Εγχειρίδιο Παρέμβασης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εγχειρίδιο Παρέμβασης"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ: ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ, ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Εγχειρίδιο Παρέμβασης Πρωινό - Ενδιάμεσα Γεύματα - Καθιστική Συμπεριφορά ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ

2

3 Πρόλογος Τ ο πρόγραμμα «Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τη Δημόσια Υγεία: Αποτύπωση, Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Παιδικής Παχυσαρκίας Δράσεις για την Άσκηση και την Υγιεινή Διατροφή», που συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Υπουργείο Υγείας αφορά στην υλοποίηση δράσεων αγωγής και προαγωγής της υγείας του παιδικού πληθυσμού σε όλη την επικράτεια, μετά από μελέτη των παραγόντων του κοινωνικού και φυσικού περιβάλλοντος που σχετίζονται με το αυξημένο σωματικό βάρος των παιδιών. Το πρόγραμμα εκπονείται από Επιστημονική Ομάδα με επιστημονικά υπεύθυνο τον κ. Στέφανο Μιχαλάκο Παιδίατρο - Παιδοενδοκρινολόγο, Συντονιστή Διευθυντή με συνεργασία του Ενδοκρινολογικού Τμ. - Τμ. Αύξησης και Ανάπτυξης του Νοσοκομείου Παίδων Π. Α. Κυριακού (Στ. Μιχαλάκος, Ε. Βλαχοπαπαδοπούλου, Διευθύντρια, Φ. Καραχάλιου, Διευθύντρια), της Ιατρικής Σχολής Ε.Κ.Π.Α. (Α. Χατζάκης Καθηγητής Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής, Θ. Ψαλτοπούλου Επικ. Καθηγήτρια, Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής), του ΤΕΦΑΑ, Ε.Κ.Π.Α. (Δ. Κουτσούκη Καθηγήτρια, Διευθύντρια του Εργαστηρίου Προσαρμοσμένης Κινητικής Δραστηριότητας /Αναπτυξιακών & Κινητικών Διαταραχών, Γ. Μπογδάνης, Λέκτορας), του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου (Ι. Μανιός Αν. Καθηγητής), της Ιατρικής Σχολής Α.Π.Θ. (Γ. Κατζός, Ομότιμος Καθηγητής) και του Τ.Ε.Ι. Αθήνας (Β. Καραγιάννη, Επίκ. Καθηγήτρια, Τμήμα Δημόσιας Υγιεινής). Επίσης από το Νοσοκ. Παίδων Π. Α. Κυριακού συμμετέχει η Α. Παπαδοπούλου, Επισκέπτρια Υγείας. Επιστημονικός συνεργάτης για θέματα παιδαγωγικής Α. Καψάλη, Παιδαγωγός. Η επιστημονική ομάδα εκπόνησε το αναλυτικό πρωτόκολλο τόσο της πρώτης όσο και της δεύτερης φάσης του προγράμματος. Το εγχειρίδιο παρέμβασης σχετικά με το πρωινό, τα ενδιάμεσα γεύματα και τη καθισιτική συμπεριφορά επιμελήθηκαν ο κ. Μανιός και η κ. Βλαχοπαπαδοπούλου, τους οποίους ευχαριστώ για την άρτια και εμπεριστατωμένη εργασία. Το εγχειρίδιο αυτό αποτελεί πολύτιμο εργαλείο για την υλοποίηση του πρωτοποριακού αυτού προγράμματος. Σημαντική βοήθεια προσέφεραν, οι συνεργάτες του προγράμματος Η. Χρηστάκη, Β. Κονά, Μ. Παπακωνσταντοπούλου, Μ. Ζιάκου, Ε. Γρηγορίου και Γ. Δανιά, και από το Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο ο Ο. Ανδρούτσος, τους οποίους ευχαριστώ για την πρωτοβουλία και τις εποικοδομητικές προτάσεις. Περαιτέρω ευχαριστώ τους εκπαιδευτικούς, τους μαθητές και τους γονείς τους για την άψογη συνεργασία η οποία επέτρεψε την απρόσκοπτη ολοκλήρωση της Α Φάσης του προγράμματος. 3

4 Τέλος θα ήθελα να ζητήσω την συνεχή συνεργασία των εκπαιδευτικών με την επιστημονική ομάδα και τους συνεργάτες του προγράμματος, καθώς προϋπόθεση για την επιτυχή υλοποίηση και έκβαση αυτού, είναι η άρρηκτη συνεργασία μεταξύ της επιστημονικής ομάδας και των εκπαιδευτικών καθώς και η απρόσκοπτη επικοινωνία και συνεργασία με τους γονείς. Ο Επιστημονικά Υπεύθυνος Στέφανος Μιχαλάκος 4

5 Εισαγωγικό σημείωμα Η παιδική παχυσαρκία, την τελευταία εικοσαετία, έχει λάβει χαρακτήρα επιδημίας και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) την έχει κατατάξει ως το υπ αριθμόν ένα πρόβλημα δημόσιας υγείας στις αναπτυγμένες χώρες. Επακόλουθο του αυξημένου επιπολασμού της παχυσαρκίας είναι η αύξηση της νοσηρότητας και θνησιμότητας σε ολόκληρο τον κόσμο από τα χρόνια νοσήματα όπως είναι τα καρδιαγγειακά νοσήματα, ο σακχαρώδης διαβήτης και τα κακοήθη νεοπλάσματα τα οποία πλήττουν εκατομμύρια ενήλικες. Οι επιπλοκές της παιδικής παχυσαρκίας και ιδιαίτερα το μεταβολικό σύνδρομο, ο σακχαρώδης διαβήτης, τα μυοσκελετικά προβλήματα και οι ψυχολογικές επιπτώσεις είναι πιθανό να εμφανισθούν ήδη κατά την παιδική ή εφηβική ηλικία. Κύρια αιτία της επιδημίας της παχυσαρκίας είναι οι αλλαγές στον τρόπο ζωής στις σύγχρονες κοινωνίες που έχουν επέλθει τις τελευταίες δεκαετίες, ειδικά όσον αφορά στις διατροφικές συνήθειες και τη φυσική δραστηριότητα. Είναι αξιοσημείωτο ότι μόνο λίγοι παράγοντες κινδύνου είναι υπεύθυνοι για το μεγαλύτερο μέρος της νοσηρότητας και της θνησιμότητας. Οι παράγοντες αυτοί είναι η υπέρταση, τα υψηλά επίπεδα χοληστερίνης, η ανεπαρκής πρόσληψη φρούτων και λαχανικών, η παχυσαρκία, η ανεπαρκής φυσική δραστηριότητα. Πέντε από αυτούς τους παράγοντες σχετίζονται με τη διατροφή και τη φυσική δραστηριότητα. Συμπεριφορές υγείας απο τελούν η διατροφή, η άσκηση καθώς και η πρόληψη και έγκαιρη αντιμετώπιση νοσημάτων. Η παιδική ηλικία είναι καθοριστική ως προς τη διαμόρφωση συνηθειών και τρόπου ζωής και θεμελιώνει την υγεία στην ενήλικο ζωή. Η συμπεριφορά των παιδιών επηρεάζεται από το άμεσο κοινωνικό περιβάλλον τους (μέλη της οικογένειας, φίλοι, εκπαιδευτικοί, σχολείο) καθώς και από άλλα κοινωνικά πρότυπα, όσο και από τις συμπεριφορές που προωθούνται από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης (ΜΜΕ). Αποτελεί μοναδική ευκαιρία, προκειμένου 5

6 να μειωθεί η νοσηρότητα και η θνητότητα η εφαρμογή προγραμμάτων βελτίωσης της διατροφής και αύξησης της φυσικής δραστηριότητας Είναι, λοιπόν, απόλυτα θεμιτή η προσπάθεια παρέμβασης στην περίοδο της παιδικής ηλικίας για τη διαμόρφωση σωστών προτύπων και αντιλήψεων σχετικά με τη διατροφή και τη φυσική δραστηριότητα, όπως και αλλαγών στον τρόπο ζωής για μια ζωή γεμάτη υγεία. Υγεία σύμφωνα με τον ΠΟΥ είναι η πλήρης σωματική, ψυχική και κοινωνική ευεξία του ανθρώπου και όχι μόνο η απουσία νόσου ή αναπηρίας. Το σχολείο, αφενός αποτελεί ένα περιβάλλον όπου τα παιδιά περνούν μεγάλο ποσοστό του εβδομαδιαίου χρόνου τους, αφετέρου αποτελεί τον συνδετικό κρίκο μεταξύ της οικογένειας και της κοινωνίας και κατ επέκταση ιδανικό περιβάλλον για εφαρμογή προγραμμάτων Αγωγής και Προαγωγής Υγείας. 6

7 Αγωγή Υγείας και Παρέμβαση στο Χώρο του Σχολείου Το Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων όπως αναφέρει στον ιστότοπο του, στηρίζει τις σχολικές μονάδες στην ανάπτυξη και εφαρμογή σχεδίου δράσης Aγωγής Yγείας. Σκοπός των προγραμμάτων Αγωγής Υγείας είναι η προάσπιση, η βελτίωση, και η προαγωγή της σωματικής, ψυχικής και κοινωνικής ευεξίας των μαθητών, αφενός μεν με την ενδυνάμωση της προσωπικότητάς τους, αφετέρου δε με την αναβάθμιση του κοινωνικού και φυσικού περιβάλλοντός τους. Η Αγωγή Υγείας αποτελεί την ενδεδειγμένη προληπτική προσέγγιση στο χώρο της εκπαίδευσης στην αντιμετώπιση προβλημάτων που αφορούν στις διαπροσωπικές σχέσεις, στην αντικοινωνική συμπεριφορά, στην παραβατικότητα, στο κάπνισμα, στο αλκοόλ, στα ναρκωτικά, στα σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα, στην παχυσαρκία, στην οδική ασφάλεια καθώς και στον ρατσισμό. Στα πλαίσια της εφαρμογής των νέων αναλυτικών προγραμμάτων, η Αγωγή Υγείας εντάχθηκε ως ξεχωριστό γνωστικό αντικείμενο στο ωρολόγιο Πρόγραμμα των σχολείων Δημοτικής και Μέσης Εκπαίδευσης. Στο μάθημα της Αγωγής Υγείας οι μαθητές δεν έχουν απλά την ευκαιρία να ενημερωθούν για τις σωματικές συνέπειες ορισμένων συμπεριφορών, αλλά κυρίως να κρίνουν τους παράγοντες που επηρεάζουν τη συμπεριφορά τους, να εξασκηθούν σε δεξιότητες επικοινωνίας, συνεργασίας, διαχείρισης των συγκρούσεων και αντιμετώπισης της πίεσης των φίλων, να αντιμετωπίζουν τα κοινωνικά στερεότυπα, να διαχειρίζονται θέματα όπως ασφάλεια, αγωγή του καταναλωτή, δικαιώματα και υποχρεώσεις, χρήση και κατάχρηση ουσιών εξάρτησης, σεξουαλική αγωγή κ.ά. Ο εκπαιδευτικός έχει ρόλο κλειδί στην εφαρμογή προγραμμάτων αγωγής υγείας Σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία ο ρόλος του εκπαιδευτικού έχει αποκτήσει νέες διαστάσεις. Ο εκπαιδευτικός δεν μεταφέρει γνώση αλλά είναι ο διαμεσολαβητής ανάμεσα στο αντικείμενο της γνώσης και προτείνει τρόπους. Ειδικά σε προγράμματα αγωγής υγείας ο εκπαιδευτικός δεν ορίζει με απόλυτο τρόπο τι πρέπει να κάνουν οι μαθητές αλλά δουλεύει με ερωτήσεις και απαντήσεις και χρησιμοποιεί τις εμπειρίες του μαθητή. Δεν κρίνει, ούτε συγκρίνει αλλά ευαισθητοποιεί, κινητοποιεί και ενδυναμώνει τους μαθητές. Προωθεί συνεργατικές διαδικασίες μέσα από τις οποίες οι μαθητές θα αναπτύξουν κριτική σκέψη, θα διαμορφώσουν στάσεις και αντιλήψεις και θα 7

8 χρησιμοποιήσουν τις γνώσεις και τις ικανότητες τους ως εφόδια για να βοηθήσουν την πολλές φορές πολυπολιτισμική ομάδα τους. Αναλυτικά ο εκπαιδευτικός αναλαμβάνει μέσα στην τάξη: Τον συντονισμό των δραστηριοτήτων που λαμβάνουν χώρα στην τάξη. Την υποστήριξη των μαθητών στην έκφραση των ιδεών και των απόψεών τους. Την ευαισθητοποίηση των μαθητών σε θέματα υγείας και διατροφής. Για να το επιτύχει αυτό, θα ήταν καλό να: - τονίζει τη σημασία της ισορροπημένης διατροφής και τακτικής σωματικής άσκησης για την καλύτερη απόδοση των μαθητών τόσο στο παιχνίδι όσο και στα σχολικά μαθήματα. - εφαρμόζει αυτά που υποστηρίζει και να δίνει ο ίδιος το παράδειγμα για την υιοθέτηση ενός ισορροπημένου διαιτολογίου και την ενσωμάτωση της τακτικής σωματικής άσκησης στο πρόγραμμά του, δίνοντας το παράδειγμα στην τάξη και στο διάλειμμα. Τη διδασκαλία μέσω της βιωματικής εκπαίδευσης. Στα πλαίσια της βιωματικής εκπαίδευσης ο εκπαιδευτικός καλείται να εμπλέξει ενεργά όλα τα παιδιά (είτε ως τάξη είτε ως υποομάδες) στην εφαρμογή των επιθυμητών συμπεριφορών υγείας, έτσι ώστε όλοι οι μαθητές να επαναλαμβάνουν τακτικά την επιθυμητή συμπεριφορά, ώστε να τους γίνει συνήθεια και να αυξηθεί η αυτοαποτελεσματικότητά τους. Συγκεκριμένα, ο εκπαιδευτικός χρησιμοποιώντας το παρόν υλικό καλείται να: προσφέρει πλαίσιο στήριξης και αποδοχής για το μαθητή δημιουργήσει κλίμα εμπιστοσύνης και ασφάλειας στην τάξη ενισχύσει τη συμμετοχή και την ομαδικότητα βοηθήσει το μαθητή να βελτιώσει την αυτοαντίληψη του και τις σχέσεις του με τους συμμαθητές και τα αγαπημένα του πρόσωπα εφαρμόσει διαδικασίες ενεργητικής και βιωματικής μάθησης βελτιώσει το αίσθημα της αυτοαποτελεσματικότητας του μαθητή ενισχύσει την απόκτηση σχετικών δεξιοτήτων από το μαθητή βοηθήσει το μαθητή να υιοθετήσει υγιεινές διατροφικές συνήθειες βοηθήσει το μαθητή να αυξήσει τη σωματική δραστηριότητα βοηθήσει το μαθητή να μειώσει τις καθιστικές συνήθειες Πού εστιάζει το πρόγραμμα 8 Στα πλαίσια προγραμμάτων Αγωγής Υγείας στα σχολεία πραγματοποιείται και η παρέμβαση «Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τη Δημόσια Υγεία: Αποτύπωση, Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Παιδικής Παχυσαρκίας Δράσεις για την Άσκηση και την Υγιεινή Διατροφή», που συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Υπουργείο Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης. Είναι ένα πρόγραμμα που αφορά στην υλοποίηση δράσεων αγωγής και προαγω-

9 γής της υγείας του παιδικού πληθυσμού σε όλη την επικράτεια, μετά από έρευνα των προσδιοριστικών παραγόντων της δημόσιας υγείας. Κύριος στόχος είναι η αλλαγή γνώσεων, στάσεων και συμπεριφορών και η βελτίωση της ποιότητας ζωής του παιδικού και νεανικού πληθυσμού της χώρας μας με απώτερο σκοπό τη μείωση του επιπολασμού της παχυσαρκίας. Αυτό θα επιτευχθεί μέσω της υλοποίησης μιας σειράς ενεργειών αποτύπωσης, πρόληψης, αγωγής υγείας και προαγωγής της δημόσιας υγείας του παιδικού και εφηβικού πληθυσμού. Στην πρώτη φάση του προγράμματος πραγματοποιήθηκε μια εκτενής ανάλυση των δεδομένων που προέκυψαν από τις μετρήσεις που έγιναν από πέντε εξειδικευμένα επιστημονικά κλιμάκια που το καθένα απαρτίζονταν από έξι ειδικούς επιστήμονες διαφόρων ειδικοτήτων (παιδίατρους, διαιτολόγους, γυμναστές, επισκέπτες υγείας, νοσηλευτές). Μετρήθηκαν συνολικά μαθητές, για τους οποίους έδωσαν έγγραφη συγκατάθεση οι γονείς, και καταγράφηκαν λεπτομερώς τα πιθανά αίτια της παχυσαρκίας. Με βάση τα στοιχεία που προέκυψαν, οι εξής συμπεριφορές υγείας, βρέθηκαν να συσχετίζονται με το αυξημένο σωματικό βάρος και κατά συνέπεια σε αυτές θα εστιάσει το παρόν πρόγραμμα: 1. Πρωινό 2. Ενδιάμεσα γεύματα 3. Καθιστική συμπεριφορά 4. Φυσική δραστηριότητα Τα προσδοκώμενα αποτελέσματα της δεύτερης φάσης του προγράμματος (σχεδιασμός του προγράμματος αγωγής υγείας) είναι: Ο σχεδιασμός, η εφαρμογή και η αξιολόγηση ενός προγράμματος Αγωγής Υγείας, το οποίο θα υλοποιηθεί στο χώρο του Σχολείου και θα στοχεύσει στην αλλαγή των συμπεριφορών υγείας (διατροφή και άσκηση) που σχετίζονται με το αυξημένο σωματικό βάρος καθώς και των σχετικών γνώσεων, αντιλήψεων και στάσεων των παιδιών και των οικογενειών τους. Η συμβολή στην επίτευξη αλλαγών ως προς τις συνθήκες σίτισης (κυλικεία) και τον τρόπο υλοποίησης του μαθήματος Φυσικής Αγωγής στο χώρο του σχολείου. Η σύνδεση των δραστηριοτήτων Αγωγής Yγείας με τις κοινωνικές ανάγκες, ως ένα μέσο επίτευξης φυσιολογικής ανάπτυξης των παιδιών και πρόληψης της παχυσαρκίας. Η συγγραφή εισηγητικής έκθεσης και σχετικών προτάσεων για το Υπουργείο Υγείας και το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού ως προς την αποτελεσματικότητα του προγράμματος και τον τρόπο βελτίωσης αυτών των δράσεων, ώστε να καταστεί δυνατή η βελτιστοποίηση της αποτελεσματικότητας τους και η επέκταση τους στο σύνολο των σχολείων σε όλη την επικράτεια. Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το Πρόγραμμα «Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τη Δημόσια Υγεία: Αποτύπωση, Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Παιδικής Παχυσαρκίας Δράσεις για την Άσκηση και την Υγιεινή Διατροφή», μπορείτε να βρείτε στον ιστότοπο 9

10 Εφαρμογή της Παρέμβασης Το παρόν υλικό επιδιώκει να δώσει μία κατεύθυνση στον εκπαιδευτικό για το πώς θα υλοποιηθεί το πρόγραμμα στο χώρο του σχολείου. Για κάθε μία από τις συμπεριφορές-στόχους του προγράμματος, η παρέμβαση εστιάζεται σε τρία επίπεδα, τα οποία περιγράφονται αναλυτικά στην αντίστοιχη υποενότητα για κάθε μία συμπεριφορά: Επίπεδα παρέμβασης 1ο επίπεδο: Αναδιαμόρφωση του σχολικού περιβάλλοντος και υλοποίηση της επιθυμητής συμπεριφοράς: Αποσκοπεί στην αύξηση της διαθεσιμότητας και της πρόσβασης των παιδιών σε υγιεινές επιλογές για το πρωινό και για τα ενδιάμεσα γεύματα, σε εξοπλισμό/ χώρους για τη φυσική δραστηριότητα και για την καθιστική συμπεριφορά. Παράλληλα, αποσκοπεί στην καθημερινή υπενθύμιση στους μαθητές για την πραγματοποίηση της επιθυμητής συμπεριφοράς. Προτείνεται η ενεργή συμμετοχή με την υλοποίηση της επιθυμητής συμπεριφοράς και από τους καθηγητές, ώστε να λειτουργήσουν ως πρότυπα μίμησης της συμπεριφοράς για τους μαθητές. 2ο επίπεδο: Δραστηριότητες για την τάξη: Αποσκοπεί στη χρήση δραστηριοτήτων για την τάξη, με σκοπό την αύξηση των γνώσεων και την ενίσχυση των δεξιοτήτων και της αυτό-αποτελεσματικότητας των μαθητών. Στόχος είναι η ενεργός συμμετοχή ολόκληρης της τάξης και όχι η νίκη. Προτείνεται η εφαρμογή των δραστηριοτήτων για την τάξη τουλάχιστον μία (1) ώρα ανά εβδομάδα (π.χ. δύο δραστηριότητες διάρκειας μισής ώρας σε ξεχωριστές ημέρες ή την ίδια μέρα), στα πλαίσια του μαθήματος Οικιακής Οικονομίας. Στην αρχή κάθε δραστηριότητας υπάρχουν πολλές χρήσιμες πληροφορίες για κάθε θέμα που θα επεξεργαστείτε. Είναι χρήσιμο να το μελετήσετε, προκειμένου να είστε έτοιμοι για πιθανές ερωτήσεις που θα σας υποβάλουν οι μαθητές σας. Οι δραστηριότητες και οι μέθοδοι που παρουσιάζονται έχουν το χαρακτήρα παραδειγμάτων και είναι καλό να εμφανίζουν ποικιλία. Έχετε πάντοτε στο μυαλό σας ότι η Αγωγή Υγείας αναφέρεται και στις τρεις υποστάσεις του ανθρώπου (πνευματική, σωματική, ψυχική) και ότι καμία από αυτές δεν είναι υποδεέστερη της άλλης. Ωστόσο, κάθε φορά θα δίνετε έμφαση σε συγκεκριμένες δραστηριότητες που θα επιλέγετε. Είναι καλό στις υψηλές θέσεις της προτίμησής σας να βρίσκονται τα παιδαγωγικά παιχνίδια και οι δραστηριότητες με παιγνιώδη ή διαδραστική μορφή που αφορούν τη διατροφή και τη σωματική άσκηση, δεδομένου ότι συμβάλλουν αποφασιστικά στη διαμόρφωση τόσο των διατροφικών, κινητικών και ψυχοκοινωνικών δεξιοτήτων του μαθητή. 10 3ο επίπεδο: Επικοινωνία με τους γονείς και παρέμβαση στο σπίτι: Ο ρόλος των γονέων στην υποστήριξη των επιθυμητών συμπεριφορών του προγράμματος (πρωινό, φυσική δρα-

11 στηριότητα, ενδιάμεσα γεύματα, καθιστική συμπεριφορά) είναι καίριας σημασίας, όχι μόνο διότι είναι εκείνοι οι οποίοι παρέχουν τις δυνατότητες, αλλά και επειδή δρουν ως πρότυπα για τα παιδιά τους, τα οποία αντιγράφουν τις συμπεριφορές τους. Για αυτούς τους λόγους, στα πλαίσια του παρόντος προγράμματος θα επιδιωχθεί η τακτική επικοινωνία με τους γονείς, με στόχο την κινητοποίηση και την ενεργό συμμετοχή τους στην εκτέλεση του προγράμματος. Συγκεκριμένα, θα δίδονται ενημερωτικά φυλλάδια σε προκαθορισμένα χρονικά διαστήματα στους γονείς από τους εκπαιδευτικούς. Τα ενημερωτικά φυλλάδια θα έχουν σαν στόχο τη μεταφορά των σημαντικών μηνυμάτων του προγράμματος στους γονείς αλλά και την υλοποίηση δραστηριοτήτων μαζί με τα παιδιά στο σπίτι, παράλληλα με τις δραστηριότητες που γίνονται στο σχολείο. Πώς θα εφαρμοστεί η παρέμβαση Ξεκινώντας μπορείτε να κάνετε το συμβόλαιο της ομάδας, όπως περιγράφεται στο Παράρτημα 1 του παρόντος εγχειριδίου. Στο τέλος του εισαγωγικού μέρους του εγχειριδίου, περιγράφεται αναλυτικά το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης του προγράμματος. Α) Πριν από κάθε δραστηριότητα Ενημέρωση των μαθητών από τον εκπαιδευτικό για τις δραστηριότητες με τις οποίες θ ασχοληθούν. Καλό θα ήταν ο εκπαιδευτικός να έχει μελετήσει το παρόν υλικό εκ των προτέρων ώστε να μπορέσει να συντονίσει αποτελεσματικά τις δραστηριότητες που περιλαμβάνονται σ αυτό. Παράλληλα καλό είναι να έχει φροντίσει να προμηθευτεί το απαραίτητο εποπτικό υλικό ή να ενημερώσει τους μαθητές, αν χρειάζεται να φέρουν εκείνοι κάτι μαζί τους. Β) Συμβουλές για την εφαρμογή του εκπαιδευτικού υλικού Το εκπαιδευτικό υλικό στηρίζεται κυρίως σε ομαδικές δραστηριότητες, κατά τις οποίες θα πρέπει να συμμετέχει όλη η τάξη είτε ως μία ομάδα είτε ως υποομάδες μαθητών που συνεχώς θα χωρίζονται, έτσι ώστε να μάθουν όλοι οι μαθητές να συνεργάζονται μεταξύ τους. Οι δραστηριότητες στην τάξη εναλλάσσονται και προτείνεται η υλοποίησή τους να γίνεται με όποια σειρά επιθυμεί ο εκπαιδευτικός. Μπορούν να μετασχηματιστούν, να παραληφθούν ή να εμπλουτιστούν με άλλες, ανάλογα με τις ανάγκες και τις ιδιαιτερότητες της ομάδας των μαθητών, καθώς και τη διαθέσιμη υλικοτεχνική υποδομή. Για την ενημέρωση και την ενεργή συμμετοχή των γονέων κάποιες από τις δραστηριότητες θα μπορούν να γίνονται στο σπίτι με τη συμμετοχή και των γονέων ή όλης της οικογένειας. Για την υλοποίηση τόσο των δραστηριοτήτων στην τάξη και των δραστηριοτήτων στο σπίτι, ο εκπαιδευτικός είναι καλό να χρησιμοποιήσει τεχνικές ενεργητικής μάθησης. Γ) Χρονοδιάγραμμα υλοποίησης παρέμβασης Για την υλοποίηση του παρόντος προγράμματος προτείνουμε το ακόλουθο χρονοδιάγραμμα: 11

12 Ημερομηνία: Ημερομηνία: Πρωινό Ενδιάμεσα Γεύματα Συμπεριφορά Προετοιμασία Πρωινό Εισαγωγικό ενημερωτικό φυλλάδιο 1ο επίπεδο: Αναδιαμόρφωση του σχολικού περιβάλλοντος και υλοποίηση της επιθυμητής συμπεριφοράς 2ο επίπεδο: Δραστηριότητες για την τάξη Ενημερωτικό Φυλλάδιο Αφίσα Ενδιάμεσα Γεύματα 1ο επίπεδο: Αναδιαμόρφωση του σχολικού περιβάλλοντος και υλοποίηση της επιθυμητής συμπεριφοράς 2ο επίπεδο: Δραστηριότητες για την τάξη Ενημερωτικό Φυλλάδιο Αφίσα Καθιστική Συμπεριφορά 1ο επίπεδο: Αναδιαμόρφωση του σχολικού περιβάλλοντος και υλοποίηση της επιθυμητής συμπεριφοράς 2ο επίπεδο: Δραστηριότητες για την τάξη Ενημερωτικό Φυλλάδιο Αφίσα 12

13 Ημερομηνία: Ημερομηνία: Ημερομηνία: Ημερομηνία: Καθιστική Συμπεριφορά Επανάληψη Πρωινό Επανάληψη Ενδιάμεσα Γεύματα Επανάληψη Καθιστική Συμπεριφορά

14 Βιβλιογραφία Adolescent BMI is independently associated with the development of coronary heart disease. Evid. Based Med, (1 ):p Components of the Diet Associated with Child Adiposity: A Cross-Sectional Study. J. Am. Coll. Nutr, 2011; 30(6):p Changes in Body Mass During Elementary and Middle School in a National Cohort of Kindergarteners, Pediatrics 2011; 128(6):p.e1411-e1417 Prevention of Overweight/Obesity as a Strategy to Optimize Cardiovascular Health. Circulation 2011, 124(7):p The CHEER Study to Reduce BMI in Elementary School Students: A School-Based, Parent-Directed Study in Framingham, Massachusetts, The Journal of School Nursing (5):p Physical Education in Schools Helps Reduce Future Cardiovascular Risk, Circulation (22):p Early life risk factors for obesity in childhood: cohort study BMJ, ; 330(7504): for_families_pages/obesity_in_children_and_teens_79.aspx Childhood-Obesity_UCM_304347_Article.jsp 14

15 Α Θεματική Ενότητα Πρωινό

16

17 Γενικές πληροφορίες για το πρωινό Πρωινό είναι οτιδήποτε καταναλώνει το παιδί πριν ξεκινήσει τη μέρα του ή πριν μπει στην τάξη και μπορεί να καταναλωθεί στο σπίτι, στο δρόμο για το σχολείο ή στο σχολείο πριν ξεκινήσει το μάθημα (Εικόνα 1). Το πρωινό είναι ένα σημαντικό γεύμα για το σωστό ξεκίνημα της ημέρας του μαθητή και έχει πολλαπλά οφέλη τόσο για τις επιδόσεις του στο σχολείο όσο και για την υγεία του. Ένα σημαντικό όφελος του πρωινού είναι η ενίσχυση της συγκέντρωσης, της μνήμης και της μαθησιακής απόδοσης του μαθητή. Η συστηματική κατανάλωση ενός ισορροπημένου πρωινού αφενός παρέχει άμεσα γλυκόζη που είναι απαραίτητη «τροφή» για τον εγκέφαλο του μαθητή και αφετέρου εξασφαλίζει τη διατροφική πρόσληψη πολύτιμων για την καλύτερη πνευματική λειτουργία θρεπτικών συστατικών. Παράλληλα, η κατανάλωση πρωινού είναι σημαντική για την αποφυγή της πείνας και της υπογλυκαιμίας που σχετίζονται με προβλήματα τόσο έλλειψης συγκέντρωσης στην τάξη όσο και μαθησιακής απόδοσης. Ο ρόλος του πρωινού γεύματος είναι βασικός στη διατήρηση υγιούς βάρους. Άρα δεδομένου των διαστάσεων που έχει λάβει η εμφάνιση της παιδικής παχυσαρκίας στις μέρες μας, είναι πολύ σημαντική η υιοθέτηση της συνήθειας αυτής από τους μαθητές. Η κατανάλωση ενός ισορροπημένου πρωινού αυξάνει το αίσθημα κορεσμού και οδηγεί στην αποφυγή της υπερκατανάλωσης τροφής κατά τη διάρκεια της ημέρας. Παράλληλα όμως συμβάλλει και στην υιοθέτηση υγιεινών διατροφικών συνηθειών από τον μαθητή, οι οποίες διατηρούνται και στην ενήλικο ζωή και μειώνουν τον κίνδυνο εμφάνισης χρόνιων νοσημάτων (π.χ. σακχαρώδης διαβήτης, καρδιαγγειακά). Εικόνα 1: Κατανομή των γευμάτων κατά τη διάρκεια της ημέρας 17

18 Τι περιλαμβάνει ένα υγιεινό πρωινό Ένα σωστό και θρεπτικό πρωινό περιλαμβάνει μια μερίδα από κάθε μία από τις παρακάτω ομάδες τροφίμων: Γάλα ή γαλακτοκομικά προϊόντα κατά προτίμηση χαμηλών λιπαρών (π.χ. γιαούρτι, τυρί, τυρί κρέμα) Ψωμί ή δημητριακά (κατά προτίμηση ολικής άλεσης, μη επεξεργασμένα) Φρούτα (φρέσκα φρούτα ή φυσικός χυμός φρούτων πλούσιος σε φυτικές ίνες ή συσκευασμένοι χυμοί φρούτων χωρίς ζάχαρη) ή λαχανικά Όσο μεγαλύτερη η ποικιλία και όσο πιο διαφορετικά είναι τα τρόφιμα που προσφέρονται, τόσο το καλύτερο. Ιδέες για ένα υγιεινό πρωϊνό δίνονται στον παρακάτω πίνακα. Πίνακας 1: Ιδέες για ένα υγιεινό πρωινό Στο σπίτι Ένα ποτήρι γάλα χαμηλών λιπαρών (1,5%) με δημητριακά ολικής άλεσης και ένα φρούτο Στο δρόμο για το σχολείο ή πριν το μάθημα Μια ατομική συσκευασία γάλακτος χαμηλών λιπαρών με ένα κουλούρι ολικής αλέσεως και ένα φρούτο Μια φέτα ψωμί ολικής αλέσεως με μια φέτα τυρί χαμηλών λιπαρών και ένα φρούτο Δυο φρυγανιές ολικής αλέσεως με ένα κομμάτι τυρί χαμηλών λιπαρών και ένα φρούτο Ένα κεσεδάκι γιαούρτι χαμηλών λιπαρών (2%) με δημητριακά ολικής αλέσεως και ένα φρούτο Ένα τοστ ολικής αλέσεως με μία φέτα τυρί χαμηλών λιπαρών και λαχανικά και ένα φρούτο Ένα ποτήρι γάλα χαμηλών λιπαρών με δύο φρυγανιές με λίγο μέλι και ένα φρούτο Μία ατομική συσκευασία γάλακτος χαμηλών λιπαρών με δύο φρυγανιές με λίγο μέλι και ένα φρούτο 18

19 Εφαρμογή Α Θεματικής Ενότητας «Πρωινό» 1ο επίπεδο: Αναδιαμόρφωση του σχολικού περιβάλλοντος και υλοποίηση της επιθυμητής συμπεριφοράς Αυτό το επίπεδο προτείνεται να υλοποιείται καθ όλη τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς. Για περισσότερες πληροφορίες ανατρέξτε στο χρονοδιάγραμμα που παρατίθεται στο εισαγωγικό μέρος του εγχειριδίου. Αναδιαμόρφωση του σχολικού περιβάλλοντος Με σκοπό να επηρεαστεί θετικά η συμπεριφορά των μαθητών χρειάζεται και η ανάλογη προσαρμογή του περιβάλλοντος. Στο 1ο επίπεδο παρέχονται οδηγίες για το πώς να αλλάξετε ή να διαμορφώσετε το περιβάλλον των μαθητών ώστε να λειτουργεί υποστηρικτικά και να βοηθάει στην καθιέρωση της κατανάλωσης πρωινού γεύματος. Εικόνα 2: Σουπλά 1) Σχολική αίθουσα: Με τη χρήση των σουπλά που σας έ χουν δοθεί (Εικόνα 2), σας προτείνεται μεγάλη ποικιλία τροφίμων που οι μαθητές θα μπορούν να καταναλώσουν στο πρωινό τους κάθε μέρα. 19

20 2) Γονείς: Υπενθυμίστε τακτικά στους γονείς και στους μαθητές να φέρουν από το σπίτι ή φροντίστε ώστε να υπάρχουν διαθέσιμα στο χώρο του σχολείου, τα τρόφιμα που πρόκειται να καταναλωθούν ως πρωινό στο σχολείο από όσα παιδιά δεν κατανάλωσαν πρωινό γεύμα στο σπίτι. Θυμηθείτε ότι υπάρχει πάντα η πιθανότητα οι μαθητές να μην έχουν καταναλώσει όλα τα τρόφιμα που απαιτούνται για ένα υγιεινό πρωινό (π.χ. μπορεί να έχουν φάει μόνο ψωμί και τυρί αλλά όχι και λαχανικά ή φρούτο μαζί με το τοστ), οπότε και οι μαθητές αυτά θα πρέπει να καταναλώσουν τα τρόφιμα που δεν κατανάλωσαν στο πρωινό στο σπίτι. 3) Σύλλογος γονέων και κηδεμόνων: Θα μπορούσε να γίνει πρόταση στο σύλλογο γονέων και κηδεμόνων να προμηθεύεται σε εβδομαδιαία βάση τα απαραίτητα φρούτα, έτσι ώστε να αντιστοιχεί τουλάχιστον ένα την ημέρα για κάθε μαθητή. Κατά αυτόν τον τρόπο, ακόμα και αν κάποιος μαθητής δεν έχει καταναλώσει το φρούτο του στο σπίτι, θα έχει τη δυνατότητα να το καταναλώσει στο σχολείο. 4) Μαθητές: Θα μπορούσαν (αντί του συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων), να δημιουργηθούν ομάδες ανά τάξη και κάθε μια, κυκλικά, να οργανώνει ομαδική παραγγελία σε εβδομαδιαία βάση, στα πλαίσια του μαθήματος Οικιακής Οικονομίας. Οι αρμοδιότητες περιλαμβάνουν τη συγκέντρωση λίστας με τα φρούτα της εβδομάδας που χρειάζονται, για όλες τις τάξεις, συγκέντρωση χρημάτων από κάθε μαθητή που θέλει να συμμετάσχει και παραγγελία αυτών από το μανάβη της γειτονιάς. 20 5) Εξοπλισμός σχολείου: Χρησιμοποιήστε κάθε εξοπλισμό που παρέχεται στο χώρο του σχολείου, σχετικά με την προετοιμασία και συντήρηση των τροφίμων που θα καταναλώσουν τους μαθητές στο πρωινό. Εάν υπάρχει δυνατότητα αξιοποιήστε τις βρύσες του σχολείου για να πλύνετε μαζί με τα παιδιά τα φρούτα και τα λαχανικά που θα καταναλώσουν οι μαθητές, αλλά και εσείς, στο πρωινό. Χρησιμοποιείστε μαχαιροπήρουνα για να καθαρίσετε μαζί με τους μαθητές τα φρούτα και τα λαχανικά που θα καταναλώσουν. Ανάλογα με το διαθέσιμο χρόνο και εξοπλισμό, μπορείτε να ζεστάνετε τρόφιμα στο φούρνο ή στο φούρνο μικροκυμάτων. Αποθηκεύστε τα τρόφιμα που φέρνουν από το σπίτι στο ψυ-

21 γείο, σε ντουλάπια ή σε άλλο αποθηκευτικό χώρο, ώστε οι μαθητές να μη χρειάζεται να αγοράζουν καθημερινά νέα τρόφιμα. Αν είναι εφικτό, συντονίστε το σύλλογο γονέων και κηδεμόνων, ώστε να αγοράσει οποιαδήποτε επιπρόσθετη συσκευή χρειάζεται για αυτό το σκοπό. 6) Κυλικείο: Αν πάλι τίποτα από τα παραπάνω δεν είναι εφικτό, συνεννοηθείτε με τον ιδιοκτήτη του κυλικείου ώστε να φέρνει καθημερινά υγιεινές επιλογές για το πρωινό. Υλοποίηση της επιθυμητής συμπεριφοράς Ο καθηγητής αφιερώνει δεκαπέντε λεπτά πριν ξεκινήσει το μάθημα έτσι ώστε οι μαθητές που δεν κατανάλωσαν πρωινό στο σπίτι να προετοιμάσουν και να καταναλώσουν το πρωινό που έφεραν από το σπίτι ή που πήραν από το κυλικείο. Μπορείτε να συμφωνήσετε με τους γονείς να δίνουν στα παιδιά τους υγιεινά τρόφιμα για το πρωινό ή με τους ιδιοκτήτες του κυλικείου να έχουν διαθέσιμες υγιεινές επιλογές για το πρωινό, βάσει των οδηγιών στον πίνακα 1. Ιδέα Πολλοί μαθητές ενδεχομένως να έφαγαν πρωινό στο σπίτι, αλλά να μην κατανάλωσαν όλα τα τρόφιμα που απαιτούνται για ένα υγιεινό πρωινό. Φροντίστε ώστε οι μαθητές αυτά να καταναλώνουν τα υπολειπόμενα τρόφιμα στο σχολείο, είτε φέρνοντάς τα από το σπίτι είτε έχοντας κάποια τρόφιμα (π.χ. φρούτα) στο σχολείο. Μη ξεχνάτε να χρησιμοποιείτε τεχνικές επιβράβευσης στην τάξη, ώστε η συζήτηση να γίνεται σε ομαδικό επίπεδο. 21

22 2ο επίπεδο: Δραστηριότητες για την τάξη Αυτό το επίπεδο προτείνεται να υλοποιείται στα πλαίσια της Οικιακής Οικονομίας. Για περισσότερες πληροφορίες ανατρέξτε στο χρονοδιάγραμμα που παρατίθεται στο εισαγωγικό μέρος του εγχειριδίου. Στο 2ο επίπεδο επιδιώκεται η αύξηση των γνώσεων και η ενίσχυση της αυτοαποτελεσματικότητας των μαθητών μέσα από τεχνικές ενεργητικής μάθησης και δραστηριότητες βιωματικής εκπαίδευσης ώστε οι μαθητές να κατανοήσουν τους λόγους για τους οποίους πρέπει να έχουμε πιο υγιεινές επιλογές στο πρωινό, με τρόπο πιο ευχάριστο και προσιτό σε αυτά. Δραστηριότητα 1 Τίτλος: «Τα τρόφιμα που προτιμάς χωρισμένα σε ομάδες» Ομάδα: Η δραστηριότητα υλοποιείται από κάθε μαθητή ξεχωριστά. Ενδεικτικός χρόνος: 15 λεπτά. Υλικά: Μολύβι, μαρκαδόρος, χάρακας, ψαλίδι, κόλλα, περιοδικά, εφημερίδες, συσκευασίες από τρόφιμα. Περιγραφή δραστηριότητας: Ο καθηγητής ζητά από τους μαθητές υπό μορφή παιχνιδιού να ζωγραφίσουν τα τρόφιμα που προτιμούν περισσότερο και να τα χωρίσουν στις κατηγορίες τροφίμων που ανήκουν (Παράρτημα 2). Κάποιοι μαθητές επιλέγονται τυχαία για να δείξουν αυτό που έφτιαξαν και να αναφέρουν γιατί τους αρέσουν τα συγκεκριμένα τρόφιμα και τον λόγο για τον οποίο τα τρόφιμα αυτά μπήκαν στην συγκεκριμένη ομάδα τροφίμων. Στη συνέχεια ανταλλάσουν απόψεις μεταξύ τους στην τάξη. 22 Ενδεικτικές απαντήσεις: 1. Ομάδα δημητριακών: Ψωμί ολικής αλέσεως, δημητριακά με μέλι και ξηρούς καρπούς. 2. Ομάδα φρούτων: Μπανάνα, φράουλα, χυμός πορτοκάλι.

23 Δραστηριότητα 2 Τίτλος: «Φτιάξε την πυραμίδα των καλών και λιγότερο καλών επιλογών» Ομάδα: Η δραστηριότητα υλοποιείται από κάθε μαθητή ξεχωριστά. Ενδεικτικός χρόνος: 30 λεπτά. Υλικά: Χαρτί, ψαλίδι, κόλλα, περιοδικά, συσκευασίες/ περιτυλίγματα τροφίμων. Περιγραφή δραστηριότητας: Ο καθηγητής ζητά από τους μαθητές να βρουν εικόνες τροφίμων από περιοδικά, εφημερίδες ή συσκευασίες και να φτιάξουν μια νέα πυραμίδα με τις ομάδες τροφίμων, κατατάσσοντας όμως τώρα στην αριστερή πλευρά κάθε επιπέδου τα τρόφιμα εκείνα που θα πρέπει να επιλέγονται (πολύ καλές επιλογές), ενώ καθώς προχωράνε προς τη δεξιά πλευρά να τοποθετούν τα τρόφιμα που θα πρέπει να καταναλώνονται λιγότερο συχνά (λιγότερο καλές επιλογές). Τους ζητά να χρωματίσουν την περιοχή με τα τρόφιμα που ανήκουν στις πολύ καλές επιλογές με πράσινο χρώμα και την περιοχή με τα τρόφιμα που ανήκουν στις λιγότερο καλές επιλογές με κόκκινο χρώμα (Παράρτημα 2). Κάθε μαθητής παρουσιάζει αυτό που έφτιαξε στην τάξη και αναφέρει τα τρόφιμα που τοποθέτησε σε κάθε ομάδα τροφίμων καθώς και ποια έχει θεωρήσει ως λιγότερο καλές και ποια ως πολύ καλές επιλογές. Αφού γίνει παρουσίαση από όλους τους μαθητές, ο καθηγητής ρωτά τους μαθητές αν κάποια από τα τρόφιμα που κάποιοι από τους συμμαθητές τους θεωρούν ως λιγότερο καλή ή πολύ καλή επιλογή, εκείνοι θα τα κατηγοριοποιούσαν διαφορετικά. Αν ναι, για ποιο λόγο; Ενδεικτικές απαντήσεις: 1. Το πορτοκάλι είναι πολύ καλή επιλογή από την ομάδα του φρούτου γιατί α) προσφέρει ενέργεια, β) έχει βιταμίνες. 2. Το γλυκό του κουταλιού είναι λιγότερο καλή επιλογή από την ομάδα του φρούτου, γιατί α) έχει πολλή ζάχαρη, β) δεν έχει τόσες βιταμίνες όσες τα φρέσκα φρούτα. Δραστηριότητα 3 Τίτλος: «Βρες τα τρόφιμα που χρειάζεσαι για το πρωινό σου» Ομάδα: Η δραστηριότητα υλοποιείται από κάθε μαθητή ξεχωριστά. Ενδεικτικός χρόνος: 30 λεπτά. Υλικά: Μολύβι, μαρκαδόροι, χάρακας, χαρτόνια, κόλλα, ψαλίδι, φωτογραφίες από τρόφιμα (σε περιοδικά ή εφημερίδες). Περιγραφή δραστηριότητας: Ο καθηγητής ζητά από τους μαθητές να δουν ποια τρόφιμα χρειάζονται για το πρω- 23

24 ινό τους. Τα τρόφιμα αυτά υπάρχουν στην κουζίνα του σπιτιού τους; Τα ζωγραφίζουν ή τα κολλούν στους χώρους που είναι αποθηκευμένα (ψυγείο, ντουλάπι ή πάγκος). Αν κάποια τρόφιμα δεν υπάρχουν σπίτι τους, τότε ετοιμάζουν μια λίστα για ψώνια και βοηθούν τους γονείς τους να τα αγοράσουν. Η δραστηριότητα αυτή έχει ως στόχο να καταγράψουν οι μαθητές ποια τρόφιμα από αυτά που χρειάζονται για το πρωινό τους υπάρχουν διαθέσιμα στο σπίτι τους και να σκεφθούν σε ποιο μέρος είναι αποθηκευμένα ώστε να μπορούν να τα χρησιμοποιήσουν. Ενδεικτικές απαντήσεις: 1. Φτιάξε μια λίστα με τα τρόφιμα που επιλέγεις συνήθως να τρως εσύ από την κουζίνα και περίγραψε γιατί τα επιλέγεις. 2. Ποια από αυτά θα μπορούσαν να αντικατασταθούν με άλλες καλύτερες επιλογές και ποιες θα ήταν αυτές; 3. Αυτές οι καλύτερες επιλογές υπάρχουν στο σπίτι; 4. Φτιάξε μια λίστα με τα τρόφιμα που θα έπρεπε να υπάρχουν στο σπίτι αλλά δεν υπάρχουν και συζήτησε με τα μέλη της οικογένειάς σου πώς θα μπορούσαν αυτά τα τρόφιμα να είναι διαθέσιμα στο σπίτι. Δραστηριότητα 4 Τίτλος: «Πάρτι πρωινού» Ομάδα: Η δραστηριότητα υλοποιείται ξεχωριστά και ταυτόχρονα από κάθε μαθητή. Ενδεικτικός χρόνος: 45 λεπτά. Υλικά: Τρόφιμα για πρωινό που φέρνουν τα παιδιά από το σπίτι ή που υπάρχουν διαθέσιμα στο χώρο του σχολείου. Περιγραφή δραστηριότητας: Οι μαθητές βρίσκουν συνταγές πρωινού κάνοντας υγιεινές επιλογές τροφίμων και προετοιμάζουν μερικές από αυτές. Παραδείγματα συνταγών παρατίθενται παρακάτω. Στη συνέχεια όλοι οι μαθητές και ο καθηγητής καταναλώνουν το πρωινό που ετοίμασαν. 24 Α) Επιδόρπιο φρούτων Υλικά για 10 μαθητές: 2 μήλα, 4 ροδάκινα, 2 μπανάνες, 2 αχλάδια, λίγο χυμό λεμονιού, 150 γρ χυμό πορτοκαλιού, 2 κουταλιές τις σούπας ψιλοκομμένα ανάλατα αμύγδαλα, μαχαίρι, ξύλο κοπής, μπολ, μικρά μπολάκια (ή άλλα φρούτα εποχής) Εκτέλεση: Πλύνετε προσεκτικά

25 τα φρούτα, κόψτε τα σε μικρά κομματάκια και στύψτε πάνω τους λίγο χυμό λεμονιού, έτσι ώστε να αποφευχθεί η αμαύρωση των φρούτων. Κόψτε τα σταφύλια στη μέση και προσθέστε τα στο μπολ. Ρίξτε τέλος τον χυμό πορτοκαλιού και τα αμύγδαλα για να τελειοποιήσετε το γευστικό αποτέλεσμα. Β) Νόστιμες φατσούλες Υλικά: ψωμί (ολικής άλεσης), λαχανικά κομμένα σε μικρά και λεπτά κομμάτια (πιπεριές, καρότα, αγγούρια, τοματίνια, μαρούλι, καλαμπόκια), προϊόντα επάλειψης, ξύλα κοπής, μαχαίρια, μεγάλο πιάτο για τα έτοιμα σάντουιτς. Επιπλέον ενέργειες: Πάρτε μια φέτα ψωμί και απλώστε πάνω ένα προϊόν επάλειψης. Τώρα χρησιμοποιείστε διάφορα λαχανικά για μάτια, μύτη και στόμα απλά, βάλτε τα πάνω στο ψωμί. Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε μαρούλι για να βάλετε και μαλλιά στο πρόσωπο που φτιάξατε. Οι νόστιμες φατσούλες, είναι καταπληκτικές για ιδιαίτερες περιπτώσεις όπως πάρτι γενεθλίων κ.λπ. Δραστηριότητα 5 Τίτλος: «Κομποστοποίηση» Ομάδα: Η δραστηριότητα υλοποιείται ομαδικά από όλους τους μαθητές. Ενδεικτικός χρόνος: 5-10 λεπτά καθημερινά για τη συγκέντρωση των οργανικών υπολειμμάτων, από τα φρούτα και τα λαχανικά που καταναλώνονται στο σχολείο κατά το πρωινό και το ενδιάμεσο γεύμα, και την εναπόθεση αυτών μέσα στον κάδο. Μια φορά την εβδομάδα, ανάδευση των υπολειμμάτων. Η δημιουργία του λιπάσματος χρειάζεται περίπου 3-4 μήνες, ανάλογα τον όγκο των υπολειμμάτων. Υλικά: Κάδος κομποστοποίησης (προμήθεια μέσω του συλλόγου γονέων και κηδεμόνων). Περιγραφή δραστηριότητας: Ο καθηγητής μαζί με τους μαθητές συναρμολογεί τον κάδο κομποστοποίησης και εκπαιδεύει τους μαθητές ποια είναι τα οργανικά υπολείμματα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν (λεπτομερείς οδηγίες μπορούν τα δοθούν από τον προμηθευτή). Το παραγόμενο λίπασμα μπορεί να χρησιμοποιηθεί στο λαχανόκηπο του σχολείου ή σε γλάστρες / παρτέρια αυτού. 25

26 Δραστηριότητα 6 Τίτλος: «Γευσιγνωσία» Ομάδα: Η δραστηριότητα υλοποιείται από ομάδες των δύο ατόμων. Ενδεικτικός χρόνος: λεπτά. Υλικά: Διαφορετικοί τύποι ψωμιού (λευκό, πολύσπορο, ζυμωτό, φρυγανισμένο, παξιμάδι κ.λπ.), ποικιλία φρούτων και λαχανικών εποχής, ένα ύφασμα για κάθε ζευγάρι. Περιγραφή δραστηριότητας: Ο ένας μαθητής κλείνει τα μάτια του άλλου με το ύφασμα και του δίνει να δοκιμάσει ένα μικρό κομμάτι τροφίμου. Μετά του δίνει ένα δεύτερο κομμάτι από διαφορετικό τύπο του ίδιου τροφίμου. Ο μαθητής που έχει τα μάτια του κλειστά, θα πρέπει να μασάει πολύ αργά έτσι ώστε να αναγνωρίσει το τρόφιμο και να εντοπίσει τις διαφορές. Μπορεί να μαντέψει τον τύπο του ψωμιού ή το είδος του φρούτου ή του λαχανικού που τρώει; Οι μαθητές κλείνουν τα μάτια τους εναλλάξ έτσι ώστε να έχουν όλα την ευκαιρία να δοκιμάσουν τρόφιμο. Δραστηριότητα 7 Τίτλος: «Προϋπολογισμός πρωινού» Ομάδα: Η δραστηριότητα υλοποιείται από όλη την τάξη, χωρισμένη σε δυο ομάδες. Ενδεικτικός χρόνος: λεπτά. Υλικά: Μαρκαδόροι, χαρτόνια, κόλλα, ψαλίδι, φωτογραφίες από τρόφιμα (σε περιοδικά ή εφημερίδες). Περιγραφή δραστηριότητας: Η μια από τις δυο ομάδες αναλαμβάνει να βρει το κόστος για επιλογές υγιεινού πρωινού και η άλλη ομάδα να βρει το αντίστοιχο κόστος για επιλογές λιγότερου υγιεινού πρωινού, ίσως με τρόφιμα αγορασμένα απ έξω. Ενδεικτικά, το υγιεινό πρωινό μπορεί να περιλαμβάνει ένα ποτήρι γάλα με 1,5% λιπαρά, ένα μπολ δημητριακά ολικής άλεσης και ένα φρούτο, ενώ το άλλο πρωινό μπορεί να περιλαμβάνει μια ατομική συσκευασία σοκολατούχου γάλακτος και μια τυρόπιτα. 26

27 Δραστηριότητα 8 Τίτλος: Εκδρομές Ομάδα: Η δραστηριότητα υλοποιείται από όλους τους μαθητές. Ενδεικτικός χρόνος: 1 ώρα - 1 ημέρα. Υλικά: Μέσο μεταφοράς σε περίπτωση μεγάλων αποστάσεων. Περιγραφή δραστηριότητας: Όλοι οι μαθητές κυρίως αυτοί που ζουν στην πόλη (τα οποία δεν έχουν την δυνατότητα να έρθουν σε επαφή με τις πρώτες ύλες) καλό είναι να τους δοθεί δυνατότητα να μάθουν την προέλευση των τροφίμων π.χ. πώς φτιάχνεται το ψωμί, πώς καλλιεργείται το φρούτο, το λαχανικό, τα σιτηρά, πως μαζεύεται το μέλι κτλ. και πότε είναι η εποχή που τα μαζεύουμε. Με τις εκδρομές έχουν τη δυνατότητα να λύσουν όλες αυτές τις απορίες και να μάθουν τη σημασία της καλής πρώτης ύλης και το σωστό τρόπο παρασκευής των διάφορων τροφίμων που καταναλώνουν κάθε μέρα. Αυτή η δραστηριότητα θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και στα ενδιάμεσα γεύματα. 1. Αρτοποιείο Πολλοί μαθητές δεν γνωρίζουν τη διαδικασία παρασκευής και τις πρώτες ύλες που χρησιμοποιούνται για την παρασκευή του ψωμιού και των υπόλοιπων αρτοσκευασμάτων (π.χ. κέικ, κουλουράκια κ.λπ.). Η επίσκεψη σε ένα αρτοποιείο θα βοηθούσε τα παιδιά να μάθουν πως παράγονται τα διάφορα είδη ψωμιού (πολύσπορο, ολικής κ.λπ.) και τα υπόλοιπα προϊόντα. Επίσης θα μπορούσαν να πάρουν φρέσκο ψωμί στο σπίτι και να το συγκρίνουν με το συσκευασμένο. 2. Εργοστάσιο γαλακτοκομικών H επίσκεψη σε ένα εργοστάσιο γαλακτοκομικών θα είχε πολύ ενδιαφέρον για τα παιδιά. Με αυτό τον τρόπο θα μάθαιναν πως γίνεται η επεξεργασία του γάλακτος και η παρασκευή των υποπροϊόντων του. Στη συνέχεια θα ήταν πολύ διασκεδαστικό να έφτιαχναν μόνα τους στο σχολείο γιαούρτι που είναι σχετικά απλή διαδικασία. 3. Χωράφι, θερμοκήπιο ή μανάβικο Η επίσκεψη σε ένα χωράφι, θερμοκήπιο ή μανάβικο (ανάλογα με τις δυνατότητες που υπάρχουν) θα ήταν μια καλή ευκαιρία για τους μαθητές να δουν και να μάθουν πως καλλιεργούνται τα διάφορα φρούτα (π.χ. πορτοκάλια, ροδάκινα) και λαχανικά (π.χ. μαρούλια, μελιτζάνες, κολοκύθια). Επίσης θα μπορούσαν να μαζέψουν κάποια από αυτά. Μπορούν να γίνονται επισκέψεις σε χωράφια με δέντρα στην ευρύτερη περιοχή ή ακόμα και σε ένα μανάβικο ώστε αν γνωρίσουν περισσότερα φρούτα και λαχανικά. Οι καθηγητές μπορούν να φροντίσουν για την ασφάλεια των μαθητών θέτοντας όρους για τη συλλογή και την κατανάλωση των τροφίμων. Έτσι οι μαθητές δεν θα καταναλώσουν ακάθαρτα τρόφιμα ή τρόφιμα που περιέχουν φυτοφάρμακα απευθείας από το έδαφος και θα αποφευχθεί ο κίνδυνος τραυματισμού κατά τη συλλογή των καρπών. 27

28 3ο επίπεδο: Επικοινωνία με τους γονείς και παρέμβαση στο σπίτι Ενθαρρύνετε τους γονείς να έχουν διαθέσιμα στο σπίτι όλα τα τρόφιμα που απαιτούνται για ένα υγιεινό πρωινό και υπενθυμίστε τους το πόσο σημαντικό είναι να αφιερώνουν χρόνο για την προετοιμασία του πρωινού αλλά και αυτοί οι ίδιοι να καταναλώνουν πρωινό μαζί με τα παιδιά τους, ώστε να τα υποστηρίξουν ως προς την υιοθέτηση της επιθυμητής συμπεριφοράς. Για να ενισχύσετε τη δράση αυτή, δώστε τα ενημερωτικά φυλλάδια που έχετε παραλάβει σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που προτείνεται στο εισαγωγικό μέρους του εγχειριδίου και αφιερώστε λίγο χρόνο για να τους ενημερώσετε για τη σημασία του πρωινού. 28

29 Βιβλιογραφία Giovannini, M., et al., Breakfast: a good habit, not a repetitive custom. J Int Med Res, (4): p Giovannini, M., C. Agostoni, and R. Shamir, Symposium overview: Do we all eat breakfast and is it important? Crit Rev Food Sci Nutr, (2): p Hoyland, A., L. Dye, and C.L. Lawton, A systematic review of the effect of breakfast on the cognitive performance of children and adolescents. Nutr Res Rev, (2): p Rampersaud, G.C., et al., Breakfast habits, nutritional status, body weight, and academic performance in children and adolescents. J Am Diet Assoc, (5): p ; quiz Szajewska, H. and M. Ruszczynski, Systematic review demonstrating that breakfast consumption influences body weight outcomes in children and adolescents in Europe. Crit Rev Food Sci Nutr, (2): p Timlin, M.T. and M.A. Pereira, Breakfast frequency and quality in the etiology of adult obesity and chronic diseases. Nutr Rev, (6 Pt 1): p

30

31 Β Θεματική Ενότητα Ενδιάμεσα Γεύματα

32

33 Γενικές πληροφορίες για τα ενδιάμεσα γεύματα Η ενέργεια που χρειαζόμαστε κάθε μέρα πρέπει να καταναλώνεται μέσα από μικρά και συχνά γεύματα, τόσο από τους ενήλικες όσο και από τους εφήβους. Οι μέχρι τώρα συστάσεις αποδεικνύουν ότι τρία κύρια γεύματα (πρωινό μεσημεριανό βραδινό) και δύο ενδιάμεσα (δεκατιανό απογευματινό) (Εικόνα 1), είναι αρκετά για να μας εφοδιάζουν κάθε στιγμή με την απαραίτητη ενέργεια και τα διατροφικά συστατικά που έχουμε ανάγκη κάθε μέρα. Είναι πολύ σημαντικό οι έφηβοι να συνηθίσουν σε αυτό το ρυθμό γευμάτων, αφού με αυτό τον τρόπο έχει φανεί ότι εξασφαλίζεται η καλύτερη ανάπτυξή τους, τόσο σωματικά όσο και πνευματικά. Έχει φανεί, επίσης, ότι η αυξημένη συχνότητα των γευμάτων προστατεύει τους εφήβους από το υπερβάλλον βάρος. Μελέτες δείχνουν ότι οι έφηβοι που παραλείπουν γεύματα επιλέγουν περισσότερα «φτωχά» σε θρεπτικά συστατικά τρόφιμα και έχουν αυξημένα ποσοστά παχυσαρκίας σε σχέση με τους εφήβους που καταναλώνουν πέντε γεύματα μέσα στη μέρα τους. Τα ενδιάμεσα γεύματα έχουν ως σκοπό να μειώσουν τη διάρκεια της νηστείας ανάμεσα στα κύρια γεύματα, και είναι σημαντικό να καταναλώνονται, ειδικά αν τα κύρια γεύματα απέχουν πολλές ώρες μεταξύ τους. Με αυτό τον τρόπο διατηρούμε τη γλυκόζη του αίματος σε κανονικά επίπεδα και είναι λιγότερο πιθανό να καταφύγουμε σε υπερφαγικά επεισόδια, όπως είναι η κατανάλωση μεγαλύτερων ποσοτήτων φαγητού στο επόμενο γεύμα ή η καταφυγή σε λιγότερο υγιεινές επιλογές τροφίμων όπως τρόφιμα πλούσια σε λιπαρά και ζάχαρη. Επίσης, μειώνεται το αίσθημα κόπωσης που πολλοί μαθητές μπορεί να νιώσουν προς τα μέσα της ημέρας τους στο σχολείο, αυξάνεται η συγκέντρωση και η απόδοσή τους στο μάθημα αλλά και η δραστηριοποίησή τους κατά τη διάρκεια της ημέρας. Σε τι διαφέρει ένα κύριο από ένα ενδιάμεσο γεύμα Τα ενδιάμεσα γεύματα διαφέρουν από τα κύρια τόσο στην ποσότητα και το μέγεθός τους όσο και στα είδη των τροφίμων που συνήθως διαλέγουμε να καταναλώσουμε. Είναι σαφές πάντως πως ένα ενδιάμεσο γεύμα είναι κατά βάση μικρότερο και περιέχει μικρότερη ποικιλία τροφίμων από ένα κύριο γεύμα. 33

34 Τι περιλαμβάνει ένα υγιεινό ενδιάμεσο γεύμα Ένα υγιεινό ενδιάμεσο γεύμα μπορεί να αποτελείται από τρόφιμα διαφορετικών ομάδων, όπως: Γάλα και γαλακτοκομικά προϊόντα χαμηλά σε λιπαρά (π.χ. γιαούρτι, τυρί, τυρί κρέμα) Δημητριακά και προϊόντα δημητριακών ολικής άλεσης (π.χ. ψωμί, δημητριακά πρωινού χωρίς ζάχαρη, μούσλι, κριτσίνια, μπάρες δημητριακών) Λαχανικά (π.χ. καρότο και αγγούρι σε «μπαστουνάκια») Φρούτα (π.χ. φρέσκα, αποξηραμένα, κομπόστα χωρίς ζάχαρη, 100% φυσικός χυμός) Τα τρόφιμα από τις παραπάνω ομάδες μπορούν να καταναλώνονται είτε μόνα τους (π.χ. μία μπανάνα, ένα γιαούρτι), είτε συνδυαστικά (π.χ. τοστ με τυρί, γιαούρτι με φρούτο, και λαχανικά κ.λπ.). Ένα μεγαλύτερο ενδιάμεσο γεύμα (όπως ένας συνδυασμός τροφίμων), μπορεί να καταναλώνεται όταν: Το πρωινό από το μεσημεριανό ή το μεσημεριανό από το βραδινό απέχουν πολλές ώρες. Όταν το προηγούμενο γεύμα ήταν μικρό ή σχετικά ανεπαρκές. Νερό και άλλα ροφήματα στα ενδιάμεσα γεύματα 34 Κάποιες φορές ως ενδιάμεσο των γευμάτων μπορεί να καταναλωθεί και κάποιο ρόφημα, είτε μόνο του είτε σε συνδυασμό με κάποιο τρόφιμο. Οι επιλογές ροφημάτων στο εμπόριο είναι πολλές όπως χυμοί, αναψυκτικά, γάλα και νερό. Όλες αυτές οι επιλογές μπορούν να συμβάλλουν σε ένα ποσοστό στην ενυδάτωση του οργανισμού, αλλά δε θα πρέπει να ξεχνάμε ότι εκτός από το νερό και τα αναψυκτικά χωρίς ζάχαρη οι υπόλοιπες επιλογές περιέχουν και κάποιες επιπλέον θερμίδες ή ζάχαρη. Κάποιες μελέτες έχουν δείξει ότι η υπερκατανάλωση αναψυκτικών με ζάχαρη έχει συσχετιστεί με την παιδική παχυσαρκία και με τερηδόνα (όπως ισχύει για όλα τα τρόφιμα που περιέχουν ζάχαρη). Συνεπώς, το νερό αποτελεί την καλύτερη επιλογή για την ενυδάτωσή μας για όλη τη διάρκεια της ημέρας και το καταλληλότερο ρόφημα για τα ενδιάμεσα γεύματα. Το ανθρώπινο σώμα αποτελείται σε ποσοστό 70% από νερό. Επομένως, ότι η κατανάλωση άφθονων υγρών και από τους εφήβους είναι πολύ σημαντική για την υγεία του οργανισμού τους. Μελέτες δείχνουν ότι όταν διψάμε, ο οργανισμός μας έχει ήδη υποστεί ένα ποσοστό ήπιας αφυδάτωσης. Η συχνή πρόσληψη υγρών λοιπόν μπορεί να προφυλάξει τους εφήβους από τα δυσάρεστα συμπτώματα της αφυδάτωσης όπως: Ατονία και αδυναμία συγκέντρωσης Εκνευρισμός Ωχρότητα Ξηροστομία και κακή αναπνοή Πονοκέφαλος Αυξημένη θερμοκρασία σώματος

35 Τα περισσότερα τρόφιμα περιέχουν νερό, οπότε η πρόσληψη υγρών γίνεται και από τη στερεά τροφή. Παρόλα αυτά, τα πόσιμα υγρά παίζουν σημαντικό ρόλο στα επίπεδα υδάτωσης του εφήβου. Το νερό είναι το πιο βασικό από αυτά και θα πρέπει να καταναλώνεται σε καθημερινή βάση και συχνότερα από κάθε άλλη πηγή υγρών. Άλλες καλές πηγές είναι το ημι-αποβουτυρωμένο γάλα (1-2 μερίδες την ημέρα) αλλά και οι 100% φυσικοί χυμοί φρούτων (περίπου 250ml την ημέρα είναι η συνιστώμενη ποσότητα). Είναι λοιπόν σημαντικό οι έφηβοι να κατανοήσουν, γιατί τα αναψυκτικά με ζάχαρη θα πρέπει να περιορίζονται αλλά και το πόσο σημαντικό είναι να διατηρούν καλά επίπεδα υδάτωσης όλο το χρόνο, με ιδιαίτερη έμφαση τους καλοκαιρινούς μήνες. Ενθαρρύνετε τους μαθητές να φέρνουν μαζί με το ενδιάμεσο γεύμα τους και το μπουκάλι ή το παγούρι με το νερό τους ώστε να το έχουν διαθέσιμο όποτε διψάσουν και φυσικά να το ξαναγεμίζουν ανά τακτά χρονικά διαστήματα! Φαγητό απ έξω και ενδιάμεσα γεύματα υψηλά σε λίπος ή/και ζάχαρη Από την καθημερινότητά σας στο σχολείο θα έχετε παρατηρήσει ότι πολλές φορές κάποιοι μαθητές δε φέρνουν κάποιο ενδιάμεσο γεύμα από το σπίτι (χειροποίητο) αλλά ψωνίζουν κάτι από το κυλικείο ή φέρνουν κάτι ήδη αγορασμένο απ έξω. Αν και δε θεωρούνται όλες οι επιλογές τροφίμων που έχουν ετοιμαστεί σε άλλο μέρος εκτός σπιτιού ως ανθυγιεινές, είναι ωστόσο πολύ πιο δύσκολο να γνωρίζουμε απόλυτα την προέλευση και τον τρόπο παρασκευής τους. Τα περισσότερα από αυτά τα τρόφιμα που απευθύνονται σε παιδιά και εφήβους είναι συνήθως πολύ υψηλά σε λίπος ή ζάχαρη ή και τα δύο. Επίσης, τείνουν να είναι «φτωχά» σε θρεπτική αξία, όπως χαμηλή περιεκτικότητα σε βιταμίνες και φυτικές ίνες και τις περισσότερες φορές οι μερίδες τους είναι πολύ μεγαλύτερες από αυτές αναλογούν σε ένα έφηβο. Παρόλα αυτά, δεν είναι λίγες οι φορές που ενώ κάποιο τρόφιμο είναι σπιτικό, περιέχει αρκετή ζάχαρη ή λιπαρά, όπως σπιτικές πίτσες με λιπαρά τυριά, σοκολατένια κέικ ή γλυκά. Συνεπώς, χρειάζεται να τονίσουμε στους εφήβους ότι θα πρέπει να επιλέγουν χειροποίητα ή σπιτικά τρόφιμα που έγκεινται σε κάποια από τις παραπάνω ομάδες τροφίμων που αναφέραμε στην πρώτη ενότητα και σε ποσότητες ικανές για να χορτάσουν και να τους δώσουν την ενέργεια που χρειάζονται, χωρίς υπερβολές (Πίνακας 2). Πίνακας 2: Παραδείγματα Ενδιάμεσων Γευμάτων 35

36 Μικρό ενδιάμεσο γεύμα Μεγάλο ενδιάμεσο γεύμα Ένα φρούτο εποχής Γάλα ή γιαούρτι και φρούτο χτυπημένο στο μίξερ σαν milk shake Ένα κουλούρι Θεσσαλονίκης Γάλα ή γιαούρτι με 1 φρυγανιά ή 2 κ. σ. δημητριακά και 1 φρούτο Ένα ποτήρι γάλα ή ένα γιαούρτι Λαχανικά (π.χ. καροτάκια, αγγουράκια) 1 τοστ με τυρί και λαχανικά 1 ποτήρι φυσικός χυμός και 1 φέτα ψωμί ή 2 φρυγανιές με 1 κομμάτι τυρί Ετικέτες τροφίμων Η διατροφική αξία των συσκευασμένων προϊόντων, πλέον, αναγράφεται - άλλοτε αναλυτικά άλλοτε σύντομα- στις ετικέτες των τροφίμων. Τα βασικότερα σημεία σε μια ετικέτα έχουν υπολογιστεί για ολόκληρο το τρόφιμο ή για 100γρ/ml αυτού και είναι: Η Ενέργεια, (σε θερμίδες (kcal)) Η ποσότητα (σε γραμμάρια) Υδατανθράκων, Πρωτεϊνών και Λίπους Η ποσότητα (σε γραμμάρια) Απλών Σακχάρων Η ποσότητα (σε γραμμάρια) Κορεσμένου Λίπους Η ποσότητα (σε γραμμάρια) Αλατιού Τα συστατικά με την έντονη γραφή είναι εκείνα που, αν βρίσκονται σε υψηλές ποσότητες όλα μαζί ή και μεμονωμένα, χαρακτηρίζουν ένα τρόφιμο ως υγιεινό ή λιγότερο υγιεινό. Ο παρακάτω πίνακας απεικονίζει τις ποσότητες αυτές: Πίνακας 3: Στην κόκκινη πλευρά αναγράφονται οι ΥΨΗΛΕΣ ποσότητες και στην πράσινη οι ΧΑΜΗΛΕΣ ΥΨΗΛΗ ποσότητα (Υψηλό ανά 100γρ) ΧΑΜΗΛΗ ποσότητα (Χαμηλό ανά 100γρ) 36 Απλά Σάκχαρα: Συνολικό Λίπος: Κορεσμένο Λίπος: Αλάτι: Νάτριο: 15γρ & άνω 20γρ & άνω 5γρ & άνω 1,5γρ & άνω 0,6γρ & άνω Απλά Σάκχαρα: Συνολικό Λίπος: Κορεσμένο Λίπος: Αλάτι: Νάτριο: 5γρ & κάτω 3γρ & κάτω 1,5γρ & κάτω 0,3γρ & κάτω 0,1γρ & κάτω Συνεπώς, τα παιδιά και οι γονείς τους, έχοντας ως οδηγό τον πίνακα 3 μπορούν να κρίνουν εάν ένα προϊόν είναι υψηλό ή χαμηλό σε κάποιο από τα παραπάνω συστατι-

37 κά, που όπως τονίσαμε χρειάζεται να προσέχουμε περισσότερο σε ένα συσκευασμένο τρόφιμο. Οι συστάσεις αυτές ισχύουν για όλα τα συσκευασμένα τρόφιμα. Προσέχουμε ότι Oι παραπάνω αναφορικές τιμές δίνονται για τα 100γρ του προϊόντος! Τις περισσότερες φορές οι μερίδες που καταναλώνουμε μπορεί να είναι μικρότερες ή μεγαλύτερες από 100γρ. και μπορεί να αναγράφεται η μερίδα και στην ετικέτα (Εικόνα 3). Παρόλα αυτά, για να αξιολογήσουμε την ποιότητα του τροφίμου ως προς τα παραπάνω συστατικά του, μόνο του ή και σε σχέση με άλλα τρόφιμα, θα χρειαστεί να βασιστούμε μόνο στα 100γρ του προϊόντος. Διατροφικές πληροφορίες Ενέργεια Ανά 100 g 2086 Kj 497 Kcal Aνά μερίδα (16 g) 334 Kj 80 Kcal Πρωτεΐνη 7,0 g 1,1 g Yδατάνθρακες (Από τους οποίους σάκχαρα) Λίπη Από τα οποία κορεσμένα Μονο ακόρεστα Πολυ ακόρεστα 66,6 g 18,8 g 22,6 g 9,8 g 8,2 g 4,6 g 10,7 g 3,0 g 3,6 g 1,6 g 1,3 g 0,7 g Φυτικές Ϊνες 3,2 g 0,5 g Νάτριο 0,6 g 0,1 g Εικόνα 3: Ετικέτα τροφίμου. Στην πρώτη στήλη αναγράφονται τα συστατικά, στη δεύτερη στήλη η περιεκτικότητά τους στα 100γρ προϊόντος και στην τρίτη η περιεκτικότητά τους ανά μερίδα. Η κόκκινη επισήμανση υποδεικνύει ότι το τρόφιμο έχει υψηλή περιεκτικότητα στα συγκεκριμένα συστατικά βάσει του Πίνακα 3. Χωρίς να μας ενδιαφέρει το ακριβές προϊόν, μπορούμε να το αξιολογήσουμε βάσει των στοιχείων που αναγράφονται στην ετικέτα του, συγκρίνοντάς τα με τις συστάσεις του προηγούμενου πίνακα. Έτσι, βλέπουμε ότι τα περισσότερα από τα συστατικά που αξιολογούμε εμπίπτουν στην υψηλή περιοχή (κόκκινα), εκτός από το νάτριο (πράσινο), το οποίο είναι σε χαμηλή περιεκτικότητα, οπότε το προϊόν συνολικά δεν θεωρείται ως υγιεινή επιλογή. 37

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ..

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ.. ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ.. Γνωρίζοντας τις ομάδες τροφίμων μέσω της πυραμίδας... Τα τρόφιμα τα οποία καταναλώνουμε και κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας Η διατροφή σημαντικός παράγοντας υγείας!! ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΛΗΡΟΝΟ ΜΙΚΟΤΗΤΑ ΥΓΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΥΓΕΙΝΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Ποιά είναι η

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤA ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΜΕ 4 ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΜΑΘΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακής Διατροφής

Μεσογειακής Διατροφής mini Οδηγός Μεσογειακής Διατροφής Γιατί Μεσογειακή Διατροφή; Η μεσογειακή διατροφή αναφέρεται στον τρόπο διατροφής των λαών που ζουν σε περιοχές που αναπτύσσονται γύρω από τη Μεσόγειο. Οι επιστημονικές

Διαβάστε περισσότερα

g w w n lf o o d p l a.h d a.g

g w w n lf o o d p l a.h d a.g g w. or w w coo n lf o o d p l a et. ww w.efa d.o.eufic.org w ww w ww.h d a.g r rg Θυμάσαι πώς ήταν όταν μάθαινες ποδήλατο; Το πιο σημαντικό ήταν να μάθεις να κρατάς ισορροπία. Όταν κρατούσες ισορροπία,

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών Menu 16-Ιουνίου έως 4-Ιουλίου 2014 1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών Συσκευασμένο κοκτέιλ Φρούτων σε χυμό. Ροδάκινο, Αχλάδι, Σταφύλι, Ανανάς,Κεράσι, Παπάγια σε χυμό φρούτων.

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 4 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Η σημασία των φρούτων και των λαχανικών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 4 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Η σημασία των φρούτων και των λαχανικών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤΆ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΜΕ 4 ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΜΑΘΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Υγεία & βελτίωση της αθλητικής απόδοσης Α.Ο. ΠΡΩΤΕΑΣ Αγγελοπούλου Μαντώ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας & Διατροφής Διατροφή η σημαντικότερη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα ΔΙΑΤΡΟΦΗ. Πόσα παιδιά συμμετέχουν στο Πρόγραμμα; Πόσα γεύματα έχουν διανεμηθεί; Ποια είναι η «ιστορία» του Προγράμματος;

Πρόγραμμα ΔΙΑΤΡΟΦΗ. Πόσα παιδιά συμμετέχουν στο Πρόγραμμα; Πόσα γεύματα έχουν διανεμηθεί; Ποια είναι η «ιστορία» του Προγράμματος; Πρόγραμμα ΔΙΑΤΡΟΦΗ Πόσα παιδιά συμμετέχουν στο Πρόγραμμα; Το Πρόγραμμα ΔΙΑ.ΤΡΟΦΗ απευθύνεται σε μαθητές δημοσίων σχολείων κοινωνικοοικονομικά ευπαθών περιοχών της χώρας, που πλήττονται περισσότερο από

Διαβάστε περισσότερα

8 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΟΥ

8 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΟΥ 8 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΟΥ Δάσκαλος : Μιαρίτης Στυλιανός ΥΠΕΠΘ ΕΙΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ (ΠΡΑΞΗ 2.4.3.α) ΠΙΛΟΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΣΥΜΠΡΑΤΤΟΥΣΕΣ ΣΧΟΛΙΚΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ 3 Ο,7 Ο,8 Ο,12 Ο,15 Ο,16 Ο ΔΗΜ. ΣΧ. ΖΩΓΡΑΦΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ : «ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ» ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ : Κα ΚΥΠΑΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Σε προηγούμενα άρθρα μιλήσαμε για τη σχέση σωστής διατροφής και αθλητισμού, διακρίναμε τη σημαντικότητα του ρόλου που διαδραματίζει και επικεντρωθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

μεσογειακή διατροφή και τα πλεονεκτήματα που αυτή έχει έναντι διατροφής άλλων λαών (π.χ. διατροφή άλλων λαών πλούσια σε λίπη).

μεσογειακή διατροφή και τα πλεονεκτήματα που αυτή έχει έναντι διατροφής άλλων λαών (π.χ. διατροφή άλλων λαών πλούσια σε λίπη). ΑΣΚΗΣΗ 1 Στην άσκηση αυτή ο υπεύθυνος εκπαιδευτικός κάνει μια εισαγωγή στα παιδιά σχετικά με το πόσο απαραίτητη είναι η ισορροπημένη διατροφή στον οργανισμό μας. Προτείνεται να υπάρξει μια σύντομη αναφορά

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Πότε και τι να τρώμε πριν την προπόνηση 1. Ένα μεγάλο γεύμα

Διαβάστε περισσότερα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΗΣ ΜΚ 0501, Διάλεξη 13η Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Η Πυραμίδα της Υγιεινής Διατροφής

Η Πυραμίδα της Υγιεινής Διατροφής Η Πυραμίδα της Υγιεινής Διατροφής Η Πυραμίδα Υγιεινής Διατροφής είναι ένας απλός, εικονικός τρόπος για να κατανοήσει κανείς πώς να τρέφεται σωστά σε καθημερινή βάση. Η εικονική αναπαράσταση βοηθά στο να

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΝΟΣΟΣ ΧΡΗΣΤΟΥΔΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ

ΥΠΟΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΝΟΣΟΣ ΧΡΗΣΤΟΥΔΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΥΠΟΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΝΟΣΟΣ ΧΡΗΣΤΟΥΔΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΥΠΟΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ 30 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΜΑΣ ΣΥΜΒΑΙΝΟΥΝ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΤΡΑΓΙΚΑ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ 1) ΤΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑ ΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤΆ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 1 ο Οι διατροφικές ανάγκες των

Διαβάστε περισσότερα

«Το πρωινό γεύμα για τους μαθητές του δημοτικού. Αντιλήψεις και καθημερινή πρακτική των παιδιών.»

«Το πρωινό γεύμα για τους μαθητές του δημοτικού. Αντιλήψεις και καθημερινή πρακτική των παιδιών.» «Το πρωινό γεύμα για τους μαθητές του δημοτικού. Αντιλήψεις και καθημερινή πρακτική των παιδιών.» Το πρωινό είναι το πρώτο γεύμα της ημέρας, έπειτα από μία «κοπιαστική νύχτα» για τον οργανισμό μας, κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2015 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟ «ΓΕΜΑΤΟ ΔΙΑΤΡΟΦΗ» Δημοσθένης Β. Παναγιωτάκος, Καθηγητής, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Οι διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Η ΣΥΝΕΧΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Τα παιδιά ρυθμίζουν τη λήψη τροφής έτσι ώστε να ταιριάζει με τις σωματικές ανάγκες σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγευμα: Μια απαραίτητη και υγιεινή συνήθεια

Πρόγευμα: Μια απαραίτητη και υγιεινή συνήθεια Πρόγευμα: Μια απαραίτητη και υγιεινή συνήθεια www.cydadiet.org www.iph.com.cy Προσφορά Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου σε συνεργασία με την εταιρεία Iacovos Photiades Foodstuff Suppliers

Διαβάστε περισσότερα

Έναρξη προγράμματος διαδικτυακής τηλεκπαίδευσης του ΕΥΖΗΝ

Έναρξη προγράμματος διαδικτυακής τηλεκπαίδευσης του ΕΥΖΗΝ Έναρξη προγράμματος διαδικτυακής τηλεκπαίδευσης του ΕΥΖΗΝ Το πρόγραμμα ΕΥΖΗΝ παρεμβαίνει, μέσω συγκεκριμένων δράσεων, στην καθημερινότητα του σχολείου και της ελληνικής οικογένειας, παρέχοντας διαρκή συμβουλευτική

Διαβάστε περισσότερα

για τους µαθητές της 1ης ηµοτικού ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τµήµα Ιατρικής Τοµέας Κοινωνικής Ιατρικής Κλινική Προληπτικής Ιατρικής και ιατροφής

για τους µαθητές της 1ης ηµοτικού ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τµήµα Ιατρικής Τοµέας Κοινωνικής Ιατρικής Κλινική Προληπτικής Ιατρικής και ιατροφής για τους µαθητές της 1ης ηµοτικού ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τµήµα Ιατρικής Τοµέας Κοινωνικής Ιατρικής Κλινική Προληπτικής Ιατρικής και ιατροφής ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2006 1 Αυτό το βιβλίο εργασίας ανήκει στ... µαθητ Αντώνης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

Γενικό Λύκειο Καλαμπακίου Σχολικό έτος 2013-14. Ερευνητική Εργασία Α τετραμήνου. Εκπαιδευτικός: Παπαδόπουλος Δημήτριος (ΠΕ 11) Τάξη: Β Τμήμα: 1ο

Γενικό Λύκειο Καλαμπακίου Σχολικό έτος 2013-14. Ερευνητική Εργασία Α τετραμήνου. Εκπαιδευτικός: Παπαδόπουλος Δημήτριος (ΠΕ 11) Τάξη: Β Τμήμα: 1ο Γενικό Λύκειο Καλαμπακίου Σχολικό έτος 2013-14 Ερευνητική Εργασία Α τετραμήνου Η Διατροφή των Εφήβων Εκπαιδευτικός: Παπαδόπουλος Δημήτριος (ΠΕ 11) Τάξη: Β Τμήμα: 1ο Περιεχόμενο παρουσίασης Περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 4 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Η σημασία των φρούτων και των λαχανικών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 4 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Η σημασία των φρούτων και των λαχανικών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤΆ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 4 ο Η σημασία των φρούτων

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτική Άσκηση στην Κοινότητα

Πρακτική Άσκηση στην Κοινότητα Πρακτική Άσκηση στην Κοινότητα Α' Βρεφονηπιακός Σταθμός Ελληνικού Αργυρούπολης Ειρήνη Καλαϊτζίδη Α.Μ.: 20912 ΕΔΔ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Ιανουάριος 2014 1ο Εξάμηνο Φορέας υποδοχής ετών. βρεφονηπιακός σταθμός

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων»

Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων» Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων» Υπεύθυνη καθηγήτρια: Παχιαδάκη Άννα Ομάδα μαθητών Β Τάξης Λυκείου: Αλεβυζάκη Ευανθία, Καλαγασίδη Βάλια, Καλοειδάς Αντώνης, Λεμονάκης Μάριος, Πετράκης Αντώνης,

Διαβάστε περισσότερα

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Χάρις Μαραθεύτη Κλινική Διαιτολόγος Διατροφολόγος τηλ: 99-720235 email: harismaratheftis@hotmail.com Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Τα τελευταία 50 χρόνια οι διατροφικές μας συνήθειες άλλαξαν δραστικά.

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Τρέφομαι υγιεινά Μεγαλώνω σωστά»

Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Τρέφομαι υγιεινά Μεγαλώνω σωστά» Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Τρέφομαι υγιεινά Μεγαλώνω σωστά» 2/θ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΛΟΥΣΙΚΩΝ Σχολικό έτος 2012-2013 Υπεύθυνος εκπαιδευτικός: Μπούσια Κωνσταντίνα Συνεργαζόμενοι: - Σχολείο: 2/θ Νηπιαγωγείο Λουσικών

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση γραπτού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Λαχτάρα για φαγητό Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Ενσωμάτωση δεξιοτήτων: Υλικό: 1 διδακτική ώρα ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΧΑΝΙΚΑ ΚΑΙ ΦΡΟΥΤΑ. Βοηθήστε τα παιδιά σας να τα αγαπήσουν. Ένας οδηγός για γονείς με μικρά παιδιά

ΛΑΧΑΝΙΚΑ ΚΑΙ ΦΡΟΥΤΑ. Βοηθήστε τα παιδιά σας να τα αγαπήσουν. Ένας οδηγός για γονείς με μικρά παιδιά ΛΑΧΑΝΙΚΑ ΚΑΙ ΦΡΟΥΤΑ Βοηθήστε τα παιδιά σας να τα αγαπήσουν Ένας οδηγός για γονείς με μικρά παιδιά Λαχανικά και φρούτα: βοηθήστε τα παιδιά σας να τα αγαπήσουν ISBN: 2-7380-1356-2 Απρίλιος 2014 Πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

http://eyzin.minedu.gov.gr/pages/e-learning.aspx Πρόγραμμα Διαδικτυακής Τηλεκπαίδευσης (e-learning)

http://eyzin.minedu.gov.gr/pages/e-learning.aspx Πρόγραμμα Διαδικτυακής Τηλεκπαίδευσης (e-learning) http://eyzin.minedu.gov.gr/pages/e-learning.aspx Πρόγραμμα Διαδικτυακής Τηλεκπαίδευσης (e-learning), Το πρόγραμμα ΕΥΖΗΝ παρεμβαίνει, μέσω συγκεκριμένων δράσεων, στην καθημερινότητα τόσο του σχολείου και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και ηλικιωμένοι

Διατροφή και ηλικιωμένοι Διατροφή και ηλικιωμένοι Η διατροφή αποτελεί τη σημαντικότερη ανάγκη για τη διατήρηση της ανθρώπινη ζωής σε όλα τα στάδιά της. Το είδος και η ποσότητα της τροφής που χρειάζεται ο άνθρωπος εξαρτάται από

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων Πωλ Φαρατζιάν, M.Sc. Διαιτολόγος - διατροφολόγος Υπεύθυνος στατιστικής ανάλυσης & ερμηνείας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Το θέμα της εργασίας μας είναι η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ. Ασχοληθήκαμε με τις διατροφικές συνήθειες των αθλητών από την αρχαία Ελλάδα έως και σήμερα. Βρέθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ και ΙΑΤΡΟΦΗ

ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ και ΙΑΤΡΟΦΗ ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ και ΙΑΤΡΟΦΗ Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Θέµατα που θα αναπτυχθούν: Οι αιτίες που κάνουν ένα πρόγραµµα αγωγής υγείας µε θέµα τη διατροφή αναγκαίο Ποια είναι τα στοιχεία που πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στερεών τροφών- θηλασμός μετά τους 6 μήνες ζωής. Ι.Σωματική ανάπτυξη του βρέφους κατά τον πρώτο χρόνο ζωής

Εισαγωγή στερεών τροφών- θηλασμός μετά τους 6 μήνες ζωής. Ι.Σωματική ανάπτυξη του βρέφους κατά τον πρώτο χρόνο ζωής Εισαγωγή στερεών τροφών- θηλασμός μετά τους 6 μήνες ζωής Ι.Σωματική ανάπτυξη του βρέφους κατά τον πρώτο χρόνο ζωής Το μοτίβο σωματικής ανάπτυξης στα βρέφη που θηλάζουν είναι αρκετά διαφορετικό από τα βρέφη

Διαβάστε περισσότερα

Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας

Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας Πλούσιες σε Υδατ/χαμηλές Σύνθετοι υδατάνθρακες σε λίπη δίαιτες Απλές ζάχαρες Δίαιτες χαμηλού GI Χαμηλής γλυκαιμικής δόσης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΕΙΝΑΙ OΜΩΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ; Οι άνθρωποι όπως όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί έχουν ανάγκη από τροφή και νερό, για να μεγαλώσουν σωστά.

ΤΙ ΕΙΝΑΙ OΜΩΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ; Οι άνθρωποι όπως όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί έχουν ανάγκη από τροφή και νερό, για να μεγαλώσουν σωστά. ΔΙΑΤΡΟΦΗ Γ 2 ΤΙ ΕΙΝΑΙ OΜΩΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ; Οι άνθρωποι όπως όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί έχουν ανάγκη από τροφή και νερό, για να μεγαλώσουν σωστά. λάδι Στη διατροφή εμπλέκονται οι γονείς, τα παιδιά, οι μάγειροι

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεριλάβετε στο καθημερινό σας διαιτολόγιο τροφές πλούσιες σε φυτιι,ές ίνες

Συμπεριλάβετε στο καθημερινό σας διαιτολόγιο τροφές πλούσιες σε φυτιι,ές ίνες Η ΣΩΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΘΕΜΕΛΙΟ ΓΙΑ ΜΙΑ ΖΩΗ Το πρόβλημα της παραπληροφόρησης στο θέμα της διατροφής είναι μεγάλο και τις περισσότερες φορές οδηγεί σε λανθασμένες εmλογές και εκτιμήσεις. Ένα στοιχείο που θα πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων Πωλ Φαρατζιάν, MSc Διαιτολόγος-διατροφολόγος Υπεύθυνος στατιστικής ανάλυσης & ερμηνείας

Διαβάστε περισσότερα

Επιμέλεια εντύπου: Αντωνία-Λήδα Ματάλα, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ανθρωπολογίας της Διατροφής

Επιμέλεια εντύπου: Αντωνία-Λήδα Ματάλα, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ανθρωπολογίας της Διατροφής Επιμέλεια εντύπου: Αντωνία-Λήδα Ματάλα, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ανθρωπολογίας της Διατροφής Ειρήνη Μπαθρέλλου, PhD, Διαιτολόγος-Διατροφολόγος Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΗΒΟΣ. Ψυχολογία: Αύξηση σωματικών αλλαγών. Επιθυμία έκφρασης. Διάθεση ανεξαρτητοποίησης. Επιθυμία συμμετοχής σε ένα σύνολο

ΕΦΗΒΟΣ. Ψυχολογία: Αύξηση σωματικών αλλαγών. Επιθυμία έκφρασης. Διάθεση ανεξαρτητοποίησης. Επιθυμία συμμετοχής σε ένα σύνολο ΕΦΗΒΟΣ Ψυχολογία: Αύξηση σωματικών αλλαγών Επιθυμία έκφρασης Διάθεση ανεξαρτητοποίησης Επιθυμία συμμετοχής σε ένα σύνολο Ενδιαφέρον για εξωτερική εμφάνιση Διατροφή+ Έφηβος: Ανθυγιεινά Πάθη Λανθασμένες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑ ΙΟ ΡΟΜΙΑΣ ESCAPE MIA EKΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑ ΙΟ ΡΟΜΙΑΣ ESCAPE MIA EKΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑ ΙΟ ΡΟΜΙΑΣ ESCAPE MIA EKΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΑΙΟΣ 2013 ΕΡΓΑΣΙΑ 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΗΣ ΑΓΩΝΩΝ ΔΡΟΜΟΥ ΜΑΘΗΤΡΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά)

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά) 1. Ποιον θεωρείτε καλύτερο τρόπο, ώστε ένας αθλητής μειώσει το βάρος του; Να κάνει πιο έντονη προπόνηση Να κάνει περισσότερα μικρά γεύματα 2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ. 2 ο ΓΕΛ. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Β3 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 2013-2014 ΜΑΘΗΤΕΣ ΕΛΕΝΗ ΤΑΤΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΔΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΠΑΡΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΣΜΑΝΙΔΗΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ. 2 ο ΓΕΛ. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Β3 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 2013-2014 ΜΑΘΗΤΕΣ ΕΛΕΝΗ ΤΑΤΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΔΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΠΑΡΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΣΜΑΝΙΔΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ 2 ο ΓΕΛ. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Β3 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 2013-2014 ΜΑΘΗΤΕΣ ΕΛΕΝΗ ΤΑΤΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΔΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΠΑΡΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΣΜΑΝΙΔΗΣ 1 Η διατροφή κατά την εφηβική ηλικία έχει ιδιαίτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ. Μαρία Χασαπίδου Καθηγήτρια Διατροφής και Διαιτολογίας ΑΤΕΙΘ > 3

ΠΡΟΛΟΓΟΣ. Μαρία Χασαπίδου Καθηγήτρια Διατροφής και Διαιτολογίας ΑΤΕΙΘ > 3 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η ραγδαία αύξηση των εκφυλιστικών παθήσεων (παχυσαρκία, σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, δυσλιπιδαιμία, αρτηριακή υπέρταση, καρδιαγγειακά νοσήματα) στη χώρα μας, που οδηγούν σε αύξηση της νοσηρότητας

Διαβάστε περισσότερα

Προγραμματισμός του μαθήματος Οικιακής Οικονομίας-Αγωγής Υγείας Επισημάνσεις για Α, Β και Γ Γυμνασίου

Προγραμματισμός του μαθήματος Οικιακής Οικονομίας-Αγωγής Υγείας Επισημάνσεις για Α, Β και Γ Γυμνασίου Προγραμματισμός του μαθήματος Οικιακής Οικονομίας-Αγωγής Υγείας Επισημάνσεις για Α, Β και Γ Γυμνασίου Ο ετήσιος προγραμματισμός πρέπει να ανταποκρίνεται στους Δείκτες Επιτυχίας της κάθε τάξης ξεχωριστά.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «Νους υγιής εν σώµατι υγιεί» 1 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗΣ Δεκέµβριος2012-Απρίλιος 2013 Υπεύθυνη Προγράµµατος Αθηνά Τρέλλη «Νους υγιής εν σώµατι υγιεί» 1 ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Με το ξεκίνηµα

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα. Οι διατροφικές συνήθειες των. μαθητών του Γυμνασίου. (ερωτηματολόγιο)

Θέμα. Οι διατροφικές συνήθειες των. μαθητών του Γυμνασίου. (ερωτηματολόγιο) Θέμα Οι διατροφικές συνήθειες των μαθητών του Γυμνασίου (ερωτηματολόγιο) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή: Διατροφική πυραμίδα (Λαμπρινουδάκη Μαρία, Βαλενστάιν Μαρία) 2. Κυρίως θέμα (ερωτηματολόγιο) (Μουτζούρη

Διαβάστε περισσότερα

Τρώει το παιδί σας σωστά;

Τρώει το παιδί σας σωστά; Τρώει το παιδί σας σωστά; Προσφορά σε συνεργασία µε την εταιρεία Iakovos Photiades Foodstuff Suppliers Ltd Τα θεμέλια για την υγεία του παιδιού σας αρχίζουν από την καλή διατροφή Η καλή διατροφή δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές πληροφορίες για το Πρόγραµµα ιανοµής Γάλακτος στα Σχολεία της ΕΕ

Γενικές πληροφορίες για το Πρόγραµµα ιανοµής Γάλακτος στα Σχολεία της ΕΕ Γενικές πληροφορίες για το Πρόγραµµα ιανοµής Γάλακτος στα Σχολεία της ΕΕ Στις 17 Οκτωβρίου 2008, οι µαθητές του δηµοτικού σχολείου Παναγίας Τριχερούσας στη Λεµεσό θα φιλοξενήσουν την έναρξη της νέας εκστρατείας

Διαβάστε περισσότερα

- Προτείναμε να ενταχθούν βιολογικά προϊόντα όπως: ριζογκοφρέτες, σοκολατούχο γάλα

- Προτείναμε να ενταχθούν βιολογικά προϊόντα όπως: ριζογκοφρέτες, σοκολατούχο γάλα Κάντζα, 9 Νοεμβρίου 2015 Αγαπητοί γονείς, Την προηγούμενη σχολική χρονιά ο Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων του Δημοτικού ΚΑ ξεκίνησε την προσπάθεια αναμόρφωσης των προϊόντων που πωλούνται στις καντίνες του

Διαβάστε περισσότερα

«τι συμβαίνει στην εφηβεία;»

«τι συμβαίνει στην εφηβεία;» «τι συμβαίνει στην εφηβεία;» ΜΟΝΑΔΑ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ (Μ.Ε.Υ.) Β ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΙΔΩΝ «Π. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» Διευθύντρια : Aν. Καθηγήτρια Μαρίζα Τσολιά Επιστημονική Υπεύθυνος

Διαβάστε περισσότερα

National tools Country : Greece

National tools Country : Greece National tools Country : Greece Name of tool or initiative Source Short description Link Αγωγή Υγείας. Διατροφή. Διατροφικές Συνήθειες για μαθητές ηλικίας 6-8 ετών. -Εγχειρίδιο Εκπαιδευτικού -Τετράδιο

Διαβάστε περισσότερα

Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από

Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΘΛΗΤΩΝ Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από την ποσότητα των υδατανθράκων που αποθηκεύονται

Διαβάστε περισσότερα

Καλοκαίρι και δίαιτα; Πώς θα τα καταφέρω χωρίς να πάρω κιλά;

Καλοκαίρι και δίαιτα; Πώς θα τα καταφέρω χωρίς να πάρω κιλά; Καλοκαίρι και δίαιτα; Πώς θα τα καταφέρω χωρίς να πάρω κιλά; Κατερίνα Πέλκα BSc (Honrs) Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Τομεάρχης Διαιτητικής ΙΙΕΚ ΞΥΝΗ pelka@logodiatrofis.gr Οι διακοπές είναι αυτό

Διαβάστε περισσότερα

1. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΙΤΛΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΚΟΠΟΥ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

1. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΙΤΛΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΚΟΠΟΥ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Έρευνα σχετικά με τις θερμίδες και τα συντηρητικά τροφίμων ευρείας κατανάλωσης, την αναγραφή τους στις συσκευασίες καθώς και παρατηρήσεις και συμπεράσματα από την έρευνα. Αλεξάνδρα Κατωπόδη Θεοδώρα Μπούτση

Διαβάστε περισσότερα

Για την υγεία της καρδιάς μας

Για την υγεία της καρδιάς μας Για την υγεία της καρδιάς μας Ο καρδιαγγειακός κίνδυνος επηρεάζει όλες τις ηλικίες, άνδρες και γυναίκες και όλες τις κοινωνικές ομάδες και βέβαια αποτελεί ένα μύθο ότι πλήττει μόνο ηλικιωμένους, άνδρες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ Α: ΑΓΓΕΛΟΥ ΣΠΥΡΟΣ,ΚΟΥΜΟΥΛΟΥ ΙΡΙΔΑ, ΚΡΙΚΖΩΝΗ ΕΛΙΣΑΒΕΤ, ΜΑΡΙΝΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ, ΠΡΩΤΟΣΥΓΓΕΛΟΥ ΡΑΝΙΑ, ΘΟΔΩΡΗΣ ΦΟΥΡΛΙΑΣ ΘΕΜΑ:ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΕΦΗΒΩΝ

ΟΜΑΔΑ Α: ΑΓΓΕΛΟΥ ΣΠΥΡΟΣ,ΚΟΥΜΟΥΛΟΥ ΙΡΙΔΑ, ΚΡΙΚΖΩΝΗ ΕΛΙΣΑΒΕΤ, ΜΑΡΙΝΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ, ΠΡΩΤΟΣΥΓΓΕΛΟΥ ΡΑΝΙΑ, ΘΟΔΩΡΗΣ ΦΟΥΡΛΙΑΣ ΘΕΜΑ:ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΕΦΗΒΩΝ ΟΜΑΔΑ Α: ΑΓΓΕΛΟΥ ΣΠΥΡΟΣ,ΚΟΥΜΟΥΛΟΥ ΙΡΙΔΑ, ΚΡΙΚΖΩΝΗ ΕΛΙΣΑΒΕΤ, ΜΑΡΙΝΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ, ΠΡΩΤΟΣΥΓΓΕΛΟΥ ΡΑΝΙΑ, ΘΟΔΩΡΗΣ ΦΟΥΡΛΙΑΣ ΘΕΜΑ:ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΕΦΗΒΩΝ ΟΜΑΔΑ Β: ΧΡΗΣΤΟΣ ΓΕΡΟΘΟΔΩΡΟΣ, ΔΗΤΡΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ, ΙΖΑΜΠΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Υποστηρικτικό υλικό για τη διεξαγωγή. της παρουσίασης. «Μαθαίνω για τις ΟΜΑΔΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» σε μαθητές Νηπιαγωγείου, Α και Β τάξεων Δημοτικού

Υποστηρικτικό υλικό για τη διεξαγωγή. της παρουσίασης. «Μαθαίνω για τις ΟΜΑΔΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» σε μαθητές Νηπιαγωγείου, Α και Β τάξεων Δημοτικού Υποστηρικτικό υλικό για τη διεξαγωγή της παρουσίασης «Μαθαίνω για τις ΟΜΑΔΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» σε μαθητές Νηπιαγωγείου, Α και Β τάξεων Δημοτικού Διαφάνεια 1: Η παρουσίαση έχει ως σκοπό να εκπαιδεύσει τα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ «Το Πεπτικό σύστημα του ανθρώπου Διατροφή & Υγεία»

ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ «Το Πεπτικό σύστημα του ανθρώπου Διατροφή & Υγεία» ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ «Το Πεπτικό σύστημα του ανθρώπου Διατροφή & Υγεία» ΕΝΤΥΠΟ Β : ΟΔΗΓΟΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ Α : ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Καλογερά Αγγελική (3ο Γυμνάσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΤΕ, Β ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Α.Π.Θ. Γ.Ν.Θ. «ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ» ΜSc Εργαστήριο Ιατρικής της Άθλησης Α.Π.Θ. Πτυχιούχος

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κ. Ελένη Κοκκίνου Σχολικό Έτος: 2012-2013

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ Αθηνά Λινού, MD, PhD, MPH Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Διευθύντρια του Εργαστηρίου Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Πρόεδρος Ινστιτούτου

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Υγειονομική Διάταξη αναφορικά με κανόνες υγιεινής και καθορισμό προϊόντων που διατίθενται από τα κυλικεία δημοσίων και ιδιωτικών σχολείων.

ΘΕΜΑ: Υγειονομική Διάταξη αναφορικά με κανόνες υγιεινής και καθορισμό προϊόντων που διατίθενται από τα κυλικεία δημοσίων και ιδιωτικών σχολείων. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ Δ/ΝΣΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ Τμήμα Γ, Τμήμα ΣΤ Αθήνα 31/7/2006 Αρ. Πρωτ. ΔΥ1γ/Γ.Π./οικ.93828 ΘΕΜΑ: Υγειονομική Διάταξη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ»

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ» - 1 - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ» Ο άνθρωπος προσλαμβάνει από το περιβάλλον του τροφές σε στερεά και υγρή μορφή. Τις επεξεργάζεται και ένα μέρος αυτών το παρακρατεί ενώ το υπόλοιπο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΑΘΗΝΑ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2014 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ & ΕΡΓΑΣΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Σελίδα1 Η ΑΝΑΓΚΗ Η αντιμετώπιση

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Προώθησης της Κατανάλωσης Φρούτων και Λαχανικών στα Σχολεία 2012-2013

Σχέδιο Προώθησης της Κατανάλωσης Φρούτων και Λαχανικών στα Σχολεία 2012-2013 ΤΙΤΛΟΣ ΣΧΕ ΙΟΥ Σχέδιο Προώθησης της Κατανάλωσης Φρούτων και Λαχανικών στα Σχολεία 2012-2013 ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Κανονισμός (ΕΚ) του Συμβουλίου με αριθμό 1234/2007 όπως τροποποιήθηκε από τον Κανονισμό (ΕΚ) 13/2009

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ Φορέας Υποδοχής και Εκπαίδευσης : 9 ος Παιδικός Σταθμός Δ.Βύρωνα Διεύθυνση : Βορείου Ηπείρου 7 Τηλέφωνο επικοινωνίας : 2107665016 Ονοματεπώνυμο: Xhafa Rovena ΑΜ: 20845 9

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

Η διατροφή των μαθητών: Η περίπτωση των Ολοήμερων Δημοτικών Σχολείων

Η διατροφή των μαθητών: Η περίπτωση των Ολοήμερων Δημοτικών Σχολείων IHPCBG: Επένδυση για την υγεία και ευημερία των παιδιών σε Βουλγαρία και Ελλάδα IHPCBG: Investment in the health and the prosperity of the children in the Bulgarian Greek region 10-12 Οκτωβρίου 2013 Η

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Μαρία Μπασκίνη-Αρσένη, MSc, RD Κλινική ιαιτολόγος, Ειδική ιατροφολόγος Εσπερινό Λύκειο Αµπελοκήπων 11 εκεµβρίου 2014 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αμπελιώτης Κ., Χρόνη Χ., Λαζαρίδη Κ. Μελέτη περίπτωσης: ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΟ

Αμπελιώτης Κ., Χρόνη Χ., Λαζαρίδη Κ. Μελέτη περίπτωσης: ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΟ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Έργο WASP-Tool (LIFE10 ENV/GR/622) Αμπελιώτης Κ., Χρόνη Χ., Λαζαρίδη Κ. Μελέτη περίπτωσης: ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΟ Πρόληψη αποβλήτων: τα

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΒΕΡΓΙΝΑΣ-ΛΑΡΝΑΚΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ : 2013-2014

ΛΥΚΕΙΟ ΒΕΡΓΙΝΑΣ-ΛΑΡΝΑΚΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ : 2013-2014 ΛΥΚΕΙΟ ΒΕΡΓΙΝΑΣ-ΛΑΡΝΑΚΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ : 2013-2014 Σε ποιο βαθμό η διατροφή, οι ασχολίες/κινητικές δραστηριότητες και ο γενικότερος τρόπος ζωής του σύγχρονου ανθρώπου επηρεάζουν τη σωματική του ανάπτυξη,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος Έρευνα Συνδέσμου Διαιτολόγων Κύπρου. Αποτελέσματα από επιδημιολογική έρευνα για το ποσοστό της παχυσαρκίας και υπερβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής

Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής Η μεσογειακή διατροφή όπως έχει γίνει σήμερα γνωστό από πολλά άρθρα και δημοσιεύματα αποτελεί την βάση μιας υγιεινής διατροφής. Το πρότυπο αυτό διατροφής συναντάται

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες;

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες; ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Τι είναι οι υδατάνθρακες; Οι υδατάνθρακες είναι τα νομίσματα ενέργειας του σώματός μας. Τα περισσότερα τρόφιμα που τρώμε καθημερινά αποτελούνται από υδατάνθρακες. Ο οργανισμός μας, σπα τους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ Η παχυσαρκία αποτελεί μία ασθένεια η οποία τείνει να εκλάβει διαστάσεις επιδημίας ή κοινωνικής μάστιγας τις τελευταίες δεκαετίες. Σύμφωνα με το Παγκόσμιο Οργανισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Η συμβολή του πρωινού στην προσωρινή φυσική κατάσταση»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Η συμβολή του πρωινού στην προσωρινή φυσική κατάσταση» 38 ο Λύκειο Αθηνών ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Η συμβολή του πρωινού στην προσωρινή φυσική κατάσταση» Συγγραφική ομάδα: Παπανικολάου Πάνος, Παπασταθόπουλος Γεώργιος, Στοτσένη Χριστίνα, Τσέρτος Γιάννης, Υπεύθυνοι

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτική άσκηση στη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων Πολιτικής Υγείας

Πρακτική άσκηση στη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων Πολιτικής Υγείας DEPARTMENT OF HYGIENE AND EPIDEMIOLOGY Πρακτική άσκηση στη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων Πολιτικής Υγείας Κώστας Τσιλίδης, ktsilidi@cc.uoi.gr http://users.uoi.gr/ktsilidi/teaching Προβλήματα 1. Κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα

Διαιτητικές οδηγίες για το ΣΔ. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη Διαχείριση του Διαβητικού Ασθενούς

Διαιτητικές οδηγίες για το ΣΔ. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη Διαχείριση του Διαβητικού Ασθενούς ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ ΚΑΘΟΡΙΖΟΥΝ ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΤΡΙΤΗΣ ΚΑΙ ΤΕΤΑΡΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Μαρία

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΙΩΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΑ «ΡΟ ΙΩΝ ΠΑΙ ΕΙΑ» ΓΡΑΠΤΟΙ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2013-2014 ΡΟ ΟΣ, 16 ΙΟΥΝΙΟΥ 2013

Ι ΙΩΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΑ «ΡΟ ΙΩΝ ΠΑΙ ΕΙΑ» ΓΡΑΠΤΟΙ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2013-2014 ΡΟ ΟΣ, 16 ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 Ι ΙΩΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΑ «ΡΟ ΙΩΝ ΠΑΙ ΕΙΑ» ΓΡΑΠΤΟΙ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2013-2014 ΒΑΘΜΙ Α: ΗΜΟΤΙΚΟ ΤΑΞΗ: ΣΤ ΡΟ ΟΣ, 16 ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ιάβασε προσεκτικά τις ερωτήσεις και προσπάθησε

Διαβάστε περισσότερα

Βλέπω και Μαθαίνω. Οι πρώτες μου δεξιότητες στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα. 1. Κατάλογος Ελέγχου Πρώτου Λεξιλογίου

Βλέπω και Μαθαίνω. Οι πρώτες μου δεξιότητες στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα. 1. Κατάλογος Ελέγχου Πρώτου Λεξιλογίου Ενδεικτικά εργαλεία αξιολόγησης γλωσσικής ετοιμότητας για την Ελληνική Νοηματική Γλώσσα Βλέπω και Μαθαίνω Οι πρώτες μου δεξιότητες στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα Εργαλεία Αξιολόγησης: 1. Κατάλογος Ελέγχου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Δρ Γεώργιος Ι Κούρτογλου Παθολόγος-Διαβητολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ Εκρηκτικές διαστάσεις λαμβάνει πλέον ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Πιο αναλυτικά, δημιουργήθηκε, μια ιστοσελίδα τύπου wiki όπου προστέθηκαν οι ανάλογες αναφορές σε δραστηριότητες από το Φωτόδεντρο.

Πιο αναλυτικά, δημιουργήθηκε, μια ιστοσελίδα τύπου wiki όπου προστέθηκαν οι ανάλογες αναφορές σε δραστηριότητες από το Φωτόδεντρο. ΣΧΟΛΕΙΟ Στα πλαίσια της ευέλικτης ζώνης, με θέμα την διατροφή, οι μαθητές με την χρήση των Τ.Π.Ε, εξερευνούν, πειραματίζονται και δοκιμάζουν τις γνώσεις τους σε μια σειρά από ψηφιακές δραστηριότητες. Οι

Διαβάστε περισσότερα

Το έργο WASP Tool συγχρηματοδοτείται από το πρόγραμμα LIFE+ της ΕΕ

Το έργο WASP Tool συγχρηματοδοτείται από το πρόγραμμα LIFE+ της ΕΕ Το έργο WASP Tool συγχρηματοδοτείται από το πρόγραμμα LIFE+ της ΕΕ Παρότι ένα μεγάλο ποσοστό του παγκόσμιου πληθυσμού υποσιτίζεται, εκτιμάται ότι περίπου το 40% των τροφίμων που παράγονται παγκοσμίως καταλήγουν

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

1.2 Μικροοργανισμοί. Ωφέλιμα μικρόβια. Αποτελέσματα της διδασκαλίας. Γενικές Πληροφορίες. Προετοιμασία εκ των προτέρων (10 λεπ.)

1.2 Μικροοργανισμοί. Ωφέλιμα μικρόβια. Αποτελέσματα της διδασκαλίας. Γενικές Πληροφορίες. Προετοιμασία εκ των προτέρων (10 λεπ.) 1.2 Μικροοργανισμοί Ωφέλιμα μικρόβια Σύνδεσμος στην εθνική ύλη Κύριο στάδιο 2 Sc1: 1a, 1b, 2a, 2b, 2c, 2d, 2g, 2j Sc2:1a, 2b, 2g, 5f Μονάδα σπουδών Μονάδα 6 Μικροοργανισμοί Εκτιμώμενος χρόνος διδασκαλίας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ανακοίνωση του Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου για την Παγκύπρια Ημέρα Διατροφής (10/5/2012) και Δραστηριότητες για την Εβδομάδα 7-13/5/2012 Φετινό θέμα: «Προγραμματίστε σωστά το πιάτο σας:

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΑ 9 η : ΟΜΑΔΑ ΑΜΥΛΟΥ

ΗΜΕΡΑ 9 η : ΟΜΑΔΑ ΑΜΥΛΟΥ ΗΜΕΡΑ 9 η : ΟΜΑΔΑ ΑΜΥΛΟΥ Συζήτηση σχετικά με τα τρόφιμα που ανήκουν στην ομάδα του αμύλου Παροχή φωτοτυπιών με διαφορετικά ασπρόμαυρα σχέδια γαλακτοκομικών και αμυλούχων τροφίμων για να αναγνωρίσουν τα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΕΦΗΒΩΝ. Τρώω υγιεινά, παίζω και γυμνάζομαι. ΣΤΟΧΕΥΩ Ένα υγιές βάρος & ισορροπημένες συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας

ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΕΦΗΒΩΝ. Τρώω υγιεινά, παίζω και γυμνάζομαι. ΣΤΟΧΕΥΩ Ένα υγιές βάρος & ισορροπημένες συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΕΦΗΒΩΝ Τρώω υγιεινά, παίζω και γυμνάζομαι ΣΤΟΧΕΥΩ Ένα υγιές βάρος & ισορροπημένες συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας Η εφηβεία είναι η φάση της ζωής στην οποία οι περισσότεροι από

Διαβάστε περισσότερα