2. Να εντοπίσετε και να σχολιάσετε την αφηγηματική τεχνική της εστίασης στο πεζογράφημα του Ιωάννου. Μονάδες 20

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "2. Να εντοπίσετε και να σχολιάσετε την αφηγηματική τεχνική της εστίασης στο πεζογράφημα του Ιωάννου. Μονάδες 20"

Transcript

1 ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: Μες στους Προσφυγικούς Συνοικισμούς Στέκομαι καί κοιτάζω τά παιδιά παίζουνε μπάλα. Κάθομαι στό ὁρισμένο καφενεῖο σε λίγο θα σχολάσουν καί θ ἀρχίσουν νά καταφτάνουν οἱ μεγάλοι. Κουρασμένοι ἀπ τη δουλειά, εἷναι πολύ πιό ἀληθινοί. Οἱ περισσότεροι γεννήθηκαν ἐδῶ σ αυτή τήν πόλη, ὅπως κι ἐγώ. Κι ὅμως διατηροῦν πιό καθαρά χαρακτηριστικά τῆς ράτσας τους καί τήν ψυχή τους, ἀπό μᾶς τούς διεσπαρμένους. Ἰδίως ὅταν τούς βλέπω ἐδῶ, μοῦ φαίνονται πιό γνήσιοι. Κάπως ἀλλιώτικοι μοιάζουν μακριά, σέ ἄλλα περιβάλλοντα συναντημένοι. Ἡ ἀλήθεια πάντως εἶναι πώς στό ζήτημα τῆς ἀναγνωρίσεως ἔχω φοβερά ἐξασκηθεῖ. Ὅπου κι ἄν εἶμαι, τόν Πόντιο, ἄς ποῦμε, τόν διακρίνω ἀπό μακριά κι ἀπό μιά γραμμή τοῦ κορμιοῦ του μονάχα. έν εἶναι ἀνάγκη ν ἀκούσω τήν ομιλία του, οὔτε νά διαπίστώσω τήν αλλιώτικη μελαχρινάδα. Σπανίως νά πέσω ἔξω. Ἀπό κοντά ὅμως εἶμαι ὁλότελα ἀλάνθαστος. Τό ἴδιο καί μέ τούς Καραμανλῆδες, τούς Καυκάσιους, τούς Μικρασιάτες ἀπ τις ἀκτές, τούς ἄλλους άπ τά βάθη, τούς Κωνσταντινουπολίτες, ἀπό μέσα ἤ ἀπ τά περίχωρα, κι ἄς ἐπιμένουν ὅλοι τους πώς εἶναι ἀπ τήν καρδία τῆς Πόλης, κι ἀπ τό Γαλατά. Οἱ Θρακιῶτες ὅμως ἔρχονται πιό καστανοί ξανθοί πολλ ς φορές, κι εὐκολότερα μπερδεύονται μέ πρόσφυγες ἀπό μέρη ἄλλα. Ἐξάλλου σά νά ἔχουν χάσει τήν ἰδιαίτερη προφορά τους ἤ ἴσως ἐγώ νά τήν ἔχω συνηθίσει. Μπερδεύονται κυρίως μ ἀυτούς πού ἦρθαν ἀπ τη Ρωμυλία. Αὐτό συμβαίνει κι ἀνάμεσα στούς Ἠπειρῶτες καί στούς ἀλλους ἀπ τις περιοχές τοῦ Μοναστηριοῦ. 3 Ὅταν τούς μπερδεύω, τό καταλαβαίνω συνήθως ἀργά γιατί ἔχω τόση πεποίθηση πάνω σ αὐτό τό ζήτημα, ὥστε σπανίως ρωτῶ. Κατά βάθος βέβαια αὐτό δεν εἴναι σφάλμα, εἴναι διαπίστωση. Κι ὅμως πόση συγκίνηση ἔχει νά κοιτάζεις ἤ νά συζητᾶς στά καφενεῖα καί νά διαισθάνεσαι τή δική σου ἤ μιά ἄλλη πανάρχαια ράτσα. Ἀκοῦς ἐκεῖνες τίς φωνές μέ τή ζεστή προφορά καί σοῦ ρχεται ν ἀγκαλιάσεις. Ὀνόματα ἀπό σβησμένους τάχα λαούς καί χῶρες δειλιάζουν μέσα στό νοῦ μεθῶ μονάχα καί πού τά λέω ἀπό μέσα μου, καθώς ὁλοένα βεβαιώνομαι. Χαίρομαι νά κοιτάζω τίς ἁδρές καί τίμιες φυσιογνωμίες τους, κι ἀνατριχιάζω βαθιά, ὅταν σκέφτομαι πώς αὐτός πού μοῦ μιλᾶ εἴναι δικός μου ἄνθρωπος, τῆς φυλῆς μου. Κάτι σά ζεστό κύμα μέ σκεπάζει ξαφνικά, θαρρεῖς καί γύρισα ἐπιτέλους στήν πατρίδα. έν ἔχει σημασία πού δέ γνώρισα ποτέ αὐτή τήν πατρίδα ἤ πού δέ γεννήθηκα κάν ἐκεῖ. Τό αἵμα μου ἀπό κεῖ μονάχα τραβάει ἐκτός κι ἄν εἴναι ἀληθινό πώς ὁ ἄνθρωπος ἀποτελεῖται ἀπ αὐτά πού τρώει καί πίνει, ὁπότε πράγματι εἴμαι ἀπό δῶ. Καί πῶςἐξηγεῖται τότε ὅλη αὐτή ἡ λαχτάρα; Γυρνῶ μές στούς προσφυγικούς συνοικισμούς μέ δυνατή εὐχαρίστηση. Θράκες, Χετταῖοι, Φρύγες, ὄμορφοι Λυδοί, πάλι, θαρρεῖς, ἀνθοῦν ἀνάμεσά μας. Οἱ ἴδιοι δέν ξέρουν βέβαια αὐτά τά ὀνόματα γιά μένα ὅμως εἴναι φορτωμένα μυστήριο καί ἀγάπη. Κι ἄν ἀκόμα δέν εἴναι, πολύ θά ἤθελα νά ἤταν.ἔτσι ἡ ἀλήθεια. Κι ὅμως τά τελευταῖα χρόνια ἔχουν κάνει τό πᾶν γιά νά σκορπίσει ἡ όμορφιά αὐτή στούς τέσσερις ἀνέμους. Οἱ ἐγκληματίες τῶν γραφείων ἐκμεταλλεύτηκαν τή ζωηράδα τους καί τήν ἁγνότητά τους. Τούς ἐξώθησαν νά σφάξουν καί να σφαχτοῦν νά φαγωθοῦν, ἰδίως μεταξύ τους. Τώρα φυσικά τούς τρέμουν καί προσπαθοῦν νά τούς ξεφορτωθοῦν μέ τή μετανάστευση. Πολύ ἀργά, νομίζω. Κάθε φορά πού φεύγω ἀπό κεῖ, μέ ἀποχαιρετοῦν χωρίς νά δείξουν παραξένεμα, ἄν καί ἄγνωστοί μου ἄνθρωποι. Τούς πληροφορεῖ τό αἷμα τους για μένα, ὅπως καί τό δικό μου μέ κάνει νά τους κατέχω ὁλόκληρους. Πάντως ποτέ τους δεν ἐπιμένουν νά μέ κρατήσουν στίς παρέες τους. Ὁλομόναχος, ξένος πανταξένος, χάνομια στίς μεγάλες ἀρτηρίες. Ὅταν ἀνάβει τό κόκκινο καί σταματοῦν τ αυτοκίνητα, μοῦ φαίνεται για μιά στιγμή πώς παύει ἐντελῶς κάθε θόρυβος. Ἐρυθρά καί λευκά αἱμοσφαίρια σά νά κυκλοφοροῦν. Κι ὅμως βλέπω πώς το πλῆθος ἐξακολουθεῖ να περπατᾶ, νά κουβεντιάζει ἤ νά γελάει. Σταματῶ πολλές φορές στή μέση τοῦ πεζοδρομίου, κι ὅπως στό κούτσουρο πού κόβει τό νερό, ἔτσι περιστρέφονται γύρω μου οἱ διαβάτες. Τώρα πού δεν ἐμποδίζουν οἱ μηχανές, ἀκούω χιλιάδες βήματα στό πλακόστρωτο. Μοῦ ρχεται νά καμπυλώσω τη ράχη μου για να περάσει χωρίς ἐμπόδια αὐτό τό ποτάμι. Τῆς Γονατιστῆς, ὅταν περνάει ἄπό πάνω μου το βουβό ποτάμι τῶν προγόνων, γονατισμένος πάνω στά καρυδόφυλλα, σκύβω βαθιά στό χῶμα, για νά μή βγάλουν οἱ ψυχές ἐξαιτίας μου τόν παραμικρότερο παραπονιάρικο βόμβο. Ἐγώ ὅμως άπό τώρα εἶμαι βαριά παραπονεμένος. Μέσα στους ξένους καί στα ξένα πράγματα ζῶ διαρκῶς στά ἕτοιμα καί στα ἐνοικιασμένα. Συγκατοικῶ μέ ανθρώπους πού ἀδιαφοροῦν τελείως για μένα, κι ἐγώ γι αὐτούς. Οὔτε μικροδιαφορές δεν ὑπάρχουν κάν μεταξύ μας. Ὁ ἕνας ἀποφεύγει τόν ἄλλο, ὅσο μπορεῖ. Μά κι ἄν τύχει νά σοῦ μιλήσουνε, κρύβουν συνήθως τά πραγματικά τους στοιχεῖα σά νά να τίποτε κακοποιοί. Τό ἰδανικό, ἡ τελευταία λέξη τοῦ πολιτισμοῦ, εἶναι, λέει, νά μή ξέρεις οὔτε στή φάτσα τό γείτονά σου. Πονηρά πράγματα βέβαια προφάσεις πολιτισμοῦ, για νά διευκολύνονται οἱ ἀταξίες. Γι αὐτό ζηλεύω αὐτούς πού βρίσκονται στόν τόπο τους, στά χωράφια τους, στούς συγγενεῖς τους, στά πατρογονικά τους. Τουλάχιστο, ἄς ἤμουν σ ἕνα προσφυγικό συνοικισμό μέ ἀνθρώπους τῆς ράτσας μου τριγύρω. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Ηγεμονικό στοιχείο της πεζογραφίας του Ιωάννου είναι το «εσώστροφο» στοιχείο αφού μιλά «στραμμένος προς τα έσω. Μιλά στον εαυτό του και μιλά με τον εαυτό του» Να επαληθεύσετε την παραπάνω άποψη μέσα στο κείμενο. Πώς αναδεικνύεται αφηγηματικά αυτό το εσώστροφο στοιχείο; Μονάδες Να εντοπίσετε και να σχολιάσετε την αφηγηματική τεχνική της εστίασης στο πεζογράφημα του Ιωάννου. Μονάδες Χαρακτηριστικά της γραφής του Ιωάννου αποτελούν το βιωματικό στοιχείο, και ο συνειρμός Να εντοπίσετε τα παραπάνω στοιχεία μέσα στο κείμενο και να τα αναλύσετε. Μονάδες 20

