αναδεικνύει τον τρόπο που η μάθηση πραγματώνεται Η θεωρητική προσέγγιση της μετασχηματίζουσας εκπαιδευομένων.

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "αναδεικνύει τον τρόπο που η μάθηση πραγματώνεται Η θεωρητική προσέγγιση της μετασχηματίζουσας εκπαιδευομένων."

Transcript

1 ΑΦΙΕΡΩΜΑ Αισθητική εμπειρία και μετασχηματισμός ή προσπαθώντας να συνδέσουμε μια εκπαιδευτική μεθοδολογία με τις θεωρητικές προσεγγίσεις της μετασχηματιστικής εκπαίδευσης 1 Δρ. Γεώργιος Α. Κουλαουζίδης * Εισαγωγή2 Η κοινότητα των εκπαιδευτών ενηλίκων αποδέχεται όλο και περισσότερο τη θεωρία της μετασχηματίζουσας μάθησης, έτσι όπως αυτή διατυπώθηκε από τον Jack Mezirow και εμπλουτίστηκε από τους συνεργάτες και συνεχιστές του έργου του. Η αποδοχή αυτή οφείλεται κατά την άποψή μου στο ότι η θεωρία της μετασχηματίζουσας μάθησης αφενός περιγράφει με κατανοητό τρόπο τους λόγους που οδηγούν τους ενήλικες να συμμετάσχουν σε μια μαθησιακή διεργασία, αφετέρου αναδεικνύει τον τρόπο που η μάθηση πραγματώνεται στην ενήλικη φάση της ζωής του ανθρώπου. Η θεωρητική προσέγγιση της μετασχηματίζουσας μάθησης γίνεται ακόμη πιο ελκυστική, επειδή αναφορικά με την πραγμάτωση της μάθησης θέτει ως κεντρικά στοιχεία δύο πολύ δημοφιλείς έννοιες του πεδίου της εκπαίδευσης ενηλίκων: τον ορθολογικό διάλογο και τον κριτικό στοχασμό. Και τα δύο αυτά στοιχεία που εισήγαγε στη θεωρία του ο Mezirow, μπορούν να οδηγήσουν σε διδακτικούς σχεδιασμούς και μεθοδολογικές εφαρμογές που συνδέονται με όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά που το πεδίο της εκπαίδευσης ενηλίκων έχει θέσει ως θεμέλια της ιδιαιτερότητάς του. Ωστόσο, τόσο η ενίσχυση της διεργασίας του κριτικού στοχασμού όσο και η υποστήριξη ορθολογικών διαλογικών διαδικασιών δεν αποτελούν απλά ζητήματα. Στους κύκλους των εκπαιδευτών ενηλίκων και ιδιαίτερα στα προγράμματα εκπαίδευσης των εκπαιδευτών ενηλίκων διατυπώνονται πολύ συχνά ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο μπορούν οι εκπαιδευτές να δημιουργήσουν τις κατάλληλες συνθήκες ώστε να αναπτυχθεί ορθολογικός διάλογος και τελικά να υποστηριχθεί ο κριτικός στοχασμός των εκπαιδευομένων. Στο πλαίσιο της αναζήτησης μεθοδολογικών εργαλείων τα οποία θα μπορούσαν να διευκολύνουν το έργο όσων εκπαιδευτών ενηλίκων ενστερνίζονται τους στόχους της θεωρίας της μετασχηματίζουσας μάθησης, αναπτύχθηκε μια αρκετά απαιτητική εκπαιδευτική μεθοδολογία που αξιοποιεί την αισθητική εμπειρία και 1 Η πρώτη εκδοχή αυτής της εργασίας παρουσιάστηκε στο 1 ο πανελλήνιο επιστημονικό συνέδριο διά βίου μάθησης που οργανώθηκε από το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας (Θεσσαλονίκη, Ιουνίου 2015) και με μια διαφορετική μορφή θα συμπεριληφθεί στον τόμο των πρακτικών του συνεδρίου που είναι υπό έκδοση. 2 Θα ήθελα να ευχαριστήσω την κ. Μαριέλλα Κορακάκη-Σαμαρά για τις εύστοχες φιλολογικές παρατηρήσεις της, οι οποίες συνέβαλαν ουσιαστικά στην αρτιότερη παρουσίαση των σκέψεών μου. * Ο Γιώργος Κουλαουζίδης είναι διδάκτωρ εκπαίδευσης ενηλίκων, καθηγητής-σύμβουλος στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο. 4

2 ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ Στο πλαίσιο της αναζήτησης μεθοδολογικών εργαλείων τα οποία θα μπορούσαν να διευκολύνουν το έργο μεθοδολογίας, αλλά και να παρουσιαστούν τα στοιχεία εκείνα που την αναδεικνύουν ως μια προσέγγιση όσων εκπαιδευτών ενηλίκων ενστερνίζονται τους στόχους της θεωρίας της μετασχηματίζουσας μάθησης, αναπτύχθηκε μια αρκετά απαιτητική εκπαιδευτική ικανή να μετασχηματίσει το πλαίσιο ενήλικων εκπαιδευόμενων. αναφοράς των μεθοδολογία που αξιοποιεί την αισθητική εμπειρία και ειδικότερα χρησιμοποιεί διάφορες μορφές τέχνης, προκειμένου να ενισχύσει την ικανότητα κριτικού στοχασμού των ενήλικων εκπαιδευόμενων μέσα από συνθήκες διαλόγου, με όλα τα χαρακτηριστικά της διαλογικής διεργασίας που αναφέρονται στη θεωρία (βλ. Kokkos, 2010 Κόκκος, 2011 Kokkos, 2013). Μολονότι η συγκεκριμένη μεθοδολογία αρχίζει να υιοθετείται όλο και περισσότερο από πολλούς εκπαιδευτές ενηλίκων, έχουν γεννηθεί μια σειρά από εύλογα ερωτήματα : 1. Είναι η μεθοδολογία αυτή κατάλληλη για εφαρμογή στο πλαίσιο όλων των θεωρητικών προσεγγίσεων που σχετίζονται με τη μετασχηματίζουσα μάθηση; 2. Ποια είναι τα στοιχεία της μεθοδολογίας που την αναδεικνύουν τελικά ως μια επαρκή «μετασχηματιστική» εκπαιδευτική στρατηγική; Ο μετασχηματισμός ως αποτέλεσμα μιας μαθησιακής διεργασίας Ο μετασχηματισμός των ενηλίκων που συμμετέχουν σε μαθησιακές διεργασίες είναι ένα προσδοκώμενο αποτέλεσμα που εντοπίζεται συχνά στους στόχους εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Ωστόσο, στο πεδίο της εκπαίδευσης ενηλίκων η έννοια του μετασχηματισμού γίνεται αντιληπτή με διαφορετικές νοηματοδοτήσεις που εξαρτώνται κυρίως από τον σκοπό μιας εκπαιδευτικής παρέμβασης αλλά και από την εκπαιδευτική φιλοσοφία των συντελεστών ενός προγράμματος. Οι νοηματοδοτήσεις αυτές συνδέονται με τα μαθησιακά αποτελέσματα μιας εκπαιδευτικής δραστηριότητας. Δηλαδή, με αυτά που σχεδιάζουμε να αλλάξουν ή ακόμη περισσότερο με εκείνα που προσδοκούμε να μετασχηματιστούν μετά από μια διεργασία μάθησης. Οι προσδοκίες αυτές καθορίζουν πολλές από τις ενέργειες ενός εκπαιδευτή ενηλίκων. Ένα ζήτημα που, Η παρούσα εργασία έχει ως στόχο να απαντήσει στα προαναφερόμενα ερωτήματα, παρουσιάζοντας τη συγκεκριμένη μεθοδολογία στο πλαίσιο τριών θεωρητικών εκδοχών της μετασχηματιστικής εκπαίδευσης: της προσέγγισης του Paulo Freire, που πρώτος μίλησε για κριτική σκέψη, ενδυνάμωση και μετασχηματισμό (Freire, 1996 Freire & Shor, 2011), της κλασσικής προσέγγισης του Jack Mezirow (1991) και της δομο-αναπτυξιακής προσέγγισης του Robert Kegan (1994). Επίσης στο πλαίσιο της παρούσας εργασίας θα επιχειρηθεί να διευκρινιστούν οι στόχοι της συγκεκριμένης κατά την άποψή μου, συνδέεται με τις προσδοκίες αυτές είναι το κατά πόσο στον αναμενόμενο ή σχεδιαζόμενο μετασχηματισμό ο πρωτεύων στόχος είναι το άτομο ή το κοινωνικό σύνολο. Αν και θεωρώ ότι η κατασκευή τέτοιων δυϊσμών δεν εξυπηρετεί τη μελέτη του φαινομένου της μάθησης, κυρίως επειδή τα μαθησιακά αποτελέσματα αποτιμώνται μακροπρόθεσμα, η έλλειψη συστηματικών διαχρονικών ερευνών αποτίμησης της επενέργειας της μάθησης με οδηγεί στο να χρησιμοποιήσω για τις ανάγκες της διερεύνησής μου αυτό το τεχνητό δίπολο (άτομο κοινωνία), παραδεχόμενος ωστόσο ότι ο ατομικός μετασχηματι 5

3 ΑΦΙΕΡΩΜΑ σμός είναι μια αναγκαία συνθήκη για την επίτευξη κοινωνικού μετασχηματισμού (βλ. Jarvis, ). Τι εννοώ όμως με τις έννοιες ατομικός και κοινωνικός μετασχηματισμός; Είναι μάλλον εύκολο να παραδεχτεί κανείς ότι υπάρχουν προγράμματα εκπαίδευσης ενηλίκων όπου η επιθυμητή αλλαγή, τουλάχιστον σε επίπεδο σχεδιασμού, είναι πρώτα ατομική και δευτερευόντως συλλογική. Για να γίνει περισσότερο κατανοητός ο προηγούμενος ισχυρισμός θα χρησιμοποιήσω ένα παράδειγμα. Ας σκεφτούμε ένα πρόγραμμα εκπαίδευσης ενηλίκων οι οποίοι έχουν διαγνωσθεί ως διαβητικοί και επιβάλλεται να μάθουν να ζουν με έναν νέο τρόπο. Σε ένα τέτοιο πρόγραμμα το άμεσο και πρωτεύον ζήτημα, τόσο των σχεδιαστών αλλά και των εκπαιδευτών, είναι να διευκολυνθεί ο εκπαιδευόμενος να αλλάξει στάση ζωής (ατομικός μετασχηματισμός), ενώ δευτερευόντως υπάρχει και ο στόχος της κοινωνικής ή συλλογικής αλλαγής που σχετίζεται ίσως με την έμμεση ευαισθητοποίηση του κοινωνικού κύκλου του εκπαιδευόμενου διαβητικού αναφορικά με το ζήτημα της φυσικής άσκησης και της επιλογής μιας περισσότερο υγιεινής διατροφικής συμπεριφοράς. Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν προγράμματα εκπαίδευσης ενηλίκων στα οποία ο πρωτεύων στόχος των σχεδιαστών είναι ο κοινωνικός μετασχηματισμός. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι τα προγράμματα καταπολέμησης του αναλφαβητισμού όπου, ενώ προφανώς ενυπάρχει ζήτημα ατομικής αλλαγής, ο βασικός στόχος είναι η εξάλειψη των κοινωνικών ανισοτήτων και ο συνακόλουθος εκδημοκρατισμός της κοινωνίας. Έχω την αίσθηση ότι οι παραπάνω διευκρινήσεις μάς διευκολύνουν στο να εξετάσουμε την εκπαιδευτική μεθοδολογία της αξιοποίησης της τέχνης στο πλαίσιο των πιο δημοφιλών προσεγγίσεων του μετασχηματισμού στην εκπαίδευση ενηλίκων, τις οποίες αναφέραμε παραπάνω. Στο σημείο αυτό θα ήθελα να κάνω άλλη μια σημείωση που αφορά αυτή την εργασία και σχετίζεται με την ανάπτυξη και τις προσεγγίσεις της θεωρίας της μετασχηματίζουσας μάθησης. Είναι αναγνωρισμένο, αλλά και βιβλιογραφικά τεκμηριωμένο, ότι η θεωρία που διατύπωσε ο Mezirow στηρίχθηκε πολύ επάνω στις εκπαιδευτικές προσεγγίσεις του Paulo Freire, ο οποίος εισήγαγε την έννοια του μετασχηματισμού ως στόχου στην εκπαίδευση ενηλίκων (Jarvis, 2004 Kitchenham, 2008 Illeris, 2014). Όμως, η προσέγγιση του Freire, παρά το ότι λειτούργησε ως «υποδομή» για την ανάπτυξη της θεωρητικής άποψης του Mezirow, διατηρεί τη φιλοσοφική της αυτονομία και ιδιαιτερότητα, οπότε, στο πλαίσιο της εργασίας αυτής, θα την εξετάσουμε πρώτη και αυτοτελώς. Από εκεί και πέρα υπάρχει η θεωρία που διατύπωσε ο Jack Mezirow, την οποία θα αποδεχτούμε έτσι όπως αυτή διατυπώθηκε και εμπλουτίστηκε από τον ίδιο (Mezirow, ). Τέλος, από τις πολλές θεωρητικές προσεγγίσεις που ασχολούνται με το ζήτημα του μετασχηματισμού επέλεξα να ασχοληθώ κυρίως με τη δομο-αναπτυξιακή θεωρία του Robert Kegan ( ). Η επιλογή αυτή δεν σημαίνει ότι άλλες προσεγγίσεις της μετασχηματίζουσας μάθησης που αναπτύχθηκαν, είτε έχοντας ως βάση την άποψη του Mezirow είτε αυτόνομα (π.χ. πλανητική, πνευματική, οικολογική, κ.λπ.), είναι μικρότερης σημασίας ή αξίας. Η συγκεκριμένη επιλογή σχετίζεται περισσότερο με τον δικό μου βαθμό κατανόησης των συγκεκριμένων θεωρητικών απόψεων, καθώς και με την υποκειμενική μου εκτίμηση για το πώς εφαρμόζεται πρακτικά η εκπαιδευτική μεθοδολογία αξιοποίησης της αισθητικής εμπειρίας σε κάθε ένα από τα συγκε 6

4 ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ κριμένα θεωρητικά πλαίσια. που βρίσκονται στον πυρήνα της διεργασίας του κριτικού στοχασμού: Η εκπαιδευτική πρόταση του Αλέξη Κόκκου: αξιοποιώντας την τέχνη για την επίτευξη μετασχηματισμού Όπως αναφέραμε και παραπάνω, ένα από τα κρίσιμα ζητήματα στη θεωρία της μετασχηματίζουσας μάθησης είναι η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης των εκπαιδευόμενων. Η ενδυνάμωση των εκπαιδευόμενων στο πλαίσιο της συγκεκριμένης θεωρίας σχετίζεται άμεσα, αν όχι αποκλειστικά, με τη συγκεκριμένη νοητική διεργασία (Κουλαουζίδης, 2013). Ως κριτική σκέψη εννοούμε τη διανοητική διεργασία που οδηγεί στην αναγνώριση και αναθεώρηση των επιστημολογικών παραδοχών των εκπαιδευόμενων. Δηλαδή, στην αναζήτηση και επαναξιολόγηση όλων εκείνων των παραγόντων που διαμόρφωσαν στο παρελθόν, αλλά και συνεχίζουν να διαμορφώνουν στο παρόν, το ατομικό πλαίσιο αναφοράς ενός ατόμου. Σε αυτό το πλαίσιο οι γνωστές και πετυχημένες εκπαιδευτικές τεχνικές της εκπαίδευσης ενηλίκων που έχουν ως βασικό στόχο την ενεργητική συμμετοχή των μελών της ομάδας στη διεργασία παραγωγής γνώσης φαίνονται ανεπαρκείς. Προφανώς οι κλασσικές αυτές τεχνικές και ιδίως η ομαδική εργασία μπορούν να οδηγήσουν σε αμφισβήτηση παραδοχών. Μόνο που οι παραδοχές οι οποίες αναθεωρούνται σε αυτή τη διεργασία είναι εκείνες που βρίσκονται στην επιφάνεια του πλαισίου αναφοράς. Πρόκειται για τις παραδοχές εκείνες που έχουν χαρακτηριστεί ως αιτιώδεις και κανονιστικές (παραδοχές προτύπων). Η πραγματική κριτική σκέψη όμως είναι εκείνη που στοχεύει στην αλλαγή των παραδειγματικών παραδοχών, δηλαδή των δομικών παραδοχών του πλαισίου αναφοράς. Γι αυτό και σύμφωνα με τον Brookfield (1988) υπάρχουν τέσσερις δραστηριότητες η ανάλυση των πεποιθήσεων, δηλαδή η αναλυτική εξέταση των αξιών, των πολιτισμικών πρακτικών και των κοινωνικών δομών με στόχο την ανάλυση της επίδρασής τους στην καθημερινότητα, η επίγνωση του πλαισίου ή με άλλα λόγια η συνειδητοποίηση ότι οι πεποιθήσεις μας δημιουργούνται σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο και σε συγκεκριμένο ιστορικό και πολιτισμικό πλαίσιο, ο φαντασιακός προβληματισμός, δηλαδή η φαντασιακή αναζήτηση εναλλακτικών τρόπων σκέψης για τα φαινόμενα με στόχο τη δυνατότητα αμφισβήτησης των κυρίαρχων τρόπων σκέψης και δράσης, ο στοχαστικός σκεπτικισμός, με άλλα λόγια η αμφισβήτηση των ισχυρισμών, των γενικεύσεων, των μεγάλων αφηγήσεων και των άκριτων προτύπων αλληλεπίδρασης μέσω των τριών προηγούμενων δράσεων. Στο πλαίσιο της αναζήτησης τεχνικών που μπορούν να διευκολύνουν την παραπάνω διεργασία ο καθηγητής Αλέξης Κόκκος σχεδίασε και εισήγαγε στο πεδίο της εκπαίδευσης ενηλίκων την εκπαιδευτική μεθοδολογία της αξιοποίησης της αισθητικής εμπειρίας (βλ. Kokkos, 2010 Κόκκος, 2011 Kokkos, 2013). Η μεθοδολογία αυτή περιλαμβάνει μια σειρά από διακριτά στάδια, στη διάρκεια των οποίων αξιοποιούνται έργα τέχνης με σκοπό την ανάπτυξη του κριτικού στοχασμού. Συγκεκριμένα, και εν συντομία, η μέθοδος περιλαμβάνει έξι (6) στάδια. Στο πρώτο στάδιο, μέσω της διευκολυντικής λειτουργίας του εκπαιδευτή, ανιχνεύεται και 7

5 ΑΦΙΕΡΩΜΑ προσδιορίζεται η ανάγκη που υπάρχει στην ομάδα για μια βαθύτερη εξέταση των παραδειγματικών παραδοχών των εκπαιδευόμενων σε σχέση με ένα ατομικό ή κοινωνικό ζήτημα. Στο επόμενο στάδιο, με την εφαρμογή συμμετοχικών τεχνικών, οι εκπαιδευόμενοι εκφράζουν τις παραδοχές τους σε σχέση με το συγκεκριμένο ζήτημα. Στο τρίτο στάδιο ο εκπαιδευτής έχοντας την καταγραφή των παραδοχών, στην ιδανική περίπτωση μαζί με την ομάδα, διακρίνει τα υποθέματα που είναι δυνατόν να αποτελέσουν τα αντικείμενα προσεκτικής και ολιστικής προσέγγισης με τη βοήθεια της τέχνης. Τα υποθέματα που συνδυάζονται με σχετικά κριτικά ερωτήματα παρουσιάζονται στην ομάδα και γίνεται επιλογή του υποθέματος που θα εξεταστεί. Στο τέταρτο στάδιο γίνεται η επιλογή των έργων τέχνης που θα χρησιμοποιηθούν. Ο Κόκκος, τόσο στην αρχική παρουσίαση της εκπαιδευτικής αυτής μεθόδου όσο και σε επόμενες συζητήσεις, προτείνει τεκμηριωμένα την επιλογή έργων υψηλής αισθητικής αξίας, υποστηρίζοντας ότι μόνο αυτού του είδους τα έργα μπορούν να διευκολύνουν την κριτική εξέταση των υποθεμάτων (Κόκκος, 2011). Στο επόμενο στάδιο (πέμπτο) συντελείται η επεξεργασία των έργων τέχνης με την εφαρμογή συγκεκριμένων μεθόδων συστηματικής παρατήρησης. Εδώ, μέσα από μια διαλογική διαδικασία, εκφράζονται συναισθήματα και απόψεις με στόχο να αντιληφθούν οι συμμετέχοντες ότι υπάρχουν πολλές οπτικές θέασης του θέματος του έργου τέχνης και, κατ επέκταση, του ζητήματος που απασχολεί τα μέλη της ομάδας. Το τελευταίο στάδιο είναι το στάδιο της κριτικής εξέτασης των στερεοτυπικών παραδοχών, του εμπλουτισμού τους και της σύνθεσης των επιμέρους στοιχείων σε ένα καινούριο σύνολο. Στο έκτο αυτό στάδιο γίνεται αντιπαραβολή των αρχικών απόψεων των εκπαιδευόμενων με αυτές που αναδύθηκαν μέσα από αυτή την εκπαιδευτική μεθοδολογία. Είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι στο πλαίσιο της συγκεκριμένης μεθοδολογίας ο στόχος δεν είναι η ανάπτυξη δεξιοτήτων που σχετίζονται με την ανάλυση έργων τέχνης. Προφανώς δεν μπορούμε να αποκλείσουμε ότι τα μαθησιακά εναύσματα που πιθανόν θα αναδυθούν θα οδηγήσουν τους εκπαιδευόμενους στην αναζήτηση μαθησιακών πηγών για βαθύτερες αναλύσεις της τέχνης. Διευκρινίζουμε ωστόσο ότι ο κύριος στόχος της μεθόδου είναι η «μύηση» των εκπαιδευόμενων, μέσω της συγκεκριμένης μεθοδολογίας που περιλαμβάνει την αξιοποίηση έργων τέχνης, στη διεργασία της κριτικής σκέψης που εμπεριέχει τα συστατικά στοιχεία τα οποία περιγράψαμε παραπάνω (Kokkos, 2013). Η αξιοποίηση της μεθοδολογίας στο πλαίσιο της εκπαιδευτικής προσέγγισης του Paulo Freire Όπως ανέφερα και παραπάνω, η βάση της θεωρίας του μετασχηματισμού εντοπίζεται στο έργο του Paulo Freire. Στην Αγωγή των Καταπιεζομένων (1996) ο Freire συνδέει τον μετασχηματισμό με την εκπαιδευτική διαδικασία που οδηγεί στη χειραφέτηση, την οποία ερμηνεύει ως απελευθέρωση από την κυρίαρχη κουλτούρα. Η απελευθερωτική εκπαιδευτική προσέγγιση που πρότεινε ο Freire στηρίζεται σε δύο βασικές έννοιες: τον διάλογο και την κριτική συνειδητοποίηση. Για τον Freire, ο διάλογος μεταξύ εκπαιδευτή και εκπαιδευόμενου είναι ένα κρίσιμο συστατικό της μαθησιακής διεργασίας. Μέσω του διαλόγου ο εκπαιδευτής έχει τη δυνατότητα/ευκαιρία να διευκολύνει την ανάδυση των στοιχείων της εμπειρίας που θα αποκαλύψουν τα αίτια της κοινωνικής κατάστασης την οποία βιώνει ο εκπαιδευόμενος (Freire, 2006). Από την άλλη 8

6 ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ πλευρά, με τη χρήση του διαλόγου ο εκπαιδευόμενος είναι σε θέση να στοχαστεί κριτικά επάνω στην εμπειρία του και να προετοιμαστεί για την ανάληψη δράσης με στόχο τον μετασχηματισμό της. Η διαλογική διεργασία με τη μορφή αυτή αποτελεί και συστατικό στοιχείο της εκπαιδευτικής μεθόδου που προτείνει ο Κόκκος (2010). Σε όλα τα στάδια, από το πρώτο μέχρι και το έκτο, η εκπαιδευτική ομάδα με την καθοδήγηση του εκπαιδευτή υποστηρίζεται ώστε να εκφράσει τις πεποιθήσεις των μελών της, αλλά και να αποκαλύψει μέσα από την ανάλυση των κριτικών ερωτημάτων τις αιτίες της κοινωνικής κατάστασης που τα μέλη της βιώνουν στην πραγματικότητα. Ιδιαίτερα όμως στο πέμπτο στάδιο, της ανάλυσης του επιλεγμένου έργου τέχνης, επιτυγχάνεται και ο φαντασιακός προβληματισμός στον οποίο αναφέρεται ο Brookfield (1988) και ο οποίος είναι η πηγή της αμφισβήτησης των επιστημολογικών παραδοχών, άρα και το επιθυμητό μαθησιακό αποτέλεσμα της μεθόδου. Η απελευθέρωση των εκπαιδευόμενων από τις κοινωνικές επιταγές της κυρίαρχης κουλτούρας καθώς και ο μετασχηματισμός τους σε φορείς δράσης είναι ένα από τα στοιχεία στα οποία δίνει ιδιαίτερη σημασία η προσέγγιση του Freire (Jarvis, 2007 Κοκκος, 2005). Ένα σημαντικό στοιχείο για την επίτευξη του στόχου αυτής της απελευθέρωσης είναι η κριτική συνειδητοποίηση. Η συνειδητοποίηση που αναφέρει ο Freire είναι μια διεργασία μάθησης κατά την οποία οι εκπαιδευόμενοι κατορθώνουν, μαζί με τον εκπαιδευτή τους, να αποκτήσουν επίγνωση για την κατάστασή τους αλλά και να οικοδομήσουν τις ικανότητες εκείνες που θα τους ενισχύσουν στον αγώνα τους για κοινωνική αλλαγή. Η συνειδητοποίηση επιτυγχάνεται μέσω της κατανόησης των αιτιών που δημιουργούν τις καταπιεστικές κοινωνικές συνθήκες. Αυτή η κατανόηση στο πλαίσιο της αξιοποίησης της αισθητικής εμπειρίας που προτείνει ο Κόκκος (2011) επιτυγχάνεται τόσο στο στάδιο της διατύπωσης των προσωπικών πεποιθήσεων όσο και στο στάδιο της ανάπτυξης των υποθεμάτων του κεντρικού ζητήματος και της διαμόρφωσης των κριτικών ερωτημάτων, ενώ ακόμη περισσότερο κορυφώνεται στο έκτο στάδιο, όπου μετά την ανάλυση του έργου τέχνης γίνεται η αντιπαραβολή των εμπλουτισμένων απόψεων των εκπαιδευόμενων με τις αρχικές τους θέσεις. Ιδιαίτερα σε αυτό το τελευταίο στάδιο επιτυγχάνεται και ο στοχαστικός σκεπτικισμός που απαιτεί μια διεργασία κριτικού στοχασμού. Το αποτέλεσμα αυτής της ενεργού εμπλοκής του εκπαιδευόμενου στη μαθησιακή διεργασία τον βοηθά όχι μόνο να απαντήσει στα κριτικά ερωτήματα που συνδέονται με το έργο τέχνης, αλλά και να αρχίσει να διατυπώνει μόνος του επιστημολογικά ερωτήματα (π.χ. «γιατί θέλω να μάθω;», «γιατί μαθαίνω για το συγκεκριμένο ζήτημα;», «πώς μπορεί η μάθησή μου να με απελευθερώσει και να με βοηθήσει να χειραφετηθώ;»), τα οποία πιθανόν θα οδηγήσουν σε έναν βαθύτερο μετασχηματισμό του πλαισίου αναφοράς του. Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, καταλήγουμε στο ότι η εκπαιδευτική μεθοδολογία ανάπτυξης του κριτικού στοχασμού μέσω της αισθητικής εμπειρίας υπηρετεί τα θεμελιώδη στοιχεία της προσέγγισης του Freire. Αυτό σημαίνει ότι η συγκεκριμένη μεθοδολογία παρέχει πρόσφορο έδαφος για να αναπτυχθεί η κριτική σκέψη των εκπαιδευόμενων, στοιχείο προαπαιτούμενο για τον ατομικό μετασχηματισμό και που, εν τέλει, μπορεί να ενδυναμώσει τους εκπαιδευόμενους ώστε να επιτευχθεί η αμφισβήτηση της υπάρχουσας κοινωνικής κατάστασης (Κουλαουζίδης, 2013). Η αμφισβήτηση αυτή είναι το πρώτο βήμα για την πρόκληση μετασχηματισμού στο κοινωνικό και πολιτιστικό περιβάλ 9

7 ΑΦΙΕΡΩΜΑ λον του εκπαιδευόμενου, δηλαδή για την πραγμάτωση της πράξης (praxis) που, σύμφωνα με τoν Freire, επιτυγχάνεται όταν η κριτική σκέψη επάνω στην εμπειρία συνδυάζεται με την ανάληψη κοινωνικής δράσης (Freire, & Shor, 2010). επάνω στις οποίες στηρίζεται το σύστημα αξιών ενός ατόμου, καθώς και τη διερεύνηση των γενεσιουργών πηγών και των συνεπειών τους. Ο Mezirow σε μια προσπάθεια να εξορθολογήσει τη διεργασία του μετασχηματισμού περιέγραψε τα παρακάτω δέκα στάδια Η αξιοποίηση της μεθοδολογίας στο πλαίσιο της θεωρίας του Jack Mezirow νοηματοδότησης, τα οποία οδηγούν σε πιθανό μετασχηματισμό του πλαισίου αναφοράς (βλ. Mezirow, 2000, σελ. 22): Η θεωρία του Jack Mezirow (1991) υποστηρίζει ότι σε έναν ενήλικο δημιουργείται κίνητρο για μάθηση, όταν η αντίληψή του για την πραγματικότητα βρεθεί σε δυσαρμονία με μια συγκεκριμένη κατάσταση, όταν δηλαδή δεν υπάρχει σύμπνοια μεταξύ πραγματικότητας και εμπειρίας. Ο Mezirow υποστήριξε ότι οι ενήλικες έχουν περισσότερο την ανάγκη να αποκτήσουν νέες προοπτικές στα ήδη υπάρχοντα νοηματοδοτικά τους σχήματα με τα οποία ερμηνεύουν την πραγματικότητα και ονόμασε αυτή τη διεργασία μετασχηματίζουσα μάθηση. Η προσέγγιση του Mezirow έχει κοινά θεωρητικά θεμέλια με την προσέγγιση του Freire. Και οι δύο πιστεύουν ότι η εκπαίδευση των ενηλίκων πρέπει να οδηγεί στην προσωπική ενδυνάμωση και χειραφέτηση. Η μαθησιακή διεργασία που εξυπηρετεί την παραπάνω άποψη ονομάστηκε χειραφετητική μάθηση 3 και ο Mezirow ( ) υποστήριξε ότι η συγκεκριμένη μορφή μάθησης αφορά σχεδόν αποκλειστικά στους ενηλίκους. Η μάθηση αυτή περιλαμβάνει την αμφισβήτηση απόψεων και νοημάτων μέσα από μια διεργασία κριτικού στοχασμού που αφορά στην προσεκτική, οξυδερκή και σε βάθος διεργασία εξέτασης των πεποιθήσεων 1. Η ανάδειξη ενός αποπροσανατολιστικού βιώματος. 2. Η αυτοεξέταση των παραδοχών που σχετίζονται με το παραπάνω βίωμα. 3. Η κριτική αξιολόγηση (κριτικός στοχασμός) των παραπάνω παραδοχών. 4. Η αναγνώριση των πηγών που προκαλούν τη δυσαρμονία των παραδοχών σε συνεργασία με άλλα μέλη της ομάδας. 5. Η αναζήτηση επιλογών για νέους ρόλους, σχέσεις και δράσεις. 6. Ο σχεδιασμός ενός προγράμματος δράσης. 7. Η απόκτηση γνώσεων και δεξιοτήτων για την υλοποίηση του σχεδίου. 8. Η εφαρμογή του σχεδίου (δοκιμή νέων ρόλων). 9. Η οικοδόμηση ικανότητας και αυτοπεποίθησης για τους νέους ρόλους και τις νέες σχέσεις. 10. Η επανένταξη σύμφωνα με τις συνθήκες που έχουν οριστεί από τις νέες προοπτικές. Η εκτίμησή μου είναι ότι η μέθοδος της αξιοποίησης της αισθητικής εμπειρίας είναι σε μεγάλο βαθμό οικο 3 Οι άλλες δύο μορφές μάθησης σύμφωνα με τον Mezirow, είναι η εργαλειακή και η επικοινωνιακή: η εργαλειακή μάθηση προκύπτει μέσα από την επίλυση συγκεκριμένων προβλημάτων και από τον καθορισμό της σχέσης μεταξύ αίτιου και αιτιατού, ενώ η επικοινωνιακή μάθηση ορίζεται ως η προσπάθεια να γίνει κάποιος κατανοητός και να κατανοήσει τους άλλους στο πλαίσιο ανταλλαγής ιδεών μέσω του προφορικού και γραπτού λόγου αλλά και όλων των μορφών τέχνης και δημιουργίας. 10

8 ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ Η εκτίμησή μου είναι ότι η μέθοδος της αξιοποίησης της αισθητικής εμπειρίας είναι σε μεγάλο βαθμό οικοδομημένη επάνω στα συγκεκριμένα στάδια. Ειδικότερα, το πρώτο στάδιο της εκπαιδευτικής μεθόδου που μας προτείνει ο Κόκκος (2011) αφορά στην προσπάθεια να αναδυθεί ένα προβληματικό ζήτημα και οι πρώτες απόψεις των εκπαιδευόμενων επάνω σε αυτό. Αν αυτό στοχασμού, καθώς οδηγεί τους εκπαιδευόμενους να αμφισβητήσουν την εγκυρότητα της πρότερης μάθησης (άρα και των προβληματικών παραδοχών) μέσα από την επεξεργασία ενός βιώματος και την ταυτόχρονη ερμηνεία της βιωμένης αυτής εμπειρίας, που στην περίπτωσή μας είναι αισθητικής φύσης. Εδώ παρατηρούμε την εφαρμογή μιας εποικοδομιστικής το στάδιο υλοποιηθεί με επιμέλεια και με προετοιμασία, επιτρέπει να αναδειχθεί το αποπροσανατολιστικό βίωμα που ο Mezirow θεωρεί ως αρχή της διεργασίας του μαθησιακού μετασχηματισμού. Το δεύτερο (κονστρουκτιβιστικής) άποψης που δεν αποδέχεται την ιδέα ότι η γνώση υπάρχει γενικά και ουδέτερα. Αυτή είναι μια άποψη του Mezirow την οποία υπηρετεί η μέθοδος του Κόκκου και η οποία υπάρχει και στις στάδιο, όπου οι συμμετέχοντες μέσα από διαδικασίες απόψεις του Freire. Ειδικότερα, η επεξεργασία της ενεργητικής συμμετοχής συζητούν ομαδικά και καταγράφουν απόψεις, βρίσκεται σε συμφωνία με τη δεύτερη φάση μετασχηματισμού, στην οποία το ζητούμενο είναι η αυτοεξέταση των πεποιθήσεων. Το πέμπτο στάδιο της μεθόδου του Κόκκου, δηλαδή αυτό του κριτικού στοχασμού με τη διαμεσολάβηση της τέχνης, είναι επίσης σε συμφωνία με το στάδιο της κριτικής εξέτασης που απαιτεί η πρόταση του Mezirow (τρίτη και τέταρτη φάση μετασχηματισμού). Σε αυτό το στάδιο επίσης μπορούμε να εντοπίσουμε τα βασικά στοιχεία της διεργασίας του κριτικού στοχασμού που είδαμε παραπάνω (ανάλυση πεποιθήσεων, φαντασιακός προβληματισμός). Το έκτο στάδιο της μεθόδου βιωμένης (αισθητικής) εμπειρίας οδηγεί σύμφωνα με τον Mezirow (1997) στην επίγνωση. Η επίγνωση αυτή είναι ένας πολύ σημαντικός στόχος της εκπαίδευσης των ενηλίκων, αφού τους επιτρέπει να αναθεωρήσουν ή να ανασκευάσουν τις (πιθανώς) εσφαλμένες αντιλήψεις τους, έτσι ώστε να προχωρήσουν στη συγκρότηση μίας ικανοποιητικότερης, καλύτερα οργανωμένης και ταξινομημένης εικόνας του κόσμου και των σχέσεών τους με τον εαυτό τους και τους άλλους (Παληός, 2003). Τους οδηγεί δηλαδή στο να ολοκληρώσουν και τις υπόλοιπες φάσεις του νοηματοδοτικού μετασχηματισμού που διατυπώνει ο Mezirow στη θεώρησή του (δηλαδή από το έκτο στάδιο έως το δέκατο). της αξιοποίησης της τέχνης, δηλαδή η επαναξιολόγηση των παραδοχών, περιγράφει στην ουσία την πέμπτη φάση μετασχηματισμού, όπου γίνεται η αναζήτηση για εναλλακτικούς ρόλους, σχέσεις και δράσεις. Εδώ βλέπουμε πάλι τον στοχαστικό σκεπτικισμό που αναφέρει ο Brookfield (1988) ως δομικό στοιχείο του κριτικού στοχασμού. Είναι φανερό ότι η συγκεκριμένη μέθοδος της αξιοποίησης της αισθητικής εμπειρίας αποτελεί μια ολοκληρωμένη μεθοδολογία ανάπτυξης δεξιοτήτων κριτικού H αξιοποίηση της μεθοδολογίας στο πλαίσιο της θεωρητικής προσέγγισης του Robert Kegan Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου του Harvard, Robert Kegan, προέρχεται από το χώρο της ψυχολογίας και έχει αναπτύξει μια θεώρηση για την ανάπτυξη του ατόμου, η οποία ανήκει στον χώρο του αναπτυξιακού εποικοδομισμού. Όπως είναι γνωστό, ο εποικοδομισμός υποστηρίζει ότι τα άτομα νοηματοδοτούν τα 11

9 ΑΦΙΕΡΩΜΑ στοιχεία του περιβάλλοντός τους και δημιουργούν τον κόσμο ανακαλύπτοντάς τον, ενώ η αναπτυξιακή ψυχολογία σε γενικές γραμμές υποστηρίζει ότι οι άνθρωποι με το πέρασμα του χρόνου αναπτύσσονται και αλλάζουν, ενώ στην πορεία της ζωής τους εισέρχονται σε ποιοτικά διαφορετικές φάσεις (Bruner, 1966 Tennant, 1997). Σύμφωνα με τον Kegan (2007), υπάρχουν δύο είδη μάθησης: η πληροφοριακή (σχηματιστική) και η μετασχηματιστική. Το πρώτο είδος έχει ως στόχο την αύξηση των γνώσεων και των δεξιοτήτων ενός ατόμου και «υπηρετεί τον απολύτως σημαντικό σκοπό της εκβάθυνσης των διαθέσιμων πόρων σε ένα υπάρχον πεδίο αναφοράς» (Kegan, 2007, σελ 86). Από την άλλη πλευρά η μετασχηματιστική μάθηση έχει ως στόχο την αλλαγή όχι μόνο σε όσα γνωρίζουμε αλλά και σε αλλαγή του τρόπου που γνωρίζουμε. Σύμφωνα με τον Kegan η μετασχηματίζουσα μάθηση «εμπεριέχει την ανάπτυξη της ικανότητας για αφαιρετική σκέψη με τρόπο που κάποιος θα είναι σε θέση να θέτει πιο γενικές και θεματικές ερωτήσεις σχετικά με τα γεγονότα ή να μελετά τις προοπτικές ή τις προκαταλήψεις αυτών που έγραψαν την ιστορία και δημιούργησαν τα γεγονότα» (2007, σελ 87). Τα παραπάνω είδη μάθησης συνδέονται με τον τρόπο που ο Kegan ταξινομεί την ανάπτυξη του ατόμου. Ο Kegan (1994) υποστηρίζει ότι η ανάπτυξη ενός ατόμου μπορεί να κατηγοριοποιηθεί σε πέντε νοητικά επίπεδα ή τάξεις (orders of mind). Συνοπτικά θα θυμίσω ότι η πρώτη νοητική τάξη αφορά κυρίως τα παιδιά και έχει ως κυρίαρχα στοιχεία τη φαντασία και το μυστήριο, αφού ο κόσμος τους βρίσκεται συνεχώς σε μια κατάσταση αλλαγής. Στη δεύτερη νοητική τάξη (εργαλειακός νους), που αφορά κυρίως εφήβους και ίσως κάποιους ενήλικες, υπάρχει η έννοια της σταθερότητας των ποιοτικών χαρακτηριστικών του κόσμου αλλά και μια τάση για αποφυγή της σταθερότητας αυτής και εξυπηρέτησης του ατομικού συμφέροντος. Στην τρίτη νοητική τάξη, την οποία ο Kegan ονομάζει «κοινωνικοποιημένο νου», τα άτομα κατανοούν τις ανάγκες των άλλων γύρω τους. Εδώ υπάρχει η δυνατότητα αφαιρετικής σκέψης και μια ικανότητα αναστοχασμού. Αλλά, όπως αναφέρει ο Kegan (1982), τα άτομα αυτής της νοητικής τάξης δεν έχουν αναπτύξει ανεξάρτητη προσωπικότητα με αποτέλεσμα να στηρίζονται πολύ στους ανθρώπους (π.χ. οικογένεια, φίλοι) ή τους θεσμούς που τους περιβάλλουν (π.χ. θρησκεία, κόμμα). Στην επόμενη τάξη (αυτοκαθοριζόμενος νους), τα άτομα έχουν ένα ανεπτυγμένο εσωτερικό σύστημα αξιών, το οποίο χρησιμοποιούν για να αποφασίζουν. Σημαντικό στοιχείο αυτής της τάξης είναι η ικανότητα για ενσυναίσθηση. Δηλαδή, τα ενήλικα άτομα αυτής της νοητικής τάξης υπολογίζουν τις επιθυμίες αλλά και τις ανάγκες των γύρω τους, όταν αποφασίζουν για κάτι. Τέλος, υπάρχει η πέμπτη νοητική τάξη (ο αυτομετασχηματιζόμενος νους), όπου τα άτομα όχι μόνο έχουν ένα διαμορφωμένο και αυτόνομο σύστημα αξιών αλλά έχουν επίγνωση των ορίων του συστήματος και επιπρόσθετα αναγνωρίζουν τα συστήματα αξιών των ατόμων του κοινωνικού τους περίγυρου, αναζητώντας συγκλίσεις και αποκλίσεις με αυτά. Ο Kegan υποστηρίζει ότι οι ενήλικοι περνούν το περισσότερο μέρος της ζωής τους στην τρίτη και τέταρτη τάξη. Οι μεταβάσεις από τη μια νοητική τάξη στην άλλη συνιστούν, κατά τη γνώμη μου, μια μετακίνηση που αποτελεί το αποτέλεσμα μιας μαθησιακής διεργασίας. Έχω την αίσθηση ότι η μετάβαση από την πρώτη στη 12

10 ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ δεύτερη τάξη είναι το αποτέλεσμα σχηματιστικής μάθησης, ενώ το ίδιο μάλλον συμβαίνει και κατά τη μετάβαση από τη δεύτερη τάξη στην τρίτη, επειδή θεωρώ ότι σε αυτές τις μεταβάσεις η απόκτηση γνώσεων και δεξιοτήτων (η εργαλειακή μάθηση) είναι η κυρίαρχη μαθησιακή διεργασία. Ωστόσο, η μετάβαση από την τρίτη νοητική τάξη στις δύο επόμενες και ιδίως στην πέμπτη τάξη είναι κυρίως μια ποιοτική μετακίνηση, η οποία ενώ σχηματίζει νέα γνώση πολύ περισσότερο μετασχηματίζει την υπάρχουσα. Δηλαδή, η μετάβαση είναι αποτέλεσμα μιας επίπονης μετασχηματιστικής μαθησιακής διεργασίας, στην οποία ο κριτικός στοχασμός είναι ουσιαστικό στοιχείο, επειδή το ζητούμενο είναι η ανασυγκρότηση του συστήματος αξιών (ή του πλαισίου αναφοράς κατά τον Mezirow) του ατόμου. για τη μετάβαση από την τρίτη νοητική τάξη που ορίζει ο Kegan στην τέταρτη, όπου η ύπαρξη της ενσυναίσθησης αποτελεί, κατά τη γνώμη μου, την ειδοποιό διαφορά. Από την άλλη πλευρά, το έκτο στάδιο της μεθόδου του Κόκκου, το στάδιο δηλαδή της επαναξιολόγησης των παραδοχών, είναι δυνατό να οδηγήσει το άτομο στην αναγνώριση των ορίων του πλαισίου αναφοράς του και κατά συνέπεια στην αμφισβήτηση των μεγάλων αφηγήσεων που το οικοδόμησαν. Αν και αυτή η αναγνώριση των ορίων μπορεί να μην οδηγήσει στην αναζήτηση των κοινών τόπων με άλλα πλαίσια αναφοράς, δηλαδή στη μετάβαση στην πέμπτη νοητική τάξη, είναι ένα πρώτο βήμα που ίσως να οδηγήσει κάποιους ενηλίκους στην απόκτηση του αυτομετασχηματιζόμενου νου που αναφέρει ο Kegan (1994). Και σε αυτή την προσέγγιση της έννοιας του μετασχηματισμού η μαθησιακή διεργασία μπορεί να διευκολυνθεί με την αξιοποίηση της αισθητικής εμπειρίας. Όπως περιγράψαμε και παραπάνω, μέσα από τη συγκεκριμένη διδακτική προσέγγιση οι ενήλικοι στα πρώτα στάδια έχουν την ευκαιρία να εκφράσουν τις απόψεις τους στο πλαίσιο μιας ομάδας και έτσι να αναγνωρίσουν τα βασικά στοιχεία του συστήματος των αξιών τους. Με αυτόν τον τρόπο, κάνουν στην ουσία το πρώτο βήμα για τη διεύρυνση του πλαισίου αναφοράς τους. Ειδικά όμως στο πέμπτο στάδιο, όπου μέσα από την κριτική παρατήρηση ενός έργου τέχνης (που σχετίζεται με το ζήτημα που διαπραγματεύεται η ομάδα) γίνεται μια εξαντλητική συζήτηση των διαφόρων θέσεων με αλληλοσυμπληρώσεις και νοητικούς εμπλουτισμούς, τα μέλη έχουν την ευκαιρία να αναγνωρίσουν και να κατανοήσουν τις σκέψεις και τα συστήματα αξιών των άλλων, αποκτώντας μια μοναδική εμπειρία ενσυναίσθησης. Αυτή η κατάσταση είναι ιδιαίτερα σημαντική Συμπέρασμα Ο μετασχηματισμός ως μαθησιακό αποτέλεσμα αποτελεί τον στόχο πολλών θεωρητικών προσεγγίσεων για τη μάθηση και την εκπαίδευση. Ανεξάρτητα από το αν ο επιθυμητός στόχος των προσεγγίσεων αυτών είναι ο ατομικός μετασχηματισμός (Mezirow, Kegan) ή ο κοινωνικός μετασχηματισμός (Freire), το ζητούμενο είναι η συστηματική εξέταση του πλαισίου αναφοράς ενός ατόμου, με αρχικό στόχο τον εντοπισμό των δυσλειτουργικών παραδοχών του και με τελικό αποτέλεσμα την ανασύστασή του. Αν φανταστούμε το πλαίσιο αναφοράς μας ως έναν αποθηκευτικό χώρο, όπου στην πορεία της κοινωνικοποίησής μας οι νοητικές μας συνήθειες αποθηκεύονται ως κλειδωμένα κιβώτια, το κλειδί για την αναλυτική εξέταση αυτών είναι η κριτική σκέψη, ο κριτικός στοχασμός. Από την ανάλυση που κάναμε παραπάνω καταδεικνύε 13

11 ΑΦΙΕΡΩΜΑ ται ότι η εκπαιδευτική πρόταση για την αξιοποίηση υποστηρίξουμε μια διεργασία μετασχηματίζουσας της αισθητικής εμπειρίας ταιριάζει με το θεωρητικό πλαίσιο των πιο γνωστών θεωριών μετασχηματιστικής εκπαίδευσης. Η εκπαιδευτική μεθοδολογία που εισήγαγε στο πεδίο της εκπαίδευσης ενηλίκων ο Αλέξης Κόκκος μάς προσφέρει μια απαιτητική μεν αλλά συγκεκριμένη και εφικτή μέθοδο ανάπτυξης της κριτικής σκέψης των εκπαιδευόμενων, καθώς εμπεριέχει όλα μάθησης. Αυτό που στο μέλλον θα επιβεβαιώσει τη μετασχηματιστική αξία της μεθοδολογίας είναι η διενέργεια μιας διαχρονικής έρευνας η οποία θα μπορέσει να επιβεβαιώσει με εμπειρικό τρόπο τον μετασχηματισμό του πλαισίου αναφοράς των εκπαιδευόμενων. εκείνα τα στοιχεία που μας δίνουν τη δυνατότητα να ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Ελληνόγλωσση Freire, P. (2006). Δέκα επιστολές προς εκείνους που τολμούν να διδάξουν. Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Freire, P. & Shor, I. (2011). Απελευθερωτική παιδαγωγική: διάλογοι για τη μετασχηματιστική εκπαίδευση. (μετάφραση: Γιώργος Κουλαουζίδης). Αθήνα: Μεταίχμιο. Kegan, R., (2007). Ποιο σχήμα μετασχηματίζει; Μια δομοαναπτυξιακή προσέγγιση στη μετασχηματίζουσα μάθηση. Στο J. Mezirow, & Συνεργάτες (επιμ.), Η μετασχηματίζουσα μάθηση (σελ ). (μετάφραση: Γιώργος Κουλαουζίδης). Αθήνα: Μεταίχμιο. Κόκκος, Α. (2005). Εκπαίδευση Ενηλίκων: Ανιχνεύοντας το πεδίο. Αθήνα: Μεταίχμιο. Κόκκος, Α. (2011). Εκπαίδευση μέσα από τις Τέχνες. Αθήνα: Μεταίχμιο. Κουλαουζίδης, Γ. (2013). Η ενδυνάμωση ως μαθησιακό αποτέλεσμα στην εκπαίδευση ενηλίκων. Εκπαίδευση Ενηλίκων, 29, 3-9. Παληός, Ζ. (2003). Θεωρίες μάθησης και μάθηση ενηλίκων. Στο Εκπαιδευτικό Υλικό για τους Εκπαιδευτές Θεωρητικής Κατάρτισης, τ.1, Αθήνα: ΕΚΕΠΙΣ. Ξενόγλωσση βιβλιογραφία Brookfield, S. (1988). Training Educators of Adults. New York: Routledge. Bruner, J. (1966). Toward a Theory of Instruction. Cambridge, MA: Harvard University Press. Freire, P. (1996). Pedagogy of the Oppressed. 3 rd ed. Harmondsworth: Penguin. Illeris, K. (2014). Transformative learning and identity. London: Routledge. Jarvis, P. (2004). Adult Education and Lifelong Learning: Theory and Practice, 3 rd ed. London: Falmer Press. Jarvis, P. (2007). Globalisation, Lifelong Learning and the Learning Society: sociological Perspectives. London: Routledge. Jarvis, P. (2009). Learning to be a Person in Society. Routledge, London. Kitchenham, Α. (2008). The Evolution of John Mezirow's Transformative Learning. Theory. Journal of Transformative Education, 6(2), Kegan, R. (1982). The evolving self: Problem and process in human development. Cambridge, MA: Harvard University Press. Kegan, R. (1994). In over our heads: The mental demands 14

12 ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ Kegan, R. (1994). In over our heads: The mental learning. San Francisco: Jossey-Bass. demands of modern life. Cambridge, MA: Harvard University Press. Kegan, R. (2009). What "form" transforms? A constructive developmental approach to transformative learning. In K. Illeris (Ed.), Contemporary theories of learning: Learning theorists... in their own words (pp ). London: Routledge. Kokkos, A. (2010). Transformative Learning through Aesthetic Experience: Towards a Comprehensive Method. Journal of Transformative Education, 8, Kokkos, Α. (2013). The use of aesthetic experience in unearthing critical thinking. In P. Mayo (ed.). Learning with Adults. A Reader (pp ). Rotterdam, Boston & Taipei: Sense Publishers. Mezirow, J. (1990). Fostering critical reflection in adulthood. San Francisco: Jossey-Bass. Mezirow, J. (1991). Transformative dimensions in adult Mezirow, J. (1992). Transformation theory: Critique and confusion. Adult Education Quarterly, 42(4), Mezirow, J. (1994). Understanding transformation theory. Adult Education Quarterly, 44(4), Mezirow, J. (1997). Transformative learning: Theory to practice. In P. Cranton (Ed.), Transformative learning in action: Insights from practice New directions for adult and continuing education, No. 74 (pp. 5-12). San Francisco: Jossey-Bass. Mezirow, J. (1998). On critical reflection. Adult Learning Quarterly, 48(3), Mezirow, J. (2000). Learning as transformation: Critical perspectives on a theory in progress. San Francisco: Jossey-Bass. Mezirow, J. (2003). Transformative learning as discourse. Journal of Transformative Education, 1(1), Tennant, M. (1997). Psychology and Adult Learning (2nd edn.). London Routledge. 15

ΟΙ AΡΧΕΣ ΤΗΣ EΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ EΝΗΛΙΚΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. Κεφάλαιο 4. Γιώργος Κουλαουζίδης

ΟΙ AΡΧΕΣ ΤΗΣ EΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ EΝΗΛΙΚΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. Κεφάλαιο 4. Γιώργος Κουλαουζίδης Κεφάλαιο 4 ΟΙ AΡΧΕΣ ΤΗΣ EΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ EΝΗΛΙΚΩΝ Γιώργος Κουλαουζίδης ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 2 ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ... 2 ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ... 2 ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΧΡΟΝΟΥ ΜΕΛΕΤΗΣ... 3 4.1 ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΗΣ ΕΜΠΕΙΡΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 11: Κριτικός Στοχασμός και Ενδυνάμωση Γιώργος Κ. Ζαρίφης Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Adult education Lifelong training

Adult education Lifelong training Adult education Lifelong training Information and Communication Technologies in Education K. Vassilakis / M. Kalogiannakis Οι 3 βασικές θεωρίες της εκπαίδευσης ενηλίκων 1. Η θεωρία της Μετασχηματίζουσας

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: ιστορικό πλαίσιο και βασικές αρχές. Ελένη Παπαϊωάννου, Φιλόλογος, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων

Εκπαίδευση Ενηλίκων: ιστορικό πλαίσιο και βασικές αρχές. Ελένη Παπαϊωάννου, Φιλόλογος, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων Εκπαίδευση Ενηλίκων: ιστορικό πλαίσιο και βασικές αρχές Ελένη Παπαϊωάννου, Φιλόλογος, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων Ατζέντα Ιστορικό πλαίσιο Εκπαίδευσης Ενηλίκων Η Εκπαίδευση Ενηλίκων στο κυπριακό συγκείμενο Ποιος

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευάς Λιντζέρης. Βάσει αυτών µπορούµε να συµπεράνουµε ότι η έννοια - κλειδί που υποδεικνύει την ουσία της διεργασίας της απελευθερωτικής µάθησης

Παρασκευάς Λιντζέρης. Βάσει αυτών µπορούµε να συµπεράνουµε ότι η έννοια - κλειδί που υποδεικνύει την ουσία της διεργασίας της απελευθερωτικής µάθησης Η ΙΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑΣ ΜΑΘΗΣΗΣ 1 Παρασκευάς Λιντζέρης Η προσέγγιση του Mezirow για τη µετασχηµατίζουσα µάθηση συνδέεται στενά µε την άποψή του για τη φύση, το χαρακτήρα και τους σκοπούς της εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές εκπαίδευσης ενηλίκων και η συμβολή τους στην υλοποίηση του έργου

Τεχνικές εκπαίδευσης ενηλίκων και η συμβολή τους στην υλοποίηση του έργου Ημερίδες Επιμόρφωσης/Ενημέρωσης για τα επιλεγέντα Στελέχη Εκπαίδευσης του ΥΠΕΠΘ στα πλαίσια του Έργου με τίτλο: «Παραγωγή βοηθητικού εκπαιδευτικού υλικού για την εισαγωγή θεμάτων σχετικά με τα φύλα στην

Διαβάστε περισσότερα

«Εισαγωγή στη χρήση Η/Υ για δημοσίους υπαλλήλους»: σχεδιάζοντας διδακτικά κατά Mezirow και κατά Freire

«Εισαγωγή στη χρήση Η/Υ για δημοσίους υπαλλήλους»: σχεδιάζοντας διδακτικά κατά Mezirow και κατά Freire «Εισαγωγή στη χρήση Η/Υ για δημοσίους υπαλλήλους»: σχεδιάζοντας διδακτικά κατά Mezirow και κατά Freire Civil-servants training on ICT use according to Freire and according to Mezirow Πανσεληνάς Γεώργιος

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Μ. Χρήστου Στο Δημοτικό Σχολείο, τα σχολικά εγχειρίδια που χρησιμοποιούνται τα τελευταία χρόνια είναι εμπλουτισμένα με

Διαβάστε περισσότερα

Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει. Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ

Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει. Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ Ορισμός αυθεντικής μάθησης Αυθεντική μάθηση είναι η μάθηση που έχει

Διαβάστε περισσότερα

Νικολέττα Ιωάννου Λειτουργός Γραφείου Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Νικολέττα Ιωάννου Λειτουργός Γραφείου Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Νικολέττα Ιωάννου Λειτουργός Γραφείου Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού 2 ο Π α γ κ ύ π ρ ι ο Σ υ ν έ δ ρ ι ο, 29 Ν ο ε μ β ρ ί ο υ 2 0 1 4, Λ ε μ ε σ ό ς Βασικά ερωτήματα

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος 13 Εισαγωγή 17. ΠΡΩΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ: Ταυτότητα και επαγγελµατική ταυτότητα του εκπαιδευτικού 31

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος 13 Εισαγωγή 17. ΠΡΩΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ: Ταυτότητα και επαγγελµατική ταυτότητα του εκπαιδευτικού 31 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος 13 Εισαγωγή 17 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: Θεωρητική προσέγγιση & κεντρικές έννοιες ΠΡΩΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ: Ταυτότητα και επαγγελµατική ταυτότητα του εκπαιδευτικού 31 1.1. Προσεγγίσεις στην έννοια και τις

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307)

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) Ενότητα #4: Λειτουργικός και Κριτικός Γραμματισμός Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αικατερίνη Καλαμαρτζή Ιστορικός Ελληνικού Πολιτισμού M.Sc. Σπουδές στην Εκπαίδευση k_kalamartzi@yahoo.com

Αικατερίνη Καλαμαρτζή Ιστορικός Ελληνικού Πολιτισμού M.Sc. Σπουδές στην Εκπαίδευση k_kalamartzi@yahoo.com Η Αξιοποίηση της Θεωρίας της Μετασχηματίζουσας Μάθησης στην Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη. Το Παράδειγμα «Ο Κύριος της Φτωχής Οικογένειας» του Cheri Samba Αικατερίνη Καλαμαρτζή Ιστορικός Ελληνικού

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Κατσιούλα Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός, Σύμβουλος ΣΕΠ, ΚΕΣΥΠ Κιλκίς Σιάνου Χατζηκαμάρη Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός,

Διαβάστε περισσότερα

Η Ενδυνάμωση ευάλωτων ενηλίκων μέσα από την εκπαίδευση. Ελένη Παπαϊωάννου

Η Ενδυνάμωση ευάλωτων ενηλίκων μέσα από την εκπαίδευση. Ελένη Παπαϊωάννου Η Ενδυνάμωση ευάλωτων ενηλίκων μέσα από την εκπαίδευση Ελένη Παπαϊωάννου ΕΡΩΤΗΜΑ 1: Ποιους χαρακτηρίζουμε «ευάλωτους» εκπαιδευόμενους; (Δραστηριότητα 1) Εκπαίδευση Άξονες ευπάθειας Πρόωρη εγκατάλειψη εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής Επιστήμης, σας καλωσορίζει

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 10: Ο Κριτικός Στοχασμός στον Εργασιακό Χώρο Γιώργος Κ. Ζαρίφης

Διαβάστε περισσότερα

Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015

Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015 Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΩΝ Πώς αντιλαμβάνεστε την έννοια ενήλικας; Η έννοια «ενήλικας» δεν είναι άμεσα συνδεδεμένη με την ηλικία,

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 11 1/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 11 1/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Γεωργική Εκπαίδευση Θεματική ενότητα 11 1/2 Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Μαθησιακοί στόχοι 1/2 Οι φοιτητές/τριες πρέπει να είναι ικανοί/ες: να καταγράψουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Τομέας Έρευνας ΚΕΘΕΑ Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα, έννοιες ή συμπεριφορές επιχειρεί να απαντήσει το γιατί

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Εκπαίδευσης με σκοπό τη Διδασκαλία με χρήση Ψηφιακών Τεχνολογιών

Μοντέλα Εκπαίδευσης με σκοπό τη Διδασκαλία με χρήση Ψηφιακών Τεχνολογιών 1ο Κεφάλαιο Μοντέλα Εκπαίδευσης με σκοπό τη Διδασκαλία με χρήση Ψηφιακών Τεχνολογιών Τις τελευταίες δεκαετίες, οι επιστημονικές ενώσεις, οι συνδικαλιστικοί φορείς και εκπαιδευτικοί της πράξης μέσω συνεδρίων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Γεράσιμος Παπαναστασάτος, Ph.D. Αθήνα, Σεπτέμβριος 2016

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Γεράσιμος Παπαναστασάτος, Ph.D. Αθήνα, Σεπτέμβριος 2016 ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Γεράσιμος Παπαναστασάτος, Ph.D. Αθήνα, Σεπτέμβριος 2016 ΚΕΘΕΑ Τομέας Έρευνας Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Γεράσιμος Παπαναστασάτος, Ph.D. Αθήνα, Σεπτέμβριος 2016 ΚΕΘΕΑ Τομέας Έρευνας Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΣΜΟΣ ΣΤΟΝ ΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΒΑΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ - ΒΑΣΙΚΑ ΜΟDULES ΓΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΩΝ TRAIN

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΣΜΟΣ ΣΤΟΝ ΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΒΑΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ - ΒΑΣΙΚΑ ΜΟDULES ΓΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΩΝ TRAIN ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΣΜΟΣ ΣΤΟΝ ΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΒΑΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ - ΒΑΣΙΚΑ ΜΟDULES ΓΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΩΝ TRAIN Module 5: Μαθησιακή Συµβουλευτική Monika Tröster / Adelgard Steindl German Institute for Adult Education

Διαβάστε περισσότερα

Πειραματικό εργαστήρι στη βιωματική μάθηση και στη σχολική θρησκευτική αγωγή

Πειραματικό εργαστήρι στη βιωματική μάθηση και στη σχολική θρησκευτική αγωγή Πειραματικό εργαστήρι στη βιωματική μάθηση και στη σχολική θρησκευτική αγωγή Εργαστήριο Ιστορίας και Κοινωνικών Επιστημών Πανεπιστημίου Αιγαίου Διδάσκουν: Πολύκαρπος Καραμούζης, (Πανεπιστήμιο Αιγαίου)

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

DeSqual Ενότητες κατάρτισης 1. Ενδυνάμωση των εξυπηρετούμενων

DeSqual Ενότητες κατάρτισης 1. Ενδυνάμωση των εξυπηρετούμενων DeSqual Ενότητες κατάρτισης 1. Ενδυνάμωση των εξυπηρετούμενων 2 x 4 ώρες Μέτρηση και Βελτίωση Ενδυνάμωσης Ορισμός της Ενδυνάμωσης: Η ενδυνάμωση είναι η διαδικασία της αύξησης της ικανότητας των ατόμων

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Τσαλαπατάνη Ειρήνη: Μεθοδολογία εκπαίδευσης ενήλικων χρηστών ιατρικών βιβλιοθηκών

Τσαλαπατάνη Ειρήνη: Μεθοδολογία εκπαίδευσης ενήλικων χρηστών ιατρικών βιβλιοθηκών - 0 - Ένωση Ελλήνων Βιβλιοθηκονόμων & Επιστημόνων Πληροφόρησης Σεμινάρια Ιατρικών βιβλιοθηκών 10 Φεβρουαρίου 2012 Τσαλαπατάνη Ειρήνη: Μεθοδολογία εκπαίδευσης ενήλικων χρηστών ιατρικών βιβλιοθηκών Βιβλιοθήκη

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: θεωρίες μάθησης. Διαφορετικές σχολές Διαφορετικές υποθέσεις

Μαθηματικά: θεωρίες μάθησης. Διαφορετικές σχολές Διαφορετικές υποθέσεις Μαθηματικά: θεωρίες μάθησης Διαφορετικές σχολές Διαφορετικές υποθέσεις Τι είναι μάθηση; Συμπεριφορισμός: Aλλαγή συμπεριφοράς Γνωστική ψυχολογία: Aλλαγή νοητικών δομών Κοινωνικοπολιτισμικές προσεγγίσεις:

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ Οι Δ/τές ως προωθητές αλλαγών με κέντρο τη μάθηση Χαράσσουν τις κατευθύνσεις Σχεδιάσουν την εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα Αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

Η βιωματική μάθηση. Γ. Νάσαινας ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΠΑΙΚ Παράρτημα Άργους

Η βιωματική μάθηση. Γ. Νάσαινας ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΠΑΙΚ Παράρτημα Άργους Γ. Νάσαινας ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΠΑΙΚ Παράρτημα Άργους Η βιωματική μάθηση Η βιωματική μάθηση είναι ο κατ εξοχήν τρόπος μάθησης των ενηλίκων. Στην απλούστερη μορφή της, η βιωματική μάθηση είναι η μάθηση μέσα από την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ Μέσα από την επιτόπια παρατήρηση του επιστημονικού υπευθύνου στη διάρκεια της διεξαγωγής πολλών σεμιναρίων του Προγράμματος, καθώς και μέσα από τις συσκέψεις που έγιναν με

Διαβάστε περισσότερα

Γενικός προγραμματισμός στην ολομέλεια του τμήματος (διαδικασία και τρόπος αξιολόγησης μαθητών) 2 ώρες Προγραμματισμός και προετοιμασία ερευνητικής

Γενικός προγραμματισμός στην ολομέλεια του τμήματος (διαδικασία και τρόπος αξιολόγησης μαθητών) 2 ώρες Προγραμματισμός και προετοιμασία ερευνητικής Γενικός προγραμματισμός στην ολομέλεια του τμήματος (διαδικασία και τρόπος αξιολόγησης μαθητών) 2 ώρες Προγραμματισμός και προετοιμασία ερευνητικής ομάδας 2 ώρες Υλοποίηση δράσεων από υπο-ομάδες για συλλογή

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών. Πρακτική Άσκηση. Ενότητα 1: Εισαγωγικά

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών. Πρακτική Άσκηση. Ενότητα 1: Εισαγωγικά Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Πρακτική Άσκηση Ενότητα 1: Εισαγωγικά Αν. Καθηγήτρια: Σοφία Αυγητίδου E-mail: saugitidoy@uowm.gr Μέντορες: Βάσω Αλεξίου, Λίζα Θεοδωρίδου, Αγάπη Κοσκοσίδου Παιδαγωγικό Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ Άννα Τσιμπουκλή Εκπαίδευση Κατάρτιση ΒΑΣΙΚΟΙ ΟΡΟΙ Εκπαίδευση Ενηλίκων Δια-βίου μάθηση Ανοικτή και Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευση Ενήλικας Εκπαιδευόμενος Εκπαίδευση μεγαλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονικές Κοινότητες Μάθησης

Ηλεκτρονικές Κοινότητες Μάθησης ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Ηλεκτρονικές Κοινότητες Μάθησης Ομάδα Εργασίας Έλενα Ελληνιάδου Ζωή Κλεφτάκη Νικόλαος Μπαλκίζας Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

COMPETENCIES για την ΕΑΑ και ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΛΕΙΩΝ. Δρ. Αραβέλλα Ζαχαρίου. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Πεδουλά, 4-5 Φεβρουαρίου 2012

COMPETENCIES για την ΕΑΑ και ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΛΕΙΩΝ. Δρ. Αραβέλλα Ζαχαρίου. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Πεδουλά, 4-5 Φεβρουαρίου 2012 Η Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη ως πλαίσιο Εκπαίδευσης Νεοδιορισθέντων Εκπαιδευτικών: Ποιοτικοί Εκπαιδευτικοί για Ποιοτική Εκπαίδευση ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ/ΠΑΙΔΙ/0308(ΒΙΕ)/07 COMPETENCIES για την ΕΑΑ και

Διαβάστε περισσότερα

3. Περιγράμματα Μαθημάτων Προγράμματος Σπουδών

3. Περιγράμματα Μαθημάτων Προγράμματος Σπουδών 3. Περιγράμματα Μαθημάτων Προγράμματος Σπουδών Στην ενότητα αυτή παρουσιάζονται τα συνοπτικά περιγράμματα των μαθημάτων που διδάσκονται στο Πρόγραμμα Σπουδών, είτε αυτά προσφέρονται από το τμήμα που είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΣΙΑΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ (1)

ΜΑΘΗΣΙΑΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ (1) Αντώνης Κ. Τραυλός (B.A., M.A., Ph.D.) Αναπληρωτής Καθηγητής Τμήμα Οργάνωσης και Διαχείρισης Αθλητισμού Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου 1 ΜΑΘΗΣΙΑΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ (1) Οι μεταπτυχιακοί/ες φοιτητές/τριες θα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος της ψυχολογικής έρευνας:

Στόχος της ψυχολογικής έρευνας: Στόχος της ψυχολογικής έρευνας: Συστηματική περιγραφή και κατανόηση των ψυχολογικών φαινομένων. Η ψυχολογική έρευνα χρησιμοποιεί μεθόδους συστηματικής διερεύνησης για τη συλλογή, την ανάλυση και την ερμηνεία

Διαβάστε περισσότερα

Module 3 Σλοβενία: Λεπτοµερές Σχέδιο Εργασίας

Module 3 Σλοβενία: Λεπτοµερές Σχέδιο Εργασίας PROFESSIONALIZATION OF LITERACY AND BASIC EDUCATION BASIC MODULES FOR TEACHER TRAINING TRAIN Module 3 Σλοβενία: Λεπτοµερές Σχέδιο Εργασίας Natalija Žalec Slovenian Institute for Adult Education (SIAE)

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Θεμελίωση μιας λύσης ενός προβλήματος από μια πολύπλευρη (multi-faceted) και διαθεματική (multi-disciplinary)

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιολόγηση ως μηχανισμός ανατροφοδότησης της εκπαιδευτικής διαδικασίας

Η αξιολόγηση ως μηχανισμός ανατροφοδότησης της εκπαιδευτικής διαδικασίας Η αξιολόγηση ως μηχανισμός ανατροφοδότησης της εκπαιδευτικής διαδικασίας Δρ Ειρήνη Ροδοσθένους, ΕΜΕ Φιλολογικών Μαθημάτων Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Αξιολόγηση του μαθητή Βασικός στόχος της αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια : 200 ώρες (κατανέμονται σε διάστημα 4 μηνών από 19/10/2015 έως 26/02/2016)

Διάρκεια : 200 ώρες (κατανέμονται σε διάστημα 4 μηνών από 19/10/2015 έως 26/02/2016) Η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ Διοργανώνει το e-learning καινοτόμο Επιμορφωτικό Πρόγραμμα «ΠΟΛΥΔΙΑΣΤΑΤΗ ΜΑΘΗΣΗ» Σχεδιασμός και υλοποίηση : Αλέξης Κόκκος με τη συνεργασία των εκπαιδευτικών Έφης

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 7 2/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 7 2/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Γεωργική Εκπαίδευση Θεματική ενότητα 7 2/2 Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Οι φοιτητές/τριες πρέπει να είναι ικανοί/ες: Α) να ορίζουν τον

Διαβάστε περισσότερα

()#µ*&+,-./ (0)1#2"345$ ()#µ'&+,4#05$ 67$4&,$

()#µ*&+,-./ (0)1#2345$ ()#µ'&+,4#05$ 67$4&,$ !"µ#$%&#' ()#µ*&+,-./ (0)1#2"345$ ()#µ'&+,4#05$ 67$4&,$ 8"4&%2#' (&91-#5$!.µ"#5-"#/ (0)1#2":4&#1: (;7$.

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις Λοΐζος Σοφός Οι 5 φάσεις του διδακτικού μετασχηματισμού 1. Εμπειρική σύλληψη ενός σεναρίου μιντιακής δράσης και χαρτογράφηση της

Διαβάστε περισσότερα

Επιμόρφωση εκπαιδευτών/τριών Επιμορφωτικών Κέντρων Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού

Επιμόρφωση εκπαιδευτών/τριών Επιμορφωτικών Κέντρων Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού Επιμόρφωση εκπαιδευτών/τριών Επιμορφωτικών Κέντρων Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού Σάββατο, 28 Μαρτίου 2015 Λύκειο Λατσιών Αλέξανδρος Ταμπάκης Εκπαιδευτής Ε.Κ. Εισαγωγή 1. Χαρακτηριστικά ενήλικων εκπαιδευομένων

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΤΕΧΝΗ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ» Βασιλική Μπρίνια και Μαρία Καγιαβή

«Η ΤΕΧΝΗ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ» Βασιλική Μπρίνια και Μαρία Καγιαβή «Η ΤΕΧΝΗ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ» Βασιλική Μπρίνια και Μαρία Καγιαβή ΤΙ ΣΥΝΕΙΣΦΕΡΕΙ Η ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ Υποκινεί τη σκέψη, το συναίσθημα, τη φαντασία. Έτσι το άτομο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΕ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΣΧΟΛΙΚΟΥΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΡΟΔΟΥ Το mentoring στο πρόγραμμα Πρακτικής Άσκησης ένα χρόνο μετά: Αποτίμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ενότητα: Μέθοδος Project Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Εκτίμηση αναγκών & Κοινωνικός Σχεδιασμός. Μάθημα 2 ο Κοινωνικός Σχεδιασμός. Κούτρα Κλειώ Κοινωνική Λειτουργός PhD, MPH

Εκτίμηση αναγκών & Κοινωνικός Σχεδιασμός. Μάθημα 2 ο Κοινωνικός Σχεδιασμός. Κούτρα Κλειώ Κοινωνική Λειτουργός PhD, MPH Εκτίμηση αναγκών & Κοινωνικός Σχεδιασμός Μάθημα 2 ο Κοινωνικός Σχεδιασμός Κούτρα Κλειώ Κοινωνική Λειτουργός PhD, MPH kkoutra@staff.teicrete.gr 1 Κοινωνικός Σχεδιασμός 2 Κοινωνικός Σχεδιασμός Αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία»

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» «Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» Σίμου Δανάη Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση danai.simou@st.ouc.ac.cy Περίληψη: Στη σημερινή κοινωνία παρατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

H ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ- Ε.Ε.Ε.Ε.

H ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ- Ε.Ε.Ε.Ε. H ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ- Ε.Ε.Ε.Ε. διοργανώνει σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Πάτρα Σεμινάριο με τίτλο «ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ» (διάρκεια 125 ώρες: Τρεις σεμιναριακές συναντήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Με την ολοκλήρωση του μαθήματος ο διδασκόμενος αναμένεται να είναι σε θέση να:

Με την ολοκλήρωση του μαθήματος ο διδασκόμενος αναμένεται να είναι σε θέση να: Τίτλος Μαθήματος: ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΕΣ ΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗΣ Κωδικός Μαθήματος: MUS 651 Κατηγορία Μαθήματος: (Υποχρεωτικό/Επιλεγόμενο) Υποχρεωτικό Επίπεδο Μαθήματος: (πρώτου, δεύτερου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΗΓΕΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ. Developing Leadership Skills

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΗΓΕΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ. Developing Leadership Skills ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΗΓΕΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ Developing Leadership Skills Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα για την Ανάπτυξη ηγετικών ικανοτήτων είναι μα πλήρης, αυτόνομη και ολοκληρωμένη εκπαιδευτική ενότητα με στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Μετασχηματίζοντας δημιουργικά την αμφισβήτηση (6606)

Κείμενο Μετασχηματίζοντας δημιουργικά την αμφισβήτηση (6606) Κείμενο Μετασχηματίζοντας δημιουργικά την αμφισβήτηση (6606) Μέσα στην τάξη ο εκπαιδευτικός με τους μαθητές αλληλεπιδρούν και αλληλοεπηρεάζονται από τις μεταξύ τους στάσεις και συμπεριφορές. Κάποιες φορές,

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr 1 4/30/2014 Σχολικές κοινότητες μάθησης εστιάζουν στην προσωπικότητα του μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

Σϋγχρονεε Προσεγγίσει ins Εκπαίδευσηε Ενηλίκων

Σϋγχρονεε Προσεγγίσει ins Εκπαίδευσηε Ενηλίκων Ε λ λ η ν ι κ ό Α ν ο ι κ τ ο Π α ν ε π ι σ τ ή μ ι ο Σϋγχρονεε Προσεγγίσει ins Εκπαίδευσηε Ενηλίκων AAsEns Ko kkos Καθηγητής Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου 0δηγό8 Μελέτηδ για τη Θ.Ε. ΕΚΕ 52 Το έργο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικές Εκπαίδευσης Ενηλίκων. Επιμόρφωση εκπαιδευτών/τριών Επιμορφωτικών Κέντρων 28-03-2015 Λευκωσία

Πρακτικές Εκπαίδευσης Ενηλίκων. Επιμόρφωση εκπαιδευτών/τριών Επιμορφωτικών Κέντρων 28-03-2015 Λευκωσία Πρακτικές Εκπαίδευσης Ενηλίκων Σύνδεση με τα προηγούμενα: 1. Χαρακτηριστικά ενήλικων εκπαιδευομένων 2. Δεξιότητες επικοινωνίας ενηλίκων εκπαιδευομένων 3. Μεθοδολογία διδασκαλίας για ενήλικες εκπαιδευομένους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ Αθήνα, 17 Μαρτίου 2016 ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ «Τέχνη & Εκπαίδευση: Διδακτικές και Παιδαγωγικές προσεγγίσεις στο Σχολείο του 21ου αιώνα» Αθήνα 2, 3 και 4 Οκτωβρίου 2015 Το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (Κ.Π.Ε.) ΚΑΣΤΡΙΟΥ Κέντρο Δια Βίου Μάθησης για το Περιβάλλον και την Αειφορία

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (Κ.Π.Ε.) ΚΑΣΤΡΙΟΥ Κέντρο Δια Βίου Μάθησης για το Περιβάλλον και την Αειφορία Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (Κ.Π.Ε.) ΚΑΣΤΡΙΟΥ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΤΟΧΑΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΤΕΧΝΕΣ: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Γεωργία Μέγα (georgiamega@gmail.com)

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ»

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Ειρηάννα Δραγώνα Θεατροπαιδαγωγός- Εμψυχώτρια Θεάτρου [ Το κείμενο βασίστηκε στις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ «ΜΕΝΤΟΡΑΣ» ΕΠΙΠΕΔΟ 5, ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ EQF

ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ «ΜΕΝΤΟΡΑΣ» ΕΠΙΠΕΔΟ 5, ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ EQF ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ «ΜΕΝΤΟΡΑΣ» ΕΠΙΠΕΔΟ 5, ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ EQF Πρόγραμμα LLP LDV TOI 12 AT 0015 Συντονιστής προγράμματος: Schulungszentrum Fhnsdrf Εταίροι: University f Gthenburg Municipality f Tjörns

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Εισαγωγή... 13 MΕΡΟΣ Ι. ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. 1.1. Προσεγγίσεις στην έννοια της διδασκαλίας... 22

Περιεχόμενα. Εισαγωγή... 13 MΕΡΟΣ Ι. ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. 1.1. Προσεγγίσεις στην έννοια της διδασκαλίας... 22 Περιεχόμενα Εισαγωγή... 13 MΕΡΟΣ Ι. ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ 1.1. Προσεγγίσεις στην έννοια της διδασκαλίας... 22 1.1.1. Τι είναι διδασκαλία... 25 1.1.2. Διδασκαλία και μάθηση... 28 1.1.3.

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή των Ικανοτή των

Περιγραφή των Ικανοτή των Περιγραφή των Ικανοτή των * Το σχέδιο αυτό χρηματοδοτήθηκε με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η παρούσα δημοσίευση (ανακοίνωση) δεσμεύει μόνο τον συντάκη της και η Επιτροπή δεν ευθύνεται για τυχόν

Διαβάστε περισσότερα

Η μέθοδος Delphi και οι δυνατότητες αξιοποίησής της στις Επιστήμες της Αγωγής

Η μέθοδος Delphi και οι δυνατότητες αξιοποίησής της στις Επιστήμες της Αγωγής Η μέθοδος Delphi και οι δυνατότητες αξιοποίησής της στις Επιστήμες της Αγωγής Δρ Θεόδωρος Θεοδώρου και Καθηγητής Πέτρος Πασιαρδής Παρουσίαση στο συνέδριο «Επιστημολογικά και μεθοδολογικά ζητήματα της Επιστήμης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ενότητα: Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στο σχολείο Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Προγράμματα εκπαίδευσης ενηλίκων, οργάνωση και αποτελεσματικότητα Ανδρέας Γεωργούδης, Λειτουργός Π.Ι. Λεμεσός Ιούνιος 2015

Προγράμματα εκπαίδευσης ενηλίκων, οργάνωση και αποτελεσματικότητα Ανδρέας Γεωργούδης, Λειτουργός Π.Ι. Λεμεσός Ιούνιος 2015 ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Προγράμματα εκπαίδευσης ενηλίκων, οργάνωση και αποτελεσματικότητα Ανδρέας Γεωργούδης, Λειτουργός Π.Ι. Λεμεσός Ιούνιος 2015 1 Εκπαίδευση ενηλίκων 2

Διαβάστε περισσότερα

5.34 Αξιοποίηση κοινοτήτων μάθησης στο πλαίσιο προγράμματος προπτυχιακής εκπαίδευσης εν δυνάμει εκπαιδευτικών

5.34 Αξιοποίηση κοινοτήτων μάθησης στο πλαίσιο προγράμματος προπτυχιακής εκπαίδευσης εν δυνάμει εκπαιδευτικών 5.34 Αξιοποίηση κοινοτήτων μάθησης στο πλαίσιο προγράμματος προπτυχιακής εκπαίδευσης εν δυνάμει εκπαιδευτικών συντελεστές Σπυρίδων Δουκάκης sdoukakis@rhodes.aegean.gr ΠΤΔΕ Πανεπιστημίου Αιγαίου Μαρία Μοσκοφόγλου-

Διαβάστε περισσότερα

Παρατήρηση διδασκαλίας. Εργαλείο βελτίωσης της εκπαιδευτικής αποτελεσματικότητας

Παρατήρηση διδασκαλίας. Εργαλείο βελτίωσης της εκπαιδευτικής αποτελεσματικότητας Παρατήρηση διδασκαλίας Εργαλείο βελτίωσης της εκπαιδευτικής αποτελεσματικότητας Εκπαιδευτική Αποτελεσματικότητα Ο μάχιμος εκπαιδευτικός, αποτελεί, καθοριστικό παράγοντα για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΠΑ51 / Εφαρμοσμένη Εκπαιδευτική Έρευνα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΠΑ51 / Εφαρμοσμένη Εκπαιδευτική Έρευνα Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΠΑ51 / Εφαρμοσμένη Εκπαιδευτική Έρευνα Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΠΑ Επιστημών της Αγωγής Θεματική Ενότητα ΕΠΑ51 Εφαρμοσμένη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ

Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Δρ Ειρήνη Ροδοσθένους, Λειτουργός Π.Ι. ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Επικοινωνιακή διδασκαλία της γλώσσας: η ίδια η γλώσσα συνιστά και ορίζεται ως κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. ΠΡΟΛΟΓΟΣ Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε για την πιστοποίηση της εκπαιδευτικής επάρκειας των Εκπαιδευτών Ενηλίκων ΔΒΜ...

Περιεχόμενα. ΠΡΟΛΟΓΟΣ Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε για την πιστοποίηση της εκπαιδευτικής επάρκειας των Εκπαιδευτών Ενηλίκων ΔΒΜ... Περιεχόμενα ΠΡΟΛΟΓΟΣ Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε για την πιστοποίηση της εκπαιδευτικής επάρκειας των Εκπαιδευτών Ενηλίκων ΔΒΜ... 14 1. ΟΜΑΔΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΩΝ ΟΜΑΔΕΣ-ΣΤΟΧΟΙ 17 1.1 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό Θεματική Ενότητα ΕΛΠ42

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακή προσέγγιση της Βιβλιοθηκονομικής Εκπαίδευσης

Μαθησιακή προσέγγιση της Βιβλιοθηκονομικής Εκπαίδευσης ΜΑΘΗΣΙΑΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ 93 Μαθησιακή προσέγγιση της Βιβλιοθηκονομικής Εκπαίδευσης Βαρβάρα Ι. Μαρούλη Η θέση κάθε ατόμου στην αυριανή κοινωνία θα καθορίζεται κυρίως από τη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ 2011 ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

άξονας : Τι παρατηρούμε (Το Κρίσιμο συμβάν. doc ως εργαλείο παρατήρησης Αναγνώριση/ περιγραφή και Αιτιολόγηση. doc κρίσιμου συμβάντος )

άξονας : Τι παρατηρούμε (Το Κρίσιμο συμβάν. doc ως εργαλείο παρατήρησης Αναγνώριση/ περιγραφή και Αιτιολόγηση. doc κρίσιμου συμβάντος ) 1ος άξονας : Τι παρατηρούμε (Το Κρίσιμο συμβάν. doc ως εργαλείο παρατήρησης Αναγνώριση/ περιγραφή και Αιτιολόγηση. doc κρίσιμου συμβάντος ) Περιγράφουμε τι παρατηρούμε στην τάξη των μαθηματικών σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ Στο πλαίσιο της Πράξης «Ακαδημία Πλάτωνος - Η Πολιτεία και ο Πολίτης»,

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση της κριτικής διδασκαλίας. Περιεχόμενο ή διαδικασία? Βασικό δίλημμα κάθε εκπαιδευτικού. Περιεχόμενο - η γνώση ως μετάδοση πληροφορίας

Η ανάλυση της κριτικής διδασκαλίας. Περιεχόμενο ή διαδικασία? Βασικό δίλημμα κάθε εκπαιδευτικού. Περιεχόμενο - η γνώση ως μετάδοση πληροφορίας Η ανάλυση της κριτικής διδασκαλίας Περιεχόμενο ή διαδικασία? Βασικό δίλημμα κάθε εκπαιδευτικού Περιεχόμενο - η γνώση ως μετάδοση πληροφορίας Διαδικασία η γνώση ως ανάπτυξη υψηλών νοητικών λειτουργιών (

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 8 1/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 8 1/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Γεωργική Εκπαίδευση Θεματική ενότητα 8 1/2 Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Οι φοιτητές/τριες πρέπει να είναι ικανοί/ες: α) να αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα