Εγχειρίδιο καλών πρακτικών για την προστασία των εδαφών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εγχειρίδιο καλών πρακτικών για την προστασία των εδαφών"

Transcript

1 2014 Εγχειρίδιο καλών πρακτικών για την προστασία των εδαφών Κατάλογος με καλές πρακτικές για την προστασία των εδαφών οι οποίες βρίσκουν εφαρμογή σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι πρακτικές αυτές αφορούν περιοχές με ιδιαίτερα μορφολογικά χαρακτηριστικά οι οποίες είναι ευάλωτες στην υποβάθμιση των εδαφών τους και παρουσιάζουν υψηλό κίνδυνο εμφάνισης εδαφικής διάβρωσης. Περιφέρεια Πελοποννήσου LIFE/ENV/IT/428 - SoilPro Monitoring for Soil Protection

2 Περιεχόμενα 1. Εισαγωγή Καλές πρακτικές εφαρμοζόμενες στην ΕΕ Συγκαλλιέργεια Υπεδάφια καλλιέργεια Καλλιέργεια κατά μήκος των ισοϋψών καμπυλών Κατασκευή αναβαθμών (πεζούλες) Χρήση οργανικού λιπάσματος Άρδευση με κινητό κρουστικό εκτοξευτήρα (mobile rain gun) Χρήση αυτοκινούμενου συστήματος άρδευσης (boom irrigators) Άρδευση με σταγόνες (trickle/drip irrigation) Ζώνες ανάσχεσης Φυσικοί φράκτες Γεωργία διατήρησης της ποιότητας των εδαφών Δασογεωργικά συστήματα Δασολιβαδικά συστήματα Δημιουργία κορμοφραγμάτων σε καμένες δασικές εκτάσεις Χρήση επιστρωμάτων και ρολών ινών για την σταθεροποίηση εδαφών με μεγάλη κλίση Φωτογραφικό Υλικό Καλών Πρακτικών

3 1. Εισαγωγή Το παρόν εγχειρίδιο περιλαμβάνει έναν κατάλογο με καλές πρακτικές για την προστασία των εδαφών οι οποίες βρίσκουν εφαρμογή σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι πρακτικές αυτές αφορούν περιοχές με ιδιαίτερα μορφολογικά χαρακτηριστικά, οι οποίες είναι ευάλωτες στην υποβάθμιση και παρουσιάζουν υψηλό κίνδυνο εμφάνισης εδαφικής διάβρωσης. Ειδικότερα, ο κατάλογος περιλαμβάνει καλές πρακτικές άρδευσης, καλλιέργειας και διαχείρισης εκτάσεων γης με αγροτικά προϊόντα καθώς και μέτρα που μπορούν να εφαρμοστούν σε ευπαθή ζώνες με στόχο την προστασία και την σταθεροποίηση του εδάφους τους. Για κάθε καλή πρακτική, παρουσιάζονται: Στόχος / Αντιμετωπιζόμενο Πρόβλημα Γεωγραφική Περιοχή Εφαρμογής Περιγραφή πρακτικής Περιορισμοί / αδυναμίες Αξιολόγηση δυνατότητας μεταφοράς της πρακτικής στην Περιφέρεια Πελοποννήσου Πρόσθετες πληροφορίες Στοιχεία επικοινωνίας με την πηγή της πληροφορίας Πηγές περαιτέρω πληροφόρησης Στο τέλος του εγχειριδίου ακολουθεί φωτογραφικό υλικό με κάθε μια από τις πρακτικές που παρουσιάζονται. Ο κατάλογος που ακολουθεί συντάχθηκε στο πλαίσιο υλοποίησης του έργου LIFE/ENV/IT/ SOILPRO Monitoring for Soil Protection στο οποίο ήταν μέλος της εταιρικού σχήματος η Περιφέρεια Πελοποννήσου. Το εγχειρίδιο εκπονήθηκε από την Περιφέρεια Πελοποννήσου με την υποστήριξη της ένωσης εταιρειών Living Prospects Ε.Π.Ε (επικεφαλής) ΕΤΑΜ Α.Ε. Για περισσότερες πληροφορίες οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να επικοινωνήσουν με την εταιρεία Living Prospects. Living Prospects Ε.Π.Ε ΙΙ Υπηρεσίες Ανάπτυξης & Περιβάλλοντος ΙΙ Κωστή Παλαμά 46 ΙΙ ΙΙ Τηλ. & Φαξ & ΙΙ 2

4 2. Καλές πρακτικές εφαρμοζόμενες στην ΕΕ 2.1 Συγκαλλιέργεια Στόχος / Αντιμετωπιζόμενο Πρόβλημα Γεωγραφική Εφαρμογής Περιγραφή Περιοχή Περιορισμοί εφαρμογής πρακτικής (αδυναμίες) Αξιολόγηση δυνατότητας μεταφοράς πρακτικής Περιφέρεια Πελοποννήσου της στην Η συγκαλλιέργεια έχει ως στόχο να ενισχύσει την συνολική σταθερότητα του συστήματος (όπως την ανθεκτικότητα της καλλιέργειας κατά των παρασίτων, των ασθενειών και των ζιζανίων), την αύξηση της βιοποικιλότητας του εδάφους, τη μείωση της οργανικής ουσίας και την απώλεια των θρεπτικών ουσιών μετά την συγκομιδή της βασικής καλλιέργειας. Αυτή η πρακτική βοηθάει τους κύκλους θρεπτικών ουσιών και οδηγεί στην αύξηση της παραγωγής. Γενικά, η συγκαλλιέργεια προστατεύει τα εδάφη από διάβρωση. Η συγκαλλιέργεια είναι δύσκολο να εφαρμοστεί σε περιοχές με μεγάλες κλίσεις εδαφών. Στην Ελλάδα, η πρακτική αυτή εφαρμοζόταν πιο εκτεταμένα τις δεκαετίες του 60 και του 70 στα κτηνοτροφικά φυτά (π.χ. καλαμπόκι-φασόλι) και συνεχίζεται να εφαρμόζεται επιτυχώς σε διάφορες χώρες της Ευρώπης μέχρι και σήμερα. Ένα επιτυχημένο παράδειγμα εφαρμογής της είναι στη λεκάνη απορροής του ποταμού Svratka (Δημοκρατία της Τσεχίας). Συγκαλλιέργεια είναι η μέθοδος ανάπτυξης δύο ή περισσοτέρων καλλιεργειών σε γειτονικές λωρίδες με μεταβαλλόμενο πλάτος ή στο ίδιο τμήμα γεωργικής έκτασης αλλά σε διαφορετικά στρώματα (υποσπαρμένες καλλιέργειες), την ίδια σπαρτική περίοδο. Για παράδειγμα μπορούμε να σπείρουμε γρασίδι ή τριφύλλι (υποσπαρμένες καλλιέργειες) μαζί με σιτάρι (βασική καλλιέργεια). Άλλη πετυχημένη συγκαλλιέργεια θεωρείται αυτή του φασολιού με το καλαμπόκι. Αυτή η μέθοδος ευνοεί την αλληλεπίδραση μεταξύ διαφορετικών ειδών φυτών μετριάζοντας παράλληλα την υδατική και αιολική διάβρωση και απορροφώντας παράλληλα τους ρύπους του εδάφους. Η πρακτική αυτή εμφανίζει δυσκολίες εφαρμογής σε εδάφη με μεγάλη κλίση. Επίσης, ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στους συνδυασμούς των καλλιεργειών που επιλέγονται όταν αποφασιστεί να εφαρμοστεί η μέθοδος της συγκαλλιέργειας. Λάθος επιλογή εμβόλιμης καλλιέργειας μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολικό ανταγωνισμό για πόρους, επηρεάζοντας έτσι την παραγωγή και αποφέροντας μειωμένες σοδειές σε σχέση με τις αυτόνομες καλλιέργειες. Άλλος ένας παράγοντας που επηρεάζει την απόδοση της συγκαλλιέργειας είναι το κλίμα της περιοχής. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να λαμβάνεται υπόψη η συχνότητα των βροχοπτώσεων και οι θερμοκρασίες που εμφανίζουν οι περιοχές πριν την επιλογή των ειδών για συγκαλλιέργεια. Τέλος, η προετοιμασία του εδάφους για σπορά μπορεί να αποδειχθεί ακριβή εξαιτίας των σχετικά υψηλών δαπανών για την αγορά των σπόρων. Σχετικότητα: Οι συγκαλλιέργειες μετριάζουν την εδαφική διάβρωση. Μπορούν να βρουν εφαρμογή στις καλλιεργούμενες εκτάσεις με μόνιμες καλλιέργειες (αμπελώνες, οπωρώνες, ελαιώνες), ετερογενείς γεωργικές περιοχές και εκτάσεις με σύνθετα συστήματα καλλιέργειας, με μέση ετήσια απώλεια εδάφους > 20 τόνους ανά εκτάριο γης. Θα πρέπει ωστόσο η κλίση του εδάφους να είναι μικρή, κάτι που στις περισσότερες 3

5 2.1 Συγκαλλιέργεια Πρόσθετες πληροφορίες Στοιχεία επικοινωνίας Πηγές περαιτέρω πληροφόρησης περιοχές που εξετάζουμε δεν ισχύει αφού, η κλίση τους υπερβαίνει το 10%, καθιστώντας την εφαρμογή της πρακτικής αυτής πολύ δύσκολη. Αποτελεσματικότητα: Η συγκεκριμένη πρακτική εφαρμόζεται επιτυχώς σε χώρες τις Ευρώπης καθώς και στην Ελλάδα. Η αποτελεσματικότητα της εξαρτάται από τα καλλιεργούμενα είδη που θα επιλεχθούν και λαμβάνοντας υπόψη και τις κλιματολογικές συνθήκες τις περιοχής. Γενικά, θα πρέπει να γίνεται πολύ προσεχτική επιλογή, συγκαλλιεργόντας είδη τα όποια θα μπορούν να συνυπάρχουν χωρίς να δημιουργείται ανταγωνισμός μεταξύ τους στην κατανάλωση πόρων. Ικανότητα αναπαραγωγής/μεταφοράς πρακτικής: Η πρακτική αυτή μπορεί να εφαρμοστεί επιτυχώς αν υποστηριχθεί από κατάλληλα γεωργοπεριβαλλοντικά μέτρα, παρέχοντας κίνητρα για την εφαρμογή της από τους γεωργούς και παρέχοντας τους ένα συμβουλευτικό οδηγό με καλλιέργειες οι οποίες μπορούν να αναπτυχθούν παράλληλα αυξάνοντας την παραγωγή και προστατεύοντας την επιφάνεια του εδάφους από διάβρωση. Καινοτομία: Οι μονοκαλλιέργειες που αντιμετωπίζουν πρόβλημα εδαφικής διάβρωσης μπορούν να προστατευθούν και να ενισχυθεί η σταθερότητα τους, συγκαλλιεργόντας παράλληλα άλλα είδη. Συμπέρασμα αξιολόγησης: Η πρακτική αυτή θα μπορούσε να αποτελέσει μια αξιόπιστη λύση εάν οι περιοχές που εξετάζουμε δεν είχαν μεγάλες κλίσεις και μετά από προσεχτική επιλογή των ειδών συγκαλλιέργειας. Ωστόσο, οι πολύ μεγάλες κλίσεις του εδάφους στις ζώνες που εξετάζουμε δεν καθιστούν την πρακτική εύκολα υλοποιήσιμη. Η συγκαλλιέργεια, επιπλέον συμβάλει στην διάχυση και γρήγορη απορρόφηση της ρύπανσης του εδάφους European Commission - Joint Research Centre Institute for Environment and Sustainability Marc Van Liedekerke (tel ) Panos Panagos (tel ) FAO - DEFRA JRC - Sustainable agriculture and Soil Conservation / Aειφόρος γεωργία και διατήρηση της ποιότητας των εδαφών (SoCo Project) - agrilife.jrc.ec.europa.eu/rural_soco.htm ftp.fao.org/agl/agll/docs/lw8e.pdf 2.2 Υπεδάφια καλλιέργεια Στόχος / Αντιμετωπιζόμενο Πρόβλημα Οι περιοδικές υπεδάφιες καλλιέργειες (μέχρι cm) στοχεύουν στην αποκατάσταση των απολεσθέντων ιδιοτήτων του εδάφους και στην 4

6 2.2 Υπεδάφια καλλιέργεια Γεωγραφική Εφαρμογής Περιγραφή Περιοχή Περιορισμοί εφαρμογής πρακτικής (αδυναμίες) Αξιολόγηση δυνατότητας μεταφοράς πρακτικής Περιφέρεια Πελοποννήσου της στην χαλάρωση τους συμπιεσμένου εδαφικού ορίζοντα κάτω από το βάθος άροσης, χωρίς να τον αναστρέφουν. Συμβάλλουν επίσης στην στράγγιση του εδάφους και μπορούν να διευκολύνουν την ανάπτυξη ριζών για την απορρόφηση των θρεπτικών ουσιών και του νερού. Η μέθοδος αυτή βοηθάει στην μείωση της επιφανειακής απορροής μετριάζοντας το πρόβλημα της υδατικής διάβρωσης. Εφαρμόζεται σε εδάφη που είναι σε συμπαγή κατάσταση και τα οποία δεν χαρακτηρίζονται από ρηχές επιφάνειες, οι οποίες μπορεί να δημιουργήθηκαν από βόσκηση. Ένα επιτυχημένο παράδειγμα εφαρμογής της είναι στο χωριό Belozem (νότια Βουλγαρία). Η άροση γης για μεγάλο χρονικό διάστημα και η χρήση βαρέων οχημάτων, μπορούν να συμπιέσουν το έδαφος δημιουργώντας ένα συμπαγές (τσιμεντοποιημένο) στρώμα μεγάλου βάθους. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση της ανάπτυξης των ριζών καθώς και την απορρόφηση θρεπτικών ουσιών και νερού. Οι υπεδάφιες καλλιέργειες συμβάλλουν στην χαλάρωση του συμπιεσμένου εδαφικού ορίζοντα και στην ανάπτυξη των ριζών, αυξάνοντας με αυτόν τον τρόπο την απορρόφηση νερού και την μείωση των ανοδικών τριχοειδών κινήσεων των υπογείων υδάτων με υψηλή περιεκτικότητα σε άλας. Το βάθος εργασίας του υπεδάφιου αρότρου εξαρτάται από τον βαθμό της συμπύκνωσης καθώς και από την υγρασία του εδάφους στο εν λόγω βάθος. Οι υπεδάφιες καλλιέργειες εμφανίζουν περιορισμένης χρονικής διάρκειας αποτελέσματα και αποτελούν ένα προσωρινό μέτρο εφόσον δεν παρθούν επιπλέον μέτρα για την βελτίωση του εδάφους. Η εν λόγω πρακτική έχει περισσότερο χαρακτήρα αποκατάστασης καθώς τα συμπυκνωμένα στρώματα εδάφους ενδέχεται να επανεμφανιστούν εφόσον δεν απομακρυνθούν τα αίτια που προκαλούν τη συμπύκνωση και τη φτωχή δομή του. Η καλλιέργεια απαιτεί υψηλά ποσά ενέργειας, ενώ δεν είναι αποτελεσματική στις ρηχές επιφάνειες που προήλθαν από ακατάλληλη χρήση κτηνοτροφικών βοσκοτόπων. Σχετικότητα: Οι ευάλωτες ζώνες που εξετάζουμε είναι κυρίως ορεινές περιοχές με μεγάλες κλίσεις, στις οποίες η πιθανότητα εμφάνισης συμπιεσμένων εδαφών (πχ. λόγω χρήσης βαρέων αγροτικών οχημάτων-μηχανημάτων) είναι πολύ μικρή ως αδύνατη. Για τον λόγω αυτό η πρακτική αυτή δεν έχει πρακτική εφαρμογή στις ζώνες που εξετάζουμε. Αποτελεσματικότητα: Η υπεδάφια καλλιέργεια μπορεί να εφαρμοστεί σε συμπιεσμένα εδάφη, αποτελώντας όμως ένα προσωρινό μέτρο, έχοντας περισσότερο χαρακτήρα αποκατάστασης. Για τον λόγο αυτό, δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια μόνιμη λύση καθώς η υποβάθμιση του εδάφους θα επανεμφανιστεί εφόσον παραμείνουν τα αίτια που το προκαλούν. Ικανότητα αναπαραγωγής/μεταφοράς πρακτικής: Η πρακτική αυτή μπορεί να εφαρμοστεί παρέχοντας κίνητρα (επιδοτήσεις) για την εφαρμογή της από τους γεωργούς καθώς απαιτούν την χρήση 5

7 2.2 Υπεδάφια καλλιέργεια Πρόσθετες πληροφορίες Στοιχεία επικοινωνίας Πηγές περαιτέρω πληροφόρησης γεωργικών οχημάτων και εξοπλισμού τα οποία καταναλώνουν υψηλά ποσά ενέργειας, εμφανίζοντας υψηλό κόστος. Καινοτομία: - Συμπέρασμα αξιολόγησης: Οι περιοχές που εξετάζουμε εμφανίζουν μεγάλες κλίσεις, για τον λόγο αυτό η εφαρμογή αυτής της πρακτικής δεν είναι δυνατή. Η υπεδάφια καλλιέργεια μπορεί να εφαρμοστεί κυρίως σε περιπτώσεις που το έδαφος έχει αποκτήσει συμπαγή μορφή και έχει χάσει τις θρεπτικές του ιδιότητες και την ικανότητα απορρόφησης των επιφανειακών υδάτων. Θα πρέπει όμως να αποτελεί μια προσωρινή λύση καθώς τα αίτια που προκαλούν την διάβρωση παραμένουν. Γενικά, η πρακτική αυτή απαιτεί κατανάλωση μεγάλων ποσών ενέργειας και μπορεί να εμφανίσει μεγάλο κόστος, για τον λόγο αυτό θα πρέπει να εφαρμόζεται σε περιπτώσεις όπου είναι επιτακτική η ανάγκη να εξοικονομήσουμε χρόνο μέχρι να απομακρυνθούν τα αίτια που προκαλούν το πρόβλημα. Οι υπεδάφιες καλλιέργειες διευκολύνουν την έκπλυση υπερβολικής ποσότητας αλάτων στη επιφάνεια του εδάφους μετριάζοντας το πρόβλημα της αλάτωσης στην περιοχή ενώ παράλληλα συμβάλει στη βελτίωση της παραγωγής. European Commission - Joint Research Centre Institute for Environment and Sustainability Marc Van Liedekerke (tel ) Panos Panagos (tel ) DEFRA JRC - Sustainable agriculture and Soil Conservation / Aειφόρος γεωργία και διατήρηση της ποιότητας των εδαφών (SoCo Project) - agrilife.jrc.ec.europa.eu/rural_soco.htm 2.3 Καλλιέργεια κατά μήκος των ισοϋψών καμπυλών Στόχος / Αντιμετωπιζόμενο Πρόβλημα Γεωγραφική Εφαρμογής Περιγραφή Περιοχή Η καλλιέργεια κατά μήκος των ισοϋψών καμπυλών έχει ως στόχο να μειώσει την απώλεια νερού αυξάνοντας την απορροφητική ικανότητα του εδάφους και προλαμβάνοντας τη διάβρωση του εδάφους λόγω άροσης. Η άροση κατά μήκος των ισοϋψών καμπυλών χρησιμοποιείται ευρέως ύστερα από την ένταξή της στον Κώδικα Ορθών Γεωργικών Πρακτικών (2001) και είναι υποχρεωτική σε πολλές περιοχές της Μεσογείου. Ένα επιτυχημένο παράδειγμα εφαρμογής της είναι στη λεκάνη της Guadalentín (Murcia, Ισπανία). Η διάβρωση λόγω υδάτων αποτελεί έναν από του βασικούς λόγους υποβάθμισης του εδάφους. Οι κύριες προληπτικές πρακτικές που έχουν 6

8 2.3 Καλλιέργεια κατά μήκος των ισοϋψών καμπυλών Περιορισμοί εφαρμογής πρακτικής (αδυναμίες) Αξιολόγηση δυνατότητας μεταφοράς πρακτικής Περιφέρεια Πελοποννήσου της στην υιοθετηθεί είναι η άροση κατά μήκος των ισοϋψών καμπυλών, το μειωμένο όργωμα και ο περιορισμός γραμμικών καλλιεργειών σε απότομες πλαγιές. Οι καλλιέργειες κατά μήκος των ισοϋψών καμπυλών που μπορούν να εφαρμοστούν στους αγρούς περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων άροση, αυλάκωμα και φύτευση (σε ορθές γωνίες στην κανονική ροή της απορροής, και όχι πάνω και κάτω στο πρανές). Με αυτό τον τρόπο, επιτυγχάνεται η επιβράδυνση της ταχύτητας απορροής, παρέχοντας χρόνο για την απορρόφησή των υδάτων μέσα στον επιφανειακό εδαφικό ορίζοντα. Για κλίσεις εδάφους μεγαλύτερες από 10 %, το όργωμα κατά μήκος των ισοϋψών καμπυλών πρέπει να συνδυάζεται με πρόσθετα μέτρα, όπως καλλιέργεια σε αναβαθμίδες ή καλλιέργεια σε ζώνες. Ο σχεδιασμός των συστημάτων καλλιέργειας κατά μήκος των ισοϋψών καμπυλών και παράγοντες όπως το έδαφος, το κλίμα, η θέση της πλαγιάς και η χρήση της γης των μεμονωμένων αγροτεμαχίων καθορίζουν την αποτελεσματικότητα της πρακτικής όσον αφορά τη διατήρηση του νερού και του εδάφους. Σχετικότητα: Η καλλιέργεια κατά μήκος των ισοϋψών καμπυλών θα μπορούσε να βρει εφαρμογή στις ευάλωτες από εδαφική διάβρωση περιοχές με αρόσιμες καλλιέργειας των ορεινών ζωνών του Μαινάλου, Ζήρειας, Ταυγέτου Πάρνωνα, Κυπαρισσίας και Δυτικής ζώνης εφόσον οι καλλιέργειες βρίσκονται σε περιοχές με κλίση < 10%. Οι ζώνες όμως που εξετάζονται έχουν μεγαλύτερη κλίση, για τον λόγο αυτό η πρακτική έχει δυσκολία εφαρμογής. Αποτελεσματικότητα: Εφαρμόζοντας την πρακτική αυτή σε περιοχές με κλίση μικρότερη 10%, μειώνεται η ταχύτητα απορροής, παρέχοντας χρόνο για την απορρόφησή των υδάτων μέσα στον επιφανειακό εδαφικό ορίζοντα και μειώνοντας έτσι την υδατική διάβρωση. Γενικά, ο σχεδιασμός των συστημάτων καλλιέργειας κατά μήκος των ισοϋψών καμπυλών και παράγοντες όπως το έδαφος, το κλίμα, η θέση της πλαγιάς και η χρήση της γης των μεμονωμένων αγροτεμαχίων καθορίζουν την αποτελεσματικότητα της. Ικανότητα αναπαραγωγής/μεταφοράς πρακτικής: Η πρακτική αυτή θα μπορούσε να εφαρμοστεί σε περιοχές με κλίση < 10%, αν υποστηριχθεί από κατάλληλα γεωργοπεριβαλλοντικά μέτρα, παρέχοντας κίνητρα για την εφαρμογή της από τους γεωργούς και παρέχοντας τους ένα συμβουλευτικό οδηγό για άροση ( π.χ. αυλάκωμα και φύτευση σε ορθές γωνίες στην κανονική ροή της απορροής, και όχι πάνω και κάτω στο πρανές, κατά μήκος των ισοϋψών καμπυλών). Καινοτομία: Η καινοτομία της πρακτικής έγκειται στο ότι οι καλλιέργειες θα περιοριστούν σε γραμμική μορφή στις απότομες πλαγιές και δεν θα γίνουν διάσπαρτα πάνω ή κάτω από αυτήν. Συμπέρασμα αξιολόγησης: Στις περιπτώσεις που οι αρόσιμες καλλιέργειες βρίσκονται κατά μήκος των πλαγιών με μικρή κλίση, η καλλιέργεια κατά μήκος των ισοϋψών καμπύλων αποτελεί μια καλή πρακτική που θα μειώσει την ταχύτητα απορροής του νερού, προλαμβάνοντας με αυτόν τον τρόπο την εμφάνιση υδατικής 7

9 2.3 Καλλιέργεια κατά μήκος των ισοϋψών καμπυλών Πρόσθετες πληροφορίες Στοιχεία επικοινωνίας Πηγές περαιτέρω πληροφόρησης διάβρωσης. Ωστόσο, στις ζώνες που εξετάζονται, η κλίση του εδάφους είναι μεγαλύτερη του 10%, καθιστώντας την εφαρμογή της ιδιαίτερα δύσκολη. European Commission - Joint Research Centre Institute for Environment and Sustainability Marc Van Liedekerke (tel ) Panos Panagos (tel ) DEFRA JRC - Sustainable agriculture and Soil Conservation / Aειφόρος γεωργία και διατήρηση της ποιότητας των εδαφών (SoCo Project) - agrilife.jrc.ec.europa.eu/rural_soco.htm 2.4 Κατασκευή αναβαθμών (πεζούλες) Στόχος / Αντιμετωπιζόμενο Πρόβλημα Οι αναβαθμοί έχουν ως στόχο: Να μεταβάλλουν τις επικλινείς επιφάνειες μεγάλης κλίσης σε πιο ήπιες, διευκολύνοντας τις όποιες αγροτικές εργασίες Γεωγραφική Εφαρμογής Περιγραφή Περιοχή Να ανακατανείμουν το εδαφικό υλικό στις πλαγιές με μέτριο ή ρηχό βάθος εδάφους Να αυξήσουν το βάθος του ριζοστρώματος των φυτών για την απορρόφηση του νερού και των θρεπτικών στοιχείων Να μειώσουν την επιφανειακή απορροή και να αυξήσουν την απορροφητική ικανότητα του εδάφους στις μεγάλες βροχοπτώσεις Να καθαρίσουν τον αγρό από εμπόδια που μπορούν να προκαλέσουν φθορές στα γεωργικά μηχανήματα (π.χ. πέτρες) Να ελέγξουν την διάβρωση στις πλαγιές Οι αναβαθμοί αποτελούν μια από τις κύριες τεχνικές προστασίας και καλλιέργειας του εδάφους από υδατική διάβρωση σε περιοχές με κλίση. Πολλές περιοχές της Μεσογείου καλύπτονται από αναβαθμίδες (Ελλάδα, Κύπρος, Ισπανία, Πορτογαλία, Ιταλία, νότια Γαλλία, Μάλτα) με εφαρμογή κυρίως σε αμπελώνες και ελαιώνες. Οι αναβαθμοί αποτελούν μια ανθρώπινη παρέμβαση σε ημι-φυσικά τοπία υπό κλίση, τα οποία αντιμετωπίζουν προβλήματα κυρίως με την σταθερότητα τους. Παρακάτω γίνεται περιγραφή μερικών σύγχρονων και παραδοσιακών κατασκευών αναβαθμών: 8

10 2.4 Κατασκευή αναβαθμών (πεζούλες) Ακανόνιστοι σε θύλακες : κατασκευάζονται σε ζιγκ-ζαγκ επάνω στην πλαγιά, συνδεδεμένοι με διόδους διέλευσης στα άκρα Αλλουβιακοί : διαμορφώνονται στο κατώτερο τμήμα της κοιλάδας ή στη κοίτη του ποταμού τα οποία συνήθως αποτελούν σημείο αναφοράς για την διάβρωση του εδάφους Κλιμακωτοί ή σε λωρίδες : ακολουθούν συνήθως τις καμπύλες της επιφάνειας του εδάφους και είναι παράλληλοι προς τις ισοϋψείς Ατομικοί σε μορφή τσέπης : ημικυκλικές πέτρινες κατασκευές που διευκολύνουν την ανάπτυξη των ριζών των φυτών όπως ελαιόδεντρα Ευρείας βάσης ή ορθογωνισμένοι αγροί: αγροί διαμορφωμένοι σε αναβαθμούς ώστε το ένα άκρο να είναι υψηλότερα από την πλαγιά του λόφου και το άλλο χαμηλότερα Περιορισμοί εφαρμογής πρακτικής (αδυναμίες) Οι συμβατικοί αναβαθμοί κατασκευάζονται κυρίως με μπουλντόζες και γκρέιντερ ενώ δεν θα πρέπει να έχουν μήκος μεγαλύτερο από 600 μέτρα ή 375 μέτρα σε έντονα χαραδρωμένη εδαφική επιφάνεια. Στις περιοχές της Μεσογειακής Ευρώπης καλλιεργούνται κυρίως δημητριακά, λαχανικά, αμπέλια και ελιές κατά μήκος των συμβατικών αναβαθμών ενώ κατά μήκος των σύγχρονων η καλλιέργεια είναι πλήρως μηχανοποιημένη. Οι αναβαθμοί μεταβάλλουν το τοπίο ταχύτατα, απομακρύνουν και αναμιγνύουν το έδαφος, καταστρέφοντας τις αρχικές εδαφοτομές και μεταβάλλοντας τις εδαφικές ιδιότητες μαζί με την μικρο-χλωρίδα και πανίδα της περιοχής. Μπορούν να δημιουργήσουν ασταθή τοπία σε επικλινείς καλλιεργούμενες εκτάσεις, στα οποία θα πρέπει να ληφθούν μέτρα για την διατήρηση της παραγωγικότητας τους. Γενικά, πολλές περιοχές της Μεσογείου με παραδοσιακούς αναβαθμούς έχουν εγκαταλειφθεί για τους ακόλουθους λόγους: Δυσκολία στην πρόσβαση και την χρήση γεωργικών μηχανημάτων Έχουν μεγάλο κόστος συντήρησης Οι μεγάλες επενδύσεις για την γεωργία γίνονται πλέον στις πεδινές περιοχές Μεγάλες δαπάνες εργασίας με χαμηλές τιμές γεωργικών προϊόντων Μετανάστευση ανθρώπων από αγροτικές προς αστικές περιοχές Στις περιοχές όπου συνεχίζεται η εκμετάλλευση της γης ενώ έχει γίνει διακοπή των αναβαθμών λόγω κόστους, υπάρχει μεγάλος κίνδυνος υποβάθμισης, διάβρωσης και ερημοποίησης τους. Ύστερα από λεπτομερείς μελέτες κατάρρευσης αναβαθμών (ξηρολιθιών) 9

11 2.4 Κατασκευή αναβαθμών (πεζούλες) με παραδοσιακούς γραμμικούς ή ατομικούς αναβαθμούς στην Λέσβο, διαπιστώθηκε ότι η σταθερότητα τους εξαρτάται από την κλίση της επιφάνειας, τον εδαφικό τύπο, την σύσταση των λίθων και την καλλιεργητική πρακτική. Όσοι αναβαθμοί κατασκευάζονται από πέτρες προερχόμενες από ηφαιστειακή λάβα, σχίστη και φλύσχη, εμφανίζουν μεγαλύτερους ρυθμούς κατάρρευσης λόγω του μεγαλύτερου ρυθμού αποσάθρωσης σε σύγκριση με πέτρες που προέρχονται από ασβεστόλιθο. Επιπλέον, με βάση τις μελέτες κατάρρευσης των αναβαθμών, έγινε ο διαχωρισμός τους σε τρεις κλάσεις κλίσεων: Κανένας κίνδυνος: αναβαθμοί που κατασκευαστήκαν σε κλίσεις μικρότερες από 15% και παραμένουν σχεδόν αμετάβλητοι Ευαίσθητοι: το ποσοστό κατάρρευσης αυξήθηκε σχεδόν γραμμικά με την αύξηση της κλίσης από 15% σε 35% Επικίνδυνοι: το ποσοστό κατάρρευσης ήταν πολύ μεγάλο σε κλίσεις μεγαλύτερες από 35% Αξιολόγηση δυνατότητας μεταφοράς πρακτικής Περιφέρεια Πελοποννήσου της στην Σχετικότητα: Στις ορεινές ζώνες του Μαινάλου, Ζήρειας, Ταυγέτου, Πάρνωνα, Κυπαρισσίας και Δυτικής ζώνης, οι οποίες εμφανίζουν σημαντικές κλίσεις εδάφους και ετήσια εδαφικής διάβρωσης >20 τόνων ανά εκτάριο γη, συνίσταται η διατήρηση και η επιδιόρθωση των αναβαθμών όπου αυτές έχουν καταστραφεί ή η επιλεκτική κατασκευή νέων. Αποτελεσματικότητα: Οι αναβαθμοί αποτελούν μια από τις κύριες τεχνικές προστασίας και καλλιέργειας του εδάφους από διάβρωση σε περιοχές με κλίση. Στις ευάλωτες ζώνες καλλιέργειας της περιφέρειας που έχουμε ορίσει, οι αναβαθμοί μπορούν να : Να μεταβάλλουν τις επικλινείς επιφάνειες μεγάλης κλίσης σε πιο ήπιες, διευκολύνοντας τις όποιες αγροτικές εργασίες Να ανακατανείμουν το εδαφικό υλικό στις πλαγιές με μέτριο ή ρηχό βάθος εδάφους Να αυξήσουν το βάθος του ριζοστρώματος των φυτών για την απορρόφηση του νερού και των θρεπτικών στοιχείων Να μειώσουν την επιφανειακή απορροή και να αυξήσουν την απορροφητική ικανότητα του εδάφους στις μεγάλες βροχοπτώσεις 10

12 2.4 Κατασκευή αναβαθμών (πεζούλες) Να καθαρίσουν τον αγρό από εμπόδια που μπορούν να προκαλέσουν φθορές στα γεωργικά μηχανήματα (π.χ. πέτρες) Να ελέγξουν την διάβρωση στις πλαγιές Ικανότητα αναπαραγωγής/μεταφοράς πρακτικής: Οι αναβαθμοί απαιτούν πολλές φορές μεγάλα χρηματικά ποσά για να κατασκευαστούν για τον λόγω αυτό είναι πολλές φορές προτιμότερο να γίνεται συντήρηση των ήδη υπαρχουσών και όχι η κατασκευή καινούργιών. Γενικά, παράγοντες που καθορίζουν την συντήρηση ή όχι των υπαρχουσών αναβαθμίδων ή την κατασκευή νέων είναι: Το έργο κλίσης να είναι κατάλληλο για την κατασκευή αναβαθμών Ο υπάρχων κίνδυνος διάβρωσης του εδάφους Τα χαρακτηριστικά του τοπίου Το ελάχιστο βάθος εδάφους και η παρουσία περιοριστικών υπόεπιφανειακών εδαφικών οριζόντων Η ικανότητα της γης και η καταλληλότητα του εδάφους για συγκεκριμένες χρήσεις Το μέγεθος των περιβαλλοντικών επιπτώσεων και των ωφελημάτων Η ζημιά που προκαλείται στο τοπίο από τα γεωργικά μηχανήματα μεγάλου βάρους Η συμβατότητα με τις υπάρχουσες πολιτικές Η επίπτωση στους υδατικούς πόρους Οι επιπτώσεις στις κατώτερες πεδινές περιοχές από τις διαβρώσεις και τις πλημμύρες Τα κοινωνικό-οικονομικά χαρακτηριστικά και οι συνθήκες υποδομής Ο αναμενόμενος δείκτης κόστους-ωφέλειας Η συμφωνία και η δέσμευση των εμπλεκομένων Πρόσθετες πληροφορίες Καινοτομία: - Συμπέρασμα αξιολόγησης: Δεδομένου των κοινωνικό-οικονομικών συνθηκών που επικρατούν σήμερα, η κατασκευή αναβαθμών πρέπει να περιοριστεί στα δυναμικά παραγωγικά, με ήπιες κλίσεις εδάφη, αποφεύγοντας την δαπανηρή εκμετάλλευση της μορφολογίας τους. Έμφαση θα πρέπει να δοθεί στην αύξηση της φυσικής κάλυψης για την σταθεροποίηση των επικλινών εκτάσεων και εστιάζοντας κυρίως στην δημιουργία βιώσιμων γεωργικών οικοσυστημάτων και λιγότερο στην δημιουργία νέων αναβαθμών. Για αυτό θα πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα η συντήρηση και η προστασία των παλαιών ξηρολιθιών, κυρίως στις ευαίσθητες από διάβρωση περιοχές. Οι κύριοι τύποι αναβαθμίδων που κατασκευάζονται σήμερα είναι οι κατά λωρίδες ή οι ευρείας βάσης. Η κατακόρυφη απόσταση (VI, σε μέτρα) μεταξύ δύο γειτονικών αναβαθμών σχετίζεται με τη 11

13 2.4 Κατασκευή αναβαθμών (πεζούλες) βροχόπτωση, το βαθμό κλίσης εδάφους και τον τύπο καλλιέργειας. Μπορεί να υπολογιστεί με τη ακόλουθη εξίσωση: (Vertical Interval) VI = x*s+y Όπου: x παράγοντας βροχή (τιμές ) S βαθμός κλίσης (%) y παράγοντας εδάφους και καλλιέργειας (τιμές ) Η οριζόντια απόσταση (ΗΙ σε μέτρα) υπολογίζεται από την εξίσωση: (Horizontal Interval) ΗΙ = (VI / S)*100 Πολλά εθνικά Προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης έχουν ως στόχο την διατήρηση των αναβαθμίδων ως σημαντικά στοιχεία πολιτιστικής κληρονομιάς Η εγκατάλειψη των περιοχών με αναβαθμούς μπορεί να έχει θετικές και αρνητικές επιπτώσεις στην προστασία του εδάφους. Θετικές επιπτώσεις έχει στις περιοχές όπου οι γεωμορφολογικές και κλιματικές συνθήκες ευνοούν την ανάπτυξη της φυτικής βλάστησης ενώ αρνητικές επιπτώσεις, όπου η σταθερότητα του εδάφους και των κλίσεων επιτρέπουν την κατάρρευση των αναβαθμών, η οποία συνοδεύεται με άμεση απομάκρυνση του εδάφους με την βαρύτητα ή την επιφανειακή απορροή του νερού βροχής. Στοιχεία επικοινωνίας Κ. Κοσμάς (Καθηγητής), τηλ.: Ν. Γιάσογλου, Αικ. Κουναλάκη, Ορ. Καΐρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο εδαφολογίας και Γεωργικής Χημείας Lucinda geografia.fcsh.unl.pt/lucinda/default_gr.html European Commission - Joint Research Centre Institute for Environment and Sustainability Marc Van Liedekerke (tel ) Panos Panagos (tel ) 12

14 2.4 Κατασκευή αναβαθμών (πεζούλες) Πηγές περαιτέρω πληροφόρησης DEFRA - The Code of Good Agricultural Practice for the Protection of Water DEFRA - Controlling soil erosion A manual for the assessment and management of agricultural land at risk of water erosion in lowland England 2.5 Χρήση οργανικού λιπάσματος Στόχος / Αντιμετωπιζόμενο Πρόβλημα Γεωγραφική Εφαρμογής Περιγραφή Περιοχή Η συστηματική χρήση μεγάλων όγκων οργανικού λιπάσματος (ζωικά περιττώματα φυτικά υπολείμματα) έχει ως στόχο να αυξήσει το οργανικό υλικό του εδάφους συμβάλλοντας στην σταθερότητα του εδαφικού ορίζοντα (topsoil 8-20 εκατ. βάθος). Με αυτό τον τρόπο μετριάζουμε το πρόβλημα της υδατικής διάβρωσης σε μια περιοχή. Η χρήση οργανικού λιπάσματος εφαρμόζεται επιτυχώς σε καλλιεργήσιμες εκτάσεις χώρων της Ευρώπης. Ωστόσο, ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δίνεται στις περιοχές που βρίσκονται κοντά σε υδάτινες επιφάνειες καθώς σε μια τέτοια περίπτωση θα πρέπει να λαμβάνονται πρόσθετα μέτρα προστασίας. Επίσης, την περίοδο των έντονων βροχοπτώσεων και σε επικλινή εδάφη προτείνεται να αποφεύγονται οι επιφανειακές αζωτούχες λιπάνσεις. Σύμφωνα με την οδηγία του 1991 της ΕΕ για την αποφυγή νιτρορρύπανσης, το συνολικό άζωτο που προέρχεται από οργανικό λίπασμα δεν θα πρέπει να ξεπερνά τα 170 κιλά ανά εκτάριο γης ετησίως (17 κιλά ανά στρέμμα). Αυτό το όριο επιτυγχάνεται όταν το οργανικό λίπασμα που συλλέγεται από βοοειδή δεν ξεπερνά τους 28 τόνους ανά εκτάριο γης. Το οργανικό λίπασμα από χοιρίδια και πτηνά, το οποίο είναι επίσης αποτελεσματικό για τη σταθερότητα του εδαφικού ορίζοντα, θα πρέπει να χρησιμοποιείται σε μικρότερες ποσότητες καθώς κυρίως αυτό που προέρχεται από τα πτηνά είναι πιο πλούσιο σε άζωτο. Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει ενδεικτικά τις ποσότητες κοπριάς που περιέχουν 1 κιλό αζώτου ανάλογα με τα ζώα: Είδος ζώου Ποστητα κοπριάς σε κιλά που περιέχουν 1 κιλό αζώτου Αιγοπρόβατα 240 Βοοειδή 140 Χοίροι 80 Πουλερικά 70 Η χρήση υγρού οργανικού λιπάσματος μπορεί επίσης να συμβάλει στην αύξηση της οργανικής ύλης του εδάφους. Για μη αραιωμένο οργανικό λίπασμα υγρής μορφής από βοοειδή, προτείνεται η χρήση 34 m 3 /εκτάριο (περίπου λίτρα / εκτάριο) όπου θα παράσχει 170 kg/ha ετησίως του συνολικού αζώτου. Για υγρό οργανικό λίπασμα προερχόμενο από χοίρους, το ποσοστό πρέπει να είναι χαμηλότερο. Γενικά, η χρήση οργανικού λιπάσματος σε γυμνό έδαφος συμβάλει 13

15 2.5 Χρήση οργανικού λιπάσματος σημαντικά στην μείωση του ποσοστού διήθησης. Αμέσως μετά τη χρήση υγρού και στερεού οργανικού λιπάσματος που εφαρμόζεται σε ευπαθείς από διάβρωση περιοχές, θα πρέπει να ληφθούν μέτρα για την μείωση της αμμωνίας και της οσμής του, διαμορφώνοντας μια τραχιά επιφάνεια στο έδαφος. Περιορισμοί εφαρμογής πρακτικής (αδυναμίες) Άλλα οργανικά υλικά όπως λίπασμα από πράσινα απόβλητα και υπολείμματα καλλιεργειών μπορούν επίσης να συμβάλουν στη βελτίωση της σταθερότητας του εδαφικού ορίζοντα ενσωματώνοντάς τα σε αυτήν. Γενικά είναι χρήσιμο να γίνονται αναπροσαρμογές στον τρόπο διοχέτευσης λιπασμάτων στις καλλιέργειες, ώστε να εμπλουτιστούν οι τελευταίες από τα θρεπτικά συστατικά των εφαρμοζόμενων οργανικών καταλοίπων (ζωικών - φυτικών). Η χρήση του οργανικού λιπάσματος θα πρέπει να γίνεται με ιδιαίτερη προσοχή και με τακτικούς ελέγχους σε όλη την διάρκεια εφαρμογής των παραπάνω μέτρων. Ειδικότερα, θα πρέπει να αποφεύγονται οι συγκεντρώσεις υπερβολικών ποσοτήτων αζώτου και φωσφόρου στο έδαφος καθώς σε περίπτωση απορροής του οργανικού υλικού σε υδάτινες επιφάνειες, μπορεί να προκληθεί περιβαλλοντική ρύπανση. Σε ορισμένες περιπτώσεις είναι σημαντική η λήψη πρόσθετων μέτρων όπως οι περίοδοι εφαρμογής του μέτρου ή η λήψη πρόσθετων προστατευτικών μέτρων (ζώνες ανάσχεσης) κοντά σε υδατορέματα. Μερικοί παράγοντες που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη πριν την εφαρμογή των οργανικών λιπασμάτων είναι: Ο χρόνος και ο τόπος εφαρμογής τους Η εδαφολογική και υδατική κατάσταση της περιοχής Οι περιοχές που δεν επιτρέπεται η χρήση τους Οι συγκεντρώσεις αζώτου να είναι χαμηλές (συνολικά πρέπει να έχουμε ετήσιες συγκεντρώσεις 170 κιλών ανά εκτάριο) Τα εδάφη μεγάλου κινδύνου, όπου η χρήση των λιπασμάτων πρέπει να γίνονται προκαθορισμένες περιόδους Οι αποστάσεις από υδάτινες επιφάνειες και πηγές Όσο αφορά τον τελευταίο παράγοντα θα πρέπει: - Να μην γίνεται χρήση υγρού οργανικού λιπάσματος για εδάφη με κλίση > 8% - Να μην εφαρμόζονται τα υγρά κτηνοτροφικά απόβλητα σε αποστάσεις < 20 μέτρων από επιφανειακά νερά και < 50 μέτρων από πηγές, πηγάδια ή γεωτρήσεις που προορίζονται για ύδρευση Αξιολόγηση δυνατότητας μεταφοράς πρακτικής Περιφέρεια της στην Σχετικότητα: H xρήση οργανικού λιπάσματος θα μπορούσε να αποτελέσει μια καλή πρακτική για τις ευάλωτες από διάβρωση ζώνες (Ζηρεία, Μαίναλος, Κυπαρισσία, Ταΰγετος, Πάρνωνας και Δυτικής ζώνης), εφόσον η κλίση των εδαφών ήταν μικρότερη από 10%. Ωστόσο στις περιοχές που εξετάζουμε, οι κλίσεις είναι μεγαλύτερες και υπάρχει 14

16 2.5 Χρήση οργανικού λιπάσματος Πελοποννήσου κίνδυνος απορροής και μόλυνσης των επιφανειακών υδάτων. Επίσης, θα πρέπει να αποκλείεται η χρήση οργανικού λιπάσματος σε υγρή μορφή, ιδιαίτερα σε περιοχές που βρίσκονται κοντά σε υδάτινες επιφάνειες. Αποτελεσματικότητα: Γενικά, η σωστή χρήση οργανικού λιπάσματος μπορεί να αυξήσει σημαντικά το οργανικό υλικό, σταθεροποιώντας τον εδαφικό ορίζοντα και αντιμετωπίζοντας αποτελεσματικά την εδαφική διάβρωση. Η χρήση ζωικού και φυτικού οργανικού λιπάσματος ενδείκνυται σε περιοχές με βιολογικές καλλιέργειες. Ικανότητα αναπαραγωγής/μεταφοράς πρακτικής: Λόγω του κινδύνου να προκληθεί ρύπανση, η εφαρμογή της πρακτικής αυτής θέλει ιδιαίτερη προσοχή, και ακολουθώντας πάντα τον κανονισμό για προστασία των υδάτων από νιτρορρύπανσης της ΕΕ. Γενικά, λόγω των κλίσεων του εδάφους που εμφανίζουν οι ορεινές ζώνες της Ζηρείας, του Μαινάλου, της Δ. Κυπαρισσίας, του Ταϋγέτου, και του Πάρνωνα, είναι δύσκολη η εφαρμογή της στις περισσότερες περιοχές των ζωνών αυτών. Γενικά, με κατάλληλη υποστήριξη από γεωργοπεριβαλλοντικά μέτρα και παρέχοντας κίνητρα για την εφαρμογή της από τους γεωργούς, το οργανικό λίπασμα μπορεί να αποτελέσει μια καλή λύση σε ευάλωτες περιοχές με μικρή κλίση εδάφους. Καινοτομία: - Συμπέρασμα αξιολόγησης: Η χρήση οργανικού λιπάσματος αποτελεί μια καλή πρακτική για την αντιμετώπιση της εδαφικής διάβρωσης. Ωστόσο, υπάρχει μεγάλος κίνδυνος ρύπανσης και δυσκολία εφαρμογής σε εδάφη με κλίση ή σε περιοχές που βρίσκονται κοντά σε υδάτινες επιφάνειες. Για τον λόγο αυτό πριν την εφαρμογή της πρακτικής αυτής θεωρείται ιδιαίτερα δύσκολη στις περιοχές που εξετάζουμε. Σε περίπτωση εφαρμογής της σε περιοχές με μικρές κλίσεις, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι περιορισμοί και οι κανονισμοί που αναφέρθησαν. Πρόσθετες πληροφορίες Στοιχεία επικοινωνίας DEFRA - Ευρωπαϊκή Επιτροπή Η οδηγία της ΕΕ για την νιτρορρύπανση Ελληνική Δημοκρατία, Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων, Διεύθυνση Αγροτικής Ανάπτυξης, «Οδηγίες προς τους γεωργούς για την εφαρμογή πολλαπλής συμμόρφωσης στο πλαίσιο της νεας ΚΑΠ», Πηγές περαιτέρω DEFRA - The Code of Good Agricultural Practice for the Protection of πληροφόρησης Water DEFRA - Controlling soil erosion A manual for the assessment and management of agricultural land at risk of water erosion in lowland England DEFRA - Controlling soil erosion Incorporating former advisory leaflets on grazing livestock, wind, outdoor pigs and the uplands Κώδικας Ορθής Γεωργικής Πρακτικής-Κύπρος 15

17 2.6 Άρδευση με κινητό κρουστικό εκτοξευτήρα (mobile rain gun) Στόχος / Αντιμετωπιζόμενο Πρόβλημα Γεωγραφική Περιοχή Εφαρμογής Περιγραφή Περιορισμοί εφαρμογής πρακτικής (αδυναμίες) Αξιολόγηση δυνατότητας μεταφοράς πρακτικής Περιφέρεια Πελοποννήσου της στην Στόχος αυτής της πρακτικής είναι η επίτευξη κατάλληλου ρυθμού και τρόπου άρδευσης, ο οποίος θα πρέπει να ληφθεί υπόψη, κυρίως στις καλλιεργήσιμες που είναι ευάλωτες από εδαφική διάβρωση. Συνίσταται για επίπεδες, μεγάλης έκτασης, καλλιεργήσιμες περιοχές, που δεν επηρεάζονται από την μεγάλη πίεση εκτόξευσης του νερού. Εφαρμόζεται ευρέως σε χώρες όπως η Μ. Βρετανία, Ολλανδία, Γερμανία κα, ενώ στην Ελλάδα εντοπίζεται σε περιοχές με μεγάλες πεδινές καλλιέργειες όπως αυτή της Θεσσαλίας. Ανάλογα με τον τύπο της καλλιέργειας και του εδάφους θα πρέπει να γίνει η κατάλληλη επιλογή του αρδευτικού συστήματος που θα μετριάσει με αυτόν τον τρόπο την πιθανότητα εμφάνισης διάβρωσης λόγω υδάτων. Γενικά, το μέγεθος της σταγόνας του νερού παίζει μεγάλο ρόλο για τον έλεγχο της διάβρωσης του εδάφους, καθώς όσο μεγαλύτερη είναι η σταγόνα, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα διάβρωσης του. Μεγάλες σε μέγεθος σταγόνες σε συνδυασμό με έναν υπερβολικό ρυθμό άρδευσης, μπορούν να αποσπαστούν και να παρασύρουν τα σωματίδια του εδάφους μέσω επιφανειακής απορροής ή να καταστρέψουν τις ευαίσθητες καλλιέργειες. Σε περίπτωση άρδευσης με κινούμενους κρουστικούς εκτοξευτήρες θα πρέπει, όπου αυτό είναι δυνατό, να γίνει η εγκατάστασή τους κατά μήκος της πλαγιάς και όχι πάνω ή κάτω από αυτήν. Θα πρέπει ο ρυθμός άρδευσης είναι χαμηλός ώστε να μην δημιουργηθούν προβλήματα επιφανειακής απορροής και ελέγξτε ότι δεν υπάρχουν διαρροές από τον σωλήνα παροχής νερού. Το μηχάνημα και όλες οι σχετικές σωληνώσεις πρέπει να αποστραγγίζονται προσεκτικά προς τα κάτω πριν τη μεταφορά τους, δεδομένου ότι μια επιφανειακή ροή μπορεί να δημιουργήσει ένα ρυάκι στο χαλαρό χώμα. Με την χρήση κακής ποιότητας νερού, λόγω ότι διαβρέχεται το φύλλωμα των καλλιεργειών, μπορεί να δημιουργήσει τοξικότητα στα φύλλα, μειώνοντας την εμπορική του αξία (π.χ. τα λαχανικά). Επίσης θα πρέπει να δώσουμε προσοχή κατά τις μέρες με άνεμο καθώς μπορεί να αρδεύσουν ανομοιόμορφα. Σε καλλιέργειες με μεγάλες κλίσεις, υπάρχουν δυσκολίες και κίνδυνοι εμφάνισης υδατικής διάβρωσης λόγω επιφανειακής απορροής των υδάτων. Σχετικότητα: Η πρακτική αυτή εμφανίζει δυσκολίες εφαρμογής στις ζώνες που έχουν εμφανίσει υψηλό κίνδυνο εδαφικής διάβρωσης (Ζήρεια, Μαίναλο, Δυτική Ζώνη, Κυπαρισσία, Ταΰγετος, Πάρνωνας). Ο λόγος είναι ότι οι περιοχές αυτές εμφανίζουν μεγάλες κλίσεις εδάφους οι οποίες δεν ευνοούνται από το συγκεκριμένο αρδευτικό σύστημα. Αποτελεσματικότητα: Η άρδευση με κινούμενο κρουστικό εκτοξευτήρα αποτελεί μια καλή πρακτική για μεγάλης έκτασης καλλιέργειες με μικρή ή καθόλου κλίση εδάφους. Ανάλογα την καλλιέργεια και την κλίση επιλέγεται και ο ρυθμός εκτόξευσης του νερού. Στις ζώνες μελέτης που έχουν οριστεί δεν είναι εύκολη η εφαρμογής τους. Ικανότητα αναπαραγωγής/μεταφοράς πρακτικής: Η πρακτική αυτή δεν εφαρμόζεται σε περιοχές με μεγάλες κλίσεις εδάφους. 16

18 2.6 Άρδευση με κινητό κρουστικό εκτοξευτήρα (mobile rain gun) Καινοτομία: - Συμπέρασμα αξιολόγησης: Το συγκεκριμένο αρδευτικό σύστημα έχει επιτυχημένη εφαρμογή σε πεδινές καλλιέργειες μεγάλης έκτασης. Εξαιτίας όμως της κλίσης του εδάφους που υπάρχει στις περιοχές μελέτης, είναι πολύ δύσκολη η εφαρμογή ενός τέτοιου συστήματος άρδευσης. Πρόσθετες πληροφορίες Στοιχεία επικοινωνίας DEFRA - Πηγές περαιτέρω πληροφόρησης Υπουργείο Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος Κύπρου Τμήμα Γεωργίας Βελτιωμένα Συστήματα Άρδευσης - DEFRA - The Code of Good Agricultural Practice for the Protection of Water DEFRA - Controlling soil erosion A manual for the assessment and management of agricultural land at risk of water erosion in lowland England DEFRA - Controlling soil erosion Incorporating former advisory leaflets on grazing livestock, wind, outdoor pigs and the uplands 2.7 Χρήση αυτοκινούμενου συστήματος άρδευσης (boom irrigators) Στόχος / Αντιμετωπιζόμενο Πρόβλημα Γεωγραφική Περιοχή Εφαρμογής Περιγραφή Στόχος αυτής της πρακτικής είναι η επίτευξη κατάλληλου ρυθμού και τρόπου άρδευσης, ο οποίος θα πρέπει να ληφθεί υπόψη, κυρίως στις καλλιεργήσιμες που είναι ευάλωτες από εδαφική διάβρωση. Προσφέρεται σε πεδινές καλλιεργήσιμες εκτάσεις ή σε περιοχές με μικρή κλίση, με ευρεία χρήση σε χώρες όπως Μ. Βρετανία, Ολλανδία, Γερμανία. Στην Ελλάδα, η πρακτική αυτή εντοπίζεται εκτός των άλλων στην περιοχή της Θεσσαλίας. Ανάλογα με τον τύπο της καλλιέργειας και του εδάφους θα πρέπει να γίνει η κατάλληλη επιλογή του αρδευτικού συστήματος που θα μετριάσει με αυτόν τον τρόπο την πιθανότητα εμφάνισης διάβρωσης λόγω υδάτων. Γενικά, το μέγεθος της σταγόνας του νερού παίζει μεγάλο ρόλο για τον έλεγχο της διάβρωσης του εδάφους, καθώς όσο μεγαλύτερη είναι η σταγόνα, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα διάβρωσης του. Μεγάλες σε μέγεθος σταγόνες σε συνδυασμό με έναν υπερβολικό ρυθμό άρδευσης, μπορούν να αποσπαστούν και να παρασύρουν τα σωματίδια του εδάφους μέσο επιφανειακής απορροής ή να καταστρέψουν τις ευαίσθητες καλλιέργειες. Τα αυτοκινούμενα συστήματα άρδευσης χρησιμοποιούνται σε φυτείες όπου μπορεί να χρειάζονται συμπληρωματική άρδευση, όταν η βροχόπτωση είναι ιδιαίτερα χαμηλή, για να υπάρξει ικανοποιητική παραγωγή. Τα συστήματα αυτά μπορούν να μεταφερθούν και να χρησιμοποιηθούν για την άρδευση άλλου τεμαχίου, κάτι που όμως απαιτεί υψηλό ενεργειακό κόστος. Ένα σύστημα σαν και αυτό, αποτελείται από ένα κανόνι υψηλής 17

19 2.7 Χρήση αυτοκινούμενου συστήματος άρδευσης (boom irrigators) Περιορισμοί εφαρμογής πρακτικής (αδυναμίες) Αξιολόγηση δυνατότητας μεταφοράς πρακτικής Περιφέρεια Πελοποννήσου της στην παροχής και πίεσης (εκτοξευτήρας) το οποίο βρίσκεται τοποθετημένο πάνω σε κινητή βάση. Η τροφοδοσία γίνεται μέσω ενός εύκαμπτου αγωγού όπου το άλλο άκρο του συνδέεται με ένα τύμπανο πάνω στο οποίο τυλίγεται με ειδικό μηχανισμό. Τα κινητά συστήματα άρδευσης είναι πιο σταθερά και παράγουν μικρότερες σταγόνες σε σχέση με αυτό του κινητού κρουστικού εκτοξευτήρα. Προτείνεται να εφαρμόζονται κοντά στο έδαφος, έτσι ώστε η πιθανότητα διάβρωσης από την άρδευση να μειώνεται σημαντικά. Υψηλό ενεργειακό κόστος λειτουργίας Ορισμένα μηχανήματα έχουν υψηλό κόστος αγοράς (ανάλογα τα τεχνικά τους χαρακτηριστικά και την χρήση λειτουργίας τους) Δυσκολία εφαρμογής σε καλλιέργειες με κλίση εδάφους Σχετικότητα: Η συγκεκριμένη πρακτική δεν είναι εύκολο να εφαρμοστεί στις ζώνες που εξετάζουμε (Ζήρεια, Μαίναλο, Ταΰγετος, Πάρνωνα, Δυτική Ζώνη, Κυπαρισσία) εξαιτίας τις μεγάλης κλίσης που εμφανίζουν τα συγκεκριμένα εδάφη. Αποτελεσματικότητα: Τα αυτοκινούμενα συστήματα άρδευσης είναι ιδιαίτερα χρήσιμα σε φυτείες όπου μπορεί να χρειάζονται συμπληρωματική άρδευση, όταν η βροχόπτωση είναι ιδιαίτερα χαμηλή, για να υπάρξει ικανοποιητική παραγωγή. Επίσης, είναι πιο σταθερά και παράγουν μικρότερες σταγόνες σε σχέση με αυτό του κινητού κρουστικού εκτοξευτήρα. Προτείνεται να εφαρμόζονται κοντά στο έδαφος, έτσι ώστε η πιθανότητα διάβρωσης από την άρδευση να μειώνεται σημαντικά. Ικανότητα αναπαραγωγής/μεταφοράς πρακτικής: Τα αυτοκινούμενα συστήματα άρδευσης έχουν την δυνατότητα να μεταφερθούν και να χρησιμοποιηθούν και σε άλλες καλλιέργειες. Το μειονέκτημα τους όμως είναι το μεγάλο ενεργειακό κόστος και η δυσκολία που έχουν στην πρόσβαση σε περιοχές με μεγάλες κλίσεις εδάφους όπως αυτές που εξετάζουμε. Καινοτομία: - Συμπέρασμα αξιολόγησης: Τα αυτοκινούμενα συστήματα άρδευσης, αποτελούν μια καλή πρακτική για εδάφη με μικρές κλίσεις εδάφους τα οποία έχουν πρόβλημα βροχοπτώσεων, το οποίο μπορεί να επηρεάσει την γεωργική παραγωγή. Ωστόσο, εμφανίζουν μεγάλο ενεργειακό κόστος και λόγω της μεγάλης κλίσης των ζωνών που εξετάζονται, θεωρούνται ακατάλληλα. Πρόσθετες πληροφορίες Στοιχεία επικοινωνίας DEFRA - Πηγές περαιτέρω πληροφόρησης Υπουργείο Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος Κύπρου Τμήμα Γεωργίας Βελτιωμένα Συστήματα Άρδευσης - DEFRA - The Code of Good Agricultural Practice for the Protection of Water 18

20 2.7 Χρήση αυτοκινούμενου συστήματος άρδευσης (boom irrigators) DEFRA - Controlling soil erosion A manual for the assessment and management of agricultural land at risk of water erosion in lowland England DEFRA - Controlling soil erosion Incorporating former advisory leaflets on grazing livestock, wind, outdoor pigs and the uplands 2.8 Άρδευση με σταγόνες (trickle/drip irrigation) Στόχος / Αντιμετωπιζόμενο Πρόβλημα Γεωγραφική Περιοχή Εφαρμογής Περιγραφή Στόχος αυτής της πρακτικής είναι η επίτευξη κατάλληλου ρυθμού και τρόπου άρδευσης, για την κάλυψη καλλιεργήσιμων εκτάσεων που είναι ευάλωτες από εδαφική διάβρωση. Σε παγκόσμια κλίμακα, το επιφανειακό σύστημα άρδευσης με σταγόνα χρησιμοποιείται κυρίως για άρδευση λαχανοκομικών, ανθοκομικών, αρωματικών φυτών, δενδρωδών καλλιεργειών και άρδευση μόνιμων φυτειών. Στην Ελλάδα χρησιμοποιείται ευρέως σε αμπελώνες, δενδρώδεις, λαχανοκομικές και εδαφοκαλυπτικές (τριφύλλι, γρασίδι) φυτείες. Η τοποθέτηση των σταλακτηφόρων αγωγών μπορεί να γίνει σε διάφορα βάθη εδάφους ανάλογα με το είδος της καλλιέργειας (ετήσιαπολυετής), το βάθος ανάπτυξης του ριζοστρώματος, το είδος του εδάφους και τις διάφορες καλλιεργητικές φροντίδες που απαιτούνται για την κάθε καλλιέργεια. Ανάλογα με τον τύπο της καλλιέργειας και του εδάφους θα πρέπει να γίνει η κατάλληλη επιλογή του αρδευτικού συστήματος που θα μετριάσει με αυτόν τον τρόπο την πιθανότητα εμφάνισης διάβρωσης λόγω υδάτων. Γενικά, το μέγεθος της σταγόνας του νερού παίζει μεγάλο ρόλο για τον έλεγχο της διάβρωσης του εδάφους, καθώς όσο μεγαλύτερη είναι η σταγόνα, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα διάβρωσης του. Μεγάλες σε μέγεθος σταγόνες σε συνδυασμό με έναν υπερβολικό ρυθμό άρδευσης, μπορούν να αποσπάσουν και να παρασύρουν τα σωματίδια του εδάφους μέσο επιφανειακής απορροής ή να καταστρέψουν τις ευαίσθητες καλλιέργειες. Η άρδευση με σταγόνες μπορεί να οδηγήσει σε ακόμη πιο αποτελεσματική χρήση του νερού με ελάχιστο κίνδυνο διάβρωσης. Στην πρακτική αυτή, το νερό δίνεται σε μικρές ποσότητες ξεχωριστά σε κάθε φυτό, υπό μορφή σταγόνας. Το σύστημα χρησιμοποιεί πλαστικές (πολυπροπυλένιο ή πολυαιθυλένιο) σταγόνες από όπου διέρχεται το νερό, ο τύπος και η απόσταση (από την γραμμή άρδευσης) των οποίων καθορίζονται από την παροχή και τον τύπο της σταγόνας, τον τύπο του εδάφους και το είδος της φυτείας. Χαρακτηριστικό αυτών των σταγόνων είναι η χαμηλή πίεση λειτουργίας (0,5 2 ατμόσφαιρες) και η χαμηλή παροχή. Οι σταγόνες μπορούν να τοποθετηθούν επιφανειακά ή υπόγεια (στο βάθος του ριζοστρώματος των φυτών). Επιφανειακή τοποθέτηση Οι σταγόνες διανέμονται στην επιφάνεια του εδάφους ανεξάρτητα της γραμμής άρδευσης. Μερικοί τρόποι τοποθέτησης περιγράφονται παρακάτω: 19

21 2.8 Άρδευση με σταγόνες (trickle/drip irrigation) Μονή γραμμή άρδευσης με σταγόνες κοντά στη γραμμή φύτευσης για την άρδευση λαχανοκομικών, ανθοκομικών και αρωματικών φυτών Διπλή γραμμή άρδευσης με σταγόνες αριστερά και δεξιά των γραμμών φύτευσης για την άρδευση δενδρωδών καλλιεργειών Σύστημα τοποθέτησης σταγόνων με την τοποθέτηση συνδέσμου πολλαπλών εξόδων μακαρόνι Σταγόνες τοποθετημένες κυκλικά στη λεκάνη πάνω σε αγωγό μικρότερης διαμέτρου από τη γραμμή άρδευσης, κυρίως για την άρδευση μόνιμων φυτειών Πλεονεκτήματα Υψηλή αποδοτικότητα (80-95%) Εύκολη εφαρμογή σε εδάφη διαφόρων τύπων και κλίσεων Χαμηλό ενεργειακό κόστος λόγω λειτουργίας υπό χαμηλή πίεση Άρδευση ανεξάρτητη του ανέμου Εξοικονόμηση ποσοτήτων νερού λόγω μικρής επιφανειακής απορροής, βαθιάς διήθησης ή μεταφοράς λόγω ανέμου Γίνεται μεγάλη αξιοποίηση των λιπασμάτων Δεν δημιουργούνται προβλήματα υγρασίας στο φύλλωμα των καλλιεργειών αφού παραμένει στεγνό Ο αριθμός των ζιζανίων είναι μικρός αφού οι γραμμές μεταξύ των δένδρων παραμένουν στεγνές Υπόγεια τοποθέτηση Οι γραμμές και το σύστημα άρδευσης τοποθετούνται υπόγεια στο έδαφος (βάθος ριζοστρώματος καλλιέργειας). Συνήθως οι γραμμές τοποθετούνται σε τρία βάθη: μικρό (>10 εκ.), μέτριο (10-25 εκ.) και μεγάλο (>25 εκ.). Σε εγκαταστάσεις μεγάλης κλίμακας, η υπόγεια τοποθέτηση των αρδευτικών γραμμών γίνεται μηχανικά με ειδικά εργαλεία συρόμενα από τρακτέρ και απαιτεί πολύ καλή και προσεχτική προετοιμασία εδάφους (βαθιά άρωση με ομοιόμορφη τοποθέτηση των γραμμών άρδευσης). Πλεονεκτήματα Μεγάλη αποδοτικότητα του νερού και ελαχιστοποίηση απωλειών του από επιφανειακή εξάτμιση και απορροή Ομοιομορφία άρδευσης (μέχρι 95%) λόγω απώλειας ανέμων Αποδοτικότερη χρήση λιπασμάτων και απορρόφησης των θρεπτικών στοιχείων καθώς εφαρμόζοντα στο ριζόστρωμα των φυτών Μπορεί να γίνει άρδευση με παράλληλη εκτέλεση εργασιών αφού η επιφάνεια παραμένει στεγνή 20

22 2.8 Άρδευση με σταγόνες (trickle/drip irrigation) Δυνατότητα άρδευσης τεμαχίων γρασιδιού με ακανόνιστα σχήματα ή σε επικλινή εδάφη με αποφυγή πιθανών ατυχημάτων (να γλιστρήσει κάποιος) Μετριάζονται οι ασθένειες λόγω έλλειψης υγρασίας του φυλλώματος Περιορισμοί εφαρμογής πρακτικής (αδυναμίες) Μειονεκτήματα από τη χρήση επιφανειακού συστήματος σταγόνων είναι: Φράζουν οι σταγόνες σε περίπτωση κακής ποιότητας νερού Δεν είναι εύκολος ο οπτικός εντοπισμός των προβλημάτων Χρειάζεται καλό φιλτράρισμα και έγχυση των υγρών για απόφραξη Μειονεκτήματα από τη χρήση υπόγειου συστήματος σταγόνων είναι: Σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτείται και επιφανειακή άρδευση ανάλογα το στάδιο ανάπτυξης του φυτού Εξειδικευμένες γνώσεις και προσωπικό για την εγκατάσταση του συστήματος Μεγάλος κίνδυνος να φράξουν οι αγωγοί (κακή ποιότητα νερού, εισδοχή ριζών) Περιορίζονται κάποιες καλλιεργητικές φροντίδες Αξιολόγηση δυνατότητας μεταφοράς πρακτικής Περιφέρεια Πελοποννήσου της στην Σχετικότητα: Η άρδευση με σταγόνα μπορεί να εφαρμοστεί στις περιοχές με αρόσιμες καλλιέργειες, όπως αμπελώνες και οπωρώνες, στις ευάλωτες ζώνες της Ζήρειας, Πάρνωνα, Ταΰγετου, Μαινάλου, Κυπαρισσίας και Δυτικής Ζώνης. Αποτελεσματικότητα: Η πρακτική αυτή αποτελεί μια αποτελεσματική μέθοδος αφού η άρδευση είναι απολύτως ελεγχόμενη, χωρίς να υπάρχουν απώλειες νερού ή κίνδυνος εμφάνισης διάβρωσης λόγω απορροής. Υπολογίζεται ότι το σύστημα έχει διάρκεια ζωής γύρω στα 10 χρόνια. Ικανότητα αναπαραγωγής/μεταφοράς πρακτικής: Το σύστημα άρδευσης με σταγόνα, μπορεί να εφαρμοστεί επιτυχώς στους οπωρώνες και αμπελώνες των περιοχών μελέτης. Στο παρελθόν η πρακτική αυτή έχει χρηματοδοτηθεί χωρίς να αποκλείεται πιθανή επιχορήγηση της στο μέλλον. Η άρδευση με σταγόνα δεν συνιστάται στις περιοχές με ελαιώνες, καθώς υπάρχει φθορά τους κατά το κλάδεμα και το μάζεμα των ελaιών. Καινοτομία: - Συμπέρασμα αξιολόγησης: Η πρακτική αυτή αποτελεί μια καλή μέθοδος άρδευσης στις ευάλωτες από εδαφική διάβρωση περιοχές των αμπελώνων και οπωρώνων που εξετάζονται και οι οποίοι εμφανίζουν μεγάλη κλίση εδάφους. Με την άρδευση της σταγόνας εξοικονομείται νερό και μειώνεται ο κίνδυνος διάβρωσης. Στο παρελθόν έχουν δοθεί οικονομικά κίνητρα στους αγρότες για την χρήση της χωρίς να αποκλείεται μελλοντική επιχορήγηση της εκ νέου. Η πρακτική αυτή δεν 21

23 2.8 Άρδευση με σταγόνες (trickle/drip irrigation) συνίσταται ωστόσο σε περιοχές με ελαιώνες καθώς ο κίνδυνος φθοράς της είναι μεγάλος. Πρόσθετες Η συντήρηση του συστήματος υπόγειας άρδευσης με σταγόνες απαιτεί πληροφορίες την λήψη απαραίτητων μέτρων για την τυχόν φραγή των σταλακτηφόρων αγωγών, αφού οπτικός έλεγχος είναι μη εφικτός. Σε περίπτωση που φράξουν οι αγωγοί, θα πρέπει να γίνει έγχυση στο σύστημα άρδευσης διαφόρων χημικών ουσιών όπως χρήση χλωρίνης στην περίπτωση που η φραγή οφείλεται σε βιολογικούς η χημικούς παράγοντες ή χρήση οξέων (φωσφορικό, νιτρικό κα) σε περίπτωση φραγής από χημικές εναποθέσεις. Σε περίπτωση φραγής των αγωγών από τις ρίζες των φυτών συνίσταται η χρήση ζιζανιοκτόνου (π.χ. trifluran) για την νέκρωση των ριζικών τριχιδίων που βρίσκονται κοντά στις σταγόνες. Στοιχεία επικοινωνίας DEFRA - Πηγές περαιτέρω πληροφόρησης Υπουργείο Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος Κύπρου Τμήμα Γεωργίας Βελτιωμένα Συστήματα Άρδευσης - DEFRA - The Code of Good Agricultural Practice for the Protection of Water DEFRA - Controlling soil erosion A manual for the assessment and management of agricultural land at risk of water erosion in lowland England DEFRA - Controlling soil erosion Incorporating former advisory leaflets on grazing livestock, wind, outdoor pigs and the uplands 2.9 Ζώνες ανάσχεσης Στόχος / Αντιμετωπιζόμενο Πρόβλημα Γεωγραφική Εφαρμογής Περιοχή Στόχος της δημιουργίας ζωνών ανάσχεσης είναι να διαμορφωθεί μια κατάλληλη διάταξη των αγροτεμαχίων, η οποία θα ευνοήσει τον έλεγχο και την μείωση της υδατικής διάβρωσης. Ειδικότερα, οι ζώνες ανάσχεσης μπορούν να προστατεύσουν τις όχθες των υδατορεμάτων από διάβρωση μέσω της σταθεροποίησης του εδάφους εξαιτίας των ριζών της βλάστησης, ενώ μπορούν επίσης να αποτρέψουν την συγκέντρωση κοπριάς και ιζημάτων στα υδατορέματα λόγω επιφανειακής απορροής. Η πρακτική αυτή έχει εφαρμογή σε περιοχές ευάλωτες από υδατική διάβρωση και βρίσκονται κοντά σε υδατορέματα (π.χ. όχθες των ποταμών) και στις οποίες μπορεί να εκτελούνται κτηνοτροφικές δραστηριότητες όπου απογυμνώνουν το έδαφος, κάνοντας το ευάλωτο στην υδατική διάβρωση. Περιγραφή Οι ζώνες ανάσχεσης είναι λωρίδες με φυτοκάλυψη, πλάτους 5-50 μέτρων τοποθετημένες στον πυθμένα της περιοχής και οι οποίες πρέπει να διαχειρίζονται ξέχωρα από το υπόλοιπο χωράφι ενώ θα πρέπει παράλληλα να προστατεύονται από την κτηνοτροφική βόσκηση (π.χ. με περίφραξη). Σε μερικές περιπτώσεις, όπου η βόσκηση είναι σημαντική, 22

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΜΠΑΤΣΟΥΚΑΠΑΡΑΣΚΕΥΗ- ΜΑΡΙΑ ΞΑΝΘΗ 2010 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το νερό είναι ζωτικής σημασίας για το μέλλον της ανθρωπότητας.

Διαβάστε περισσότερα

Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια της νέας ΚΑΠ και οι προοπτικές εφαρμογής του στην Ελλάδα

Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια της νέας ΚΑΠ και οι προοπτικές εφαρμογής του στην Ελλάδα ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ, ΓΕΩΤΕΕ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ, ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΓΡΟΔΑΣΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ Η Αγροδασοπονία στα Πλαίσια της Νέας ΚΑΠ 2014 2020 Αθήνα, 26 Φεβρουαρίου 2014 Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια

Διαβάστε περισσότερα

http://www.eu-water.eu

http://www.eu-water.eu 5ο Ενημερωτικό Δελτίο του έργου EU-WATER Διακρατική ολοκληρωμένη διαχείριση των υδατικών πόρων στη γεωργία http://www.eu-water.eu "Οικονομικά κίνητρα για την υιοθέτηση πρακτικών εξοικονόμησης νερού και

Διαβάστε περισσότερα

Συμπίεση Αστικών Εδαφών Αιτίες-Επιπτώσεις-Έλεγχος

Συμπίεση Αστικών Εδαφών Αιτίες-Επιπτώσεις-Έλεγχος Συμπίεση Αστικών Εδαφών Αιτίες-Επιπτώσεις-Έλεγχος ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΜΑΤΖΙΡΗΣ Δρ. Δασολόγος Περιβαλλοντολόγος Προϊστάμενος Τμήματος Συντήρησης Κήπων Δήμου Θεσσαλονίκης Το έδαφος είναι το δημιούργημα της ζωής και

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

http://www.eu-water.eu

http://www.eu-water.eu 2ο Ενημερωτικό Δελτίο του έργου EU-WATER Διακρατική ολοκληρωμένη διαχείριση των υδατικών πόρων στη γεωργία http://www.eu-water.eu Παρουσίαση της υδρογεωλογικής κατάστασης της λεκάνης Σαριγκιόλ και των

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση των εδαφικών πόρων στις ορεινές περιοχές υπό το πρίσμα της κλιματικής μεταβολής. Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής, ΑΠΘ

Διαχείριση των εδαφικών πόρων στις ορεινές περιοχές υπό το πρίσμα της κλιματικής μεταβολής. Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής, ΑΠΘ Διαχείριση των εδαφικών πόρων στις ορεινές περιοχές υπό το πρίσμα της κλιματικής μεταβολής Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής, ΑΠΘ Τα paleosols θεωρούνται και ως λείψανα εδαφών των οποίων η μελέτη αποτελεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-15 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Η αντιμετώπιση των ζιζανίων στα καλλιεργούμενα φυτά είναι απαραίτητη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Η παραγωγή τροφής Καλύπτει τη βασικότερη ανθρώπινη ανάγκη Ιστορικά, η πρώτη αιτία ανθρώπινης παρέµβασης στο φυσικό περιβάλλον Σχετίζεται άµεσα µε τον υπερπληθυσµό

Διαβάστε περισσότερα

ασογεωργικά συστήµατα και το ευρωπαϊκό πρόγραµµα SAFE

ασογεωργικά συστήµατα και το ευρωπαϊκό πρόγραµµα SAFE ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙ Α ΑΣΟΓΕΩΡΓΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΧΡΗΣΗΣ ΓΗΣ Θεσσαλονίκη, 4 Φεβρουαρίου 2005 ασογεωργικά συστήµατα και το ευρωπαϊκό πρόγραµµα SAFE Βασίλειος Π. Παπαναστάσης Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΟΥ ΧΑΡΤΗ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΟΥ ΧΑΡΤΗ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΟΥ ΧΑΡΤΗ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΥ 1, 41335 ΛΑΡΙΣΑ Website: http:/www.ismc.gr ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΟΜΙΛΙΑΣ ΤΙ ΕΝΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου;

Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου; Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου; Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής Εργαστήριο Δασικής Εδαφολογίας ΑΠΘ Αύξηση του ρυθμού δέσμευσης του διοξειδίου του άνθρακα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

Αρδεύσεις Στραγγίσεις. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης Τμήμα Τεχνολόγων Γεωπόνων

Αρδεύσεις Στραγγίσεις. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης Τμήμα Τεχνολόγων Γεωπόνων Αρδεύσεις Στραγγίσεις Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης Τμήμα Τεχνολόγων Γεωπόνων Μηχανική Σύσταση Εδάφους Χονδρή άμμος: 2 έως 0,2 mm Λεπτή άμμος: 0,2 έως 0,05 mm Ιλύς: 0,05 έως 0,02

Διαβάστε περισσότερα

ΙΖΗΜΑΤΑ -ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΤΗΣΙΑ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΑΝΕΜΟΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ

ΙΖΗΜΑΤΑ -ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΤΗΣΙΑ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΑΝΕΜΟΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΙΖΗΜΑΤΑ - ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΙΖΗΜΑΤΩΝ ΚΥΚΛΟΣ ΝΕΡΟΥ Αρχικός µηχανισµός: ιάβρωση των Πετρωµάτων ανάντη των φραγµάτων. Ορισµός ιάβρωσης ιάβρωση = Η αποκόλληση και µετακίνηση σωµατιδίων πετρώµατος

Διαβάστε περισσότερα

ασογεωργικά συστήµατα: Παράδοση και νέες προοπτικές ανάπτυξης και διαχείρισης της γεωργικής γης

ασογεωργικά συστήµατα: Παράδοση και νέες προοπτικές ανάπτυξης και διαχείρισης της γεωργικής γης ασογεωργικά συστήµατα: Παράδοση και νέες προοπτικές ανάπτυξης και διαχείρισης της γεωργικής γης Κ. Μαντζανάς Εργαστήριο Λιβαδικής Οικολογίας Σχολή ασολογίας και Φ. Περιβάλλοντος Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο

Διαβάστε περισσότερα

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία Ιδιότητες και αποτελέσματα UTEC 46 = Ο ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΟΣ ΤΥΠΟΣ ΓΙΑ ΥΨΗΛΕΣ ΑΠΟΔΟΣΕΙΣ Η Ουρία είναι ένα από τα πιο ευρέως διαδεδομένα αζωτούχα λιπάσματα, συνδυάζοντας τις υψηλές λιπαντικές μονάδες και την ευκολία

Διαβάστε περισσότερα

Πείραμα κατεργασιών εδάφους για παραγωγή βιομάζας

Πείραμα κατεργασιών εδάφους για παραγωγή βιομάζας ΘΑΛΗΣ «Φιλική προς το περιβάλλον παραγωγή βιομάζας» Πείραμα κατεργασιών εδάφους για παραγωγή βιομάζας Γιουβανίδης Ευστράτιος Γεωπόνος Ερευνητής Εργαστήριο Γεωργικής Μηχανολογίας ΠΘ Σκοπός Στην παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Ε.Κ.Β.Α.Α. - Ι.Γ.Μ.Ε.Μ. Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ Διαθεσιμότητα των υδατικών πόρων και διαφοροποίηση των αναγκών σε νερό στις χώρες της της

Διαβάστε περισσότερα

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό.

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Καστρίου 2013 Tι είναι τα ποτάμια; Τα ποτάμια είναι φυσικά ρεύματα νερού. Δημιουργούνται από το νερό των βροχών και των λιωμένων πάγων, που κατεβαίνει από πιο ψηλές περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 ΑΡΔΕΥΣΗ ΤΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΒΑΜΒΑΚΟΣ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ HYDROSENSE Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΓΕΩΡΓΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΗΤΡΑ» ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την E-GEOPONOI.GR Πέμπτη, 07 Αύγουστος 2008 11:30 - Τελευταία Ενημέρωση Σάββατο, 14 Νοέμβριος 2009 14:34

Συντάχθηκε απο τον/την E-GEOPONOI.GR Πέμπτη, 07 Αύγουστος 2008 11:30 - Τελευταία Ενημέρωση Σάββατο, 14 Νοέμβριος 2009 14:34 Φυσικά λιπάσματα Τα κύρια θρεπτικά συστατικά των φυτών Τρεις είναι οι θρεπτικές ουσίες που απαιτούνται από τα φυτά σε πολύ μεγαλύτερες ποσότητες από τα άλλα στοιχεία. Είναι το άζωτο(n), ο φώσφορος(p) και

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις ομάδας εργασίας για τη διαχείριση νερού της λεκάνης του Ανθεμούντα στον αγροτικό τομέα

Προτάσεις ομάδας εργασίας για τη διαχείριση νερού της λεκάνης του Ανθεμούντα στον αγροτικό τομέα Προτάσεις ομάδας εργασίας για τη διαχείριση νερού της λεκάνης του Ανθεμούντα στον αγροτικό τομέα Στο πλαίσιο των τεσσάρων συναντήσεων της ομάδας εργασίας για τη διαχείριση νερού της λεκάνης του Ανθεμούντα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων και ολοκληρωμένης διαχείρισης. Γιώργος Κράββας Δ/ντης Agrisystems Γραφείο Θεσσαλονίκης

Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων και ολοκληρωμένης διαχείρισης. Γιώργος Κράββας Δ/ντης Agrisystems Γραφείο Θεσσαλονίκης Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων και ολοκληρωμένης διαχείρισης Γιώργος Κράββας Δ/ντης Agrisystems Γραφείο Θεσσαλονίκης Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων Αρχή Εποπτείας: Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012 1 Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του αγροδιατροφικού τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Εξάτμιση και Διαπνοή

Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση, Διαπνοή Πραγματική και δυνητική εξατμισοδιαπνοή Μέθοδοι εκτίμησης της εξάτμισης από υδάτινες επιφάνειες Μέθοδοι εκτίμησης της δυνητικής και πραγματικής εξατμισοδιαπνοής (ΕΤ)

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΝΕΟΥ ΔΗΜΟΥ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΝΕΟΥ ΔΗΜΟΥ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΝΕΟΥ ΔΗΜΟΥ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ Εισήγηση ΓΙΑΝΝΗ ΚΟΥΜΑΝΤΑΚΗ Ομότιμος Καθηγητής Ε.Μ.Πολυτεχνείου ΕΙΣΑΓΩΓΗ ``Πηγή `` Ζωής, ΝΕΡΟ Κανένα έμβιο ον δεν επιβιώνει χωρίς αυτό Δεν νοείται ανάπτυξη χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΚΔΟΣΗ: ΤΜΗΜΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ IRIS

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΚΔΟΣΗ: ΤΜΗΜΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ IRIS ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ 52, 71305, ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΗΛ: 2810 360715 7 FAX: 2810 360718 info@irisbio.gr / www.irisbio.gr ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΚΔΟΣΗ: ΤΜΗΜΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Δασολιβαδικά Συστήματα. Θ. Παπαχρήστου & Π. Πλατής Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών

Δασολιβαδικά Συστήματα. Θ. Παπαχρήστου & Π. Πλατής Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών Δασολιβαδικά Συστήματα Θ. Παπαχρήστου & Π. Πλατής Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών Δασολιβαδικά Συστήματα συστήματα χρήσης γης Βοσκήσιμη ύλη Κτηνοτροφικά προϊόντα Δασικά προϊόντα Μακροπρόθεσμο κέρδος από δένδρα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

Ερημοποιηση και Δεικτες

Ερημοποιηση και Δεικτες Land Care In Desertification Affected Areas From Science Towards Application Ερημοποιηση και Δεικτες Jane Brandt Nichola Geeson Σειρα Φυλλαδιων: A Aριθμος: 2 Ερημοποιηση και Δείκτες Η ερημοποίηση στην

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗ-ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΕΔΑΦΙΚΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΜΦΙ ΓΙΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗ-ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΕΔΑΦΙΚΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΜΦΙ ΓΙΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗ-ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΕΔΑΦΙΚΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΜΦΙ ΓΙΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Η φυσικοχημική ανάλυση του εδάφους παρέχει σημαντικές πληροφορίες σχετικά με την ποιοτική και θρεπτική κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Τι σηµαίνει Ερηµοποίηση;

Τι σηµαίνει Ερηµοποίηση; Maria José Roxo Pedro Cortesão Casimiro Tiago Miguel Sousa Τι σηµαίνει ; DesertLinks Project Framework 5 European Union Geografia e Planeamento Regional Faculdade de Ciências Sociais e Humanas Universidade

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας

Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας ΑΡΓΥΡΩ ΛΑΓΟΥΔΗ Δρ. Χημικός TERRA NOVA ΕΠΕ περιβαλλοντική τεχνική συμβουλευτική ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΕΕ «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ»

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΦΥΤΕΜΕΝΟΥ ΔΩΜΑΤΟΣ. Γενικές πληροφορίες σε σχέση με τη φύτευση και την άρδευση στο φυτεμένο δώμα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΦΥΤΕΜΕΝΟΥ ΔΩΜΑΤΟΣ. Γενικές πληροφορίες σε σχέση με τη φύτευση και την άρδευση στο φυτεμένο δώμα ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΦΥΤΕΜΕΝΟΥ ΔΩΜΑΤΟΣ Γενικές πληροφορίες σε σχέση με τη φύτευση και την άρδευση στο φυτεμένο δώμα Για την αύξηση και την ανάπτυξη των φυτών απαιτείται νερό και χώμα πλούσιο σε θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν 7. Επαναχρησιμοποίηση νερού στο δήμο μας! Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν επεξεργασία πριν την επανάχρησή τους. Ο βαθμός επεξεργασίας εξαρτάται από την χρήση για την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΓΡΑΒΙΑΣ 1998 1999 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ «ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ» ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΑΓΓΕΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΑΘΗΤΕΣ: Β Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΡΗΓΑΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Αγροτική Πολιτική και βιοποικιλότητα Αγροτική ανάπτυξη σε προστατευόμενες περιοχές

Κοινή Αγροτική Πολιτική και βιοποικιλότητα Αγροτική ανάπτυξη σε προστατευόμενες περιοχές Κοινή Αγροτική Πολιτική και βιοποικιλότητα Αγροτική ανάπτυξη σε προστατευόμενες περιοχές Γιάννης Φερμαντζής Προϊστάμενος Τμήματος Προστασίας Φυσικού Κεφαλαίου Γεωργίας Δ/νση Χωροταξίας Περιβάλλοντος &

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική 2014-2020

Νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική 2014-2020 Νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική 20142020 Οι Θεσσαλοί αγρότες και κτηνοτρόφοι χάνουν μεγάλο μερίδιο από την εφαρμογή της Νέας ΚΑΠ, αγγίζοντας την μείωση του 40 % από το 2013 ως το 2019. Πλήττονται τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Τοπικές Ποικιλίες. Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία. Πηνελόπη Μπεμπέλη

Τοπικές Ποικιλίες. Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία. Πηνελόπη Μπεμπέλη Τοπικές Ποικιλίες Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία Πηνελόπη Μπεμπέλη Τοπικές Ποικιλίες (Εγχώριοι Πληθυσμοί) Είναι ετερογενείς πληθυσμοί Είναι τοπικά προσαρμοσμένοι Έχουν δημιουργηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης

Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Έρευνες για τεχνητό εμπλουτισμό των υπόγειων νερών της Κύπρου με νερό τριτοβάθμιας επεξεργασίας (παραδείγματα από Λεμεσό και Κοκκινοχώρια) Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Υπουργείο Γεωργίας,

Διαβάστε περισσότερα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΕΘΟΔΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΑΕΙΦΟΡΑ ΑΓΡΟ- ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΕΛΑΙΩΝΑ Χρονική Διάρκεια: Οκτώβριος 2010 Ιούνιος 2014 Προϋπολογισμός:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Θ. Δ. Ζάγκα Καθηγητή ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Σχολή Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος Τομέας Δασικής Παραγωγής-Προστασίας Δασών-

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Αρωματικά Φυτά Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Η προσθήκη του κατάλληλου βοτάνου μπορεί να κάνει πιο γευστικό και πιο ελκυστικό κάποιο φαγητό. Η γεύση, όμως, είναι ζήτημα προσωπικής προτίμησης και υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Δρ Βάγια Α. Κατή Τµήµα Ζιζανιολογίας Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Α Κύκλος Εκπαίδευσης Νίκαια Λάρισας, 8 Φεβ. 2011 Ζηµιές από τα ζιζάνια

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΑΥΣΗ ΤΩΝ ΦΥΤΙΚΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ, ΣΤΟ ΥΔΑΤΙΝΟ & ΑΕΡΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Η ΚΑΥΣΗ ΤΩΝ ΦΥΤΙΚΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ, ΣΤΟ ΥΔΑΤΙΝΟ & ΑΕΡΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Η ΚΑΥΣΗ ΤΩΝ ΦΥΤΙΚΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ, ΣΤΟ ΥΔΑΤΙΝΟ & ΑΕΡΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Σωτήριος Θ. Παπαδόπουλος Γεωπόνος Δνση Αγρ. Οικ. & Κτην. ΠΕ Καβάλας ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η καύση των φυτικών

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΕΔΑΦΟΥΣ ΑΡΔΕΥΣΗ

ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΕΔΑΦΟΥΣ ΑΡΔΕΥΣΗ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΕΔΑΦΟΥΣ ΑΡΔΕΥΣΗ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΕΔΑΦΟΥΣ ΧΕΙΡΩΝΑΚΤΙΚΑ Ξελάκκωμα (λεκάνη βάθους 10 cm) Σκάψιμο (σε βάθος 15-20 cm μετά το κλάδεμα) Σκάλισμα (σε βάθος 5-8 cm μετά την καρπόδεση) ΜΕ ΕΛΚΥΣΤΗΡΕΣ Δίυνα

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοσιακεσ Kai Συγχρονεσ Κατασκευεσ Προστασιασ Και Καλλιεργειασ Του Εδαφουσ

Παραδοσιακεσ Kai Συγχρονεσ Κατασκευεσ Προστασιασ Και Καλλιεργειασ Του Εδαφουσ Παραδοσιακεσ Kai Συγχρονεσ Κατασκευεσ Προστασιασ Και Καλλιεργειασ Του Εδαφουσ Κωνσταντίνος Κοσμάς, Νικόλαος Γιάσογλου, Αικατερίνη Κουναλάκη, Ορέστης Καϊρης Σειρα Φυλλαδιων: Γ Aριθμος: 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού. Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο

Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού. Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Ολοκληρωμένη Διαχείριση Η Ολοκληρωμένη Διαχείριση Υδατικών πόρων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΩΝ ΤΑΜΙΕΥΣΗΣ ΑΡ ΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ. ρ. Ε. Σταυρινός Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων ιοικ. Τοµέας Κοιν. Πόρων & Υποδοµών

ΕΡΓΩΝ ΤΑΜΙΕΥΣΗΣ ΑΡ ΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ. ρ. Ε. Σταυρινός Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων ιοικ. Τοµέας Κοιν. Πόρων & Υποδοµών ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΑΜΙΕΥΣΗΣ ΑΡ ΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΙΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ρ. Ε. Σταυρινός Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων µ ιοικ. Τοµέας Κοιν. Πόρων & Υποδοµών ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Αρδεύσεις (Θεωρία) Ενότητα 11 : H υπόγεια άρδευση Δρ.

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Αρδεύσεις (Θεωρία) Ενότητα 11 : H υπόγεια άρδευση Δρ. Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Αρδεύσεις (Θεωρία) Ενότητα 11 : H υπόγεια άρδευση Δρ. Μενέλαος Θεοχάρης 11. H υπόγεια άρδευση 11.1. Γενικά. Η υπόγεια άρδευση ή υπάρδευση συνίσταται

Διαβάστε περισσότερα

«Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής»

«Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής» «Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής» Δρ Γιώργος Αγερίδης Μηχανολόγος Μηχανικός Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής του Ecocity Υπεύθυνος της Διεύθυνσης Οικονομικών Υπηρεσιών & Διαχείρισης του

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικές Ορθής Διαχείρισης Στερεών Γεωργικών Υπολειμμάτων

Πρακτικές Ορθής Διαχείρισης Στερεών Γεωργικών Υπολειμμάτων Πρακτικές Ορθής Διαχείρισης Στερεών Γεωργικών Υπολειμμάτων ΚΑΤΣΑΜΠΑΣ ΗΛΙΑΣ Δρ. Χημικός Μηχανικός Προϊστάμενος Τμήματος Περιβάλλοντος & Υδροοικονομίας Περιφερειακής Ενότητας Μεσσηνίας Περιφέρειας Πελοποννήσου

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ είναι οι παραγωγικές δυνάμεις ή το αποτέλεσμα των παραγωγικών δυνάμεων που υπάρχουν και δρουν στο φυσικό περιβάλλον και που για τον σημερινό άνθρωπο μπορούν,

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας. Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος

Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας. Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος Στάδια εξέλιξης της βιολογικής γεωργίας 1 ο στάδιο: 1920 Ξεκινούν οι πρώτοι προβληματισμοί από τον Αυστριακό Steiner που αγωνίζεται για

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΥΚΛΟΥ ΖΩΗΣ Ε Φ Α Ρ Μ Ο Γ Η Σ Τ Η Ν Γ Ε Ω Ρ Γ Ι Α : Ε Ν Ε Ρ Γ Ε Ι Α Κ Ε Σ Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Ε Σ & Κ Α Τ Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Ε Δ Α Φ Ο Υ Σ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΥΚΛΟΥ ΖΩΗΣ Ε Φ Α Ρ Μ Ο Γ Η Σ Τ Η Ν Γ Ε Ω Ρ Γ Ι Α : Ε Ν Ε Ρ Γ Ε Ι Α Κ Ε Σ Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Ε Σ & Κ Α Τ Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Ε Δ Α Φ Ο Υ Σ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΥΚΛΟΥ ΖΩΗΣ Ε Φ Α Ρ Μ Ο Γ Η Σ Τ Η Ν Γ Ε Ω Ρ Γ Ι Α : Ε Ν Ε Ρ Γ Ε Ι Α Κ Ε Σ Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Ε Σ & Κ Α Τ Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Ε Δ Α Φ Ο Υ Σ Γεωργία Νέα ΚΑΠ: -εφαρμογή υποχρεωτικών μέτρων «Πολλαπλή Συμμόρφωση»

Διαβάστε περισσότερα

Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014

Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014 Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014 1. Υφιστάμενη Κατάσταση Οι υδάτινοι πόροι συνδέονται άμεσα με το κλίμα καθώς ο υδρολογικός κύκλος εξαρτάται σημαντικά

Διαβάστε περισσότερα

http://www.eu-water.eu

http://www.eu-water.eu 4ο Ενημερωτικ Δελτίο του έργου EU-WATER Διακρατική ολοκληρωμένη διαχείριση των υδατικών πρων στη γεωργία http://www.eu-water.eu Βελτιστοποίηση του νερού και βιώσιμες πρακτικές άρδευσης Το έργο EU.WATER

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση σύγχρονων εργαλείων περιβαλλοντικής και ενεργειακής αξιολόγησης: H περίπτωση της καλλιέργειας της φιστικιάς στην Αίγινα

Χρήση σύγχρονων εργαλείων περιβαλλοντικής και ενεργειακής αξιολόγησης: H περίπτωση της καλλιέργειας της φιστικιάς στην Αίγινα AGROSTRAT Ημερίδα, 20 Σεπτεμβρίου 2014, Αίγινα Χρήση σύγχρονων εργαλείων περιβαλλοντικής και ενεργειακής αξιολόγησης: H περίπτωση της καλλιέργειας της φιστικιάς στην Αίγινα Καθ. Κ. Κομνίτσας Δρ. Γ. Μπάρτζας

Διαβάστε περισσότερα

Eκτίμηση πλημμυρικού κινδύνου πριν και μετά από πυρκαγιά

Eκτίμηση πλημμυρικού κινδύνου πριν και μετά από πυρκαγιά Eκτίμηση πλημμυρικού κινδύνου πριν και μετά από πυρκαγιά Υπηρεσίες και προϊόντα υποστήριξης προληπτικού σχεδιασμού αντιμετώπισης δασικών πυρκαγιών και πλημμυρών μετά την πυρκαγιά 3 ο Συμμετοχικό Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά

Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΟΣΠΡΙΑ-ΠΟΛΥΕΤΕΙΣ ΘΑΜΝΩΔΕΙΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ-ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΦΥΤΆ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑ Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά Κατερίνα Μ. Κουκ ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, ΕΘΙΑΓΕ 1 Σκοπός της ομιλίας να περιγράψω

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕ ΙΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟ Ο (2007 2013) ΑΘΗΝΑ 14 ΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2006

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕ ΙΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟ Ο (2007 2013) ΑΘΗΝΑ 14 ΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2006 ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕ ΙΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ (ΕΣΣΑΑ) ΓΙΑ ΤΗΝ 4 Η ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟ Ο (2007 2013) ΑΘΗΝΑ 14 ΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2006 ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΓΕΩΡΓΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ (ΕΓΤΑΑ) ΚΑΝ.. 1698/2005 ΕΠΙΤΕΥΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΑΜΠΕΛΩΝΑ

ΑΡΧΕΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΑΜΠΕΛΩΝΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΛΙΠΑΣΜΑΤΩΝ ΚΡΗΤΗΣ Ταχ. /νση: T.Θ: 2222 Τηλέφωνο: 2810.331290 Καστοριάς και Θερµοπυλών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΣΤΑΝΙΑ. Καταγωγή: Μ. Ασία Βοτανική ταξινόμηση:

ΚΑΣΤΑΝΙΑ. Καταγωγή: Μ. Ασία Βοτανική ταξινόμηση: ΚΑΣΤΑΝΙΑ Καταγωγή: Μ. Ασία Βοτανική ταξινόμηση: Οικ.: Faqgaceae Castanea mollissima (κινέζικη Καστανιά) Α: έλκος και μελάνωση C. crenata (Ιαπωνική Καστανιά) Α: έλκος και μελάνωση C. sativa (Ευρωπαϊκή Καστανιά)

Διαβάστε περισσότερα

E. Καµπουράκης. Τηλ.. 281 0 245851, Fax.. 281 0 245873 ekab@nagref-her.gr

E. Καµπουράκης. Τηλ.. 281 0 245851, Fax.. 281 0 245873 ekab@nagref-her.gr ΛίπανσηστηνΒιολογικήΓεωργία E. Καµπουράκης Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘΙΑΓΕ) Ταχ. Θυρ.. 2229, 71003 Ηράκλειο, Κρήτη Ελλάδα Τηλ.. 281 0 245851, Fax.. 281 0 245873 ekab@nagref-her.gr Λίπανσηστηνβιολογικήγεωργία

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικό Πρόγραμμα FIGARO Παρουσίαση Προγράμματος Άρδευσης Ακριβείας - Πείραμα Εφαρμογής στο Μαγικό Ξάνθης

Ερευνητικό Πρόγραμμα FIGARO Παρουσίαση Προγράμματος Άρδευσης Ακριβείας - Πείραμα Εφαρμογής στο Μαγικό Ξάνθης Ερευνητικό Πρόγραμμα FIGARO Παρουσίαση Προγράμματος Άρδευσης Ακριβείας - Πείραμα Εφαρμογής στο Μαγικό Ξάνθης Γεώργιος Συλαίος Αναπληρωτής Καθηγητής Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Πολυτεχνική Σχολή - Ξάνθη

Διαβάστε περισσότερα

Δασογεωργικά συστήματα Δρ. Άννα Σιδηροπούλου

Δασογεωργικά συστήματα Δρ. Άννα Σιδηροπούλου Δασογεωργικά συστήματα Δρ. Άννα Σιδηροπούλου Ελληνικό Αγροδασικό Δίκτυο, Α.Π.Θ. Τι είναι δασογεωργικά συστήματα; Δασογεωργικά ονομάζονται τα συστήματα που συνδυάζουν δέντρα και γεωργικές καλλιέργειες στην

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Αρδεύσεις (Θεωρία) Ενότητα 8 : Η άρδευση με κατάκλυση Δρ.

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Αρδεύσεις (Θεωρία) Ενότητα 8 : Η άρδευση με κατάκλυση Δρ. Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Αρδεύσεις (Θεωρία) Ενότητα 8 : Η άρδευση με κατάκλυση Δρ. Μενέλαος Θεοχάρης 8. Η άρδευση με κατάκλυση Γενικά. Κατά τη μέθοδο αυτή η προς άρδευση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΔΑΦΟΣ Φυσικές ιδιότητες Δομή και σύσταση Χρώμα Βάθος Διαπερατότητα Διαθέσιμη υγρασία Θερμοκρασία Χημικές ιδιότητες ph Αλατότητα Γονιμότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΡΑΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 103 στ) ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1, ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ (ΕΚ) 1234/2007 ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΡΑΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 103 στ) ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1, ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ (ΕΚ) 1234/2007 ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ &ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΕΝ. /ΝΣΗ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ /ΝΣΗ ΠΑΠ- ΕΝ ΡΟΚΗΠΕΥΤΙΚΗ ΤΜΗΜΑ Β Πληροφορίες: Ε. Μπουσίου /νση: Αχαρνών 2 Τηλέφωνο: 210-2124208 Fax: 210-5246258 E

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΠΥΡΟΠΛΗΚΤΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ ΧΟΡΗΓΟΣ ΚΟΙΝΩΦΕΛΕΣ Ι ΡΥΜΑ ΙΩΑΝΝΗ Σ. ΛΑΤΣΗ ΗΜΟΣ ΘΕΡΑΠΝΩΝ ΝΟΜΟΥ ΛΑΚΩΝΙΑΣ Τίτλος δράσης Εκτροφή Σαλιγκαριών του είδους Helix

Διαβάστε περισσότερα

Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος

Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος Στην Πρόταση Κανονισμού για τη στήριξη της Αγροτικής Ανάπτυξης μετά το 2013, δίνεται ιδιαίτερη βαρύτητα στην καινοτομία αφού, όπως φαίνεται και στο παρακάτω διάγραμμα,

Διαβάστε περισσότερα

Π3. Τεχνικά δελτία για τα έργα που προβλέπονται στο εκπονηθέν σχέδιο πολιτικών προστασίας και περιορισμού της υποβάθμισης εδαφών

Π3. Τεχνικά δελτία για τα έργα που προβλέπονται στο εκπονηθέν σχέδιο πολιτικών προστασίας και περιορισμού της υποβάθμισης εδαφών Περιεχόμενα 1. Εισαγωγή... 2 2. Τεχνικά δελτία για τα έργα που προβλέπονται στο εκπονηθέν σχέδιο πολιτικών προστασίας και... 3 3. Οδηγίες Συμπλήρωσης Τεχνικών Δελτίων από την Περιφέρεια Πελοποννήσου...

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΣΤΗ ΘΗΒΑ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΣΤΗ ΘΗΒΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΣΤΗ ΘΗΒΑ Βιολογική γεωργία είναι ένα σύστηµα διαχείρισης και παραγωγής αγροτικών προϊόντων που στηρίζεται σε φυσικές διεργασίες δηλαδή στη µη χρησιµοποίηση µη χηµικών µεθόδων

Διαβάστε περισσότερα

Διπλ. Μηχανικός Βασιλειάδης Μιχαήλ ΑΟΥΤΕΒ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Α.Ε. 04 Φεβρουαρίου 2011 Hotel King George II Palace Πλατεία Συντάγματος Αθήνα

Διπλ. Μηχανικός Βασιλειάδης Μιχαήλ ΑΟΥΤΕΒ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Α.Ε. 04 Φεβρουαρίου 2011 Hotel King George II Palace Πλατεία Συντάγματος Αθήνα Διπλ. Μηχανικός Βασιλειάδης Μιχαήλ ΑΟΥΤΕΒ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Α.Ε. 04 Φεβρουαρίου 2011 Hotel King George II Palace Πλατεία Συντάγματος Αθήνα Είδη πρώτων υλών Αγροτικού τομέα Κτηνοτροφικού τομέα Αστικά απόβλητα Αγροτικός

Διαβάστε περισσότερα

Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Δρ Ηλίας Ελευθεροχωρινός, Καθηγητής, Εργαστήριο Γεωργίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Δρ Ηλίας Ελευθεροχωρινός, Καθηγητής, Εργαστήριο Γεωργίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Δρ Ηλίας Ελευθεροχωρινός, Καθηγητής, Εργαστήριο Γεωργίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Αειφόρος αγροτική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Προοπτικές ανάπτυξης ενεργειακών καλλιεργειών στην Ελλάδα και ΕΕ. Επιπτώσεις στο περιβάλλον Φάνης Γέμτος, Εργαστήριο Γεωργικής Μηχανολογίας,

Προοπτικές ανάπτυξης ενεργειακών καλλιεργειών στην Ελλάδα και ΕΕ. Επιπτώσεις στο περιβάλλον Φάνης Γέμτος, Εργαστήριο Γεωργικής Μηχανολογίας, Προοπτικές ανάπτυξης ενεργειακών καλλιεργειών στην Ελλάδα και ΕΕ. Επιπτώσεις στο περιβάλλον Φάνης Γέμτος, Εργαστήριο Γεωργικής Μηχανολογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Εισαγωγή Η ΕΕ και η χώρα μας δεν διαθέτουν

Διαβάστε περισσότερα

Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας

Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας Αθανάσιος Κουκουνάρας Λέκτορας Εργαστήριο Λαχανοκομίας Τμήμα Γεωπονίας ΑΠΘ thankou@agro.auth.gr 9 Μαρτίου 2015, Λάρισα Κύρια σημεία Η ανάγκη για λίπανση Οργανική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ. Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ. Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ξέφρενη ανάπτυξη της τεχνολογίας την τελευταία πεντηκονταετία είχε και έχει σαν επακόλουθο εκτεταµένες οικολογικές καταστροφές που προέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού

Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού Κείμενο εργασίας στα πλαίσια του ερευνητικού έργου WASSERMed Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ Μονάδα Διαχείρισης

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι του HydroSense

Στόχοι του HydroSense LIFE+ HydroSense Καινοτόµες τεχνολογίες ακριβείας για τη βελτιστο οίηση της άρδευσης και την ολοκληρωµένη διαχείριση καλλιεργειών σε εριβάλλοντα έλλειψης νερού 2010-2012 Στόχοι του HydroSense Σε επίπεδο

Διαβάστε περισσότερα

Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες:

Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες: Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες: Θερμοκρασία αερισμό, δραστηριότητα των μικροοργανισμών, πρόσληψη των θρεπτικών στοιχείων συγκέντρωση των τοξικών ουσιών. Η έλλειψη υγρασίας

Διαβάστε περισσότερα

Τα αγροπεριβαλλοντικά µέτρα και η διαχείριση του νερού

Τα αγροπεριβαλλοντικά µέτρα και η διαχείριση του νερού Τα αγροπεριβαλλοντικά µέτρα και η διαχείριση του νερού Γιώργος Βλάχος Εργαστήριο Γεωργικών Εφαρµογών Αγροτικών Συστηµάτων Αγροτικής Κοινωνιολογίας Τµήµα Αγροτικής Οικονοµίας και Ανάπτυξης Γεωπονικό Πανεπιστήµιο

Διαβάστε περισσότερα

1o Συνέδριο «Η Αγροτική Ανάπτυξη μετά το 2013»

1o Συνέδριο «Η Αγροτική Ανάπτυξη μετά το 2013» 1o Συνέδριο «Η Αγροτική Ανάπτυξη μετά το 2013» Πώς η ΚΓΠ θα αντιμετωπίσει τις προκλήσεις; Προκλήσεις Οικονομικές 3 στόχοι πολιτικής Βιώσιμη παραγωγή τροφίμων συμβολή στο γεωργικό εισόδημα και μείωση των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ-ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΥΔΡΟΠΟΝΙΑΣ ΜΕ ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΚΑΝΑΛΙΑ Πρώτες Οδηγίες. Έκδοση για την GEOMATIONS AE.

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ-ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΥΔΡΟΠΟΝΙΑΣ ΜΕ ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΚΑΝΑΛΙΑ Πρώτες Οδηγίες. Έκδοση για την GEOMATIONS AE. ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ-ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΥΔΡΟΠΟΝΙΑΣ ΜΕ ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΚΑΝΑΛΙΑ Πρώτες Οδηγίες. Έκδοση για την GEOMATIONS AE. 1. Αφαιρούμε την βλάστηση και την απομακρύνουμε ώστε το έδαφος να είναι συμπαγές και να μη δημιουργεί

Διαβάστε περισσότερα

Αλλάζει τη. ζωή μας. www.epperaa.gr. www.ypeka.gr. Προστατεύει από τα Απόβλητα

Αλλάζει τη. ζωή μας. www.epperaa.gr. www.ypeka.gr. Προστατεύει από τα Απόβλητα Προστατεύει από τα Απόβλητα Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη» 2007-2013 Το ΕΠΠΕΡΑΑ ενισχύει την Ολοκληρωμένη Διαχείριση Αποβλήτων βελτιώνει την Ποιότητα

Διαβάστε περισσότερα

προϊόντων ένα τρίπτυχο: Ποιότητα Ασφάλεια καταναλωτή Περιβαλλοντική μέριμνα.

προϊόντων ένα τρίπτυχο: Ποιότητα Ασφάλεια καταναλωτή Περιβαλλοντική μέριμνα. η καλλιεργεια της μηδικης στo ΝΟΜΟ ΛΑΡΙΣΑΣ Σήμερα όσο ποτέ άλλοτε το ζητούμενο στην Ελληνική γεωργία είναι η ποιότητα και η ανταγωνιστικότητα των προϊόντων της, η γεωργική παραγωγή είναι απαραίτητο να

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Ανάπτυξη και Πρακτικές Εξοικονόμησης Νερού στη Γεωργία

Αγροτική Ανάπτυξη και Πρακτικές Εξοικονόμησης Νερού στη Γεωργία ΔΠΜΣ «Επιστήμη & Τεχνολογία Υδατικών Πόρων» Αγροτική Ανάπτυξη και Πρακτικές Εξοικονόμησης Νερού στη Γεωργία Ηλιάνα Αδαμοπούλου Ευστρατία Σεπετζή Διαχείριση Υδατικών Πόρων Δ. Κουτσογιάννης Α. Ευστρατιάδης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ)

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ) ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ) ρ. Αριστοτέλης Παπαδόπουλος Γενικός /ντης Αγροτικής Έρευνας ΕΛ.Γ.Ο. «ΗΜΗΤΡΑ» ρ. Φραντζής Παπαδόπουλος Τακτικός Ερευνητής

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΕ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ Web: http://www.ismc.gr/ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Τα πάντα για τις ΚΕΝΤΡΙΚΕΣ ΘΕΡΜΑΝΣΕΙΣ 106

Τα πάντα για τις ΚΕΝΤΡΙΚΕΣ ΘΕΡΜΑΝΣΕΙΣ 106 Τα πάντα για τις ΚΕΝΤΡΙΚΕΣ ΘΕΡΜΑΝΣΕΙΣ 106 Ή διάβρωση του χαλκού. Για σημαντική μερίδα του τεχνικού κόσμου η απάντηση στην ερώτηση τρυπάει ο χαλκός από διάβρωση? είναι αρνητική. Κάποιοι λίγοι γνωρίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Ανθοκομία (Εργαστήριο)

Ανθοκομία (Εργαστήριο) Ανθοκομία (Εργαστήριο) Α. Λιόπα-Τσακαλίδη ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ 1 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 4 2 Υπάρχουν διάφορα συστήματα άρδευσης των

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοδότηση δράσεων στον Τομέα του Περιβάλλοντος. Προγραμματική Περίοδος 2014-2020

Χρηματοδότηση δράσεων στον Τομέα του Περιβάλλοντος. Προγραμματική Περίοδος 2014-2020 Χρηματοδότηση δράσεων στον Τομέα του Περιβάλλοντος Προγραμματική Περίοδος 2014-2020 ΠΟΡΟΙ Π.Π 2014-2020 ΕΠ - ΥΜΕ - ΠΕΡΑΑ (ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ - ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ) ΤΑΜΕΙΟ ΚΑΤΑΝΟΜΕΣ ΠΟΡΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΜΕΤΑΦΟΡΕ ΠΕΠ ΣΥΝΔΡΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα