ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ. Πανεπιστημιακές Παραδόσεις

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ. Πανεπιστημιακές Παραδόσεις"

Transcript

1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ Πανεπιστημιακές Παραδόσεις Χρήστος Βλ. Γκόρτσος Αναπληρωτής Καθηγητής Διεθνούς Οικονομικού Δικαίου, Πάντειο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Επισκέπτης Καθηγητής, Europa-Institut, Universität des Saarlandes (με τη συμβολή της Επίκουρης Καθηγήτριας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Όλγας Τσόλκα, στη θεματική του ποινικού δικαίου) Ιανουάριος 2014

2 2

3 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Παραδοσιακά, το μάθημα "Εισαγωγή στο Δίκαιο" διδασκόταν στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου μας, κατ ουσίαν, χωρίς συγκεκριμένο εγχειρίδιο (ίσως το μοναδικό μάθημα). Κατά το ακαδημαϊκό έτος , όταν μου ανατέθηκε για πρώτη φορά η συνδιδασκαλία του μαθήματος, όρισα ως βασικό εγχειρίδιο την εξέχουσα εργασία του αγαπητού μου δασκάλου στη Νομική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστήμιου Αθηνών Ι.Π. Αραβαντινού. Μολονότι η εν λόγω εργασία χρονολογείται στο 1983, αποτελεί, κατά τη γνώμη μου, ένα από τα πλέον εξέχοντα σημεία αναφοράς (πέραν άλλων, επίσης αξιολογότατων, μεταγενέστερων εργασιών). Παράλληλα, στοιχεία συνταγματικού δικαίου διδάχθηκαν από τον αγαπητό μου συνάδελφο του Γενικού Τμήματος Δικαίου του Πανεπιστημίου μας, Καθηγητή κ. Θεόδωρο Τζώνο, με άρτια παραπομπή στην επίκαιρη πλούσια βιβλιογραφία. Κατά το ακαδημαϊκό έτος , το μάθημα αναπροσδιορίστηκε σε "Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο", και η διδασκαλία του μου ανατέθηκε αποκλειστικά. Στο πλαίσιο αυτό, ανέλαβα την ευθύνη της συγγραφής, για πρώτη φορά, ενός συνεκτικού κειμένου πανεπιστημιακών σημειώσεων. Στη συνέχεια, κατά το τρέχον ακαδημαϊκό έτος , το μάθημα αναπροσδιορίστηκε, εκ νέου, σε "Εισαγωγή στο Δίκαιο", καθώς καταργήθηκε το Γενικό Τμήμα Δικαίου. Με ιδιαίτερη χαρά για εμένα αποφασίστηκε από τη Γενική Συνέλευση του Τμήματός μας ότι στη διδασκαλία του νέου μαθήματος θα με συνδράμουν στη διδασκαλία δύο αξιόλογα μέλη ΔΕΠ του Γενικού Τμήματος Δικαίου, οι κ.κ. Νέδα Κανελλοπούλου (Αναπληρώτρια Καθηγήτρια) και Όλγα Τσόλκα (Επίκουρη Καθηγήτρια) και, οι οποίες εντάχθηκαν στο διευρυμένο Τμήμα μας. Το κείμενο των ανά χείρας σας πανεπιστημιακών παραδόσεων είναι βραχύ μεν, αλλά περιεκτικό. Αποτελεί μια (καλή εκτιμώ) αρχή, η οποία θα είναι χρήσιμη για τους πρωτοετείς φοιτητές του Τμήματος, ιδίως ενόψει των εξετάσεων, και θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση για μια πληρέστερη εργασία κατά τη διάρκεια των επομένων ετών. Το κείμενο είναι διαρθρωμένο σε τρεις ενότητες: στην ενότητα Α καθορίζονται οι διακρίσεις του (εκάστοτε) ισχύοντος δικαίου και αναπτύσσονται τα βασικά στοιχεία του εσωτερικού δικαίου, στην ενότητα Β αναπτύσσονται τα βασικά στοιχεία του διεθνούς δικαίου, και η ενότητα Γ περιέχει βασικά στοιχεία του ευρωπαϊκού δικαίου. 3

4 Λαμβάνοντας δεόντως υπόψη την αξία του προαναφερθέντος έργου του Καθηγητή Αραβαντινού (1983) (και δεδομένου ότι αυτό είχε αποτελέσει τη βάση της εξεταστέας ύλης την περασμένη ακαδημαϊκή χρονιά), διατήρησα - ως γέφυρα - στο κείμενο την verbatim αναφορά σε ορισμένες από τις παρατηρήσεις του που συνεχίζουν, 30 χρόνια μετά, να είναι απόλυτα επίκαιρες (οι σχετικές αναφορές είναι διακριτές στο κείμενο - σε γκρίζο φόντο και με italics). Εκτιμώ ότι οι παρούσες σημειώσεις θα είναι χρήσιμες στους φοιτητές μου και οι συνάδελφοί μου στον Τομέα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Θεσμών να συνεχίζουν να μου εμπιστεύονται τη διδασκαλία του εν λόγω ενδιαφέροντος μαθήματος, ώστε κατά τη διάρκεια των αμέσων επομένων ετών να κατορθώσω τη συγγραφή ενός πλήρους έργου, με τη θετική συμβολή, βάσει παρατηρήσεων, όλων τους, κυρίως δε των συναδέλφων μου στις οποίες έχει ήδη ανατεθεί η συν-διδασκαλία. Ευχαριστώ ιδιαίτερα τη συνάδελφό μου, Επίκουρη Καθηγήτρια Όλγα Τσόλκα, για τη χρήσιμη συμβολή της στην εξέλιξη κατά το τρέχον ακαδημαϊκό έτος των εν λόγω σημειώσεων, σε σχέση με την προηγούμενη ακαδημαϊκή χρονιά, στο πεδίο του ποινικού δικαίου (εσωτερικού και διεθνούς). Αθήνα, Ιανουάριος 2014 Καθηγητής Χρήστος Βλ. Γκόρτσος 4

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Α: ΟΙ ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΙΣΧΥΟΝΤΟΣ ΔΙΚΑΙΟΥ - ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ 1. Οι διακρίσεις του ισχύοντος δικαίου 2. Το εσωτερικό δημόσιο δίκαιο 2.1 Εισαγωγικές παρατηρήσεις 2.2 Το συνταγματικό δίκαιο Συνολική θεώρηση Ειδικά: συνοπτική επισκόπηση των βασικών διατάξεων του ελληνικού συνταγματικού δικαίου 2.3 Το διοικητικό δίκαιο 2.4 Το ποινικό δίκαιο 2.5 Το δικονομικό δίκαιο 3. Το εσωτερικό ιδιωτικό δίκαιο 3.1 Εισαγωγικές παρατηρήσεις 3.2 Το αστικό δίκαιο 3.3 Το εμπορικό δίκαιο 3.4 Το εργατικό δίκαιο 3.5 Το δίκαιο της πνευματικής ιδιοκτησίας 5

6 ΕΝΟΤΗΤΑ Β: ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΔΙΚΑΙΟΥ 1. Εισαγωγικές παρατηρήσεις 2. Τα υποκείμενα, οι πηγές, το περιεχόμενο και η δεσμευτικότητα του δημοσίου διεθνούς δικαίου 2.1 Τα υποκείμενα 2.2 Οι πηγές 2.3 Το περιεχόμενο 2.4 Η δεσμευτικότητα Γενικές παρατηρήσεις Οι κανόνες του διεθνούς ήπιου δικαίου 3. Ειδικά: το δημόσιο διεθνές οικονομικό δίκαιο 3.1 Το περιεχόμενο και οι πηγές του διεθνούς οικονομικού δικαίου 3.2 O ρόλος των διεθνών οικονομικών οργανισμών και των διεθνών fora στο πλαίσιο των διεθνών καθεστώτων 3.3 Οριοθέτηση του δημοσίου διεθνούς οικονομικού δικαίου έναντι του ιδιωτικού δικαίου των διεθνών συναλλαγών 4. Ειδικά: το δημόσιο διεθνές ποινικό δίκαιο 5. Το ιδιωτικό διεθνές δίκαιο 6

7 ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ 1. Συνολική θεώρηση 2. Κατηγορίες αρμοδιοτήτων της ΕΕ 2.1 Εισαγωγικές παρατηρήσεις 2.2 Οι αποκλειστικές αρμοδιότητες 2.3 Συντρέχουσες αρμοδιότητες 2.4 Συντονιστικές αρμοδιότητες 3. Τα όργανα της ΕΕ 3.1 Εισαγωγικές παρατηρήσεις 3.2 Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (άρθρο 14 ΣΕΕ) 3.3 Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο (άρθρο 15 ΣΕΕ) 3.4 Το Συμβούλιο (άρθρο 16 ΣΕΕ) 3.5 Η Επιτροπή (άρθρο 17 ΣΕΕ) 3.6 Το Δικαστήριο της ΕΕ (άρθρο 19 ΣΕΕ) 3.7 Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα 4. Οι νομικές πράξεις της ΕΕ 4.1 Εισαγωγικές παρατηρήσεις 4.2 Νομοθετικές πράξεις (άρθρο 289) 4.3 Κατ εξουσιοδότηση πράξεις (άρθρο 290 ΣΛΕΕ) 4.4 Εκτελεστικές πράξεις (άρθρο 291 ΣΛΕΕ) 4.5 Συστάσεις (άρθρο 292 ΣΛΕΕ) 4.6 Κανονιστική αρμοδιότητα των οργάνων της ΕΚΤ 5. Οι ενισχυμένες συνεργασίες 7

8 6. Ειδικά: η διαδικασία καθιέρωσης της οικονομικής και νομισματικής ένωσης 6.1 Εισαγωγικές παρατηρήσεις 6.2 Η έκθεση της Επιτροπής Delors Οι προτάσεις της έκθεσης Η πολιτική υιοθέτηση των προτάσεων της έκθεσης 6.3 Οι θεμελιώδεις επιλογές της Συνθήκης του Μάαστριχτ Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η επιλογή για παράλληλη προώθηση των διαδικασιών νομισματικής και οικονομικής ενοποίησης 6.4 Ορισμός της οικονομικής και νομισματικής ένωσης Η νομισματική ένωση Η οικονομική ένωση 6.5 Ορισμός του δικαίου της οικονομικής και νομισματικής ένωσης ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ (ελληνόγλωσση) 8

9 ΕΝΟΤΗΤΑ Α: ΟΙ ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΙΣΧΥΟΝΤΟΣ ΔΙΚΑΙΟΥ - ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ 9

10 10

11 1. Οι διακρίσεις του ισχύοντος δικαίου Το (εκάστοτε) ισχύον δίκαιο είναι το σύνολο των κανόνων που είναι (κατά κανόνα) υποχρεωτικοί και ρυθμίζουν διάφορες σχέσεις μεταξύ των προσώπων (φυσικών και νομικών), μεταξύ των προσώπων και των πραγμάτων, των προσώπων και του κράτους, καθώς και των κρατών μεταξύ τους. Πρόκειται για ένα άθροισμα κανόνων, που έχουν λογική αλληλουχία και συνθέτουν μια ενότητα, η οποία καλείται έννομη τάξη. Με βάση την ύλη που πραγματεύονται οι κανόνες δικαίου τους οποίους περιέχει μια ορισμένη έννομη τάξη, γίνεται: μια πρώτη διάκριση ανάμεσα σε δημόσιο και ιδιωτικό δίκαιο, και μια δεύτερη διάκριση ανάμεσα σε εσωτερικό και διεθνές. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο Αραβαντινός (1983), σελ , οι διακρίσεις αυτές (διαιρέσεις στη δική του ορολογία): "(...) δεν οφείλονται απλώς σε μια ρωμαϊκής προελεύσεως νομική παράδοση ή σε μια χρεία ταξινομήσεως των διαφόρων κλάδων, στους οποίους εκτείνεται το ισχύον δίκαιον, αλλά και σε θεωρητικό και πρακτικό λόγους. Ο θεωρητικός λόγος ανάγεται στο ότι: α. η διαίρεση του ισχύοντος δικαίου σε δημόσιον και ιδιωτικόν ανταποκρίνεται στην δημοκρατική αντίληψη, κατά την οποία το κράτος, επιτελώντας τις διάφορες λειτουργίες του, πρέπει να διασφαλίζεται απέναντι στον καθένα, και συνάμα ο καθένας να προστατεύεται απέναντι στο κράτος, έχοντας εξασφαλίσει ένα χώρο πρωτοβουλίας, β. η διαίρεση του ισχύοντος δικαίου σε διεθνές και εσωτερικόν αφορά στην επίσης δημοκρατική αντίληψη, κατά την οποία πρέπει κάθε κράτος, ασκώντας τα δικαιώματά του, να απολαύει της ανεξαρτησίας του, και συνάμα τούτη να έχει ως φυσικά συμπληρώματα την αλληλεγγύη προς τα αλλά κράτη και την συνεργασία με αυτά. Ο πρακτικός λόγος τώρα των διαιρέσεων του ισχύοντος δικαίου έγκειται στο ότι από αυτές πηγάζουν oι αρμοδιότητες, που έχουν τα αναγνωρισμένα σε ορισμένες έννομους τάξεις (όπως λχ. στην ελληνική) δικαιοδοτικά όργανα: πολιτικά, ποινικά, διοικητικά και διεθνή δικαστήρια." Η διάκριση του ισχύοντος δικαίου σε δημόσιο και ιδιωτικό στηρίζεται στην παραδοχή ότι περιλαμβάνει δύο είδη κανόνων: εκείνους που διέπουν τις σχέσεις μεταξύ του κράτους (κατ' εξοχήν της διοίκησης) και των υπηκόων/κατοίκων του (το καλούμενο δημόσιο δίκαιο), και εκείνους, που διέπουν τις σχέσεις των ιδιωτών μεταξύ τους, καθώς και τις σχέσεις τους με τα πράγματα (το καλούμενο ιδιωτικό δίκαιο). Βλέπε αναλυτικά κατωτέρω το Excursus 1. 11

12 Βάσει αυτών των δύο κριτηρίων, οι κανόνες εντάσσονται σε κλάδους δικαίου, και οι κλάδοι υπάγονται σε ένα από τα ακόλουθα υποσύνολα: το εσωτερικό δημόσιο δίκαιο (βλέπε κατωτέρω, υπό 2), το εσωτερικό ιδιωτικό δίκαιο (υπό 3), το δημόσιο διεθνές δίκαιο (βλέπε κατωτέρω την ενότητα Β, υπό 2 και 3), και το ιδιωτικό διεθνές δίκαιο (στο ίδιο, υπό 4). Ειδική έκφανση του δημοσίου (κυρίως) διεθνούς δικαίου αποτελεί και το ευρωπαϊκό δίκαιο, ή δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (βλέπε κατωτέρω την ενότητα Γ της παρούσας μελέτης). Διάκριση μεταξύ εσωτερικού και διεθνούς Οι διακρίσεις του δικαίου Διάκριση μεταξύ δημοσίου και ιδιωτικού Δημόσιο Ιδιωτικό Εσωτερικό ενότητα Α 2 ενότητα Α 3 Διεθνές ενότητα Β 2 και 3 ενότητα Β 4 12

13 Excursus 1: η διαίρεση του δικαίου σε δημόσιον και ιδιωτικόν (Αραβαντινός (1983), σελ ) Ι. Η διαίρεση δημοσίου και ιδιωτικού δικαίου αποτελεί αντικείμενο αμφισβητήσεων τόσο λογικής όσο και πολιτικής φύσεως. Έτσι μερικοί θεωρούν ότι αυτή επιβάλλεται από λογική αναγκαιότητα, γιατί το ερώτημα, αν μια διάταξη του ισχύοντος δικαίου ανήκει στο δημόσιον ή στο ιδιωτικόν δίκαιον, μπορεί εύλογα να τεθεί ως προς κάθε κανόνα δικαίου ανεξάρτητα από την έννομο τάξη, στην οποία ανήκει. Και άλλοι πάλι αντιτάσσουν ότι η διαίρεση είναι λογικά απαράδεκτη στην έκταση που η έννομος τάξη είναι κατά την διάρθρωσή της ενιαία. Τέτοια ωστόσο λογική αμφισβήτηση δεν ευσταθεί, αφού μια σύντομη έστω ιστορική αναδρομή στην γένεση και στην εξέλιξη της διαιρέσεως του δικαίου σε δημόσιον και ιδιωτικών, την αποκαλύπτει να βρίσκεται πάντοτε σε άμεση συνάρτηση με την πολιτική πραγματικότητα, η οποία σε δεδομένη στιγμή προβάλλει. Συνοπτικά μπορεί να παρατηρήσει κανείς, ότι η διαίρεση αυτή εμφανίζεται εντονότερη κάθε φορά που επικρατεί κοινωνικά και πολιτικά πνεύμα ατομιστικό και τάση περιχαρακώσεως των δικαιωμάτων των ατόμων απέναντι στο κράτος, όπως παρατηρείται κατά κάποιο τρόπο στην κλασική ρωμαϊκή εποχή και πολύ περισσότερο στα φιλελεύθερα συστήματα, που εμφανίσθηκαν σε συνάφεια με την γαλλική επανάσταση και έβλεπαν το κράτος ως απλό εγγυητή του πλαισίου, μέσα στο όποιο αναπτύσσεται η ιδιωτική πρωτοβουλία. Αντίθετα, η διαίρεση δημοσίου και ιδιωτικού δικαίου τείνει να εξαφανισθεί ή εξαφανίζεται τελείως κάθε φορά που η κρατική εξουσία υπερέχει ή και πλήρως κατισχύει των ατομικών θελήσεων. Όπως κατά τον Μεσαίωνα επί φεουδαρχίας ή αργότερα στο εγκαθιδρυμένο στην Γαλλία από τον Λουδοβίκο 13 απολυταρχικό καθεστώς, αλλά και στα μονολιθικά κράτη της σύγχρονης εποχής. Π.χ. οι σοβιετικοί νομικοί απορρίπτουν αυτή την διαίρεση υιοθετώντας την φράση του Lenin σε γράμμα του προς τον Koursky «δεν υπάρχει πια ιδιωτικόν δίκαιον όλα απέβησαν σ εμάς δημόσιον δίκαιον», η οποία άλλωστε αντιστοιχεί προς την γενόμενη το 1934 από τον γερμανό εθνικοσοσιαλιστή Nikolai διακήρυξη ότι «κανένα φαινόμενο της δημοσίας ή της ιδιωτικής ζωής δεν είναι ξένο προς το κράτος». Ειδικότερα, στις μέρες μας εμφανίζεται οπωσδήποτε μια αύξηση της σπουδαιότητας του δημοσίου δικαίου σε βάρος του ιδιωτικού. Τούτο οφείλεται κυρίως στις νέες αντιλήψεις για τον ρόλο του κράτους και ιδίως για την αυξημένη σημασία των κρατικών παρεμβάσεων στην διαμόρφωση της οικονομίας, που συμβαδίζουν και με την διεύρυνση της κοινωνικής αποστολής του κράτους σε τομείς, όπως είναι ή κοινωνική πρόνοια και η παιδεία. Ή απομάκρυνση αυτή από τις αρχές του φιλελευθερισμού (Liberalismus) δεν σημαίνει όμως και την κατάργηση της διαιρέσεως δημοσίου και ιδιωτικού δικαίου με τον αφανισμό του δευτέρου. Επειδή και στην σύγχρονη κρατική οργάνωση η ελεύθερη διαμόρφωση, εκ μέρους των πολιτών, των νομικών και οικονομικών τους σχέσεων, διατηρεί, ως προς ορισμένους τουλάχιστον τομείς, αμείωτη την αξία της. Η αναμφισβήτητη ιστορική αλλοίωση βασικών άρχων του ιδιωτικού δικαίου (όπως της αυτονομίας της ιδιωτικής βουλήσεως και της ατομικής ιδιοκτησίας) και η μερική μεταβολή της λειτουργίας επί μέρους θεσμών του δεν επιφέρουν και την πλήρη απορρόφησή του από το δημόσιον δίκαιον, ούτε βέβαια η θέσπιση ποινικών κυρώσεων σε ορισμένα θέματα ιδιωτικών σχέσεων (πχ. εμπορικών) καταλήγει στην εξαφάνισή του. Εξάλλου πρέπει να τονισθεί, ότι σχετικά πρόσφατα παρουσιάζεται και το 13

14 αντίστροφο φαινόμενο, δηλαδή της σε βάρος του δημοσίου δικαίου ενισχύσεως του ιδιωτικού, καθώς επεκτείνεται το πεδίο εφαρμογής τούτου από το ίδιο το κράτος σε χώρους, που ομαλά θα έπρεπε να διέπονται από το δημόσιον δίκαιον. Τούτο επιτυγχάνεται με την υπαγωγή τομέων της δραστηριότητάς του στους κανόνες του ιδιωτικού δικαίου, όπως συμβαίνει στην περίπτωση των διαφόρων δημοσίων οργανισμών και επιχειρήσεων κοινής ωφελείας (...), που είναι νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου και βασικά λειτουργούν κατά το δίκαιον τούτο. Πάντως η διαίρεση του δικαίου σε δημόσιον και ιδιωτικόν εμφανίζει μια σημαντική δυσχέρεια: τον καθορισμό του κριτηρίου, κατά το οποίο μπορεί να συντελεσθεί. II. Κάπου δέκα επτά διαφορετικά κριτήρια, σύμφωνα με τα οποία χωρεί η διαίρεση του δικαίου σε δημόσιον και ιδιωτικόν, είχαν ήδη προταθεί έως το Τέσσαρα σήμερα μπορούν να θεωρηθούν τα κυριότερα: α. το κριτήριο του συμφέροντος, β. το κριτήριο της αναγκαστικότητας του δικαίου, γ. το κριτήριο της εξουσίας (imperium), και δ. το κριτήριο του υποκειμένου. Το πρώτο κριτήριο, δηλαδή του συμφέροντος, βρίσκεται ήδη στο ρωμαϊκόν δίκαιον και μάλιστα στον ορισμό του Ουλπιανού. Κατά τον ορισμό αυτό οποίος κανών αποβλέπει στην προστασία του δημοσίου συμφέροντος, ανήκει στο δημόσιον δίκαιον και οποίος κανών αποβλέπει στην προστασία του ιδιωτικού συμφέροντος, ανήκει στο ιδιωτικόν δίκαιον. Αυτό όμως το κριτήριο δεν είναι ασφαλές, γιατί στην πραγματικότητα το δημόσιο και το ιδιωτικό συμφέρον συχνά συμπλέκονται, ώστε πολλές φορές θα ήταν αδύνατον, σύμφωνα με μόνο ορισμένο συμφέρον, να χαρακτηρισθεί κάποιος κανών ως δημοσίου ή αντίθετα ιδιωτικού δικαίου. Πχ., η διάταξη ΠΚ 417, που τιμωρεί με κράτηση ή πρόστιμο εκείνον, που διαταράσσει την νυκτερινή ησυχία των κατοίκων, προστατεύει τόσο το ιδιωτικό τους συμφέρον όσο και το δημόσιο συμφέρον, το οποίο συνίσταται στην ομαλή κοινωνική συμβίωση. Το δεύτερο κριτήριο, που υποστηρίζεται, είναι το της αναγκαστικότητας του δικαίου. Κατ αυτό το κριτήριο κάθε κανών, του οποίου την εφαρμογή δεν μπορεί να αποκλείσει η ιδιωτική θέληση και που γι' αυτόν τον λόγο χαρακτηρίζεται ως κανών αναγκαστικού δικαίου (ius cogens), εμπίπτει στο δημόσιον δίκαιον και κάθε κανών, τον οποίο μπορεί να παραμερίσει η ιδιωτική θέληση και που γι αυτόν τον λόγο χαρακτηρίζεται ως κανών ενδοτικού δικαίου (ius dispositivum), εμπίπτει στο ιδιωτικόν δίκαιον. Αλλά και το κριτήριο τούτο πάσχει, δεδομένου ότι υπάρχουν κανόνες, oι οποίοι ρυθμίζουν σχέσεις αναμφισβήτητα ιδιωτικού δικαίου, όπως πχ. τις κληρονομικές, τις οποίες προβλέπουν οι διατάξεις ΑΚ 1825 έπ., που όμως δεν μπορεί να κατaργήσει η ιδιωτική θέληση (ΑΚ 1829), ή τις σχέσεις οικογενειακού δικαίου, μολονότι oι περισσότερες διατάξεις τούτου είναι αναγκαστικού δικαίου. Και αντίστροφα υπάρχουν κανόνες, που ρυθμίζουν σχέσεις αναμφισβήτητα δημοσίου δικαίου, όπως πχ. την πολιτική δίκη, οι όποιοι όμως μπορούν να καταργηθούν από την ιδιωτική θέληση (ΚΠολΔ 42). 14

15 Το τρίτο κριτήριο για την διαίρεση του δικαίου σε δημόσιον και ιδιωτικόν είναι το της εξουσίας. Κατ' αυτό, στο δημόσιον δίκαιον εμπίπτουν οι κανόνες σύμφωνα με τους οποίους το κράτος ενεργεί κυριαρχικά, δηλαδή ασκεί την εξουσία του χωρίς κανένα άλλο περιορισμό παρά την αυτοδέσμευσή του, που διαγράφεται από την κειμένη νομοθεσία. Αντίθετα, στο ιδιωτικόν δίκαιον εμπίπτουν οι κανόνες, που δεν αφορούν στην άσκηση τέτοιας εξουσίας, αλλά ρυθμίζουν σχέσεις, στις όποιες τα πρόσωπα (ακόμη και αυτό το κράτος) ενεργούν ως ίσος προς ίσον. Σύμφωνα με το κριτήριο της εξουσίας πχ. το φορολογικόν δίκαιον αποτελεί κλάδο του δημοσίου δικαίου, επειδή το κράτος, επιβάλλοντας φόρους στους πολίτες, ενεργεί ως εξουσιαστής και αυτοί υποτάσσονται ως εξουσιαζόμενοι. Κατά το αυτό πάντοτε κριτήριο πχ. το αστικόν δίκαιον αποτελεί κλάδο του ιδιωτικού δικαίου, επειδή ρυθμίζει τις σχέσεις προσώπων, που τελούν σε ισότητα. Πρέπει όμως να λεχθεί ότι και το κριτήριο τούτο δεν είναι απόλυτα ορθό, καθώς υπάρχουν κανόνες, που μολονότι στηρίζονται στην ισότητα των προσώπων, πάντως ανήκουν στο δημόσιον δίκαιον, όπως οι κανόνες του εκκλησιαστικού δικαίου, οι όποιοι αφορούν στις σχέσεις μεταξύ του κράτους και της εκκλησίας. Το τέταρτο κριτήριο τέλος, αποτελεί βελτίωση του τρίτου. Πρόκειται για το κριτήριο το όχι πολύ δόκιμα λεγόμενο του υποκειμένου. Σύμφωνα με αυτό ως δημόσιον θεωρείται το κατά κάποιο τρόπο προνομιακόν δίκαιον, που διέπει τα πρόσωπα (και προπαντός το κράτος) σ εκείνες μόνο τις περιπτώσεις, κατά τις όποιες ενεργούν ως φορείς δημόσιας εξουσίας. Εξ άλλου ως ιδιωτικόν θεωρείται το δίκαιον, που διέπει τα πρόσωπα, όταν δεν εμφανίζονται να ασκούν τέτοια εξουσία, αλλά δρουν ως πρόσωπα και μόνον. Κατά το κριτήριο τούτο, όταν πχ. το κράτος με διοικητική πράξη διορίζει δημόσιο υπάλληλο, ενεργεί ως φορεύς δημόσιας εξουσίας και γι αυτόν τον λόγο οι κανόνες, που αφορούν σ' αύτη την πράξη, είναι δημοσίου δικαίου. Όταν όμως το κράτος αναθέτει σε εργολάβο την ανοικοδόμηση ενός ακινήτου του, δεν ενεργεί ως φορεύς τέτοιας εξουσίας και γι αυτόν τον λόγο οι κανόνες, που ρυθμίζουν την εργολαβία, είναι ιδιωτικού δικαίου. ΙΙΙ. Από την αντιπαράθεση αυτών των τεσσάρων κριτηρίων για την διαίρεση του δικαίου σε δημόσιον και ιδιωτικόν εμφανίζεται ως ορθότερο το τέταρτο, δηλαδή το του υποκειμένου, που γίνεται άλλωστε δεκτό από τους περισσοτέρους. Δεν πρέπει όμως να νομισθεί, ότι και το κριτήριο αυτό δεν γέννα κατά την εφαρμογή του ζητήματα. Αυτά ανακύπτουν συνήθως σε έννομες σχέσεις, οι όποιες πηγάζουν από την ανάθεση εκ μέρους του κράτους της ασκήσεως δημοσίας εξουσίας σε οργανισμούς ή επιχειρήσεις, που από την φύση τους δεν είναι φορείς τέτοιας εξουσίας, λχ. σε ανώνυμες εταιρείες. Αλλά και στην περίπτωση αυτή, η διάκριση των σχέσεων δημοσίου από τις σχέσεις ιδιωτικού δικαίου είναι δυνατή χάρη στο κριτήριο του υποκειμένου, επειδή η ανάθεση της ασκήσεως δημοσίας εξουσίας σε πρόσωπα αλλά από το κράτος γίνεται υποχρεωτικά με δική της πράξη, ώστε το υποκείμενο που την ασκεί είναι καθορισμένο από αυτή και συνεπώς νομικά αναγκαίο, πράγμα το όποιο δεν συμβαίνει με τις σχέσεις ιδιωτικού δικαίου. 15

16 Excursus 2: Η διαίρεση του δικαίου σε διεθνές και εσωτερικόν (Αραβαντινός (1983), σελ ) Ι. Αυτονόητο είναι ότι οι έννομες σχέσεις των ανθρώπων, που ζουν μέσα στην αυτή επικράτεια, διέπονται κατά κανόνα από το εκεί ισχύον δίκαιον, το οποίο είναι κρατικά τεθειμένο ή έστω αναγνωρισμένο και χαρακτηρίζεται ως το εσωτερικόν της δίκαιον. Δημιουργείται ωστόσο πρόβλημα για την νομική ρύθμιση των σχέσεων, που συνάπτονται από την συνεχώς αυξανόμενη επικοινωνία μεταξύ των κρατών και μεταξύ των πολιτών των διαφόρων κρατών, επειδή δεν θα ήταν ορθό να διευθετούνται μονομερώς και αυθαίρετα από το εσωτερικόν δίκαιον ενός μεμονωμένου κράτους. Mε αλλά λόγια προκύπτει εκ των πραγμάτων η ανάγκη ενός συστήματος κανόνων δικαίου, το όποιο να ρυθμίζει κάθε έννομο σχέση που εκτείνεται πέρα από τα όρια της επικρατείας ενός κράτους. Αυτό το σύστημα κανόνων απαρτίζει το διεθνές δίκαιον. II. Ο ορισμός του διεθνούς δικαίου προσκρούει ευθύς εξ αρχής στην δυσκολία προσδιορισμού του κριτηρίου, κατά το οποίο μπορεί να γίνει διάκριση μεταξύ διεθνούς και εσωτερικού δικαίου. Για το κριτήριο τούτο δεν επικρατεί ομοφωνία, μολονότι από τον προσδιορισμό του εξαρτάται η κατάταξη ολοκλήρων κλάδων του δικαίου στο διεθνές ή αντίθετα στο εσωτερικόν. Σχετικά έχουν προταθεί τα επόμενα δύο κριτήρια. α. Κατά την πρώτη γνώμη, αποφασιστικό για το αν ένας κανών δικαίου ή ένα σύνολο κανόνων δικαίου ανήκει στο διεθνές ή στο εσωτερικών δίκαιον είναι το είδος της νομοθετικής εξουσίας, από την οποία πηγάζει. Οι κανόνες του εσωτερικού δικαίου θεσπίζονται ή αναγνωρίζονται, κατά την γνώμη αυτή, από την νομοθετική εξουσία του κράτους ως έκφραση της κυριαρχίας του, ενώ οι κανόνες του διεθνούς δικαίου δεν πηγάζουν βέβαια από μια υπερπολιτειακή νομοθετική εξουσία, αφού τέτοια εξουσία δεν υπάρχει, ούτε όμως προέρχονται από την αποκλειστική και απεριόριστη κυριαρχία ενός μεμονωμένου κράτους, αλλά τίθενται είτε από συμφωνία περισσοτέρων κρατών (διεθνής συνθήκη) είτε από την σταθερή και ομοιόμορφη διεθνή πρακτική, η οποία οδηγεί στην δημιουργία πεποιθήσεως της υποχρεωτικότητας της (διεθνές έθιμο). β. Κατά την δεύτερη γνώμη, σημασία για την διαίρεση του δικαίου σε διεθνές και εσωτερικόν δεν έχει η πηγή, από την οποία κάθε κανών προέρχεται, αλλά ή φύση της σχέσεως, που αποτελεί το αντικείμενο της ρυθμίσεως του. Αν η ρυθμιζόμενη σχέση εμφανίζει στοιχεία, που την συνδέουν με περισσότερες από μία πολιτείες, δηλαδή ξεπερνά την επικράτεια ενός κράτους, ο κανών, ο οποίος ρυθμίζει τα θέματα τα οφειλόμενα σ' αυτόν ακριβώς τον χαρακτήρα της, ανήκει στο διεθνές δίκαιον. Στην αντίθετη περίπτωση, δηλαδή μιας σχέσεως που δεν ξεπερνά τα όρια μιας επικρατείας, ο κανών δικαίου, ο οποίος την ρυθμίζει, ανήκει στο εσωτερικόν δίκαιον. 16

17 III. Από τα δύο αυτά κριτήρια ορθότερο φαίνεται το δεύτερο. Επειδή η ιδιαίτερη φύση των σχέσεων, που συνδέονται με περισσότερες από μια πολιτείες, απαιτεί και προδικάζει λύσεις, τις όποιες καμία έννομος τάξη μπορεί να αγνοήσει, αδιάφορο αν αυτή ταυτίζεται με την έννομο τάξη ενός κυρίαρχου κράτους ή με οποιαδήποτε υπερπολιτειακή ή διαπολιτειακή. Με βάση το κριτήριο τούτο ως διεθνές ορίζεται το δίκαιον, το οποίο περιλαμβάνει τους κανόνες, που ρυθμίζουν σχέσεις εκτεινόμενες πέρα από τα όρια της επικρατείας ενός κράτους. 17

18 2. Το εσωτερικό δημόσιο δίκαιο 2.1 Εισαγωγικές παρατηρήσεις To βασικό του εσωτερικού δημοσίου δικαίου (το "δημόσιο δίκαιο") είναι ότι κατοχυρώνει ως κυρίαρχη την θέληση του κράτους απέναντι στην θέληση του ιδιώτη. Στο πλαίσιο αυτό, για παράδειγμα, το δημόσιο δίκαιο: παρέχει την ευχέρεια στο κράτος να επιβάλλει υποχρεώσεις στους ιδιώτες μονομερώς, όπως να στρατεύονται ή να ανέχονται την απαλλοτρίωση των ακινήτων τους για λόγους δημοσίας ωφέλειας, και απονέμει αποκλειστικά στο κράτος ορισμένα δικαιώματα, όπως του να είναι κύριος των αδέσποτων ακινήτων, ή προνόμια όπως το απαράγραπτο των εμπραγμάτων αξιώσεών του που αφορούν σε ακίνητα. Στο δημόσιο δίκαιο εντάσσονται τέσσερις (4) μείζονες κλάδοι: το συνταγματικό δίκαιο (βλέπε κατωτέρω, υπό 2.2), το διοικητικό δίκαιο (υπό 2.3), το ποινικό δίκαιο (υπό 2.4), και το δικονομικό δίκαιο (υπό 2.5). 2.2 Το συνταγματικό δίκαιο Συνολική θεώρηση Ο πρώτος (και αναμφίβολα σπουδαιότερος) κλάδος του δημοσίου δικαίου είναι το συνταγματικό δίκαιο. Αντικείμενό του είναι το σύνταγμα του κράτους, το οποίο: αποτελεί τη θεμελιώδη πράξη της συντακτικής εξουσίας, με την οποία καθορίζεται η ιδιαίτερη μορφή ύπαρξης της πολιτικής ενότητας του κράτους, και εξειδικεύεται σε ένα σύνολο κανόνων με συνήθως αυξημένη τυπική ισχύ απέναντι στους κοινούς νόμους. Το συνταγματικό δίκαιο αναφέρεται στις θεμελιώδεις αρχές, σύμφωνα με τις όποιες σχηματίζεται η πολιτική ενότητα, πραγματοποιούνται οι διάφορες λειτουργίες του κράτους, αίρονται οι συγκρούσεις, που εμφανίζονται σε αυτό, αρχές στις οποίες στηρίζεται η έννομη τάξη. Περιλαμβάνει, επομένως, το σύνολο των κανόνων που καθορίζουν: τη μορφή του κράτους, τη διάκριση των λειτουργιών του και τις βασικές αρχές διαμόρφωσής τους, 18

19 την αρμοδιότητα και τον τρόπο ενέργειας των κρατικών οργάνων, και τα όρια της άσκησης της κρατικής εξουσίας απέναντι στα πρόσωπα, τα οποία είναι υπήκοοι ή κάτοικοι του κράτους (ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα) Ειδικά: συνοπτική επισκόπηση των βασικών διατάξεων του ελληνικού συνταγματικού δικαίου Το ελληνικό συνταγματικό δίκαιο είναι βασισμένο στις διατάξεις του Συντάγματος της Ελλάδος, όπως αυτό ισχύει μετά την (τελευταία) αναθεώρησή του με το Ψήφισμα της 27ης Μαίου 2008 της Η Αναθεωρητικής Βουλής των Ελλήνων. Οι διατάξεις του ελληνικού Συντάγματος περιέχονται σε τέσσερα (4) Μέρη, ως εξής: (α) Το Πρώτο Μέρος ("Βασικές Διατάξεις", άρθρα 1-3), διαρθρωμένο σε δύο Τμήματα, καθορίζει: τη μορφή του πολιτεύματος, που είναι η Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία, τις πρωταρχικές υποχρεώσεις της πολιτείας (σεβασμός και προστασία της αξίας του ανθρώπου), την αναγωγή των διεθνώς αναγνωρισμένων κανόνων του διεθνούς δικαίου (εμπέδωση της ειρήνης, και της δικαιοσύνης, καθώς και ανάπτυξη φιλικών σχέσεων μεταξύ λαών και κρατών) ως πηγών του ελληνικού δικαίου, και τις σχέσεις εκκλησίας και πολιτείας. (β) Το Δεύτερο Μέρος ("Ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα", άρθρα 4-25) αναφέρεται αναλυτικά στην κατοχύρωση των εν λόγω δικαιωμάτων, όπως, εντελώς ενδεικτικά: η ισότητα των Ελλήνων, η ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας, το δικαίωμα στην πληροφόρηση, το δικαίωμα του νόμιμου δικαστή, η προστασία των προσωπικών δεδομένων, το δικαίωμα του συνέρχεσθαι και του συνεταιρίζεσθαι, η θρησκευτική ελευθερία, η ελευθερία του τύπου, η προστασία της ιδιοκτησίας, η προστασία της εργασίας, και η προστασία του περιβάλλοντος. 19

20 (γ) Το Τρίτο Μέρος ("Οργάνωση και λειτουργία της Πολιτείας", άρθρα ), το οποίο είναι και το μακράν εκτενέστερο, είναι διαρθρωμένο σε έξι (6) Τμήματα: το Τμήμα Α αφορά τη διάκριση των εξουσιών (νομοθετική, εκτελεστική και δικαστική), τη μεταβολή στα όρια της Επικράτειας, τους κανόνες διεθνούς δικαίου και τους διεθνούς οργανισμούς, καθώς και τα πολιτικά κόμματα, ενώ τα Τμήματα Β-ΣΤ αφορούν, αντίστοιχα: τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, τη Βουλή, την Κυβέρνηση, τη δικαστική εξουσία, και τη Διοίκηση. (δ) Τέλος, το Τέταρτο Μέρος ("Ειδικές Τελικές και Μεταβατικές Διατάξεις", άρθρα ) περιλαμβάνει διατάξεις που αφορούν κυρίως: το κράτος και την εθνική οικονομία, την προστασία κεφαλαίων εξωτερικού, τον απόδημο ελληνισμό, και την αναθεώρηση του Συντάγματος. 2.3 Το διοικητικό δίκαιο Ο δεύτερος κλάδος του δημοσίου δικαίου είναι το διοικητικό δίκαιο. Αυτό ορίζεται ως το σύνολο των κανόνων δικαίου που αφορούν την οργάνωση της δημόσιας διοίκησης (βάσει των διατάξεων του συνταγματικού δικαίου και των περιορισμών που αυτό θέτει, βλέπε κατωτέρω, υπό α), τις σχέσεις του κράτους προς τους ιδιώτες (υπό β), την αναγκαστική απαλλοτρίωση ιδιωτικής περιουσίας (επίσης, βάσει των διατάξεων του συνταγματικού δικαίου και των περιορισμών που αυτό θέτει) και τα δημόσια πράγματα (κοινόχρηστα και ιδιόχρηστα). (α) Στην πρώτη ενότητα εντάσσονται οι κανόνες που αφορούν: τις γενικές αρχές οργάνωσης της δημόσιας διοίκησης, την οργάνωση της κεντρικής και της περιφερειακής δημόσιας διοίκησης, ειδικά, την τοπική αυτοδιοίκηση, και ειδικά, τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου. (β) Στη δεύτερη ενότητα εντάσσονται οι κανόνες που αφορούν: τις ατομικές διοικητικές πράξεις, τις διοικητικές συμβάσεις, 20

21 τη διοικητική εποπτεία επί επιχειρήσεων (κατά κανόνα, από ανεξάρτητες διοικητικές αρχές), και την αστική ευθύνη του κράτους σε περίπτωση παράνομης συμπεριφοράς του, περιλαμβανομένης εκείνης των δημοσίων οργανισμών (με την επιβολή της υποχρέωσης για την καταβολή αποζημίωσης). Ο γράφων συμφωνεί με την άποψη του Αραβαντινού (1983), σελ.56, ότι ως υποκλάδος του διοικητικού δικαίου είναι ορθότερο να θεωρηθεί, μολονότι φέρεται και ως ανεξάρτητος κλάδος του δημοσίου δικαίου, το εκκλησιαστικό δίκαιο, στο οποίο εμπίπτει το σύνολο των κανόνων που ρυθμίζουν αφενός μεν την οργάνωση της εκκλησίας της επίσημης θρησκείας του κράτους, αφετέρου δε τις εσωτερικές νομικές της σχέσεις. 2.4 Το ποινικό δίκαιο (α) Ο τρίτος κλάδος του δημοσίου δικαίου είναι το ουσιαστικό ποινικό δίκαιο, οι κανόνες του οποίου καθορίζουν την άσκηση της ποινικής εξουσίας της Πολιτείας. Το εν λόγω δίκαιο ρυθμίζει σχέσεις (υπεροχής/υποταγής) μεταξύ κράτους πολίτη και περιέχει το σύνολο των κανόνων, οι οποίοι ρυθμίζουν: ποιες άδικες πράξεις και κάτω από ποιους όρους (εφόσον δηλαδή η πράξη μπορεί να καταλογιστεί στο δράστη) επισύρουν την εκ μέρους της πολιτείας επιβολή ποινικών κυρώσεων κατά του δράστη, δηλαδή λογίζονται ως εγκλήματα, καθώς και ποιες ποινές ή μέτρα ασφαλείας επιβάλλονται σε περίπτωση τέλεσης κάθε εγκλήματος. Πρόκειται, δηλαδή, για εκείνο το σύνολο κανόνων δικαίου, με το οποίο καθορίζεται πότε υπάρχει έγκλημα και ποιος είναι ο κολασμός του, δηλαδή η αρμόζουσα ποινή. Για να αντιληφθούμε καλύτερα τη λειτουργία του ουσιαστικού ποινικού δικαίου πρέπει να κατανοήσουμε ότι αυτό στηρίζεται: σε αξιολογικούς κανόνες, δηλαδή σε κανόνες που αξιολογούν θετικά ορισμένες αξίες (π.χ. τη ζωή) και σε προστατικούς κανόνες που επιβάλλουν στους κοινωνούς ορισμένη συμπεριφορά. Αυτοί οι προστακτικοί κανόνες διακρίνονται σε απαγορευτικούς (π.χ. «μη φονεύσεις») και σε επιτακτικούς (π.χ. «να σώζεις όποιον βρίσκεται σε κίνδυνο»). Ο ποινικός κανόνας είναι κυρωτικός, ο οποίος λογικά εμπεριέχει ή και προϋποθέτει τον αντίστοιχο αξιολογικό ή προστακτικό κανόνα δικαίου (π.χ., στο άρθρο 299 του ΠΚ ορίζεται ότι: «όποιος με πρόθεση σκότωσε άλλον τιμωρείται με ισόβια κάθειρξη»). Κατά συνέπεια, βασική αποστολή του ποινικού δικαίου είναι η προστασία εννόμων αγαθών, δηλαδή θεμελιωδών αξιών της κοινωνίας, που είναι απαραίτητη για την ομαλή κοινωνική συμβίωση και ειρήνη. 21

22 Σχετικά αξίζει να αναφερθεί ότι οι ανωτέρω αξιολογικοί και επιτακτικοί κανόνες δικαίου πηγάζουν και από διατάξεις υπέρτερης τυπικής ισχύος, δηλαδή το Σύνταγμα, το διεθνές δίκαιο, το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι διατάξεις αυτές θέτουν μάλιστα στο νομοθέτη την υποχρέωση ποινικοποίησης μιας συμπεριφοράς. Παραδείγματα: (i) Στο άρθρο 9 του Συντάγματος κατοχυρώνεται η προστασία του οικιακού ασύλου. Αντιστοίχως στο άρθρο 241 του ΠΚ τυποποιείται το έγκλημα της παραβίασης του οικιακού ασύλου. (ii) Στη (διεθνή) Σύμβαση του Ο.Ο.Σ.Α. για την καταπολέμηση της δωροδοκίας αλλοδαπών δημοσίων λειτουργών στις διεθνείς επιχειρηματικές συναλλαγές καλούνται τα συμβαλλόμενα μέρη να θεσπίσουν ποινικούς κυρωτικούς κανόνες για συμπεριφορές που περιγράφονται στην εν λόγω Σύμβαση. Ο έλληνας νομοθέτης συμμορφώθηκε σχετικά με το ν. 2656/1998. (iii) Σε Οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την προστασία του περιβάλλοντος περιγράφονται συμπεριφορές, για την παραβίαση των οποίων καλείται ο εσωτερικός νομοθέτης να θεσπίσει συγκεκριμένους ποινικούς κυρωτικούς κανόνες, όπως και έπραξε (π.χ. ν. 4042/2012). Θεμελιώδη στοιχεία του ποινικού δικαίου είναι το έγκλημα (βλέπε κατωτέρω υπό β) και η ποινή (υπό γ). (β) Κυριότερη πηγή του ουσιαστικού ποινικού δικαίου είναι ο Ποινικός Κώδικας (ΠΚ), η ύλη του οποίου διακρίνεται σε δύο μέρη: στο Γενικό Μέρος, το οποίο περιλαμβάνει διατάξεις κοινές για όλα τα εγκλήματα (π.χ. τι είναι «έγκλημα», δόλος, αμέλεια, επιμέτρηση ποινών), και στο Ειδικό Μέρος, το οποίο περιέχει την περιγραφή των επιμέρους εγκλημάτων (λ.χ. ανθρωποκτονία, δωροδοκία, απάτη). Ωστόσο, μεγάλο μέρος σοβαρών εγκλημάτων περιγράφονται πλέον σε σειρά ειδικών ποινικών νόμων (όπως, π.χ., εγκλήματα κατά του περιβάλλοντος, κεφαλαιαγοράς, νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες («ξέπλυμα» βρώμικου χρήματος)). (γ) Ως «ποινή» νοείται το κακό που απειλεί ο ποινικός νόμος και το επιβάλλει ο δικαστής στον δράστη ενός εγκλήματος, ως εκδήλωση ιδιαίτερης αποδοκιμασίας. Στους σκοπούς της εντάσσονται: η γενική πρόληψη, δηλαδή η αποτροπή των κοινωνών από την τέλεση εγκλημάτων, και η ειδική πρόληψη, δηλαδή ο ατομικός εκφοβισμός και η επανένταξη του καταδικασθέντα δράστη στην κοινωνία. Οι ποινές διακρίνονται σε κύριες και παρεπόμενες: 22

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ. Δίκαιο είναι το σύνολο των ετερόνομων κανόνων που ρυθμίζουν με τρόπο υποχρεωτικό την κοινωνική συμβίωση των ανθρώπων.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ. Δίκαιο είναι το σύνολο των ετερόνομων κανόνων που ρυθμίζουν με τρόπο υποχρεωτικό την κοινωνική συμβίωση των ανθρώπων. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ Δίκαιο είναι το σύνολο των ετερόνομων κανόνων που ρυθμίζουν με τρόπο υποχρεωτικό την κοινωνική συμβίωση των ανθρώπων. 1.1.Χαρακτηριστικά του Δικαίου Ετερόνομοι κανόνες

Διαβάστε περισσότερα

, Europa-Institut, Universität des Saarlandes 2013

, Europa-Institut, Universität des Saarlandes 2013 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΙΚΑΙΟ Χρήστος Βλ. Γκόρτσος Αναπληρωτής Καθηγητής ιεθνούς Οικονοµικού ικαίου, Πάντειο Πανεπιστήµιο Αθηνών, Επισκέπτης Καθηγητής, Europa-Institut, Universität des Saarlandes

Διαβάστε περισσότερα

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας Τ.Ε.Ι. Πειραιά Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στην Λογιστική και Χρηματοοικονομική Ειδικά θέματα Δικαίου Δρ. Μυλωνόπουλος Δ. Αν. Καθηγητής δίκαιο άδικο ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ ΔΙΑΛΕΞΗ 1 ΣΟΦΙΑ ΜΑΡΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ ΔΙΑΛΕΞΗ 1 ΣΟΦΙΑ ΜΑΡΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ ΔΙΑΛΕΞΗ 1 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ ΑΣΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Δίκαιο: ονομάζεται το σύνολο των υποχρεωτικών και εξαναγκαστικών κανόνων οι οποίοι και ρυθμίζουν τις σχέσεις των ανθρώπων, η παράβαση αυτών επιφέρει

Διαβάστε περισσότερα

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/2008 Διάγραμμα του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 1.ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ,ΓΕΝΙΚΑ Ο σύγχρονος πολιτισμός αναπτύσσεται με κέντρο και σημείο αναφοράς τον Άνθρωπο. Η έννομη τάξη, διεθνής και εγχώρια, υπάρχουν για να υπηρετούν

Διαβάστε περισσότερα

1.Κατεύθυνση «ΑΣΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ»

1.Κατεύθυνση «ΑΣΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ» 1.Κατεύθυνση «ΑΣΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ» Αστικό Δίκαιο Ενωσιακής προέλευσης (Κοινοτικό Αστικό Δίκαιο) Ερμηνεία των Νομών και Δικαιοπραξιών Ειδικά θέματα στο σύστημα της Αδικοπρακτικής Ανώμαλη εξέλιξη των συμβάσεων

Διαβάστε περισσότερα

Σελίδα 1 από 5. Τ

Σελίδα 1 από 5. Τ Σελίδα 1 από 5 ΔΕΟ 10 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ- ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΙ Α & Α1 & Β ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ 1. Τι είναι κράτος; Κράτος: είναι η διαρκής σε νομικό πρόσωπο οργάνωση λαού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ. Πανεπιστημιακές Παραδόσεις. Χρήστος Βλ. Γκόρτσος Καθηγητής Διεθνούς Οικονομικού Δικαίου, Πάντειο Πανεπιστήμιο Αθηνών

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ. Πανεπιστημιακές Παραδόσεις. Χρήστος Βλ. Γκόρτσος Καθηγητής Διεθνούς Οικονομικού Δικαίου, Πάντειο Πανεπιστήμιο Αθηνών ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ Πανεπιστημιακές Παραδόσεις Χρήστος Βλ. Γκόρτσος Καθηγητής Διεθνούς Οικονομικού Δικαίου, Πάντειο Πανεπιστήμιο Αθηνών (με τη συμβολή της Αναπληρώτριας Καθηγήτριας Νέδας Κανελλοπούλου,

Διαβάστε περισσότερα

Τα μαθήματα που θα προσφερθούν στις κατευθύνσεις του ΠΜΣ της Νομικής Σχολής είναι τα ακόλουθα:

Τα μαθήματα που θα προσφερθούν στις κατευθύνσεις του ΠΜΣ της Νομικής Σχολής είναι τα ακόλουθα: Τα μαθήματα που θα προσφερθούν στις κατευθύνσεις του ΠΜΣ της Νομικής Σχολής είναι τα ακόλουθα: 1.Κατεύθυνση «ΑΣΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ» Αστικό Δίκαιο Ενωσιακής προέλευσης (Κοινοτικό Αστικό Δίκαιο) Ερμηνεία των Νομών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ

ΑΡΧΕΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΕΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ Δίκαιο: είναι το σύνολο των ετερόνομων κανόνων, που ρυθμίζουν, κατά τρόπο υποχρεωτικό, την κοινωνική συμβίωση των ανθρώπων (βλ. σελ. 5) Δημόσιο Δίκαιο:

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Θέμα 2 ον : Η δικαστική λειτουργία αποτελεί μία από τις τρεις θεμελιώδεις λειτουργίες του κράτους.

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Παυλόπουλος, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου Παν/μίου Αθηνών Η αρχή της Διάκρισης των Λειτουργιών

Διαβάστε περισσότερα

Ι. Ποινικό Δίκαιο. 2. Ως «ποινή» νοείται το κακό που απειλεί ο ποινικός νόμος και το επιβάλλει ο δικαστής στον δράστη ενός εγκλήματος, ως εκδήλωση

Ι. Ποινικό Δίκαιο. 2. Ως «ποινή» νοείται το κακό που απειλεί ο ποινικός νόμος και το επιβάλλει ο δικαστής στον δράστη ενός εγκλήματος, ως εκδήλωση ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Μάθημα: Εισαγωγή στο δίκαιο Σημειώσεις για το ποινικό δίκαιο και το διεθνές ποινικό δίκαιο Όλγα Τσόλκα, επίκουρη καθηγήτρια Ι. Ποινικό Δίκαιο Το Ποινικό

Διαβάστε περισσότερα

24η ιδακτική Ενότητα ΠΟΙΝΙΚΟ ΙΚΑΙΟ- ΕΓΚΛΗΜΑ. Παρατηρήσεις - Σχόλια - Επεξηγήσεις

24η ιδακτική Ενότητα ΠΟΙΝΙΚΟ ΙΚΑΙΟ- ΕΓΚΛΗΜΑ. Παρατηρήσεις - Σχόλια - Επεξηγήσεις 24η ιδακτική Ενότητα ΠΟΙΝΙΚΟ ΙΚΑΙΟ- ΕΓΚΛΗΜΑ Παρατηρήσεις - Σχόλια - Επεξηγήσεις ιακρίσεις των ποινών Οι ποινές διακρίνονται σε κύριες και παρεπόµενες. Κύριες ποινές είναι εκείνες που µπορούν να επιβληθούν

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο. Εισαγωγή στο Διοικητικό Δίκαιο 1 ο Μέρος. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ.

Διοικητικό Δίκαιο. Εισαγωγή στο Διοικητικό Δίκαιο 1 ο Μέρος. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Εισαγωγή στο 1 ο Μέρος Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, Μ.Δ.Ε., Υπ. Δ.Ν ΘΕΜΑΤΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΔΟΚΙΜΩΝ ΣΗΜΑΙΟΦΟΡΩΝ ΛΙΜΕΝΙΚΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α) Πηγες Διοικητικου Δικαιου Ως πηγή διοικητικού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος VΙΙ Ι. Γενικό Μέρος Α. Βασικές έννοιες... 1 1. Θέματα ορολογίας... 1 1.1. Οι χρησιμοποιούμενοι όροι... 1 1.2. Οι βασικές έννοιες... 2 1.3. «Εγγυήσεις θεσμών» και «εγγυήσεις θεσμικές»...

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ:Εισαγωγή στο Δίκαιο

ΜΑΘΗΜΑ:Εισαγωγή στο Δίκαιο ΜΑΘΗΜΑ:Εισαγωγή στο Δίκαιο ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΙΩΑΝΝΑ ΤΣΙΡΙΚΑ ΤΜΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016 ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016 Ευθύνη του Δημοσίου Έννοια ευθύνης του Δημοσίου υποχρέωση του Δημοσίου, των ΟΤΑ, των ΝΠΔΔ, να αποζημιώσουν τρίτα πρόσωπα για ζημίες που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

περιεχόμενα Πρόλογος 15 Εισαγωγή "ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΙΡΕΣΗ ΤΟΥ ΑΙΚΑΙΟΥ"

περιεχόμενα Πρόλογος 15 Εισαγωγή ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΙΡΕΣΗ ΤΟΥ ΑΙΚΑΙΟΥ περιεχόμενα Πρόλογος 15 Εισαγωγή "ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΙΡΕΣΗ ΤΟΥ ΑΙΚΑΙΟΥ" α. Έννοια του δικαίου 18 1. Ορισμός του δικαίου 18 2. Χαρακτηριστικά στοιχεία του δικαίου 18 3. Δίκαιο και ηθική 19 4. Δίκαιο και χρηστά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών Ακαδημίας 45, Αθήνα, Τ.Κ. 10672 Τηλ. 210-3688672 Fax. 210 368 8667 Πληροφορίες: Μ. Βελλή ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΝΙΑΙΟ ΕΝΤΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΠολΠρωτΑθ 528/2002

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΠολΠρωτΑθ 528/2002 ΠολΠρωτΑθ 528/2002 Προστασία καταναλωτή. Προστασία προσωπικών δεδομένων. Τράπεζες. Συλλογική αγωγή. Ενώσεις καταναλωτών. Νομιμοποίηση. (..) Ι. Από τις συνδυασμένες διατάξεις των αρ. 4 παρ. 2, 6, 12 παρ.

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση Διοικητικό Δίκαιο Ι Διοικητικό Δίκαιο: Κομμάτι δικαίου που μας συνοδεύει από τη γέννηση μέχρι το θάνατο μας. Είναι αδύνατον να μην βρεθούμε μέσα σε έννομες σχέσεις διοικητικού δικαίου. Μαθητική σχέση έννομη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014

ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014 ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014 Κεφάλαιο πρώτο: ΙΙ. Η διοίκηση, ΙΙΙ. Το διοικητικό δίκαιο (σελ. 16 25) Σκοπός των ως

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ Ν. 3126/2003 ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΩΝ»

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ Ν. 3126/2003 ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΩΝ» ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ Ν. 3126/2003 ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΩΝ» Όπως αναφέρεται στην από 19 Οκτωβρίου 2010, προς την Βουλή των Ελλήνων, Έκθεση της Ειδικής Μόνιμης

Διαβάστε περισσότερα

Δίκαιο των Ανηλίκων. Ενότητα 1: Αυτονόμηση της αντιμετώπισης των ανηλίκων

Δίκαιο των Ανηλίκων. Ενότητα 1: Αυτονόμηση της αντιμετώπισης των ανηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 1: Αυτονόμηση της αντιμετώπισης των ανηλίκων Αγγελική Γ. Πιτσελά, Αν. Καθηγήτρια Εγκληματολογίας-Σωφρονιστικής Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα ΘΕΜΑΤΑ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ Πρόλογος... 7

Περιεχόμενα ΘΕΜΑΤΑ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ Πρόλογος... 7 Περιεχόμενα Πρόλογος... 7 Κεφάλαιο 1: Οι κανόνες δικαίου γενικά... 15 1.1 Έννοια και Στοιχεία του Δικαίου...15 1.2 Θετικό και Φυσικό Δίκαιο (Δικαιοσύνη)...17 1.3 Ιδιωτικό και Δημόσιο Δίκαιο...17 1.4 Πηγές

Διαβάστε περισσότερα

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα.

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Ο κατάλογος των δικαιωμάτων αυτών αποτελεί τη βασική κατοχύρωση

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 Περιεχόμενα Πρόλογος... 15 Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 1 Πολίτευμα...19 Θεωρία... 19 1. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ... 19 Το κράτος... 20 Το πολίτευμα... 21 Το συνταγματικό δίκαιο... 21 2. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

Δίκαιο των Ανηλίκων. Ενότητα 4: Βασικές Αρχές της απονομής δικαιοσύνης σε ανηλίκους

Δίκαιο των Ανηλίκων. Ενότητα 4: Βασικές Αρχές της απονομής δικαιοσύνης σε ανηλίκους ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 4: Βασικές Αρχές της απονομής δικαιοσύνης σε ανηλίκους Αγγελική Γ. Πιτσελά, Αν. Καθηγήτρια Εγκληματολογίας-Σωφρονιστικής Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Δίκαιο των Ανηλίκων. Ενότητα 3: Ποινικό Δίκαιο των Ανηλίκων

Δίκαιο των Ανηλίκων. Ενότητα 3: Ποινικό Δίκαιο των Ανηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 3: Ποινικό Αγγελική Γ. Πιτσελά, Αν. Καθηγήτρια Εγκληματολογίας- Σωφρονιστικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Γ Ν Ω Μ Ο Δ Ο Τ Η Σ Η

Γ Ν Ω Μ Ο Δ Ο Τ Η Σ Η ΠΑΝΟ ΕΤΓΟΤΡΖ-ΓΗΚΖΓΟΡΟ ΑΘΖΝΩΝ ΝΟΜΗΚΟ ΤΜΒΟΤΛΟ ΚΔΝΣΡΗΚΖ ΔΝΩΖ ΓΖΜΩΝ ΚΑΗ ΚΟΗΝΟΣΖΣΩΝ ΔΛΛΑΓΟ ΜΠΟΤΜΠΟΤΛΗΝΑ 9-11 (2 ος όροφος) ΑΘΖΝΑ ΣΖΛ:210-8259140-1-FAX: 210-8259235 ΚΗΝ:6977506705 E-mail: pzygouris@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015 ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Αθ. Κανελλοπούλου-Μαλούχου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016

ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016 ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016 Γενικές Αρχές Αστικού Δικαίου Ι. Έννοια και λειτουργία του δικαίου πηγές κανόνες δικαίου. ΙΙ. Δικαίωμα : Έννοια διακρίσεις γένεση κτήση αλλοίωση απώλεια άσκηση.

Διαβάστε περισσότερα

Κατάλογος των νομικών βάσεων που προβλέπουν τη συνήθη νομοθετική διαδικασία στη Συνθήκη της Λισαβόνας 1

Κατάλογος των νομικών βάσεων που προβλέπουν τη συνήθη νομοθετική διαδικασία στη Συνθήκη της Λισαβόνας 1 Κατάλογος των νομικών βάσεων που προβλέπουν τη συνήθη νομοθετική διαδικασία στη Συνθήκη της Λισαβόνας 1 Το παράρτημα αυτό περιέχει τον κατάλογο των νομικών βάσεων στις οποίες εφαρμόζεται η «συνήθης νομοθετική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΝΕΟΣ ΕΤΑΙΡΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ - ΣΗΜΑΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΜΕΣΙΤΕΣ ΑΚΙΝΗΤΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ» ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΙΑΙΟ Π.Μ.Σ ΝΟΜΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ

ΕΝΙΑΙΟ Π.Μ.Σ ΝΟΜΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΝΙΑΙΟ Π.Μ.Σ ΝΟΜΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2016-17 ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ 45 ΑΙΘΟΥΣΑ Α Εναλλακτικοί

Διαβάστε περισσότερα

Η γενική αρχή του σεβασµού και της προστασίας της ανθρώπινης αξίας

Η γενική αρχή του σεβασµού και της προστασίας της ανθρώπινης αξίας Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΙΑΙΟ Π.Μ.Σ ΝΟΜΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ

ΕΝΙΑΙΟ Π.Μ.Σ ΝΟΜΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΝΙΑΙΟ Π.Μ.Σ ΝΟΜΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2016-17 ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ 45 ΑΙΘΟΥΣΑ Α Εναλλακτικοί Τρόποι Επίλυσης

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας. Η ερµηνεία του άρθρου 8 παρ. 1 του Συντάγµατος

Θέµα εργασίας. Η ερµηνεία του άρθρου 8 παρ. 1 του Συντάγµατος Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Ικανότητα δικαίου έχει κάθε πρόσωπο, φυσικό και νομικό. Η φράση αυτή σημαίνει ότι όλα τα φυσικά και νομικά πρόσωπα

Διαβάστε περισσότερα

Υποκείμενα & Διακρίσεις Δικαίου

Υποκείμενα & Διακρίσεις Δικαίου Υποκείμενα & Διακρίσεις Δικαίου Γενικότερα, ο όρος του δικαίου είναι ιδιαίτερα ευρύς και χρησιμοποιείται με περισσότερες από μια σημασίες. Δηλαδή χρησιμοποιείται για να προσδώσει την έννοια του ορθού

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 15.6.2015 COM(2015) 292 final 2015/0131 (NLE) Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ σχετικά με την υπογραφή, εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της Σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης

Διαβάστε περισσότερα

Τελευταίως παρατηρείται έξαρση του φαινομένου επιθέσεων, βιαιοπραγιών και διενέργειας ελέγχων σε αλλοδαπούς μετανάστες, σε σχέση με τη νομιμότητα της

Τελευταίως παρατηρείται έξαρση του φαινομένου επιθέσεων, βιαιοπραγιών και διενέργειας ελέγχων σε αλλοδαπούς μετανάστες, σε σχέση με τη νομιμότητα της Τελευταίως παρατηρείται έξαρση του φαινομένου επιθέσεων, βιαιοπραγιών και διενέργειας ελέγχων σε αλλοδαπούς μετανάστες, σε σχέση με τη νομιμότητα της εισόδου και διαμονής αυτών στη χώρα καθώς και της ασκήσεως

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο. Αστική ευθύνη του δημοσίου 1 ο μέρος. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ.

Διοικητικό Δίκαιο. Αστική ευθύνη του δημοσίου 1 ο μέρος. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Αστική ευθύνη του δημοσίου 1 ο μέρος Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ:ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση)

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο δίκαιο ΕΕ

Εισαγωγή στο δίκαιο ΕΕ Μεταπτυχιακό ΔΕΟΣ (Οκτώβριος 2015) Γ. Καρύδης Εισαγωγή στο δίκαιο ΕΕ 1 η και 2 η Διάλεξη : Βασικά σημεία Ι. Ορισμοί Ιστορικά στοιχεία Ορισμός Δικαίου ΕΕ : Σύστημα κανόνων νομικά δεσμευτικών που διέπουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. Προλογικό σημείωμα... Εισαγωγικές παρατηρήσεις... 1

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. Προλογικό σημείωμα... Εισαγωγικές παρατηρήσεις... 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Προλογικό σημείωμα...... VII Εισαγωγικές παρατηρήσεις............ 1 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Οι υποχρεώσεις εχεμύθειας και μη ανταγωνισμού κατά τη διάρκεια της σύμβασης εργασίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

περιεχόμενα Πρόλογος 17 Κεφ. 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΕΜΠΟΡΙΚΟΥ ΑΙΚΑΙΟΥ

περιεχόμενα Πρόλογος 17 Κεφ. 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΕΜΠΟΡΙΚΟΥ ΑΙΚΑΙΟΥ περιεχόμενα Πρόλογος 17 Κεφ. 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΕΜΠΟΡΙΚΟΥ ΑΙΚΑΙΟΥ 1.1. Ορισμός εμπορικού δικαίου και εμπορίου 20 1.2. Συστήματα καθορισμού της εμπορικότητας 21 1.3. Το σύστη μα εμπορ ικότητας του

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΕΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ Το ισχύον νομοθετικό καθεστώς ν.4321 με τροπ. με ν.4337/2015

ΧΡΕΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ Το ισχύον νομοθετικό καθεστώς ν.4321 με τροπ. με ν.4337/2015 ΧΡΕΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ Το ισχύον νομοθετικό καθεστώς ν.4321 με τροπ. με ν.4337/2015 «1. Όποιος δεν καταβάλλει τα βεβαιωμένα στη Φορολογική Διοίκηση χρέη προς το Δημόσιο, τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, τις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟΙ (σελ. 1-14)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟΙ (σελ. 1-14) ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟΙ (σελ. 1-14) 1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΔΙΚΑΙΟ (ΩΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΝΝΟΙΑ) 2.ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΚΑΝΟΝΑΣ ΔΙΚΑΙΟΥ 3.ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ 4.ΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΔΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΓΟΡΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ (MIFID)

Η ΟΔΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΓΟΡΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ (MIFID) Η ΟΔΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΓΟΡΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ (MIFID) Χρήστος Βλ. Γκόρτσος Επίκουρος Καθηγητής Διεθνούς Οικονομικού Δικαίου, Πάντειο Πανεπιστήμιο Αθηνών Γενικός Γραμματέας ΕΕΤ Μάρτιος 2007 1 ΠΙΝΑΚΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΕΣ ΒΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΗΘΗ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ. Νομική βάση Περιγραφή Διαδικαστικά στοιχεία 1

ΝΟΜΙΚΕΣ ΒΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΗΘΗ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ. Νομική βάση Περιγραφή Διαδικαστικά στοιχεία 1 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III ΝΟΜΙΚΕΣ ΒΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΗΘΗ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ 1 Άρθρο 14 Νομική βάση Περιγραφή Διαδικαστικά στοιχεία 1 Άρθρο 15 Άρθρο 16 Άρθρο 18 Άρθρο 19 Άρθρο 21 Άρθρο 24 Άρθρο 33 Υπηρεσίες γενικού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΟΜΟΡΡΥΘΜΟΥ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΩΝΥΜΙΑ

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΟΜΟΡΡΥΘΜΟΥ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΩΝΥΜΙΑ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΟΜΟΡΡΥΘΜΟΥ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΩΝΥΜΙΑ Κεφάλαιο Ευρώ. Στ.. [τόπος], σήμερα. [ημερομηνία] οι εδώ συμβαλλόμενοι: 1... 2.. 3... κ.λπ. συμφώνησαν να συστήσουν ομόρρυθμη εταιρεία, της οποίας θα είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ MEΡΟΣ Α: ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ MEΡΟΣ Α: ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ MEΡΟΣ Α: ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α: ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΚΑΙΟ 1. Τι είναι Δίκαιο.................................................... 5 2. Διακρίσεις του Δικαίου.............................................. 7

Διαβάστε περισσότερα

Δίκαιο είναι το σύνολο κανόνων που προσδιορίζουν τη συμπεριφορά του ανθρώπου στην κοινωνία με υποχρεωτικό τρόπο.

Δίκαιο είναι το σύνολο κανόνων που προσδιορίζουν τη συμπεριφορά του ανθρώπου στην κοινωνία με υποχρεωτικό τρόπο. Δίκαιο είναι το σύνολο κανόνων που προσδιορίζουν τη συμπεριφορά του ανθρώπου στην κοινωνία με υποχρεωτικό τρόπο. Το δίκαιο δεν προέρχεται και δεν επηρεάζεται από την ατομική μας θέληση. Το δίκαιο χωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ

ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 1. Ορισμός εμπορικής πράξης (σελ.77) 2. Αντικειμενικό, υποκειμενικό, μικτό και σύστημα οργανωμένης επιχείρησης.(σελ.77-79) 3. Πρωτότυπα(φύσει) εμπορικές πράξεις του χερσαίου

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Βλ. Γκόρτσος Επίκουρος Καθηγητής Διεθνούς Οικονομικού Δικαίου, Πάντειο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Γενικός Γραμματέας Ελληνικής Ένωσης Τραπεζών

Χρήστος Βλ. Γκόρτσος Επίκουρος Καθηγητής Διεθνούς Οικονομικού Δικαίου, Πάντειο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Γενικός Γραμματέας Ελληνικής Ένωσης Τραπεζών Οι δικαιολογητικές βάσεις της ρυθμιστικής παρέμβασης για την προστασία του καταναλωτή χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και το ισχύον ευρωπαϊκό και ελληνικό δίκαιο Χρήστος Βλ. Γκόρτσος Επίκουρος Καθηγητής Διεθνούς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΗΜΕΡΙ Α ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ

ΕΦΗΜΕΡΙ Α ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E ΕΦΗΜΕΡΙ Α ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ 9531 19 Δεκεμβρίου 2016 ΤΕΥΧΟΣ ΤΡΙΤΟ Αρ. Φύλλου 1298 ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ - ΛΟΙΠΟΙ ΦΟΡΕΙΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗ Αριθμ. 1617003802/3-10-2016

Διαβάστε περισσότερα

[όπως ισχύει μετά το ν. 2447/1996] ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΕΚΤΟ Ι Κ Α Σ Τ Ι Κ Η Σ Υ Μ Π Α Ρ Α Σ Τ Α Σ Η

[όπως ισχύει μετά το ν. 2447/1996] ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΕΚΤΟ Ι Κ Α Σ Τ Ι Κ Η Σ Υ Μ Π Α Ρ Α Σ Τ Α Σ Η Αστικός Κώδικας [όπως ισχύει μετά το ν. 2447/1996] ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΕΚΤΟ Ι Κ Α Σ Τ Ι Κ Η Σ Υ Μ Π Α Ρ Α Σ Τ Α Σ Η Άρθρο 1666 - Ποιοί υποβάλλονται σε δικαστική συμπαράσταση "Σε δικαστική συμπαράσταση υποβάλλεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΑΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΙΧΕΙΡΟΥΜΕΝΟ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΤΟΥ «ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΑΠΟ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ»

ΑΠΟΦΑΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΙΧΕΙΡΟΥΜΕΝΟ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΤΟΥ «ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΑΠΟ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ» ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ ΠΡΟΕΔΡΩΝ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΙΧΕΙΡΟΥΜΕΝΟ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΤΟΥ «ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΑΠΟ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ» Αθήνα, 8-10-2012 Με άρθρο στο

Διαβάστε περισσότερα

9. Έννοια του κράτους... 11 10. Στοιχεία του κράτους... 12 11. Μορφές κρατών... 15 12. Αρχές του σύγχρονου κράτους... 17

9. Έννοια του κράτους... 11 10. Στοιχεία του κράτους... 12 11. Μορφές κρατών... 15 12. Αρχές του σύγχρονου κράτους... 17 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Α. ΔΙΚΑΙΟ ΕΝΝΟΙΑ, ΚΛΑΔΟΙ, ΠΗΓΕΣ 1. Τι είναι δίκαιο... 1 2. Θετικό και φυσικό δίκαιο... 2 3. Δίκαιο και ηθική... 3 4. Δίκαιο - εθιμοτυπία - συναλλακτικά ήθη... 3 5. Δίκαιο

Διαβάστε περισσότερα

Δικαστική συμπαράσταση. Ποιοι υποβάλλονται σε δικαστική συμπαράσταση:

Δικαστική συμπαράσταση. Ποιοι υποβάλλονται σε δικαστική συμπαράσταση: Δικαστική συμπαράσταση (Άρθρο 1666) Ποιοι υποβάλλονται σε δικαστική συμπαράσταση: Σε δικαστική συμπαράσταση υποβάλλεται ο ενήλικος όταν λόγω ψυχικής ή διανοητικής διαταραχής ή λόγω σωματικής αναπηρίας

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης 24ος Διαγωνισμός Εξεταζόμενο μάθημα: Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους

Θέματα Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης 24ος Διαγωνισμός Εξεταζόμενο μάθημα: Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους Θέματα Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης 24ος Διαγωνισμός Εξεταζόμενο μάθημα: Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους Θέμα 1 ο (κληρώθηκε) Ο ευρωπαϊκός και διεθνής νομικός πολιτισμός αναγνωρίζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 1 1. Έννοια, σκοπός, ρύθμιση του Πτωχευτικού Δικαίου... 1 1.1. Έννοια πτωχεύσεως... 1 1.2. Έννοια Πτωχευτικού Δικαίου... 1 1.3. Αναγκαιότητα και σκοπός του ΠτωχΔ... 2 1.4. Ρύθμιση...

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Δημόσια νομικά πρόσωπα

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Δημόσια νομικά πρόσωπα ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Δημόσια νομικά πρόσωπα 17/5/2016 Ίδρυση Ιδρύονται με Νομοθετική πράξη Κανονιστική πράξη βάσει νομοθετικής εξουσιοδότησης Σε ορισμένες περιπτώσεις, με βάση το εταιρικό δίκαιο Όχι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ:

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ: ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ: 2009-2010 ΘΕΜΑ: «Ο ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ» ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΦΥΤΡΟΥ ΛΥΔΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Πρόλογος 2. Ο Κανονισμός της βουλής 3. Η αρχή της αυτονομίας 4. Περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ Μάϊος 2007 ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Σε νέο νομοθετικό περιβάλλον καλούνται να λειτουργήσουν τα πιστωτικά ιδρύματα, η προσαρμογή στο οποίο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΚΑΖΛΑΡΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ Θέμα εργασίας: ΤΟ ΙΣΠΑΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η Οδηγία 2007/64/ΕΚ για τις υπηρεσίες πληρωμών στην εσωτερική αγορά Συνολική θεώρηση

Η Οδηγία 2007/64/ΕΚ για τις υπηρεσίες πληρωμών στην εσωτερική αγορά Συνολική θεώρηση Η Οδηγία 2007/64/ΕΚ για τις υπηρεσίες πληρωμών στην εσωτερική αγορά Συνολική θεώρηση Χρήστος Βλ. Γκόρτσος Γενικός Γραμματέας ΕΕΤ Αναπληρωτής Καθηγητής Διεθνούς Οικονομικού Δικαίου, Πάντειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Δικαίου Επιχειρήσεων Διάλεξη 3 η. Νικόλαος Καρανάσιος

Αρχές Δικαίου Επιχειρήσεων Διάλεξη 3 η. Νικόλαος Καρανάσιος Αρχές Δικαίου Επιχειρήσεων Διάλεξη 3 η Νικόλαος Καρανάσιος Φυσικά και Νομικά πρόσωπα. Φυσικό Πρόσωπο Ικανότητα Δικαιοπραξίας Κατάλληλη Ηλικία Υγεία Μη απαγόρευση Κάτοικος Επικράτειας Ιθαγένεια Ιδιότητα

Διαβάστε περισσότερα

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 2: Κράτος Δικαίου 2

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 2: Κράτος Δικαίου 2 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 2: Κράτος Δικαίου 2 Λίνα Παπαδοπούλου, Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Σχολής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος Συντοµογραφίες ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΕΞΥΓΙΑΝΣΗ ΣΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΟΥ ΙΚΑΙΟΥ 1. Εννοιολογικός προσδιορισµός 1. Σύνολο ειδικών διατάξεων 2. Η εξυγίανση ως µορφή συλλογικής εκτέλεσης 3. Ανάγκη συνύπαρξης εξυγιαντικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙ ΤΟΥ ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΥ. «Πρόληψη και καταπολέµηση της εµπορίας ανθρώπων και προστασία των θυµάτων αυτής»

ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙ ΤΟΥ ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΥ. «Πρόληψη και καταπολέµηση της εµπορίας ανθρώπων και προστασία των θυµάτων αυτής» Β ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΟΤΕΧΝΙΚΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΕΔΙΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ ΝΟΜΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙ ΤΟΥ ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΥ «Πρόληψη και καταπολέµηση της εµπορίας ανθρώπων και προστασία των θυµάτων αυτής»

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΑΣΗ Ο ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΣ ΤΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΙΛΥΣΗΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ

ΑΠΟΦΑΣΗ Ο ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΣ ΤΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΙΛΥΣΗΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΣΟΔΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΠΙΛΥΣΗΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ Ταχ. Δ/νση : Αριστογείτονος 19 Ταχ. Κώδικας : 176 71 - Καλλιθέα Τηλέφωνο : 210 95636085 ΦΑΞ : 210

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Οικονομικό Δίκαιο

Διοικητικό Οικονομικό Δίκαιο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διοικητικό Οικονομικό Δίκαιο Αναγκαστική απαλλοτρίωση Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Σχολής Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΡΑΤΣΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΞΕΝΟΦΟΒΙΑΣ» Άρθρο 1. Σκοπός

ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΡΑΤΣΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΞΕΝΟΦΟΒΙΑΣ» Άρθρο 1. Σκοπός ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΡΑΤΣΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΞΕΝΟΦΟΒΙΑΣ» Άρθρο 1 Σκοπός 1. Σκοπός του νόμου είναι η καταπολέμηση ιδιαίτερα σοβαρών εκδηλώσεων ρατσισμού και ξενοφοβίας, που μπορούν να διασαλεύσουν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΓΟΡΑΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΤΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΑΣ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΓΟΡΑΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΤΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΑΣ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΓΟΡΑΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΤΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΑΣ Χρήστος Βλ. Γκόρτσος Επίκουρος Καθηγητής Διεθνούς Οικονομικού Δικαίου, Πάντειο Πανεπιστήμιο Αθηνών Γενικός Γραμματέας

Διαβάστε περισσότερα

Δίκαιο των Ανηλίκων. Ενότητα 7: Ιδιαιτερότητες της ποινικής διαδικασίας ανηλίκων

Δίκαιο των Ανηλίκων. Ενότητα 7: Ιδιαιτερότητες της ποινικής διαδικασίας ανηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 7: Ιδιαιτερότητες της ποινικής διαδικασίας ανηλίκων Αγγελική Γ. Πιτσελά, Αν. Καθηγήτρια Εγκληματολογίας - Σωφρονιστικής Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονη Οργάνωση & Διοίκηση Επιχειρήσεων.

Σύγχρονη Οργάνωση & Διοίκηση Επιχειρήσεων. Σύγχρονη Οργάνωση & Διοίκηση Επιχειρήσεων. 1.1.2 : Ο ρόλος των Οικονομικών Οργανισμών. (Τι είναι οι Οικονομικοί Οργανισμοί;). Οι Οικονομικοί Οργανισμοί είναι οργανωμένες μορφές δραστηριότητας οι οποίοι

Διαβάστε περισσότερα

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΟλΑΠ 18/1999

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΟλΑΠ 18/1999 ΟλΑΠ 18/1999 Παροχή δικηγορικών υπηρεσιών. Ευθύνη δικηγόρου για ζημία πελάτη. - Η παροχή δικηγορικών υπηρεσιών δεν υπάγεται στο ν. 2251/1994. Η ευθύνη των δικηγόρων για ζημία που προκλήθηκε κατά την παροχή

Διαβάστε περισσότερα

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ)

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) 669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) Δικαίωμα για παροχή έννομης προστασίας κατά το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ. Εννοια και περιεχόμενο. Θέσπιση από τον κοινό νομοθέτη περιορισμών και προϋποθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 3. Η παραγωγή του Συντάγματος και των συνταγματικών κανόνων

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 3. Η παραγωγή του Συντάγματος και των συνταγματικών κανόνων Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 7/12/2015

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Κοινή πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΑΤΗ ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΣ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΟΙΝΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Βρυξέλλες, 21.5.2015 JOIN(2015) 24 final 2015/0110 (NLE) Κοινή πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Συντάκτης: Ομάδα Καθηγητών

Συντάκτης: Ομάδα Καθηγητών Συντάκτης: Ομάδα Καθηγητών 1. Το Εμπορικό Δίκαιο: α) αναφέρεται στις αγοραπωλησίες μεταξύ των ανθρώπων. β) αναφέρεται στις αγοραπωλησίες εμπορευμάτων μεταξύ εμπόρων γ) ρυθμίζει τις εμπορικές σχέσεις και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, LL.M., Υπ. Δ.Ν. Ο κρατικός παρεμβατισμός στην οικονομία και την κοινωνία. Διοικητικές διαστάσεις των οικονομικών λειτουργιών της Δημόσιας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ (Νόμος 3588/2007, ΦΕΚ Α 153/10.7.2007) ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η ΚΗΡΥΞΗ ΤΗΣ ΠΤΩΧΕΥΣΗΣ Ι. Γενική διάταξη Άρθρο 1. Σκοπός της πτώχευσης... 1 ΙΙ. Προϋποθέσεις και διαδικασία κήρυξης Άρθρο 2. Υποκειμενικές

Διαβάστε περισσότερα

Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. προς την Επιτροπή Νομικών Θεμάτων

Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. προς την Επιτροπή Νομικών Θεμάτων ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων 13.2.2012 2011/0059(CNS) ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ της Επιτροπής Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή της αναλογικότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Αρχή της αναλογικότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 6 η : Αρχή της αναλογικότητας Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Ασφαλιστικές Εταιρείες 2007

Ασφαλιστικές Εταιρείες 2007 Ασφαλιστικές Εταιρείες 2007 1. Να αναφερθεί το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο για τις ασφαλιστικές εταιρείες. Το δίκαιο της ιδιωτικής ασφάλισης που ισχύει σήμερα αποτελείται από το νομοθετικό διάταγμα Ν.Δ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 11 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 11 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 11 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΗ της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Νομικών της Βουλής των Αντιπροσώπων της Κυπριακής Δημοκρατίας

ΓΝΩΜΗ της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Νομικών της Βουλής των Αντιπροσώπων της Κυπριακής Δημοκρατίας ΓΝΩΜΗ της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Νομικών της Βουλής των Αντιπροσώπων της Κυπριακής Δημοκρατίας Πρόταση Οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 11.11.2011

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 11.11.2011 ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Νομικών Θεμάτων 11.11.2011 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ σχετικά με την πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου σχετικά με τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο και την αναγνώριση

Διαβάστε περισσότερα

23η ιδακτική Ενότητα ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΠΟΙΝΙΚΩΝ - ΕΓΚΛΗΜΑΤΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΕΝΙΚΟΣ ΣΚΟΠΟΣ ΠΟΙΝΩΝ ΠΕΡΙ ΠΟΙΝΩΝ ΠΕΡΙ ΕΥΘΥΝΗΣ ΠΟΙΝΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ

23η ιδακτική Ενότητα ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΠΟΙΝΙΚΩΝ - ΕΓΚΛΗΜΑΤΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΕΝΙΚΟΣ ΣΚΟΠΟΣ ΠΟΙΝΩΝ ΠΕΡΙ ΠΟΙΝΩΝ ΠΕΡΙ ΕΥΘΥΝΗΣ ΠΟΙΝΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ 23η ιδακτική Ενότητα ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΠΟΙΝΙΚΩΝ - ΕΓΚΛΗΜΑΤΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΕΝΙΚΟΣ ΣΚΟΠΟΣ ΠΟΙΝΩΝ ΠΕΡΙ ΠΟΙΝΩΝ ΠΕΡΙ ΕΥΘΥΝΗΣ ΠΟΙΝΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ Παρατηρήσεις - Σχόλια - Επεξηγήσεις Το σύστηµα της ποινικής µεταχείρισης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ Κεφάλαιο 2: Ατομικά & Κοινωνικά Δικαιώματα Περιεχόμενα 1. Δικαιώματα & υποχρεώσεις 2. Άσκηση & κατάχρηση δικαιώματος 3. Τα ατομικά δικαιώματα 4. Τα πολιτικά δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. Διδάκτορoς Παν/μίου Αθηνών

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. Διδάκτορoς Παν/μίου Αθηνών Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. Διδάκτορoς Παν/μίου Αθηνών ΕΝΟΧΗ Α. ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΝΟΧΗΣ Έννοια. Ενοχή είναι η νομική σχέση μεταξύ δύο προσώπων, του οφειλέτη αφ ενός και του δανειστή

Διαβάστε περισσότερα

Οι συνθήκες του Μάαστριχτ και του Άμστερνταμ

Οι συνθήκες του Μάαστριχτ και του Άμστερνταμ Οι συνθήκες του Μάαστριχτ και του Άμστερνταμ Η συνθήκη του Μάαστριχτ τροποποίησε τις προηγούμενες ευρωπαϊκές συνθήκες και δημιούργησε μια Ευρωπαϊκή Ένωση που βασιζόταν σε τρεις πυλώνες: τις Ευρωπαϊκές

Διαβάστε περισσότερα