλυτικά Κείµενα, Ελληνική Ψυχαναλυτική Εταιρεία, Εκδ. Νεφέλη, Αθήνα Φ. ΚΑΓΓΕΛΑΡΗΣ: «Η διαδικασία της αποπροσωποίησης στη σχιζοφρένεια», Εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα J. LAPLANCHE και J.-B. PONTALIS: «Λεξιλόγιο της Ψυχανάλυσης», εκδ. Κέδρος, Αθήνα H. KAPLAN and B. SADOCK: «Synopsis of Psychiatry», Williams & Wilkins, Baltimore, HYPHANTIS T., A. FRANGOULI and P. SAKELLAROPOULOS: «Mobile Psychiatric Unit in Rural Areas», Autumn Quarterly Meeting of the Royal College of Psychiatrists 1992, Birbingham, England. 7. LEMPERIERE - A. FELINE και Συνεργάτες: «Εγχειρίδιο Ψυχιατρικής Ενηλίκων», Υπεύθυνος Έκδοσης Π. Σακελλαρόπουλος, Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα, H. MELVILLE: Μόµπι-Ντίκ, Εκδ. Gutenberg, Π. ΠΑΝΑΓΟΥΤΣΟΣ: «Συµβολή των εξωνοσοκοµειακών δοµών ψυχιατρικής περίθαλψης σε αγροτικές περιοχές στην αντιµετώπιση των ψυχώσεων. Περίθαλψη στην κοινότητα», ιδακτορική ιατριβή, Αλεξανδρούπολη

15 10. ΥΦΑΝΤΗΣ Θ, Π. ΠΑΝΑΓΟΥΤΣΟΣ και Π. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ: «Ψυχιατρική περίθαλψη στο σπίτι του αρρώστου», στο LEMPERIERE - A. FELINE και Συνεργάτες: «Εγχειρίδιο Ψυχιατρικής Ενηλίκων», Υπεύθυνος Έκδοσης Π. Σακελλαρόπουλος, Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα,

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Εργασία στο πλαίσιο του Προγράμματος «Εισαγωγική Εκπαίδευση στην Ψυχαναλυτική Πράξη» ΕΠΕΚΕΙΝΑ Επιμέλεια: Αφροδίτη Στυλιαρά ψυχολόγος - Αγγελική Καραγιάννη ψυχολόγος. Εποπτεία:

Διαβάστε περισσότερα

9 ο Συνέδριο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας

9 ο Συνέδριο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας 1 9 ο Συνέδριο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας ΤΑ ΠΕΠΡΩΜΕΝΑ ΤΟΥ ΕΥΝΟΥΧΙΣΜΟΥ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΩΘΗΣΗ ΜΕΧΡΙ ΤΗ ΔΙΑΨΕΥΣΗ Βασίλης Δηµόπουλος Στην ψυχανάλυση η έννοια του ευνουχισµού αναφέρεται σε µία πολυσύνθετη

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων.

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Σκέψη και ονειροπόληση της μητέρας Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Ο Bion εμπνεόμενος από το άρθρο του Freud του 1911,

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 ΔΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η ψυχοδυναμική προσέγγιση Η συμπεριφορική προσέγγιση P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 2 ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΧΘΗΚΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

1 Άννα Ποταµιάνου: Ψυχική Οικονοµία και Δυναµική στις Οριακές Καταστάσεις.

1 Άννα Ποταµιάνου: Ψυχική Οικονοµία και Δυναµική στις Οριακές Καταστάσεις. Μερικές πλευρές του ζητήµατος των οριακών οργανώσεων, µε αφορµή- αναφορά στο βιβλίο της Α. Ποταµιάνου «Ψυχική Οικονοµία και Δυναµική στις Οριακές Καταστάσεις» 1 από τον Β. Δηµόπουλο Η Άννα Ποταµιάνου,

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία»

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία» Περίληψη εισήγησης µε θέµα: Τι είναι άγχος και τι κατάθλιψη. Πώς εµφανίζονται στον εκπαιδευτικό και στον επαγγελµατικό χώρο. Το Άγχος και η Κατάθλιψη αποτελούν ίσως δύο από τις πιο πολυσυζητηµένες έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας»

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» «Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» Mαρίνα Οικονόµου-Λαλιώτη Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Προγράµµατος «αντι-στίγµα» ΕΠΙΨΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ «ΛΗΤΩ ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ» ΚΑΙ ΒΡΕΦΟΚΟΜΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟY

ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ «ΛΗΤΩ ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ» ΚΑΙ ΒΡΕΦΟΚΟΜΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟY ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ «ΛΗΤΩ ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ» ΚΑΙ ΒΡΕΦΟΚΟΜΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟY Προσαρμογή- Αποχωρισμός Αγαπητοί γονείς, Κατανοώντας τους προβληματισμούς και τα ερωτήματα σας γύρω από θέματα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΙΙ

ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΙΙ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΙΙ Παραληρητική ιαταραχή Παραληρητικές ιδέες όχι παράδοξες ή αλλόκοτες (όπως στη Σχιζοφρένεια), αλλά ευλογοφανείς. Οι ακουστικές ή οπτικές ψευδαισθήσεις, αν υπάρχουν,

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Συμπτώματα συνεξάρτησης

Συμπτώματα συνεξάρτησης Συμπτώματα συνεξάρτησης Οι συνεξαρτητικές συμπεριφορές είναι αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Το συνεξαρτητικό άτομο προσπαθεί να βοηθήσει τους άλλους καταστρέφοντας τον εαυτό του. Τέτοιου είδους συμπεριφορές

Διαβάστε περισσότερα

Άδηλη µνήµη. Αθανάσιος ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ 1. Σχολιασµός στο κείµενο της Άννας Ποταµιάνου Αναφορά σε αµνηµονικές διαδικασίες

Άδηλη µνήµη. Αθανάσιος ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ 1. Σχολιασµός στο κείµενο της Άννας Ποταµιάνου Αναφορά σε αµνηµονικές διαδικασίες Άδηλη µνήµη Αθανάσιος ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ 1 Σχολιασµός στο κείµενο της Άννας Ποταµιάνου Αναφορά σε αµνηµονικές διαδικασίες Το κείµενο της Άννας Ποταµιάνου σχετικά µε τις αµνηµονικές διαδικασίες θέτει κεντρικά

Διαβάστε περισσότερα

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: αστρολογία & σχέσεις 6 μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ: με ποιον τρόπο αγαπάμε 42 ΜΑΘΗΜΑ ΠΕΜΠΤΟ: με

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ

Η ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ Η ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ Σάββας Μπακιρτζόγλου, Ψυχολόγος ψυχαναλυτής Κέντρο Κοινωνικής Πρόνοιας Περιφέρειας Αττικής Παράρτημα ΑΜΕΑ Ανατολικής Αθήνας (ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί οι νέοι καταφεύγουν σε πράξεις βίας, αναζήτηση ταυτότητας ή συναισθηματικές δυσκολίες;

Γιατί οι νέοι καταφεύγουν σε πράξεις βίας, αναζήτηση ταυτότητας ή συναισθηματικές δυσκολίες; Γιατί οι νέοι καταφεύγουν σε πράξεις βίας, αναζήτηση ταυτότητας ή συναισθηματικές δυσκολίες; Δρ. Ευγενία Σουμάκη Παιδοψυχίατρος - Ψυχαναλύτρια Γρ. Ελληνικής Εταιρίας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας Μέλος Δ.Σ.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 14o ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Ναρκισσισμός: 100 χρόνια μετά» 27-29 Μαρτίου 2015 Αθήνα Ξενοδοχείο Divani Palace Acropolis ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2015 10.00-11.00 ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ Προεδρία: Ν. Χαμπέρης

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ

ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ Γιάννης Μαλογιάννης Ψυχίατρος Βασικοί στόχοι ΓΣΘ στη Σχιζοφρένεια Εναλλακτικές ερµηνείες σχιζοφρενικών συµπτωµάτων Ελάττωση της επίδρασης των θετικών και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Ονοματεπώνυμο: Ελένη Ντίμερη Τάξη: Α Λυκείου Τμήμα: Α3 Σχολείο: 7 Λύκειο Καλλιθέας. Δημοσκοπική Έρευνα

Ονοματεπώνυμο: Ελένη Ντίμερη Τάξη: Α Λυκείου Τμήμα: Α3 Σχολείο: 7 Λύκειο Καλλιθέας. Δημοσκοπική Έρευνα Ονοματεπώνυμο: Ελένη Ντίμερη Τάξη: Α Λυκείου Τμήμα: Α3 Σχολείο: 7 Λύκειο Καλλιθέας Δημοσκοπική Έρευνα Εισαγωγή Στην εφηβική ηλικία μπορεί να παρατηρηθούν διαταραχές πρόσληψης της τροφής, για παράδειγμα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΟΥ κ. ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΥ. «Σωµατικός Πόνος: Μια Ιδιάζουσα Σχέση µε το Αντικείµενο»

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΟΥ κ. ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΥ. «Σωµατικός Πόνος: Μια Ιδιάζουσα Σχέση µε το Αντικείµενο» ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΟΥ κ. ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΥ «Σωµατικός Πόνος: Μια Ιδιάζουσα Σχέση µε το Αντικείµενο» Θα ήθελα να ξεκινήσω τον σχολιασµό µου εστιάζοντας την προσοχή µου στην ιδιάζουσα προβληµατική την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η αυτοκτονική συµπεριφορά ορίζεται ως η συµπεριφορά, κατά την οποία το άτοµο θέλει να κάνει κακό στον εαυτό του µε σκοπό να δώσει ένα τέλος στη ζωή του. ιαχωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Από την Διονυσία Γιαννοπούλου Ψυχοθεραπεύτρια Οικογενειακή Σύμβουλο Επιστημονικά Υπεύθυνη του Κ.Π «ΠΡΟΝΟΗ»

Από την Διονυσία Γιαννοπούλου Ψυχοθεραπεύτρια Οικογενειακή Σύμβουλο Επιστημονικά Υπεύθυνη του Κ.Π «ΠΡΟΝΟΗ» ΤΙ ΤΗΝ ΑΠΟΔΥΝΑΜΩΝΕΙ? ΠΩΣ ΘΑ ΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΟΥΜΕ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ!! Από την Διονυσία Γιαννοπούλου Ψυχοθεραπεύτρια Οικογενειακή Σύμβουλο Επιστημονικά Υπεύθυνη του Κ.Π «ΠΡΟΝΟΗ» Αυτοεκτίμηση είναι η θετική εικόνα που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Είναι ιδιαίτερα σημαντική η συμβολή της Α. Ποταμιάνου στον σύγχρονο προβληματισμό που αφορά τις ψυχικές καθηλώσεις και τις σωματικές προσδέσεις μέσα

Είναι ιδιαίτερα σημαντική η συμβολή της Α. Ποταμιάνου στον σύγχρονο προβληματισμό που αφορά τις ψυχικές καθηλώσεις και τις σωματικές προσδέσεις μέσα ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΤΙΚΗ Η Α. Ποταμιάνου στο βιβλίο της «Το τραυματικό» πραγματεύεται ένα θέμα εξαιρετικά επίκαιρο. H προβληματική του τραυματικού είναι παρούσα στην καθημερινότητα του υποκειμένου, μέσα από επώδυνα

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 180 ώρες (40 ώρες θεωρία, 50 ώρες εποπτεία, 90 ώρες πρακτική)

Διάρκεια: 180 ώρες (40 ώρες θεωρία, 50 ώρες εποπτεία, 90 ώρες πρακτική) ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΕΦΗΒΩΝ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΩΝ: Rorschach, Thematic Apperception Test T.A.T., Children s Apperception Test C.A.T., Ιχνογράφημα, Μύθοι της Duss, Συμπλήρωση Προτάσεων.

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας «Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας Οι παππούδες κ οι γιαγιάδες ανά τον κόσμο Κοινό εύρημα ότι όλοι επιθυμούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Περὶ νεύρωσης, ψύχωσης καὶ διαστροφῆς 15 ΝΕΥΡΩΣΕΙΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Περὶ νεύρωσης, ψύχωσης καὶ διαστροφῆς 15 ΝΕΥΡΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Περὶ νεύρωσης, ψύχωσης καὶ διαστροφῆς 15 ΝΕΥΡΩΣΕΙΣ Πρόλογος 23 Α. Συμπτωματολογία καὶ ψυχοπαθολογικὰ χαρακτηριστικά 33 Ι. Σημειολογία τῶν νευρώσεων 33 Τὸ ἄγχος καὶ οἱ μορφές του 34 Σωματικὲς

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής Εταιρείας, 23 Νοεμβρίου 2013.

Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής Εταιρείας, 23 Νοεμβρίου 2013. Ο παρανοϊκός, ο χρηστικός και η σχέση. (Eκτεταμένη περίληψη της εισήγησης στο 2ο Συμπόσιο της ΕΨΣΕ, Ενοχή & Σωματοποίηση ) του César Botella Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Wilfred Ruprecht Bion Όνειρο, Παραλήρηµα, Σκέψη, Ύπαρξη (ή να ονειρεύεσαι, να παραληρείς, να σκέπτεσαι, να υπάρχεις)

Wilfred Ruprecht Bion Όνειρο, Παραλήρηµα, Σκέψη, Ύπαρξη (ή να ονειρεύεσαι, να παραληρείς, να σκέπτεσαι, να υπάρχεις) Wilfred Ruprecht Bion Όνειρο, Παραλήρηµα, Σκέψη, Ύπαρξη (ή να ονειρεύεσαι, να παραληρείς, να σκέπτεσαι, να υπάρχεις) Αθήνα, 25.05.12 Τον Φεβρουάριο του 1958, ο Βion γράφει την παρακάτω σκέψη σε µία σηµείωση

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΣΙΑΠΑΤΗ Δρ.Σχολικής Ψυχολογίας Παν/μιου Αθηνών Εκπαιδευτικός Ειδικής Αγωγής & Οικογενειακή Θεραπεύτρια ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΗ ΔΕΠ-Υ Ευρήματα μελετών (Ηannafin

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Πουλάω 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η καταναλωτική συμπεριφορά των πελατών

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ Δρ. Μαρία Μαυροπούλου ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ; Διαφωνία μεταξύ δύο ή περισσοτέρων ατόμων ή ομάδων σε ένα θέμα αμοιβαίου ενδιαφέροντος Δρ. Μαρία Μαυροπούλου 1 ΟΜΑΔΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα της παρουσίασης. Οικογενειακό περιβάλλον και αγωγή. Η οικογένεια. Στάδια κοινωνικοποίησης µέσα από την οικογένεια:

Θέµατα της παρουσίασης. Οικογενειακό περιβάλλον και αγωγή. Η οικογένεια. Στάδια κοινωνικοποίησης µέσα από την οικογένεια: ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Θέµατα της παρουσίασης Οικογενειακό περιβάλλον και αγωγή Σακελλαρίου Κίµων Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα H οικογένεια ως

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Όνειρο: μία ψυχαναλυτική προσέγγιση

Όνειρο: μία ψυχαναλυτική προσέγγιση Όνειρο: μία ψυχαναλυτική προσέγγιση Αλίκη Κατσαρού Ιατρική Ψυχολόγος, M.Sc., Ψυχοθεραπεύτρια, υπ. Μέλος της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας Ο Φρόυντ, στο βιβλίο του «Η Ερμηνεία των ονείρων» γραμμένο

Διαβάστε περισσότερα

Α κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Υπηρεσίας Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας Γραφείου ιασύνδεσης Ιονίου Πανεπιστηµίου

Α κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Υπηρεσίας Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας Γραφείου ιασύνδεσης Ιονίου Πανεπιστηµίου Α κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Υπηρεσίας Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας Γραφείου ιασύνδεσης Ιονίου Πανεπιστηµίου Τρόποι αντιµετώπισης του άγχους. Πρόληψη και θεραπεία της κατάθλιψης. Ψυχολόγος - Howard

Διαβάστε περισσότερα

Επιµορφωτικό Σεµινάριο Κατάρτισης στην Θεραπεία Ζεύγους. Τίτλος Σεµιναρίου: «Εκπαίδευση στην Θεραπεία Ζεύγους & τα Οικογενειακά Δυναµικά»

Επιµορφωτικό Σεµινάριο Κατάρτισης στην Θεραπεία Ζεύγους. Τίτλος Σεµιναρίου: «Εκπαίδευση στην Θεραπεία Ζεύγους & τα Οικογενειακά Δυναµικά» Επιµορφωτικό Σεµινάριο Κατάρτισης στην Θεραπεία Ζεύγους Τίτλος Σεµιναρίου: «Εκπαίδευση στην Θεραπεία Ζεύγους & τα Οικογενειακά Δυναµικά» Τα τελευταία χρόνια ολοένα και περισσότερα ζευγάρια και οικογένειες

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ. Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ. Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Ψυχική Υγεία είναι η αρµονική λειτουργία της ψυχοσωµατικής ενότητας της

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις;

Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις; Σεμινάρια ΕΚΔΔΑ 2009-10 ΕΠΙΛΥΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ στον χώρο της Υγείας Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις; Εάν τις διαχειριστούμε όπως συνήθως, μπορεί να: Οδηγήσουν σε προσωπικές αντιπάθειες Διαταράξουν/

Διαβάστε περισσότερα

ΤοΚέντροΥποστήριξηςΓονέων παρουσιάζει. το θεραπευτικό παιχνίδι µε το αυτιστικό παιδί

ΤοΚέντροΥποστήριξηςΓονέων παρουσιάζει. το θεραπευτικό παιχνίδι µε το αυτιστικό παιδί ΤοΚέντροΥποστήριξηςΓονέων παρουσιάζει το θεραπευτικό παιχνίδι µε το αυτιστικό παιδί www.kyg.gr 2310 450 941 6940402054 Επίσης: YouTube - therapeutikopaixnidi Πηγές www.autismcentre.org SonRise www.horison.nl

Διαβάστε περισσότερα

Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους

Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους Ι. Τσιάντης MD, DPM, FRC Psych. Αν. Καθηγητής Παιδοψυχιατρικής Επιστημονικός Υπεύθυνος ΕΨΥΠΕ Ψυχαναλυτικός Ψυχοθεραπευτής Πρόεδρος Ιατρικών

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program )

Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program ) Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program ) Αποστολή Ο σκοπός της εκπαίδευσης είναι να προωθήσει τη µελέτη της αµµοθεραπείας (παιχνίδι µε άµµο) όπως διδάσκεται από την Dora

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

Η αύξηση των Νευροδιαβιβαστών στην διάρκεια της «βαθιάς» aκρόασης

Η αύξηση των Νευροδιαβιβαστών στην διάρκεια της «βαθιάς» aκρόασης Η αύξηση των Νευροδιαβιβαστών στην διάρκεια της «βαθιάς» aκρόασης του Dr. Jerome Liss, M.D. j.liss@fastwebnet.it Η συνεδρία µε τον Ψυχοθεραπευτή ή τον Σύµβουλο έχει σκοπό να ενθαρρύνει την ανάδυση αναµνήσεων

Διαβάστε περισσότερα

μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76

μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76 μάθημα έβδομο: δίας 82 μάθημα ογδοο: κρονοσ

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική αντίληψη. Μετά?..

Οπτική αντίληψη. Μετά?.. Οπτική αντίληψη Πρωτογενής ερεθισµός (φυσικό φαινόµενο) Μεταφορά µηνύµατος στον εγκέφαλο (ψυχολογική αντίδραση) Μετατροπή ερεθίσµατος σε έννοια Μετά?.. ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΛΟΓΙΣΤΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών Γ Οµάδα Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας 11ο Μάθηµα Διερεύνηση Προϋποθέσεων Διδασκαλίας - Α : Η θεωρία του Jean Piaget για τη νοητική ανάπτυξη του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ (ΕΔΒ) κατά Marshall B. Rosenberg

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ (ΕΔΒ) κατά Marshall B. Rosenberg ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ (ΕΔΒ) κατά Marshall B. Rosenberg Η επικοινωνία δίχως βία είναι μια μέθοδος η οποία: Διευκολύνει την ροή της επικοινωνίας. Εστιάζει στην έκφραση, μέσω της ομιλίας, των συναισθημάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ Εντάσσεται στο Μέτρο 2.3 «Ενέργειες Πρόληψης Ενίσχυσης της Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς Εκείνοι που κατηγορούν τους ανθρώπους ότι τρέχουν διαρκώς πίσω

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ;

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με

Διαβάστε περισσότερα

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι.

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι. Μελαγχολία Το φυλλάδιο θα σου φανεί χρήσιμο στην περίπτωση που νιώθεις θλίψη ή μελαγχολία. Θα σε βοηθήσει να καταλάβεις αν έχεις συμπτώματα κατάθλιψης και πώς μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου ή κάποιον

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Με την σκέψη στα της σαγήνης

Με την σκέψη στα της σαγήνης Με την σκέψη στα της σαγήνης Άννα Ποταμιάνου Το 8 ο Συνέδριο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας πραγματοποιήθηκε με επιτυχία στις 29 30 Νοεμβρίου 2014. Το θέμα «Η σαγήνη» επέτρεψε ενδιαφέρουσες και

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η τελική εργασία ως επιστέγασμα της τετραετούς πορείας στην εκπαίδευση είναι μια σκέψη που μπαίνει στον πρώτο χρόνο. Είναι μια σκέψη που ζυμώνεται, προκαλεί απορία,

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

1η συνάντηση: Γνωριμία, σπάσιμο πάγου, αυτοπαρουσίαση μελών ομάδας, κανόνες λειτουργίας ομάδας, ονοματοδοσία ομάδας.

1η συνάντηση: Γνωριμία, σπάσιμο πάγου, αυτοπαρουσίαση μελών ομάδας, κανόνες λειτουργίας ομάδας, ονοματοδοσία ομάδας. Από τον Σεπτέμβριο του 2011 συγκροτούνται ομάδες αυτοβοήθειας ψυχικά ασθενών (πχ πάσχοντες από κατάθλιψη, διάφορα είδη σχιζοφρένειας, σχιζοσυναισθηματική διαταραχή, διάφορα είδη διπολικής διαταραχής ή

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Οι αισθήσεις και η τέχνη του Είναι

Οι αισθήσεις και η τέχνη του Είναι Οι αισθήσεις και η τέχνη του Είναι Υπάρχουν πέντε αισθήσεις αντίληψης και πέντε όργανα δράσης. Οι αισθήσεις της αντίληψής είναι η όραση, η όσφρηση, η ακοή, η γεύση και η αφή. Τα όργανα της δράσης είναι

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν.

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Αποστόλη Λαμπρινή (brines39@ymail.com) ΔΥΝΑΜΗ ΨΥΧΗΣ Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Θα σε χτυπάνε, θα σε πονάνε,

Διαβάστε περισσότερα

«Προγραμματίζοντας την Επιτυχία μας εν μέσω κρίσης»

«Προγραμματίζοντας την Επιτυχία μας εν μέσω κρίσης» ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗ 2013 «Προγραμματίζοντας την Επιτυχία μας εν μέσω κρίσης» Δημήτρης Γκόντας Περιβάλλον κρίσης! Τι σημαίνει κρίση; Μισθοί της πείνας. Οικονομικό αδιέξοδο. Ανεργία άνω του 25%, δεν βρίσκω

Διαβάστε περισσότερα

Δυσκολίες και προκλήσεις στην εργασία Balint

Δυσκολίες και προκλήσεις στην εργασία Balint ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ TO 1 ο ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ BALINΤ ΑΘΗΝΩΝ 1 Δυσκολίες και προκλήσεις στην εργασία Balint Η επιλογή του συγκεκριμένου θέματος για το εκπαιδευτικό μας σαββατοκύριακο ίσως να μοιάζει κάπως παράξενη σε

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης γυναίκας µε Υποχονδρίαση και Ιδεοψυχαναγκαστική ιαταραχή και στοιχεία Ιδεοψυχαναγκαστικής ιαταραχής Προσωπικότητας 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας της Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Γυθείου 1 Α, 152 31 Χαλάνδρι Τηλ.: 210-6741 933, 210-6740 118, Fax: 210-6724 536 e-mail: info@pedtrauma.gr www.pedtrauma.gr Γιατί Πρόληψη Παιδικών Ατυχημάτων;

Διαβάστε περισσότερα

2o µετασυµπόσιο της εψσε - ipso p. marty

2o µετασυµπόσιο της εψσε - ipso p. marty 2o µετασυµπόσιο της εψσε - ipso p. marty 15 Νοεµβρίου 2014 Συζήτηση του κειµένου του Gérard Szwec, "Εκδήλωση νόσου κατά την έναρξη µίας θεραπείας". Κατερίνα Συντελή Η παρουσίαση του Szwec στο συµπόσιο

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

Α/Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Το λογισµικό Άτλαντας CENTENNIA µπορεί να χρησιµοποιηθεί 1. Α) Στην ιστορία. Σωστό το ) Σωστό το Γ)

Α/Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Το λογισµικό Άτλαντας CENTENNIA µπορεί να χρησιµοποιηθεί 1. Α) Στην ιστορία. Σωστό το ) Σωστό το Γ) Α/Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Το λογισµικό Άτλαντας CENTENNIA µπορεί να χρησιµοποιηθεί Α) Στην ιστορία. Α) Β) Γ) ) Απλή Β) Στη µελέτη περιβάλλοντος. Γ) Στις φυσικές επιστήµες. ) Σε όλα τα παραπάνω. Είστε

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η κάθε αναπηρία ή η κάθε ιδιαιτερότητα συνήθως έχει επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα