Ανταγωνιστικότητα, καινοτομία και απασχόληση σε μια περιφερειακή βιομηχανική περιοχή: η περίπτωση του Νομού Αχαΐας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ανταγωνιστικότητα, καινοτομία και απασχόληση σε μια περιφερειακή βιομηχανική περιοχή: η περίπτωση του Νομού Αχαΐας"

Transcript

1 INΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΣΕΕ-ΑΔΕΔΥ ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΣΕΕ-ΑΔΕΔΥ Διπλό Tεύχος Σεπτέμβριος 2007 Τιμή Τεύχους 5 Γραφεία: Ιουλιανού 24, Αθήνα Ταχ. Θυρίδα 3626, Αθήνα Εκδότης: Χρήστος Πολυζωγόπουλος Υπεύθυνος Έκδοσης: Πέτρος Λινάρδος - Ρυλμόν Ηλ. σελιδοποίηση - Παραγωγή - Εκτύπωση: ΚΑΜΠΥΛΗ ΑDV. Aντιγόνης 60, Αθήνα Τηλ.: , Fax: Συνδρομές (Τέσσερα Τεύχη): Ιδιωτών: 20 Συνδικαλιστικών Οργανώσεων: 20 Φοιτητών: 15 Οργανισμών, επιχειρήσεων, τραπεζών, δημοσίων υπηρεσιών: 40 Συνδρομή εξωτερικού: 50 Εμβάσματα - Επιταγές: Χρήστος Πολυζωγόπουλος Κώστας Πουπάκης Ινστιτούτο Εργασίας της ΓΣΕΕ-ΑΔΕΔΥ Ιουλιανού 24, Αθήνα Ανταγωνιστικότητα, καινοτομία και απασχόληση σε μια περιφερειακή βιομηχανική περιοχή: η περίπτωση του Νομού Αχαΐας Γιάννη Ευσταθόπουλου

2 2 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007 Περιεχόμενα Εισαγωγικό σημείωμα του Πέτρου Λινάρδου-Ρυλμόν...4 Πρόλογος...5 Εισαγωγή...8 Τμήμα Ι: Τμήμα ΙΙ: Τμήμα ΙΙΙ: Νέο Παραγωγικό Υπόδειγμα, Περιφερειακή Ανάπτυξη και Καινοτομία: Θεωρητικές βάσεις και γενικές κατευθύνσεις της μελέτης Διεθνές οικονομικό περιβάλλον, αβεβαιότητα και κρίση του τεϊλορισμού Οι νέες θεωρίες των Οικονομικών της Καινοτομίας Περιφερειακή ανάπτυξη και πολιτική: η ανάδυση ενός νέου υποδείγματος Καινοτομία και Περιφερειακή Ανάπτυξη: ταξινόμηση και ανάλυση των θεωρητικών προσεγγίσεων Συμπεράσματα θεωρητικού τμήματος...80 Υφιστάμενη οικονομική κατάσταση του Νομού Αχαΐας Ανάλυση SWOT Οι επιδόσεις της περιοχής Οι συνεντεύξεις με τους αναπτυξιακούς φορείς της περιοχής Οι καινοτομικές επιδόσεις των επιχειρήσεων του Νομού Συμπεράσματα δεύτερου τμήματος...93 Έρευνα επιχειρήσεων στην ευρύτερη περιοχή της Πάτρας Στόχοι και μεθοδολογία Αποτελέσματα της έρευνας πεδίου...98 Νέο παραγωγικό υπόδειγμα και καινοτομία...98 Οι σχέσεις με τις αγορές Οι διεπιχειρησιακές σχέσεις Οι σχέσεις με το υποστηρικτικό πεδίο Συμπεράσματα της έρευνας πεδίου Τμήμα IV: Γενικά συμπεράσματα/προτάσεις πολιτικής Βιβλιογραφία: Παράρτημα: Ερωτηματολόγιο Έρευνας Πεδίου...133

3 ΤΕΤΡΑΔΙΑ ΤΟΥ ΙΝΕ Contents Introduction Note by P. Linardos-Rulmond...4 Preface...5 Introduction...8 Part I: Part II: Part III: Part IV: New Productive Paradigm, Regional Development and Innovation: theoretical perspectives International Economic Environment, Uncertainty and the Crisis of Taylorism Innovation Economics: Recent Developments and New theoretical Perspectives Regional Planning and Development: the rise of a new paradigm Innovation and Regional Development: classification and analysis of theoretical approaches Conclusion...80 Economic Profile and Performances of the Achaia Prefecture Swot Analysis Economic performances Interviews with the regional development agencies and organisations Innovative performances of Achaia s enterprises Conclusion...93 Enterprise Survey in Patra s region Goals and methodology Results of the enterprise survey Conclusion Conclusion & Policy Recommendations Bibliography: Annex: Enterprise Survey s Questionnaire...133

4 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007 Εισαγωγικό σημείωμα Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το καλοκαίρι που πέρασε έθεσε με τον πλέον δραματικό τρόπο το θέμα της ανάπτυξης στις περιφέρειες της χώρας, όχι μόνο σχετικά με την ερμηνεία των καταστροφικών πυρκαγιών, αλλά και σε σχέση με το μέλλον των περιοχών που έχουν πληγεί. Από τη μια μεριά αναδεικνύεται η επείγουσα ανάγκη διαμόρφωσης ολοκληρωμένων περιφερειακών προγραμμάτων με την ενεργό παρέμβαση και ευθύνη των τοπικών κοινωνιών, ικανών να αξιολογήσουν πραγματικά τις προηγούμενες πολιτικές, να σχεδιάσουν νέες οι οποίες να υπηρετούν συγκεκριμένους στόχους. Αναδεικνύεται η ανάγκη διαμόρφωσης περιφερειακών προγραμμάτων που υλοποιούνται με την δραστηριοποίηση των τοπικών θεσμών. Αλλά ο στρατηγικός αναπτυξιακός προγραμματισμός για το μέλλον (την περίοδο ), υιοθετεί μια αντίστροφη πορεία, αφαιρώντας αρμοδιότητες από τις περιφέρειες, τόσο στο επίπεδο του σχεδιασμού, όσο και σ αυτό τις διαχείρισης των προγραμμάτων. Σε αυτό το τεύχος των Τετραδίων δημοσιεύουμε μια μελέτη που διερευνά για το Νομό Αχαΐας την αναγκαιότητα αλλά και τη δυνατότητα αλλαγής του αναπτυξιακού προτύπου, εξετάζοντας όχι μόνο τις ανάγκες του Νομού σε μακροοικονομικό επίπεδο, αλλά και τις ανάγκες των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται σε αυτή την περιοχή. Η μελέτη αυτή δίνει κυρίως έμφαση στα θέματα της ανταγωνιστικότητας και της απασχόλησης, αλλά παρουσιάζει μια μεθοδολογία που συνδυάζει την υποστήριξη των ιδιωτικών πρωτοβουλιών με τον ενεργό ρόλο μιας συλλογικής προσέγγισης της περιφερειακής ανάπτυξης, μια μεθοδολογία που είναι απαραίτητη για την αναγκαία σήμερα προώθηση της έννοιας της αειφόρου ανάπτυξης στις περιφέρειες της χώρας. Πέτρος Λινάρδος-Ρυλμόν

5 ΤΕΤΡΑΔΙΑ ΤΟΥ ΙΝΕ Πρόλογος Κατά τη διάρκεια της τελευταίας εικοσαετίας, η σημασία της γεωγραφίας ως ενεργός συντελεστής της οικονομικής ανάπτυξης, της καινοτομίας και της ανταγωνιστικότητας έχει αναγνωριστεί κατά κόρον από τη διεθνή και εγχώρια βιβλιογραφία (Ratti, 1992; Cooke και Morgan, 1998; Lipietz, 2001, Morgan και Nauwelaers, 2003; Scott και Storper, 2003; Πάκος, 2005). Ο χώρος εκλαμβάνεται ως βασική συνιστώσα των διαδικασιών ανάπτυξης / απαξίωσης της καινοτομίας. Παράλληλα, ο βαθμός αξιοποίησης καθώς και η ποιότητα των ενδογενών πόρων μιας περιοχής -δηλαδή των πόρων που παραμένουν προσδεμένοι στον χώρο- καθορίζουν τις οικονομικές επιδόσεις των περιφερειών. Με άλλα λόγια, η αναπτυξιακή πορεία μιας περιοχής αλληλεπιδρά με την τεχνολογική και καινοτομική της δραστηριότητα (Ratti, 1992). Το γεγονός αυτό αναδεικνύει τον εξελικτικό χαρακτήρα της περιφερειακής ανάπτυξης (Cooke και Morgan, 1998). Μια τέτοια προσέγγιση επικεντρώνεται στα οργανωσιακά και θεσμικά κανάλια διαμέσου των οποίων οι περιφέρειες -νοούμενες ως συλλογικά κοινωνικά συστήματα- αναζητούν την ενίσχυση των ανταγωνιστικών τους πλεονεκτημάτων καθώς και της ικανότητάς τους για μάθηση. Η σημασία της σύλληψης, δημιουργίας και διάχυσης της γνώσης σε περιφερειακό επίπεδο αποτυπώνεται στην έννοια των περιοχών που μαθαίνουν (ΟΟΣΑ, 2001). Από την πλευρά τους, οι ορθόδοξες θεωρητικές προσεγγίσεις καθώς και οι πολιτικές που στηρίζονται σε αυτές επικεντρώνονται στη σημασία των μακροοικονομικών επιδόσεων ως βασικοί προσδιοριστικοί παράγοντες της οικονομικής ανάπτυξης. Οι ίδιες προσεγγίσεις αποδίδουν ιδιαίτερη έμφαση σε συντελεστές όπως οι άμεσες ξένες επενδύσεις, η αύξηση των διεθνών συναλλαγών και η διάχυση σε διεθνές επίπεδο της τεχνολογίας και της καινοτομίας ως μεταδότες της οικονομικής σύγκλισης. Με τον τρόπο αυτό αγνοείται η σημασία των οικονομιών συγκέντρωσης και των ευρύτερων δυναμικών που αναπτύσσονται σε περιφερειακό επίπεδο (Scott, Storper, 2003). Για τους παραπάνω συγγραφείς, η περιφερειακή ανάπτυξη στηρίζεται στην ανάπτυξη δυναμικών όπως η αξιοποίηση υποδομών έντασης κεφαλαίου, η ανάπτυξη διεπιχειρησιακών σχέσεων στο πλαίσιο τοπικών βιομηχανικών συστημάτων, η συγκέντρωση ειδικευμένου εργατικού δυναμικού καθώς και η ύπαρξη σχεσιακών πόρων με άμεση συμβολή στη δημιουργική και καινοτομική ικανότητα των περιφερειών. Η σημασία της τελευταίας αυτής κατηγορίας πόρων υπογραμμίζεται κατά κόρον από τις θεωρίες της ενδογενούς ανάπτυξης. Σε αντίθεση με τις εξωγενείς προσεγγίσεις του ζητήματος, οι θεωρίες της ενδογενούς ανάπτυξης επικεντρώνονται στην αξιοποίηση των συντελεστών που παραμένουν προσδεμένοι στον εθνικό χώρο ή στον χώρο επιμέρους περιοχών. Οι παράγοντες αυτοί (σε αντίθεση με τους παράγοντες υψηλής κινητικότητας όπως τα προϊόντα, τα κεφαλαιουχικά αγαθά, το χρηματικό κεφάλαιο, η πρόσβαση στην πληροφορία) αφορούν το εργατικό δυναμικό, την γεωγραφία και ιστορία μιας περιοχής καθώς και το κοινωνικό της κεφάλαιο. Όπως σημειώνει ο Θεοφάνης Πάκος (2005) οι σημαντικότεροι απ αυτούς τους πόρους αναδύονται τοπικά και σε μεγάλο ποσοστό, ίσως το μεγαλύτερο, δεν είναι αποτιμήσιμοι ή αξιολογήσιμοι με κανένα από τους γνωστούς τιμολογικούς

6 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007 ή αξιολογικούς μηχανισμούς, δηλαδή των μηχανισμών της αγοράς και της δημόσιας επιλογής. Είναι ακριβώς αυτοί οι άυλοι, απροσδιόριστοι, μη μετρήσιμοι και κατά συνέπεια μη εμπορεύσιμοι πόροι που δεν εξηγούν μόνο την έντονη ανισότητα αλλά επίσης και τις άνισες επιδόσεις περιοχών με τους ίδιους φυσικούς και υλικούς μετρήσιμους και αποτιμήσιμους πόρους. Αναλυτικότερα, οι παράγοντες που αφορούν το εργατικό δυναμικό (Malecki, 1999) σχετίζονται με το μορφωτικό και εκπαιδευτικό επίπεδο, τις δεξιότητες και τεχνικές γνώσεις, τις άρρητες, κοινωνικές και γενικές γνώσεις των εργαζομένων. Μεταξύ των σημαντικότερων ιστορικών παραγόντων ξεχωρίζουν οι άτυποι κανόνες στους οποίους υπακούει η οικονομική δραστηριότητα μιας περιοχής, η αλληλεγγύη, η από κοινού ανάπτυξη και προώθηση ιδεών, η ποιότητα ζωής, ο συνδυασμός κανόνων, θεσμών και πρακτικών που καθιστούν περισσότερο η λιγότερο δημιουργικές τις οικονομικές δραστηριότητες μιας περιοχής (Putnam, 1993). Τέλος, οι παράγοντες που σχετίζονται με τη γεωγραφία αφορούν τους φυσικούς πόρους και τη γεωγραφική θέση μιας περιοχής, τις υποδομές της καθώς και τις οικονομίες συγκέντρωσης (agglomeration economies) που προσφέρουν οι πόλεις και τα εγκατεστημένα δίκτυα επιχειρήσεων. Τα χαρακτηριστικά του εργατικού δυναμικού, οι ιστορικοί και γεωγραφικοί παράγοντες, το κοινωνικό κεφάλαιο συγκροτούν την έννοια του τοπικού κεφαλαίου (territorial capital). Η ποιότητα του τοπικού κεφαλαίου προσδιορίζει με τη σειρά της τις παραγωγικές και οικονομικές επιδόσεις μιας περιοχής, και εντέλει, την ικανότητα της περιοχής να διαμορφώσει ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα που θα της επιτρέψουν να ανταποκριθεί στις προκλήσεις που απορρέουν από την ανάδυση ενός νέου διεθνοποιημένου και μεταβαλλόμενου ανταγωνιστικού περιβάλλοντος. Η διαπίστωση αυτή ενισχύεται από το γεγονός ότι η αποτελεσματικότητα των επενδύσεων πάγιου κεφαλαίου εξαρτάται από την ποιότητα του συντελεστών του τοπικού κεφαλαίου (Catin, 2000). Κάτι τέτοιο αιτιολογείται από το γεγονός ότι τα πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα των επενδύσεων εξαρτώνται με τη σειρά τους από τις δια-κλαδικές σχέσεις του τοπικού παραγωγικού συστήματος. Ταυτόχρονα, η επίπτωση των επενδύσεων στην παραγωγικότητα και τη διαρθρωτική ανταγωνιστικότητα συνδέονται με τις οικονομίες κλίμακας και συγκέντρωσης και ιδιαίτερα με τις γνώσεις και δεξιότητες του εργατικού δυναμικού της περιοχής που επιτρέπουν την βέλτιστη αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών και παραγωγικών / οργανωσιακών πρακτικών που εισάγονται στην παραγωγική διαδικασία. Με βάση τα παραπάνω, οι περιφέρειες οφείλουν να εκληφθούν ως οργανικές μονάδες της οικονομικής πραγματικότητας δηλαδή ως θεμελιώδεις λίθοι της οικονομικής οργάνωσης στον ίδιο βαθμό με τις επιχειρήσεις, τους παραγωγικούς τομείς και τα κράτη (Scott, Storper, 2003). Η άποψη αυτή ενισχύεται από το γεγονός ότι ενώ τα σύνορα μεταξύ των εθνικών παραγωγικών συστημάτων τείνουν να καταργηθούν, παρατηρείται μια τάση προς τη διαμόρφωση τοπικών / περιφερειακών συστημάτων με υψηλές και σταθερές ανταγωνιστικές επιδόσεις. Αναλυτικότερα, διακρίνεται μια σχέση αλληλεπίδρασης μεταξύ των αγορών αγαθών (που διεθνοποιούνται) και των αγορών των συντελεστών (κυρίως αυτών που αποτελούν το τοπικό κεφάλαιο ) που διατηρούν τον τοπικό τους χαρακτήρα (Benko, Lipietz, 1992). Το γεγονός αυτό υποδηλώνει ότι η οικονομική ανάπτυξη των κρατών στο πλαίσιο των νέων ανταγωνιστικών και παραγωγικών συνθηκών που διαμορφώνουν η οικονομία της γνώσης, η εντατικοποίηση του διεθνούς ανταγωνισμού, οι αλλαγές από την πλευρά της ζήτησης καθώς και η εξέλιξη

7 ΤΕΤΡΑΔΙΑ ΤΟΥ ΙΝΕ 7 των τεχνολογιών της πληροφορίας και της επικοινωνίας θα είναι ολοένα και πιο συνδεδεμένη με τις διαδικασίες χωρικής συγκέντρωσης των οικονομικών δραστηριοτήτων (Morgan, 2001). Η μετάβαση από τον τεχνικό στο γνωστικό καταμερισμό της εργασίας επιβεβαιώνει την παραπάνω θέση (Mouhoud, 1998). Η έννοια του γνωστικού καταμερισμού της εργασίας υποδεικνύει την μετάβαση από μια λογική βασισμένη σε τεχνικά κριτήρια και στην απόδοση των παραγωγικών συντελεστών σε μια λογική που στηρίζεται στην εκμάθηση και στις ικανότητες των εργαζομένων να ανταποκριθούν στις αλλαγές του ανταγωνιστικού τους περιβάλλον. Οι προσδιοριστικοί παράγοντες της γεωγραφικής κατανομής των δραστηριοτήτων που σχετίζονται με τον γνωστικό καταμερισμό της εργασίας δεν υπόκεινται πλέον στην απλή λογική του συγκριτικού κόστους. Αντιθέτως, το κόστος αποτελεί δευτερεύοντα παράγοντα ενώ αξιολογείται κυρίως η ικανότητα για δημιουργία των απαιτούμενων γνώσεων και ικανοτήτων του νέου παραγωγικού υποδείγματος: η ανάπτυξη των κλάδων έντασης ειδικευμένης εργασίας θα εντοπίζεται στις περιοχές που παρέχουν την δυνατότητα για ανάπτυξη των απαιτούμενων, από το νέο παραγωγικό υπόδειγμα, ικανοτήτων και γνώσεων. Συνοπτικά, η σύγχρονη βιβλιογραφία εκλαμβάνει τα περιφερειακά κοινωνικοοικονομικά συστήματα ως βασικούς συντελεστές της οικονομικής σύγκλισης και μεγέθυνσης στο πλαίσιο ενδογενών - εξελικτικών αναπτυξιακών διαδικασιών. Η γεωγραφία αποκτά ενεργητικό χαρακτήρα. Η ποιότητα και ο βαθμός αξιοποίησης του τοπικού κεφαλαίου βάσει συλλογικών διαδικασιών αποκτούν πρωταρχικό ρόλο για την περιφερειακή ανάπτυξη, την αύξηση της απασχόλησης και την ανταγωνιστικότητα. Οι αναπτυξιακές πολιτικές του κράτους οφείλουν από την πλευρά τους να προσαρμοστούν στις απαιτήσεις που προκύπτουν από τις παραπάνω αναλύσεις. Τα νέα υποδείγματα περιφερειακής πολιτικής σηματοδοτούν τη σταδιακή εγκατάλειψη των πολιτικών μεταφοράς πόρων/ δημιουργίας τεχνητών αναπτυξιακών πόλων, των εξωγενών μοντέλων ανάπτυξης και της προσέλκυσης άμεσων ξένων επενδύσεων ως πρωταρχικούς αναπτυξιακούς στόχους. Στηριζόμενη στα πορίσματα που προκύπτουν από την εξέταση της διεθνούς εμπειρίας και θεωρίας αλλά και σε στοιχεία για την Αχαΐα, η παρούσα μελέτη αποσκοπεί στην εκπόνηση συγκεκριμένων κατευθύνσεων για την πολιτική καινοτομίας και την περιφερειακή ανάπτυξη στο νομό αυτό. Αναλυτικότερα, αντικείμενα της αποτελούν η (1) διερεύνηση των θεωρητικών προσεγγίσεων για την σχέση μεταξύ περιφερειακής ανάπτυξης, ανταγωνιστικότητας και καινοτομίας, (2) η διαμόρφωση ενός μεθοδολογικού υποδείγματος- σε συνάφεια με τα πορίσματα της διεθνούς εμπειρίας και θεωρίας- για την συστηματική καταγραφή των ανταγωνιστικών και καινοτομικών επιδόσεων των περιφερειών καθώς και (3) η εφαρμογή της εν λόγω μεθοδολογίας στην περιοχή της Πάτρας. Συνολικό στόχο της έρευνας αποτελεί η διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης εικόνας για τους προσδιοριστικούς παράγοντες της ανταγωνιστικότητας και της καινοτομίας σε περιφερειακό επίπεδο καθώς και για τους στόχους, τα πεδία και τα μέσα των σχετικών αναπτυξιακών πολιτικών.

8 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007 Εισαγωγή Αντικείμενο της παρούσας μελέτης αποτελεί η εξέταση των προσδιοριστικών παραγόντων της ανταγωνιστικότητας και της καινοτομίας σε περιφερειακό επίπεδο. Η αυξανόμενη σημασία που αποδίδεται τόσο από τη διεθνή βιβλιογραφία όσο και σε επίπεδο άσκησης πολιτικής στην δυνητική συμβολή των κοινωνικοοικονομικών περιφερειακών συστημάτων στην οικονομική ανάπτυξη και σύγκλιση αιτιολογεί σε μεγάλο βαθμό το θέμα και την προβληματική της έρευνας. Παράλληλα, η επιλογή του Νομού Αχαΐας ως μελέτη περίπτωσης για το συγκεκριμένο ζήτημα στηρίζεται σε έξι τουλάχιστον λόγους: πρώτον, η πρόσφατη αποβιομηχάνιση που γνώρισε η περιοχή αυτή σηματοδοτεί την κρίση του φορντικού τρόπου ρύθμισης καθώς και τα όρια της τεχνικής ή τεϊλορικής κατάτμησης της εργασίας ο νομός αυτός συνεχίζει να διαθέτει ωστόσο μια εδραιωμένη βιομηχανική κουλτούρα γεγονός που αποτυπώνεται στα υψηλά επίπεδα παραγωγικότητας της εργασίας και στο χαμηλό κόστος εργασίας ανά μονάδα προϊόντος στην μεταποίηση η αναδιοργάνωση της μεταποιητικής δραστηριότητας συνοδεύεται από τη μεγέθυνση του ρόλου των ΜΜΕ η λειτουργία του Πανεπιστημίου και των ΤΕΙ αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την δυνητική ενίσχυση του περιφερειακού συστήματος καινοτομίας διαμέσου της παραγωγής και διοχέτευσης γνώσης και ειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού προς το τοπικό παραγωγικό σύστημα η γεωγραφική θέση της Αχαΐας καθώς και η ανάπτυξη του κλάδου μεταφορών ανοίγουν σημαντικές προοπτικές για τις εξαγωγικές επιδόσεις του Νομού ο Νομός παρουσιάζει μια σχετική δυναμική σε παραδοσιακούς κλάδους χαμηλής και μεσαίας τεχνολογίας (βιομηχανία τροφίμων, ένδυμα, κλπ). Συνολικά, η εξέταση του Νομού Αχαΐας επιτρέπει την εκπόνηση συμπερασμάτων: για το βαθμό στον οποίο η αναπτέρωση της μεταποιητικής δραστηριότητας έχει καταλήξει στη διαμόρφωση μετά-φορντικών παραγωγικών συστημάτων ενταγμένα στις ανταγωνιστικές πρακτικές του νέου παραγωγικού υποδείγματος για τις ανάγκες και τις προοπτικές του τοπικού παραγωγικού συστήματος, τις αναπτυξιακές πολιτικές για την κάλυψη τους καθώς και για τον ρόλο των φορέων του Νομού ως προς την πλαισίωση και οργάνωση των παραγωγικών δραστηριοτήτων. Συνολικά, η παρούσα μελέτη αποτελείται από τρία τμήματα. Το πρώτο τμήμα αφορά τη θεωρητική διερεύνηση της σχέσης μεταξύ καινοτομίας και περιφερειακής ανάπτυξης. Αναλυτικότερα, αναζητούνται απαντήσεις στα παρακάτω ερωτήματα: ποιοι είναι οι προσδιοριστικοί παράγοντες της ανταγωνιστικότητας στο σύγχρονο διεθνές οικονομικό περιβάλλον (κεφάλαιο 1)

9 ΤΕΤΡΑΔΙΑ ΤΟΥ ΙΝΕ τι ρόλο διαδραματίζει και με βάση ποιες διαδικασίες αναπτύσσεται η καινοτομία; (κεφάλαιο 2) ποιες είναι οι αλλαγές που προέκυψαν κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών όσον αφορά την άσκηση περιφερειακής πολιτικής; Ποιοι είναι οι στόχοι και τα εργαλεία των σύγχρονων μορφών περιφερειακής πολιτικής; Ποιος είναι ο ρόλος των σύγχρονων περιφερειακών πολιτικών προσανατολισμένων προς την καινοτομία ( innovation-based regional policy); (κεφάλαιο 3) τι μας διδάσκει η επισκόπηση της θεωρίας για την σχέση καινοτομίας και περιφερειακής ανάπτυξης; (κεφάλαιο 4). Το δεύτερο τμήμα αφορά την εξέταση της υφιστάμενης οικονομικής κατάστασης στην Αχαΐα. Αναλυτικότερα, στην ενότητα αυτή συμπεριλαμβάνονται: η ανάλυση SWOT του νομού η ανάλυση των μακροοικονομικών επιδόσεων του Νομού τα βασικότερα συμπεράσματα από τις συνεντεύξεις με αναπτυξιακούς φορείς της περιοχής μια σειρά από στοιχεία για την καινοτομική δραστηριότητα των επιχειρήσεων του νομού. Το τρίτο τμήμα της μελέτης αφορά στην παρουσίαση των αποτελεσμάτων της έρευνας επιχειρήσεων που πραγματοποιήθηκε στο Νομό με αντικείμενο τις ανταγωνιστικές και παραγωγικές πρακτικές των επιχειρήσεων, τις σχέσεις τους με τις αγορές, τη φύση και την έκταση των διεπιχειρησιακών σχέσεων και τις σχέσεις με το ευρύτερο θεσμικό περιβάλλον τους. Η μεθοδολογία που χρησιμοποιήθηκε για την εκπόνηση της συγκεκριμένης έρευνας προέκυψε από το θεωρητικό τμήμα της μελέτης. Αναλυτικότερα, η μεθοδολογία διαμορφώθηκε βάσει της θεωρητικής προσέγγισης του καινοτόμου περιβάλλοντος.

10 10 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007 Τμήμα Ι: Νέο Παραγωγικό Υπόδειγμα, Περιφερειακή Ανάπτυξη και Καινοτομία: Θεωρητικές βάσεις και γενικές κατευθύνσεις της μελέτης Εισαγωγή Η παρουσίαση του θεωρητικού τμήματος, θα πραγματοποιηθεί σε 5 στάδια: Αρχικά, θα παρουσιαστούν οι εξελίξεις στο διεθνές οικονομικό και παραγωγικό περιβάλλον και πιο συγκεκριμένα οι αλλαγές τόσο από πλευράς ζήτησης (ποιότητα, διαφοροποίηση, κλπ) όσο και από πλευράς προσφοράς (νέο παραγωγικό υπόδειγμα, γνωστικός καταμερισμός της εργασίας, ρόλος των υπηρεσιών έντασης γνώσης, κλπ). Η ανάλυση των συγκεκριμένων τάσεων αναδεικνύει τη σημασία της καινοτομίας για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων στο σημερινό διεθνές παραγωγικό περιβάλλον. Παράλληλα, η ενέργεια αυτή παρέχει πολύτιμες πληροφορίες για τη διαμόρφωση και τις κατευθύνσεις των διαφόρων αναπτυξιακών πολιτικών (περιφερειακών, τομεακών, πολιτική καινοτομίας, βιομηχανική πολιτική κλπ). Σε δεύτερο στάδιο, θα παρουσιαστούν οι πρόσφατες θεωρητικές εξελίξεις που διέπουν τα Οικονομικά της Καινοτομίας. Ειδικότερα, θα αναλυθούν οι νέοι διευρυμένοι ορισμοί της καινοτομίας, η μετάβαση από τη γραμμική στη διαδραστική προσέγγιση των διαδικασιών ανάπτυξης της καινοτομίας καθώς και οι συνέπειες των παραπάνω εξελίξεων στους στόχους και τα εργαλεία των αναπτυξιακών πολιτικών. Ιδιαίτερη σημασία θα δοθεί στους συστημικούς και σχεσιακούς παράγοντες, που θεμελιώνουν την έννοια της διαδραστικής καινοτομίας. Εν συνεχεία, θα παρουσιαστούν οι σημαντικότερες εξελίξεις σε θεωρητικό επίπεδο αλλά και σε επίπεδο άσκησης πολιτικής, όσον αφορά στην Περιφερειακή Ανάπτυξη και Πολιτική. Ιδιαίτερη αναφορά θα πραγματοποιηθεί στις θεωρίες της ενδογενούς ανάπτυξης και στις σύγχρονες μορφές περιφερειακών πολιτικών (π.χ περιφερειακές πολιτικές προσανατολισμένες στην καινοτομία). Επιπρόσθετα, θα εξεταστούν αναλυτικά οι θεωρίες που έγκειται μεταξύ Περιφερειακής Ανάπτυξης και Καινοτομίας όπως η θεωρία για τα καινοτόμα περιβάλλοντα (milieux innovateurs). Η συγκεκριμένη έννοια μπορεί να κατανοηθεί ως μια σύνθεση των θεωρητικών προόδων στο πεδίο της καινοτομίας και της περιφερειακής ανάπτυξης/πολιτικής (σύνθεση μεταξύ των διαδραστικών προσεγγίσεων της καινοτομίας και των ενδογενών θεωριών της περιφερειακής ανάπτυξης). Τέλος, βάσει των πορισμάτων που θα προκύψουν από τις παραπάνω ενότητες, θα παρουσιαστεί το αναλυτικό θεωρητικό πλαίσιο και η μεθοδολογία της έρευνας πεδίου που πραγματοποιήθηκε στην περιοχή της Πάτρας.

11 ΤΕΤΡΑΔΙΑ ΤΟΥ ΙΝΕ Διεθνές οικονομικό περιβάλλον, αβεβαιότητα και κρίση του τεϊλορισμού Κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαπενταετίας, η βιβλιογραφία περιγράφει την ανάδειξη νέων παραγωγικών και ανταγωνιστικών συνθηκών στη βιομηχανία: ενώ απ τη μια μεριά οι διεθνείς οργανισμοί (ΟΟΣΑ, 1997) και η Ευρωπαϊκή Ένωση αναφέρονται σε οικονομία βασισμένη στην γνώση, απ την άλλη μεριά κάποιοι συγγραφείς προτιμούν ονομασίες όπως γνωστικός καταμερισμός της εργασίας (Mouhoud, 1998) ή, απλούστερα, νέο παραγωγικό υπόδειγμα (Boyer, 1993). Σε μια προσπάθεια να κατανοηθεί η εξέλιξη και οι μεταμορφώσεις των παραγωγικών συστημάτων, πλήθος συγγραφέων μιλά για ευέλικτη παραγωγή (Oman, 1996) ή ακόμα αναφέρεται στο συμμετοχικό μάνατζμεντ, επιδιώκοντας με αυτόν τον τρόπο να προσδιορίσει τις σημαντικές οργανωσιακές αλλαγές, που παρατηρούνται από την πλευρά της προσφοράς με τη σταδιακή εγκατάλειψη της Επιστημονικής Οργάνωσης της Εργασίας (γνωστή και ως τεϊλορισμό ). Αν και οι εκτιμήσεις σχετικά με το εύρος των αλλαγών στη βιομηχανία ποικίλουν, η ύπαρξη γενικών τάσεων προς τη διαμόρφωση ενός νέου ανταγωνιστικού περιβάλλοντος, αποτελεί γενικά αποδεκτή πραγματικότητα. Το νέο περιβάλλον, που σταδιακά διαμορφώνεται από τα τέλη της δεκαετίας του 60, παρουσιάζει τα παρακάτω χαρακτηριστικά: αύξηση των διεθνών εμπορικών συναλλαγών εντατικοποίηση του ανταγωνισμού, σαν αποτέλεσμα της εμφάνισης νέων ανταγωνιστών (από την νοτιοανατολική Ασία κυρίως) εξάντληση της Επιστημονικής Οργάνωσης της Εργασίας και του φορντικού καθεστώτος συσσώρευσης κεφαλαίου (Κομνηνός, 1993) ή φορντικού μοντέλου ανάπτυξης (Mouhoud, 1998) για τεχνικό-οικονομικούς και κοινωνικό-οικονομικούς λόγους τέλος, η αναδιάρθρωση του συσσώρευσης του κεφαλαίου και των μηχανισμών ρύθμισης, συμβαδίζει με την επιλεκτικότητα και την ευελιξία να υποκαθιστούν τη μαζικότητα και την ομοιογένεια (Κομνηνός, 1993). Με δεδομένες τις παραπάνω εξελίξεις, οι επιχειρήσεις βρέθηκαν μπροστά στις εξής παραγωγικές/ανταγωνιστικές προκλήσεις: ανεύρεση νέων πρακτικών, ως απάντηση στον κορεσμό των αγορών και στην ένταση του διεθνούς ανταγωνισμού ανάγκη για αύξηση της προσαρμοστικότητάς τους (ποιοτικά και ποσοτικά) στις μεταβολές της παγκόσμιας συγκυρίας, διαμόρφωση μιας νέας μορφής οργάνωσης των παραγωγικών διαδικασιών, που να απαντά στα αδιέξοδα του τεϊλορισμού Οι αλλαγές από την πλευρά της ζήτησης: διαφοροποίηση, ποιότητα και ανταγωνιστικότητα Οι αλλαγές που παρατηρούνται σε διεθνές επίπεδο στα χαρακτηριστικά της ζήτησης, παραπέμπουν στην ικανότητα των επιχειρήσεων να διαφοροποιήσουν τα προϊόντα τους και να βελτιώσουν την ποιότητα τους. Η σημασία που αποδίδεται στη διαφοροποίηση προκύπτει αφενός από την εντατικοποίηση του διεθνούς ανταγωνισμού, αφετέρου από το γεγονός ότι τα περισσότερα προϊόντα διατίθενται

12 12 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007 πλέον σε αγορές στις οποίες οι καταναλωτές έχουν αποκτήσει μια πείρα, που τους κάνει πιο απαιτητικούς. Σύμφωνα με τους Taddei και Coriat (1993), η παγκοσμιοποίηση δε δημιουργεί αποκλειστικά ευκαιρίες για κλασικές αυξήσεις παραγωγικότητας (μεγεθύνοντας τις σειρές παραγωγής και τις οικονομίες κλίμακας) αλλά ταυτόχρονα αποφέρει και τη διαφοροποίηση των προϊόντων. Με άλλα λόγια, η ένταση του ανταγωνισμού προκαλεί την αυξανόμενη ευαισθησία των καταναλωτών ως προς τη διαφοροποίηση του προϊόντος. Οι ίδιοι συγγραφείς προσθέτουν: η πρόκληση αφορά στην ικανότητα των επιχειρήσεων να παράγουν τα διαφοροποιημένα προϊόντα στα πλαίσια οικονομιών κλίμακας. Παράλληλα, ο παράγοντας ποιότητα φαίνεται να αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την ανταγωνιστικότητα των χωρών με υψηλό βιοτικό επίπεδο: το σουηδικό κέντρο μελετών NUTEK, επικέντρωσε το ενδιαφέρον του στη σχέση ποιότητας και ανταγωνιστικότητας (NUTEK, 1997) 1. Μεταξύ των πορισμάτων της σχετικής μελέτης, ξεχωρίζουν τα εξής: i. Προϊόντα με υψηλότερη ποιότητα, μπορούν να πωληθούν σε υψηλότερη τιμή, χωρίς να χαθούν μερίδια αγοράς. ii. Η ποιότητα και η βελτίωσή της δεν αναφέρονται αποκλειστικά σε ενέργειες που επηρεάζουν τις φυσικές ιδιότητες του προϊόντος. Η ποιότητα του προϊόντος μπορεί να βελτιωθεί με καλύτερο μάρκετινγκ και διανομή, περισσότερες πληροφορίες για το προϊόν, κτλ. iii. Σαν αποτέλεσμα της αξίας που αποδίδει ο καταναλωτής στην ποιότητα του προϊόντος, η επιχείρηση είναι σε θέση να αυξήσει τις πωλήσεις της και τα μερίδια που κατέχει στην αγορά. 1. NUTEK (1997), Market Shares, Relative Prices and Quality, Stockholm Οι αλλαγές από την πλευρά της προσφοράς Όπως επισημάνθηκε, η εντατικοποίηση του ανταγωνισμού (με την είσοδο νέων ανταγωνιστών από την Ασία) και ο σχετικός κορεσμός των αγορών, τα αδιέξοδα της Επιστημονικής Οργάνωσης της Εργασίας (τεϊλορισμός) σε συνδυασμό με τη γενικότερη αβεβαιότητα από τις αρχές της δεκαετίας του 70 όσον αφορά στην εξέλιξη της διεθνούς συγκυρίας, οδηγούν σταδιακά σε σημαντικές αλλαγές στα χαρακτηριστικά της προσφοράς. Διακρίνονται οι παρακάτω εξελίξεις: Εμφάνιση νέων ευέλικτων τεχνολογιών παραγωγής. Οι τεχνολογίες αυτές, βασιζόμενες στην πληροφορική και στην μικρό-ηλεκτρονική, επιτρέπουν στις επιχειρήσεις να υπερβούν τις δυσλειτουργίες των παλαιών τεχνικών παραγωγής (ως προς την ικανότητα του εξοπλισμού να προσαρμοστεί χωρίς κόστος σε αλλαγές στα χαρακτηριστικά της παραγωγής) και ταυτόχρονα, να προσαρμοστούν πιο εύκολα στις απαιτήσεις της ζήτησης (διαφοροποίηση και συντομία του κύκλου ζωής των προϊόντων) (Mouhoud, 1998). Αλλαγή των μορφών συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων: μειώνεται σημαντικά ο αριθμός των υπεργολάβων και η σχέση μεταξύ επιχείρησης και προμηθευτή ανανεώνεται. Οι προμηθευτές επιλέγονται με βάση την τεχνολογική τους συμπληρωματικότητα (το κόστος αποκτά δευτερεύοντα ρόλο) και οι ορίζοντες της συνεργασίας γίνονται μακροπρόθεσμοι. Παράλληλα, οι επιχειρήσεις προχωρούν σε νέες μορφές συνεργασιών μεταξύ τους, ακόμα και σε διεθνές επίπεδο (δίκτυα, στρατηγικές συμμαχίες, συμφωνίες συνεργασίας, βιομηχανικές περιφέρειες κτλ) (Oman, 1996). Η διεπιχειρησιακή συνεργασία

13 ΤΕΤΡΑΔΙΑ ΤΟΥ ΙΝΕ 13 αποτελεί βασικό προσδιοριστικό παράγοντα των διαδικασιών ανάπτυξης της καινοτομίας. Ανάδυση νέων μορφών οργάνωσης της εργασίας που στηρίζονται στον οριζόντιο συντονισμό των τμημάτων της επιχείρησης (εξαλείφοντας με αυτόν τον τρόπο την ιεραρχική ακαμψία της Επιστημονικής Οργάνωσης της Εργασίας και προωθώντας την παραγωγική μονάδα προς μια πιο αποκεντρωμένη μορφή λειτουργίας). Παράλληλα, οι θέσεις εργασίας απαιτούν υψηλότερα επίπεδα ειδίκευσης αλλά και αντιστοιχούν σε μεγαλύτερη ικανότητα των εργαζομένων να ανταποκρίνονται σε ποικιλία ευθυνών και εργασιών. Σημαντική αύξηση των ερευνητικών δαπανών και των εξόδων για μάρκετινγκ και διαφήμιση από την πλευρά των επιχειρήσεων, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι πιέσεις του ανταγωνισμού Ο ρόλος της γνώσης, στο πλαίσιο του νέου παραγωγικού παραδείγματος: η ανάδειξη της αλλαγής ως κυρίαρχη οικονομική δραστηριότητα Από τον τεχνικό στο γνωστικό καταμερισμό της εργασίας Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, ο ρόλος της γνώσης και της επικοινωνίας στα πλαίσια των νέων ανταγωνιστικών και παραγωγικών συνθηκών, είναι ευρέως αποδεκτός: σύμφωνα με τον C. Oman (μέλος του Κέντρου Ανάπτυξης του ΟΟΣΑ), η ανταγωνιστικότητα βασίζεται στη γνώση και κινητήρια δύναμή της είναι η καινοτομία. Οι ευέλικτες επιχειρήσεις είναι οργανώσεις εκμάθησης και ρόλος αυτών που διευθύνουν είναι η δημιουργία και η στήριξη εργασιακών ομάδων, των οποίων οι γνώσεις και η δημιουργικότητα θα παράγουν σημαντικά πλεονεκτήματα σε σχέση με τον ανταγωνισμό (Oman, 1996). Η συντομία του κύκλου ζωής των προϊόντων και η επιτάχυνση της αλλαγής επηρεάζουν άμεσα τη λειτουργία των επιχειρήσεων (Mouhoud 1998). Η επιχείρηση οφείλει να διασφαλίσει τη δημιουργία των συνθηκών που θα επιτρέψουν τη γρήγορη προσαρμογή των ικανοτήτων της στις μεταβολές του ανταγωνιστικού περιβάλλοντος. Οι συνθήκες αυτές αφορούν στη δυνατότητα της επιχείρησης να μετατρέψει την πληροφορία σε γνώση. Αναλυτικότερα, η ικανότητα των μονάδων παραγωγής να επεξεργαστούν την πληροφορία (είτε αυτή είναι αποτέλεσμα ερευνητικής προσπάθειας είτε απλή επιθυμία του καταναλωτικού κοινού) και να τη μετατρέψουν το γρηγορότερο δυνατόν σε βιομηχανικό προϊόν έτοιμο για διάθεση στην αγορά, ορίζει και τη γενικότερη ικανότητα της επιχείρησης να ανταπεξέλθει στις σημερινές ανταγωνιστικές προκλήσεις. Με τον τρόπο αυτό, ανανεώνεται η ίδια η αρχή του καταμερισμού της εργασίας (Maoti και Mouhoud 1994). Από μια λογική βασισμένη σε τεχνικά κριτήρια και στην απόδοση των παραγωγικών συντελεστών, περνάμε σε μια λογική που στηρίζεται στην εκμάθηση και στις ικανότητες των εργαζομένων να ανταποκριθούν στις αλλαγές του ανταγωνιστικού τους περιβάλλοντος. Με άλλα λόγια, ο γνωστικός καταμερισμός διαδέχεται σταδιακά τον τεχνικό ή τεϊλορικό καταμερισμό της εργασίας. Η γεωγραφική κατανομή των οικονομικών δραστηριοτήτων σε διεθνές επίπεδο, επηρεάζεται άμεσα από τη διάχυση του νέου παραγωγικού υποδείγματος. Οι προσδιοριστικοί παράγοντες της γεωγραφικής κατανομής των δραστηριοτήτων, που σχετίζονται με το γνωστικό καταμερισμό της εργασίας φαίνεται να μην υπάγονται πλέον στην απλή λογική του συ-

14 14 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007 γκριτικού κόστους. Αντιθέτως, το κόστος αποτελεί δευτερεύοντα παράγοντα ενώ αξιολογείται σε μεγάλο βαθμό η ικανότητα για δημιουργία των απαιτούμενων γνώσεων και ικανοτήτων του νέου παραγωγικού υποδείγματος. Συνοπτικά, η ανάπτυξη των κλάδων έντασης ειδικευμένης εργασίας θα εντοπίζεται στις περιοχές, που παρέχουν την δυνατότητα για ανάπτυξη των απαιτούμενων, από το νέο παραγωγικό υπόδειγμα, ικανοτήτων και γνώσεων. Από τις παραπάνω προσεγγίσεις αναδεικνύεται η υποχρέωση των επιχειρήσεων να είναι σε θέση να προβλέπουν την αλλαγή -και σε ορισμένες περιπτώσεις να τη δημιουργούν- αλλά και να μπορούν να προσαρμοστούν στις ποσοτικές αλλά κυρίως ποιοτικές μεταβολές της ζήτησης. Το γεγονός αυτό καθιστά την αλλαγή κυρίαρχη οικονομική δραστηριότητα (Carter, 1994). Η αλλαγή ως κυρίαρχη οικονομική δραστηριότητα Κύριο χαρακτηριστικό της οικονομίας της γνώσης αποτελεί η ανάδειξη της αλλαγής ως κυρίαρχη οικονομική δραστηριότητα (Foray, 2000). Ένα νέο καθεστώς συσσώρευσης αντικαθιστά το παραδοσιακό μοντέλο, βασικό χαρακτηριστικό του οποίου αποτελούσε ο συνδυασμός (1) σύντομων περιόδων ανάπτυξης νέων παραγωγικών δυνατοτήτων και (2) παρατεταμένων περιόδων αξιοποίησης των εν λόγω δυνατοτήτων. Η παρατήρηση αυτή μας παραπέμπει στη δυναμική που τροφοδότησε τη μεταπολεμική ανάπτυξη (Boyer, Didier, 1998). Η δυναμική αυτή αναδιπλώθηκε δια μέσου δύο αλληλοσυνδεδεμένων μηχανισμών. Από τη μία πλευρά, ένας μικρός αριθμός χωρών - με επικεφαλής τις ΗΠΑ- καθόριζε τα τεχνολογικά σύνορα της παραγωγής, στηριζόμενος στις προόδους της βασικής και εφαρμοσμένης έρευνας, με στόχο την ανάπτυξη νέων μεθόδων και διαδικασιών. Από την άλλη, τα υπόλοιπα κράτη κάλυπταν την τεχνολογική καθυστέρηση με την αγορά σύγχρονου μηχανολογικού εξοπλισμού και την εισαγωγή σύγχρονων μεθόδων διαχείρισης της παραγωγής. Εν ολίγοις, η υιοθέτηση των προτύπων και πρακτικών της μαζικής παραγωγής μέσω της αγοράς μηχανικού εξοπλισμού, περιόρισε το πεδίο των πολιτικών καινοτομίας σε συγκεκριμένες οικονομικές δραστηριότητες (π.χ οπλικά συστήματα). Για τον ίδιο λόγο, το ύψος των δαπανών σε Ε&Α των επιχειρήσεων παρέμεινε στην περίοδο αυτή σε χαμηλά επίπεδα. Το μοντέλο αυτό χαρακτηρίστηκε ως γραμμικό μοντέλο της καινοτομίας. Το μοντέλο αυτό δείχνει να έχει παραχωρήσει σήμερα τη θέση του σε ένα καθεστώς διαρκούς καινοτομίας (Foray, 2000). Το νέο αυτό καθεστώς προϋποθέτει υψηλά επίπεδα κατάρτισης και εξειδικευμένες δεξιότητες, που να διευκολύνουν την προσαρμοστικότητα, την κινητικότητα και την ευελιξία, τις επενδύσεις πρόσβασης στην πληροφορία (τεχνολογική, εμπορική, νομική, κλπ) καθώς και την υιοθέτηση σύνθετων διαδικασιών συντονισμού της Ε&Α, της σύλληψης, της κατασκευής και της εμπορευματοποίησης των προϊόντων. Η αύξηση των άυλων επενδύσεων από τις επιχειρήσεις αποδίδεται ως εκ τούτου στη σταδιακή επικράτηση του νέου αυτού καθεστώτος συσσώρευσης. Η καταγραφή του βαθμού υιοθέτησης των πρακτικών του εν λόγω μοντέλου καινοτομίας από τις επιχειρήσεις, προϋποθέτει τη διαμόρφωση νέων δεικτών: οι παραδοσιακοί δείκτες, όπως το μερίδιο νέων προϊόντων στο σύνολο των πωλήσεων και άλλα στοιχεία των ερευνών καινοτομίας δεν είναι σε θέση να συλλάβουν τα αποτελέσματα και τη λειτουργία των προαναφερθέντων διαδικασιών ανάπτυξης της καινοτομίας. Οι εργασίες του A.P Carter κινήθηκαν προς αυτή την κατεύθυνση. Βασική υπόθεση του συγγραφέα αποτελεί το

15 ΤΕΤΡΑΔΙΑ ΤΟΥ ΙΝΕ 15 ότι η καινοτομική δραστηριότητα ενός κλάδου είναι συνάρτηση του αριθμού εργαζομένων που δεν επεμβαίνουν άμεσα στην παραγωγή (Carter, 1994). Οι εργαζόμενοι αυτοί έχουν καταγραφεί στη βιβλιογραφία ως συντελεστές της αλλαγής (change agents) (Jones, 2003). Η αποστολή τους έχει σα στόχο την προετοιμασία των αλλαγών καθώς και τη διευκόλυνση της προσαρμογής της επιχείρησης στις μεταβολές του ανταγωνιστικού και παραγωγικού περιβάλλοντος και ειδικότερα στις μεταβολές που διέπουν τα σύγχρονα τεχνολογικά και καταναλωτικά πρότυπα. Βάσει των εργασιών του Carter, οι μεταποιητικοί κλάδοι με χαμηλή καινοτομική δραστηριότητα παρουσιάζουν χαμηλό ποσοστό τέτοιων εργαζομένων (20%) σε αντίθεση με έντονα καινοτομικούς κλάδους, των οποίων το μεγαλύτερο ποσοστό εργαζομένων συμπεριλαμβάνονται στην κατηγορία συντελεστών αλλαγής (έως 80% σε ορισμένες περιπτώσεις). Ο συγκεκριμένος δείκτης συμβάλλει σε μια εναλλακτική κλαδική ταξινόμηση της καινοτομίας, που στηρίζεται στο ποσοστό εργαζομένων, των οποίων τα εργασιακά καθήκοντα δε συνδέονται άμεσα με την κατασκευαστική φάση της παραγωγικής διαδικασίας. Η προσέγγιση αυτή περιορίζει τη σημασία των επενδύσεων σε Ε&Α ως βασικού δείκτη της καινοτομίας. Την άποψη αυτή συμμερίζονται και οι Boyer και Didier (1998). Στηριζόμενοι σε έρευνες επιχειρήσεων στη Γαλλία και στις ΗΠΑ, οι συγγραφείς συμπεραίνουν ότι το ύψος των δαπανών σε Ε&Α δεν έχει άμεση συσχέτιση με το βαθμό καινοτομίας ενός κλάδου και ότι τα έξοδα που συνδέονται με την ανάπτυξη της καινοτομίας αφορούν τόσο τομείς όπως η σχεδίαση και η ανάλυση των αγορών όσο και άλλα γνωστικά αντικείμενα ή υπηρεσίες έντασης γνώσης. Συνοψίζοντας, προκύπτουν οι εξής ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις: Ü η εδραίωση ενός μεταβαλλόμενου ανταγωνιστικού και παραγωγικού περιβάλλοντος καθιστά την αλλαγή κυρίαρχή μορφή οικονομικής δραστηριότητας Ü το γεγονός αυτό έχει ως αποτέλεσμα την εμφάνιση νέων παραγωγικών προτύπων, με κύριο χαρακτηριστικό τη συνεχή καινοτομία Ü τα μοντέλα αυτά στηρίζονται στην αύξηση των άυλων επενδύσεων και στην απασχόληση εργαζομένων ή συντελεστών αλλαγής, με στόχο την προετοιμασία της αλλαγής και την ενίσχυση της προσαρμοστικότητας της επιχείρησης Ü οι επενδύσεις σε Ε&Α αποτελούν ανεπαρκή δείκτη για τη μέτρηση της κλαδικής έντασης της καινοτομίας. Η αλληλοδιείσδυση των δραστηριοτήτων, ο βαθμός αξιοποίησης υπηρεσιών έντασης γνώσης και σωμάτων σύγχρονων γνώσεων κρίσιμης σημασίας (Sauviat, 1998) καθορίζουν τον βαθμό καινοτομικότητας της επιχείρησης. Αλληλοδιείσδυση δραστηριοτήτων και υπηρεσίες έντασης γνώσης: ο ρόλος των υπηρεσιών στο γνωστικό καταμερισμό της εργασίας Αντικείμενο της παρούσας ενότητας αποτελεί η παρουσίαση των μηχανισμών συλλογής, δημιουργίας, επεξεργασίας και διάχυσης της γνώσης στο παραγωγικό σύστημα. Οι μηχανισμοί αυτοί αντιστοιχούν στις υπηρεσίες έντασης γνώσης. Οι εν λόγω υπηρεσίες ορίζονται ως το σύνολο των δραστηριοτήτων, που έχουν σαν αντικείμενο την επεξεργασία, παρουσίαση, προσαρμογή και διάχυση των πληροφοριών που είναι απαραίτητες για την επικερδή λειτουργία των επιχειρήσεων και των αγορών καθώς και το μετασχηματισμό συσσωρευμένων πληροφοριών σε στρατηγικές επιλογές, που επιτρέπουν

16 16 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007 την λήψη αποφάσεων για την ορθολογική λειτουργία των επιχειρήσεων (de Bandt, 1995). Οι σχέσεις μεταξύ βιομηχανίας και υπηρεσιών γίνονται διαρκώς στενότερες. Η παραγωγή των αγαθών προϋποθέτει μια αυξανόμενη χρήση εξωτερικών ως προς την επιχείρηση υπηρεσιών. Η ανάπτυξη των υπηρεσιών για τις επιχειρήσεις εκφράζει την ανάγκη των επιχειρήσεων για εμβάθυνση των γνώσεών τους και για βελτίωση της πρακτικής τους σε τομείς όπως η έρευνα και ανάπτυξη, η διανομή και το μάρκετινγκ, η διοίκηση επιχειρήσεων, η πληροφορική, η επιστήμη της οργάνωσης και η διακίνηση και επεξεργασία της πληροφορίας. Ο ρόλος της εικόνας και των συμβόλων (Chapignac, 1996), η αξιοποίηση της πληροφορίας και γενικότερα η ανάδειξη της γνώσης σε επίκεντρο της παραγωγής συνδέονται σε μεγάλο βαθμό με την ανάπτυξη και εντατικοποίηση των σχέσεων βιομηχανίας και υπηρεσιών. Η αλληλοδιείσδυση των δραστηριοτήτων μεταξύ των υπηρεσιών και της βιομηχανίας παρουσιάζεται με την μορφή της παροχής εσωτερικών και εξωτερικών υπηρεσιών για τις επιχειρήσεις. Η πρώτη κατηγορία αναφέρεται στη χρήση υπηρεσιών στο εσωτερικό της επιχείρησης. Η δεύτερη κατηγορία αντιστοιχεί σε δραστηριότητες που καταχωρούνται στον τριτογενή τομέα και που χρησιμοποιούνται από τις βιομηχανικές μονάδες ως ενδιάμεσες αναλώσεις (μεταφορά, τραπεζικές και ασφαλιστικές υπηρεσίες, υπηρεσίες έντασης γνώσης, οικονομοτεχνική υποστήριξη, τεχνογνωσία σε λογιστικά ή νομικά ζητήματα, διαφήμιση, κτλ). Οι εξωτερικές υπηρεσίες, δηλαδή οι υπηρεσίες για τις επιχειρήσεις, γνωστές στη διεθνή βιβλιογραφία ως business services, βρίσκονται σε φάση ταχείας ανάπτυξης. Η ανάπτυξη αυτή ακολουθεί τυπικά στάδια, εκ των οποίων έκαστο απαντά σε διαφορετικές ανάγκες: Η πρωταρχική ανάπτυξη των υπηρεσιών για τις επιχειρήσεις επιτρέπει την επίλυση διοικητικών προβλημάτων (λογιστικής, φορολογικής και νομικής φύσεως) αλλά και εμπορικών προβλημάτων. Στη συνέχεια, αναπτύσσεται η τάση εξωτερίκευσης κάποιων εσωτερικών δραστηριοτήτων της επιχείρησης, που επιβαρύνουν το κόστος παραγωγής. Οι επιχειρήσεις αναθέτουν σε υπεργολάβους δραστηριότητες, όπως η φύλαξη και η ασφάλεια, ο καθαρισμός, η διαχείριση των εστιατορίων της επιχείρησης, οι λογιστικές εργασίες κτλ. Τέλος, το τρίτο και πιο πρόσφατο στάδιο αφορά σε δύο σύνολα δραστηριοτήτων. Το πρώτο σύνολο αποτελείται από ανάγκες που σχετίζονται με την εισαγωγή νέων τεχνολογιών στην παραγωγή (ειδικότερα την πληροφορική και τις τηλεπικοινωνίες). Το δεύτερο αφορά σε θέματα, όπως η γνώση και ο έλεγχος των αγορών και η εμπορευματοποίηση των προϊόντων. Πρόκειται για δραστηριότητες, όπως οι μελέτες, η συμβουλευτική εργασία και γενικότερα η παροχή εξειδικευμένων γνώσεων και πληροφοριών για τις συνθήκες λειτουργίας των αγορών, την τεχνική υποστήριξη της παραγωγής, την εμπορία και τη διανομή των προϊόντων και την προσαρμογή των χαρακτηριστικών ή των προϊόντων ή του εργατικού δυναμικού στις αλλαγές του οικονομικού συστήματος. Συνολικά, η αυξανόμενη σημασία των εσωτερικών και εξωτερικών υπηρεσιών, οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην εξέλιξη των παραγωγικών συστημάτων. Η παραγωγή ενός αγαθού δεν απαιτεί αποκλειστικά τα υλικά στοιχεία της εργασιακής διαδικασίας και την άμεση εργασία, αυτή δηλαδή που σχετίζεται άμεσα με την υλική παραγωγή. Αντιθέτως, η παραγωγή αγα-

17 ΤΕΤΡΑΔΙΑ ΤΟΥ ΙΝΕ 17 θών ενσωματώνει συνεχώς αυξανόμενους άυλους παράγοντες, που δε βρίσκονται στον άμεσο χώρο της παραγωγικής διαδικασίας καθώς και ένα αυξανόμενο μερίδιο εργασίας, που δεν αφορά στην κατασκευή του αγαθού όπως: η Έρευνα και Ανάπτυξη, η συλλογή στοιχείων και πληροφοριών σχετικά με τις αγορές, η σύλληψη και προώθηση των προϊόντων, το μάρκετινγκ και η εμπορία, οι δημόσιες σχέσεις, η εξυπηρέτηση πελατών, η διοίκηση ανθρωπίνων πόρων, οι εργαστηριακές αναλύσεις των προϊόντων, η μεταφορά, η χρηματοδότηση και η ασφάλιση, οι υπηρεσίες οργάνωσης της εργασίας, η επαγγελματική κατάρτιση, οι υπηρεσίες πιστοποίησης κτλ. Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, η εκπλήρωση των εν λόγω καθηκόντων οδηγεί τις επιχειρήσεις στην απασχόληση συντελεστών της αλλαγής. Οι αυξημένες ενδιάμεσες αναλώσεις υπηρεσιών εξηγούν σε μεγάλο βαθμό το λόγο, για τον οποίο ο τομέας των υπηρεσιών κατέχει μια τόσο σημαντική θέση στην αύξηση της απασχόλησης. Στοιχεία όπως η καινοτομία, οι δημιουργικές μορφές οργάνωσης της εργασίας, η ευρηματική επικοινωνιακή πολιτική και η αποτελεσματική διανομή αποτελούν τα κλειδιά για την επιτυχία του προϊόντος στις αγορές. Οι υπηρεσίες έντασης γνώσης χαρακτηρίζονται από την εκτεταμένη χρήση των τεχνολογιών της πληροφορικής και των τηλεπικοινωνιών, τις υψηλές δαπάνες σε θέματα έρευνας και ανάπτυξης, την απασχόληση προσωπικού υψηλής ειδίκευσης, την ικανότητα συγκέντρωσης και επεξεργασίας πληροφοριών σχετικά με τους πελάτες, τις αγορές και τον ανταγωνισμό. Η σημασία των υπηρεσιών έντασης γνώσης είναι μεγάλη για το σχηματισμό σωμάτων σύγχρονων γνώσεων κρίσιμης σημασίας (blocs de savoirs critiques contemporains) κατά την έκφραση της Sauviat. Τα σύνολα αυτά αποτελούν τον κρίσιμο όγκο εξειδικευμένων γνώσεων, που είναι απαραίτητος για την επιτυχημένη πορεία των επιχειρήσεων. Ανακεφαλαιώνοντας, τόσο ο όγκος όσο και η ποιότητα των στοιχείων που είναι απαραίτητα για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων, γνωρίζουν συνεχή αναπροσαρμογή. Οι παραγωγοί υπηρεσιών έντασης γνώσης ελέγχουν ένα σημαντικό κορμό πληροφοριών (εμπορικού, τεχνικού, χρηματοοικονομικού, νομικού περιεχομένου) που διαχειρίζονται με στόχο τη μετατροπή του σε χρήσιμη τεχνογνωσία για την αντιμετώπιση και την επίλυση των σύνθετων προβλημάτων και αναγκών των πελατών τους. Η θέση της καινοτομίας ως κύριας πηγής κέρδους, η υπεροχή της κοινωνικής-συμβολικής πτυχής της κατανάλωσης ως προς την λογική-υλική μορφή της και η ανάδυση νέων αξιακών συστημάτων με επίκεντρο την ατομικότητα, την εξατομίκευση και τη διάκριση, παρέχουν στις υπηρεσίες μια θέση καταλυτικής σημασίας για το δυναμισμό και την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων. Καταγράφοντας τη συγκεκριμένη δυναμική, ορισμένοι συγγραφείς αναφέρονταν, ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 90, στη συγκρότηση βιομηχανικό-τριτογενών συμπλεγμάτων (Bailly και Maillat 1990), προσπαθώντας να απεικονίσουν την αυξανόμενη αμοιβαία εξάρτηση της βιομηχανίας και των υπηρεσιών στα πλαίσια της οικονομίας της πληροφορίας (Bensahel 1997), της δημιουργικής εργασίας (Chapignac, 1995) ή του γνωστικού καταμερισμού της εργασίας (Mouhoud, 1998). Σε επίπεδο περιφερειακής ανάπτυξης, ο ρόλος των υπηρεσιών έντασης γνώσης αποτυπώνεται στην έννοια του υποστηρικτικού πεδίου των επιχειρήσεων (Ratti, 1992). Το ζήτημα αυτό θα εξεταστεί αναλυτικά στη συνέχεια της μελέτης. Στις προηγούμενες υποενότητες εξετάστηκαν οι μεταβολές του διεθνούς παρα-

18 18 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007 γωγικού και ανταγωνιστικού συστήματος. Αναλυτικότερα, ξεχωρίζουν οι εξής παρατηρήσεις: Η εξάντληση του φορντικού μοντέλου συσσώρευσης συμβαδίζει με την επιλεκτικότητα και την ευελιξία να υποκαθιστούν τη μαζικότητα και την ομοιογένεια (Κομνηνός, 1993). Η διαφοροποίηση και η ποιότητα των προϊόντων αποτελούν τις σημαντικότερες αλλαγές από την πλευρά της ζήτησης. Παράλληλα, παρατηρείται έντονος κορεσμός των αγορών προϊόντων και εντατικοποίηση του διεθνούς ανταγωνισμού. Η προσαρμογή των επιχειρήσεων στο σύγχρονο διεθνές ανταγωνιστικό περιβάλλον πραγματοποιείται διαμέσου της ανάπτυξης και της χρήσης νέων ευέλικτων τεχνολογιών, της δημιουργίας νέων μορφών συνεργασίας με άλλες επιχειρήσεις καθώς και της υιοθέτησης νέων μορφών οργάνωσης της εργασίας. Στο φως των δομικών αλλαγών του διεθνοποιημένου οικονομικού περιβάλλοντος, ορισμένοι ερευνητές ανυψώνουν την αλλαγή σε κυρίαρχή οικονομική δραστηριότητα (Carter,1994; Foray, 2000). Τέλος, ο γνωστικός καταμερισμός της εργασίας ή οικονομία της γνώσης υπογραμμίζει τη σημασία των άυλων επενδύσεων για την ανταγωνιστικότητα. Οι υπηρεσίες έντασης γνώσης καθώς και οι συντελεστές αλλαγής αποκτούν κεντρικό ρόλο στη διαμόρφωση σύγχρονων στρατηγικών για την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας. Είναι προφανές πως οι σημαντικές μεταβολές του διεθνούς παραγωγικού και ανταγωνιστικού περιβάλλοντος κατά τη διάρκεια της τελευταίας εικοσαετίας, εμπεριέχουν σημαντικές προκλήσεις για τη διαμόρφωση τόσο των στόχων όσο και των διαδικασιών υλοποίησης των αναπτυξιακών πολιτικών, ανεξάρτητα με το αν αυτές παρουσιάζουν τομεακό, περιφερειακό ή άλλο χαρακτήρα. Το συγκεκριμένο ζήτημα αποτελεί αντικείμενο διερεύνησης της παρακάτω ενότητας Νέο παραγωγικό υπόδειγμα και κρατική παρέμβαση Νέο παραγωγικό υπόδειγμα και ανταγωνιστικότητα Το νέο ανταγωνιστικό περιβάλλον επιβάλλει νέες μορφές οργάνωσης της παραγωγής και αύξησης της παραγωγικότητας. H παραγωγικότητα εξαρτάται πλέον πολύ περισσότερο από την ποιότητα των σχέσεων που αναπτύσσονται μεταξύ των διαφόρων φορέων κατά τη διάρκεια των παραγωγικών διαδικασιών. Αξίζει να σημειωθεί ότι η κλασική μορφή παραγωγικότητας, δηλαδή η εντατικοποίηση της χρήσης του κάθε παραγωγικού πόρου ξεχωριστά ή τεϊλορική παραγωγικότητα, συνεχίζει να κατέχει ουσιαστικό ρόλο σε πολλούς παραγωγικούς τομείς. Ωστόσο, στην παραπάνω μορφή της παραγωγικότητας προστίθεται και μια άλλη πτυχή, που αποτελείται από: Την ποιότητα των σχέσεων στο εσωτερικό της επιχείρησης. Την ποιότητα των σχέσεων μεταξύ της επιχείρησης και των προμηθευτών της (διεπιχειρησιακή συνεργασία). Την ποιότητα των σχέσεων μεταξύ των επιχειρήσεων και του θεσμικού τους περιβάλλοντος (πανεπιστήμια, αναπτυξιακοί φορείς, σύστημα επαγγελματικής κατάρτισης, χρηματοοικονομικό σύστημα, συνδικάτα, κλπ).

19 ΤΕΤΡΑΔΙΑ ΤΟΥ ΙΝΕ 19 Η ποιότητα των σχέσεων μεταξύ των παραπάνω παραγωγικών φορέων, όπως και αυτών της επιχείρησης με τα εμπορικά δίκτυα και τους προμηθευτές της, ορίζουν πλέον σε μεγάλο βαθμό την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων. Συνεπώς, μπορούμε να παρατηρήσουμε ένα μεγάλο φάσμα ανταγωνιστικών επιδόσεων, που εξαρτώνται από ποιοτικούς παράγοντες ή από τη διαρθρωτική ανταγωνιστικότητα, που πολύ συχνά αγνοούνται από τις οικονομικές αναλύσεις, εφόσον οι τελευταίες επεξεργάζονται κατά κύριο λόγο τα συνολικά μεγέθη. Ο παρακάτω πίνακας συνοψίζει τους κύριους συντελεστές της ανταγωνιστικότητας: ΟΙ ΔΥΟ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Ανταγωνιστικότητα - τιμή Ενδιάμεσες καταναλώσεις Κεφάλαιο Διαρθρωτική ανταγωνιστικότητα Αύξηση των παραγωγικών δυνατοτήτων με στόχο την ταχύτερη εξυπηρέτηση της ζήτησης και της εμπορίας νέων προϊόντων Ποιότητα του προϊόντος (των φυσικών χαρακτηριστικών του αλλά και της ικανότητας των δικτύων εμπορίας με στόχο τη βελτίωση του εμπορικού στίγματος της επιχείρησης) Ικανότητα της επιχείρησης για διαφοροποίηση των προϊόντων Εξειδίκευση (επιλογή των αγορών και των προϊόντων) Αποτελεσματικότητα των δικτύων και των συνεργασιών μεταξύ επιχειρήσεων Μισθοί Χρηματιστική ισορροπία της επιχείρησης Ο πίνακας αυτός επιβεβαιώνει τη σημασία της διαρθρωτικής ανταγωνιστικότητας. Η δύναμη των επιχειρήσεων φαίνεται να στηρίζεται περισσότερο σε άυλα και δημιουργικά στοιχεία του κεφαλαίου, όπως οι γενικότερες ικανότητες του εργατικού δυναμικού, η ποιότητα της εσωτερικής οργάνωσης, η εικόνα που προβάλλει η επιχείρηση, η ποιότητα των σχέσεων με τους προμηθευτές, τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας κτλ. Οι αλλαγές αυτές εκφράζονται με την αύξηση της σημασίας των υπηρεσιών στο εσωτερικό της επιχείρησης (έρευνα, σχεδιασμός, μάρκετινγκ, υπηρεσίες μετά την πώληση, εξατομίκευση της προσφοράς, κτλ) και την παράλληλη μείωση του μηχανικού εξοπλισμού (μείωση των τιμών του μηχανικού εξοπλισμού και οργανωσιακή βελτίωση στο εσωτερικό της επιχείρησης). Νέο παραγωγικό υπόδειγμα και βιομηχανική πολιτική Στο δεύτερο μισό του 20 ο αιώνα, η συμβολή της δημόσιας παρέμβασης στην εξέλιξη της Επιστημονικής Οργάνωσης της Εργασίας και του κοινωνικοοικονομικού αναπτυξιακού μοντέλου που συνδέεται με αυτή, στηρίχθηκε στις παρακάτω πολιτικές: Σημαντικές επιδοτήσεις προς τις επιχειρήσεις. Δημιουργία μεταφορικών υποδομών. Πολιτικές με στόχο την ενθάρρυνση των επενδύσεων.

20 20 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007 Ρόλος των δημοσίων δαπανών όσον αφορά στη ρύθμιση των συγκυριακών μεταβολών. Συνολικά, εκτιμάται ότι οι παραπάνω μορφές παρέμβασης υπήρξαν αρκετά συμβατές με τα κύρια χαρακτηριστικά του τεϊλορισμού (συγκεντροποιημένα κέντρα αποφάσεως, άνιση κατανομή των ευθυνών στο εσωτερικό της επιχείρησης, σημασία του παγίου κεφαλαίου ως κύριος δείκτης ανταγωνιστικότητας, κτλ) και τα χαρακτηριστικά της μακροοικονομικής δυναμικής της εποχής (υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης, απουσία έντονων ανταγωνιστικών πιέσεων, κτλ). Ωστόσο, με την ανάδειξη του νέου παραγωγικού υποδείγματος, αλλά και την εντατικοποίηση του ανταγωνισμού σε διεθνές επίπεδο, τίθεται το ερώτημα κατά πόσο οι παραπάνω βιομηχανικές πολιτικές είναι σε θέση να προσφέρουν τις απαιτούμενες λύσεις στις ανταγωνιστικές προκλήσεις των επιχειρήσεων. Ο R. Boyer (1993) τοποθετείται αρνητικά ως προς την αποτελεσματικότητα των παραδοσιακών βιομηχανικών πολιτικών στα πλαίσια των απαιτήσεων της νέας οικονομίας. Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει τα στοιχεία που πρέπει να χαρακτηρίζουν την κρατική παρέμβαση, με βάση τις απαιτήσεις του νέου παραγωγικού παραδείγματος. Νέο παραγωγικό υπόδειγμα Αποκέντρωση της παραγωγής Πρόσβαση στην τεχνολογία και στην γνώση Εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό με ικανότητες προσαρμογής Εργασιακές σχέσεις που να προωθούν την συνεργασία και την καινοτομία Πηγή: R. Boyer, L après-fordisme, (1993). Μεταφορές Τηλεπικοινωνίες Δημόσιες υποδομές Επαφές με τα ερευνητικά κέντρα και τα πανεπιστήμια Επιδοτήσεις για την έρευνα Βιομηχανικές Περιφέρειες Γενική εκπαίδευση Επαγγελματική κατάρτιση Οργάνωση των συνδικάτων και εργασιακή νομοθεσία Η μεγάλη διαφορά μεταξύ των δύο συστημάτων παραγωγής αφορά στο ρόλο της γνώσης και της τεχνολογίας ως προς την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων. Η πρόσβαση στη γνώση και την τεχνολογία αποτελεί σημαντικό παράγοντα ανταγωνιστικότητας, που δεν περιορίζεται στην αγορά και τη χρήση μηχανικού εξοπλισμού. Η ανάγκη για συνεχή βελτίωση της ποιότητας και ανανέωση των προϊόντων επιβάλλει σε πολλές επιχειρήσεις την δημιουργία συνεργασιών και δικτυώσεων με τα δημόσια ερευνητικά κέντρα και τον πανεπιστημιακό τομέα. Το κράτος μπορεί ως εκ τούτου να ενθαρρύνει την αλληλεξάρτηση του δημοσίου και του ιδιωτικού τομέα, μέσω των κατευθύνσεων και κινήτρων της εθνικής πολιτικής έρευνας. Παράλληλα, επιβάλλεται και η προσαρμογή του εκπαιδευτικού συστήματος στις απαιτήσεις του νέου παραγωγικού υποδείγματος (αναβαθμισμένος ρόλος της εργασίας, αυξημένη εξειδίκευση και προσαρ-

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Ι. ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ; Η πορεία που πρέπει να ακολουθηθεί για την πραγματοποίηση των αντικειμενικών

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά της Τεχνολογίας

Οικονομικά της Τεχνολογίας Οικονομικά της Τεχνολογίας Μέγεθος Επιχείρησης, Καινοτομία και Μεγέθυνση Κώστας Τσεκούρας Περίγραμμα Η Schumpeterian Υπόθεση Το τεχνολογικό περιβάλλον Καινοτομικότητα και μέγεθος Καινοτομικότητα: SMEs

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs «Στρατηγικές Ανάπτυξης Συνεργατικών Σχηματισμών στις Ελληνικές Περιφέρειες» Κωνσταντίνος Μπουρλετίδης Οικονομολόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΕΠΙ ΧΕΙΡ Η ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΜΑΤΙ ΚΟ ΤΗ ΤΑ Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση»

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από την ένταξη της επιστημονικής γνώσης στη διαδικασία ανάπτυξης προϊόντων. Η έρευνα ενσωματώνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑνΕΚ, Ημερίδα 03/04/2014 1

ΕΠΑνΕΚ, Ημερίδα 03/04/2014 1 1 ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΕ ΕΣΠΑ Κατάρτιση ΕΠΑνΕΚ 2014-2020 / Οργανωτική δομή ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ Κοινωνικοί Εταίροι Εμπειρογνώμονες 2 Δημιουργικές Βιομηχανίες Κλωστοϋφαντουργία - έτοιμο ένδυμα Υποδήματα-

Διαβάστε περισσότερα

This project is co-financed by the ERDF and made possible by the MED Programme

This project is co-financed by the ERDF and made possible by the MED Programme This project is co-financed by the ERDF and made possible by the MED Programme Πρόγραμμα MED έργο WIDE growing of SMEs: organizational innovation and Development in med area Αντώνης Μπούμπουλας Προϊστάμενος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

Η επικαιρότητα. της μελέτης. Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Υποχώρηση διεθνούς ζήτησης για τουριστικές υπηρεσίες

Η επικαιρότητα. της μελέτης. Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Υποχώρηση διεθνούς ζήτησης για τουριστικές υπηρεσίες Η επικαιρότητα Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της μελέτης 0 Υποχώρηση διεθνούς ζήτησης για τουριστικές υπηρεσίες Συνέχιση της διαρθρωτικής κρίσης του κυπριακού τουρισμού Υιοθέτηση του ευρώ Έλλειμμα στο

Διαβάστε περισσότερα

MEDLAB: Mediterranean Living Lab for Territorial Innovation

MEDLAB: Mediterranean Living Lab for Territorial Innovation MEDLAB: Mediterranean Living Lab for Territorial Innovation Παραδοτέο 2.1.2 ΣΥΝΟΨΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ: ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΓΙΑ Ε&Α, ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ Θεσσαλονίκη, Αύγουστος 2010 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σύνθεση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού: Θεωρητικό πλαίσιο για την κατανόηση των κοινών θεσμικών χαρακτηριστικών, αλλά και των θεσμικών

Διαβάστε περισσότερα

Δράσεις υποστήριξης καινοτομίας και συνεργασιών επιχειρήσεων

Δράσεις υποστήριξης καινοτομίας και συνεργασιών επιχειρήσεων Ινστιτούτο Μικρών Επιχειρήσεων Γενική Συνομοσπονδία Επαγγελματιών Βιοτεχνών Εμπόρων Ελλάδας Δράσεις υποστήριξης καινοτομίας και συνεργασιών επιχειρήσεων Υποστηρίζουμε τη μικρή επιχείρηση, Ενισχύουμε την

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13

Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13 Περιεχόμενα Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Οι διεθνείς συναλλαγές και τα συγκριτικά πλεονεκτήματα... 17 Ι. Η αρχή των συγκριτικών πλεονεκτημάτων... 17 Α. Κόστος εργασίας και εξειδικεύσεις...

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Ως κλάδος τηλεπικοινωνιών ορίζεται η παραγωγή τηλεπικοινωνιακού υλικού και η χρήση των παραγόμενων τηλεπικοινωνιακών προϊόντων και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΧΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΣΠΑ 2014-2020

ΣΤΟΧΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΣΠΑ 2014-2020 ΣΤΟΧΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΣΠΑ 2014-2020 - Με την παρούσα εγκύκλιο γίνεται αποτύπωση της προόδου των διαπραγµατεύσεων για τη διαµόρφωση του Κανονιστικού πλαισίου της νέας περιόδου, καθώς και των σηµαντικών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΤΗΣ ΕΞΥΠΝΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ (SMART SPECIALIZATION)

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΤΗΣ ΕΞΥΠΝΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ (SMART SPECIALIZATION) ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΤΗΣ ΕΞΥΠΝΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ (SMART SPECIALIZATION) Κοκκινοπλίτης Κωνσταντίνος Kokkinoplitis Konstantinos is Expert to DG Regio, European Commission in Innovation

Διαβάστε περισσότερα

Η προώθηση της Διασφάλισης Ποιότητας στο πεδίο της Διά Βίου Μάθησης

Η προώθηση της Διασφάλισης Ποιότητας στο πεδίο της Διά Βίου Μάθησης Η προώθηση της Διασφάλισης Ποιότητας στο πεδίο της Διά Βίου Μάθησης Παρουσίαση 23.9.2014 Παυλίνα Φιλιπποπούλου Εθνικός Εκπρόσωπος στο δίκτυο EQAVET & Προϊσταμένη Τμήματος Εθνικού Συστήματος Ποιότητας-

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικές συμπράξεις στους τομείς της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της νεολαίας

Στρατηγικές συμπράξεις στους τομείς της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της νεολαίας KA2 Συνεργασία για Καινοτομία και Ανταλλαγή Καλών Πρακτικών Αναμενόμενα αποτελέσματα Τα σχέδια που υποστηρίζονται στο πλαίσιο αυτής της Δράσης αναμένονται να επιφέρουν τα παρακάτω αποτελέσματα: Καινοτόμες

Διαβάστε περισσότερα

Λευκωσία, 10 Ιουλίου 2015. Frank Hoffer, Bureau for Workers Activities

Λευκωσία, 10 Ιουλίου 2015. Frank Hoffer, Bureau for Workers Activities Μηχανισμός καθορισμού των μισθών στην προσδοκόμενη επανενωμένη Κύπρο Οι οικονομικές επιπτώσεις των ελάχιστων μισθών και της συλλογικής διαπραγμάτευσης : Ένα αμφισβητούμενο πεδίο Λευκωσία, 10 Ιουλίου 2015

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΕΡΓΟ SARA «ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΓΙΑ ΑΥΞΗΣΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΣΤΙΣ ΜΜΕ ΤΡΟΦΙΜΩΝ»

ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΕΡΓΟ SARA «ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΓΙΑ ΑΥΞΗΣΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΣΤΙΣ ΜΜΕ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΕΡΓΟ SARA «ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΓΙΑ ΑΥΞΗΣΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΣΤΙΣ ΜΜΕ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» Σεπτέμβριος 2005 1 ΣΚΟΠΟΣ ΕΡΓΟΥ o Ανάπτυξη, προώθηση καινοτομίας, o Αξιοποίηση εμπειρίας, o Διάχυση βέλτιστων πρακτικών,

Διαβάστε περισσότερα

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Διεθνές Εμπόριο και Διανομή του Εισοδήματος Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους το διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών»

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου 2014 «Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Αποτελεσματική Παρακολούθηση και Αξιολόγηση της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών Νίκος Παπαδάτος, Μέλος & τ. Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015

ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015 ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015 ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013 Π Ρ Ο Ο Ι Μ Ι Ο Η σημασία του ανθρώπινου

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης Παράλληλα Κείµενα Θεσμοί, όργανα και της ευρωπαϊκής πολιτικής Hεκπαιδευτικήπολιτικήκαιτασυστήματαδιαβίου εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ευρώπη σε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ. ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ-ΜΕΝΕΜΕΝΗΣ Απρίλιος 2012 Ανάλυση της Τοπικής Αγοράς Εργασίας 1. Περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών της περιοχής παρέμβασης στην οποία θα εφαρμοστεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ / ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ, ΦΤΩΧΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ / ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ, ΦΤΩΧΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΣΕΕ ΤΟΜΕΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ / ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013»

ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013» ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013» ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 1 «Μέσο-μακροπρόθεσμη στήριξη του ανθρώπινου δυναμικού που υφίσταται τις συνέπειες απρόβλεπτων τοπικών η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΧΥΣΗΣ ΤΩΝ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΩΝ ΩΣ ΝΕΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΧΥΣΗΣ ΤΩΝ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΩΝ ΩΣ ΝΕΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΠΛΑΙΣΙΟ ΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΧΥΣΗΣ ΤΩΝ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΩΝ ΩΣ ΝΕΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ Γ. Σταµπουλής, Γ. Παπαχρήστος, Ε.. Αδαµίδης και Μ. Ψωφάκη Τµήµα Μηχανολόγων και Αεροναυπηγών Μηχανικών,

Διαβάστε περισσότερα

Ο στόχος αυτός είναι σε άμεση συνάρτηση με τη στρατηγική της Λισαβόνας, και συγκεκριμένα την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής μέσω:

Ο στόχος αυτός είναι σε άμεση συνάρτηση με τη στρατηγική της Λισαβόνας, και συγκεκριμένα την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής μέσω: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ Δελτίο Τύπου Ομιλία Γενικού Γραμματέα Διαχείρισης Κοινοτικών & Άλλων Πόρων Του Υπουργείου Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας Κυρίου Κωνσταντίνου

Διαβάστε περισσότερα

3. Τα αυτοκίνητα ιδιωτικής χρήσης, τα βιβλία, τα ψυγεία και οι τηλεοράσεις ανήκουν στα:

3. Τα αυτοκίνητα ιδιωτικής χρήσης, τα βιβλία, τα ψυγεία και οι τηλεοράσεις ανήκουν στα: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 1. Η χρησιµότητα της Πολιτικής Οικονοµίας είναι κυρίως: α) Η δυνατότητα που µας παρέχει να επεµβαίνουµε στο οικονοµικό σύστηµα για να βελτιώνουµε τους όρους ζωής του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΗΣΙΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΜΟΝΑΔΑΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΕΤΗΣΙΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΜΟΝΑΔΑΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΕΤΗΣΙΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΜΟΝΑΔΑΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ»

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Εφοδιαστικών Αλυσίδων (στη γεωργία) Φίλιππος Ι. Καρυπίδης, Καθηγητής Τμήμα: Τεχνολόγων Γεωπόνων Κατ. Αγροτικής Οικονομίας

Διαχείριση Εφοδιαστικών Αλυσίδων (στη γεωργία) Φίλιππος Ι. Καρυπίδης, Καθηγητής Τμήμα: Τεχνολόγων Γεωπόνων Κατ. Αγροτικής Οικονομίας Διαχείριση Εφοδιαστικών Αλυσίδων (στη γεωργία) Διδάσκων: Φίλιππος Ι. Καρυπίδης, Καθηγητής Τμήμα: Τεχνολόγων Γεωπόνων Κατ. Αγροτικής Οικονομίας Διαχείριση Εφοδιαστικών Αλυσίδων -Φ. Καρυπίδης 1 Εφοδιαστική

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Μάθημα 2 1 Εισαγωγή Χαρακτηριστικά στοιχεία της επιχείρησης ως οργανισμού Συστατικά μέρη και το περιβάλλον της επιχείρησης Διάφορες μορφές επιχειρήσεων που λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

1. Εκπαίδευση για την Εξυπηρέτηση Πελάτη (Customer Service Training) (Μικρός Οργανισμός)

1. Εκπαίδευση για την Εξυπηρέτηση Πελάτη (Customer Service Training) (Μικρός Οργανισμός) 1. Εκπαίδευση για την Εξυπηρέτηση Πελάτη (Customer Service Training) (Μικρός Οργανισμός) Περιγραφή Βραβείου Βραβεύονται συγκεκριμένες δράσεις ή προγράμματα που επιδρούν στη σκέψη, το χαρακτήρα και τη συμπεριφορά

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400 Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400.01 Δύο ημέρες 16 ώρες Επιλογή Στελεχών: Ξεχωρίζοντας τους Καλύτερους Με την ολοκλήρωση του σεμιναρίου οι συμμετέχοντες θα έχουν σχηματίσει ολοκληρωμένη αντίληψη όλων

Διαβάστε περισσότερα

Διημερίδα Ε.Μ. Πολυτεχνείου-Τεχνολογικού Πολιτιστικού Πάρκου Λαυρίου:

Διημερίδα Ε.Μ. Πολυτεχνείου-Τεχνολογικού Πολιτιστικού Πάρκου Λαυρίου: Διημερίδα Ε.Μ. Πολυτεχνείου-Τεχνολογικού Πολιτιστικού Πάρκου Λαυρίου: «Το Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου: Η συνάντηση της ιστορικής μνήμης με τον σύγχρονο πολιτισμό και τις νέες τεχνολογίες» Λαύριο,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η ΧΩΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ Ι. ΤΑ ΚΡΙΣΙΜΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ Οι κοινωνικές και οικονομικές μεταβολές επηρεάζουν τον χώρο. Ο Χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρηματική Στρατηγική & Επιχειρηματικό Μοντέλο

Επιχειρηματική Στρατηγική & Επιχειρηματικό Μοντέλο Επιχειρηματική Στρατηγική & Επιχειρηματικό Μοντέλο Γ. Σταμπουλής Εισαγωγή στην Επιχειρηματικότητα Ο σκοπός της επιχείρησης Παραγωγή αξίας Αξιοποιώντας πόρους (υλικούς και άυλους, εσωτερικούς και εξωτερικούς),

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος Μαθημάτων στο Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών του Τμήματος Κοινωνιολογίας με τίτλο «Ευρωπαϊκή Ολοκλήρωση»

Κύκλος Μαθημάτων στο Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών του Τμήματος Κοινωνιολογίας με τίτλο «Ευρωπαϊκή Ολοκλήρωση» ΝΙΚΟΣ ΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ Κύκλος Μαθημάτων στο Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών του Τμήματος Κοινωνιολογίας με τίτλο «Ευρωπαϊκή Ολοκλήρωση» ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΕΥΡΩΠΑΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012 1 Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του αγροδιατροφικού τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοδότηση σε αρχικό στάδιο ανάπτυξης: μια γενική προσέγγιση

Χρηματοδότηση σε αρχικό στάδιο ανάπτυξης: μια γενική προσέγγιση Χρηματοδότηση σε αρχικό στάδιο ανάπτυξης: μια γενική προσέγγιση (βασισμένη στο μοντέλο στρατηγικής που αναπτύχθηκε για το έργο SEED REG) Ε.Κ.Ε.Τ.Α. Εθνικό Κέντρο Έρευνας & Τεχνολογικής Ανάπτυξης Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΙMP3ROVE

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΙMP3ROVE Value thrugh Research and Innvatin ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΙMP3ROVE ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΜΙΑΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ ΙMP3ROVE Αθήνα Ιανουάριος 2014 Ο Κοκκινοπλίτης Κωνσταντίνος είναι Πιστοποιημένος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΛΙΤΟΤΗΤΑΣ Μελέτη του ΔΝΤ για 17 χώρες του ΟΑΣΑ επισημαίνει ότι για κάθε ποσοστιαία μονάδα αύξησης του πρωτογενούς πλεονάσματος, το ΑΕΠ μειώνεται κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες και

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτοβουλία για την Καινοτομία

Πρωτοβουλία για την Καινοτομία Πρωτοβουλία για την Καινοτομία Ολοκληρωµένα Προγράµµατα, Πρωτοβουλίες και Δικτυώσεις για την ανάπτυξη δεξιοτήτων και ικανοτήτων Καινοτομίας Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας

Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας Αποστολή και Στόχοι του Τμήματος Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Καλώς ήλθατε στο Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Η λογιστική/χρηματοοικονομική

Διαβάστε περισσότερα

Θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά την Παγκρητική Ομοσπονδία Ευρώπης και τον

Θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά την Παγκρητική Ομοσπονδία Ευρώπης και τον ΠΡΟΒΟΛΗ & ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΚΡΗΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Λ. Δημοκρατίας 20, Ηράκλειο Κρήτης 71306 Tηλ: ++30 2810 / 343458 / 341096 Fax: / 343459 E-mail : info@crete-exporters.com Web site : www.crete-exporters.com Κυρίες

Διαβάστε περισσότερα

«καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο. «διαμόρφωση αποστολής, στόχων, σκοπών και πολιτικών»

«καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο. «διαμόρφωση αποστολής, στόχων, σκοπών και πολιτικών» ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 ΤΟΜΟΣ A ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Τι είναι η στρατηγική; «καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο προσδιορισμός των μέσων για την επίτευξη τους»

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ, ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Διαβάστε περισσότερα

Επενδυτικές ευκαιρίες

Επενδυτικές ευκαιρίες Επενδυτικές ευκαιρίες Αναπτυξιακός Νόμος 3908/2011 1 Περιεχόμενα 1. Επενδυτικές Δραστηριότητες & Κίνητρα 2. Ποσοστά & Ζώνες ενίσχυσης 3. Βασικοί όροι και προϋποθέσεις 4. Κριτήρια Αξιολόγησης Σημείωση:

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι βιομηχανία. Εικόνα 1. Εικόνα 2

Τι είναι βιομηχανία. Εικόνα 1. Εικόνα 2 Τι είναι βιομηχανία Η βιομηχανία είναι ένα οργανωμένο σύστημα παραγωγής αγαθών και υπηρεσιών σε μεγάλη ποσότητα. Οι βιομηχανικές, παραγωγικές μονάδες ή μονάδες παροχής υπηρεσιών χρειάζεται να θεωρηθούν

Διαβάστε περισσότερα

Του κ. Κωνσταντίνου Γαγλία Γενικού Διευθυντή του BIC Αττικής

Του κ. Κωνσταντίνου Γαγλία Γενικού Διευθυντή του BIC Αττικής Του κ. Κωνσταντίνου Γαγλία Γενικού Διευθυντή του BIC Αττικής ΒΑΣΙΚΟΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΩΝ CLUSTERS Με σκοπό τον εντοπισμό των βασικών παραγόντων επιτυχίας

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΕΛΕΧΟΥΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ- ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗ ΠΕΛΑΤΩΝ»

«ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΕΛΕΧΟΥΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ- ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗ ΠΕΛΑΤΩΝ» ΕΠΙΤΑΓΗ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ Α.Ε.Ι. ΚΑΙ Τ.Ε.Ι. «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΕΛΕΧΟΥΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ- ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗ ΠΕΛΑΤΩΝ» Βασικός στόχος του προγράμματος είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Δικτύου Υπηρεσιών Πληροφόρησης, Συμβουλευτικής Υποστήριξης και Ενδυνάμωσης Εργαζομένων

Ανάπτυξη Δικτύου Υπηρεσιών Πληροφόρησης, Συμβουλευτικής Υποστήριξης και Ενδυνάμωσης Εργαζομένων Ανάπτυξη Δικτύου Υπηρεσιών Πληροφόρησης, Συμβουλευτικής Υποστήριξης και Ενδυνάμωσης Εργαζομένων 1. Περίληψη του έργου 2. Τι είναι το Δίκτυο Υπηρεσιών Πληροφόρησης, Συμβουλευτικής Υποστήριξης και Ενδυνάμωσης

Διαβάστε περισσότερα

Η επιχειρηματική ιδέα και η εταιρία spin off. Βασίλης Μουστάκης Καθηγητής Πολυτεχνείου Κρήτης vmoustakis@gmail.com

Η επιχειρηματική ιδέα και η εταιρία spin off. Βασίλης Μουστάκης Καθηγητής Πολυτεχνείου Κρήτης vmoustakis@gmail.com Η επιχειρηματική ιδέα και η εταιρία spin off Βασίλης Μουστάκης Καθηγητής Πολυτεχνείου Κρήτης vmoustakis@gmail.com Έρευνα αγοράς (Ι) Ανάγκη στην αγορά (κάτι που η αγορά θέλει αλλά δεν το έχει) Σύλληψη και

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακή προσέγγιση της Βιβλιοθηκονομικής Εκπαίδευσης

Μαθησιακή προσέγγιση της Βιβλιοθηκονομικής Εκπαίδευσης ΜΑΘΗΣΙΑΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ 93 Μαθησιακή προσέγγιση της Βιβλιοθηκονομικής Εκπαίδευσης Βαρβάρα Ι. Μαρούλη Η θέση κάθε ατόμου στην αυριανή κοινωνία θα καθορίζεται κυρίως από τη

Διαβάστε περισσότερα

Επιτροπή Συντονισμού της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης

Επιτροπή Συντονισμού της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Επιτροπή Συντονισμού της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Σχέδιο Κειμένου Βασικών Αρχών και Κατευθύνσεων Εθνική Στρατηγική για την Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση 22 Μαΐου 2013 1 "Δεν μπορεί να υπάρξει διοικητική μεταρρύθμιση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Ι

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Ι 2014/2015 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Ι ΑΛΥΣΙΔΑ ΑΞΙΑΣ ΠΟΡΟΙ ΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΠΟΡΟΙ & ΠΡΟΚΥΠΤΟΥΣΕΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΒΑΣΙΚΕΣ-ΟΡΙΑΚΕΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΒΑΣΙΚΩΝ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΩΝ ΟΙ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΣΑΝ ΠΗΓΗ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΥ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπο Ανταγωνιστικό Υπόδειγµα Διεθνούς Εµπορίου

Πρότυπο Ανταγωνιστικό Υπόδειγµα Διεθνούς Εµπορίου Πρότυπο Ανταγωνιστικό Υπόδειγµα Διεθνούς Εµπορίου Συνδυάζοντας το Υπόδειγµα του Ricardo µε τα Υποδείγµατα των Εξειδικευµένων Συντελεστών και Hechscher Ohlin 1 Κοινά Στοιχεία των Υποδειγµάτων που Βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 2.

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 2. Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΕΙΑ: ΝΙΚΟΑΟ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΟΓΟ ΠΡΟΟΜΟΙΩΗ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΤΩΝ 2 Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων Ομάδα Α Ερωτήσεις ωστού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΔΡΑΣΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΔΡΑΣΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΔΡΑΣΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ 1 ΣΤΟΧΟΣ ΤΗΣ ΔΡΑΣΗΣ Η δράση υποστηρίζει την διευκόλυνση της αξιοποίησης ενός τεκμηριωμένα ώριμου ερευνητικού αποτελέσματος σε επιχειρηματική/

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιολόγηση ως συνιστώσα του Στρατηγικού Σχεδιασμού υπό το πρίσμα της 'Αθηνάς'

Η Αξιολόγηση ως συνιστώσα του Στρατηγικού Σχεδιασμού υπό το πρίσμα της 'Αθηνάς' Συνέδριο ΜΟΔΙΠ ΑΤΕΙ-Θ *-* Νοεμβρίου 2012 Grand Hotel Θεσσαλονίκη Η Αξιολόγηση ως συνιστώσα του Στρατηγικού Σχεδιασμού υπό το πρίσμα της 'Αθηνάς' Παναγιώτης Τζιώνας Αντιπρόεδρος ΑΤΕΙ-Θ Συμπεράσματα Τα Νέα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ 1.1 Τι είναι η κοινωνικο-οικονομική αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΜΕΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ / ICT

ΤΟΜΕΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ / ICT ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ / ICT Η στροφή προς τις υψηλές τεχνολογίες, κυρίως στο πλαίσιο της Ψηφιακής Στρατηγικής (2006-2013) έχει οδηγήσει στην βελτίωση των περισσότερων δεικτών Τεχνολογίας Πληροφορικής και Επικοινωνιών

Διαβάστε περισσότερα

Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας

Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας Εφαρμοσμένες ΛΥΣΕΙΣ για Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις Συμβουλευτικές Υπηρεσίες Εκπαιδευτικά Σεμινάρια Ανάπτυξη Πωλήσεων Ανδρόμαχος Δημητροκάλλης, MBA Management

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΕΓΕΘΥΝΣΗ. Θεωρία και Πολιτική

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΕΓΕΘΥΝΣΗ. Θεωρία και Πολιτική ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΕΓΕΘΥΝΣΗ Θεωρία και Πολιτική Παντελής Καλαϊτζιδάκης Σαράντης Καλυβίτης ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Εισαγωγή στην οικονομική μεγέθυνση Ορισμός της οικονομικής μεγέθυνσης 15 Μια σύντομη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΣΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ, ΣΤΙΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΣΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ, ΣΤΙΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΣΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ, ΣΤΙΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Δρ. Ιωάννης Χατζηκιάν, Επιστημονικός Συνεργάτης Τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων, ΣΔΟ,

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα και Ανάπτυξη (Research and Development, R&D)

Έρευνα και Ανάπτυξη (Research and Development, R&D) Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ Έρευνα και Ανάπτυξη (Research and Development, R&D) Οι Howenstine και Zeile (1992) ανακαλύπτουν μια χαλαρή συσχέτιση μεταξύ Έρευνας και Ανάπτυξης (R&D) και του συνόλου των εργαζομένων σε

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας. Τμήμα Διοίκησης Ξενοδοχείων και Τουρισμού. - Μάστερ (ΜSc) στη Διεθνή Διοίκηση Τουρισμού και Επιχειρήσεων Φιλοξενίας

Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας. Τμήμα Διοίκησης Ξενοδοχείων και Τουρισμού. - Μάστερ (ΜSc) στη Διεθνή Διοίκηση Τουρισμού και Επιχειρήσεων Φιλοξενίας Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας Τμήμα Διοίκησης Ξενοδοχείων και Τουρισμού - Μάστερ (ΜSc) στη Διεθνή Διοίκηση Τουρισμού και Επιχειρήσεων Φιλοξενίας 1. Εισαγωγή 2. Στόχοι Μεταπτυχιακού Προγράμματος 3. Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση: Στέλλα Κωστοπούλου Επίκουρη Καθηγήτρια

Παρουσίαση: Στέλλα Κωστοπούλου Επίκουρη Καθηγήτρια Παρουσίαση: Στέλλα Κωστοπούλου Επίκουρη Καθηγήτρια ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΜΗΜΑΤΟΣ Το Τμήμα Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών (Ο.Π.Ε.) ιδρύθηκε το 1927, ένα από τα 5 ιδρυτικά τμήματα του Α.Π.Θ. Το 1973 εξειδικεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ Ενότητα 6η: ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ. ΠΥΛΑΙΑΣ-ΧΟΡΤΙΑΤΗ Απρίλιος 2012 Ανάλυση της Τοπικής Αγοράς Εργασίας 1. Περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών της περιοχής παρέμβασης στην οποία θα εφαρμοστεί το προτεινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης Γενικές αρχές διοίκησης μιας μικρής επιχείρησης Η επιχείρηση αποτελεί μια παραγωγική - οικονομική μονάδα, με την έννοια ότι συνδυάζει και αξιοποιεί τους συντελεστές παραγωγής (εργασία, κεφάλαιο, γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της μετάβασης σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα σε όλους τους τομείς

Υποστήριξη της μετάβασης σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα σε όλους τους τομείς 2014-20202020 Υποστήριξη της μετάβασης σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα σε όλους τους τομείς Γιάννης Βουγιουκλάκης PhD, Διπλ. Μηχ. Μηχανικός Υπεύθυνος Τμήματος Ανάπτυξης Αγοράς Θεματικός στόχος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΓΙΑ «ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ» ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΓΙΑ «ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ» ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2015 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΕΝΔΟ- ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ & ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΟΥ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΚΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ & ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΖΗΤΗΣΗ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΙΣ ΙΔΙΩΤΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ

ΖΗΤΗΣΗ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΙΣ ΙΔΙΩΤΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Α.Ε. ΖΗΤΗΣΗ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΙΣ ΙΔΙΩΤΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ 2004 ΖΗΤΗΣΗ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΩΝ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Management. Νικόλαος Μυλωνίδης Μάθημα 3 1 24/2/2010

Management. Νικόλαος Μυλωνίδης Μάθημα 3 1 24/2/2010 Management Νικόλαος Μυλωνίδης Μάθημα 3 1 Εισαγωγή Έννοια και Περιεχόμενο του Μάνατζμεντ Ποια είναι τα διοικητικά στελέχη και ποιος ο ρόλος τους στα διάφορα επίπεδα της ιεραρχίας Βάσικες δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

23/11/14. 20 ος αιώνας. } Φορντισµός (Henry Ford) } Τεϋλορισµός (Fredrich Taylor) } επιστηµονική διοίκηση της εργασίας

23/11/14. 20 ος αιώνας. } Φορντισµός (Henry Ford) } Τεϋλορισµός (Fredrich Taylor) } επιστηµονική διοίκηση της εργασίας 20 ος αιώνας } Φορντισµός (Henry Ford) } Τεϋλορισµός (Fredrich Taylor) } επιστηµονική διοίκηση της εργασίας 1 Taylor F. (1911) The Principles of Scientific Management. επιστηµονική διοίκηση της εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ: ΟΡΟΙ ΕΝΤΟΛΗΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ: ΟΡΟΙ ΕΝΤΟΛΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ: ΟΡΟΙ ΕΝΤΟΛΗΣ 1. ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Το Ινστιτούτο Κύπρου στα πλαίσια της συνεχούς ανάπτυξής των ερευνητικών δραστηριοτήτων του αλλά και την στρατηγική του για ευρύτερη συμμετοχή στην προώθηση

Διαβάστε περισσότερα

Μνημόνιο Συνεργασίας μεταξύ των Δήμων Βόλου, Ηρακλείου και Καβάλας

Μνημόνιο Συνεργασίας μεταξύ των Δήμων Βόλου, Ηρακλείου και Καβάλας Μνημόνιο Συνεργασίας μεταξύ των Δήμων Βόλου, Ηρακλείου και Καβάλας για τον σχηματισμό πιλοτικού άξονα των τριών πόλεων με στόχο τη δυναμική τουριστική ανάπτυξή τους, με μοχλό εξέλιξης τη δημιουργία σύγχρονων

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις»

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις» ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ, ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΚΡΗΤΗΣ 2014-2020

ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΚΡΗΤΗΣ 2014-2020 1 ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΚΡΗΤΗΣ 2014-2020 Μαρία Κασωτάκη Προϊσταμένη ΕΔΑ Περιφέρειας Κρήτης ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2013 ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ, ΑΠΟ ΤΑ ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΑ ΤΑΜΕΙΑ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ. Διοίκηση Επιχειρήσεων. Β Εξάμηνο -Παραδόσεις

ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ. Διοίκηση Επιχειρήσεων. Β Εξάμηνο -Παραδόσεις ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ Διοίκηση Επιχειρήσεων Β Εξάμηνο -Παραδόσεις 1 Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι να κατανοηθεί από τους σπουδαστές η σημασία της Διοικητικής Επιστήμης στην λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Αναδημοσίευση από τις παρουσιάσεις Α) Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΜΕΘΟΛΟΓΙΚΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ T SWOT ANALYSIS - Μάθημα: Πολεοδομική και Οικιστική Ανάπτυξη και Πολιτική Β) Βαγής Σαμαθρακής

Διαβάστε περισσότερα

Η Ενέργεια περιλαμβάνει ενδεικτικά τις ακόλουθες κατηγορίες Πράξεων:

Η Ενέργεια περιλαμβάνει ενδεικτικά τις ακόλουθες κατηγορίες Πράξεων: Ενέργεια 2.1.2 : Αξιολόγηση εκπαιδευτικού έργου Για να βελτιωθεί η ποιότητα του εκπαιδευτικού συστήματος, η αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου που αφορά την πρωτοβάθμια, την δευτεροβάθμια γενική και τεχνική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΕΙΦΟΡΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΕΙΦΟΡΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ S P R I N G S C H O O L ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΕΙΦΟΡΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 3-8 Μαΐου 2015 Ξενοδοχείο Caravia Beach, Κως Οργάνωση: Μονάδα Ευρωπαϊκού Τουρισμού/ Ευρωπαϊκό Κέντρο Αριστείας Jean Monnet (Πανεπιστήμιο Αθηνών) Υποστηρικτές:

Διαβάστε περισσότερα

Διακήρυξη των εκπροσώπων της ελληνικής βιομηχανίας για μια ΝΕΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Διακήρυξη των εκπροσώπων της ελληνικής βιομηχανίας για μια ΝΕΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ Διακήρυξη των εκπροσώπων της ελληνικής βιομηχανίας για μια ΝΕΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ Η βιομηχανική πολιτική αποτελεί εθνική ανάγκη για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης, την οικονομική

Διαβάστε περισσότερα

«Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση»

«Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση» Συνέδριο «Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση» Έκθεση ΠΟΛΙΣ, Θεσσαλονίκη 21-22 / 11/ 2013 «Κοινωνικές Δράσεις στη Νέα Προγραμματική Περίοδο» Αγγελική Ωραιοπούλου Προϊσταμένη ΕΔΑ Περιφέρειας Κεντρικής

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας. Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ

Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας. Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ Ταυτότητα της μελέτης Στοιχεία της μελέτης Γραφείο της McKinsey

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ

Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ Νικόλαος Μυλωνίδης Απρίλιος 2007 1 Η έννοια του Επιχειρηματία Αναλαμβάνει δράση Συνδυάζει καινοτομικά και δημιουργικά τους συντελεστές της παραγωγής Παράγει προϊόντα και

Διαβάστε περισσότερα

ECVET WORKSHOP 23-10-2012. http://www.youtube.com/watch?v=0w1bzgyftni&feature=youtu.be. Κωστή Παλαμά 6-8, 11141 Αθήνα, τηλ. 210 2120700, www.eiead.

ECVET WORKSHOP 23-10-2012. http://www.youtube.com/watch?v=0w1bzgyftni&feature=youtu.be. Κωστή Παλαμά 6-8, 11141 Αθήνα, τηλ. 210 2120700, www.eiead. http://www.youtube.com/watch?v=0w1bzgyftni&feature=youtu.be ECVET WORKSHOP 23-10-2012 Υπό την εποπτεία του Υπουργείου Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Κωστή Παλαμά 6-8, 11141 Αθήνα, τηλ. 210

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση. Womens Business Gerasimos Tzamarelos, PhD 27 November 2014 Έννοιες Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Ι Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ «ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΜΕΡΩΝ» ΔΙΑΤΗΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΒΑΣΙΚΩΝ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΩΝ ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ V.R.I.N. SESSION 2 ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΑΛΑΒΑΚΗΣ

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Ι Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ «ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΜΕΡΩΝ» ΔΙΑΤΗΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΒΑΣΙΚΩΝ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΩΝ ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ V.R.I.N. SESSION 2 ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΑΛΑΒΑΚΗΣ 2014/2015 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Ι Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ «ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΜΕΡΩΝ» ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩ ΜΕΡΩΝ Η ΑΛΥΣΙΔΑ ΑΞΙΑΣ Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΑΞΙΑΣ Η ΘΕΩΡΙΑ ΠΟΡΩΝ & ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΩΝ ΟΡΙΑΚΕΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΟΙ 4 ΜΟΡΦΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου

Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου 1. Σύνοψη Σύμφωνα με το στρατηγικό σχεδιασμό της Πρυτανείας για τα έτη 2010-2020, το Πανεπιστήμιο Κύπρου έχει θέσει αριθμό προτεραιοτήτων ως τη βάση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΤΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ 2014 2020

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΤΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ 2014 2020 ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΤΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ 1 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΑ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ 1.1 Αναφερθείτε

Διαβάστε περισσότερα

Αντιφάσεις στην αξιοποίηση του τεχνικού επιστηµονικού δυναµικού στην ελληνική βιοµηχανία

Αντιφάσεις στην αξιοποίηση του τεχνικού επιστηµονικού δυναµικού στην ελληνική βιοµηχανία , TEE 3-5 Ιουλίου 2006 Αντιφάσεις στην αξιοποίηση του τεχνικού επιστηµονικού δυναµικού στην ελληνική βιοµηχανία Γ. Συµεωνίδης, ρ. Αεροναυπηγός Μηχ/κός Γρ. Φρέσκος, ρ. Μηχανολόγος Μηχ/κός Ρ. Μαρίνη, ρ.

Διαβάστε περισσότερα

Το Εξωτερικό Περιβάλλον της Eπιχείρησης. Εισηγητής : Γιάννης Χατζηκιάν

Το Εξωτερικό Περιβάλλον της Eπιχείρησης. Εισηγητής : Γιάννης Χατζηκιάν 3 Το Εξωτερικό Περιβάλλον της Eπιχείρησης Εισηγητής : Γιάννης Χατζηκιάν 3-1 Στην προηγούμενη εισήγηση παρουσιάσαμε την εξέλιξη της Θεωρίας της Διοίκησης 3-2 Στόχος της σημερινής εισήγησης : Θα αναπτύξω

Διαβάστε περισσότερα