2 4. α. «Της Γονατιστής παραπονιάρικο βόμβο». Να σχολιάσετε το παραπάνω χωρίο σε δύο παραγράφους λέξεων Μονάδες 10 β. Ποιο νοηματικό περιεχόμενο δίνει ο συγγραφέας στις λέξεις: «ράτσα», «πρόσφυγες», «πατρίδα», «διεσπαρμένοι»; Μονάδες Να βρείτε τις θεματικές αναλογίες ανάμεσα στο πεζογράφημα του Ιωάννου που σας δόθηκε και τα ακόλουθα αποσπάσματα από το πεζογράφημα «Ο πεθαμένος και η ανάσταση» του Ν. Πεντζίκη. Μονάδες 20 «Μονάχος μέσα στην αναστατωμένη πατρίδα του ζητά παραμυθία, καταφύγιο στο πνεύμα, για να εκφράσει μια γνώμη καθαρή, έξω από την αυθαιρεσία του βίαιου κανόνα, έξω από το ψέμα κάθε συμβατικού συνόρου. Απάνω σ αυτή την πνευματική προσπάθεια χάνει την επαφή του με τα πράγματα. Μένει χωρίς κανένα υλικό δεσμό. Μόνος. Με ασήμαντες λεπτομέρειες από τα πράγματα που προσβάλλουν τις αισθήσεις μου, πληροφορίες, αφορμές για το νου, μου ζωγραφίζεται το περιβάλλον που ζω κάθε μέρα [ ]. Ο Θανάσης έχει παιδί, που καμιά φορά το φέρνει η γυναίκα του από τον απόμακρον ανθυγιεινό Συνοικισμό, όπου κατοικούν μέσα σε μια σάπια παράγκα. Πηγαίνουν τότε και οι τρείς και κάθονται στο καφενείο. ιασκεδάζουν ακούγοντας την πριμαντόνα με τους αμανέδες [ ] Προσφιλής μου πατρίδα, μόνο η ζωή σου μπορεί να δικαιώσει τη ζωή μου. Σύμβολα υψηλά και μορφή απαιτεί το έργον [ ]. Μέσα μου, όμως κάτω από μια πέτρα, ακούς το νερό υπόγειου ποταμού. Ακούγω ομιλία, ιστορίες τη ζωή όλων των ανθρώπων μαζί. Οπισθοχωρώ με πληγές, ματωμένος, καταδικασμένος σε αδιέξοδο». ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 1. Ο παραδοσιακός τρόπος γραφής δεν ικανοποιούσε τον πεζογράφο Ιωάννου, ο οποίος εκφραζόταν μέσα από μια πολύπτυχη φόρμα, για αυτό και προτίμησε για τα κείμενά του τον όρο «πεζογραφήματα» όπου κυριαρχεί ο εσωτερικός μονόλογος. Το αφηγηματικό μέσο του εσωτερικού μονολόγου αναδεικνύει το εσώστροφο στοιχείο που είναι βασικό στην πεζογραφία του Ιωάννου, η οποία με αυτόν τον τρόπο αναδέχεται ένα θεμελιώδες χαρακτηριστικό της ποίησης. Εξάλλου η ανάγκη για εσωτερικότερες κατακτήσεις οδηγεί, κατά τον Π. Μουλλά, στη σμίκρυνση των λογοτεχνικών μορφών και έτσι το κείμενο του Ιωάννου είναι μια μικροαφήγηση. Ο εσωτερικός μονόλογος δίνει τον εξομολογητικό τόνο στην αφήγηση καθώς παρουσιάζει το συναισθηματικό κόσμο του αφηγητή, τις εντυπώσεις του, τις αναμνήσεις και τους συνειρμούς του, τα συναισθήματα και τη νοσταλγία του. οσμένος συνήθως σε πρώτο πρόσωπο και σε ρήματα ενεστώτα βοηθά τον συγγραφέα να απομακρυνθεί από την αντικειμενική ανάπλαση της πραγματικότητας και να αποδώσει τον προβληματισμό του γύρω από τη χαμένη ταυτότητα του αφηγητή πρωταγωνιστή μέσα στην πολύβουη μεγαλούπολη, ενώ κάνει διαφανή τη συνάρτηση της λογοτεχνίας του με ένα φιλοσοφικό φλοιό. Μέσω του ενεστώτα σχηματίζουμε την εντύπωση ότι βρισκόμαστε σε ένα συνεχές παρόν προσφέροντάς μας την ψευδαίσθηση ότι ο χρόνος που μεσολαβεί ανάμεσα στην παραγωγή και την «καταγραφή» του βιώματος τείνει προς το μηδέν. Έτσι η χρονική απόσταση δεν αποφορτίζει το βίωμα και ο αφηγητής πλανάται στους χώρους για να αισθανθεί τις προσωπικές του διαθέσεις και μνήμες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα στο πεζογράφημα «Μες στους Προσφυγικούς Συνοικισμούς» αποτελεί η στοχαστική διερώτηση «Εκτός και αν είναι αληθινό πως ο άνθρωπος αποτελείται από αυτά που τρώει και πίνει, οπότε πράγματι είμαι από δω» για να συμπληρωθεί με το ρητορικό ερώτημα «Και πώς εξηγείται τότε όλη αυτή η λαχτάρα;» παραπέμποντας έτσι στο φιλοσοφικό στοχασμό για την ύπαρξη της ψυχής και δείχνοντας την αγωνία του αφηγητή να ανακαλύψει την πραγματική του ταυτότητα ως ύπαρξη. Επιπλέον η νοσταλγική ευχή του αφηγητή «Τουλάχιστο, ας ήμουν σ ένα προσφυγικό συνοικισμό με ανθρώπους της ράτσας μου τριγύρω» αποκαλύπτει τον πόθο του να βιώσει τους δεσμούς των προσφύγων με τις πατρίδες τους για να αποφύγει τη μοναξιά του. Από κει και πέρα, μέσα από την περιπλάνησή του στους προσφυγικούς συνοικισμούς ανακαλύπτει τον εσώτερο εαυτό του τροφοδοτώντας και αναπαράγοντας το συναίσθημα εξομολογούμενος έτσι τη συναισθηματική εμπλοκή του: «μεθώ μονάχα που τα λέω από μέσα μου, καθώς ολοένα βεβαιώνομαι. Χαίρομαι να κοιτάζω κι ανατριχιάζω βαθιά, όταν σκέφτομαι πως αυτός που μου μιλά είναι ένας δικός μου άνθρωπος, της φυλής μου Κάτι σα ζεστό κύμα με σκεπάζει ξαφνικά, θαρρείς και γύρισα επιτέλους στην πατρίδα». 2. Η εστίαση στο πεζογράφημα του Ιωάννου είναι εσωτερική και η οπτική γωνία ανήκει αποκλειστικά και μόνο στον αφηγητή, αφού δίνει στοιχεία αποκλειστικά για την εσωτερική ζωή του δικού του προσώπου. Εξάλλου χαρακτήρες άλλοι δεν υπάρχουν στο πεζογράφημα ως αυθυπόστατοι, απλά περιγράφονται από τον αφηγητή οι ράτσες των προσφύγων και τα χαρακτηριστικά τους. Με αυτήν τη μονομερή μονοεστιακή αφήγηση αναγκάζεται ο αναγνώστης να βλέπει μονάχα μέσα από την οπτική γωνία του αφηγητή και να εμπλέκεται άμεσα στις συνειδησιακές και συναισθηματικές του διαδρομές. Ακόμα και όταν ο δραματοποιημένος αφηγητής δε χρησιμοποιεί το α πρόσωπο αλλά το β ή το γ είναι φανερό ότι υπάρχει μόνο η δική του υποκειμενική αντίληψη η οποία και σηματοδοτεί ή ερμηνεύει τα πράγματα. Αυτού του τύπου η αφήγηση κερδίζει σε αμεσότητα. Ο αφηγητής, πιστός στην εμπειρία του, αναφέρεται εκ του ασφαλούς σε θέματα της προσωπικής του ζωής και γίνεται έτσι πειστικός. Παρ όλα αυτά καταφέρνει να παρουσιάσει λιτά και μεστά τους δυο κόσμους της ίδιας πόλης στην οποία πλανάται: τον κόσμο των προσφύγων με τη συνοχή, την απλότητα και τις κακουχίες τους και την αστική μεγαλούπολη με την απομόνωση και την αδιαφορία της. Βλέπουμε, λοιπόν, μέσα από τη συγκεκριμένη αφηγηματική σκοπιά τους πρόσφυγες να αποκτούν πιο καθαρά τη γνησιότητά τους σε συνάρτηση με το χώρο προσφυγικοί συνοικισμοί, γιατί έτσι έχουν εγγραφεί στη συνείδηση του αφηγητή του οποίου η υποκειμενική αντίληψη θέλει τους πρόσφυγες «αλλιώτικους» σε άλλα περιβάλλοντα «συναντημένους». Ακόμα και η αναγνώριση της ράτσας των προσφύγων συνδέεται με την οπτική του αφηγητή που έχει «φοβερά εξασκηθεί» και «σπανίως να πέσει έξω». Και ενώ οι Πόντιοι, οι Καραμανλήδες και άλλοι διατηρούν ευδιάκριτα τα χαρακτηριστικά της ράτσας τους αφού ο αφηγητής είναι «ολότελα αλάνθαστος», όπως ισχυρίζεται, στην περίπτωση των

3 Θρακιωτών το γεγονός ότι τους μπερδεύει ή ότι έχει συνηθίσει την ομιλία τους οδηγεί στη διαπίστωση/βεβαιότητα ότι «ευκολότερα μπερδεύονται με πρόσφυγες από μέρη άλλα». Συχνά ο αφηγητής βλέπει και ερμηνεύει αποκλειστικά από τη δική του εσωτερική σκοπιά ακόμα και ιστορικές αλήθειες ή ιστορικά γεγονότα. Ανακαλύπτει έτσι μες στους προσφυγικούς συνοικισμούς τις πανάρχαιες φυλές των Χετταίων, των Λυδών κλπ θεωρώντας ότι οι Μικρασιάτες πρόσφυγες είναι απόγονοι των αρχαίων αυτών φυλών που είναι «τάχα σβησμένοι» βιώνοντας υποκειμενικά την ιστορική αλήθεια («Κι αν ακόμα δεν είναι, πολύ θα ήθελα να ήταν έτσι η αλήθεια») ενώ δίνει τη δική του ερμηνεία στη μετανάστευση της δεκαετίας Γενικά όχι μόνο ο κόσμος των προσφύγων αλλά και αυτός της μεγαλούπολης δίνεται μέσα από τις δικές του προσωπικές εμπειρίες, τη δική του εσωτερική προοπτική που νιώθει σαν «κούτσουρο που κόβει το νερό», «ξένος και παντάξενος», να συγκατοικεί «με ανθρώπους που αδιαφορούν τελείως για μένα, και εγώ γι αυτούς», ενώ ακόμα και το σχόλιο εκφράζει τη μερική οπτική του ίδιου του συγγραφέα αφηγητή («πονηρά πράγματα προφάσεις πολιτισμού για να διευκολύνονται οι αταξίες»). 3. Ο βιωματικός χαρακτήρας των πεζογραφημάτων του Ιωάννου έχει τονιστεί ιδιαίτερα ενώ αντίθετα δεν γνωρίζουμε αν ο συγγραφέας αυτοβιογραφείται στα κείμενά του. Εξάλλου ο ίδιος ο Ιωάννου προσδιορίζοντας τη σχέση των πεζογραφημάτων του με τη ζωή του τα κατατάσσει στα βιωματικά, εκείνα που περιέχουν μια μεταπλασμένη ζωή, κάτι μεταξύ αυτοβιογραφικού και μυθοποιημένου, αφού βιώματα για τον ίδιο δεν είναι μόνο όσα προέρχονται από την εμπειρία αλλά και οι φαντασιώσεις, τα συναισθήματα, οι πνευματικές καταστάσεις, ενώ μέσα από αυτά υποδύεται πολλά πρόσωπα που θα ήθελε να είναι και ανακουφίζεται ψυχολογικά γράφοντας στο α πρόσωπο. Σίγουρα πάντως ο Ιωάννου κάνει μια λογοτεχνία αποτυπώσεων και η αφήγηση ορίζεται ως πλαίσιο και καταγραφή της εμπειρίας. Ο χώρος στα πεζογραφήματα του Ιωάννου είναι αναμφισβήτητα ένας βιωμένος χώρος όχι μόνο στη θετικότητά του αλλά και με όλες τις μεροληψίες της φαντασίας. Εξάλλου ο βιωμένος χώρος συσσωματώνει και τον αντίστοιχο βιωμένο χρόνο. Η περιπλάνηση σε αυτόν τον χωροχρόνο πραγματοποιείται πρωταρχικά μέσω της μνήμης καθώς ο συγγραφέας βλέπει την πόλη καθώς περιπλανάται μέσα σε αυτήν. Βέβαια στο συγκεκριμένο διήγημα η Θεσσαλονίκη, γενέτειρα του Γιώργου Ιωάννου, υποδηλώνει διακριτικά την παρουσία της ως το αστικό κέντρο όπου εγκαταστάθηκαν οργανωμένα σε συνοικισμούς ο μεγαλύτερος όγκος των προσφύγων της Μικρασίας μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών. Η πόλη εδώ αντιμετωπίζεται καθαρά βιωματικά και φτάνει στο σημείο να μετατρέπεται σε χώρο υποδοχής και σε πρόφαση για τις διαθέσεις και τις εξομολογήσεις του: η πόλη αυτή αφενός φιλοξενεί την αγάπη του για τους προσφυγικούς συνοικισμούς όπου ξυπνάει μέσα του η νοσταλγία της πατρίδας και το «αίμα», αφετέρου όμως τον κάνει να παραπλανάται ως «ξένος» σαν σε «μητριά» πατρίδα λόγω του νεο-αστικού της χαρακτήρα και της απομάκρυνσής της από το παραδοσιακό ύφος και ήθος. Βιωματικός είναι και ο χρόνος που δεν δηλώνεται αλλά προβάλλει υπαινικτικά ως τα μεταπολεμικά χρόνια, η δεκαετία 50-60, καθώς ο Ιωάννου είναι επίγονος προσφύγων στην ώριμη ηλικία του, που ψάχνει όμως απεγνωσμένα να βρει την πολιτιστική του ταυτότητα. Το βιωματικό στοιχείο είναι εμφανέστερο στα σημεία όπου ο αφηγητής συγκαταλέγει τον εαυτό του στους «διεσπαρμένους» πρόσφυγες καθώς και στο αυτοκριτικό σχόλιο για την πολιτιστική αφομοίωση των Θρακιωτών («μπερδεύονται σα να έχουν χάσει την ιδιαίτερη προφορά τους») ράτσα στη οποία ανήκει ο Ιωάννου καθώς είναι παιδί προσφύγων της Ανατολικής Θράκης, γι αυτό και έχει «συνηθίσει» την προφορά τους. Τέλος, η αναφορά στα έθιμα της «Γονατιστής» και της «γονυκλισίας πάνω στα καρυδόφυλλα» (έθιμο της Θράκης) παραπέμπουν στο έντονο φιλολογικό ενδιαφέρον του Ιωάννου για τη νεοελληνική παράδοση και στην επιστημονική του ενασχόληση με το λαϊκό πολιτισμό. Η συμβολή της πεζογραφίας του Ιωάννου συνίσταται στον τρόπο που χειρίζεται τη γλώσσα, στο πηγαίο ύφος του, στην υποβλητικότητα της φωνής του. Γενικά η γραφή του Ιωάννου ενέχει μια ποιητικότητα που συνδέεται άμεσα με το εσώστροφο στοιχείο της πεζογραφίας του. Έναν βασικό τρόπο ανάδειξης του ύφους αυτού αποτελεί ο συνειρμός. Ο συνειρμός, αρχικά, βοηθά τον συγγραφέα να ανακαλεί στη μνήμη του ό,τι τον συγκινεί ή να μεταβαίνει από την παρατήρηση του έξω χώρου στην εξομολόγηση/ενατένιση του έσω χώρου δηλαδή της ψυχής του. Έτσι μέσω της συνάφειας του χώρου και της αντίθεσης (μικροί - μεγάλοι) μεταβαίνει συνειρμικά από την απλή καθημερινή σκηνή που παρακολουθεί στην αρχή της αφήγησης, στους πρόσφυγες που αποτελούν και το θέμα του πεζογραφήματος. Παρόμοια μέσω των αντιθέσεων: πανάρχαιο παρελθόν παρόν και συνοχή διάσπαση ο συγγραφέας οδηγείται συνειρμικά στην αναφορά της διχόνοιας των προσφύγων που μεθοδεύτηκε από την κρατική γραφειοκρατία και στη διασπορά τους στους «τέσσερεις ανέμους». Ο συνειρμός τον οδηγεί στη συνέχεια από το «αίμα» που υποδηλώνει την εσωτερική συγγένεια και τους πολιτιστικούς δεσμούς των προσφύγων στις μεγάλες οδικές «αρτηρίες» της μεγαλούπολης (εξαίρετη είναι η συνειρμική παρομοίωση: ερυθρά και λευκά αιμοσφαίρια σα να κυκλοφορούν) και στην προσωπική του μοναξιά ενώ η παρατήρηση του πολύβοου πλήθους της πόλης που περνά σα «ποτάμι» τον μεταφέρει συνειρμικά στο «βουβό ποτάμι των προγόνων» που επιβιώνει μέσα του για να καταλήξει τελικά να εξομολογηθεί το παράπονο της ψυχής του («να μη βγάλουν οι ψυχές εξαιτίας μου τον παραμικρότερο παραπονιάρικο βόμβο Εγώ όμως από τώρα είμαι βαριά παραπονεμένος») για το γεγονός ότι νιώθει ξένος στην ίδια του την πόλη. 4. α. Ο αφηγητής βιώνοντας την πλήρη αποξένωση και απομόνωση μέσα στο πλήθος του μεγάλου αστικού κέντρου στρέφεται στον εσωτερικό του κόσμο προσπαθώντας εναγώνια να βρει την ταυτότητά του. Νιώθει λοιπόν να επιβιώνουν μέσα του σιωπηλοί και αόρατοι όλοι οι πρόγονοί του με τη λαϊκή πολιτιστική κληρονομιά τους η οποία ανάγεται στα αρχαία ελληνικά χρόνια και φτάνει με την αδιάκοπη ροή του «ποταμού» ως τις μέρες του. Αισθάνεται τη ράτσα του ως δυναμικό φορέα των στοιχείων του παρελθόντος και επιθυμεί να γίνει κι ο ίδιος συνεχιστής του πολιτισμού αυτού, αυτής της παράδοσης. «Γονατισμένος» από σεβασμό στην κληρονομιά αυτή, σα να πρόκειται για Ψυχοσάββατο και βρίσκεται με κατάνυξη στην εκκλησία, επιθυμεί να «μη βγάλουν οι ψυχές των προγόνων του εξαιτίας του τον παραμικρότερο παραπονιάρικο βόμβο» δηλαδή να μην αλλοιωθεί εξαιτίας του ούτε το παραμικρότερο στοιχείο της παράδοσης.

4 Κάνει έτσι υπαινικτική αναφορά σε έθιμα και δοξασίες σχετικά με τις ψυχές των νεκρών, όπου εμφανίζεται αρραγής η παράδοση αυτή: η ορθόδοξη παράδοση της Πεντηκοστής με τη γονυκλισία του εσπερινού της «Γονατιστής» συμπλέκεται με τη λαϊκή δοξασία της Θράκης ότι η καρυδιά διώχνει τα κακά πνεύματα και με το έθιμο να κλείνουν με καρυδόφυλλα τα μάτια τους ώστε να μην τους αναγνωρίσουν οι ψυχές των νεκρών και δεν μπορέσουν μετά να τους αποχωριστούν αλλά και με την αρχαιοελληνική δοξασία ότι οι ψυχές των νεκρών έχουν λεπτή υλικότητα, μια αραχνοΰφαντη υφή γι αυτό κατά την επιστροφή τους από τον Άδη, οι ζωντανοί δεν πρέπει να κινούνται έντονα για να μην τραυματίσουν τις ψυχές. Η «Πεντηκοστή» ανάγεται κατευθείαν στα αρχαία «Λεμούρια» και τα «Ανθεστήρια» αποδεικνύοντας την πολιτισμική συνέχεια που επιθυμεί ο συγγραφέας, μια δυναμική που αναγνωρίζει στη ράτσα του. β. Εξαιτίας της πολυσήμαντης γλώσσας του Ιωάννου αλλά και του γεγονότος ότι πολλές φορές δίνει απλά «ένα σημάδι για τα πράγματα», συχνά οι λέξεις αποκτούν πάνω από μία σημασίες ή ανασημασιοδοτείται το νόημά τους με βάση την οπτική και την εμπειρία του συγγραφέα. Έτσι «Μες στους Προσφυγικούς Συνοικισμούς» οι όροι «πρόσφυγες», «ράτσα», «πατρίδα», «διεσπαρμένοι» αποκτούν άλλο νοηματικό περιεχόμενο, διαφοροποιημένο κάπως από το συνηθισμένο. Πρόσφυγες φυσικά είναι όλοι όσοι εξαναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους και να καταφύγουν σε μια ξένη χώρα, ακόμα κι αν είναι η χώρα της εθνικής τους προέλευσης, όπως συνέβη με την ανταλλαγή των πληθυσμών μετά την Μικρασιατική καταστροφή. Όμως για τον Ιωάννου πρόσφυγες θεωρούνται και οι απόγονοί τους, ανάμεσα στους οποίους συγκαταλέγεται και ο ίδιος, ακόμα κι αν γεννήθηκαν στον τόπο εγκατάστασης των γονιών τους. Η περιπλάνηση του συγγραφέα στους προσφυγικούς συνοικισμούς τον οδηγεί να αποδίδει την ιδιότητα του πρόσφυγα σε όσους ζουν εκεί ή, όπως ο ίδιος, επιθυμούν να ζουν εκεί μαζί με τους ανθρώπους της ράτσας τους. Η λέξη «ράτσα» στον Ιωάννου δεν έχει καμία αρνητική συνδήλωση. Είναι μια λαϊκότροπη λέξη που δηλώνει μια πληθυσμιακή ομάδα που έχει κοινή καταγωγή, ήθος, συμπεριφορά, που έχει κοινό ιδίωμα (προφορά), πολιτιστικές καταβολές και παραδόσεις αλλά και κάποια διακριτικά φυσιογνωμικά γνωρίσματα, τα οποία ωστόσο είναι δευτερεύοντα (π.χ. χρώμα επιδερμίδας για Πόντιους). Η ράτσα στον Ιωάννου είναι σημασιοδοτημένη θετικά (αυθεντικότητα/γνησιότητα, τιμιότητα, ομορφιά, ζωηράδα, αγνότητα, ανεκτικότητα) και αντιτίθεται στο πλήθος/μαζικότητα της σύγχρονης αστικής ζωής. Ο όρος πατρίδα όπως προκύπτει από το συγκεκριμένο πεζογράφημα, δε φαίνεται να περιλαμβάνει τον τόπο γέννησης αλλά τον τόπο καταγωγής, τις αλησμόνητες πατρίδες των προγόνων. Ο αφηγητής νιώθοντας πρόσφυγας σε μια «μητριά πατρίδα» νοσταλγεί και λαχταρά διακαώς την επιστροφή στη «χαμένη πατρίδα» ακόμα κι αν δε γεννήθηκε εκεί, γιατί το «αίμα» του «από κει μονάχα τραβάει», γιατί η εσωτερική φωνή της καταγωγής του τον κάνει να θεωρεί πατρίδα ό,τι αντιπροσωπεύει τους κοινούς πολιτιστικούς δεσμούς, τις παραδόσεις και τις αξίες της ράτσας του. Τέλος, ο όρος «διεσπαρμένοι» φαίνεται να σημαίνει γενικότερα τους ομογενείς της διασποράς, όσους πρόσφυγες και μετανάστες έχουν ξεριζωθεί από τον τόπο τους και έχουν διασκορπιστεί σε άλλους τόπους αλλά και ειδικότερα όσους πρόσφυγες (μαζί με τους απογόνους τους) έχουν εγκατασταθεί όχι σε προσφυγικούς συνοικισμούς όπου είναι εμφανές το κοινό στοιχείο της ράτσας, αλλά μεμονωμένα σε διάφορα άλλα σημεία της πόλης κινδυνεύοντας έτσι ευκολότερα να αφομοιωθούν πολιτιστικά και να χάσουν την ιδιαίτερη και διακριτή τους ταυτότητα. 5. Τα δύο πεζογραφήματα εμφανίζουν θεματικές αναλογίες, καθώς κοινοί άξονες πάνω στους οποίους κινούνται, τόσο ο Ιωάννου όσο και ο Πεντζίκης, είναι η μοναξιά που νιώθουν οι άνθρωποι, η προσφυγιά, η νοσταλγία για την πατρίδα αλλά και η αποξένωση των σύγχρονων ανθρώπων στις μεγαλουπόλεις. Συγκεκριμένα, το πρώτο απόσπασμα του Ν.Πεντζίκη αναφέρεται στη μοναξιά που νιώθει ο ήρωας μες στην αναστατωμένη πατρίδα όπου ζει. Αναστατωμένη χαρακτηρίζεται η πατρίδα καθώς αποτελεί συνονθύλευμα πολλών διαφορετικών πολιτισμών. Το αίσθημα της μοναξιάς σε συνδυασμό με την εγκληματική, υποκριτική και αυθαίρετη κοινωνική νόρμα τον οδηγούν να βρει καταφύγιο στο πνεύμα του, παίρνοντας αφορμή από την παρατήρηση της ασήμαντης καθημερινότητας, από το βίωμα και την εμπειρία. Με την πατρίδα του δεν τον συνδέει κανένας υλικός δεσμός και όλα τα πράγματα που συμβαίνουν γύρω του αποτελούν απλές παραστάσεις της ζωής του, στις οποίες δεν έχει ουσιαστικά ενσωματωθεί. Παράλληλα στο πεζογράφημα του Ιωάννου, ο ήρωας πρόσφυγας νιώθει θετικά συναισθήματα συγκίνησης, αγάπης, ανατριχίλας και νοσταλγίας μέσα από την πνευματική προσέγγιση των προγόνων του, εφόσον μόνο η θύμιση της πατρίδας του προκαλεί ζεστασιά και ηρεμία ακόμη κι αν δεν έχει γεννηθεί σ αυτήν, εφόσον πατρίδα δε θεωρεί τη γενέτειρά του αλλά τον τόπο καταγωγής των προγόνων, καθώς «από κει τραβάει το αίμα του». Αντίθετα, στη μεγαλούπολη, όπου κυριαρχεί η απομόνωση, η συμβατική συμβίωση και η ηθική αταξία, νιώθει μόνος και ξένος. Γι αυτό στρέφεται σε πιο πνευματικές εμπειρίες, στις εσωτερικές του αναζητήσεις και στην πνευματική/πολιτιστική προσέγγιση του παρελθόντος. Εν συνεχεία, το δεύτερο απόσπασμα του πεζογραφήματος του Πεντζίκη παρουσιάζει αναλογίες με το «Μες στους Προσφυγικούς Συνοικισμούς» του Ιωάννου, εφόσον και στα δυο εμφανίζεται το καφενείο ως τόπος συνάντησης και διασκέδασης. Ταυτόχρονα, γίνεται εμφανής η απαξιωτική και ρατσιστική αντιμετώπιση των προσφύγων από τους ντόπιους, καθώς ο ήρωας του αποσπάσματος, Θανάσης μαζί με την οικογένειά του, ζουν σ ένα απόμακρο ανθυγιεινό συνοικισμό, μέσα σε μια σάπια παράγκα. Έτσι, συνάγεται σαφώς η περιθωριοποίηση των προσφύγων που ζουν σε άθλιες συνθήκες. Αντίστοιχα, στο πεζογράφημα του Ιωάννου, οι πρόσφυγες εισπράττουν τη βία καθώς οι ντόπιοι «εγκληματίες των γραφείων» έσπειραν τη διχόνοια ανάμεσά τους και τους ανάγκασαν να μεταναστεύσουν μακριά για να τους ξεφορτωθούν. Ωστόσο, και στα δυο πεζογραφήματα, το καφενείο, στο οποίο διασκεδάζουν δραπετεύοντας από τα ποικίλα προβλήματά τους, αποτελεί τόπο συνάντησης και συνοχής για τους πρόσφυγες κοινής καταγωγής κι έτσι αισθάνονται πιο κοντά στην πατρίδα τους και στον πολιτισμό τους («ακούγοντας την πριμαντόνα με τους αμανέδες»). Επιπροσθέτως, η ομοιότητα που εμφανίζουν το τρίτο απόσπασμα του Πεντζίκη με το πεζογράφημα του Ιωάννου, έγκειται στην αγάπη για την πατρίδα και στη δικαίωση της ζωής του ανθρώπου μέσω αυτής. Το δέσιμο με την πατρίδα είναι ισχυρό και λειτουργεί λυτρωτικά στην ψυχή του ανθρώπου, και στα δυο πεζογραφήματα, καθώς σ αυτό του Ιωάννου ο αφηγητής

5 λέει ότι «το αίμα του από κει μονάχα τραβάει» εννοώντας την πατρίδα του και θεωρεί ότι ο άνθρωπος αποτελείται από την ψυχή και τα αισθήματά της (λαχτάρα) και όχι από τα υλικά στοιχεία ενώ παράλληλα σ αυτό του Πεντζίκη ο αφηγητής νιώθει ότι μόνο η ζωή στην πατρίδα μπορεί να δικαιώσει τη ζωή του. Έτσι, η πατρίδα εμφανίζεται ως αντικείμενο λατρείας καθώς και ως τόπος αυτοπραγμάτωσης. Στο τελευταίο απόσπασμα του πεζογραφήματος του Ν. Πεντζίκη διακρίνουμε δύο ακόμα θέματα, που εμφανίζονται και στο πεζογράφημα του Ιωάννου: Το ένα αφορά την επιβίωση μέσα στην ψυχή του ανθρώπου ολόκληρου του παρελθόντος, ολόκληρου του πολιτισμού και της ιστορίας, μια επιβίωση που παρομοιάζεται και στα δύο κείμενα με ένα ποτάμι που κυλά αδιάκοπα στο χρόνο. Στον Ιωάννου ο αφηγητής νιώθει μέσα του το «βουβό ποτάμι» του λαϊκού πολιτισμού των προγόνων του, από την αρχαιότητα έως τη σύγχρονή του εποχή ενώ στον Πεντζίκη ο αφηγητής «ακούει» μέσα του σα «νερό υπόγειου ποταμού» την ιστορία και τη φωνή ολόκληρης της ανθρωπότητας διαμέσου των αιώνων χωρίς καμία διάκριση. Το άλλο μοτίβο αφορά το αδιέξοδο που βιώνει ο άνθρωπος όταν έρχεται σε επαφή με πράγματα που τον πληγώνουν ψυχικά και πνευματικά, ή όταν ο εσωτερικός του κόσμος συγκρούεται με το εξωτερικό ερέθισμα. Στον Ιωάννου, λοιπόν, ο αφηγητής δεν μπορεί να βρει την ταυτότητά του στην πατρίδα και τον αστικό πολιτισμό που ζει. Στον Πεντζίκη ανάλογα, ο αφηγητής νιώθει «ματωμένος» και με «πληγές» όταν μέσα του παλεύει να εναρμονίσει την ατομική με την κοινωνική/συλλογική του ταυτότητα. Επιμέλεια Κόρκακα Σάνδη

Διαγώνισμα Προσομοίωσης Γ. Ιωάννου, Μες στους Προσφυγικούς Συνοικισμούς

Διαγώνισμα Προσομοίωσης Γ. Ιωάννου, Μες στους Προσφυγικούς Συνοικισμούς Διαγώνισμα Προσομοίωσης Γ. Ιωάννου, Μες στους Προσφυγικούς Συνοικισμούς Στέκομαι καί κοιτάζω τά παιδιά παίζουνε μπάλα. Κάθομαι στό ὁρισμένο καφενεῖο σέ λίγο θά σχολάσουν καί θ ἀρχίσουν νά καταφτάνουν οἱ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 5. Γιώργος Ιωάννου, Μες στους Προσφυγικούς Συνοικισμούς

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 5. Γιώργος Ιωάννου, Μες στους Προσφυγικούς Συνοικισμούς ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 5 Γιώργος Ιωάννου, Μες στους Προσφυγικούς Συνοικισμούς Στέκομαι και κοιτάζω τα παιδιά παίζουνε μπάλα. Κάθομαι στο ορισμένο καφενείο σε λίγο θα σχολάσουν

Διαβάστε περισσότερα

Διαγώνισμα στη Νεοελληνική Λογοτεχνία

Διαγώνισμα στη Νεοελληνική Λογοτεχνία Διαγώνισμα στη Νεοελληνική Λογοτεχνία Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Σ. ΜΠΑΚΟΥΛΑ & ΣΙΑ Ε.Ε. ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΕΠΑ.Λ.- Η/Υ-ECDL Από το 1974 κοντά στο μαθητή Αγ. Ιωάννου 7, 15342, Αγία Παρασκευή Τηλ.: 2106011814-2106004696

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ο Λύκειο Καισαριανής

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ο Λύκειο Καισαριανής ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ο Λύκειο Καισαριανής ΓΙΩΡΓΟΣ ΙΩ ΑΝΝΟΥ, Σελίδες: Σ η μ ε ι ώ σ ε ι ς Οι επιδράσεις στο έργο του: Ο Ιωάννου επηρεάζεται στο έργο του από τον Ν. Πεντζίκη, τον Φ. Κόντογλου, τον Κ.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΩΡΓΟΣ ΙΩΑΝΝΟΥ ΜΕΣ ΤΟΥΣ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟΥΣ ΣΥΝΟΙΚΙΣΜΟΥΣ

ΓΙΩΡΓΟΣ ΙΩΑΝΝΟΥ ΜΕΣ ΤΟΥΣ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟΥΣ ΣΥΝΟΙΚΙΣΜΟΥΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΙΩΑΝΝΟΥ ΜΕΣ ΤΟΥΣ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟΥΣ ΣΥΝΟΙΚΙΣΜΟΥΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ο Γιώργος Σορολόπης (όπως ήταν το πραγματικό όνομα του Γιώργου Ιωάννου) γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1927. Σπούδασε στο τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

1. Ποια τα χαρακτηριστικά της γραφής του Γ. Ιωάννου 2. Ο αναγνώστης σε όλη τη διάρκεια της αφήγησης έχει την αίσθηση ότι ο αφηγητής αυτοβιογραφείται.

1. Ποια τα χαρακτηριστικά της γραφής του Γ. Ιωάννου 2. Ο αναγνώστης σε όλη τη διάρκεια της αφήγησης έχει την αίσθηση ότι ο αφηγητής αυτοβιογραφείται. ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ Φροντιστήριο 3 ï Ä É Á Ã Ù Í É Ó Ì Á Μες στους προσφυγικούς συνοικισμούς, Γ. Ιωάννου (σελ. 247-250 σχ. βιβλίου) ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ 1. Ποια τα χαρακτηριστικά της γραφής του Γ. Ιωάννου 2. Ο αναγνώστης σε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΤΕΓΗ ΖΟΟΜ ΣΤΟ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΟ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΤΕΓΗ ΖΟΟΜ ΣΤΟ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΤΕΓΗ ΖΟΟΜ ΣΤΟ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΟ 1 15 ΕΦΗΒΟΙ ΣΤΑ ΙΧΝΗ ΤΟΥ ΚΑΒΑΦΗ Οι «ρεπόρτερς» του εκπαιδευτικού προγράμματος Zoom στο Παρασκήνιο της Στέγης αναζήτησαν τον Κ.Π Καβάφη παντού. Στα ποιήματα και

Διαβάστε περισσότερα

"Εγώ και ο Εαυτός µου: τρόποι γνωριµίας και ανάπτυξης" (διάλεξη-2005)

Εγώ και ο Εαυτός µου: τρόποι γνωριµίας και ανάπτυξης (διάλεξη-2005) "Εγώ και ο Εαυτός µου: τρόποι γνωριµίας και ανάπτυξης" (διάλεξη-2005) διάλεξη, ανοιχτή για το κοινό, από τους ψυχοθεραπευτές Χριστίνα Πατρινιού και Πέτρο Θεοδώρου διοργάνωση : Συµβουλευτικό Κέντρο Σ.ΚΕ.Ψ.Η.Σ.

Διαβάστε περισσότερα

«Αυτοεκτίμηση και κοινωνικο-οικονομικό επίπεδο Ελλήνων και αλλοδαπών μαθητών του Δημοτικού σχολείου»

«Αυτοεκτίμηση και κοινωνικο-οικονομικό επίπεδο Ελλήνων και αλλοδαπών μαθητών του Δημοτικού σχολείου» Πανεπιστήμιο Πατρών Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Θέμα πτυχιακής εργασίας: «Αυτοεκτίμηση και κοινωνικο-οικονομικό επίπεδο Ελλήνων και αλλοδαπών μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

«Οι μη λεκτικές επικοινωνιακές δεξιότητες των νοσηλευτών και η εφαρμογή τους στους ασθενείς»

«Οι μη λεκτικές επικοινωνιακές δεξιότητες των νοσηλευτών και η εφαρμογή τους στους ασθενείς» ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία: «Οι μη λεκτικές επικοινωνιακές δεξιότητες των νοσηλευτών και η εφαρμογή τους στους ασθενείς» Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Ε. Παπαγιαννοπούλου Φοιτήτρια:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΘΟΔΟΣ, Ο ΕΑΥΤΟΣ ΜΑΣ ΚΑΙ Ο ΘΑΝΑΤΟΣ: Προς μία ερμηνεία του πλατωνικού εὖ πράττειν

Η ΜΕΘΟΔΟΣ, Ο ΕΑΥΤΟΣ ΜΑΣ ΚΑΙ Ο ΘΑΝΑΤΟΣ: Προς μία ερμηνεία του πλατωνικού εὖ πράττειν Η ΜΕΘΟΔΟΣ, Ο ΕΑΥΤΟΣ ΜΑΣ ΚΑΙ Ο ΘΑΝΑΤΟΣ: Προς μία ερμηνεία του πλατωνικού εὖ πράττειν ΓΙΑΝΝΗ ΑΛΤΑΝΔΡΑΣΟ Α.Μ.: 10 ΒΕΡΟΛΙΝΟ 2012 1 ΕΤΦΑΡΙΣΙΕ ΚΑΙ ΜΝΕΙΕ Οφείλω να ευχαριστήσω τον γιατρό μου, Ανδρέα Πολυχρονόπουλο,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΕΨΕΙΣ. ΑΣΤΗΡ της ΑΝΑΤΟΛΗΣ Εκδίδεται από το 1858 ΜΠΙΛΥ ΓΚΡΑΧΑΜ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΣΚΕΨΕΙΣ. ΑΣΤΗΡ της ΑΝΑΤΟΛΗΣ Εκδίδεται από το 1858 ΜΠΙΛΥ ΓΚΡΑΧΑΜ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΑΘΩΣ ΕΙΜΙ ΕΛΕΕΙΝΟΣ ΣΚΕΨΕΙΣ Στο παρόν τεύχος έχουμε για πρώτη φορά στο περιοδικό μας και στην Ελλάδα μία βιογραφία του δρος Μπίλλυ Γκραίαμ ή Γκράχαμ όπως καθιερώθηκε στα ελληνικά το όνομά του. Την έγραψε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΝΣΑΞΗ ΣΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Η ΤΝΣΑΞΗ ΣΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ 1 Άρης Ιωαννίδης Σχεδιασμός εξωφύλλου: schooltime.gr 2 3 4 Περίληψη γραπτού Λόγου Σι είναι η περίληψη; Είναι η συνοπτική και περιεκτική απόδοση, σε συνεχή λόγο, ενός κειμένου. Είναι ένα νέο κείμενο, που,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ ΟΠΩΣ ΤΟΝ ΕΞΗΓΗΣΑ ΣΤΗΝ ΚΟΡΗ ΜΟΥ

Ο ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ ΟΠΩΣ ΤΟΝ ΕΞΗΓΗΣΑ ΣΤΗΝ ΚΟΡΗ ΜΟΥ ΤΑΧΑΡ ΜΠΕΝ ΤΖΕΛΟΥΝ Ο ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ ΟΠΩΣ ΤΟΝ ΕΞΗΓΗΣΑ ΣΤΗΝ ΚΟΡΗ ΜΟΥ Μετάφραση από τα γαλλικά ΑΓΓΕΛΑ ΒΕΡΥΚΟΚΑΚΗ «ΝΕΑ ΣΥΝΟΡΑ» ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΛΙΒΑΝΗ ΑΘΗΝΑ 1998 Στη Μεριέμ Σεψά: ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ - ΚΟΣΜΟΣ Τίτλος πρωτοτύπου:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΨΟΜΕΘΑ ΤΟΝ ΘΕΟΝ ΚΑΘΩΣ ΕΣΤΙ

ΟΨΟΜΕΘΑ ΤΟΝ ΘΕΟΝ ΚΑΘΩΣ ΕΣΤΙ ΑΡΧΙΜ. ΣΩΦΡΟΝΙΟΣ ΤΟΥ ΕΣΣΕΞ ΤΟΜΟΣ 1 Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΖΩΗ ΜΟΥ & ΟΨΟΜΕΘΑ ΤΟΝ ΘΕΟΝ ΚΑΘΩΣ ΕΣΤΙ Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΖΩΗ ΜΟΥ ΕΚΔ. ΠΟΥΡΝΑΡΑ 1983. Μετάφραση Rosemary Edmonds ΟΨΟΜΕΘΑ ΤΟΝ ΘΕΟΝ ΚΑΘΩΣ ΕΣΤΙ ΕΚΔ. ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΙΜΙΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Περάσματα. Ένα παιχνίδι ευαισθητοποίησης για τη ζωή των προσφύγων

Περάσματα. Ένα παιχνίδι ευαισθητοποίησης για τη ζωή των προσφύγων Περάσματα Ένα παιχνίδι ευαισθητοποίησης για τη ζωή των προσφύγων Περάσματα ενα παιχνιδι ευαισθητοποιησης για τη ζωη των προσφυγων Δημιουργήθηκε από τους Chantal Barthélémy-Ruiz, Benoît Carpier και Nadia

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ - ΥΛΗ Γ ΕΞΑΜΗΝΟΥ

ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ - ΥΛΗ Γ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ - ΥΛΗ Γ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο όρος «διακοσμητικές εφαρμογές» αφορά μια τεράστια ποικιλία αντικειμένων που μας περιβάλλουν και που είναι δύσκολο να τα απαριθμήσουμε ένα-ένα με τις

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΤΙ ΕΠΙΛΕΧΘΗΚΑΝ ΟΙ ΠΙΟ ΚΑΤΩ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 1. Ο ΒΑΣΙΛΗΣ

ΓΙΑΤΙ ΕΠΙΛΕΧΘΗΚΑΝ ΟΙ ΠΙΟ ΚΑΤΩ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 1. Ο ΒΑΣΙΛΗΣ ΓΙΑΤΙ ΕΠΙΛΕΧΘΗΚΑΝ ΟΙ ΠΙΟ ΚΑΤΩ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 1. Ο ΒΑΣΙΛΗΣ Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας βοσκός που τον έλεγαν Βασίλη. Ζούσε σε μια μικρή φάρμα με τη γυναίκα του και την κόρη του. Μια

Διαβάστε περισσότερα

«Ερωφίλη» Κρητική Λογοτεχνία

«Ερωφίλη» Κρητική Λογοτεχνία ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΧΟΡΤΑΤΣΗΣ (19ος αιώνας) «Ερωφίλη» Κρητική Λογοτεχνία I Κρητική λογοτεχνία Η παρουσία του νησιού στη νεοελληνική λογοτεχνία αρχίζει με τα δημοτικά τραγούδια. Τα θέματα των δημοτικών τραγουδιών

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ. κοινωνική μάθηση ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ. κοινωνική μάθηση ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ κοινωνική μάθηση ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ κοινωνική μάθηση ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

36. Η κινεζική θρησκεία

36. Η κινεζική θρησκεία 36. Η κινεζική θρησκεία Κινεζική θρησκεία, είναι η παραδοσιακή θρησκεία του κινεζικού λαού. Επικρατεί στην Κίνα και την Ταϊουάν, αλλά και στη μεγάλη κινέζικη διασπορά των νησιών της νοτιοανατολικής Ασίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ τεύχος 99-100

ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ τεύχος 99-100 Μια φιλολογική ματιά σε δυο έργα του Νίκου Ψημμένου (ένα κείμενο ποιητικό, αλλά και με έντονο φιλοσοφικό και πολιτικό στην ευρύτερη έννοιά του χαρακτήρα, και δυο σχετικά με αυτό δοκίμια) Θεοδώρα Ζωγράφου-Βώρου,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣ ΟΥΛΕΨΟΥΜΕ ΜΑΖΙ η λειτουργία της ομάδας η δουλειά με την ομάδα

ΑΣ ΟΥΛΕΨΟΥΜΕ ΜΑΖΙ η λειτουργία της ομάδας η δουλειά με την ομάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΜΑΚΡΙΝΙΤΣΑΣ ΑΣ ΟΥΛΕΨΟΥΜΕ ΜΑΖΙ η λειτουργία της ομάδας η δουλειά με την ομάδα ΜΑΚΡΙΝΙΤΣΑ ΠΗΛΙΟΥ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2007 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ «ΔΟΥΛΕΥΩ ΜΕ ΤΟΝ ΕΑΥΤO ΜΟΥ»

ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ «ΔΟΥΛΕΥΩ ΜΕ ΤΟΝ ΕΑΥΤO ΜΟΥ» ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ «ΔΟΥΛΕΥΩ ΜΕ ΤΟΝ ΕΑΥΤO ΜΟΥ» Aπόσπασμα από το σεμινάριο «Συνάντηση με τον εαυτό μας» του Ερμή του Τρισμέγιστου που γίνεται στην Αθήνα και Θεσσαλονίκη (βλέπε τις ανακοινώσεις των Σεμιναρίων στην

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης και ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων

Στόχοι της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης και ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων Στόχοι της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης και ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων Μπεζάτη Θεοδώρα Φιλόλογος Υπεύθυνη του Προγράμματος «Εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας ως δεύτερης σε εργαζόμενους μετανάστες» Θεοδοσοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

Οι Μαθησιακές Δυσκολίες στη δευτεροβάθµια εκπαίδευση

Οι Μαθησιακές Δυσκολίες στη δευτεροβάθµια εκπαίδευση Οι Μαθησιακές Δυσκολίες στη δευτεροβάθµια εκπαίδευση Παραγωγή / Σχεδιασμός / DTP: adaction A.E. Διαφήμιση Μάρκετινγκ Δημόσιες Σχέσεις Πλατεία Ιπποδρομίου 21, 546 21 Θεσσαλονίκη τηλεφωνικό κέντρο/τηλεομοιότυπο:

Διαβάστε περισσότερα

Σκελετολογία: Μια συζήτηση με τον Μανώλη Μπαμπούση

Σκελετολογία: Μια συζήτηση με τον Μανώλη Μπαμπούση Σκελετολογία: Μια συζήτηση με τον Μανώλη Μπαμπούση Χριστόφορος Μαρίνος: Η δουλειά σου έχει έναν έντονα καταγγελτικό χαρακτήρα. Αυτό γίνεται φανερό τόσο από τα φωτογραφικά έργα που περιλαμβάνονται στην

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΠΡΩΜΕΝΟ ΤΟΥ ΓΟΝΙΔΙΩΜΑΤΟΣ

Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΠΡΩΜΕΝΟ ΤΟΥ ΓΟΝΙΔΙΩΜΑΤΟΣ ΦΩΤΗΣ ΚΑΦΑΤΟΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΦΩΚΑΣ: Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΠΡΩΜΕΝΟ ΤΟΥ ΓΟΝΙΔΙΩΜΑΤΟΣ διάλογος-συνέντευξη γράφει ο ΧΡΗΣΤΟΣ ΑΣΤ. ΤΖΙΟΤΖΙΟΣ* Πυθαγόρας, Ευφυής Σχεδιασμός και Μη Γραμμικά Μαθηματικά. Clono

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Π3.1.2 Ανάπτυξη μεθοδολογίας για τη διδασκαλία των επιμέρους γνωστικών αντικειμένων στο μάθημα της ελληνικής γλώσσας με τη δημιουργική αξιοποίηση της επιστήμης και των εργαλείων ΤΠΕ ΜΕΡΟΣ ΙΙ Η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μία Χαϊντεγκεριανή Προσέγγιση Των Χαϊκού

Μία Χαϊντεγκεριανή Προσέγγιση Των Χαϊκού Μία Χαϊντεγκεριανή Προσέγγιση Των Χαϊκού του ηµήτρη Χωλλ µε την βοήθεια και την καθοδήγηση της έσποινας Καταπότη για το µάθηµα Ανάλυση και Σύνθεση Κειµένου Τµήµα Πολιτισµικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα