Τα παιδιά με αυτισμό μέχρι πού μπορούν να φτάσουν στην επικοινωνία τους;

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Τα παιδιά με αυτισμό μέχρι πού μπορούν να φτάσουν στην επικοινωνία τους;"

Transcript

1 ΙΩΑΝΝΗΣ ΒΟΓΙΝΔΡΟΥΚΑΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ «Τα παιδιά με αυτισμό μέχρι πού μπορούν να φτάσουν στην επικοινωνία τους;» Ανάλογα με το επίπεδο της κοινωνικής τους ανάπτυξης είναι και το επίπεδο της λειτουργικής τους επικοινωνίας. Συνηθίζουμε να λέμε ότι τα άτομα με αυτισμό ταξινομούνται σε σχέση με τη λειτουργική επικοινωνίας τους σε: α) άτομα που επικοινωνούν χωρίς της χρήση προφορικής ομιλίας και μόνο για βασικές καθημερινές τους ανάγκες, β) σε άτομα που αναπτύσσουν προφορική ομιλία με χρήση όμως ηχολαλικών φράσεων και μπορούν να χρησιμοποιήσουν τις φράσεις αυτές για να εκφράσουν συναισθήματα και να σχολιάσουν και γ) σε άτομα που επικοινωνούν με προφορική ομιλία σχεδόν φυσιολογικά. Άρα αντίστοιχη της έννοιας του φάσματος του αυτισμού είναι και το επίπεδο της επικοινωνιακής τους λειτουργικότητας. «Γιατί αφού η κοινωνικότητα αναπτύσσεται δεν αναπτύσσεται παράλληλα και η γλωσσική εξέλιξη;» Αν σκεφτούμε το γιατί μιλάμε με τους άλλους και γιατί χρησιμοποιούμε τον προφορικό ή και τον γραπτό λόγο, τότε ίσως γίνει κατανοητό γιατί τα παιδιά με αυτισμό ενώ μπορούν να αναπτύξουν προφορική ομιλία, παρόλα αυτά δεν τη χρησιμοποιούν όπως οι συνηθισμένοι άνθρωποι. Η χρήση της γλώσσας καλύπτει τις κοινωνικές μας ανάγκες, όσο πιο πολλές κοινωνικές ανάγκες έχει κάποιος τόσο περισσότερο χρησιμοποιεί την προφορική ομιλία και τον γραπτό λόγο. Τα παιδιά με αυτισμό εξαιτίας της περιορισμένης κοινωνικής τους ανάπτυξης έχουν και περιορισμένη χρήση της προφορικής ομιλίας. Είναι σαν να λέμε ότι δεν μιλούν όσο θα θέλαμε γιατί δεν έχουν τι να πουν και όχι γιατί δε ξέρουν να μιλούν. «Μπορούμε να κάνουμε κάτι για να κινητοποιήσουμε την κοινωνικότητα;» Αναλόγως του βαθμού σοβαρότητας της αυτιστικής διαταραχής και της συνύπαρξης άλλων αναπτυξιακών διαταραχών, μπορούμε να βοηθήσουμε τα άτομα με αυτισμό να αντιληφθούν τι σημαίνει κοινωνική αλληλεπίδραση και πως μπορούν να την επιτύχουν. Κάποια παιδιά θα πρέπει να βοηθηθούν να κατανοήσουν γιατί πρέπει να συνεργάζονται με τους άλλους, ενώ κάποια άλλα πώς να συμπεριφερθούν κατάλληλα σε κάποιες κοινωνικές δραστηριότητες, η εκπαίδευση σε αυτούς τους τομείς είναι εξατομικευμένη και επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες. Το σημαντικό είναι όμως ότι τα παιδιά με αυτισμό μαθαίνουν και αναπτύσσουν στάδια της κοινωνικής αλληλεπίδρασης ανάλογα με το επίπεδο λειτουργικότητάς τους. «Γιατί επικοινωνούν όποτε θέλουν;» Δεν επικοινωνούν όποτε θέλουν άλλα όποτε έχουν καταλάβει τι πρέπει να κάνουν για να αποκτήσουν αυτό που θέλουν. Η επικοινωνία τους είναι περιορισμένη όπως περιορισμένη είναι και η αντίληψη του τι συμβαίνει τόσο στον υλικό κόσμο όσο και στις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων. Περιορίζονται λοιπόν να επικοινωνούν κυρίως για να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες τους και όχι για να διατηρήσουν την κοινωνική αλληλεπίδραση με τους άλλους ανθρώπους. «Ποια είναι η βασική δυσκολία η οποία ευθύνεται για την έλλειψη επικοινωνίας;» Τα παιδιά στο φάσμα του αυτισμού, έχουν δυσκολίες στην επικοινωνία ως αποτέλεσμα της διαταραγμένης κοινωνικότητας. Μερικές φορές οι δυσκολίες αυτές είναι πολύ σοβαρές και χαρακτηρίζονται από έλλειψη των λεκτικών και μη λεκτικών επικοινωνιακών εκφράσεων. Σε

2 άλλα παιδιά οι δυσκολίες είναι πιο ήπιες και χαρακτηρίζονται από δυσκολίες στις λεπτές πτυχές της κατανόησης των σκέψεων και των συναισθημάτων των άλλων. Η επικοινωνία είναι ο τρόπος με τον οποίο μπορούμε να συντηρούμε τη σχέση μας με τους άλλους ανθρώπους, και μέσα από την επικοινωνία μπορούμε να αλλάξουμε τη συμπεριφορά των άλλων και οι άλλοι τη δική μας, γιατί με αυτό τον τρόπο η σχέση θα είναι πιο αποτελεσματική. Συνήθως, τα παιδιά με αυτισμό δυσκολεύονται να κατανοήσουν αυτή την πλευρά της επικοινωνίας, η οποία έχει σημαντικό κοινωνικό ενδιαφέρον και έτσι φαίνεται να επικοινωνούν μόνο για να καλύψουν τις ανάγκες τους και όχι για να αλλάξουν τη συμπεριφορά των άλλων. «Πώς μπορώ να μάθω στο παιδί να παίζει;» Αυτό που επηρεάζει τη συμπεριφορά των παιδιών με αυτισμό στο παιχνίδι και τη δημιουργικότητα είναι η έλλειψη ενός δημιουργικού νου για την κατανόηση του κοινωνικού και επικοινωνιακού κόσμου. Αυτό ίσως είναι και το κλειδί για να βοηθήσουμε τα παιδιά με αυτισμό στην αποτελεσματική εκμάθηση. Για να γίνει αυτό, το παιδί πρέπει να εμπλέξει δημιουργικά και ευέλικτα τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις προθέσεις των άλλων. Τα παιδιά με αυτισμό χρειάζεται να αναπτύξουν τις δημιουργικές ικανότητές τους, έτσι ώστε να μπορούν να σκέφτονται πιο ευέλικτα με αφηρημένες ιδέες και, επίσης, θα πρέπει να μάθουν πως συσχετίζονται με τον κόσμο, πως οι άλλοι συσχετίζονται με αυτό και πως όλοι συσχετιζόμαστε με τον καθένα. Μέσα από το παιχνίδι και τη δημιουργικότητα τα παιδιά με αυτισμό έχουν ευκαιρίες να δουν τον κόσμο από διαφορετικές οπτικές γωνίες και να αναπτύξουν κατανόηση της περιπλοκότητας του κοινωνικού κόσμου και των προθέσεών του. «Πώς να το κάνω να μιλήσει;» Ο βασικός στόχος για τα παιδιά με αυτισμό δεν είναι να τα κάνουμε να μιλήσουν αλλά να τους διδάξουμε πώς να επικοινωνήσουν. Ο στόχος αυτός επιτυγχάνεται με εκπαίδευση στην κοινωνική αλληλεπίδραση και με τη χρήση εναλλακτικών συστημάτων επικοινωνίας όπως είναι το Picture Exchange Communication System (PECS) και το MAKATON. «Πώς μπορώ να βρω τι άλλο μπορεί να του αρέσει να κάνει;» Δίνοντας την ευκαιρία στο παιδί να γνωρίσει νέες δραστηριότητες και ωθώντας το να δοκιμάσει να ασχοληθεί με αυτές.» «Ποια προσέγγιση είναι πιο σωστή για την ανάπτυξη της επικοινωνίας;» Η προσέγγιση εκείνη που λαμβάνει υπόψη της τη βασική δυσκολία των παιδιών με αυτισμό, η οποία είναι η δυσκολία στην κοινωνική αλληλεπίδραση. Για να επικοινωνήσει κάποιος θα πρέπει πρώτα να μάθει τι έχει να κερδίσει από αυτό, για ποιο πράγμα μπορεί να επικοινωνήσει και με ποιο τρόπο μπορεί να επικοινωνήσει. Βασική επίσης προϋπόθεση είναι η προσαρμογή οποιουδήποτε επικοινωνιακού συστήματος στις ανάγκες και τις ιδιαιτερότητες του συγκεκριμένου παιδιού και του περιβάλλοντός του. «Τι ποσοστό παιδιών με αυτισμό δεν θα μιλήσουν ποτέ;» Παλαιότερα υπήρχε η πληροφορία ότι το 70% των παιδιών με αυτισμό δεν αναπτύσσουν προφορική ομιλία. Μετά την διεύρυνση του φάσματος του αυτισμού το ποσοστό αυτό έχει μειωθεί επειδή ακριβώς ένα μεγάλο μέρος παιδιών που ανήκουν στο φάσμα του αυτισμού παρουσιάζει καλή γνωστική ανάπτυξη. Το ποσοστό του 70% αφορά παιδιά με σοβαρή ή μέτρια αυτιστική διαταραχή και νοητική καθυστέρηση.

3 «Καταλαβαίνουν αυτά που λέμε ή όσα θέλουν;» Αν και μερικά παιδιά στο φάσμα του αυτισμού καταλαβαίνουν το κυριολεκτικό νόημα των λέξεων συχνά στερούνται την κατανόηση των περίπλοκων νοημάτων. Άλλα παιδιά δεν κατανοούν τα συμφραζόμενα ή τις αφηγηματικές προτάσεις, στις οποίες οι λέξεις χάνουν το νόημα τους, μέσα από τα περίπλοκα νοήματα και αποτυγχάνουν να διαβάσουν ανάμεσα στις γραμμές. Η δυσκολία τους έγκειται στο γεγονός ότι δεν μπορούν να αντιληφθούν την πρόθεση του ομιλητή η οποία συνήθως είναι κρυμμένη πίσω από τη γλωσσολογική δομή της πρότασης και από τα μη λεκτικά και παραλεκτικά στοιχεία που την περιβάλλουν. «Βοηθάει η λογοθεραπεία;» Ένας εξειδικευμένος λογοπεδικός μπορεί να είναι ένας απόλυτα σημαντικός ειδικός για την αποτελεσματική εκπαίδευση ενός παιδιού με αυτισμό. Οι γνώσεις και οι ικανότητες του θεραπευτή είναι κεντρικής σημασίας. Οι πληροφορίες σε εναλλακτικές και επιπρόσθετες στρατηγικές βοηθούν το παιδί να επικοινωνήσει πιο αποτελεσματικά. Η εις βάθος γνώση της φυσιολογικής και της μη-φυσιολογικής ανάπτυξης της επικοινωνίας και της κοινωνικής ανάπτυξης μπορεί να χρησιμοποιηθεί για το σχεδιασμό λεπτομερούς στρατηγικής και προγράμματος για παιδιά στο φάσμα του αυτισμού. Τέλος, ο λογοπεδικός μπορεί να παρέχει ακριβείς πληροφορίες για το επίπεδο της επικοινωνίας και της γλώσσας του παιδιού μέσα από μια ειδική και λεπτομερή αξιολόγηση. Αυτό μπορεί να χρησιμεύσει στο σχεδιασμό μιας ακριβούς, κατευθυνόμενης εκπαιδευτικής παρέμβασης. Ο εξειδικευμένος λογοπεδικός στον αυτισμό έχει τη δυνατότητα να υποστηρίξει και να οργανώσει το εκπαιδευτικό πρόγραμμα του παιδιού, να βοηθήσει την οικογένεια στην συμπεριφορά της απέναντι στο συγκεκριμένο παιδί και να συμβουλέψει τους άλλους ειδικούς γι α τους τρόπους κατανόησης και έκφρασης του παιδιού. Επίσης με τις εξειδικευμένους του γνώσεις στις υπόλοιπες γλωσσικές διαταραχές μπορεί να βοηθήσει το παιδί να αναπτύξει την γλωσσική κατανόηση και έκφραση αφού πρώτα έχει προωθήσει την κοινωνική αλληλεπίδραση και επικοινωνιακή πρόθεση του παιδιού με αυτισμό. «Είναι σωστό να του μάθουμε να γράφει;» Ένα παιδί με αυτισμό θα πρέπει να μάθει να γράφει αν αυτό έχει κάποια λειτουργική αξία για το ίδιο το παιδί. Κάποια παιδιά προτιμούν να επικοινωνούν με γραπτές λέξεις παρά με την προφορική ομιλία, όπως και κατανοούν καλύτερα ότι τους δίνεται με γραπτό λόγο παρά με προφορική ομιλία. Αν λοιπόν το παιδί χρησιμοποιεί λειτουργικά το γραπτό λόγο τότε θα πρέπει να βοηθηθεί να τον χρησιμοποιεί κατάλληλα. «Πότε περιμένουμε ένα παιδί με αυτισμό να μιλήσει αν δεν έχει μιλήσει μέχρι τα πέντε του χρόνια;» Δεν υπάρχουν συγκεκριμένες πληροφορίες για την ηλικία έναρξης της ομιλίας των παιδιών με αυτισμό. Το αν κάποιο παιδί με αυτισμό θα μιλήσει εξαρτάται από πολλούς παράγοντες αλλά κυρίως από το βαθμό σοβαρότητας του αυτισμού και από τη συνύπαρξη μαζί με αυτόν και νοητικής καθυστέρησης. «Γιατί τα παιδιά με αυτισμό ξεκινούν να μιλούν και μετά σταματούν;» Σε πολλά παιδιά με αυτισμό έχει αναφερθεί ότι ξεκίνησαν να χρησιμοποιούν κάποιες λέξεις στην περίοδο πριν τα δυο τους χρόνια οι οποίες όμως εξαφανίστηκαν αργότερα. Η εξήγηση που μπορεί να δοθεί σχετίζεται με την κατανόηση της επικοινωνιακής δύναμης των λέξεων από το παιδί με αυτισμό. Πιθανόν τα παιδιά με αυτισμό σταματούν να χρησιμοποιούν τις λέξεις που είχαν κατακτήσει επειδή δεν κατανοούν το λόγο για τον οποίο πρέπει να

4 συνεχίσουν να χρησιμοποιούν τις λέξεις αυτές εξαιτίας της σοβαρά διαταραγμένης κοινωνικής τους αλληλεπίδρασης. «Τι να διδάξω σε ένα παιδί με αυτισμό που μιλάει, στον τομέα της γλώσσας;» Σημαντικός δείκτης ετοιμότητας για την έναρξη της γλωσσικής εκπαίδευσης είναι η ύπαρξη τριών δεξιοτήτων στο άτομο με διάχυτη διαταραχή της ανάπτυξης: α) να βλέπει (εννοώντας, να έχει ικανοποιητικά ανεπτυγμένη κοινωνική αλληλεπίδραση, δηλ. να αντιλαμβάνεται τον θεραπευτή ή τον γονιό ως ότι πιο σημαντικό σε αυτόν τον κόσμο), β) να ακούει (δηλ. να προσπαθεί να επεξεργαστεί την ακουστική πληροφορία) και γ) να περιμένει (δηλ. να αντιλαμβάνεται ότι ο άλλος είναι εκεί για να συνεργαστεί μαζί του). Οι γλωσσικές δεξιότητες που πρέπει να διδάξουμε θα πρέπει να είναι σχετικές με τη χρήση της γλώσσας του για να: ονομάζει, να ζητάει, να ρωτάει, να απαντάει, να δίνει οδηγίες, να επιλέγει, να διεκδικεί, να περιγράφει, να συζητάει, να κατανοεί, να εξάγει συμπεράσματα και να αφηγείται. «Πώς αντιμετωπίζεται η ανυπομονησία για κάτι που θέλει να κάνει και θα γίνει;» αργότερα; Στα περισσότερα παιδιά με αυτισμό υπάρχει σημαντική δυσκολία στην επεξεργασία πληροφοριών που προέρχονται από λεκτική πηγή, ενώ επεξεργάζονται καλύτερα οτιδήποτε τους δίνεται με οπτικό τρόπο. Οι οπτικές υπενθυμίσεις συχνά χρησιμοποιούνται για να βοηθήσουν τα παιδιά να παραμένουν συγκεντρωμένα στη δραστηριότητα, για να γνωρίζουν τι περιμένουν οι άλλοι από αυτά, για να τους δοθεί η αίσθηση της συνέχειας και του καθημερινού προγράμματος, για να ξέρουν τι θα κάνουν μετά και για να κατανοούν καλύτερα τις εντολές που τους δίνονται. Ο οπτικός τρόπος παροχής πληροφοριών γίνεται με τη χρήση μικρών αντικειμένων, φωτογραφιών, συμβόλων κ.λ.π. ανάλογα με το επίπεδο κατανόησης του παιδιού. Οι κάρτες οργάνωσης μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να δομήσουν μια ολόκληρη μέρα, ένα μέρος της ή τα επόμενα λεπτά της εργασίας. Η χρήση τους πρέπει να υπαγορεύεται από τις ανάγκες των παιδιών. Εάν ένα παιδί έχει μια συγκεκριμένη δυσκολία στο να θυμάται πώς να ολοκληρώσει μια δραστηριότητα, οι κάρτες οργάνωσης μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να τα κατευθύνουν. Αυτό το οπτικό σύστημα είναι χρήσιμο επειδή παρέχει ένα περιεκτικό περιβάλλον οπτικής πληροφόρησης, σχετικά με τη δομή της ημέρας, τι δουλειά πρέπει να κάνουν και που να πάνε για να ολοκληρώσουν αυτήν. Αυτός ο τρόπος προσέγγισης παρέχει ένα σταθερό περιβάλλον στα άτομα με αυτισμό που το έχουν ανάγκη, αποκαθιστά την βασική επικοινωνία του ατόμου με το περιβάλλον εργασίας και περιορίζει τις άσχημες συμπεριφορές ή την έλλειψη συνεργασίας. Περισσότερες πληροφορίες για την οπτική οργάνωση μπορείτε να βρείτε στο πρόγραμμα TEACCH (Schopler et all, 1980) του πανεπιστημίου της Β. Καρολίνας.

5 ΜΑΡΙΤΣΑ ΚΑΜΠΟΥΡΟΓΛΟΥ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ «Πότε πρέπει να αρχίζει η λογοθεραπεία;». Από τη στιγμή που ο γονιός αντιληφθεί ότι κάτι δεν πάει καλά με την επικοινωνία ή με την ανάπτυξη της γλώσσας του παιδιού. Η υποστήριξη και η εκπαίδευση του γονιού, όσο γίνεται πιο νωρίς, είναι πάρα πολύ σημαντική προκειμένου να βοηθιέται το παιδί στην εκμάθηση βασικών επικοινωνιακών δεξιοτήτων «Μπορεί ένα παιδί που δεν μιλάει να κάνει λογοθεραπεία.;» Είναι απαραίτητο, κυρίως για ένα παιδί που δεν μιλάει, να δέχεται λογοθεραπεία. Ακόμη και αν δεν υπάρχει δυνατότητα ανάπτυξης της γλώσσας είναι δυνατόν το παιδί να διδαχθεί μη λεκτικούς τρόπους επικοινωνίας. «Πως καταλαβαίνεται ότι ένα παιδί έχει αυτισμό;» Υπάρχουν τυπικές και άτυπες διαδικασίες με τις οποίες ο Λογοπεδικός μπορεί να αξιολογήσει την επικοινωνιακή και γλωσσική ικανότητα ενός παιδιού. Η συνήθης διαδικασία που ακολουθεί ο Λογοπεδικός όταν υποπτευθεί ότι ένα παιδί έχει αυτισμό είναι η παραπομπή του σε Παιδοψυχίατρο ο οποίος θα κάνει και τη διάγνωση. «Έχει σημασία η γλώσσα ή η επικοινωνία;» Η γλώσσα και η ομιλία αποτελούν το ένα μέρος της επικοινωνίας, το άλλο είναι τα μη λεκτικά στοιχεία π.χ οι εκφράσεις του προσώπου, οι χειρονομίες κ.λ.π. Συνηθίζουμε να λέμε ότι το πρόβλημα στη γλώσσα που παρουσιάζουν τα παιδιά με αυτό αποτελεί την «κορυφή του παγόβουνου» ενώ η ουσιαστική δυσκολία υπάρχει στις επικοινωνία του παιδιού. Ακόμη και στις περιπτώσεις των παιδιών που έχουν αναπτύξει καλή γλώσσα, αυτή η δεξιότητα δεν χρησιμοποιείται για επικοινωνιακούς σκοπούς. «Πως προωθείται η λειτουργικότητα της γλώσσας;» Μέσα από την ενσωμάτωσή της στις καθημερινές δραστηριότητες και ρουτίνες, όπου το παιδί αντιλαμβάνεται ότι η γλώσσα παίζει ένα ρόλο «κλειδί» «Πώς βοηθάει η ουσιαστική υποστηρικτική επικοινωνία;» Η υποστηρικτική επικοινωνία είτε με χειρονομίες/νοήματα είτε με κάποιο γραφικό συμβολικό σύστημα είναι μια μορφή οπτικής επικοινωνίας στην οποία τα παιδιά με αυτισμό κατανοούν καλύτερα οπότε μπορούν να την μάθουν ευκολότερα. Παράλληλα η χρησιμοποίηση της οπτικής επικοινωνία κυρίως με τις χειρονομίες/νοήματα βοηθού και την

6 ανάδυση της γλώσσας καθώς οι χειρονομίες αποτελούν πρώιμο στάδιο της ανάπτυξης της γλώσσας «Πώς μπορούμε εμείς οι γονείς να αναπτύξουμε την επικοινωνία;» Οι γονείς, κάτω από σωστή καθοδήγηση, είναι οι καλύτεροι «εκπαιδευτές» των παιδιών τους επειδή έχουν τη δυνατότητα να «διδάξουν» επικοινωνιακές δεξιότητες και την γλώσσα σε ένα απόλυτα φυσικό περιβάλλον «Ο αυτισμός επηρεάζει την ανάπτυξη της γλώσσας. (σε επίπεδο φυσιολογικής νοημοσύνης);» Η σοβαρότητα του αυτισμού και ο βαθμός νοημοσύνης είναι καθοριστικοί παράγοντες για την ανάπτυξη της γλώσσας ή μπορεί να συνυπάρχουν επιπρόσθετες γλωσσικές διαταραχές «Οι δεξιότητες που αποκτιούνται μπορεί να χαθούν στην πορεία;» Σε σχέση, με την ανάπτυξη της επικοινωνίας και της γλώσσας φαίνεται, σε πολλές περιπτώσεις, να συμβαίνει αυτό. «Ποια είναι η φυσιολογική εξέλιξη της επικοινωνίας;» Δεν είναι δυνατόν να παραβλέπει κανείς τη σχέση ανάμεσα στην κοινωνικότητα και την ανάπτυξη της επικοινωνίας και τούτο γιατί η επικοινωνία βασίζεται πάνω τις έμφυτες ικανότητες του βρέφους για κοινωνική συναλλαγή. Πάνω σ άυτές τις ικανότητες το βρέφος περνά από τρία διακριτά στάδια ανάπτυξης της επικοινωνίας: Διαλεκτικό στάδιο: όπου το βρέφος δεν έχει την πρόθεση να επικοινωνήσει κάτι προς τους οικείους του, τα φυσικά όμως τα αντανακλαστικά σήματα (κλάμα, μορφασμοί, χαμόγελο κ.λ.π.) που στέλνει για την ικανοποίηση βασικό αναγκών, συλλαμβάνονται από τους ενήλικες οι οποίοι προσδίδουν σ αυτά επικοινωνιακή πρόθεση. Προσλεκτικό στάδιο: όπου το παιδί πλέον έχει αντιληφθεί τη σπουδαιότητα χρησιμοποίηση των «σημάτων» του και τα χρησιμοποιεί με πρόθεση προκειμένου να ελκύσει τον ενήλικα, και να ικανοποιήσει ανάγκες του Εκφωνητικό στάδιο: όπου το παιδί, καθώς αναπτύσσεται το νευρομυικό του σύστημα, χρησιμοποιεί τη γλώσσα ως επικοινωνιακό εργαλείο. «Άτυπη εξέλιξη της επικοινωνίας στον αυτισμό.» Ακολουθεί τα ίδια στάδια αλλά η βασική διαφορά έγκειται στο γεγονός ότι η ουσία του προβλήματος του αυτισμού αφορά στην απουσία των έμφυτων δεξιοτήτων για κοινωνική συναλλαγή που αποτελούν και την βάση για την ανάπτυξη της επικοινωνίας. Έτσι ενώ περνούν το πρώτο στάδιο, στέλνοντας κάποια σήματα (ποιοτικά όμως διαφορετικά) στην ουσία η μεγάλη δυσκολία βρίσκεται στο δεύτερο στάδιο όπου η πρόθεση για επικοινωνία είναι απούσα. Κάποια παιδιά, με υψηλή λειτουργικότητα ή με σύνδρομο Ασπεργκερ, επικοινωνούν τις ανάγκες τους αλλά δεν εκδηλώνουν την ανάγκη τους για επικοινωνιακή συνδιαλλαγή.

7 «Στάδια ανάπτυξης επικοινωνίας, σκιαγράφηση των παιδιών των καταρτιζομένων.» Η έννοια του φάσματος του αυτισμού υποδηλώνει την μεγάλη ποικιλομορφία στα συμπτώματα από παιδί σε παιδί. Για το σχεδιασμό ενός προγράμματος παρέμβασης είναι πολύ σημαντικό να καταγράφεται το επίπεδο επικοινωνιακής ικανότητας του παιδιού. «Τι σημασία έχει ο εσωτερικός λόγος για τον αυτισμό;» Με τον όρο «εσωτερικός λόγος» αναφερόμαστε στη κατανόηση της γλώσσας. Η κατανόηση της γλώσσας προηγείται της γλωσσικής έκφρασης που πραγματώνεται μέσα από την ομιλία. Οι λογοπεδικοί δίνουν όλο το βάρος της εργασίας τους στην κατανόηση της γλώσσας επειδή με αυτό τον τρόπο όταν προκύψει η γλωσσική έκφραση θα μπορεί να χρησιμοποιείται με λειτουργικό τρόπο. Η γνώση αυτή εκφράζεται μέσα από το παιχνίδι που είναι η πρώτη εμφάνιση του εσωτερικού λόγου «Υπάρχει αναγκαιότητα για παρέμβαση σε θέματα ορθοφωνίας και άρθρωσης;» Πολλά παιδιά όπως και παιδιά με αυτισμό αντιμετωπίζουν δυσκολίες με την άρθρωση που καθιστούν την ομιλία τους δυσκατάληπτη. Και τα παιδιά με αυτισμό δικαιούνται να βελτιώνουν τις γλωσσικές τους δεξιότητες με την επισήμανση ότι οι δυσκολίες τους θα πρέπει να αντιμετωπίζονται στο πλαίσιο της αυτιστικής τους διαταραχής και όχι σαν μια απλή γλωσσική δυσκολία. Αισθητηριακές δυσκολίες που οδηγούν σε χαλαρή άρθρωση η οποία κάνει το λόγο του παιδιού δυσκατάληπτο «Συνεργασία με τους Λογοπεδικούς.» Η βασική δυσκολία στην επικοινωνία και τη γλώσσα που αντιμετωπίζουν τα παιδιά με αυτισμό παραπέμπουν στην συνεργασία των γονιών με τους λογοπεδικούς. Η συνεργασία παίρνει τη σωστή της διάσταση όταν ο Λογοθεραπευτής, παράλληλα με την ατομική θεραπεία που παρέχει στο παιδί και τον βοηθά να βρίσκει τρόπους προσέγγισης και τεχνικών για την προώθηση λειτουργικών δεξιοτήτων, εκπαιδεύει και υποστηρίζει το γονιό στην εφαρμογή συγκεκριμένων δραστηριοτήτων στο σπίτι. «Ένα παιδί που δεν έχει μιλήσει μέχρι τα 11 μπορεί να μιλήσει;» Είναι δύσκολο να δώσει κανείς μια απόλυτα θετική ή αρνητική απάντηση. Η προσπάθεια κυρίως στην ανάπτυξη της ικανότητας της κατανόησης της γλώσσας δεν θα πρέπει να σταματάει σε συγκεκριμένη ηλικία. «Μπορεί ένα παιδί με αυτισμό όταν έχει καλή εκπαίδευση να απαλλαγεί από τον αυτισμό του;»

8 Ο αυτισμός είναι μια ισόβια διαταραχή. Ο καλύτερος τρόπος αντιμετώπισης/θεραπείας των δυσκολιών που παρουσιάζουν τα παιδιά είναι το κατάλληλο εκπαιδευτικό πρόγραμμα. Παρόλο που υπάρχουν πολλά εκπαιδευτικά προγράμματα που φαίνεται να ανταποκρίνονται στις ανάγκες πολλών παιδιών, κανένα πρόγραμμα δεν έχει βρεθεί που να είναι κατάλληλο για όλα τα παιδιά Γι αυτό είναι πολύ σημαντικό να γίνεται πολύ καλή αξιολόγηση των παιδιών προκειμένου να εφαρμόζεται το πλέον κατάλληλο πρόγραμμα «Πρέπει να κόβουμε την ηχολαλία;» Παλαιότερα η ηχολαλία θεωρείτο ότι ήταν μια ένδειξη απουσίας της ικανότητας για επικοινωνία και μάλιστα ότι δυσκόλευε την ανάπτυξή της. Οι σύγχρονες έρευνες υποστηρίζουν ότι η ηχολαλία είναι πρόδρομος της ανάπτυξης της γλώσσας και ότι πολλές φορές έχει σημαντική επικοινωνιακή χρησιμότητα. Για παράδειγμα ένα παιδί έλεγε «άσε κάτω το τηλεκοντρόλ» κάθε φορά που ήθελα να δει τηλεόραση επειδή αυτό του είπε κάποτε η μητέρα του όταν πήγε να ανοίξει την τηλεόραση. «Γιατί ένα παιδί που είναι υψηλής λειτουργικότητας μπορεί να μην αναπτύξει και λόγο;» Οι παράγοντες που επηρεάζουν την ανάπτυξη της γλώσσας στον αυτισμό είναι: Η σοβαρότητα του αυτισμού Το Νοητικό δυναμικό και Ειδική γλωσσική διαταραχή. «Πώς πρέπει να διδάξουμε στο παιδί την γλώσσα;» Στο φυσιολογικό παιδί η γλώσσα δε διδάσκεται αλλά κατακτιέται μέσα από την αλληλεπίδραση με τους οικείους κατά την διάρκεια των καθημερινών δραστηριοτήτων. Σε ορισμένα παιδιά, όπως συμβαίνει και στα παιδιά με αυτισμό, η γλώσσα μπορεί να διδαχθεί προσαρμόζοντας το ίδιο το περιβάλλον και τον τρόπο επικοινωνίας σύμφωνα με τις ανάγκες του κάθε παιδιού και τον ιδιαίτερο τρόπο μάθησης του. «Μπορεί να καταλάβει τις χειρονομίες χωρίς να συνοδεύονται από λέξεις;» Τα παιδιά με αυτισμό δυσκολεύονται να κατανοήσουν το νόημα και μιας συγκεκριμένης χειρονομίας. Φυσικά η οπτική επικοινωνία, στην οποία εντάσσονται και οι χειρονομίες είναι πιο εύκολα κατανοητή από τη γλώσσα. Η συστηματική χρήση χειρονομιών μαζί με την ομιλία βοηθά στην σύνδεση ενός συγκεκριμένου αντικειμένου ή μιας κατάστασης. «Γιατί μερικά παιδιά δεν μιλάνε καθόλου;»

9 Υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους κάποια παιδιά με αυτισμό δεν αναπτύσσουν τον λόγο. Οι κυριότεροι παράγοντες που ευθύνονται γι αυτό είναι: Η σοβαρότητα του αυτισμού Το νοητικό δυναμικό του παιδιού Ειδική γλωσσική διαταραχή «Εάν θα χρησιμοποιήσει χειρονομίες δεν υπάρχει κίνδυνος να μην μάθει να λέει τις λέξεις;» Η χρησιμοποίηση της χειρονομίας αποτελεί μέρος της φυσιολογικής ανάπτυξης της γλώσσας. Οι χειρονομίες προηγούνται της ομιλίας. Υπάρχουν ερευνητικά δεδομένα που υποστηρίζουν ότι η χρησιμοποίηση των χειρονομιών όχι μόνο δε δυσκολεύει την ανάπτυξη της γλώσσας αλλά αντίθετα τη διευκολύνει «Μπορούμε να δώσουμε φάρμακα που να βοηθήσουν την προσοχή τους;» Δεν γνωρίζω. «Τι θα μπορούσαν να κάνουν οι γονείς για να βοηθήσουν την γλωσσική ανάπτυξη;» Στη φυσιολογική εξέλιξη οι γονείς είναι οι πιο σημαντικοί άνθρωποι για την ανάπτυξη της γλώσσας επειδή αυτή αναδύεται μέσα από τις καθημερινές δραστηριότητες καθώς αλληλεπιδρούν οι γονείς με τα παιδιά τους. Στην περίπτωση των παιδιών με αυτισμό η αλληλεπίδραση μεταξύ των γονιών και των παιδιών είναι σοβαρά διαταραγμένη καθώς τα παιδιά δεν χρησιμοποιούν τα απαιτούμενα «σήματα» για να κινητοποιήσουν τους γονείς με αποτέλεσμα να μην έχουν τη δυνατότητα να τα βοηθήσουν. Τα τελευταία χρόνια έχουν αναπτυχθεί ειδικά προγράμματα πρώιμης παρέμβασης τα οποία παρέχουν εκπαίδευση σε γονείς για να προωθούν αυτές τις δεξιότητες όσο γίνεται πιο νωρίς με την υποστήριξη των ειδικών στην επικοινωνία και τη γλώσσα «Μέχρι πότε θα πρέπει να κάνουν λογοθεραπείες;» Η επικοινωνία και η γλώσσα αποτελούν τον πλέον σημαντικό παράγοντα στην λειτουργικότητα του ανθρώπου. Οι άνθρωποι που αντιμετωπίζουν δυσκολίες σε αυτούς τους τομείς θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα υποστήριξης από τους ειδικούς επαγγελματίες για όλης τους τη ζωή. «Γιατί σταματά η ομιλία στα 3 χρόνια;» Δεν νομίζω ότι υπάρχει κάποια επιστημονικά τεκμηριωμένη απάντηση. Υπάρχει περίπτωση να επανέλθει η ομιλία που είχαν κατακτήσει μέχρι τα 3 χρόνια.

10 «Πώς πρέπει να είναι η συνεργασία μας με τους δασκάλους;» Ο δάσκαλος είναι ο κατεξοχήν ειδικός για τον σχεδιασμό και την εφαρμογή του εκπαιδευτικού προγράμματος των παιδιών. Το σχολείο είναι ο χώρος ο οποίος μπορεί να ελεγχθεί και να οργανωθεί κατάλληλα έτσι ώστε να δίνει τη δυνατότητα στο παιδί με αυτισμό να μαθαίνει σύμφωνα με το δικό του ρυθμό και εξελικτικό πρότυπο. Είναι κυρίως ένας καλός χώρος για την εκμάθηση κοινωνικών κανόνων και συμβάσεων. Η συνεργασία μεταξύ γονιών και δασκάλων είναι επιβεβλημένη καθώς τα παιδιά με αυτισμό δεν έχουν τη δυνατότητα να γενικεύουν τις δεξιότητες που αποκτούν. Έτσι ενώ οι γονείς δίνουν πληροφορίες στους δασκάλους για τις ανάγκες των παιδιών τους, οι δάσκαλοι υποστηρίζουν τους γονείς στην εφαρμογή των εκπαιδευτικών προγραμμάτων στο σπίτι.

11 ΤΣΙΟΥΡΗ ΙΩΑΝΝΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ «Τα φιλιά και τα χάδια ως τρόπος επικοινωνίας - πότε θα πρέπει να τα σταματήσουμε;» Όλα τα παιδιά και οι ενήλικες με διαταραχές αυτιστικού φάσματος έχουν προβλήματα επικοινωνίας, ανεξαρτήτως του γλωσσικού τους επιπέδου (Wing, 2000). Αυτό σημαίνει ότι το αυτιστικό παιδί συνήθως παρουσιάζει προβλήματα σε επίπεδο παραγωγής και κατανόησης του λόγου, αλλά και σε επίπεδο χρησιμοποίησης και κατανόησης της μη λεκτικής επικοινωνίας (χειρονομίες, εκφράσεις προσώπου, κινήσεις σώματος συνοδευτικές του λόγου) Η σωματική επαφή με τους γονείς ή τους φροντιστές του αυτιστικού παιδιού (φιλιά, χάδια, γαργαλητό), μπορεί για ένα παιδί με αυτισμό να κυμαίνεται από ευχάριστη ή αδιάφορη μέχρι και ανεπιθύμητη ή ενοχλητική. Είναι καλό να έχουμε πάντα υπόψη μας ότι λόγω των αισθητηριακών διαταραχών, που τα παιδιά με αυτισμό μπορεί να παρουσιάζουν, είναι πιθανό να μην ανέχονται το ανθρώπινο άγγιγμα ή τη συχνή σωματική επαφή. Σε άλλες περιπτώσεις μπορεί να τους αρέσει ένας ιδιαίτερος τύπος σωματικής επαφής (π.χ. πολύ σφιχτά και με μεγάλη ένταση). Λόγω των δυσκολιών που έχουν τα άτομα με αυτισμό να κατανοήσουν και να αποκωδικοποιήσουν τα συναισθήματα και τις προθέσεις των άλλων, δεν είναι αυτονόητο ότι η συναισθηματική έκφραση τρυφερότητας αγάπης ή αποδοχής μέσα από φιλιά ή αγκαλιές θα γίνει κατανοητή ως τέτοια από το παιδί (Frith, 1996). Συνοψίζοντας, θα μπορούσαμε να πούμε ότι αν και απολύτως αναγκαία η έκφραση των συναισθημάτων αγάπης και τρυφερότητας προς το παιδί με αυτισμό, εξαρτάται από το κάθε παιδί το αν η σωματική αλληλεπίδραση θα βοηθήσει στη βελτίωση της επικοινωνίας και στην αύξηση της αλληλεπίδρασης του παιδιού με τους γονείς του. Καθώς το αυτιστικό παιδί μεγαλώνει, είναι προτιμότερο η σωματική επαφή με τους γονείς να μειώνεται ή να γίνεται πιο διακριτικά για λόγους κοινωνικής προσαρμογής αλλά και εμφάνισης σεξουαλικού τύπου συμπεριφορών. «Πώς θα καταλάβουμε αν το παιδί πονάει κάπου; Πως επικοινωνεί το αυτιστικό παιδί στον πόνο;» Λόγω των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αυτισμό στην επικοινωνία, ένα από τα ζωτικότερης σημασίας θέματα, που καλούνται οι γονείς να αντιμετωπίσουν, είναι αυτό της έκφρασης του πόνου. Συνήθως, η διάγνωση οποιασδήποτε φυσικής ασθένειας ενός αυτιστικού παιδιού ή ενήλικα είναι δύσκολη, γιατί το ίδιο σπάνια παραπονιέται και δυσκολεύεται να περιγράψει ή να δείξει με κάποιο τρόπο την πηγή του πόνου. Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι ίδιοι οι γονείς συνήθως γίνονται υπερευαίσθητοι σε οποιαδήποτε αλλαγή στις συνηθισμένες συμπεριφορές του παιδιού, προσπαθώντας να καταλάβουν τι είναι αυτό που την προκάλεσε (Wing, 2000). Ένας πρακτικός κανόνας, σε ότι αφορά την φροντίδα της φυσικής κατάστασης του παιδιού, είναι η πολύ καλή παρατήρηση και καταγραφή ασυνήθιστων συμπεριφορών του παιδιού, που στο παρελθόν έχουν συνδεθεί με πόνο ή με κάποια ασθένεια (π.χ. κοιλιακό άλγος, πονόδοντο, σωματικό τραυματισμό, ωτίτιδα, κ.ο.κ.), προκειμένου οι γονείς να έχουν στη διάθεση τους αναλυτικές πληροφορίες σχετικά με το πώς το παιδί τους εκφράζει τον πόνο. Τέτοιες συμπεριφορές θα μπορούσαν να είναι: διαταραχές ύπνου ή όρεξης, ξαφνική εμφάνιση ή εντατικοποίηση επιθετικής συμπεριφοράς προς τους άλλους ή τον εαυτό, άρνηση να σηκωθεί το παιδί από το κρεβάτι, ατυχήματα τουαλέτας. Παράλληλα, ιδιαίτερα βοηθητική είναι η εγκαθίδρυση σχέσης εμπιστοσύνης με έναν οικογενειακό γιατρό που σιγά- σιγά θα μπορέσει να αποκωδικοποιήσει με τη βοήθεια των γονιών τον τρόπο που το

12 συγκεκριμένο παιδί εκφράζει τον πόνο και να το βοηθήσει να γίνει πιο δεκτικό στην ιατρική περίθαλψη. Απαραίτητη είναι και η προληπτική τακτική επίσκεψη σε οδοντίατρο και αργότερα, με την ενηλικίωση του παιδιού, οι τακτικές γενικές ιατρικές εξετάσεις. «Πώς μπορώ να διαχειρισθώ τις λεκτικές εμμονές;» Οι στερεοτυπικές συμπεριφορές και οι επαναλαμβανόμενες δραστηριότητες του αυτιστικού ατόμου παρουσιάζουν ίσως τη μεγαλύτερη δυσκολία στη διαχείρισή τους από την οικογένεια. Η τάση του αυτιστικού παιδιού για επανάληψη στην προσπάθειά του να βάλει σε τάξη τον χαοτικό κόσμο διακατέχει και την ομιλία του, καθώς συχνά τα παιδιά με αυτισμό εμφανίζουν λεκτικές εμμονές ή στερεοτυπικό λόγο. Αυτός έχει τη μορφή συγκεκριμένης ερώτησης στην οποία το παιδί περιμένει να λάβει συγκεκριμένη απάντηση ή απλής επανάληψης λέξεων ή φράσεων με άκαμπτο τρόπο (Frith, 1996; Wing, 2000). Οι λεκτικές εμμονές συχνά είναι δύσκολες στην αποκωδικοποίησή τους (ο συνομιλητής τους δεν μπορεί να καταλάβει τι θέλει να πει το παιδί), λόγω συχνής αντιστροφής αντωνυμιών (π.χ. «θα σε δει η μαμά», εννοώντας: «θα με δει η μαμά») ή ιδιοσυγκρατικής χρήσης του λόγου («να φας μέλισσα», εννοώντας «θέλω μακαρόνια»). Ανάλογα με τη συχνότητα και την ένταση των λεκτικών αυτών εμμονών η οικογένεια θα πρέπει να αποφασίσει έναν από κοινού τρόπο αντιμετώπισης, που από τη μία μεριά να χαλαρώνει το ίδιο το παιδί, και από την άλλη να διασφαλίζει μία ομαλή οικογενειακή ζωή στα υπόλοιπα μέλη. Αυτό δεν είναι πάντα εύκολο. Γενικά η οικογένεια θα πρέπει να αποφασίσει, αν η συγκεκριμένη λεκτική εμμονή είναι άκρως απαραίτητο να μειωθεί ή να αλλάξει, έχοντας υπόψη ότι το πιθανότερο είναι πώς ακόμα και αν αυτή υποχωρήσει κάποια άλλη μπορεί σύντομα να εμφανισθεί. Αν, για παράδειγμα, ένα παιδί επαναλαμβάνει συχνά μία λέξη ή φράση χωρίς να ενοχλεί τους υπόλοιπους και σε χαμηλό τόνο φωνής, ίσως η παρέμβαση να μην είναι αναγκαία. Επειδή συνήθως οι λεκτικές εμμονές εκφράζουν την ανάγκη του παιδιού να βάλει τάξη στη ζωή του και να γνωρίζει τι πρόκειται να ακολουθήσει, είναι ιδιαίτερα βοηθητικό οι γονείς να οργανώσουν τη ζωή του παιδιού τους έτσι, ώστε να έχει τάξη και πρόγραμμα. Η χρήση ενός οπτικού προγράμματος φωτογραφιών που θα δηλώνουν τις δραστηριότητες του παιδιού σε ημερήσια ή εβδομαδιαία βάση, σε συνδυασμό με τη συχνή παραπομπή του παιδιού στο πρόγραμμα, κάθε φορά που έρχεται να πάρει επιβεβαίωση από τους γονείς του για κάτι που πρόκειται να συμβεί, μπορεί να συμβάλει αποτελεσματικά στη μείωση των λεκτικών εμμονών, χωρίς να υπάρχουν έντονες εξάρσεις και κρίσεις θυμού, τόσο από το ίδιο το παιδί όσο και από την οικογένειά του (Shopler, 2000).

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΝ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΙ... Η γλωσσική παρέμβαση Είναι η διαδικασία μέσω της

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος Τι Είναι ο Αυτισμός; 1. Διαταραχή Επικοινωνίας: Επηρεάζει την κατανόηση και τη χρήση όλων των

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος»

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Παράγοντες που επιδρούν στη μάθηση Η σοβαρότητα του αυτισμού Το επίπεδο της νοητικής τους ικανότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ. Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός. Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος»

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ. Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός. Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΝ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΙ... Στόχοι της γλωσσικής παρέμβασης Νηπιακή ηλικία : Η ανάπτυξη να παραλληλιστεί με την

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Ειδική Φυσική Αγωγή Ενότητα 10η: Αυτισμός Κοκαρίδας Δημήτρης Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΕΙΟ ΑΥΤΙΣΜΟΥ: ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΩΝ

ΙΑΤΡΕΙΟ ΑΥΤΙΣΜΟΥ: ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΩΝ ΙΑΤΡΕΙΟ ΑΥΤΙΣΜΟΥ: ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΩΝ ΒΟΓΙΝΔΡΟΥΚΑΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΛΟΓΟΠΕΔΙΚΟΣ ΙΑΤΡΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΟΡΕΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ?

Διαβάστε περισσότερα

οµηµένη διαδικασία καταγραφής και αξιολόγησης των καθηµερινών επικοινωνιακώνδεξιοτήτων,σεµορφήσυνέντευξης.

οµηµένη διαδικασία καταγραφής και αξιολόγησης των καθηµερινών επικοινωνιακώνδεξιοτήτων,σεµορφήσυνέντευξης. ΤσαφάρηΠαρασκευή, ΛογοθεραπεύτριαΤ.Ε. Ιατρική Εταιρία Ελλογον Τι είναι το πραγματολογικό προφίλ; οµηµένη διαδικασία καταγραφής και αξιολόγησης των καθηµερινών επικοινωνιακώνδεξιοτήτων,σεµορφήσυνέντευξης.

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι Η εφαρμογή του στην Κύπρο. Δάφνη Καραγιάννη Διαμαντή-Λογοθεραπεύτρια Κρίστια Χρίστου-Εργοθεραπεύτρια

Τι είναι Η εφαρμογή του στην Κύπρο. Δάφνη Καραγιάννη Διαμαντή-Λογοθεραπεύτρια Κρίστια Χρίστου-Εργοθεραπεύτρια Τι είναι Η εφαρμογή του στην Κύπρο Δάφνη Καραγιάννη Διαμαντή-Λογοθεραπεύτρια Κρίστια Χρίστου-Εργοθεραπεύτρια ΓΟΝΕΙΣ ΕΥΑΛΩΤΟΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΑΥΤΙΣΤΙΚΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ ΠΟΛΛΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΟΡΙΕΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός & Εκπαίδευση. Βάγια Α. Παπαγεωργίου Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο Β. Ελλάδας Ψ.Ν.Θ.

Αυτισμός & Εκπαίδευση. Βάγια Α. Παπαγεωργίου Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο Β. Ελλάδας Ψ.Ν.Θ. Αυτισμός & Εκπαίδευση Βάγια Α. Παπαγεωργίου Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο Β. Ελλάδας Ψ.Ν.Θ. Τι είναι ο αυτισμός; Κύριος εκπρόσωπος των διάχυτων διαταραχών της ανάπτυξης, που διαρκούν ολόκληρη τη ζωή (DSM-IV,

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Αγγελική Γενά agena@ppp.uoa.gr ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΕΝΤΑΞΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Α. ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Επίσταση Προσοχής Ομαδική & όχι

Διαβάστε περισσότερα

Αιτίες. Η Αγάπη για τη ρουτίνα. Συνήθεις Διαταραχές Ύπνου. Δυσκολίες επικοινωνίας. ! Εφιάλτες! Ακράτεια! Ροχαλητό! Ανήσυχος Ύπνος!

Αιτίες. Η Αγάπη για τη ρουτίνα. Συνήθεις Διαταραχές Ύπνου. Δυσκολίες επικοινωνίας. ! Εφιάλτες! Ακράτεια! Ροχαλητό! Ανήσυχος Ύπνος! Διαταραχές ύπνου και Αυτισµός Ελένη Λούκουτου Λογοθεραπεύτρια ΙΟΥΝΙΟΣ 2014 Ο ύπνος είναι ένα σημαντικό συστατικό της υγείας. Παρόλο που δε μπορούμε να κατανοήσουμε όλες τις λειτουργίες του, ο ύπνος είναι

Διαβάστε περισσότερα

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Το παιδί ξεδιπλώνει τις γλωσσικές ικανότητες του µε το χρόνο. Όλα τα παιδιά είναι διαφορετικά µεταξύ τους και το κάθε ένα έχει το δικό του ρυθµό. Τα στάδια ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D

Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Χαρακτηριστικά Αυτισμού Καλής Λειτουργικότητας ( ομιλία, κινητικός συντονισμός,

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΑΛΗΘΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΑΥΤΙΣΜΟΥ. Επιμέλεια: Στέργιος Νότας

ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΑΛΗΘΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΑΥΤΙΣΜΟΥ. Επιμέλεια: Στέργιος Νότας ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΑΛΗΘΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΑΥΤΙΣΜΟΥ Επιμέλεια: Στέργιος Νότας ΜΥΘΟΣ: Ο αυτισμός είναι μια σπάνια διαταραχή. ΑΛΗΘΕΙΑ: Παλαιότερες επιδημιολογικές έρευνες έδειχναν ότι στον γενικό

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση παιδιών με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος. Δρ. Αναστασία Χ Γιαννακού Ειδική Παιδαγωγός Λέκτορας Ενιαίας Εκπαίδευσης

Εκπαίδευση παιδιών με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος. Δρ. Αναστασία Χ Γιαννακού Ειδική Παιδαγωγός Λέκτορας Ενιαίας Εκπαίδευσης Εκπαίδευση παιδιών με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος Δρ. Αναστασία Χ Γιαννακού Ειδική Παιδαγωγός Λέκτορας Ενιαίας Εκπαίδευσης Πώς νοιώθω όταν μου ανακοινώσουν ότι στη τάξη μου θα φοιτά παιδί με Δ.Α.Φ. Πανικός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Λαδιάς Αναστάσιος, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής Β Αθήνας Μπέλλου Ιωάννα, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

αίθουσα Αλέξανδρος 4 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2009

αίθουσα Αλέξανδρος 4 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2009 επιστημονική ημερίδα: ΑΥΤΙΣΜΟΣ ΔΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ αίθουσα Αλέξανδρος 4 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2009 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΗΜΕΡΙΔΑΣ Συντονιστής - Επιστημονική Επιμέλεια: Στέργιος Νότας D.P.MGR., κλινικός ψυχολόγος

Διαβάστε περισσότερα

<<Πρόγραμμα ενδυνάμωσης και υποστήριξης οικογενειών ατόμων με αυτισμό>>

<<Πρόγραμμα ενδυνάμωσης και υποστήριξης οικογενειών ατόμων με αυτισμό>> Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων Γ Κ.Π.Σ. Ε.Π. Ενέργεια 1.1.4

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Τι είναι Μαθησιακές Δυσκολίες; Καμπύλη Νοημοσύνης Δείκτης Νοημοσύνης ποσοστό % κατηγορία πάνω από

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015

Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015 Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015 ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΩΝ Η σημαντικότερη από τις ανθρώπινες λειτουργίες. Η τέχνη της αποτελεσματικής ανταλλαγής πληροφοριών,

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητα. Μια. βόλτα στο. στο πάρκο

Δραστηριότητα. Μια. βόλτα στο. στο πάρκο Δραστηριότητα Μια βόλτα στο στο πάρκο ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ «ΤΕΣΤ» ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ Περιγραφή : Ένας από τους συμμετέχοντες καλείται να διαβάσει μια δήλωση που παρουσιάζεται μέσα σε ένα τρίγωνο. Το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Π. ΒΟΥΤΥΡΑΚΟΣ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

ΑΥΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Π. ΒΟΥΤΥΡΑΚΟΣ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΑΥΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Π. ΒΟΥΤΥΡΑΚΟΣ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ Κριτήρια Ποιοτική απόκλιση στην κοινωνική αλληλεπίδραση Ποιοτική απόκλιση στην επικοινωνία υσκολίες στη σκέψη, στη φαντασία, περίεργα

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση παιδιών με αυτισμό σε διαχωριστικά πλαίσια. Άντρη Χριστοδουλίδου Πρωτοπαπά BSc Special Education V.E. MSc Technology in Education

Εκπαίδευση παιδιών με αυτισμό σε διαχωριστικά πλαίσια. Άντρη Χριστοδουλίδου Πρωτοπαπά BSc Special Education V.E. MSc Technology in Education Εκπαίδευση παιδιών με αυτισμό σε διαχωριστικά πλαίσια Άντρη Χριστοδουλίδου Πρωτοπαπά BSc Special Education V.E. MSc Technology in Education Ένταξη - πόσο εύκολο είναι; Ασχολείται περισσότερο με τα αντικείμενα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Τι Είναι το Σύνδρομο Asperger;

Τι Είναι το Σύνδρομο Asperger; Τι Είναι το Σύνδρομο Asperger; Το σύνδρομο Asperger είναι μία νευρολογική διαταραχή, η οποία, σύμφωνα με τον κλινικό ψυχολόγο και ερευνητή Tony Attwood, προσβάλλει την ικανότητα του ατόμου να κατανοεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΑΥΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΑΥΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΑ Πηγές πληροφόρησης : συνέντευξη γονέων, ανταλλαγή απόψεων με άλλους ειδικούς, που ασχολούνται με το παιδί, άτυπη παρατήρηση και καταγραφή στοιχείων συμπεριφοράς, αποτελέσματα παιδαγωγικής αξιολόγησης.

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ:

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ: Γλωσσάρι Αυτό το γλωσσάρι, παρέχει ορισμούς / εξηγήσεις για όλες τις λέξεις ή φράσεις που χρησιμοποιούνται στην έρευνα, οι οποίες επιλέχθηκαν από τους εταίρους από όλα τα κράτη μέλη της Ε.Ε., που ενδεχομένως

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti Οδηγός εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Ένταξη και αποδοχή Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Ενότητα κατάρτισης για γονείς και

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΓΙΑ ΥΨΗΛΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ASPERGER

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΓΙΑ ΥΨΗΛΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ASPERGER ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ: ΑΥΤΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΓΙΑ ΥΨΗΛΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ASPERGER ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Μαρία Καμπούρογλου Λογοπεδικός ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Επικοινωνία... 4 Προσαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Τζένη Σουμάκη Παιδοψυχίατρος Ψυχαναλύτρια Επιστημονικά Υπεύθυνη Κέντρου Διατροφικών Διαταραχών ΑΝΑΣΑ Γρ. Ελληνικής Εταιρίας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας Μέλος Δ.Σ. Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel Advanced Interactive Graphic Novels on Mobile Touchscreen Devices ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel (ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ ΝΟ 23) Τίτλος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΕ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΙΣΤΙΚΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ (ΔΑΦ)

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΕ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΙΣΤΙΚΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ (ΔΑΦ) Κατερίνα Μάσχα Λέκτορας Αναπτυξιακής Ψυχολογίας Τμήμα Ψυχολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης kmascha@psy.soc.uoc.gr ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΕ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΙΣΤΙΚΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Tony Attwood. Κατάλληλα Εκπαιδευτικά Πλαίσια για Παιδιά με Σύνδρομο Asperger

Tony Attwood. Κατάλληλα Εκπαιδευτικά Πλαίσια για Παιδιά με Σύνδρομο Asperger Tony Attwood Κατάλληλα Εκπαιδευτικά Πλαίσια για Παιδιά με Σύνδρομο Asperger Το παιδί με σύνδρομο Asperger δεν παρουσιάζει το ίδιο προφίλ συμπεριφοράς και μαθησιακών ικανοτήτων με το παιδί που εμφανίζει

Διαβάστε περισσότερα

Η θεραπευτική αντιµετώπιση του αυτισµού

Η θεραπευτική αντιµετώπιση του αυτισµού Η θεραπευτική αντιµετώπιση του αυτισµού Η θεραπευτική αντιμετώπιση του αυτισμού και των συναφών διάχυτων αναπτυξιακών διαταραχών αποτελεί πρόκληση και αντικείμενο σημαντικού επιστημονικού ενδιαφέροντος

Διαβάστε περισσότερα

«Η ειδική αγωγή απαιτεί ειδικές γνώσεις»

«Η ειδική αγωγή απαιτεί ειδικές γνώσεις» «Η ειδική αγωγή απαιτεί ειδικές γνώσεις» Διεξαγωγή σεμιναρίου εκπαίδευσης και εποπτείας για θεραπευτές, εκπαιδευτές και συνοδούς ατόμων με αναπτυξιακές διαταραχές στο σχολικό πλαίσιο και την κοινότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ

ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΤΗΣ ΧΑΡΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΠΟΥΛΕΑ Μια μέρα στο παιδικό σταθμό «Το παιχνίδι της χαράς» Στο παιχνίδι της χαράς υπάρχει ένα περιβάλλον όπου παρέχει στα παιδιά ασφάλεια, φροντίδα,

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ: ΑΥΤΙΣΜΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ: Μαρία Παπαντωνίου Λογοπεδικός Μαρία Καμπούρογλου Λογοπεδικός Περιεχόμενα ΕΙΣΑΓΩΓΗ.... 3 ΟΡΙΣΜΟΙ..

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών Γ Οµάδα Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας 11ο Μάθηµα Διερεύνηση Προϋποθέσεων Διδασκαλίας - Α : Η θεωρία του Jean Piaget για τη νοητική ανάπτυξη του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

είναι μια ισόβια αναπτυξιακή διαταραχή, μια αναπηρία που εμποδίζει τα άτομα να κατανοούν σωστά όσα βλέπουν, ακούν και γενικά αισθάνονται.

είναι μια ισόβια αναπτυξιακή διαταραχή, μια αναπηρία που εμποδίζει τα άτομα να κατανοούν σωστά όσα βλέπουν, ακούν και γενικά αισθάνονται. Β έτος ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Σοφία Μπάτσιου Απρίλιος 2012 είναι μια ισόβια αναπτυξιακή διαταραχή, μια αναπηρία που εμποδίζει τα άτομα να κατανοούν

Διαβάστε περισσότερα

Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες

Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες Βασίλειος Κωτούλας Σχολικός Σύμβουλος 2ης Εκπ. Περ. ΠΕ Καρδίτσας vaskotoulas@sch.gr http://dipe.kar.sch.gr/grss Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες Δομή Εισήγησης Ορισμός - Χαρακτηριστικά Βασικές παραδοχές

Διαβάστε περισσότερα

EDUCATIONAL CONSULTANTS HELLAS EDUCATIONAL CONSULTANTS HELLAS EDUCATIONAL CONSULTANTS HELLAS

EDUCATIONAL CONSULTANTS HELLAS EDUCATIONAL CONSULTANTS HELLAS EDUCATIONAL CONSULTANTS HELLAS EDUCATIONAL CONSULTANTS HELLAS EDUCATIONAL CONSULTANTS HELLAS EDUCATIONAL CONSULTANTS HELLAS EDUCATIONAL CONSULTANTS HELLAS EDUCATIONAL CONSULTANTS HELLAS Το Επιστημονικό Κέντρο Παιδιού και Εφήβου «Μονορόδι»

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες τμημάτων & επιπέδων _v.1. Πληροφορίες τμημάτων & επιπέδων. τηλέφωνα επικοινωνίας: 211.403-7682 & 690.9012085 email: info@valores.

Πληροφορίες τμημάτων & επιπέδων _v.1. Πληροφορίες τμημάτων & επιπέδων. τηλέφωνα επικοινωνίας: 211.403-7682 & 690.9012085 email: info@valores. 2013 Πληροφορίες τμημάτων & επιπέδων ΒΑΣΙΚΟ Επίπεδο A Περιγραφή βασικού επιπέδου Α1 Ολοκληρώνοντας το επίπεδο Α1 της Ισπανικής γλώσσας, ο σπουδαστής θα είναι ικανός να κατανοήσει και να χρησιμοποιήσει

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία:

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: 1. Η διαφοροποιημένη αντιμετώπιση κατά τη διαδικασία εξέτασης των μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο γονέων παιδιών με αναπηρία

Ερωτηματολόγιο γονέων παιδιών με αναπηρία Εισαγωγή Το ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΤΩΡΑ σε συνεργασία με ευρωπαϊκούς φορείς συμμετέχει σε ένα πρόγραμμα για την υποστήριξη δημιουργίας θετικού οικογενειακού κλίματος σε οικογένειες με παιδιά με και ευνοϊκών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές κάρτες

Επαγγελματικές κάρτες Επαγγελματικές κάρτες Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Θεματική: Τα επαγγέλματα των γονιών της τάξης μας ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

1. Ορισµός της ΕΓΔ. 2.1. Χαρακτηριστικά της ΕΓΔ

1. Ορισµός της ΕΓΔ. 2.1. Χαρακτηριστικά της ΕΓΔ Ο λόγος είναι ίσως η σηµαντικότερη µορφή έκφρασης όσο για την επικοινωνία αλλά και για την περαιτέρω ανάπτυξη του ανθρώπου από τον προφορικό στον γραπτό λόγο. Γιατί αν ένα παιδί δεν συνειδητοποιήσει πλήρως

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικό Σημείωμα. Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής

Εισαγωγικό Σημείωμα. Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής Εισαγωγικό Σημείωμα Αγαπητοί γονείς, Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής κάθε παιδιού. Οι στέρεες βάσεις και τα θεμέλια της μάθησης και της ολόπλευρης ανάπτυξής

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση γραπτού λόγου Επίπεδο Γ Τρίτη διδακτική πρόταση Πονοκέφαλος και θυμός Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: 1 διδακτική ώρα ενήλικες κατανόηση της δομής του κειμένου και δείκτες

Διαβάστε περισσότερα

Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους. Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου

Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους. Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου Χαιρετίζοντας την σημερινή εκδήλωση εκ μέρους του Πανεπιστημίου Κύπρου, θα

Διαβάστε περισσότερα

Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας;

Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας; Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας; Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή ΔΕΠΥ όπως είναι γνωστή από τα ακρωνύμια, αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΑΥΤΙΣΜΟΥ

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΑΥΤΙΣΜΟΥ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΘΗΣ ΣΤΟ M.D.D.E. M.Sc. ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ

ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ Σε όλα τα φιλοξενούμενα παιδιά και έφηβους παρέχονται υπηρεσίες: o Στέγασης, σίτισης και ολοκληρωμένης καθημερινής φροντίδας o Φροντίδας της Υγείας o Κοινωνικής συμβουλευτικής, ψυχολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Αναπηρίας. Αντί προλόγου:

Γλωσσάρι Αναπηρίας. Αντί προλόγου: Γλωσσάρι Αναπηρίας Αντί προλόγου: Το γλωσσάρι συντάχθηκε με κύριο στόχο την ενημέρωση του ευρύτερου κοινού, όσον αφορά το σύνδρομο Down, αλλά και τα δικαιώματα των παιδιών με αναπηρία. Δυστυχώς η κοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Εισαγωγή: οκιμασίες Εκτελεστικών Λειτουργιών και η Συμβολή τους στην Επαγγελματική σας Επιλογή Η σημασία της αξιολόγησης των γνωστικών δεξιοτήτων Οι γνωστικές ικανότητες

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο για επαγγελματίες που εργάζονται σε φορείς που εξυπηρετούν ανθρώπους με αναπηρία

Ερωτηματολόγιο για επαγγελματίες που εργάζονται σε φορείς που εξυπηρετούν ανθρώπους με αναπηρία Partnership: AIAS Bol1gna onlus (I) Εισαγωγή Το ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΤΩΡΑ σε συνεργασία με ευρωπαϊκούς φορείς συμμετέχει σε ένα πρόγραμμα για την υποστήριξη δημιουργίας θετικού οικογενειακού κλίματος σε οικογένειες

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων. Επίπεδο Α1 για παιδιά

Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων. Επίπεδο Α1 για παιδιά Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων ΜΠΟΡΩ ΝΑ Επίπεδο Α1 για παιδιά Κατανόηση προφορικού λόγου Μπορώ, όταν ο λόγος είναι αργός, καθαρός με μεγάλες παύσεις και επαναλήψεις και χρήση οπτικών μέσων:

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακευτική Αγωγή (κατάποση δισκίων)

Φαρμακευτική Αγωγή (κατάποση δισκίων) Φαρμακευτική Αγωγή (κατάποση δισκίων) Για παιδιά με αυτισμό 2 Το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνουμε είναι να αναλύσουμε γιατί το παιδί μας δεν δέχεται να πάρει το δισκίο. Η κατάποση δισκίων για ένα παιδί

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ Τρόποι θετικής προσαρμογής Ελένη Τσαχαγέα Κλινική Ψυχολόγος Επιστ. Συνεργάτης Νευρολογικό Τμήμα Γ.Ν.Α «Γιώργος Γεννηματάς» Σκοπός Ομιλίας Να παρουσιάσει το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΙΣΜΟΣ. Η τυπική κλινική εικόνα του αυτισμού περιλαμβάνει:

ΑΥΤΙΣΜΟΣ. Η τυπική κλινική εικόνα του αυτισμού περιλαμβάνει: ΑΥΤΙΣΜΟΣ Βιργινία Πολυμεροπούλου Εργοθεραπεύτρια Ο Αυτισμός αποτελεί τη βαρύτερη ψυχική διαταραχή της παιδικής ηλικίας. Περιγράφηκε για πρώτη φορά από τον Αμερικανό Παιδοψυχίατρο L. Kanner το 1943. Ο Kanner

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟΙ ΠΑΙΚΤΕΣ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΛΥΤΕΡΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ Ο ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΗΜΕΡΑ Εμπειρικές γνώσεις Έλλειψη μεθοδολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Το αληθινό παραμύθι της βίας. Από τον Ευγένιο Τριβιζά*

Το αληθινό παραμύθι της βίας. Από τον Ευγένιο Τριβιζά* Α. ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ Διαβάζουμε το κείμενο. Το αληθινό παραμύθι της βίας Από τον Ευγένιο Τριβιζά* Η εκφοβιστική και επιθετική συμπεριφορά παιδιών εναντίον συμμαθητών τους είναι ένα πολύμορφο και

Διαβάστε περισσότερα

Νοητική υστέρηση. είναι η κατάσταση που χαρακτηρίζεται από. σημαντικά υποβαθμισμένη νοητική λειτουργία (κάτω από το μέσο όρο), που εμφανίζεται κατά

Νοητική υστέρηση. είναι η κατάσταση που χαρακτηρίζεται από. σημαντικά υποβαθμισμένη νοητική λειτουργία (κάτω από το μέσο όρο), που εμφανίζεται κατά ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Β έτος Σοφία Μπάτσιου Μάρτιος 2012 Να κατανοήσετε το πρόβλημα της νοητικής υστέρησης, τα χαρακτηριστικά των μαθητών με νοητική

Διαβάστε περισσότερα

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών Παράρτημα 1: Τεχνική έκθεση τεκμηρίωσης σεναρίου Το εκπαιδευτικό σενάριο που θα σχεδιαστεί πρέπει να συνοδεύεται από μια τεχνική έκθεση τεκμηρίωσής του. Η τεχνική αυτή έκθεση (με τη μορφή του παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ «ΛΗΤΩ ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ» ΚΑΙ ΒΡΕΦΟΚΟΜΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟY

ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ «ΛΗΤΩ ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ» ΚΑΙ ΒΡΕΦΟΚΟΜΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟY ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ «ΛΗΤΩ ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ» ΚΑΙ ΒΡΕΦΟΚΟΜΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟY Προσαρμογή- Αποχωρισμός Αγαπητοί γονείς, Κατανοώντας τους προβληματισμούς και τα ερωτήματα σας γύρω από θέματα

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ 1 of 18 4/16/2015 4:11 PM ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Το ερωτηματολόγιο αυτό έχει διάφορες ενότητες για τα ψηφιακά παιχνίδια που παίζονται σε συσκευές κινητής τεχνολογίας και ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

Ανίχνευση ασθενειών στα νεογέννητα βρέφη

Ανίχνευση ασθενειών στα νεογέννητα βρέφη Ανίχνευση ασθενειών στα νεογέννητα βρέφη Ενημέρωση των γονέων για την έγκαιρη διάγνωση των εγγενών διαταραχών στα βρέφη Αγαπητοί γονείς, το παιδί σας πρόκειται σύντομα να γεννηθεί ή μόλις έχει γεννηθεί.

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΠΟΣΗΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΜΕ ΤΡΑΧΕΙΟΣΤΟΜΙΑ. Μπάρδης Παναγιώτης 10522

ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΠΟΣΗΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΜΕ ΤΡΑΧΕΙΟΣΤΟΜΙΑ. Μπάρδης Παναγιώτης 10522 ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΠΟΣΗΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΜΕ ΤΡΑΧΕΙΟΣΤΟΜΙΑ Μπάρδης Παναγιώτης 10522 ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΑΕΡΑΓΩΓΩΝ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΑΕΡΑΓΩΓΩΝ Οι Τεχνικές Διαχείρισης των

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ Τ.Ε.Ι. ΛΑΡΙΣΑΣ Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ Ονοματεπώνυμο φοιτητριών: ΤΣΙΜΗΤΡΑ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΤΣΙΩΡΑ ΓΕΩΡΓΙΑ Υπεύθυνη καθηγήτρια: κ. ΚΥΠΑΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α 1. Πρόλογος 2. Τι είναι η Κατά Πλάκας Σκλήρυνση/Πολλαπλή Σκλήρυνση 3. Λίγα λόγια για τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Πολλαπλής Σκλήρυνσης Π ρ ό λ ο γ ο ς Ο λόγος της σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

Δεξιότητες Παρουσίασης. Άννα Ξυνιστέρη

Δεξιότητες Παρουσίασης. Άννα Ξυνιστέρη 1 Δεξιότητες Παρουσίασης Άννα Ξυνιστέρη 2 Δεξιότητες Παρουσίασης - Κανόνες 3 Δεξιότητες Παρουσίασης - Στόχοι Ανάπτυξη δεξιοτήτων παρουσίασης Ικανότητα καλύτερου σχεδιασμού παρουσιάσεων Αντιμετώπιση ερωτο-απαντήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡ ΗΣΗ. (Βιργινία Πολυμεροπούλου Εργοθεραπεύτρια)

ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡ ΗΣΗ. (Βιργινία Πολυμεροπούλου Εργοθεραπεύτρια) ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡ ΗΣΗ (Βιργινία Πολυμεροπούλου Εργοθεραπεύτρια) Η Νοητική Υστέρηση αναφέρεται σε μια παθολογική κατάσταση που εκδηλώνεται στην περίοδο ανάπτυξης, δηλ. την περίοδο που αρχίζει από την σύλληψη

Διαβάστε περισσότερα

Αναπηρία: όροι και ορισμοί. Η έννοια της διαφορετικότητας

Αναπηρία: όροι και ορισμοί. Η έννοια της διαφορετικότητας Αναπηρία: όροι και ορισμοί Η έννοια της διαφορετικότητας Η Αναπηρία στην Αρχαία Ελλάδα Ο Όμηρος στην Οδύσσεια αναφέρει τον τυφλό ποιητή, ο οποίος συχνά ήταν προσκεκλημένος στο παλάτι και είχε την εύνοια

Διαβάστε περισσότερα

Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα

Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα Τα μικρά παιδιά είναι χρήστες της φυσικής τους γλώσσας.

Διαβάστε περισσότερα