ΒΑΣΙΛΙΚΗ Σ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΟΥ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΒΑΣΙΛΙΚΗ Σ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΟΥ"

Transcript

1 ΒΑΣΙΛΙΚΗ Σ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΟΥ Η ΠΑΡΟΥΣΊΑ ΚΑΙ ΤΟ ΚΊΝΗΜΑ ΤΟΥ ΠΙΓΚΕΡΝΗ ΑΛΕΞΊΟΥ ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΗΝΟΥ ΣΤΗ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ ( ). ΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΑΠΟΚΛΙΣΕΩΝ ΣΤΙΣ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΕΚΤΙΜΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΑΧΥΜΕΡΗ ΚΑΙ ΤΟΥ ΓΡΉΓΟΡΑ* Έκατομβαιώνος οέ πρώτη (1η Ιανουαρίου) του έτους 1296, όπως μαρτυρεί ο ιστορικός Γεώργιος Παχυμέρης, έφθασε στα ανάκτορα της Κωνσταντινούπολης μια είδηση που θορύβησε εξαιρετικά τον αυτοκράτορα και το περιβάλλον του 1. Επρόκειτο για την αποστασία του πιγκερνη Αλεξίου Φιλανθρωπηνού, ο οποίος είχε αποσταλεί και παρέμεινε στη Μικρά Ασία επί τρία περίπου χρόνια (άνοιξη 1293-τέλος 1295) με σκοπό να ενισχύσει τις αμυντικές δυνατότητες της περιοχής. Ωστόσο η παρουσία του εκεί εξελίχθηκε σε κίνημα ή επανάσταση 2 εναντίον της εξουσίας των Παλαιολόγων, που εκδηλώθηκε το φθινόπωρο του Σκοπός της παρούσας εργασίας * Αισθάνομαι την υποχρέωση να ευχαριστήσω και από τη θέση αυτή τον κ. Τ. Λουγγή για τη βοήθεια που μου προσέφερε σε όλα τα στάδια της εργασία αυτής. 1. ΠΑΧΥΜΈΡΗΣ, Χρονική Συγγραφή (Βόννη), τόμ. Β ' [στο εξής ΠΑΧΥΜΈΡΗΣ], III. 12, Βλ. Γ. ΓΕΩΡΠΑΔΗΣ-ΑΡΝΑΚΗΣ, ΟΙ Πρώτοι 'Οθωμανοί, Αθήνα 1947, 47, 58, 69, 70, 42 J. VERPEAUX, Nicéphore Choumnos. Homme d'état et humaniste Byzantin, Παρίσι 1959, 41 R. GUILLAND, Nicéphore Grégoras, Correspondance, Παρίσι 1927, 372 D. NICOL, The Last Byzantine Centuries, Λονδίνο 1972, 132 Angeliki E. LAIOU, Constantinople and the Latins, Cambridge Mass. 1972, ΤΗΣ ΙΔΙΑΣ, Some Observations on Alexios Philanthropenos and Maximos Planudes, BMGSA, 1978, Μοναδική μελέτη αποκλειστικά για τον Αλέξιο Φιλανθρωπηνό, αλλά εξαιρετικά δυσεύρετη (απρόσιτη και στη γράφουσα) παραμένει η μελέτη του R. GUILLAND. Alexis Philanthropène, Revue du Lyonnais 1922,47-59.

2 144 ΒΑΣΙΛΙΚΗ Σ. ΓΕΩΡΠΑΔΟΥ είναι να εντοπίσει και να εξετάσει κριτικά τις διαφορές που εμφανίζουν οι δύο κύριες ιστοριογραφικές πηγές της εποχής, η Χρονική Συγγραφή του Παχυμέρη και η Ρωμαϊκή Ιστορία του Γρήγορα, ξεκινώντας από τον τρόπο παρουσίασης θεμάτων, όπως η προσωπικότητα και η δράση του Φιλανθρωπηνού και φθάνοντας σε κρίσεις για το χαρακτήρα και τις συνέπειες του κινήματος του. Η κριτική εξέταση των αποκλίσεων αυτών των μαρτυριών μπορεί, νομίζουμε, να συμβάλει σε μια γενική θεώρηση σχετικά με την ιδεολογική και πολιτική τοποθέτηση των δύο ιστορικών κειμένων και των συγγραφέων τους απέναντι στην εσωτερική πολιτική του Ανδρόνικου Β '. που μέχρι σήμερα απουσιάζει από τη βιβλιογραφία 3. Ξεκινώντας τη σχετική διήγηση τους, οι δυο ιστορικοί δικαιολογούν μι εντελώς διαφορετικό τρόπο την παρουσία του Φιλανθρωπηνού στη Μικρό Ασία: Ο Παχυμέρης, που δεν ανας;έρει αν ο Φιλανθρωπηνός βρέθηκε σττ Μικρά Ασία με αυτοκρατορική πρωτοβουλία, θεωρεί την παρουσία του εκεί ως επακόλουθο της κακής κατάστασης που επικρατούσε στα σύνορα άλλε και στο εσωτερικό της αυτοκρατορίας εξαιτίας των τουρκικών επιδρομών 4 Το σημαντικό εδώ είναι ότι στο προηγούμενο ακριβώς κεφάλαιο τη: Συγγραφής του ο ιστορικός, εκθέτοντας τις προσωπικές του εκτιμήσει; σχετικά με τις αιτίες αυτής της κακής κατάστασης, αναφέρει ότι η εικόνι που παρουσίαζε εκείνη τη στιγμή το Ρωμαϊκό κράτος ήταν ένας συνδυασμοί της φαυλότητας που επικρατούσε στη διοίκηση 5, της αυθαιρεσίας τω' ηγεμόνων (ηγεμόνων το πλέον κακότητι) αλλά και της κρατικής αδια φορίας, έκφραση της οποίας ήταν η μετριοπάθεια του αυτοκράτορα ως προ: 3. Υπάρχουν συγκρίσεις για επιμέρους θέματα, όπως π.χ. οι απόψεις του καθενό ιστορικού σχετικά με την προσωπικότητα και το ρόλο του πατριάρχη Αθανάσιο Α ' βλ. Βασιλική ΓΕΩΡΠΑΔΟΥ, Οι λιτανείες ως μέσον επικοινωνίας του πατριάρχ Αθανασίου Α'με το ποίμνιο του, Πρακτικά Β'Διεθνούς Συμποσίου «Ί Επικοινωνία στο Βυζάντιο», Αθήνα 1993, Τόσο οι σύγχρονες κο διεξοδικές μελέτες του Α. FAILLER για την Ιστορία του Παχυμέρη, όσο και ι παλαιότερες του R. GUILLAND για το Γρήγορα δεν φτάνουν ως τη σύγκριση τω εκτιμήσεων των δύο ιστορικών. 4. ΠΑΧΥΜΕΡΗΣ, 111.9, ΠΑΧΥΜΈΡΗΣ, III. 8,208.

3 ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ TOY ΑΛΕΞΙΟΥ ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΗΝΟΥ 145 την επιβολή κολασμών σε όσους επεδείκνυαν τέτοια συμπεριφορά 6. Αυτή όμως η αυτοκρατορική μετριοπάθεια προκαλούσε μεγάλο κακό όχι μόνο στους πάσχοντες (μέγα τι το κακόν και ουκ οίστον όλως τοις παθοϋσιν είργάζετο) αλλά και σε ολόκληρο το κράτος, όπως σημειώνει ο Παχυμέρης στην αρχή του ίδιου κεφαλαίου (τά δέ τής Ψωμαΐδος έξησθενήκει τέλεον) 1. Επειδή, λοιπόν, μετά από όλα αυτά ακολουθεί η διήγηση για το Φιλανθρωπηνό, γίνεται αρκετά σαφές ότι ο ιστορικός θεωρεί την παρουσία του πιγκερνη στη Μικρά Ασία σημαντική και απαραίτητη και τη συνδέει με την απουσία της κρατικής μέριμνας. Από την άλλη πλευρά ο Γρηγοράς, παρόλο που θεωρεί την παρουσία του Αλεξίου Φιλανθρωπηνού στη Μικρά Ασία ως αποτέλεσμα αυτοκρατορικής πρωτοβουλίας, υποστηρίζει ότι ο Ανδρόνικος Β ' αναγκάστηκε να τον στείλει εκεί ως έναν από τους λειπομένους αρίστους 'Ρωμαίων 8, καθώς δύο «άριστοι Ρωμαίοι», ο Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος και ο Μιχαήλ Στρατηγόπουλος, άνδρες με μεγάλες στρατηγικές ικανότητες και στρατιωτικές επιτυχίες στην περιοχή, είχαν κλειστεί στη φυλακή. Αναγγέλλοντας λοιπόν το θέμα που πρόκειται να αναπτύξει στη συνέχεια της διήγησης του, ο Γρηγοράς υπαινίσσεται ότι η επιλογή του Φιλανθρωπηνού γγ αυτή την αποστολή υπήρξε, κατά κάποιο τρόπο, λύση ανάγκης, που δεν οφειλόταν όμως σε κοινωνικές και πολιτικές αιτίες, όπως γράφει ο Παχυμέρης, αλλά στην απουσία συγκεκριμένιον προσώπων. Ταυτόχρονα, τονίζοντας ότι οι προκάτοχοι του είχαν απόλυτη επιτυχία στο έργο τους, ο Γρηγοράς υπαινίσσεται ότι και ο νεαρός πιγκέρνης ήταν υποχρεωμένος να πράξει το ίδιο. Το περίεργο είναι ότι τα πρόσωπα αυτά, διακεκριμένα μέλη της αριστοκρατίας όπως άλλωστε και ο Φιλανθρωπηνός, είχαν κατηγορηθεί για έγκλημα 6. ΠΑΧΥΜΈΡΗΣ, ό.π.: το γαρ τοϋ βασιλεύοντος ευσταθές και το προς κρίσεις τε και κολάσεις συμπαθητικόν τε και ήμερον. 7. Για τον ίδιο λόγο παραπονείται και ο Θεόδωρος Μετοχίτης στο βασιλικό (β ' ) λόγο του προς τον Ανδρόνικο Β ' LAIOU, Constantinople and the Latins, Η άποψη αυτή έρχεται σε πλήρη αντίθεση με ό,τι μαρτυρεί μια επιστολή του φίλου και θαυμαστή του Φιλανθρωπηνού, ΜΆΞΙΜΟΥ ΠΛΑΝΟΎΔΗ (Maximi Monachi Planudis Epistulae, έκδ. P.-A. LEONE, Amsterdam 1991, αρ. 118): και γαρ ήρέθης στρατηγός, ουχί στρατηγών έτερων ενδεία, άλλα πολλών και καλών όντων έπί σε ή τοϋ κρατούντος ήνέχθη ψήφος και τών άλλων απάντων, ώς μόνης τής περί σέ όόξης Ικανής ούσης τήν Άσίαν έκλείπουσαν ήδη άναλαβεΐν.

4 146 ΒΑΣΙΛΙΚΗ Σ. ΓΕΩΡΠΑΔΟΥ καθοσιώσεως 9, δηλαδή για το ίδιο έγκλημα για το οποίο επρόκειτο στο εγγύς μέλλον να κατηγορηθεί και ο Φιλανθρωπηνός. Αν όμως, όπως θα φανεί στη συνέχεια, ο Γρηγοράς ενοχλείται από την αντικαθεστωτική δράση του Φιλανθρωπηνού, γιατί δεν νιώθει το ίδιο και για την περίπτωση του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου Πορφυρογέννητου και εκείνη του Μιχαήλ Στρατηγόπουλου; Ίσως η στάση του αυτή να ήταν αποτέλεσμα κάποιας ιδιαίτερης ανησυχίας για την έκταση και απήχηση του κινήματος του Αλεξίου Φιλανθρωπηνού, ενώ οι άλλοι δύο «άριστοι Ρωμαίων» δεν αποδείχθηκαν επικίνδυνοι* ανησυχία που σε τελική ανάλυση κατέληγε σε φροντίδα υπέρ του αυτοκράτορα Ανδρόνικου Β '. Αν ισχύει αυτή η διαπίστωση, τότε η αρνητική στάση του Γρήγορα έναντι του Φιλανθρωπηνού με βάση τη γνωστή και αποδεδειγμένα στενή προσωπική του σχέση με τον Ανδρόνικο Β ' μπορεί να θεωρηθεί τελείως φυσική 10. Στα παραδείγματα που ακολουθούν θα γίνει προσπάθεια να διερευνηθούν οι παράγοντες που, εκτός από την προσωπική σχέση των δύο ιστορικών με τον Ανδρόνικο Β' επηρέασαν τις εκτιμήσεις τους αναφορικά με τον Φιλανθρωπηνό και το κίνημα του. Έτσι λοιπόν και στο θέμα της καταγωγής και της προσωπικότητας του Φιλανθρωπηνού δεν λείπουν οι ασυμφωνίες. Παρά το γεγονός βέβαια ότι και οι δυο πηγές αναγνωρίζουν στο νεαρό πιγκερνη και αριστοκρατική καταγωγή 12 και στρατηγικές ικανότητες και «φιλοδωρία», ο τρόπος που Π, 9. Πρβλ. ΠΑΧΥΜΈΡΗΣ, II. 19, 162 και ΓΡΗΓΟΡΆΣ, Ρωμαϊκή Ιστορία (Βόννη) [στο εξής: ΓΡΗΓΟΡΆΣ], VI. 6, Ο ίδιος ο ΓΡΗΓΟΡΆΣ μιλά για τη σχέση του αυτή στην Ιστορία του (VIII. 8, ), στην οποία άλλωστε είχε ενσωματώσει και επιτάφιο προς τον γηραιό αυτοκράτορα (Ι. 1, ). Πρβλ. Η. HUNGER, Βυζαντινή Λογοτεχνία, Αθήνα 1987, τόμ. Α', Προσωπική σχέση με τον Ανδρόνικο Β' είχε βεβαίως και ο Παχυμέρης. Μάλλον υπερβολική όμως πρέπει να θεωρηθεί η γνώμη του Ν. JORGA, Médaillons d'histoire littéraire byzantine, Byzantion 2, 1925,292 ότι το έργο του αξίζει ως προϊόν του «son maître impérial, le lamentable Andronic II». 12. Για τους Φιλανθρωπηνούς βλ. ΑΘΗΝΑΓΟΡΑ, Μητροπολίτου Παραμυθίας, Συμβολή εις την Ίστορίαν του βυζαντινού οίκου των Φιλανθρωπηνών, Δελτίον τής Ιστορικής και Εθνολογικής 'Εταιρείας 10, 1928, Α. PAPADOPOULOS, Versuch einer Genealogie der Paiaiologen , Μόναχο 1938 (ανατ. Amsterdam 1962), αρ. 24 και R. GUILLAND, Fonctions et dignités des eunuques, Études Byzantines 3, 1945,

5 ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ TOY ΑΛΕΞΙΟΥ ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΗΝΟΥ 147 παρουσιάζουν αυτά τα χαρακτηριστικά διαφέρει. Ενώ δηλαδή ο Γρηγοράς για την καταγωγή του αρκείται να πει, έμμεσα βέβαια, ότι ήταν εις εκ των λειπομένων αρίστων 'Ρωμαίων, ο Παχυμέρης ενδιαφέρεται και για τα οικογενειακά του ονόματα και για τα αξιώματα των προγόνων του 13. Evo') ο Γρηγοράς παραδέχεται τις στρατηγικές του ικανότητες 14, ο Παχυμέρης προσθέτει κοντά σ^ αυτές και την εύνοια της τύχης 15, απαραίτητη σε σπουδαίους ανθρώπους, αφού η θεοποίηση της ήδη από την αρχαιότητα θα προσέθετε στα ανδραγαθήματα τους και τη θεϊκή επιβράβευση. Ώς εδώ είναι εμφανές ότι ο Γρηγοράς είναι πιο φειδωλός στην περιγραφή της προσωπικότητας του Φιλανθρωπηνού, ενώ ο Παχυμέρης μεγεθύνει ορισμένα χαρακτηριστικά της 16. Όταν όμως στη συνέχεια τα δυο κείμενα περιγράφουν τη «φιλοδωρία» του, η διαφορά τους εκεί γίνεται ποιοτική , οι οποίοι όμο)ς συγχέουν τον πατέρα του Φιλανθρωπηνού, πρωτοβεστιάριο Μιχαήλ Ταρχανεκότη, που πέθανε στη Θεσσαλία το 1283, με τον μέγα κονοσταύλο και προποστράτορα Μιχαήλ Ταρχανειώτη Γλαβά. Τόσο ο D. POLEMIS, The Doukai. A Contribution to Byzantine Prosopography, Λονδίνο 1968, αρ. 171, όσο και ο Γ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ, Μιχαήλ Δούκας Γλαβάς Ταρχανειιότης (Προσωπογραφικά), Επιστημονική Έπετηρίς Φιλοσοφικής Σχολής Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης 7, 1957, , διακρίνουν τα δύο πρόσωπα. 13. ΠΑΧΥΜΈΡΗΣ, III. 9, 210: ô του προρρηθέντος πρωτοβεστιαρίου τοϋ Ταρχανειώτου δεύτερος παις, ό Φιλανθρωπηνός έκ τοϋ προς μητρός πάππου 'Αλέξιος, τοϋ προτέρου εις πρωτοσεβαστόν τιμηθέντυς πιγκέρνης τφ βασιλεΐ τιμηθείς. 14. ΓΡΗΓΟΡΆΣ, VI. 8, 195: ήν 6έ une στρατηγικός άνήρ και δεινός τα πολέμια 'Αλέξιος ό Φιλανθρωπηνός, πιγκέρνης αξίωμα ών, έν ταϊς άκμαΐς τής νεότητος ανθών. 15. ΠΑΧΥΜΈΡΗΣ, ό.π: φύσεως τε τάχει καί σπουδή στρατηγία πρεπούση συναιρομένης και τής παρά πολλοίς λεγομένης τύχης. 16. Η μεγέθυνση ορισμένων χαρακτηριστικών μιας σημαντικής προσωπικότητας και η απόδοση τους με διαφορετικό τρόπο από εκείνον που προβάλλει η κύρια και πιο σύγχρονη προς τα γεγονότα πηγή (εδώ ο Παχυμέρης) είναι ιδιαίτερα οικεία και προσφιλής και στο Νικηφόρο Γρήγορα (βλ. αμέσως πιό κάτω). Αλλού πραγματεύομαι ειδικά την περίπτωση του Μιχαήλ Η ' Παλαιολόγου.

6 148 ΒΑΣΙΛΙΚΗ Σ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΟΥ ΠΑΧΥΜΕΡΗΣ, III. 9, 210 ΓΡΗΓΟΡΑΣ, VI. 8, 196 τα κατ' άνατολήν καθίστα τε και ήν γάρ και φιλοδωρότατος ό άνήρ προσησφαλίζετο, τά μέν και μάχαις και άλλως κοινωνικών το ήθος τοϊς καθ' ας ένίκα, τά πλείστα δέ συνέσει ύπ" αυτόν παρεχόμενος- δ δή κράτικαί γε φιλοδωρία προς τε τους στον εφόδων τοις στρατηγοϋσιν εις εχθρούς άμα καί προς τους φίλους. νίκας καί τρόπαια. Είναι γεγονός ότι και οι δυο μαρτυρίες κάνουν λόγο για «φιλοδωρία». Ο Παχυμέρης όμως δεν λέει ότι όλες οι νίκες του Φιλανθρωπηνού ήταν αποτέλεσμα της «φιλοόωρίας» του, όπως φαίνεται να υπονοεί ο Γρηγοράς. Επίσης συνδυάζει τη «φιλοδωρία» του Φιλανθρωπηνού με τη σύνεση του, χαρακτηριστικό πιο σοβαρό από το «κοινωνικόν ήθος» της μαρτυρίας του Γρήγορα και απαραίτητο σε ανθρώπους που ασκούν κάποιου είδους εξουσία. Από την αντιπαράθεση των μαρτυριών, που αναφέρονται στην προσωπικότητα του Φιλανθρωπηνού, μπορεί κανείς να υποθέσει ότι ο Γρηγοράς, διαβάζοντας το κείμενο του Παχυμέρη από το οποίο κυρίως πρέπει να αντλούσε τις πληροφορίες του για την εποχή αυτή 17, αφαίρεσε από τις συγκεκριμένες μνείες εκείνα τα στοιχεία που καθιστούσαν το Φιλανθρωπηνό ηγήτορα με προσόντα ενός αυτοκρατορικού αδελφού, όπως ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ο Πορφυρογέννητος. Αποφεύγοντας όμως να παρεκκλίνει φανερά από τη μαρτυρία του προκατόχου του, αναφέρθηκε επιλεκτικά στη «φιλοδωρία», αλλά με τρόπο που να μην λειτουργεί θετικά για την προσωπικότητα του Φιλανθρωπηνού, παραλλάζοντας ουσιαστικά το περιεχόμενο που είχε η αρετή αυτή στη μαρτυρία του Παχυμέρη. Στη συνέχεια, η αλλοίωση του περιεχομένου μαρτυριών του Παχυμέρη καταλήγει να μοιάζει, στο Γρήγορα, με προσφιλή συνήθεια. Έτσι, ενώ η διήγηση τους συμφωνεί στο ότι αρχικά ο Φιλανθρωπηνός παρακινήθηκε από τους Κρήτες συμμάχους του να αποστατήσει από την 17. Βλ. Ι. ΚΑΡΑΠΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ, Πηγαί τής βυζαντινής ιστορίας, θεσσαλονίκη 1978, 345, 358. Ο JORGA, Medaillons d'histoire littéraire byzantine, (κυρίως ) υποστηρίζει ότι ο Γρηγοράς δεν γνώριζε τον Παχυμέρη, αλλά η LAIOU, Constantinople and the Latins, 349, θεωρεί εσφαλμένη την άποψη αυτή.

7 ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ TOY ΑΛΕΞΙΟΥ ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΗΝΟΥ 149 αυτοκρατορική εξουσία, αποκλίνει σημαντικά ως προς τις αιτίες που τους οδήγησαν σε μια τέτοια κίνηση. Ο Γρηγοράς αναφέρει δύο αιτίες εκ των οποίων η μία ήταν καθαρά ψυχολογική, επειδή, όπως ισχυρίζεται, έδει άνακεκράσθαι τοις λυπηροΐς τά ηδέα, ενώ η δεύτερη είχε να κάνει με το ποιόν των ανθρώπων αυτών, που επειδή απολάμβαναν από τον Φιλανθρωπηνό τιμής πάνυ πολλής, υπέρτερα πολλώ τής εαυτών αξίας καί τύχης έφρόνησαν ]&. Αυτό, κατά το Γρήγορα, συμβαίνει κάθε φορά που έχουμε να κάνουμε με άφρονες ανθρώπους. Κατατάσσοντας όμως τους «Ρωμαίους» (από τη βενετοκρατούμενη Κρήτη) συμμάχους του Φιλανθρωπηνού στην κατηγορία των αφρόνων, ο ιστορικός υπαινίσσεται ίσιος ότι και το κίνημα του Φιλανθρωπηνού ήταν πράξη αφροσύνης. Αντίθετα, ο Παχυμέρης δεν αποδίδει την αλλαγή της στάσης των Κρητών σε υποκειμενικές και ψυχολογικές αιτίες, αλλά εντοπίζει στη δράση τους και κίνητρα πολιτικά 19, όπως η καχυποψία με την οποία αντιμετώπιζε τη δράση τους στη Μικρά Ασία ο αυτοκράτορας και η συμφορά που μάλλον τους περίμενε εξαιτίας αυτής της καχυποψίας 20 αλλά και η αγανάκτηση τους από το γεγονός ότι αυτοί διακινδύνευαν για τη σωτηρία της ρωμαϊκής επικράτειας, ενώ το αυτοκρατορικό περιβάλλον απολάμβανε μόνο χωρίς να κοπιάζει: διαγανακτοϋντες ει αυτοί μεν δια πόνων χωροΰντες καί τών εσαεί κινδύνων έτέροις τήν έξουσίαν χαρίζονται, εκείνοι δ' εν άνέσει τρυφώντες μηδέ χάριν έσομένοις έφκεσαν ών εΰ πεπόνθασί τε καί πάσχουσι παρ" αυτών, άλλα καί μάλλον καί τών άποτεταγμένων κωλύονται 21. Το ενδιαφέρον αυτής της μαρτυρίας 18. ΓΡΗΓΟΡΆΣ, VI. 8, Αναγνωρίζει βέβαια και υποκειμενικούς λόγους, όπως η μεγάλη αφοσίωση τους προς το Φιλανθρωπηνό, η οποία μάλιστα έφτανε ως την αυτοθυσία: ΠΑΧΥΜΈΡΗΣ, III. 9, ΠΑΧΥΜΈΡΗΣ, III. 9, 214: καί τέλος τήν άπό τοϋ βασιλέως τινές τών εκείνου άποστροφήν οίον καί εις το μετέπειτα επλάττοντο κάκωσιν, έν όεινφ τιθεμένου λέγοντες τον τοσούτων χρημάτων σωρόν, ώς αύτοϋ μεν δέον ίκανοΰντος ρόγαις, εκείνου δέ νοσφίζεσθαι βουλομένου τήν δι'εκείνων τών εχθρών προνομήν. Με άλλα λόγια το παλάτι κατηγορούσε το Φιλανθρωπηνό ότι είχε καταχρασθεί τα χρήματα που προορίζονταν για το μισθό των στρατιωτών του. 21. ΠΑΧΥΜΈΡΗΣ, III. 9, 215. Εδώ πρόκειται για τις «αποτεταγμένες ρόγες» που είχε ορισθεί να παίρνουν οι Κρήτες την εποχή που, εγκαταλείποντας την πατρίδα τους, είχαν προσχωρήσει στην υπηρεσία του αυτοκράτορα Ανδρόνικου Β ' βλ. ΠΑΧΥΜΈΡΗΣ, III. 8,209.

8 150 ΒΑΣΙΛΙΚΗ Σ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΟΥ έγκειται στο ότι ο Παχυμέρης συγκρίνει τη δράση των δύο ανδρών, του Ανδρόνικου Β ' και του Φιλανθρωπηνού, τοποθετώντας τους μάλιστα ως επικεφαλής δυο εντελώς διαφορετικών κοινωνικών ομάδων. Στη μια πλευρά λοιπόν βρίσκονταν οι εν άνέσει τρυφώντες, δηλαδή ο αυτοκράτορας και το περιβάλλον του, που αν και ολιγαριθμότεροι -σε σχέση με άπαν τό στρατιωτικόν του Φιλανθρωπηνού- μπορούσαν να απολαμβάνουν χωρίς να χρωστούν ευγνωμοσύνη. Στην άλλη πλευρά βρίσκονταν οι διά πόνων χωροϋντες, δηλαδή το πολυπληθές και αφοσιωμένο στράτευμα του Φιλανθρωπηνού, που ταλαιπωρείτο μόνο χωρίς να απολαμβάνει ούτε κι εκείνα που του είχαν υποσχεθεί. Η αντίθεση των δύο ανδρών και του περιβάλλοντος τους δείχνει ότι, οποιαδήποτε κι αν ήταν η σχέση του Παχυμέρη με τον αυτοκράτορα ειδικά αλλά και τον αυτοκρατορικό θεσμό γενικότερα, δεν τον απέτρεπε από τέτοιου είδους παρατηρήσεις. Ταυτοχρόνως, η προβολή και των πολιτικών λόγων που εξωθούσαν το στράτευμα του Φιλανθρωπηνού σε αποστασία προσδίδει στο κίνημα του πιγκερνη σοβαρότητα και διασκεδάζει την εντύπωση που δημιουργείται από το κείμενο του Γρήγορα ότι ήταν πράξη αφροσύνης από ανθρώπους τυχάρπαστους που σκέφθηκαν και ενήργησαν πάνω από την αξία τους. Αυτή η εντύπωση θα μπορούσε να στηριχθεί μόνο σ' ένα κείμενο στο οποίο θα αποσιωπούνταν οι αντικειμενικοί λόγοι. Αυτό ακριβώς έπραξε ο Γρηγοράς, ο οποίος φαίνεται πως ήθελε να προσδώσει στο κίνημα του Φιλανθρωπηνού εντελώς αρνητική φυσιογνωμία. Την ίδια διαπίσταίση μπορεί να κάνει κανείς κάθε φορά που ο Γρηγοράς καταφεύγει σε αποσιώπηση μαρτυριών του Παχυμέρη και μάλιστα εκείνων που αποδίδουν αξιόπιστα κίνητρα στην επανάσταση του Αλεξίου Φιλανθρωπηνού. Έτσι παρά την πληροφορία του Παχυμέρη ότι ο Φιλανθρωπηνός υποστηριζόταν και από ορισμένα επώνυμα μέλη της αριστοκρατίας, όπως ο Τάρχας 22 και ο Ακροπολίτης Μελχισεδέκ 23, ό μεν φιλίως... ό δε 22. Βλ. PLP, τόμ. 11, αρ Ο Ακροπολίτης Μελχισεδέκ (βλ. PLP, τόμ. 1, αρ. 523) ήταν αδελφός του Κωνσταντίνου Ακροπολίτη και γιος του ιστοριογράφου Γεωργίου Ακροπολίτη. Πρβλ. D. NICOL, Constantine Akropolites. A Prosopographical Note, DOP 19, 1965,

9 ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ TOY ΑΛΕΞΙΟΥ ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΗΝΟΥ 151 προσγενώς, ο Γρηγοράς επιμένει να μην κάνει την παραμικρή νύξη γγ αυτούς. Αν η πληροφορία του Παχυμέρη είναι ακριβής, τότε, με βάση τα όσα έχουν αναφερθεί πιο πάνω για τη στάση του Γρήγορα, είναι εύλογο να υποθέσει κανείς ότι η παρασιώπηση της σκόπευε να δημιουργήσει την εντύπωση ότι ο Φιλανθρωπηνός είχε απομονωθεί από όλους και ότι το εγχείρημα του δεν βρήκε καμιά ανταπόκριση παρά μόνο μεταξύ αφρόνων και ταραχοποιών ανθρώπων. Παρόμοιες διαφορές παρουσιάζουν οι δύο ιστορικοί αναφορικά με το αν θα μπορούσε να ευδοκιμήσει το κίνημα του Φιλανθρωπηνού. Ο Γρηγοράς δεν διατυπώνει τέτοια υπόθεση, αφού ο ιστορικός παίρνει πια σαν δεδομένο ότι ήταν πράξη αφροσύνης και άρα καταδικαστέα και από το θεό, όπως θα γράψει πιο κάτω. Από τον Παχυμέρη, αντίθετα, διατυπώνεται η γνώμη ότι το κίνημα μπορούσε να επικρατήσει για πολλούς λόγους (είναι γαρ σφίσι εκ πολλών το βουλευόμενον άνυστόν) εκ των οποίων οι ισχυρότεροι ήταν οι εξής: α) η πίεση του λαού από έκτακτες υπηρεσίες και πρόσθετες εισφορές (ζημίαις καί συνδόσεσιν), οι οποίες τον είχαν καταστήσει εύθικτο και έτοιμο προς αποστασίες, και β) η αφοσίωση που έτρεφαν προς το Φιλανθρωπηνό και οι Ρωμαίοι σύμμαχοι του και το μεγάλο πλήθος τιον Τούρκων, που είχαν αυτομολήσει σ' αυτόν 24. Χωρίς αμφιβολία, η εκτίμηση του Παχυμέρη ότι το κίνημα θα μπορούσε να επικρατήσει, δεν μπορεί να εκληφθεί σαν έκφραση θαυμασμού προς τον Ανδρόνικο Β ' και την πολιτική του. Για όλους αυτούς τους λόγους ο Φιλανθρωπηνός δεν μπορούσε να αγνοήσει τις παραινέσεις των συντρόφων του, αν και, όπως μαρτυρούν και τα δύο κείμενα, βρέθηκε σε μεγάλο δίλημμα για το αν θα προχωρούσε τελικά σε αποστασία 25. Ο Γρηγοράς δεν διευκρινίζει ποιο ήταν αυτό το (= ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ, Studies in Late Byzantine History and Prosopography, Λονδίνο 1986, αρ. X). 24. ΠΑΧΥΜΈΡΗΣ, III. 9, 215. Πρβλ. ΜΆΞΙΜΟΥ ΠΛΑΝΟΎΔΗ, Επιστολές (έκδ, LEONE), αρ Ο ΠΑΧΥΜΈΡΗΣ (III. 9, 213) γράφει ότι όταν στην αρχή οι σύντροφοι του φανέρωσαν στον Φιλανθρωπηνό την επιθυμία τους να αποστατήσουν, εκείνος απευθύνθηκε αμέσως στον Ανδρόνικο Β ' ζητώντας του να τον απαλλάξει από την αρχηγία της αποστολής, χωρίς βέβαια να του φανερώσει τους πραγματικούς λόγους (τουλάχιστον δεν φαίνεται κάτι τέτοιο στην πηγή). II πληροφορία αυτή δέχεται πολλές ερμηνείες: Αν μεν είναι ακριβής, τότε επιβεβαιώνει και την μετέπειτα

10 152 ΒΑΣΙΛΙΚΗ Σ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΟΥ δίλημμα και αρκείται να πληροφορήσει τον αναγνώστη του ότι μετά πολλάς τών λογισμών τάς παλαίστρας νικώσιν οι τά τής αποστασίας υποτιθέμενοι 20. Ο Παχυμέρης είναι και σ" αυτή την περίπτωση πιο αναλυτικός. Εμφανίζει το Φιλανθρωπηνό να αναγνωρίζει το βάσιμο των αιτημάτιον το)ν συντρόφων του, να μένει όμως αναποφάσιστος μπροστά στο μέγεθος των ευθυνών του να ενδιαφέρεται για την προστασία της Ρωμαϊκής επικράτειας, να διστάζει όμως να αποσχισθεί από την κεντρική εξουσίανα εκφράζει την αγάπη του προς τους συντρόφους του και να επιζητά τη δική τους αφοσίωση. Κι όταν τελικά εξασφαλίζει τη δήλωση της πίστης τους (ώς υπέρ αύτοϋ γε καί τεθνηξομένων απάντων, ει εις ανάγκην τινά κατασταΐεν), ενθαρρύνεται και τό τής ηγεμονίας άναδέχεται όνομα 21. Στη συνέχεια, ο Παχυμέρης αναφέρει ότι η ανάληψη της αρχηγίας έδιωξε κάθε δισταγμό του Φιλανθρωπηνού και ενίσχυσε τη δύναμη και την εξουσία του τόσο ώστε να σπεύσουν να συνταχθούν μαζί του και όσοι από τους περιοίκους έμεναν ακόμη ουδέτεροι. Ο Γρηγοράς αποσιωπά και αυτή την πληροφορία, που οπωσδήποτε εμφανίζει το Φιλανθρωπηνό ως αρχηγό κύρους. Και όπου δεν μπορεί να αποσιωπήσει γεγονότα παρουσιάζεται εξαιρετικά φειδωλός στις πληροφορίες του. Ας παραθέσουμε τα χωρία που αναφέρονται στις ενέργειες του Φιλανθρωπηνού μετά την ανάληψη της αρχηγίας του κινήματος. αναποφασιστικότητα που του προσάπτουν και τα δυο ιστορικά κείμενα. Αν πάλι είναι ανακριβής, τότε μπορεί να σημαίνει ή ότι ο Παχυμέρης θέλει να μετριάσει την εντύπωση ότι ο Φιλανθρωπηνός ήταν ένοχος «καθοσιώσεως» και ότι ο ίδιος τον υποστήριζε ή ότι ο ιστορικός μέμφεται το Φιλανθρωπηνό για αναποφασιστικότητα και ραθυμία. Ωστόσο η πληροφορία του Παχυμέρη συμφωνεί και με μια μαρτυρία του ΜΆΞΙΜΟΥ ΠΛΑΝΟΎΔΗ (Επιστολές, ό.π., αρ. 118): ότι την αύτην ήγεμονίαν οίς εφεξής ήδη λαγχάνεις, τοϋτο μεν, δτε προς αυτήν κατεπέμφθης, τοϋτο δέ νυν, ότι άφεΐναι βούλει μέν, ού συγχωρή δέ. 26. ΓΡΗΓΟΡΆΣ, VI. 8, ΠΑΧΥΜΈΡΗΣ, III. 9, 219.

11 ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ TOY ΑΛΕΞΙΟΥ ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΗΝΟΥ 153 ΠΑΧΥΜΕΡΗΣ, III. 9, ΓΡΗΓΟΡΑΣ, VI. 8, 198 άπέσβεστο τοιγαροϋνέκεΐσε τοβα- καί σιωπήν έπί τοϋ στρατού τής σιλέων όνομα, παρά μόνον το εις πα- τών βασιλικών ονομάτων ευφημίας ό ρασυρμόν μεμνήσθαι καί λοιδορίαν. πιγκέρνης προστάττει τά πρώτα Η απαγόρευση να επευφυμούνται τα βασιλικά ονόματα στο στράτευμα του Φιλανθρωπηνού ήταν μία μόνο ενέργεια. Ακολούθησαν και πολλές άλλες, τις οποίες μνημονεύει ο Παχυμέρης, ενώ ο Γρηγοράς τις παρασιωπά. Συγκεκριμένα ο Παχυμέρης διανθίζει τη διήγηση του με επίθετα που προσδιορίζουν τόσο τις ικανότητες του Φιλανθρωπηνού να εξουσιάζει και να καθοδηγεί 28 όσο και τη φυσιογνωμία του καθεστιύτος του ως αρχοντικού και αυτεξούσιου. Αναφέρει επίσης ότι και τα μοναστήρια της περιοχής, που ήταν πολλά και σημαντικά, μνημόνευαν τώρα πια το δικό του όνομα κι όχι του αυτοκράτορα 29 -πληροφορία που υποδηλώνει σαφώς ότι το εγχείρημα του Φιλανθρωπηνού δεν περιορίστηκε στα στενά όρια του στρατεύματος του, αλλά βρήκε απήχηση και σε φορείς που, όπως τα μοναστήρια, εξασκούσαν αρκετή επιρροή στην περιοχή. Τέλος, αναφέρει ότι ο Φιλανθρωπηνός ενίσχυσε οικονομικά το στράτευμα του χάρη σε αγαθά που έπαιρνε από αυτές τις μονές με τη συγκατάθεση τους 30. Και ενώ ο Φιλανθρωπηνός, όπως επισημαίνει η διήγηση του Παχυμέρη, επέδειξε δραστηριότητα ιος προς την εδραίωση του καθεστώτος του και την ικανοποίηση των οικονομικών αιτημάτων των στρατιωτών του, στο θέμα της χρήσης των βασιλικών συμβόλιαν επέδειξε έντονη αναβλητικότητα. Ο Παχυμέρης αναφέρεται στο θέμα αυτό χρησιμοποιώντας εκφράσεις, στις οποίες όμως δεν διαφαίνεται ψόγος για την αναβλητικότητα του 28. ΠΑΧΥΜΈΡΗΣ, ό.π.: αύτος δ' ην έκείνοις καί άρχων καί ήγεμών καί βασιλέως φέρων, ει καί μή όνομα αλλ'αξίωμα. 29. ΠΑΧΥΜΈΡΗΣ, ό.π.: ήν δέ που καί μοναΐς παραβάλλη (πολλαί δ' αύται καί μέγισται), ου βασιλέως ήν όνομα τό μνημονευόμενον, αλλ' αύτοϋ γε καί μόνου κατά τι κράτος άρχοντικόν καί αύτοδέσποτον όνομα. 30. ΠΑΧΥΜΈΡΗΣ, ό.π.: αφ' ών καί πολλά δεσποτικώς αφαιρούμενος τοις στρατιώταις παρεΐχεν, ασμένως τών εχόντων κατατιθεμένων.

12 154 ΒΑΣΙΛΙΚΗ Σ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΟΥ Φιλανθρωπηνού 31. Και ενώ γενικά αποφεύγει την αρνητική κρίση, ο Γρηγοράς κάνει λόγο για αμέλεια που οφειλόταν είτε σε δειλία είτε σε άδηλους ακόμα σκοπούς, μεταξύ των οποίων η σύλληψη του πρωτοβεστιαρίτη Λιβαδαρίου 32. Και τούτο επειδή ακολουθεί με συνέπεια την αρχική του κρίση ότι, δηλαδή, επρόκειτο για πράξη αφροσύνης χωρίς κοινωνικά ερείσματα. Η κρίση αυτή επιβεβαιωνόταν τώρα και από τους δισταγμούς του αρχηγού της αποστασίας (εϊτε τον δγκον τοϋ πράγματος δειλιών). Η αναβολή της σύλληψης του Λιβαδάριου όντως περιέπλεξε τα πράγματα, διότι έδωσε την ευκαιρία στον πρωτοβεστιαρίτη να πληροφορηθεί τις κινήσεις του Φιλανθρωπηνού. Απέναντι στο γεγονός αυτό οι μαρτυρίες των δύο ιστορικών είναι ταυτόσημες. Η απόκλιση εντοπίζεται εκεί όπου καλούνται να αξιολογήσουν τις αντιδράσεις του Λιβαδαρίου. Στον Παχυμέρη η είδηση της αποστασίας του Φιλανθρωπηνού θορυβεί και φοβίζει το Λιβαδάριο, επειδή ο ίδιος αδυνατεί να αντισταθεί μπροστά σε τόσο μεγάλο πλήθος στρατού. Στο Γρήγορα δεν υπάρχει παρόμοια εκτίμηση, ούτε καν υπαινιγμός. Αντίθετα, ο Λιβαδάριος εμφανίζεται να αναλαμβάνει ο ίδιος δυναμική πρωτοβουλία για να αντιμετωπίσει το Φιλανθρωπηνό: 31. ΠΑΧΥΜΈΡΗΣ, III. 9, 221 : τό δ' ήν εν άναβολαϊς το τόλμημα καί το μέν παρόν στέργων, προς δέ τό μέλλον άποσκοπών. 32, ΓΡΗΓΟΡΆΣ, VI. 8, 199. Ο πρωτοβεστιαρίτης Λιβαδάριος είχε αποσταλεί μαζί με το Φιλανθρωπηνό για την άμυνα ορισμένων άλλων μικρασιατικών περιοχών: των περί τά Νεόκαστρα και Λνοίανπάσαν και Σάοοεις αύτάς, κατά τον Παχυμέρη, τών περί τήν Ίωνίαν πόλεων, κατά το Γρήγορα. Κατά κοινή ομολογία και των δυο ιστορικών ήταν έμπιστος και ευνοούμενος του Ανδρόνικου Β '. Βλ. και PLP, τόμ. 6. αρ

13 ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ TOY ΑΛΕΞΙΟΥ ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΗΝΟΥ 155 ΠΑΧΥΜΕΡΗΣ, III. 10,222) έτέρωθεν καί ô πρωτοβεστιαρίτης τό ξυμπεσόν παρά πάσαν ελπίδα μαθών, τφ βασιλεΐ καθοσιούμενος ώς παρ' αύτοϋ τιμηθείς, εν φροντίσιν ήν καί περί τοις ολοις έδεδίει. πού γαρ εϊχεν εκείνος άναρριφθέντος τοσούτου κινδύνου προς τόσον στρατιάς άντιστήναι πλήθος; ει δ' ούν άλλ' ει καί συμπλοκάς ένενόει μόλις, ό γοϋν εντεύθεν κίνδυνος οΰπω συστάσαν τήν περί τούτων εννοιαν έλυε. ΓΡΗΓΟΡΑΣ, VI ό γαρ πρωτοβεστιαρίτης Λιβαδάριος τήν περί τά πάρεργα ταύτα τοϋ πιγκερνη άσχολίαν καιρόν "ίδιον ήγησάμενος πεμφθέντα παρά τής άνωθεν δεξιάς εν ούτω βιαία καί οξέως ανταγωνιζόμενη πραγμάτων ροπή πάντα κινεί χρήματα καί πάντα τήν ταχίστην συναγείρει στρατόν εκ τε τής παραλίου τής "Ιωνίας εκ τε τής μεσογαίου καί, συνελόντι φάναι, πανταχόθεν. Παρά την αντίθεση τους σ" αυτό το σημείο, τα δυο κείμενα συμφωνούν στη συνέχεια ότι ο Φιλανθρωπηνός αιχμαλωτίστηκε εξαιτίας της προδοσίας των Κρητών συμμάχων του, τους οποίους είχε δωροδοκήσει προηγουμένως ο Λιβαδάριος 33. Οι αναντιστοιχίες εμφανίζονται αμέσως παρακάτα). Πρόκειται για το σημείο όπου ο Γρηγοράς, προσπαθώντας ουσιαστικά να δικαιολογήσει την πρωτοβουλία του Λιβαδαρίου, ο οποίος επέβαλε στον αποστάτη Φιλανθρωπηνό την ποινή της τύφλωσης 34, χρησιμοποιεί μιαν έκφραση που δανείζεται μάλλον από τον Παχυμέρη 35 : 33. Πρβλ. ΠΑΧΥΜΕΡΗΣ, III. 10, και ΓΡΗΓΟΡΆΣ, VI. 8, Για την τύφλωση του Φιλανθρωπηνού βλ. Ρ. SCHREINER. Die byzantinischen Kleinchroniken, Βιέννη 1975, τομ. A', 194 και τομ. Β, Για την ποινή της τύφλωσης γενικά βλ. Ο. ΛΑΜΨΙΔΗΣ, Ή ποινή τής τυφλώσεως παρά Βυζαντινοίς, Αθήνα Το χωρίο ανήκει στο κεφάλαιο που προηγείται της διήγησης για τον Αλέξιο Φιλανθρωπηνό. Βλ. και πιο πάνο), σελ. 142 και 146.

14 156 ΒΑΣΙΛΙΚΗ Σ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΟΥ ΠΑΧΥΜΕΡΗΣ, III. 8, 208 ΓΡΗΓΟΡΑΣ, VI. 8, 201 τό γαρ τοϋ βασιλεύοντος εϋστα- αλλ" έν νώ λαβών τό τοϋ βασιλέως θες καί τό προς κρίσεις τε καί προς τάς κολάσεις άκίνητον καί κολάσεις συμπαθητικόν τε καί ήμε- δείσας μή φιλανθρωπίας ό δέσμιος ρον μέγα τι τό κακόν καί ούκ οίστόν τύχη άπελθών μετά τρίτην από τής όλως τοις παθοΰσιν είργάζετο κατασχέσεως ήμέραν αφαιρείται τών οφθαλμών αυτού τάς αύγάς. Οι δυο αυτές φράσεις αναφέρονται σε εντελώς διαφορετικές καταστάσεις και αποκαλύπτουν τις διαμετρικά αντίθετες θεωρήσεις των δυο ιστορικών. Για τον Παχυμέρη η συνήθεια του αυτοκράτορα Ανδρόνικου Β'να αποφεύγει τις κρίσεις τε καί κολάσεις δεν θεωρείται απλώς ως ανοχή απέναντι σ" εκείνους που επιβάρυναν τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία με φαυλότητα και αισχροκέρδεια, αλλά τελικά και ως ενοχή του για τη μεγάλη καταστροφή που προξενούνταν σ' ολόκληρο το κράτος. Για το Γρήγορα η «ακινησία» του Ανδρόνικου Β ' στο να κολάζει είναι, στη συγκεκριμένη περίπτωση, ύποπτη και μεμπτή γιατί υπάρχει ο κίνδυνος να μείνει ατιμώρητος ο άνθρωπος που έθεσε σε κίνδυνο την ίδια την αυτοκρατορική εξουσία. Φαίνεται, λοιπόν, ότι για το Γρήγορα εκείνο που κατέστρεφε τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία ήταν ο,τιδήποτε και οποιοσδήποτε ερχόταν κάθε φορά σε αντίθεση με την αυτοκρατορική αρχή, όποιος κι αν την εκπροσωπούσε 36 και όχι η επιείκεια της αυτοκρατορικής αρχής προς κάθε είδους κοινωνική αδικία, όπως διατείνεται με βεβαιότητα ο Παχυμέρης, αποκαλύπτοντας πόσο διαφορετικά από το Γρήγορα αντιλαμβανόταν την αυτοκρατορική πολιτική πρακτική. Η στάση των δύο ιστορικών προς την αυτοκρατορική εξουσία διαπιστώνεται επίσης και στις αποκλίσεις που παρουσιάζουν οι πληροφορίες τους σχετικά με τις αντιδράσεις του Ανδρόνικου Β ' από την είδηση του ξεσπάσματος της αποστασίας. Σύμφωνα με τον Παχυμέρη, όταν 36. Ότι ο ΓΡΗΓΟΡΆΣ ήταν υπέρμαχος της αυτοκρατορικής αρχής ανεξαρτήτως προσώπου φαίνεται και από την ευνοϊκή στάση του προς τον θεωρούμενο εχθρό του Ιωάννη ς ' Καντακουζηνό, όταν εκείνος βρισκόταν σε δύσκολη θέση εξαιτίας του κινήματος των Ζηλωτών στη Θεσσαλονίκη.

15 ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ TOY ΑΛΕΞΙΟΥ ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΗΝΟΥ 157 η είδηση έφθασε στα ανάκτορα, έπεσε μεγάλη κατήφεια 37, και τούτο διότι οι άνθρωποι του παλατιού γνώριζαν πως δεν μπορούσαν να νικήσουν το Φιλανθρωπηνό με πολεμικά μέσα. Απεναντίας είχαν την πίστη ότι ο Φιλανθρωπηνός θα κατέλυε το κράτος. Έτσι, λοιπόν, άρχισαν να φροντίζουν ήδη για την εξουσία που θα τους απέμενε (καί περί τοϋ λειπομένου έφρόντιζον). Τελικά, συνεχίζει ο Παχυμέρης, αφού πια συνειδητοποίησαν ότι ήταν αδύνατο να τον πολεμήσουν (τέλος την προς εκείνον άπογνώντες μάχην), αποφάσισαν να εξουδετερώσουν τον αποστάτη χρησταΐς όμολογίαις καί δεξιώσεσιν. Αυτές ήταν υπόσχεση συγχώρεσης από τον αυτοκράτορα και απονομής του αξιώματος του καίσαρα 38, συνοδευόμενου βέβαια και από την ανάλογη οικονομική αποζημίωση 30. Οι αντιδράσεις του παλατιού, που παρουσιάζονται τόσο διεξοδικά απο τον Παχυμέρη, απουσιάζουν εντελώς από το Γρήγορα. Είναι εύλογο, λοιπόν, να θεωρήσει κανείς ότι δεν πρόκειται για αβλεψία αλλά για σκόπιμη αποσιώπηση πληροφοριών, που δείχνουν με αναμφισβήτητη παραστατικότητα την αδυναμία και την ανεπάρκεια της κεντρικής αυτοκρατορικής εξουσίας σε αντιδιαστολή με τη δυναμική που εμπεριείχε το κίνημα του Αλεξίου Φιλανθρωπηνού. Είναι καταφανές ότι οι πληροφορίες αυτές δεν ήταν εξυπηρετικές για το Γρήγορα, που από την αρχή της διήγησης του για το συγκεκριμένο επεισόδιο επιδκόκει να μειώσει τη σημασία του, αποσκοπώντας, παραφράζοντας ή παρατοποοετιόντας τις μαρτυρίες του Παχυμέρη. Έτσι και στη συνέχεια από την πληροφορία του Παχυμέρη ότι, όταν έφτασε στα ανάκτορα η είδηση της καταστολής πια του κινήματος και της σύλληψης του Φιλανθρωπηνού ο Ανδρόνικος Β' κατευθύνθηκε πεζός στη 37. ΠΑΧΥΜΈΡΗΣ, III. 12, 229 και Για το αξίωμα του καίσαρα βλ. J. VERPEAIX, Pseudo-Kodinos, Traité des otiices, Παρίσι 1966, σποραδικά. Για τη σημασία που είχε η απόδοση του αξκοματος του καίσαρα στον Αλέξιο Φιλανθρωπηνό αλλά και σε παρόμοιες περιπτώσεις βλ. R. Gì ILLAND, La collation et la perte ou la déchéance des titres nobiliares à byzance, REB , (tinti 33). 39. ΠΑΧΥΜΈΡΗΣ, III. 12, 230: ήν δέ σφίσι τό άνακείμενον, πλω χρήσαμε voi ς καί επιστάντας σνγγνώμην την παρά βασιλέως νπισχνεΐσθαι καί το τον καίσαρος αξίωμα έπαγγέλλεσθαι καί πρέπουσας οικονομίας τω άξιώματι, ει μόνον μεταπεισθειη πους τήν τοϋ βασιλέως εννοιαν καί τή εξ" αρχής καθυπαχθείη δουλεία.

16 158 ΒΑΣΙΛΙΚΗ Σ. ΓΕΩΡΠΑΔΟΥ μονή των Οδηγών 40, όπου ποοσκυνιόντας την εικόνα απένειμε ευχαριστία στη Θεομήτορα, ο Γρηγοράς κρατά σχεδόν αυτούσιο μόνο το δεύτερο μέρος της, ενώ παρεμβαίνει καθοριστικά στο πρώτο μέρος. Γράφει λοιπόν ότι η ευσέβεια του αυτοκράτορα εκδηλώθηκε όχι όταν πληροφορήθηκε την καταστολή της αποστασίας του Φιλανθρωπηνού, αλλά την εκδήλο)σή της. Μολονότι παραδέχεται πιος ο Ανδρόνικος Β'θορυβήθηκε αρκετά από αυτή την είδηση, στη συνέχεια αναφέρει ότι προτίμησε να μην προβεί σε καμιά ενέργεια ούτε ένοπλη, αλλά ούτε και διπλωματική 41, αλλά εναπόθεσε όλες τις ελπίδες του εις τήν ύπέραγνον θεομήτορα... καί τον σιοτήρα Χριστόν. Έτσι ανταμείφθηκε για την ευσέβεια του, αφού τελικά ό κύριος εσφηλε τά τον πιγκερνη ακέμματα. Πρόκειται βέβαια για μια γνώμη πολύ αρνητική, αφού με υποβολιμαίο τρόπο εμφανίζει την καταστολή του κινήματος ως θεϊκή καταδίκη. Τέλος, είναι χρήσιμο να αναφέρουμε δύο ακόμη παραδείγματα, στα οποία όιαπιστιόνεται διάσταση απόψεων μεταξύ των δύο ιστορικών σχετικά με τα επακόλουθα της αποτυχίας της εξέγερσης, τόσο όσο αφορά το ναυάγιο του προσεταιρισμού και την επιδιωκόμενη αφομοίωση των Τούρκων στο βυζαντινό στράτευμα, όσο και στο επίπεδο της αυτοκρατορικής /.<'/υποψίας προς τις βυζαντινές δυνατότητες ανόρθωσης και τη συνακό- ΜΊ'θη μεταστροφή της προς τις «λατινικές» συμμαχίες. Εξηγώντας λοιπόν τους λόγους εξαιτίας των οποίων οι Τούρκοι λυμαίνονταν τη βυζαντινή Μικρά Ασία, ο Παχυμέρης ουσιαστικά υποστηρίζει ότι κύριοι υπεύθυνοι γι" αυτό ήταν εκείνοι που κατέστειλαν το κίνημα του Φιλανθρωπηνού 42 διότι: α) μετά τη σύλληψη του είχαν φερθεί άσχημα στους Τούρκους συμμάχους του Για τη μονή το>ν Οδηγών βλ. R. JANIN, La géographie ecclésiactique de l'empire Byzantin, I. Le siège œcuménique 3. Les églises et les monastères, Παρίσι και Christine ANGLLIDI. Un texte patriographique et édifiant: Le «discours narratif» sur les Hodègoi, REB 52, 1994, ΓΡΗΓΟΡΆΣ, VI. 8, ΠΑΧΥΜΈΡΗΣ, III. 14, q. 43. ΠΑΧΥΜΈΡΗΣ, III : w δέ Περσικόν άρτι πρώτως μεταβολήνπραγμάτων Ίδόν, καί τον έως τότε μέγαν δοκυνντα καί φοβερόν εν άφύκτοις έλεεινόν οέσμιον, ουκ εϊχονπή τράπωνται. όθεν μήτ' άνθίστασθαι μήτε φεύγειν οίοί τ'όντες, μένοντες κατεκτείνοντο. άλλος òr τοϋτυν άλλος εκείνον καί έτερος άλλον καταλαμβάνων,

17 ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ TOY ΑΛΕΞΙΟΥ ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΗΝΟΥ 159 και τώρα αυτοί τους εκδικούνταν, β) δεν έλαβαν υπόψη τους το γεγονός ότι με την αυτομόληση τους προς το Φιλανθρωπηνό οι Τούρκοι είχαν γνωρίσει πολύ καλά την περιοχή που τώρα λυμαίνονταν, γ) είχαν στερήσει βίαια την περιοχή από τον άνθρωπο που οι Τούρκοι θαύμαζαν και φοβόνταν ταυτόχρονα και δ) οι Τούρκοι όχι μόνο δεν αισθάνονταν φόβο αλλά περιφρονούσαν κι όλους τους άλλους Ρωμαίους που είχαν κατά καιρούς σταλεί για να προασπίσουν το μικρασιατικό χώρο. Ο Γρηγοράς από την άλλη πλευρά ρίχνει όλες τις ευθύνες στο Φιλανθρυιπηνό 44. Πιστεύει, λοιπόν, ότι εξαιτίας του κινήματος, που το αποκαλεί «σύγχυσιν», ο αυτοκράτορας υποπτευόταν στο εξής όλους τους Ρωμαίους και πίστευε ότι κανένας δεν ήταν άξιος της εμπιστοσύνης του με άλλα λόγια ο αυτοκράτορας φοβόταν ότι και οι υπόλοιποι θα έκαναν τα ίδια με το Φιλανθρωπηνό. Έτσι, λοιπόν, ο Ανδρόνικος Β ' επεδίωκε ξένες συμμαχίες. Με το να αποδοκιμάζει όμως όλους τους Ρωμαίους, εξαιτίας φυσικά του Φιλανθρωπηνού, οι ρωμαϊκές υποθέσεις πήγαιναν απ" το κακό στο χειρότερο, και πάλι βέβαια εξαιτίας του Φιλανθρωπηνού. Ενώ οι μαρτυρίες αυτές καθιστούν ευδιάκριτη την απόσταση ανάμεσα στις δύο ιστορικές εκτιμήσεις, κάποιες άλλες μαρτυρίες τους χρονικά μεταγενέστερες θα μπορούσαν εύκολα να θεωρηθούν αντιφατικές ως προς τις προηγούμενες, αν δεν αναγνωστούν με ιδιαίτερη προσοχή: ΠΑΧΥΜΕΡΗΣ, IV. 16, 308 ΓΡΗΓΟΡΑΣ, VII. 4,226 καί δια ταύτα κατωλιγώρει ούδενός γάρ έλλείψασι 'Ρωμαίοις σχεδόν τών 'Ρωμαίων ώς γυκαι- ών έδει ορά ν προς κατόρθωσιν κισθένων άντικρυς καί εξ ανάγκης πάντα έποίει τάναντιώτατα. οι μεν μεν τά πολλά καταμαλακισθέντιον, γάρ Ρωμαίων στρατηγοί δι' α μή ούχ ήττον δέ καί από κακοθελοϋς θέμις εν υποψία γινόμενοι, οι μέν εν γνώμης καί προαιρέσεως δεσμοίς έγίγνοντο, οι δέ πόρρω τής βασιλικής ϊστσ,ντο εύμενείας καθότι καί οόξειεν έκείνω έκάστω, επραττον, κτείνοντες, δεσμενοντες, α'ικιζόμενοι. έκτνφλοϋντες, τας ουσίας δημεύοντες. 44. ΓΡΗΓΟΡΆΣ, VI. 10, 205 V g-

18 160 ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ. ΓΕΩΡΠΑΔΟΥ Οι δυο αυτές μνείες, που αναφέρονται έμμεσα στην εμπειρία από το κίνημα του Φιλανθρωπηνού, τοποθετούνται χρονικά στις αρχές του 14ου αιώνα. Ειδικότερα, η μνεία του Παχυμέρη αναφέρεται στο έτος 1302, όταν ο αυτοκράτορας δέχθηκε να προσλάβει Αλανούς μισθοφόρους για την άμυνα της Μικράς Ασίας, ενώ η μνεία του Γρήγορα στο έτος 1303 (Σεπτέμβριος), όταν ο Ρογήρος de Flor 45 με τους Καταλανούς μισθοφόρους του ζήτησε από τον αυτοκράτορα και πέτυχε να αναλάβει αυτός την άμυνα του μικρασιατικού χώρου. Και τα δύο γεγονότα αποδείχθηκαν καταστροφικά για την Αυτοκρατορία. Οι δύο ιστορικοί οπωσδήποτε τα γνώριζαν πολύ καλά και αναζητούν στα συγκεκριμένα χωρία τους υπεύθυνους αυτής της καταστροφής. Ο ΙΙαχυμέρης υποστηρίζει ότι, αφότου παρουσιάστηκαν στον Ανδρόνικο Β ' οι Αλανοί, έθνος ενπειθές άρεϊκόν τε καί μάχιμον, εκείνος περιφρόνησε τους Ροψαίους, οι οποίοι άλλωστε είχαν απωλέσει τις πολεμικές τους αρετές και είχαν γίνει μαλθακοί. Η εκτίμηση αυτή του Παχυμέρη αναφέρεται σαφώς στους Ρωμαίους στρατηγούς μετά το Φιλανθρωπηνό ή εκτός του Φιλανθρωπηνού, αφού ο Φιλανθρωπηνός δεν είχε επιδείξει τέτοιες αδυναμίες. Συνεπιος όλοι εκτός του Φιλανθρωπηνού αποδείχτηκαν πολύ κατώτεροι, ενιά ο αυτοκράτορας που αντιλήφθηκε την κατιοτερότητά τους τους αντιμετιόπισε όπως ακριβώς τους αντιμετιοπισαν και οι Τούρκοι εχθροί τους: με περιφρόνηση (άλλους καταφρονούνται άνέδην-κατωλιγιόρει). Ωστόσο, συμπληριονει ο Παχυμέρης, που συνήθως επιδιιόκει να φωτίζει όλες τις αιτίες, οι Ρωμαίοι στρατηγοί έφθασαν σε τέτοια κακή κατάσταση, επειδή μεταξύ άλλων αντιμετωπίσθηκαν κακόβουλα και κακοπροαίρετα. Με άλλα λόγια αντιμετωπίσθηκαν όπως και ο Φιλανθροοπηνός- και η ευθύνη γι" αυτό βάρυνε ως γνωστόν το αυτοκρατορικό περιβάλλον. Το χωρίο του Γρήγορα, μολονότι παρουσιάζει τέτοιες εκφραστικές ομοιότητες μ' εκείνο του Παχυμέρη ώστε να φαίνεται ότι συμφωνεί μαζί 45. LAIOU, Constantinople and the Latins, , όπου και η σχετική βιβλιογραφία για την παρουσία και τη δραστηριότητα της «Καταλανική; Εταιρείας» στο μικρασιατικό χώρο. Βλ. και Μ. ΜΟΡΦΑΚΙΔΗΣ, Η λεγόμεντ «Καταλανική Εταιρεία». Προβλήματα εθνικής σύστασης και ονοματοδοσίας Πρακτικά Β'Διεθνούς Συμποσίου «Ή Επικοινωνία στό Βυζάντιο», Αθήνα

19 ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ TOY ΑΛΕΞΙΟΥ ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΗΝΟΥ 161 του, στην πραγματικότητα υποστηρίζει τα αντίθετα. Με δεδομένο ότι το χωρίο του αναφέρεται στο 1303, όταν δηλαδή είχαν πια κατασταλεί τόσο το κίνημα του Φιλανθρωπηνού όσο και οι μεταρρυθμιστικές προσπάθειες του Ιωάννη Ταρχανειώτη 46 στη Μικρά Ασία, ο Γρηγοράς υποστηρίζει ότι μετά από τα γεγονότα αυτά η ισχύς των Ρωμαίων είχε αποκατασταθεί. Ωστόσο συνέβη ακριβώς το αντίθετο και τούτο, διότι οι Ρωμαίοι στρατηγοί κατηγορήθηκαν άδικα και οι μεν κλείσθηκαν στη φυλακή, οι δε έχασαν την αυτοκρατορική εύνοια και εμπιστοσύνη. Ο Γρηγοράς δεν κατονομάζει βέβαια τους Ρωμαίους στρατηγούς, αλλά καθιστά εύλογη την εξής υπόθεση: αν της έκφρασης «Ρωμαίοι στρατηγοί» προηγηθεί το επίθετο «άριστοι», τότε η όλη έκφραση οδηγεί κατευθείαν στον Κωνσταντίνο Πορφυρογέννητο 47 και το Μιχαήλ Στρατηγόπουλο 48, χωρίς βέβαια να αποκλείονται και άλλοι ρωμαίοι στρατηγοί, εξαιρουμένου όμως του Φιλανθρωπηνού. Με βάση την υπόθεση αυτή ο στόχος του ιστορικού μπορεί τώρα να διακριθεί ευκολότερα: να επανέλθει στο ξεκίνημα της διήγησης του για τον Αλέξιο Φιλανθρωπηνό, η παρουσία του οποίου στη Μικρά Ασία παρουσιάζεται από το Γρήγορα ως λύση ανάγκης και συνδέεται με την άδικη απουσία από εκεί των πραγματικά «άριστων» Ρωμαίων. Με τον τρόπο αυτό ο ιστορικός μπορεί τώρα να δικαιολογήσει και την εξ αρχής δυσπιστία του απέναντι στο κίνημα αυτό, και την αρνητική διάθεση με την οποία το περιέγραψε και την ικανοποίηση με την οποία αντιμετώπισε την καταστολή του. Στον αντίποδα αυτών των αντιλήψεων στέκεται η θεώρηση του Παχυμέρη, σύμφωνα με την 46. Η μνεία αυτή αποτελεί τη μοναδική νύξη του Γρήγορα για την αποστολή του Ιωάννη Ταρχανειώτη στη Μικρά Ασία, η οποία βέβαια είναι αρνητική, ενώ ο Παχυμέρης αναφέρεται στις δραστηριότητες του κρατώντας και εκεί θετική στάση: βλ. ΠΑΧΥΜΈΡΗΣ, III. 25, Η θετική στάση του Παχυμέρη απέναντι στον αρσενιάτη Ταρχανειώτη δεν είναι ανεξήγητη, όπως πιστεύει η LAIOU (Constantinople and the Latins, 88), αν τη συγκρίνει κανείς με τον τρόπο που παρουσιάζει τη δύναμη, τη δράση και τις ιδέες των αρσενιατών. 47. Ο άλλος αδελφός του Ανδρόνικου Β ', ο Θεόδωρος Παλαιολόγος, ο οποίος διέμενε στη Λυδία, όπου είχε συλληφθεί ο Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος, φοβούμενος μήπως ακολουθήσει την τύχη του αδελφού του ζούσε με μετριοπάθεια, χρησιμοποιώντας ιδιωτικά σύμβολα και ενδύματα κι έτσι μπορούσε να απολαμβάνει τη βασιλική ευμένεια, όπως γράφει ο ΓΡΗΓΟΡΆΣ, VI. 8, Ο Μιχαήλ Στρατηγόπουλος πέθανε στη φυλακή το 1298, αφού έμεινε εκεί τέσσερα χρόνια.

20 162 ΒΑΣΙΛΙΚΗ Σ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΟΥ οποία το δυστύχημα βρίσκεται στην καταστολή του κινήματος του Φιλανθριοπηνού και όχι στην εκδήλωση του, όπως πιστεύει ο Γρηγοράς. Από τα παραδείγματα αποκλίσεων των δύο ιστορικών που αναφέρθηκαν, προκύπτει η αναμφίβολη διαπίστωση ότι ο Γρηγοράς, που μένει περίπου ασυγκίνητος όταν ο Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος εκδηλώνει την πρόθεση να αντικαταστήσει τον Ανδρόνικο Β ' και την πολιτική πρακτική του 49, γίνεται υπέρμαχος του αυτοκρατορικού θεσμού που εκπροσωπείται από τον Ανδρόνικο Β ', όταν αυτός απειλείται «από τα κάτω», όπως στην περίπτωση του κινήματος του Φιλανθριοπηνού. Αντίθετα, ο Παχυμέρης θεωρεί ότι η αυτοκρατορική αρχή οφείλει να μην ανέχεται την κοινωνική αδικία. Όταν υπάρχει κοινωνική αδικία, τότε η προσπάθεια λαοφιλών ηγετών, όπως ο Αλέξιος Φιλανθριυπηνός, να ανατρέψουν την αυτοκρατορική αρχή δεν πρέπει να αποκλείεται. 49. Πρβλ. ΠΑΧΥΜΈΡΗΣ, II. 19, 162 και ΓΡΗΓΟΡΆΣ, VI. 6,

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΑ 4η 15. Bούλομαι δὲ καὶ ἃς βασιλεῖ πρὸς τὴν πόλιν συνθήκας ὁ Λυκοῦργος ἐποίησε διηγήσασθαι: μόνη γὰρ δὴ αὕτη ἀρχὴ διατελεῖ οἵαπερ ἐξ ἀρχῆς κατεστάθη: τὰς δὲ ἄλλας πολιτείας εὕροι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΑΤΣΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ. Σελίδα 1

ΜΠΑΤΣΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ. Σελίδα 1 ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΒΑΝΘ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: ΘΕΜΑ 162ον (17691) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 11/12/14 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΜΠΑΤΣΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ 1. Φ.Β. Σελ. 86 Ήδη όμως, κύριοι βουλευτές...για τα συμφέροντα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Ο κεντρικός λόγος της παιδείας σε μια δημοκρατική κοινωνία είναι αναμφισβήτητος. Και δεν μιλώ για την παιδεία που παρέχει το «υπουργείο Παιδείας». Η παιδεία

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Λυσίου Κατὰ Φίλωνος οκιµ ασίας

Λυσίου Κατὰ Φίλωνος οκιµ ασίας Λυσίου Κατὰ Φίλωνος οκιµ ασίας 26 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Το πρόγραµµα της Β Ενιαίου Λυκείου Θεωρητικής Κατεύθυνσης για την Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραµµατεία, όπως αυτό ορίστηκε από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο,

Διαβάστε περισσότερα

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164)

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Αφού µελετήσετε τη διήγηση του Κολοκοτρώνη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε Θεοδόσης Ν. Πελεγρίνης ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε τόσο άσχημη κατάσταση, όσο τον καιρό αυτόν. Ο λόγος;

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Εξυπηρετώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η εξυπηρέτηση ως το πλέον δυναμικό

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 13

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 13 ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 13 Ο Ενδέκατος Αιώνας (β μισό) - Το τέλος της Μακεδονικής Δυναστείας: Θεοδώρα Πορφυρογέννητος (1055-1056) - Μιχαήλ Ϛ Στρατιωτικός (1056-1057) Δυναστεία Δουκών και Κομνηνών (1057-1185):

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς International Conference Facilitating the Acquisition and Recognition of Key Competences ΑΡΧΙΚΗ ΙΔΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Προβληματισμός αναφορικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α Κείμενο Ἀκούσας ταῦτα ὁ Θηραμένης, ἀνεπήδησεν ἐπί τήν ἑστίαν καί εἶπεν: «Ἐγώ δ ἔφη, ὦ ἄνδρες, ἱκευεύω τά πάντων ἐννομώτατα, μή ἐπί Κριτίᾳ εἶναι ἐξαλείφειν

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Δρ. Χρήστος Παναγιωτόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Παιδικής και Εφηβικής Ψυχικής

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 1.α. Από τον Πρόλογο στο Επεισόδιο: Η Ελένη, μαζί με τις γυναίκες που αποτελούν το Χορό του δράματος, μπαίνουν μέσα στο παλάτι προκειμένου να ζητήσουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

3. Μιχαήλ Η' και Ανδρόνικος Β' Παλαιολόγοι. α. Η εξωτερική πολιτική του Μιχαήλ Η' Παλαιολόγου

3. Μιχαήλ Η' και Ανδρόνικος Β' Παλαιολόγοι. α. Η εξωτερική πολιτική του Μιχαήλ Η' Παλαιολόγου 3. Μιχαήλ Η' και Ανδρόνικος Β' Παλαιολόγοι α. Η εξωτερική πολιτική του Μιχαήλ Η' Παλαιολόγου Στόχοι: Ο Μιχαήλ Η' (1261-1282) έπρεπε: να αντιμετωπίσει την επιθετικότητα των Λατίνων και να αποκαταστήσει

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ EURO RUN www.nea-trapezogrammatia-euro.eu Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ - 2 - Η Άννα και ο Αλέξης είναι συμμαθητές και πολύ καλοί φίλοι. Μπλέκουν πάντοτε σε φοβερές καταστάσεις.

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις ανοικτού τύπου

Ερωτήσεις ανοικτού τύπου 3. Ξενοφών Γρύλλου Ερχιεύς Ερωτήσεις ανοικτού τύπου 1. Η ΖΩΗ ΤΟΥ 1. Να δώσετε βασικές πληροφορίες για την καταγωγή του Ξενοφώντα και για το οικογενειακό περιβάλλον µέσα στο οποίο µεγάλωσε. 2. Σε ποια εποχή

Διαβάστε περισσότερα

Όλα αυτά αποκτούν νόηµα µόνο µέσα από τη σύγκριση µε άλλες οµάδες.

Όλα αυτά αποκτούν νόηµα µόνο µέσα από τη σύγκριση µε άλλες οµάδες. ιοµαδικές Σχέσεις. Το παράδειγµα της ελάχιστης οµάδας. Και µόνο η γνώση ότι το άτοµο ανήκει σε µια οµάδα είναι ικανό να επηρεάσει τη συµπεριφορά του προς αυτήν. Η Θεωρία της κοινωνικής ταυτότητας. Τα άτοµα

Διαβάστε περισσότερα

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012 Εισηγήσεις που μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά σας - Μια μαγική λέξη που κάνει τους ανθρώπους και κυρίως τα παιδιά να αισθάνονται άνετα, πολύ καλά με τον εαυτό τους και τους άλλους. ΑΠΟΦΥΓΕΤΕ τα αρνητικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2006 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα : Εκδόσεις Χριστοδουλίδη Α. & Π. Χριστοδουλίδη

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωμένα Συστήματα Επικοινωνίας

Ολοκληρωμένα Συστήματα Επικοινωνίας Προβολή 1. Ολοκληρωμένα Συστήματα Επικοινωνίας 2. Σκοπός της Επικοινωνίας 3. Παράγοντες που επηρεάζουν το μίγμα προβολής 4. Το πρόγραμμα προβολής 5. Διαφήμιση 6. Προσωπική Πώληση 7. Προώθηση των Πωλήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Οι ερωτήσεις στη διδασκαλία Α) Η ερώτηση του εκπαιδευτικού Β) Η ερώτηση του μαθητή Α) Η

Διαβάστε περισσότερα

- Κωνσταντίνος Δ. Μαλαφάντης. Ο πόλεμος. ' ttbiiif' 'ιίβίϊιιγ' ^ *"'** 1 ' 1 ' 11 ' ' στην ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη ΗΡΟΡ*Η

- Κωνσταντίνος Δ. Μαλαφάντης. Ο πόλεμος. ' ttbiiif' 'ιίβίϊιιγ' ^ *'** 1 ' 1 ' 11 ' ' στην ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη <KAOS<\S Ι>ΗΡΟΡ*Η - Κωνσταντίνος Δ. Μαλαφάντης Ο πόλεμος ' ttbiiif' 'ιίβίϊιιγ' ^ *"'** 1 ' 1 ' 11 ' ' στην ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο

Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο Η επιστολή ή το γράμμα είναι ένα είδος επικοινωνιακού λόγου, πολύ χρήσιμο για την κοινωνική μας ζωή. Υπάρχουν διάφορα είδη επιστολών. Μια επιστολή μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Πουλάω 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η καταναλωτική συμπεριφορά των πελατών

Διαβάστε περισσότερα

Καρατάσος-Καρατάσιος,

Καρατάσος-Καρατάσιος, Επώνυµο Όνοµα Προσωνυµία Υπογραφή Καρατάσος-Καρατάσιος, Δηµήτρης Τσάµης Ιδιότητα Στρατιωτικός Τόπος Γέννησης Διχαλεύρι Νάουσας Χρόνος Γέννησης 1798 Τόπος Καταγωγής Μακεδονία Τόπος Θανάτου Βελιγράδι Χρόνος

Διαβάστε περισσότερα

5. Στίχοι 100-161 (από µετάφραση)

5. Στίχοι 100-161 (από µετάφραση) 5. Στίχοι 100-161 (από µετάφραση) 5.1. Ερµηνευτικές ερωτήσεις ανοικτού τύπου (ανάπτυξης και σύντοµης απάντησης) 1. Μετά τον πρόλογο ακολουθεί η είσοδος του χορού, η πάροδος. α) Με ποια διάταξη και από

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο εργασίας E ομάδας

Φύλλο εργασίας E ομάδας Φύλλο εργασίας E ομάδας «δημοκρατικὸν μὲν εἶναι τὸ κληρωτὰς εἶναι τὰς ἀρχάς, τὸ δ αἰρετὰς ὀλιγαρχικόν» (Η ανάδειξη στα αξιώματα με κλήρωση θεωρείται δημοκρατική, ενώ με εκλογή ολιγαρχική ) Αριστοτέλους,

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΩΛΗΣΕΩΝ

Μάθημα: ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΩΛΗΣΕΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΙΙ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΩΛΗΣΕΩΝ Παρασκευή

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Βασικέ Οδηγίε : ίνεται ιδιαίτερη σηµασία στην εισαγωγή στα ρητορικά κείµενα (Βιβλίο Ρητορικών Κειµένων Μαθητή, Βιβλίο εκπαιδευτικού). Σε κάθε περίοδο διδασκαλία θα πρέπει να γίνεται ανάγνωση ολόκληρη τη

Διαβάστε περισσότερα

Αυτά τα δικαιώματα είναι η ισότητα, η ελευθερία, η ασφάλεια και η ιδιοκτησία.

Αυτά τα δικαιώματα είναι η ισότητα, η ελευθερία, η ασφάλεια και η ιδιοκτησία. ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ 1 της 24ης Ιουνίου 1793 Ο γαλλικός λαός, πεπεισμένος ότι η λήθη και η περιφρόνηση των φυσικών δικαιωμάτων του ανθρώπου είναι οι μόνες αιτίες για τα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Β ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Β ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 24 ΜΑΪΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΛΥΣΕΙΣ ΓΝΩΣΤΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Γιατί εγώ τόσο

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820 Φαναριώτες Ονοµασία που δόθηκε στα µέλη της παλαιάς βυζαντινής αριστοκρατίας (µεταξύ εκείνων που δεν διέφυγαν στη Δύση ή δεν εξισλαµίσθηκαν) και σε εµπόρους από τις περιοχές του Πόντου, της Ανατολίας (:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ΒΟΥΛΗΙ ΜΑΝΤΙΘΕΩΙ ΟΚΙΜΑΖΟΜΕΝΩΙ ΑΠΟΛΟΓΙΑ. Προοίµιο

ΕΝ ΒΟΥΛΗΙ ΜΑΝΤΙΘΕΩΙ ΟΚΙΜΑΖΟΜΕΝΩΙ ΑΠΟΛΟΓΙΑ. Προοίµιο ΕΝ ΒΟΥΛΗΙ ΜΑΝΤΙΘΕΩΙ ΟΚΙΜΑΖΟΜΕΝΩΙ ΑΠΟΛΟΓΙΑ Προοίµιο 1 3 1. Ερµηνευτικές ερωτήσεις 1.1. Ερωτήσεις ανοικτού τύπου (ανάπτυξης και σύντοµης απάντησης) 1. χάριν εἶχον: Ποια εντύπωση επιθυµεί να δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΟΥΚΥ Ι Η ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 36

ΘΟΥΚΥ Ι Η ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 36 ΘΟΥΚΥ Ι Η ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 36 ΘΕΜΑ: Εγκώμιο των προγόνων, των πατέρων και της σύγχρονης γενιάς. Υποδήλωση του θέματος του Επιταφίου. ΠΡΟΓΟΝΟΙ (Από τη μυθική εποχή ως το τέλος των Περσικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 151ο: Ξενοφῶντος Ἑλληνικά, 2, 2, 3-4.

ΘΕΜΑ 151ο: Ξενοφῶντος Ἑλληνικά, 2, 2, 3-4. ΘΕΜΑ 151ο: Ξενοφῶντος Ἑλληνικά, 2, 2, 3-4. 1. Να μεταφραστεί το τμήμα: ὥστ' ἐκείνης τῆς νυκτὸς παρασκευάζειν τὴν πόλιν. 2. Τι γνωρίζετε για τη μόρφωση του Ξενοφώντα και ποιες ιστορικές μορφές άσκησαν επίδραση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ 1 Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ Ο Σμυρναϊκός Μανές ή αλλιώς Μανέρως. Κατά τους Αρχαίους συγγραφείς ο Μανέρως ήταν θλιβερός ήχος και τον ονομάζανε Μανέρω ή Λίναιος θρήνος διότι κατά τα λεγόμενα με τον ήχο αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Καταναλωτικής λ ή Εμπιστοσύνηςύ. Ιούλιος 2012

Έρευνα Καταναλωτικής λ ή Εμπιστοσύνηςύ. Ιούλιος 2012 Έρευνα Καταναλωτικής λ ή Εμπιστοσύνηςύ 1 ΤΥΠΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΔΟΜΗΜΕΝΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 19/4/2012 25/6/2012 ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ ΤΥΧΑΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΕΠ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ 2009. Κλάδος: ΠΕ 02 Φιλολόγων ΕΙΔΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΑΣΕΠ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ 2009. Κλάδος: ΠΕ 02 Φιλολόγων ΕΙΔΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΑΣΕΠ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ 2009 Κλάδος: ΠΕ 02 Φιλολόγων ΕΙΔΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Ερώτημα 1 Ο α) Στόχοι - να γνωρίσουν οι μαθητές το στρατηγικό σχέδιο του Περικλή και να το εντάξουν στο ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Συμπτώματα συνεξάρτησης

Συμπτώματα συνεξάρτησης Συμπτώματα συνεξάρτησης Οι συνεξαρτητικές συμπεριφορές είναι αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Το συνεξαρτητικό άτομο προσπαθεί να βοηθήσει τους άλλους καταστρέφοντας τον εαυτό του. Τέτοιου είδους συμπεριφορές

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα της παρουσίασης. Οικογενειακό περιβάλλον και αγωγή. Η οικογένεια. Στάδια κοινωνικοποίησης µέσα από την οικογένεια:

Θέµατα της παρουσίασης. Οικογενειακό περιβάλλον και αγωγή. Η οικογένεια. Στάδια κοινωνικοποίησης µέσα από την οικογένεια: ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Θέµατα της παρουσίασης Οικογενειακό περιβάλλον και αγωγή Σακελλαρίου Κίµων Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα H οικογένεια ως

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου κι εγώ: Πώς να κερδίσω το «παιχνίδι» του σχολείου

Το παιδί μου κι εγώ: Πώς να κερδίσω το «παιχνίδι» του σχολείου Το παιδί μου κι εγώ: Πώς να κερδίσω το «παιχνίδι» του σχολείου Προσαρμογή κειμένου ενημερωτικό φυλλάδιο των εκδόσεων «Ελληνικά Γράμματα»: Γιώργος Ραφαηλίδης υπεύθυνος στο ΓραΣΕΠ Αιγινίου 1 Σύγχρονη µορφή

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 1: Εισαγωγή στις έννοιες και τα εγχειρίδια της βυζαντινής φιλολογίας. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Mια πρώτη επαφή με τη Βυζαντινή Φιλολογία.

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα 5 ο. Κριτικός Εγγραµµατισµός

Μάθηµα 5 ο. Κριτικός Εγγραµµατισµός Μάθηµα 5 ο Κριτικός Εγγραµµατισµός Παραδοχή: Όση σχέση έχει ο γραπτός λόγος µε σύµβολα και κώδικες, άλλη τόση έχει µε αξίες, ιδεολογίες, υποκειµενικότητες, ερµηνείες, κρίσεις, ενδιαφέροντα, συµφέροντα

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης

Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης 1 ΤΥΠΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΔΟΜΗΜΕΝΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ιανουάριος Μάρτιος 2013 ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση γραπτού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Λαχτάρα για φαγητό Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Ενσωμάτωση δεξιοτήτων: Υλικό: 1 διδακτική ώρα ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού 3.2 Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων και σχέσεων Να επιδεικνύουν τρόπους αποτελεσματικής επικοινωνίας Να επιδεικνύουν ικανότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ Συμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις (τρεις

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική Εμπιστευτικότητας Σπουδαστών (Επικοινωνία με 3 ους )

Πολιτική Εμπιστευτικότητας Σπουδαστών (Επικοινωνία με 3 ους ) Πολιτική Εμπιστευτικότητας Σπουδαστών (Επικοινωνία με 3 ους ) Όλοι οι φοιτητές έχουν δικαίωμα στο απόρρητο των πληροφοριών.το προσωπικό της Bloomsbury International δεν θα περάσει προσωπικές πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188)

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. α) Ποιες σκέψεις διατυπώνει ο Μακρυγιάννης στο εξεταζόµενο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ 1. Πτωχοπρόδρομος - Το κείμενο έχει πολλές διαφορετικές γραφές στα χειρόγραφα που διασώζεται, λόγω του σχετικά δημώδους αλλά και σκωπτικού του χαρακτήρα. Δυσχεραίνει

Διαβάστε περισσότερα

Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα

Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα ΣΤ τάξη Δημοτικού Σχολείου Μακρυγιάλου 2009-2010 1 Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα άγρια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΕΛΠ 11: Ελληνική Ιστορία Ακ. Έτος: 2008-9 ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΜΑ: Η βυζαντινή αριστοκρατία κατά τους 9 ο έως 12 ο αιώνα: δομή και χαρακτηριστικά, ανάπτυξη και σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 3: Βυζαντινή Επιστολογραφία: είδη - χαρακτηριστικά. Συνέσιος ο Κυρηναίος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα έρθουν

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο εργασίας. 1. Από τον «Νουθετικό λόγο» του Κεκαυμένου* προς τον αυτοκράτορα

Φύλλο εργασίας. 1. Από τον «Νουθετικό λόγο» του Κεκαυμένου* προς τον αυτοκράτορα Κεφ. 3. Από το σχίσμα των δύο εκκλησιών ως την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους (1054-1204) Υποκεφάλαιο 1. Εσωτερική κρίση και εξωτερικοί κίνδυνοι (1054-1081) Φύλλο εργασίας 1. Από τον

Διαβάστε περισσότερα

Ο διαχειριστής της γερμανικής ΕΠΕ

Ο διαχειριστής της γερμανικής ΕΠΕ Ο διαχειριστής της γερμανικής ΕΠΕ Ο διαχειριστής εκπροσωπεί την γερμανική ΕΠΕ και ενεργεί επ'ονόματι αυτής κάθε πράξη διαχείρισης. Ποιος μπορεί να γίνει διαχειριστής σε μία γερμανική ΕΠΕ Διαχειριστής μίας

Διαβάστε περισσότερα

Έννοια, ρόλος και επιμέρους κατηγοριοποιήσεις των στελεχών του Τραπεζικού κλάδου

Έννοια, ρόλος και επιμέρους κατηγοριοποιήσεις των στελεχών του Τραπεζικού κλάδου Κεφάλαιο 2 Έννοια, ρόλος και επιμέρους κατηγοριοποιήσεις των στελεχών του Τραπεζικού κλάδου Εισαγωγικές Παρατηρήσεις Προκειμένου να προσδιορίσουμε τον πληθυσμό, τον οποίο θα κάλυπτε η συγκεκριμένη έρευνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ!

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! (There is only one God) Πού μπορείς να πάς ώστε να απομακρυνθείς από το Θεό; Ο Θεός γεμίζει κάθετόπο και χρόνο. Δεν υπάρχει τόπος χωρίς να είναι εκεί ο Θεός. Ο Θεός μίλησε μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους»

Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους» Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους» Δείτε εδώ τον κανονισμό λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων, μεταγραμμένο σε «Κείμενο για όλους»*. Στη μορφή αυτή, ο κανονισμός:

Διαβάστε περισσότερα

BYZANTINA ΣΥΜΜΕΙΚΤΑ 20 (2010) 323-327

BYZANTINA ΣΥΜΜΕΙΚΤΑ 20 (2010) 323-327 An t h o n y Ka l d e l l i s St e p h a n o s Efthymiadis, The Prosopography of Byzantine Lesbos, 284 1355 A.D. A Contribution to the Social History of the Byzantine Province, Verlag der Österreichischen

Διαβάστε περισσότερα

Ηλικία - Επιχειρηματικότητα

Ηλικία - Επιχειρηματικότητα Ηλικία - Επιχειρηματικότητα 40% 35% 34,3% 34,0% 30% 25% 20% 21,3% 15% 10% 5% 0% 1,3% 18-24 25-34 35-44 45-54 55+ 9,0% 1 Τι επιλέγει 84% επιλέγει την έναρξη νέας δραστηριότητας ανεξάρτητα επιπέδου εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ 1.α. Το κείμενο: Ο Μακρυγιάννης άρχισε να γράφει τα Απομνημονεύματα στις 26 Φεβρουαρίου του 1829 στο Άργος όπου είχε οριστεί Γενικός Αρχηγός της Εκτελεστικής Δυνάμεως

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και συνήθειες γονέων με παιδιά μαθητές Λυκείου απέναντι στα φροντιστήρια και την ενισχυτική διδασκαλία. Μάρτιος 2007

Στάσεις και συνήθειες γονέων με παιδιά μαθητές Λυκείου απέναντι στα φροντιστήρια και την ενισχυτική διδασκαλία. Μάρτιος 2007 Στάσεις και συνήθειες γονέων με παιδιά μαθητές Λυκείου απέναντι στα φροντιστήρια και την ενισχυτική διδασκαλία Μάρτιος 2007 Η ταυτότητα της έρευνας [σε γονείς μαθητών Λυκείου] Ανάθεση :Σύνδεσμος φροντιστών

Διαβάστε περισσότερα

Ο πολίτης απέναντι στην κρίση. MRB, Συλλογή στοιχείων: 27 Νοεμβρίου έως 6 Δεκεμβρίου 2012

Ο πολίτης απέναντι στην κρίση. MRB, Συλλογή στοιχείων: 27 Νοεμβρίου έως 6 Δεκεμβρίου 2012 A. AΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ 26ης NOEMΒΡΙΟΥ & ΕΚΤΑΜΙΕΥΣΗ ΔΟΣΗΣ B. ΠΡΟΣΔΟΚΙΕΣ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Γ. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΕΝΑΡΙΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ- ΣΤΑΣΗ ΣΤΟ ΕΥΡΩ 1 A. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ 26ης ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2012/0011(COD) 8.11.2012. της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων

ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2012/0011(COD) 8.11.2012. της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων 8.11.2012 2012/0011(COD) ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων προς την Επιτροπή Πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα.

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. Οι φορείς της αγωγής στην Αθήνα Βαθμίδες αγωγής Παιδευτικά μέσα A).. α).......

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι Α Λυκείου

Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι Α Λυκείου Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι Α Λυκείου Ξενοφώντος Αγησίλαος Κεφάλαιο 7, 1 Διδακτική πρόταση: Πόπη Πούγιουρου, Σύμβουλος Φιλολογικών Μαθημάτων Εποπτεία:Λουκία Χατζημιχαήλ, ΕΜΕ Φιλολογικών Μαθημάτων Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843)

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) μεγάλες εδαφικές απώλειες ενίσχυση ελληνικότητας νέοι θεσμοί πλαίσιο μέσα στο οποίον το Βυζάντιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Το τζαμί Αραπζάρ (προηγουμένως Σταυρός του Μισιρίκου) φραγκοβυζαντινή εκκλησία παρά την Εκκλησία Φανερωμένης σε φωτογραφία όπως

Το τζαμί Αραπζάρ (προηγουμένως Σταυρός του Μισιρίκου) φραγκοβυζαντινή εκκλησία παρά την Εκκλησία Φανερωμένης σε φωτογραφία όπως S-65 Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1578 Μια σειρά από επαναστάσεις πραγματοποιήθηκαν στην περίοδο της Τουρκοκρατίας (1571-1878) οι οποίες είχαν τη δική τους σημασία. Με αυτές τις επαναστάσεις ασχολήθηκε ο Κύπριος ερευνητής

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης

Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ Οκτώβριος Ιούλιος Οκτώβριος 1 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΥΠΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΔΟΜΗΜΕΝΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 123 127, έκδοση 2014 : σελίδες 118 122 ) 3.3 ιεύθυνση 3.3.1 Ηγεσία Βασικές έννοιες Οι επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα