ΑΝΤIΚΕIΜΕΝΟ Το έδαφος και οι σπόροι των φυτών. ΗΛΙΚΙΑ 7-12.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΝΤIΚΕIΜΕΝΟ Το έδαφος και οι σπόροι των φυτών. ΗΛΙΚΙΑ 7-12."

Transcript

1 ΑΝΤIΚΕIΜΕΝΟ Το έδαφος και οι σπόροι των φυτών. ΗΛΙΚΙΑ ΕΠΟΧΗ Φ, Α, Χ, Κ. ΙΑΡΚΕΙΑ Μερικές εβδοµάδες. YΛIΚΑ Μολύβια, σηµειωµατάρια, µικρά σκαλιστήρια, σακούλες δειγµατοληψίας, µικρά πήλινα δοχεία (γλάστρες). Κατανόηση της σηµασίας του εδάφους ως κατοικίας και µέσου προστασίας των σπόρων των φυτών. Συνειδητοποίηση της σηµασίας του εδάφους στην αναγέννηση των φυτών και τη διατήρηση της ποικιλίας της βλάστησης. Εξοικείωση µε τον προγραµµατισµό και τη διεξαγωγή πειράµατος και ενθάρρυνση των µαθητών στην οµαδική εργασία. Ανάπτυξη ικανοτήτων παρατήρησης, συσχέτισης και σύγκρισης, καταγραφής και διατύπωσης των παρατηρήσεων και των συµπερασµάτων µε εκφραστική πληρότητα. Άσκηση στην αποξήρανση των φυτών και τη δηµιουργία φυτολογίου. Εξερευνητική επίσκεψη στο πλησιέστερο λιβάδι, δάσος ή δασική έκταση. Οι µαθητές σε οµάδες 4-5 ατόµων συλλέγουν δείγµατα εδάφους από διάφορα σηµεία. Τα δείγµατα πρέπει να ξεκινούν από την επιφάνεια του εδάφους και να φτάνουν σε βάθος 5-7 εκατοστών. Στο σχολείο κάθε οµάδα βάζει τα δείγµατα εδάφους που συνέλεξε σε µικρά πήλινα δοχεία τα οποία τοποθετούνται σε ηλιόλουστο µέρος (κοντά στα παράθυρα της τάξης). Οι οµάδες φροντίζουν καθηµερινά σχεδόν να υγραίνουν µε λίγo νερό το έδαφος για να µην ξεραθεί. Όταν τα φυτά αρχίζουν να φυτρώνουν, κάθε οµάδα καταγράφει τις παρατηρήσεις της σχετικά µε την ηµεροµηνία που φύτρωσε το καθένα, την ταχύτητα που αναπτύσσεται, τον αριθµό, το σχήµα των φύλλων, τις αλλαγές του χρώµατος, Κ.ά. Οι οµάδες συγκρίνουν και καταγράφουν τα αποτελέσµατα των παρατηρήσεών τους. Ο δάσκαλος φροντίζει να αντιληφθούν οι µαθητές την ποικιλία των σπόρων που κρύβει το έδαφος ώστε να συνειδητοποιήσουν την ιδιαίτερη σηµασία του στην αναγέννηση των φυτών και στη διατήρηση της ποικιλίας της βλάστησης. Όταν τα πρώτα φυτά µεγαλώσουν, οι µαθητές µπορούν να τα ξεριζώσουν και αφού τα αποξηράνουν να τα τοποθετήσουν στο φυτολόγιό τους. ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣYΖΗΤΗΣΗ Τι θα γίνονταν οι σπόροι αν δεν υπήρχε έδαφος; Είναι δυνατόν σπόροι φυτών να µεταφέρονται από περιοχή σε περιοχή; Με ποιους τρόπους;

2 ΑΝΤΙΚΕIΜΕΝΟ Το έδαφος ως µέσο στήριξης και θρέψη ς των φυτών. ΗΛΙΚΙΑ ΕΠΟΧΗ Φ, Χ, Α. ΙΑΡΚΕΙΑ 1 ώρα. Μολύβια, σηµειωµατάρια, χρώµατα (µαρκαδόροι, ξυλοµπογιές, κ.ά.), φωτογραφική µηχανή. Κατανόηση της ιδιαίτερης σηµασίας του εδάφους ως µέσου στήριξης και θρέψης των φυτών. Προσέγγιση της έwοιας της τροφικής αλληλεξάρτησης των οργανισµών και εισαγωγή στην έwοια της ισορροπίας στη φύση. Άσκηση στην παρατήρηση και ανάπτυξη της φαντασίας και της κριτικής σκέψης. ηµιουργία ατµόσφαιρας φιλίας, συνεργασίας και εποικοδοµητικής συζήτησης µεταξύ δασκάλου και µαθητών και µεταξύ των ίδιων των µαθητών. Άσκηση στην ελεύθερη δηµιουργική έκφραση και την καλλιτεχνική εργασία. Εξερευνητική επίσκεψη σε περιοχή κοντά στο σχολείο όπου οι µαθητές έχουν την ευκαιρία να παρατηρήσουν άγρια και καλλιεργούµενη βλάστηση σε διαφορετικά στάδια ανάπτυξης. Ο δάσκαλος βοηθά τους µαθητές να κατανοήσουν ότι τα φυτά µε τις ρίζες τους στηρίζονται στο έδαφος και παίρνουν την τροφή τους και κινεί τη σκέψη των µαθητών µε ερωτήσεις όπως: «τι συστατικά παίρνουν τα φυτά από το έδαφος;», «µε ποιον τρόπο;». Εξηγεί, επίσης, στους µαθητές ότι τα φυτά είναι απαραίτητα για να τρέφονται τα ζώα και ο άνθρωπος και ότι από την αποικοδόµηση των νεκρών φυτικών και ζωικών σωµάτων τα θρεπτικά συστατικά επανέρχονται στο έδαφος. Θεωρείται σκόπιµο η εξερευνητική αυτή επίσκεψη να πραγµατοποιηθεί σε θέσεις όπου υπάρχουν ξεριζωµένα από τον άνεµο δέντρα προκειµένου οι µαθητές να έχουν την ευκαιρία να τα παρατηρήσουν και να απαντήσουν σε ερωτήσεις όπως: «γιατί ξεριζώθηκαν τα δέντρα;», «τι θα συνέβαινε εάν το πάχος του εδάφους ήταν µεγαλύτερο;». Οι µαθητές κατά την εξερευνητική επίσκεψη ζωγραφίζουν, σκιτσάρουν και φωτογραφίζουν θέµατα σχετικά µε το αντικείµενο της δραστηριότητας. ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ Τα φυτά αντλούν τα απαραίτητα για την ανάπτυξή τους θρεπτικά συστατικά από το έδαφος. Το έδαφος πού βρίσκει τα θρεπτικά αυτά συστατικά; Φανταστείτε την επιφάνεια της Γης χωρίς έδαφος. Τι θα συνέβαινε τότε; Φανταστείτε ότι στη Γη υπήρχαν µόνο φυτά. Τι θα συνέβαινε τότε αφού δεν θα υπήρχαν ζώα για να φάνε τα φυτά;

3 ΑΝΤΙΚΕIΜΕΝΟ Έδαφος και ιατροφή. ΗΛΙΚΙΑ ΙΑΡΚΕΙΑ 1 ώρα. Μολύβια, σηµειωµατάρια. Κατανόηση της καθοριστικής σηµασίας του εδάφους στη διατροφή του ανθρώπου και συνειδητοποίηση της επιτακτικής ανάγκης για την ορθολογική διαχείριση και προστασία των εδαφών. ιεύρυνση των γνώσεων σχετικά µε την ταξινόµηση των οργανισµών σε παραγωγούς (φυτά) και καταναλωτές (φυτοφάγα, σαρκοφάγα και παµφάγα ζώα). Προσέγγιση της έwοιας της τροφικής αλληλεξάρτησης των οργανισµών και εισαγωγή στην έννοια της ισορροπίας στη φύση. Ανάπτυξη της φαντασίας και της κριτικής σκέψης και δηµιουργία κλίµατος φιλίας, συνεργασίας και εποικοδοµητικής συζήτησης µεταξύ δασκάλου και µαθητών και µεταξύ των ίδιων των µαθητών. Οι µαθητές σηµειώνουν σ' ένα τετράδιο το µεσηµεριανό φαγητό τους για χρονικό διάστηµα 5 ηµερών. Μαζί µε το δάσκαλο προσπαθούν να εντοπίσουν τη σχέση των τροφών µε το έδαφος, π.χ. λαχανικά: καλλιεργούνται στο έδαφος, κρέας: προέρχεται από ζώα, τα οποία για να µεγαλώσουν τρώνε φυτά και τα φυτά χρειάζονται έδαφος για να αναπτυχθούν. Ο δάσκαλος παρουσιάζει εικόνες µε αντιπρoσωπευτικά φυτοφάγα, σαρκοφάγα και παµφάγα ζώα. Συζητά µε τους µαθητές σχετικά µε τις τροφικές ανάγκες κάθε ζώου και τους παρακινεί να προβληµατιστούν και να απαντήσουν σε υποθέσεις όπως: «τι θα γίνονταν τα σαρκοφάγα ζώα χωρίς τα φυτά;», «τι θα γίνονταν τα φυτοφάγα ζώα χωρίς έδαφος;», «θα υπήρχαν φυτά χωρίς έδαφος;» κ.λπ. ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ Στον πλανήτη µας υπάρχουν τεράστιες εκτάσεις όπου το έδαφος δεν είναι γόνιµο ή λείπει εντελώς. Τι προβλήµατα αντιµετωπίζουν οι κάτοικοι αυτών των περιοχών; Πώς τα επιλύουν; Μπορείτε να φανταστείτε τη ζωή σ' έναν πλανήτη χωρίς έδαφος; Μπορείτε να φανταστείτε τη ζωή στον πλανήτη µας µόνο µε σαρκοφάγα ζώα;

4 ΑΝΤΙΚΕIΜΕΝΟ Η αποικοδόµηση των υλικών σωµάτων. ΗΛΙΚΙΑ ΙΑΡΚΕΙΑ Πολλές εβδοµάδες. Μολύβια, σηµειωµατάρια, µικρά σκαλιστήρια. Εισαγωγή στην έwοια «αποικοδόµηση» και κατανόηση της σηµασίας της αποικοδόµησης για τη διαιώνιση της ζωής στον πλανήτη. Κατανόηση του ρόλου των εδαφικών οργανισµών στη διαδικασία της αποικοδόµησης. Ανάπτυξη ικανοτήτων παρατήρησης, συσχέτιση ς και σύγκρισης, καταγραφής και διατύπωσης των παρατηρήσεων και των συµπερασµάτων µε εκφραστική πληρότητα. Ανάπτυξη προβληµατισµού για τις επιπτώσεις στο περιβάλλον από τη χρήση υλικών µεγάλου χρόνου αποικοδόµησης και έγερση του ενδιαφέροντος για διεύρυνση των γνώσεων σχετικά µε το χρόνο αποικοδόµησης των διάφορων σωµάτων. Ενθάρρυνση των µαθητών στην οµαδική εργασία. Οι µαθητές χωρίζονται σε οµάδες 4-5 ατόµων. Με µικρά σκαλιστήρια ανοίγουν στον κήπο του σχολείου µικρούς λάκκους και στον καθένα τοποθετούν διαφορετικά αντικεί- µενα, π.χ. ένα φρούτο (πορτοκάλι, µήλο, αχλάδι, κ.ά.), κοµµάτια χαρτιού, ξύλου, µάλλινου υφάσµατος, ένα αλουµινένιο κουτί, ένα πλαστικό µπουκάλι. Σκεπάζουν τους λάκκους και τοποθετούν διακριτικά σηµάδια. Κάθε 15 µέρες ανοίγουν τους λάκκους µε προσοχή, παρατηρούν σε τι κατάσταση βρίσκονται τα θαµµένα αντικείµενα και κρατούν λεπτοµερείς σηµειώσεις. Οι οµάδες συγκρίνουν και συζητούν τα αποτελέσµατα των παρατηρήσεών τους. Ο δάσκαλος βοηθά τους µαθητές να κατανοήσουν το ρόλο των εδαφικών οργανισµών στη διαδικασία της αποικοδόµησης. ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ Οι εδαφικοί µικροοργανισµοί αποικοδοµούν όλα τα υλικά; Επιπτώσεις στο περιβάλλον από τη χρήση υλικών που έχουν µεγάλο χρόνο αποικοδόµησης. Ανακυκλώσιµα υλικά. Ανακύκλωση.

5 ΑΝΤΙΚΕIΜΕΝΟ Τεχνητές αναβαθµίδες. ΗΛΙΚΙΑ ΕΠΟΧΗ Α, Κ, Φ, Χ. ΙΑΡΚΕΙΑ 2 ώρες. Μολύβια, σηµειωµατάρια, χρώµατα (µαρκαδόροι, ξυλοµπογιές, κ.ά.), φωτογραφική µηχανή. Κατανόηση της σηµασίας των αναβαθµίδων στην καλλιέργεια της γης και την προστασία του εδάφους από τη διάβρωση. Επισήµανση των λόγων που οδηγούν τους γεωργούς στην εγκατάλειψη της καλλιέργειας της γης σε αναβαθµίδες και κατανόηση των επιπτώσεων στο έδαφος από την εγκατάλειψη των αναβαθµίδων. «Άνοιγµα» του σχολείου στην κοινότητα, ανάπτυξη της πρωτοβουλίας και ενθάρ- ρυνση στην ανακάλυψη της γνώσης µε την ενεργητική συµµετοχή των µαθητών. Ανάπτυξη της παρατηρητικότητας, της φαντασίας και της κριτικής σκέψης. Άσκηση στην ελεύθερη δηµιουργική έκφραση και την καλλιτεχνική εργασία. Εξερευνητική επίσκεψη σε περιοχή µε εγκαταλειµµένες αναβαθµίδες. Οι µαθητές παρατηρούν προσεκτικά τις αναβαθµίδες (υλικό και τρόπος κατασκευής). Ζωγραφίζουν, σκιτσάρουν, φωτογραφίζουν. Σε οµάδες 4-5 ατόµων προσπαθούν να εντοπίσουν ίχνη βόσκησης και πυρκαγιάς, πρόσφατη οικοδοµική δραστηριότητα καθώς και ίχνη διάβρωσης του εδάφους. Συνοµιλούν µε τους κατοίκους της περιοχής και συλλέγουν πληροφορίες σχετικές µε τις αναβαθµίδες (τοπική ονοµασία, υλικά και τρόπος κατασκευής, είδος καλλιεργειών, λόγοι της εγκατάλειψης και συνέπειες, Κ.ά.). Φαντάζονται τη ζωή στην περιοχή την εποχή που οι γεωργοί καλλιεργούσαν στις αναβαθµίδες. Στο σχολείο οργανώνουν έκθεση ζωγραφικής µε θέµα: «Αναβαθµίδες: ένας τρόπος καλλιέργειας της γης». ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ Η εγκατάλειψη της καλλιέργειας της γης σε αναβαθµίδες ως αποτέλεσµα της οικονοµικής και τεχνολογικής ανάπτυξης.. Αναβαθµίδες και προστασία του εδάφους από τη διάβρωση.

6 ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ Πυρκαγιά και υπερβόσκηση. ύο βασικές αιτίες της διάβρωσης του εδάφους. ΗΛΙΚΙΑ ΙΑΡΚΕΙΑ 2 εβδοµάδες. ΥΛΙΚΑ Μολύβια, σηµειωµατάρια. Κατανόηση της συνδυασµένης δράσης πυρκαγιάς και βόσκησης ως βασικών παραγόντων της διάβρωσης του εδάφους. Συνειδητοποίηση των αλλαγών στη χρήση γης µετά από πυρκαγιά και παρατήρηση της φυσικής αναγέννηση ς της βλάστησης. Ανάπτυξη ικανοτήτων αναζήτησης, συλλογής, αξιολόγησης, καταγραφής και διατύπωσης πληροφοριών µε εκφραστική πληρότητα. «Άνοιγµα» του σχολείου στην κοινότητα, ανάπτυξη της πρωτοβουλίας και ενθάρρυνση στην ανακάλυψη της γνώσης µε την ενεργητική συµµετοχή των µαθητών. Ανάπτυξη της παρατηρητικότητας, της φαντασίας και της κριτικής σκέψης. ηµιουργία ατµόσφαιρας φιλίας, συνεργασίας και εποικοδοµητικής συζήτησης µεταξύ δασκάλου και µαθητών και ενθάρρυνση των µαθητών στην οµαδική εργασία. Οι µαθητές χωρίζονται σε δύο οµάδες. Τα µέλη της πρώτης οµάδας συλλέγουν από ηµόσιες Υπηρεσίες ( /νση Γεωργίας, /νση ασών) στοιχεία σχετικά µε τις πυρκαγιές που εκδηλώθηκαν στην περιοχή τους (επαρχία ή νοµό) τα τελευταία 1Ο χρόνια. Τα µέλη της δεύτερης οµάδας αναζητούν στοιχεία σχετικά µε την κτηνοτροφική δραστηριότητα στην περιοχή τους (είδος και αριθµός ζώων, συνολική έκταση βοσκοτόπων, αριθµός κατοίκων που ασχολούνται µε την κτηνοτροφία, είδος βόσκησης, κ.ά.). Μετά τη συλλογή και την επεξεργασία των στοιχείων οι οµάδες ενηµερώνουν η µία την άλλη και συζητούν σχετικά. Ακολουθεί εξερευνητική επίσκεψη στην πλησιέστερη δασική ή δασώδη έκταση που πριν από 1-2 χρόνια επλήγη από πυρκαγιά. Οι µαθητές παρατηρούν µε προσοχή την καµµένη έκταση, καταγράφουν ίχνη διάβρωσης, ενδείξεις φυσικής αναγέwησης της βλάστησης, γεωργικής δραστηριότητας, κτηνοτροφικής δραστηριότητας, πρόσφατης οικοδοµικής δραστηριότητας, Κ.ά. Φαντάζονται την περιοχή σε µερικά χρόνια εφόσον: (α) ξαναπληγεί από πυρκαγιά και συνεχιστεί η βόσκηση, (β) σταµατήσει κάθε µορφής ανθρώπινη δραστηριότητα. ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ Πού οφείλονται οι πυρκαγιές; Ποια µέτρα µµπορούν να ληφθούν για τον περιορισµό τους; Ποια µέτρα πρέπει να λαµβάνονται σε περιοχές µετά από πυρκαγιά; Τι σηµαίνει βόσκηση µιας περιοχής και τι υπερβόσκηση; Τι προβλέπει η ελληνική νοµοθεσία για δασικές και δασώδεις εκτάσεις µετά από πυρκαγιά; Ποιες ποινές προβλέπονται για τους εµπρηστές; Πώς µια παραγωγική διαδικασία (κτηνοτροφία) µετατρέπεται σε βασικό παράγοντα εµφάνισης του περιβαλλοντικού προβλήµατος της διάβρωσης του εδάφους; Γιατί η συνδυασµένη δράση πυρκαγιάς και υπερβόσκησης οδηγεί σε ταχύτερη διάβρωση του εδάφους;

7 ΑΝΤΙΚΕIΜΕΝΟ Η υποβάθµιση του εδάφους. ΗΛΙΚΙΑ ΕΠΟΧΗ Α, Κ, Φ, Χ. ΙΑΡΚΕΙΑ 2 εβδοµάδες. Μολύβια, σηµειωµατάρια Εισαγωγή στην έννοια «υποβάθµιση του εδάφους». Κατανόηση των περιβαλλοντικών προβληµάτων που προξενούνται στο έδαφος από τις ανεξέλεγκτες παρεµβάσεις του ανθρώπου. Επαφή των µαθητών µε περιβαλλοντικά έντυπα (περιοδικά, εφηµερίδες, βιβλία) καθώς και µε κάθε είδους έντυπο υλικό. Ανάπτυξη ικανοτήτων αναζήτησης, συλλογής, αξιολόγησης, καταγραφής και διατύπωσης πληροφοριών µε εκφραστική πληρότητα ηµιουργία ατµόσφαιρας φιλίας συνεργασίας και εποικοδοµητικής συζήτησης µεταξύ δασκάλου και µαθητών και ενθάρρυνση των µαθητών στην οµαδική εργασία. Άσκηση στην ελεύθερη δηµιουργική έκφραση και την καλλιτεχνική εργασία Ο δάσκαλος υποδεικνύει στους µαθητές περιβαλλοντικά και άλλα έντυπα από τα οποία µπορούν να αντλήσουν πληροφορίες σχετικά µε την υποβάθµιση του εδάφους. Οι µαθητές εργάζονται σε οµάδες 4-5 ατόµων. Συλλέγουν κείµενα, φωτογραφίες, σκίτσα, κ.ά. που αναφέρονται στα αίτια της υποβάθµισης του εδάφους (π.χ. µείωση ή εξαφάνιση της βλάστησης λόγω ανθρώπινης παρέµβασης), στα περιβαλλοντικά προβλήµατα που σχετίζονται µε την υποβάθµιση του εδάφους (διάβρωση, ερηµοποίηση, αλατοποίηση, κ.ά.) και στους τρόπους αντιµετώπισης των περιβαλλοντικών προβλη- µάτων (αναβαθµίδες, διευθέτηση κοίτης χειµάρρων, δεντροφυτεύσεις, κ.ά.). Οι οµάδες αναλύουν, συνθέτουν και αξιολογούν τις πληροφορίες. Γράφουν δικά τους κείµενα, ζωγραφίζουν και φτιάχνουν κολάζ µε θέµα: «Υποβάθµιση του εδάφους». Εκθέτουν τα έργα τους στην αίθουσα εκδηλώσεων του σχολείου και δίνουν τις απαραίτητες εξηγήσεις σε µαθητές και δασκάλους άλλων τάξεων. ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ιάβρωση του εδάφους. Ερηµοποίηση. Αλατοποίηση. Οι επιπτώσεις της υποβάθµισης του εδάφους στην πρωτογενή παραγωγή. ΣΗΜΕΙΩΣΗ Ορισµένα από τα έντυπα που χρησιµοποίησαν οι µαθητές µπορούν να εµπλουτίσουν τη βιβλιοθήκη του σχολείου ή να αποτελέσουν ερέθισµα για τη δηµιουργία περιβαλλοντικής βιβλιοθήκης.

8 ΑΝΤΙΚΕIΜΕΝΟ Οι υδάτινοι πόροι στην Ελλάδα. ΗΛΙΚΙΑ ΙΑΡΚΕΙΑ 2 ώρες. Μολύβια, σηµειωµατάρια, γεωφυσικός χάρτης της Ελλάδας. Κατανόηση της έwοιας «υδάτινος πόρος». Απόκτηση γνώσεων για τους φυσικούς και τους τεχνητούς σχηµατισµούς των χερσαίων υδάτων του τοπικού περιβάλλοντος και γενικότερα της Ελλάδας. Κατανόηση της σηµασίας των υδάτινων πόρων για τη χλωρίδα και την πανίδα της Ελλάδας και, γενικότερα, για τη ζωή του ελληνικού λαού. ιαµόρφωση θετικών στάσεων σε κάθε προσπάθεια διατήρησης και προστασίας των νερών. Ανάπτυξη ικανοτήτων αναζήτησης, συλλογής, αξιολόγησης, καταγραφής και διατύπωσης πληροφοριών µε εκφραστική πληρότητα. ηµιουργία κλίµατος φιλίας, συνεργασίας και εποικοδοµητικής συζήτησης µεταξύ δασκάλου και µαθητών και ενθάρρυνση των µαθητών στην οµαδική εργασία. Οι µαθητές εργάζονται σε οµάδες 4-5 ατόµων. Τα µέλη κάθε οµάδας συγκεντρώνουν πληροφορίες για τους υδάτινους πόρους της περιοχής τους (πηγές, πηγάδια, χειµάρους, κ.ά.). Μετά από τη συλλογή των πληροφοριών ακολουθεί συζήτηση και ενηµέρωση µεταξύ των οµάδων. Ο δάσκαλος κινεί τη σκέψη, την περιέργεια και τη φαντασία των µαθητών µε ερωτήσεις όπως: «ποιες ανάγκες καλύπτουν τα νερά της περιοχής σας; (άρδευσης, υδρευσης, βιοµηχανικές, κ.ά.);», «υπάρχει έλλειψη νερού στην περιοχή σας και πώς αντιµετωπίζεται;», «όλες οι περιοχές της Ελλάδας είναι εξίσου ευνοηµένες από τη φύση όσον αφορά στα νερά;», «υπάρχουν στην περιοχή σας ποτάµια που "έρχονται" από άλλες χώρες;», «υπάρχουν στην Ελλάδα ποτάµια που "έρχονται" από άλλες χώρες ή λίµνες που ανήκουν και σε άλλες χώρες;». Στη συνέχεια οι µαθητές αναζητούν στο χάρτη της Ελλάδας τους κυριότερους υδάτινους πόρους. ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ Γεωργική ανάπτυξη και υδάτινοι πόροι. Η διαχείριση των υδάτινων πόρων. Αφαλάτωση του νερού. Εργοστάσια αφαλάτωσης.

9 ΑΝΤIΚΕIΜΕΝΟ Εικόνες της υπαίθρου (ΙΙ). ΗΛΙΚΙΑ ΙΑΡΚΕΙΑ 2 ώρες. Μολύβια, σηµειωµατάρια, χρώµατα (µαρκαδόροι, ξυλοµπογιές, κ.ά.), ψαλίδι, κόλλα, χαρτόνια Κατανόηση της έwοιας «ύπαιθρος». Έγερση του ενδιαφέροντος για επέκταση των γνώσεων σχετικά µε την ύπαιθρο. ηµιουργία κλίµατος φιλίας και συνεργασίας µεταξύ δασκάλου και µαθητών και ενθάρρυνση των µαθητών στην οµαδική εργασία Άσκηση στην ελεύθερη δηµιουργική έκφραση και την καλλιτεχνική εργασία Οι µαθητές συγκεντρώνουν υλικό που σχετίζεται µε την ύπαιθρο (κάρτες, φωτογραφίες, εικόνες, σκίτσα, αφίσες, ποιήµατα, διηγήµατα κ.ά.). Ο δάσκαλος συµµετέχει εµπλουτίζοντας τη συλλογή µε δικό του υλικό. Οι µαθητές σε οµάδες 4-5 ατόµων επεξεργάζονται το υλικό. Επίσης γράφουν κείµενα, ζωγραφίζουν, φτιάχνουν κολάζ, κ.ά. µε θέµα την ύπαιθρο. Η έκθεση «Εικόνες της υπαίθρου» µένει ανοιχτή στην αίθουσα εκδηλώσεων του σχολείου µία εβδοµάδα µε ευθύνη των µαθητών. Μετά, ορισµένα από τα υλικά της έκθεσης διακοσµούν τους τοίχους της τάξης. ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ Η ζωή στην ύπαιθρο. ΣΗΜΕΙΩΣΗ Για τη συλλογή του υλικού οι µαθητές µπορούν να χωριστούν σε οµάδες και κάθε οµάδα να συλλέξει υλικό ανάλογα µε τα ενδιαφέροντα των µελών της, Π.χ. µια οµάδα συγκεντρώνει εικόνες από την ύπαιθρο, άλλη φωτογραφίες, άλλη κείµενα, άλλη ποιή- µατα, κ.λπ.

10 61 ΑΝΤΙΚΕIΜΕΝΟ Πόλη και χωριό: ύο διαφορετικοί τρόποι ζωής. ΗΛΙΚΙΑ ΙΑΡΚΕΙΑ 1 ώρα. ΥΛΙΚΑ Μολύβια, σηµειωµατάρια, φωτοαvτίγραφα του ερωτηµατολογίου της επόµενης σελίδας τόσα όσοι οι µαθητές.. Αποσαφήνιση των εwοιών «πόλη» και «χωριό». Κατανόηση του τρόπου ζωής των κατοίκων της πόλης και των κατοίκων του χωριού. Επίκληση εµπειριών, ανάπτυξη επιχειρηµατολογίας και κριτικής σκέψης. Ο δάσκαλος εξηγεί στους µαθητές τις έwοιες «πόλη» και «χωριό». Κατόπιν δίνει στους µαθητές ένα φωτοαντίγραφο του ερωτηµατολογίου της επόµενης σελίδας. Οι µαθητές συµπληρώνουν µε προσοχή το ερωτηµατολόγιο και στη συνέχεια ακολουθεί σχετική συζήτηση. Κατόπιν οι µαθητές χωρίζονται σε τέσσερις οµάδες: τους κατοίκους του χωριού που θέλουν να µείνουν στο χωριό, τους κατοίκους του χωριού που θέλουν να µετακοµίσουν στην πόλη, τους κατοίκους της πόλης που θέλουν να ζήσουν στο χωριό και τους κατοίκους της πόλης που τους αρέσει πολύ η ζωή στην πόλη. Κάθε οµάδα πρέπει να αναπτύξει επιχειρήµατα που να στηρίζουν την άποψή της.

11 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ Παρακάτω υπάρχει µια σειρά από προτάσεις. Το περιεχόµενό τους είναι σωστό ή λάθος. Γράψε Σ (σωστό) ή.λ (λάθος) στο τετραγωνάκι που αντιστοιχεί καθεµιά. Στις µεγάλες πόλεις υπάρχουν πολλά αυτοκίνητα. Στα χωριά υπάρχουν θέατρα, νοσοκοµεία και γκαράζ αυτοκινήτων. Στα χωριά οι άνθρωποι γνωρίζουν ο ένας τον άλλον. Στις µεγάλες πόλεις υπάρχει 'κυκλοφοριακό πρόβληµα. Στα χωριά υπάρχουν πολλά καταστήµατα µε ρούχα. Στις µεγάλες πόλεις οι πιο πολλοί κάτοικοι είναι αγρότες. Στα χωριά υπάρχουν πολλοί κήποι µε λαχανικά. Στις µεγάλες πόλεις οι άνθρωποι δουλεύουν σε κλειστούς χώρους (π.χ. γραφεία, καταστήµατα). Στα χωριά τα παιδιά δεν έχουν χώρο για να παίζουν. Στα χωριά υπάρχουν πολλά κοτέτσια και κότες.

12 ΑΝΤΙΚΕIΜΕΝΟ Εξηµερωµένα και άγρια ζώα. ΗΛΙΚΙΑ 6-8. ΙΑΡΚΕΙΑ 1 ώρα. Μολύβια, σηµειωµατάρια, φωτοαντίγραφα της εικόνας της επόµενης σελίδας τόσα όσοι οι µαθητές. Κατανόηση των εwοιών «εξηµερωµένο» και «άγριο» ζώο. Έγερση του ενδιαφέροντος για τα ζώα και διαµόρφωση θετικών στάσεων σε κάθε προσπάθεια διατήρησης και προστασίας τους. Κατανόηση της ανάγκης που οδήγησε τον άνθρωπο στην εξηµέρωση ορισµένων από τα άγρια ζώα. Ο δάσκαλος βοηθά τους µαθητές να γνωρίσουν τα ζώα ξεκινώντας από εκείνα µε τα οποία έρχονται ή µπορούν να έρθουν σε άµεση επαφή (εξηµερωµένα). Συνεχίζουν τη γνωριµία τους µε ζώα που είναι λιγότερο γνωστά, προγραµµατίζοντας επισκέψεις σε ειδικούς χώρους (π.χ. σε αγρόκτηµα, ζωολογικό κήπο) όπου γίνονται σχετικές παρατηρήσεις. Επίσης για ευρύτερη ενηµέρωση των µαθητών σχετικά µε τα εξηµερωµένα και τα άγρια ζώα ο δάσκαλος µπορεί να προβάλει διαφάνειες, ταινίες, κ.ά. Οι µαθητές καταρτίζουν µικρές ατοµικές συλλογές µε εικόνες και φωτογραφίες εξηµερωµένων και άγριων ζώων. Μπορούν επίσης να ζωγραφίσουν διάφορα ζώα ή να τα παραστήσουν µε πλαστελίνη, καθώς και να απαγγείλουν ποιήµατα, να διηγηθούν περιστατικά από τη ζωή και τη συµπεριφορά των ζώων, Κ.ά. Ο δάσκαλος µοιράζει στους µαθητές φωτοαντίγραφα της επόµενης σελίδας και τους ζητάει να ενώσουν µε µία γραµµή την εικόνα κάθε ζώου και την κατηγορία στην οποία ανήκει το ζώο (εξηµερωµένο ή άγριο). Κατόπιν ο δάσκαλος κινεί τη σκέψη, την περιέργεια και τη φαντασία των µαθητών µε ερωτήσεις όπως: «σε τι χρησιµεύουν τα άγρια ζώα», «τι θα έλειπε από τη ζωή µας αν δεν υπήρχαν τα ζώα του σπιτιού», «τι θα µας έλειπε αν δεν είχαµε εξηµερώσει την αγελάδα». ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ Η σχέση του ανθρώπου µε τα ζώα. Κίνδυνοι που απειλούν τα άγρια ζώα.

13 EΞHΜEPΩMENA ΖΩΑ,)./ ΑΓΡΙΑ ΖΩΑ

14 ΑΝΤΙΚΕIΜΕΝΟ Κατοικίδια ζώα και καλλιεργούµενα φυτά. ΗΛΙΚΙΑ ΙΑΡΚΕΙΑ 1 ώρα. Μολύβια, σηµειωµατάρια. Κατανόηση των εwοιών «κατοικίδιο ζώο» και «καλλιεργούµενο φυτό». Έγερση του ενδιαφέροντος για τα κατοικίδια ζώα και τα καλλιεργούµενα φυτά και κατανόηση της σχέσης του ανθρώπου µε αυτά. ηµιουργία κλίµατος φιλίας και συνεργασίας µεταξύ δασκάλου και µαθητών και ενθάρρυνση των µαθητών στην οµαδική εργασία. Οι µαθητές σε οµάδες 4-5 ατόµων συγκεντρώνουν φωτογραφίες, εικόνες κατοικιδίων ζώων και καλλιεργoύµενων φυτών καθώς και κείµενα (διηγήµατα, ποιήµατα) που αναφέρονται σε αυτά. Ο δάσκαλος κινεί τη σκέψη, την περιέργεια και τη φαντασία των µαθητών µε ερωτήσεις όπως: «γιατί ο άνθρωπος εξηµέρωσε ορισµένα ζώα και καλλιεργεί φυτά;», «πόσα διαφορετικά είδη ζώων και φυτών που χρησιµοποιεί ο άνθρωπος για τις ανάγκες του µπορείτε να σκεφτείτε;», «σε τι εξυπηρετεί το καθένα από αυτά τον άνθρωπο;», «ποια από τα αντικείµενα που υπάρχουν στην τάξη έχουν προέλευση από είδη που προσάρµοσε ο άνθρωπος;», «από τα διάφορα υλικά ένδυσης (νάυλον, µαλλί, πλαστικό, δέρµα, µετάξι, κ.λπ.) ποια προέρχονται από προσαρµοσµένα είδη;», «υπάρχουν προσαρµοσµένα είδη δέντρων;», «ποια είδη ξύλου προέρχονται από προσαρµοσµένα είδη δέντρων;». ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ Άγρια είδη φυτών και ζώων που µπορεί να συγγενεύουν µε προσαρµοσµένα (π.χ. λύκος - λυκόσκυλο, αγριοβρώµη - βρώµη).

15 ΑΝΤΙΚΕIΜΕΝΟ Επίσκεψη σε ένα αγρόκτηµα. ΗΛΙΚΙΑ ΕΠΟΧΗ Φ, Α, Χ. ΙΑΡΚΕΙΑ 3 ώρες. Μολύβια, σηµειωµατάρια, φωτοαντίγραφα τoυ «εντύπου παρατηρήσεων» της επόµενης σελίδας τόσα όσες οι οµάδες των µαθητών. Απόκτηση γνώσεων σχετικά µε τις καλλιεργητικές εργασίες πoυ εκτελούνται στα αγροκτήµατα και τα χρησιµοποιούµενα µηχανήµατα. Ενηµέρωση σχετικά µε τις παραδοσιακές µεθόδους καλλιέργειας της γης, συγκοµιδής και επεξεργασίας των προϊόντων. Ανάπτυξη ικανοτήτων παρατήρησης, συσχέτισης και σύγκρισης, διατύπωσης και καταγραφής των παρατηρήσεων και των συµπερασµάτων µε εκφραστική πληρότητα. «Άνοιγµα» του σχολείου στην κοινότητα, ανάπτυξη της πρωτοβουλίας και ενθάρρυνση στην ανακάλυψη της γνώσης µε την ενεργητική συµµετοχή των µαθητών. Ενθάρρυνση των µαθητών στην οµαδική εργασία, ανάπτυξη της φαντασίας και της κριτικής σκέψης. Εξερευνητική επίσκεψη σε αγρόκτηµα. Οι µαθητές εργάζονται σε οµάδες 4-5 ατόµων. Ο δάσκαλος δίνει σε κάθε οµάδα µαθητών ένα φωτοαντίγραφο του «εντύπου παρατηρήσεων» της επόµενης σελίδας. Για τη συµπλήρωση του εντύπου τα µέλη των οµάδων παρατηρούν µε προσοχή το χώρο του αγροκτήµατος και συζητούν µε τους αγρότες σχετικά µε τις καλλιεργητικές εργασίες σήµερα και παλαιότερα (είδος εργασίας ανάλογα µε την εποχή, χρησιµοποιούµενο µηχάνηµα, κ.ά.). Μετά από τη συµπλήρωση του εντύπου οι οµάδες ενηµερώνουν η µία την άλλη, συζητούν σχετικά και καταλήγουν σε συµπεράσµατα. ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ Το ηµερολόγιο του αγρότη. Παραδοσιακοί τρόποι της γης, συγκοµιδής και επεξεργασίας των προϊόντων. ΣΗΜΕΙΩΣΗ Η δραστηριότητα αυτή µπορεί να γίνει σε συνδυασµό µε τη δραστηριότητα 65.

16 ΕΝΤΥΠΟ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ Τι χρώµα έχει; Ε ΑΦΟΣ Κόκκινο Καφέ Καστανό Άλλο χρώµα.. Πέτρες και κατανοµή τους: Λίγες Πολλές χρώµα Βρίσκονται πάνω στο έδαφος Βρίσκονται µέσα στο έδαφος Υπάρχουν παντού Υπάρχουν κατά τόπους Τι oργαvισµoί υπάρχουν στο έδαφος; Κάµπιες Γεωσκώλnκες Σκαθάρια Άλλα σκουλήκια Άλλα έντοµα Τι άλλο υπάρχει πάνω στο έδαφος; ΚΑΛΛΙΕΡΓΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΗΜΕΡΑ Είδος εργασίας Μηχάνηµα Εποχή ΚΑΛΛΙΕΡΓΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΑ Είδος εργασίας Μηχάνηµα Εποχή

17 ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ Οι δραστηριότητες του αγρότη. ΗΛΙΚΙΑ ΕΠΟΧΗ Φ, Α, Χ, Κ. ΙΑΡΚΕΙΑ 3 ώρες. ΥΛΙΚΑ Μολύβια, σηµειωµατάρια, χρώµατα (µαρκαδόροι, ξυλοµπογιές, κ.ά.). Γνωριµία των µαθητών µε τη ζωή του αγρότη και τις καλλιεργητικές εργασίες. «Άνοιγµα» του σχολείου στην κοινότητα, ανάπτυξη της πρωτοβουλίας και ενθάρρυνση στην ανακάλυψη της γνώσης µε την ενεργητική συµµετοχή των µαθητών. Ενθάρρυνση των µαθητών στην οµαδική εργασία. Άσκηση στην ελεύθερη δηµιουργική έκφραση και την καλλιτεχνική εργασία. Εξερευνητική επίσκεψη σε αγρόκτηµα. Οι µαθητές εργάζονται σε οµάδες 4-5 ατόµων. Τα µέλη κάθε οµάδας παρατηρούν µε προσοχή το χώρο του αγροοικοσυστήµατος. Επίσης ζητούν να µάθουν από τους αγρότες πότε σπέρνουν, πότε φυτεύουν, πότε λιπαίνουν, πότε συγκοµίζουν, πού και πώς αποθηκεύουν τη συγκοµιδή, πότε αρµέγουν, πότε κουρεύουν τα πρόβατα και άλλα ζώα (αν έχουν). Κρατούν λεπτοµερείς σηµειώσεις. Στην τάξη κάθε οµάδα ζωγραφίζει εικόνες από τις αγροτικές εργασίες., Στο τέλος οι οµάδες συνεργάζονται και συνθέτουν το ηµερολόγιο του αγρότη (µίας ηµέρας ή ενός έτους). ΣΗΜΕΙΩΣΗ Η δραστηριότητα αυτή µπορεί να γίνει σε συνδυασµό µε τη δραστηριότητα 64. Η δραστηριότητα αυτή µπορεί να πραγµατοποιηθεί χωρίς επίσκεψη στο αγρόκτηµα εφόσον ο δάσκαλος φροντίσει να προσκαλέσει έναν ή περισσότερους αγρότες στο σχολείο. Σε µαθητές ηλικίας 6-7 ετών ο δάσκαλος µπορεί να δώσει εικόνες µε αγροτικές εργασίες ώστε να µπορέσουν να φτιάξουν ευκολότερα το ηµερολόγιο του αγρότη.

18 ΑΝΤΙΚΕIΜΕΝΟ Παραδοσιακά και σύγχρονα γεωργικά εργαλεία. ΗΛΙΚΙΑ ΙΑΡΚΕΙΑ 1 ώρα. Μολύβια, σηµειωµατάρια. Ενηµέρωση σχετικά µε τα παραδοσιακά εργαλεία καλλιέργειας της γης, συγκοµιδής και επεξεργασίας των προϊόντων. Συνειδητοποίηση της επίδρασης της επιστηµονικής και τεχνολογικής εξέλιξης στον τρόπο καλλιέργειας της γης και γενικότερα στον τρόπο ζωής. Ενθάρρυνση των µαθητών στην οµαδική εργασία. Έγερση του ενδιαφέροντος για διεύρυνση των γνώσεων σχετικά µε την τοπική πολιτιστική κληρονοµιά και διαµόρφωση θετικών στάσεων σε κάθε προσπάθεια διατήρησης και προστασίας της. Οι µαθητές χωρίζονται σε οµάδες 4-5 ατόµων. Τα µέλη κάθε οµάδας αναζητούν κείµενα, εικόνες και φωτογραφίες από παλιά καλλιεργητικά εργαλεία (εργαλεία καλλιέργειας του εδάφους, συγκοµιδής και επεξεργασίας των προϊόντων). Όταν κάθε οµάδα συγκεντρώσει το υλικό της ακολουθεί συζήτηση στην οποία θα γίνει σόγκριση των παλαιότερων εργαλείων µε τα σύγχρονα εργαλεία και µηχανήµατα. ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ Ποια παραδοσιακά εργαλεία έχουν αντικατασταθεί από σύγχρονα; Υπάρχουν οµοιότητες ή διαφορές µεταξό παραδοσιακών και σόγχρονων εργαλείων; ΣΗΜΕΙΩΣΗ Η δραστηριότητα αυτή µπορεί να γίνει σε συνδυασµό µε τη δραστηριότητα 64. Για πληρέστερη ενηµέρωση των µαθητών σχετικά µε τα παλαιότερα εργαλεία καλλιέργειας της γης ο δάσκαλος µπορεί να οργανώσει επίσκεψη στο λαογραφικό µουσείο της περιοχής.

19 ΑΝΤΙΚΕIΜΕΝΟ Το έδαφος στο αγροοικοσύστηµα και ο ρόλος της βλάστησης. ΗΛΙΚΙΑ ΙΑΡΚΕΙΑ ηµέρες. Μολύβια, σηµειωµατάρια, δύο µακρόστενα κουτιά (πλαστικά ή µεταλλικά) διαστάσεων 1 Ο *15 εκ., δύο µικροί κουβάδες, σπόροι από διάφορα φυτά (φακές, ρεβύθια, φασόλια, κεχρί, κ.λπ.). Κατανόηση του σηµαντικού ρόλου που παίζουν οι ρίζες και το υπέργειο µέρος του φυτού στην προστασία του εδάφους από τη διάβρωση. Εξοικείωση µε τον προγραµµατισµό και τη διεξαγωγή πειράµατος. Ανάπτυξη ικανοτήτων παρατήρησης, συσχέτισης και σύγκρισης, καταγραφής και διατύπωσης των παρατηρήσεων και των συµπερασµάτων µε εκφραστική πληρότητα. Οι µαθητές γεµίζουν τα δύο µακρόστενα κουτιά µε το ίδιο γόνιµο (επιφανειακό) έδαφος. Στο ένα κουτί σπέρνουν σχετικά πυκνά σπόρους από διάφορα φυτά. Όταν τα φυτά αναπτυχθούν και βγάλουν αρκετά φύλλα (περίπου 6), τα τοποθετούν πάνω σε ένα τραπέζι. Τρυπούν το τοίχωµα και των δύο κουτιών στο ένα τους άκρο. Ανυψώνουν σε κάθε κουτί το άκρο που δεν έχει τρυπηθεί, τοποθετώντας από κάτω µερικά τούβλα ή βιβλία. Τα κουτιά έχουν πάρει τώρα µια κλίση κατά µήκος της µακριάς τους πλευράς. Βάζουν τα τρυπηµένα άκρα κοντά στην άκρη του τραπεζιού και τοποθετούν δύο µικρούς κουβάδες κάτω από τις τρύπες για να συλλέξουν το νερό στο επόµενο στάδιο. Οι µαθητές ποτίζουν και τα δύο κουτιά µε την ίδια ποσότητα νερού. Παρατηρούν µε προσοχή την ποσότητα του χώµατος που συγκεντρώνεται σε κάθε κουβά. Καταγράφουν και διατυπώνουν τις παρατηρήσεις και τα συµπεράσµατά τους. Ο δάσκαλος κινεί τη σκέψη των µαθητών µε ερωτήσεις όπως: «τι ρόλο µπορεί να παίζουν οι ρίζες των φυτών στο φαινόµενο που παρατηρήθηκε;», «αφού τα θρεπτικά στοιχεία του εδάφους περιέχονται κυρίως στο ανώτερο στρώµα του εδάφους, τι επιπτώσεις µπορεί να έχει για ένα γεωργό το να αφήσει τη γη του ακαλλιέργητη το χειµώνα που πέφτουν πολλές βροχές;». ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ Η βλάστηση ως παράγοντας προστασίας τoυ εδάφους από τη διάβρωση. ΣΗΜΕΙΩΣΗ Ο δάσκαλος µπορεί να ζητήσει από τους µαθητές να επαναλάβουν το πείραµα µεταβάλλοντας τη γωνία κλίσης των κουτιών. ιαφέρουν τα αποτελέσµατα; Πού µπορεί να οφείλεται αυτό; Η δραστηριότητα αυτή µπορεί να συνδυαστεί µε τη δραστηριότητα 9.

20 ΑΝΤΙΚΕIΜΕΝΟ Η άρδευση στα αγροοικοσυστήµατα (κατασκευή µακέτας αρτεσιανού πηγαδιού). ΗΛΙΚΙΑ ΙΑΡΚΕΙΑ 2 ώρες. Μολύβια, σηµειωµατάρια, πλατύ µπωλ, άµµος, καλαµάκι, κοµµάτι πλαστικό. Κατανόηση της άρδευσης των καλλιεργειών µε αρτεσιανά πηγάδια (αρχή συγκοινωνούντων δοχείων). Εξοικείωση µε τον προγραµµατισµό και τη διεξαγωγή πειράµατος και ενθάρρυνση των µαθητών στην οµαδική εργασία. Ενηµέρωση σχετικά µε τις παραδοσιακές µεθόδους άντλησης του υπόγειου νερού και άρδευσης των καλλιεργειών. Επισήµανση των περιβαλλοντικών προβληµάτων που προξενεί η ανεξέλεγκτη παρέµβαση του ανθρώπου στη φύση. Οι µαθητές χωρίζονται σε οµάδες 4-5 ατόµων. Κάθε οµάδα γεµίζει τα 2/3 ενός πλαστιού µπωλ µε άµµο. Η άµµος βρέχεται όσο το δυνατόν περισσότερο ώστε να ποτίσει εντελώς, αλλά να µην ξεχειλίσει το νερό και καλύπτεται µε ένα κοµµάτι πλαστικό, προσεκτικά ώστε να µη σκιστεί το πλαστικό. Οι οµάδες γεµίζουν το υπόλοιπο 1/3 του µπωλ µε άµµο ή ξηρό χώµα. Κόβουν ένα πλαστικό καλαµάκι σε µήκος 1 εκ. µεγαλύτερο από το βάθος του µπωλ, το οποίο πιέζουν προσεκτικά στο χώµα ώστε να τρυπήσει το πλαστικό και το βυθίζουν µέχρι τα 2/3 του βάθους του µπωλ Παρατηρούν µε προσοχή την άνοδο του νερού στο καλαµάκι και καταγράφουν τις παρατηρήσεις τους. Ο δάσκαλος κινεί τη σκέψη, την περιέργεια και τη φαντασία των µαθητών µε ερωτήσεις όπως: «πώς εξηγείται η άνοδος του νερού στο καλαµάκι;», «µε ποιους άλλους τρόπους µπορούν να πάρουν νερό οι αγρότες για την άρδευση των αγροοικοσυστηµάτων;», «ξέρετε µερικές παραδοσιακές µεθόδους για την άντληση του νερού από τις λίµνες, τα ποτάµια, τα υπόγεια νερά κ.λπ.;», «χρησιµοποιούν οι αγρότες σήµερα τα µαγκανοπήγαδα ή τις αντλίες χεριού για να φέρουν το νερό στα χωράφια;», «πώς αντλούν το νερό σήµερα οι αγρότες;», «είναι οι σύγχρονες αντλίες πιο αποτελεσµατικές από τις παραδοσιακές µεθόδους άντλησης;». ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ Άρδευση µεγάλων γεωργικών εκτάσεων (π.χ. Θεσσαλικού κάµπου) µε την εκτροπή ενός ποταµού (αρνητικές και θετικές επιπτώσεις).

21 ΑΝΤΙΚΕIΜΕΝΟ Το νερό στα αγροοικοσυστήµατα (κατασκευή µακέτας φυσικού τοπίου). ΗΛΙΚΙΑ ΙΑΡΚΕΙΑ 2 ώρες. Μολύβια, σηµειωµατάρια, πλαστελίνη, παλιά χαρτιά και εφηµερίδες, λίγα µέτρα λάστιχο, καπνός από τσιγάρα. Κατανόηση του νερού της βροχής ως βασικού παράγοντα της διάβρωσης του εδάφους. Εξοικείωση µε τον προγραµµατισµό και τη διεξαγωγή πειράµατος. Άσκηση στην παρατήρηση, τη διατύπωση και την καταγραφή των παρατηρήσεων µε εκφραστική πληρότητα. Άσκηση στην ελεύθερη δηµιουργική έκφραση και την καλλιτεχνική δηµιουργία. Οι µαθητές τσαλακώνουν τα παλιά χαρτιά και τα τοποθετούν το ένα πάνω στο άλλο µε διάφορους τρόπους. Κατασκευάζουν µε αυτό τον τρόπο το χάρτινο σκελετό ενός φυσικού τοπίου µε βουνά, πεδιάδες, οροπέδια, λίµνες κ.λπ. Ο χάρτινος σκελετός επικαλύπτεται µε ένα λεπτό στρώµα πλαστελίνης που θα συγκρατήσει τα χαρτιά µεταξύ τους. Η πλαστελίνη θα δηµιουργήσει και ένα αδιάβροχο κάλυµα πάνω στα χαρτιά, ενώ θα δώσει τη δυνατότητα στους µαθητές να αναπαραστήσουν µικρές λεπτοµέρειες του τοπίου. Φτιάχνουν οπωσδήποτε ένα φράγµα και ποτάµια που να οδηγούν σ' αυτό. Μπορούν ακόµη να φτιάξουν ρυάκια, αποταµιευτήρες νερού, απότοµες πλαγιές, λοφάκια, αναβαθµίδες (ταράτσες, πεζούλες) που µειώνουν τη διάβρωση του εδάφους σε µια πλαγιά βουνού κ.λπ. Οι µαθητές ετοιµάζουν πηκτή λάσπη και την απλώνουν σε µερικά σηµεία του «τοπίου» που έφτιαξαν. Μόλις ξεραθεί η λάσπη, θα δηµιουργήσει ένα λεπτό στρώµα εδάφους. Σε άλλες περιοχές βάζουν, αντί για λάσπη ή πάνω από αυτή, άµµο, ξερό χώµα, στάχτη κ.λπ. Μπορούν επίσης να βγάλουν τον καπνό από µερικά τσιγάρα, να τον ανακατέψουν µε λίγη λάσπη και να καλύψουν κάποιες επικλινείς περιοχές, ώστε να αναπαραστήσουν τις ρίζες των φυτών. Τοποθετούν λίγο καπνό και στην επιφάνεια αυτών των περιοχών, για να αναπαραστήσουν τη φυτική κάλυψη. Γεµίζουν το φράγµα µε νερό και µετά µετρούν την ποσότητα του νερού. Καταγράφουν τη µέτρηση. (Προσαρµόζουν το λάστιχο στον ψεκαστήρα σε τέτοιο ύψος ώστε η πίεση του νερού να µην καταστρέψει την κατασκευή.) Ο δάσκαλος κινεί τη σκέψη, την περιέργεια και τη φαντασία των µαθητών µε ερωτήσεις όπως: «τι παρατηρείτε σε κάθε περιοχή, ως αποτέλεσµα της βροχής;», «πού δηµιουργείται διάβρωση αµέσως και πού αργότερα;», «από ποια σηµεία φεύγει περισσότερο χώµα;», «πού µαζεύεται το χώµα που φεύγει από τα βουνά;», «µετά το τέλος της "βροχής" πόσο χώµα µαζεύτηκε στον πυθµένα του φράγµατος;», «µετρήστε πόσο νερό υπάρχει στο φράγµα είναι η µέτρηση αυτή µικρότερη από την αρχική;», «πόσο χώµα έφυγε από την περιοχή µε τον καπνό; περισσότερο ή λιγότερο από τις άλλες περιοχές;», «τι τρόποι υπάρχουν, στην πραγµατικότητα, για την αποταµίευση νερού που µπορεί να χρησιµοποιηθεί από τους αγρότες;», «µπορείτε να φτιάξετε έναν αποταµιευτήρα νερού (λεκάνη συλλογής βρόχινου νερού), ή ένα φράγµα στο σχολείο; τι χρειάζεται;».

22 ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ Η διάβρωση του εδάφους ως φυσική διεργασία και ως περιβαλλοντικό πρόβληµα Επιπτώσεις της διάβρωσης στη γονιµότητα του εδάφους

23 ΑΝΤΙΚΕIΜΕΝΟ Αρδευτικό νερό και αλατόνερο. ΗΛΙΚΙΑ ΙΑΡΚΕΙΑ ηµέρες. Μολύβια, σηµειωµατάρια, δύο µακρόστενα κουτιά (πλαστικά ή µεταλλικά) διαστάσεων 50 *15 εκ., σπόροι από διάφορα φυτά (φακές, ρεβύθια, φασόλια, κεχρί κ.λπ.). Κατανόηση της επίδρασης της αλατότητας του νερού στην ανάπτυξη των φυτών. Εξοικείωση µε τον προγραµµατισµό και τη διεξαγωγή πειράµατος. Ενηµέρωση σχετικά µε τα περιβαλλοντικά προβλήµατα της αλατοποίησης των εδαφών και του φαινοµένου του θερµοκηπίου. Άσκηση στην παρατήρηση, τη διατύπωση και την καταγραφή των παρατηρήσεων µε εκφραστική πληρότητα. Οι µαθητές τοποθετούν χώµα στα δύο κουτιά και φυτεύουν διάφορους σπόρους. Οι σπόροι αφήνονται να αναπτυχθούν στις ίδιες συνθήκες. Ποτίζουν το ένα κουτί µε κανονικό νερό, ενώ το άλλο µε αλατόνερο. Παρατηρούν µε προσοχή την ανάπτυξη των φυτών, συζητούν και καταγράφουν τις παρατηρήσεις τους. Ο δάσκαλος κινεί τη σκέψη, την περιέργεια και τη φαντασία των µαθητών µε ερωτήσεις όπως: «τι θα συµβεί; µπορείτε να προβλέψετε το αποτέλεσµα;», «είναι δυνατόν να επιβιώσουν οι σπόροι αν ποτίζονται µε αλατόνερο;», «τι θα συνέβαινε στα καλλιεργούµενα φυτά αν τα ποτίζανε µε αλατόνερο;», «µπορούν να µεγαλώσουν τα φυτά µε αλατ6νερο αν αλλάξουν κάποιες από τις άλλες συνθήκες (φως, θερµοκρασία, είδος χώµατος);», «υπάρχουν φυτά που αντέχουν στο αλατόνερο;», «ποια φυτά συναντάµε στις παραλίες, πολύ κοντό στη θάλασσα;». ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ Αλατοποίηση των εδαφών. Φαινόµενο τoυ θερµοκηπίου.

24 ΑΝΤΙΚΕIΜΕΝΟ Η εξέλιξη των αγροοικοσυστηµάτων. ΗΛΙΚΙΑ ΙΑΡΚΕΙΑ 1 ώρα. Μολύβια, σηµειωµατάρια, φωτοαντίγραφα των σχεδίων των επόµενων σελίδων τόσα όσες οι οµάδες των µαθητών. Ενηµέρωση για την εξέλιξη των αγροοικοσυστηµάτων µέσα στους αιώνες. Κατανόηση της σηµασίας των ντόπιων ποικιλιών φυτών και του γενετικού υλικού που περιέχουν. ηµιουργία ατµόσφαιρας φιλίας και συνεργασίας µεταξύ δασκάλου και µαθητών και ενθάρρυνση των µαθητών στην οµαδική εργασία και τον παιγνιώδη τρόπο διδασκαλίας. Άσκηση στην παρατήρηση, τη διατύπωση και την καταγραφή των παρατηρήσεων µε εκφραστική πληρότητα. Η ιστορία των εικόνων που ακολουθούν εξελίσσεται σε τρεις πράξεις: (α) πώς από άγριους προγόνους φυτών ξεκίνησε η καλλιέργεια των σιτηρών, (β) η ανακάλυψη µιας ποικιλίας µε ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και (γ) πώς τα άγρια φυτικά είδη βοηθούν τους επιστήµονες να αναπτύξουν µια νέα ποικιλία, ανθεκτική σε ασθένειες. Κάθε πράξη της ιστορίας συνέβη σε διαφορετικά στάδια της ανθρώπινης εξέλιξης: πράξη (α) κάπου χρόνια πριν, πράξη (β) πριν από χρόνια και πράξη (γ) στην εποχή µας. Ο δάσκαλος αναπαράγει (φωτοτυπικά) σε σκληρό χαρτί την εικονογραφηµένη ιστορία «Η εξέλιξη των αγροοικοσυστηµάτων» και κόβει τα διάφορα τετράγωνα της ιστορίας. Οι µαθητές εργάζονται σε οµάδες 4-5 ατόµων. Ο δάσκαλος δίνει σε κάθε οµάδα ένα σύνολο ανακατεµένων τετραγώνων µε την ιστορία ολοκληρωµένη. Ζητά από τις οµάδες να τοποθετήσουν τα τετράγωνα σύµφωνα µε τη χρονική σειρά εξέλιξης των γεγονότων. ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ Η «πράσινη» επανάσταση. ΣΗΜΕΙΩΣΗ Η ιστορία κλείνει κάποιο κύκλο, γιατί η επιστήµονας γυρίζει πίσω στην περιοχή που πρωτοσυλλέχθηκαν οι σπόροι. Για να γίνει αυτό φανερό και στους µαθητές µπορούν να τοποθετήσουν τις κάρτες σε κύκλο. Η δραστηριότητα αυτή µπορεί να γίνει σε συνδυασµό µε τη δραστηριότητα 72.

25

26

27

28 72 ΑΝΤΙΚΕIΜΕΝΟ Η εξέλιξη των αγροοικοσυστηµάτων (παιχνίδι ρόλων). ΗΛΙΚΙΑ ΙΑΡΚΕΙΑ 1 ώρα. ΥΛΙΚΑ Μολύβια, σηµειωµατάρια. Ενηµέρωση για την εξέλιξη των αγροοικοσυστηµάτων στους αιώνες. Κατανόηση της σηµασίας των ντόπιων ποικιλιών φυτών και του γενετικού υλικού που περιέχουν. Άσκηση στην ελεύθερη καλλιτεχνική έκφραση µέσω της θεατρικής πράξης. Ενθάρρυνση των µαθητών στην οµαδική εργασία. Οι µαθητές µελετούν µε προσοχή την ιστορία της δραστηριότητας 71. Αναλαµβάνουν διάφορους ρόλους (του Γιώργου, της Μαρίας, της επιστήµονος, κ.ά.) και συνθέτουν ένα τριπρακτο θεατρικό έργο. Οι διάλογοι του θεατρικού έργου στηρίζονται στην ιστορία των εικόνων. Το έργο παρουσιάζεται στην τάξη και στην αίθουσα εκδηλώσεων του σχολείου ΣΗΜΕΙΩΣΗ Οι µαθητές «ηθοποιοί» πριν από την «παράσταση» µπορούν να κάνουν όσες πρόβες χρειαστεί µε την καθοδήγηση του δασκάλου τους σε ώρες εκτός του σχολικού προγράµµατος. Η δραστηριότητα αυτή µπορεί να γίνει σε συνδυασµό µε τη δραστηριότητα 71.

29 ΑΝΤΙΚΕIΜΕΝΟ Περιοχές στον κόσµο πλούσιες σε φυτικό γενετικό υλικό. ΗΛΙΚΙΑ ΙΑΡΚΕΙΑ 2 ώρες. Μολύβια, σηµειωµατάρια, φωτοαντίγραφα της εικόνας και του χάρτη της επόµενης σελίδας τόσα όσες οι οµάδες των µαθητών. Εισαγωγή στις έwοιες «φυτικό γενετικό υλικό» και «υβρίδιο». Γνώση των πλούσιων σε φυτικό γενετικό υλικό περιοχών του πλανήτη. Κατανόηση της σηµασίας, αλλά και των δυσκολιών, της διατήρησης του γενετικού υλικού και της βελτίωσης των φυτών. Επαφή των µαθητών µε περιβαλλοντικά έντυπα και µε τον Τύπο γενικότερα και ενηµέρωση για ορισµένα από τα προβλήµατα που αντιµετωπίζουν οι χώρες του Τρίτου Κόσµου. Ανάπτυξη της φαντασίας και της κριτικής σκέψης. ηµιουργία προϋποθέσεων εποικοδοµητικής συζήτησης µεταξύ δασκάλου και µαθητών και µεταξύ των ίδιων των µαθητών. Ο δάσκαλος µε σύντοµη εισήγησή του εξηγεί τις έwοιες «φυτικό γενετικό υλικό» και «υβρίδιο». Οι µαθητές χωρίζονται σε οµάδες 4-5 ατόµων. Ο δάσκαλος δίνει σε κάθε οµάδα ένα φωτοαντίγραφο της εικόνας της επόµενης σελίδας µε τα δύο υβρίδια καλα- µποκιού. Οι µαθητές παρατηρούν µε προσοχή την εικόνα. Ο δάσκαλος κινεί τη σκέψη, την περιέργεια και τη φαντασία των µαθητών µε ερωτήσεις όπως: «τι διαφορές παρατηρείτε ανάµεσά στα δύο είδη;», «πώς µπορεί να δηµιουργήθηκαν αυτές οι διαφορές;», «ποιες είναι οι ιδιότητες του προσαρµοσµένου υβριδίου καλαµποκιού που επιθυµεί ο άνθρωπος;», «πώς µπορεί το υβρίδιο και δίνει υψηλές αποδόσεις;», «το βοηθάνε καθόλου τα λιπάσµατα και τα φυτοφάρµακα;». Κατόπιν ο δάσκαλος δίνει σε κάθε οµάδα ένα φωτοαντίγραφο του χάρτη της επόµενης σελίδας. Στον χάρτη αυτό έχουν σηµειωθεί οι περιοχές που πρέπει να προστατευθούν γιατί περιέχουν είδη φυτών που αποτελούν "αποθήκη γενετικού υλικού". Αυτά τα είδη προσάρµοσε, µε την πάροδο του χρόνου, ο άνθρωπος στις ανάγκες του και τα µετέτρεψε στα σηµερινά καλλιεργούµενα φυτά. Εκεί µπορούν να ψάξουν οι επιστήµονες για να βρουν είδη µε ιδιότητες που θα χρησιµεύσουν για τη µµελλοντική βελτίωση των καλλιεργούµενων φυτών. Οι µαθητές παρατηρούν µε προσοχή στο χάρτη τις περιοχές πρώτης (µαύρο χρώµα), δεύτερης (γραµµωτές) και τρίτης (στικτές) προτεραιότητας. Ο δάσκαλος κινεί τη σκέψη και την περιέργεια των µαθητών µε ερωτήσεις όπως: «πού βρίσκονται αυτές οι περιοχές;», «ανήκουν σε πλούσιες χώρες του ανεπτυγµένου κόσµου (π.χ. Ευρώπη, Β. Αµερική, Αυστραλία), ή σε φτωχές χώρες του αναπτυσσόµενου κόσµου (Αφρική, Ν. Αµερική, Ν. Ασία);». Ο δάσκαλος προτρέπει τους µαθητές ν' αναζητήσουν στον Τύπο άρθρα που αναφέρονται στις περιοχές αυτές και στις αντίστοιχες χώρες. Οι µαθητές αφού συγκεντρώσουν και µελετήσουν τα άρθρα συζητούν σχετικά µε τα προβλήµατα που υπάρχουν σ' αυτές τις περιοχές (πείνα, πόλεµοι, καταστροφή των τροπικών δασών, ερηµοποίηση, κ.ά.). Ο δάσκαλος κινεί τη σκέψη των µαθητών µε ερωτήσεις όπως: «πώς αυτά τα προβλήµατα επηρεάζουν την αυτόχθονη βλάστηση και τους παραδοσιακούς τρόπους καλλιέργειας των ντόπιων ποικιλιών καλλιεργούµενων φυτών;», «τι θα

30 συµβεί αν χαθεί η φυσική βλάστηση και το γενετικό υλικό σ' αυτές τις περιοχές;». ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ Τράπεζες γενετικού υλικού. ΣΗΜΕΙΩΣΗ Οι µαθητές µπορούν να χρησιµοποιήσουν παράλληλα µε το φωτοαντίγραφο του χάρτη έναν πολιτικό παγκόσµιο χάρτη.

31 ΑΝΤΙΚΕIΜΕΝΟ Συλλογή φυτικού και ζωικού υλικού από ένα αγροοικοσύστηµα. ΗΛΙΚΙΑ ΙΑΡΚΕΙΑ 1 ώρα. Μολύβια, σηµειωµατάρια, µικρά βαζάκια, βαµβάκι, λίγο νερό, λίγο τούλι, λαστιχάκια, χαρτόνι. Εξοικείωση µε την ποικιλία των οργανισµών που συναντώνται σε ένα αγροοικοσύστηµα. Ανάπτυξη ικανοτήτων παρατήρησης, συσχέτισης, σύγκρισης και ταξινόµησης. ηµιουργία κλίµατος φιλίας και συνεργασίας µεταξύ δασκάλου και µαθητών και ενθάρρυνση των µαθητών στην οµαδική εργασία. ΠΕΡlΓΡΑΦΗ Εξερευνητική επίσκεψη σε ένα αγροοικοσύστηµα. Οι µαθητές σε οµάδες 4-5 ατόµων συλλέγουν φυτικό και ζωικό υλικό (ολόκληρα φυτά, φύλλα, βλαστούς, ρίζες και άνθη φυτών, καρπούς δένδρων, έντοµα, κόκκαλα ζώων, κ.λπ.). Ο δάσκαλος σχεδιάζει σε ένα µεγάλο χαρτόνι έναν πίνακα όπως φαίνεται στο σκίτσο. Οι µαθητές τοποθετούν τα φυτικά και τα ζωικά δείγµατα στο κεντρικό τετράγωνο (8-12 δείγµατα συνολικά την κάθε φορά) και τα χωρίζουν σε δυο οµάδες (τα κριτήρια για τη διάκριση των δειγµάτων σε δύο οµάδες δεν έχουν σηµασία σε αυτό το σηµείο). Κάθε οµάδα δειγµάτων τοποθετείται στα πλαίσια ακριβώς έξω από το κεντρικό πλαίσιο και της δίνεται µια ταυτότητα, ανάλογα µε το κριτήριο βάσει του οποίου έγινε η κατηγοριοποίηση. Για παράδειγµα, η πρώτη διάκριση θα µπορούσε να ήταν «φυτά - ζώα» και στην δεύτερη φάση τα φυτά να χωρίζονται σε «πράσινα - µη πράσινα µέρη» και τα ζώα σε «ζώντα - µη ζώντα». Η διαδικασία επαναλαµβάνεται µέχρι να δηµιουργηθούν 4 ή και 8 οµάδες αντικειµένων, δουλεύοντας πάντα από το κέντρο προς τα έξω, ώστε τελικά τα δείγµατα να φτάσουν στα εξωτερικά πλαίσια. Ο δάσκαλος βοηθά τους µαθητές να ονοµάσουν τις τελικές οµάδες και το κάθε είδος. Εργαζόµενοι µε αυτόν τον τρόπο οι µαθητές φτιάχνουν µία «κλείδα προσδιορισµού». Αυτή η κλείδα µπορεί να κρατηθεί για µελλοντικούς χειρισµούς. Στο τέλος οι µαθητές ελευθερώνουν τα έντοµα και ξαναφυτεύουν τα φυτά στο χώµα. ΘΕΜΑΤΑ ΓΙA ΣΥΖΗΤΗΣΗ Η ποικιλία των οργανισµών που συναντώνται σ' ένα αγροοικοσύστηµα. ΣΗΜΕΙΩΣΗ Στο στάδιο της συλλογής του ζωικού υλικού και ιδιαίτερα των εντόµων χρειά-

32 ζεται ιδιαίτερη προσοχή: Κάθε έντοµο τοποθετείται σ' ένα βαζάκι, µαζί µε λίγα βρύα ή λειχήνες, ένα µικρό κοµµάτι βρεγµένο βαµβάκι ή λίγα κοµµάτια φύλλων. Κάθε βαζάκι καλύπτεται µε λίγο τούλι και γύρω του τοποθετείται ένα λάστιχο. Η δραστηριότητα αυτή µπορε( να γίνει και στην ύπαιθρο, χαράζοντας το σχέδιο µε τα πλαίσια στο χώµα.

33 ΑΝΤΙΚΕIΜΕΝΟ Φυτικό και ζωικό υλικό ενός αγροοικοσυστήµατος (παιχνίδι). ΗΛΙΚΙΑ ΙΑΡΚΕΙΑ 1 ώρα. Μολύβια, σηµειωµατάρια. Γνωριµία των µαθητών µε την ποικιλία των φυτικών και ζωικών οργανισµών που συναντώνται σε ένα αγροοικοσύστηµα. Ανάπτυξη ικανοτήτων προσεκτικής ακρόασης, παρατήρησης, συσχέτισης, σόγκρισης και διατύπωσης των παρατηρήσεων µε εκφραστική πληρότητα. Έγερση του ενδιαφέροντος για τους φυτικούς και ζωικούς οργανισµούς των αγροοικοσυστηµάτων και διαµόρφωση θετικών στάσεων σε κάθε προσπάθεια διατήρησης και προστασίας της ζωής. ηµιουργία κλίµατος φιλίας και συνεργασίας µεταξύ δασκάλου και µαθητών και ενθάρρυνση των µαθητών στην οµαδική εργασία και στον παιγνιώδη τρόπο διδασκαλίας. Εξερευνητική επίσκεψη σε αγροοικοσύστηµα. Οι µαθητές σε οµάδες 4-5 ατόµων συλλέγουν φυτικό και ζωικό υλικό (ολόκληρα φυτά, φόλλα, βλαστοός, ρίζες και άνθη φυτών, καρπούς δέντρων, έντοµα, κόκκαλα ζώων, κ.λπ.). Κατόπιν οι µαθητές χωρίζονται σε οµάδες των 2 ατόµων. Τα µέλη κάθε οµάδας κάθονται κάτω πλάτη µε πλάτη και τοποθετούν µπροστά τους το υλικό που συνέλεξαν. Ο δάσκαλος φροντίζει (προσθέτοντας ή αφαιρώντας δείγµατα) ώστε και οι δύο µαθητές να έχουν µπροστά τους τα ίδια δείγµατα φυτών και ζώων. Στη συνέχεια, ένας µαθητής επιλέγει ένα δείγµα και αρχίζει να το περιγράφει στο σύντροφο του, που προσπαθεί από αυτά που ακούει να µµαντέψει ποιο είναι το δείγµα. Η περιγραφή µπορεί να γίνει µε βάση το µέγεθος, το σχήµα, το χρώµα, το βάρος, κ.λπ. Στη συνέχεια οι µαθητές αλλάζουν ρόλους. Η οµάδα µε τις πιο πολλές επιτυχίες µπορεί να θεωρηθεί νικήτρια. ΣΗΜΕΙΩΣΗ Η δραστηριότητα αυτή µπορεί να γίνει παράλληλα µε την 74 ή µετά από αυτή και ενώ οι µαθητές έχουν ακόµα στα χέρια τους το υλικό που συνέλεξαν.

34 ΑΝΤΙΚΕIΜΕΝΟ ιατήρηση και βελτίωση των φυτών (παιχνίδι ρόλων). ΗΛΙΚΙΑ ΕΠΟΧΗ Α, Κ, Φ, Χ. ΙΑΡΚΕΙΑ 2 ώρες. Μολύβια, σηµειωµατάρια, καρτέλες. Κατανόηση της σηµασίας αλλά και των δυσκολιών της διατήρησης του γενετικού υλικού και της βελτίωσης των φυτών. Ενηµέρωση για τις σχέσεις µεταξύ των αναπτυγµένων και των αναπτυσσόµενων χωρών. Ανάπτυξη ικανοτήτων προσεκτικής ακρόασης, φαντασίας και ελεύθερης έκφρασης, κριτικής και αλλαγής προσωπικών απόψεων. Άσκηση στην ελεύθερη δηµιουργική έκφραση µέσω της θεατρικής πράξης. ηµιουργία ατµόσφαιρας φιλίας και συνεργασίας µεταξύ δασκάλου και µαθητών και µεταξύ των ίδιων των µαθητών. Οι µαθητές χωρίζονται σε τρεις οµάδες: α) βελτιωτές φυτών, β) εκπροσώπους αναπτυσσόµενων χωρών και γ) εκπροσώπους διεθνών οργανισµών προστασίας του περιβάλλοντος. Η κατανοµή των ρόλων γίνεται µε βάση τα ακόλουθα στοιχεία: α) Ένας βελτιωτής φυτών δηµιουργεί καινούργιες ποικιλίες καλλιεργούµενων φυτών µε τον ίδιο τρόπο που ένας ζωγράφος αναµιγνύει τα χρώµατα για να ζωγραφίσει' Το υλικό όµως του βελτιωτή δεν είναι χρώµατα, αλλά γενετικό υλικό. Το γενετικό υλικό βρίσκεται µέσα στα κύτταρα των φυτών και µαζί µε την επίδραση του περιβάλλοντος είναι υπεύθυνο για τα χαρακτηριστικά που εµφανίζουν τα φυτά: υψηλή ή χαµηλή απόδοση, αντοχή στον παγετό και σε ασθένειες, πρώιµη ή όψιµη ανθοφορία, Κ.λπ. Το είδος που φτιάχνει ο βελτιωτής από δύο διαφορετικούς γονείς λέγεται υβρίδιο και συνήθως συνδυάζει τις ιδιότητες των γονέων. Οι βελτιωτές φυτών ταξιδεύουν κάθε χρόνο από τις αναπτυγµένες χώρες όπου έχουν τα εργαστήριά τους στις αναπτυσσόµενες, για να συλλέξουν σπόρους από άγρια φυτά. Μετά επιστρέφουν στη χώρα τους και δηµιουργούν αποδοτικές καλλιεργούµενες ποικιλίες. Οι βελτιωτές παραπονιούνται για την καταστροφή του περιβάλλοντος και την απώλεια των άγριων ειδών στις περιοχές που επισκέπτονται. Γίνεται όλο και πιο δύσκολο να βρουν άγρια είδη. Λένε ότι, για αυτήν την κατάσταση φταίνε οι κυβερνήσεις των αναπτυσσοµένων χωρών που δεν µπορούν να βρουν µια λύση στα εσωτερικά τους προβλήµατα. β) Οι εκπρόσωποι των αναπτυσσόµενων χωρών προέρχονται από περιοχές που προ- µηθεύουν τη γεωργία των ανεπτυγµένων χωρών µε τους γονείς των υβριδίων, δηλαδή µε γενετικό υλικό. Έτσι µπορούν οι βελτιωτές και δηµιουργούν τα υβρίδια. Οι εκπρόσωποι παραπονιούνται ότι οι χώρες τους ποτέ δεν πληρώθηκαν για την παροχή γενετικού υλικού και δεν έχουν κέρδη ούτε από τις πωλήσεις των υβριδίων. Λένε ότι στην ουσία οι βελτιωτές «λη9τεύουν» τις χώρες τους όταν παίρνουν άγρια είδη δωρεάν, δηµιουργούν µε αυτά υβρίδια και πουλάνε µετά τα υβρίδια στους αγρότες των φτωχών χωρών σε πολύ ακριβές τιµές. Κατηγορούν τις πολυεθνικές εταιρείες δηµιουργίας υβριδίων ως υπεύθυνες για την κατάσταση που επικρατεί στις χώρες τους. Τις κατηγορούν ότι µε τη δικαιολογία της δηµιουργίας νέων καλλιεργήσιµων εκτάσεων που θα βοηθήσουν στην ανάπτυξη της φτωχής χώρας, κόβουν τα δάση για να πάρουν την ξυλεία και ότι οι ντόπιοι δεν κερδίζουν τίποτε από αυτή τη διαδικασία. Μόνο αρχίζουν να βάζουν στις καινούριες εκτάσεις καλλιέργειες που χρειάζονται οι πλούσιες χώρες, όπως καφέ, σόγια, τσάι κ.λπ.

35 γ) Οι εκπρόσωποι των διεθνών οργανισµών προστασίας του περιβάλλοντος ανησυχούν για την καταστροφή που συµβαίνει στις φτωχές χώρες και θέλουν να σταµατήσει. Καταλαβαίνουν όµως ότι οι άνθρωποι στις αναπτυσσόµενες χώρες δεν πρέπει να πεθάνουν από τη φτώχεια. Οι φτωχοί κάνουν ό,τι τους ζητάνε οι πλούσιοι για να βγάλουν χρήµατα και να ζήσουν. Θέλουν όµως, να τους; βάλουν όλους γύρω από ένα τραπέζι και να συζητήσουν. Έχουν ένα σχέδιο για να πετύχουν αυτά που θέλουν: τη δηµιουργία Εθνικών Πάρκων και περιοχών αυστηρής προστασίας, καθώς και βοτανικών κήπων και τραπεζών γενετικού υλικού. Οι οργανισµοί αυτοί θέλουν από τις εταιρείες δηµιουργίας υβριδίων να προσφέρουν χρήµατα γι' αυτό το σκοπό και ζητάνε τη συνεργασία των αναπτυσσόµενων χωρών για να εφαρµόσουν τα σχέδιά τους. Ο δάσκαλος ζητά αρχικά από τους µαθητές κάθε οµάδας να συζητήσουν µεταξύ τους και να αναπτύξουν τα επιχειρήµατά τους. Κάθε οµάδα θα διαλέξει έναν κύριο οµιλητή που θα την εκπροσωπήσει στις συνοµιλίες. Οι µαθητές µε την καθοδήγηση του δασκάλου τους οργανώνουν ένα συνέδριο. Το συνέδριο γίνεται µέσα στην τάξη. Οι καρέκλες τοποθετούνται έτσι ώστε τα µέλη κάθε οµάδας να µπορούν να συνεννοούνται µε τους υπόλοιπους. Τα µέλη κάθε οµάδας κάθονται µαζί σ' ένα µέρος της τάξης, πίσω από µια καρτέλα που αναγράφει ποιον εκπροσωπούν. Ο δάσκαλος είναι ο πρόεδρος του συνεδρίου και υπεύθυνος για την οµαλή διεξαγωγή του. Οι κύριοι οµιλητές έχουν αρχικά 5 λεπτά ο καθένας για να παρουσιάσουν τη θέση τους πριν ξεκινήσει η κυρίως σύσκεψη.

36 ΑΝΤΙΚΕIΜΕΝΟ «Ωφέλιµα» και «βλαβερά» έντοµα. ΗΛΙΚΙΑ ΕΠΟΧΗ Α. ΙΑΡΚΕΙΑ Λίγες ηµέρες. Μολύβια, σηµειωµατάρια, µπουκάλι πλαστικό του 1,5 λίτρου, ποτήρι, τούλι ή πλαστικό φύλλο, λαστιχάκι. ιαµόρφωση θετικών στάσεων ως προς τους οργανισµούς εκείνους που θεωρούνται «ζηµιογόνοι» για τον άνθρωπο. Κατανόηση των εννοιών «θήραµα», «θηρευτής» και «βιολογική αντιµετώπιση». * Κατανόηση της έννοιας της τροφικής αλληλεξάρτησης των οργανισµών και εισαγωγή στην έννοια της ισορροπίας στη φύση. Εξοικείωση µε τον προγραµµατισµό και τη διεξαγωγή πειράµατος. Άσκηση στην παρατήρηση, τη διατύπωση και την καταγραφή των παρατηρήσεων µε εκφραστική πληρότητα. Συνειδητοποίηση των διαταραχών που προξενεί στη φυσική ισορροπία η ανεξέλεγκτη ανθρώπινη δραστηριότητα (π.χ. χρήση φυτοφαρµάκων). Οι µαθητές (ή ο δάσκαλος) κόβουν ένα πλαστικό µπουκάλι του 1,5 λίτρο υ στη µέση. Τοποθετούν µέσα ένα µικρότερο ποτήρι µε νερό και το σκεπάζουν µε τούλι ή λεπτό πλαστικό φύλλο. Προσαρµόζουν το κάλυµµα στο ποτηράκι µε ένα λάστιχο. Κόβουν ένα βλαστάρι από ένα φυτό (ιβίσκο, εσπεριδοειδές, φασολιά, κ.λπ.) που έχει προσβληθεί από αφίδες -κοινώς µελίγκρα. Τρυπώντας ελαφρά το κάλυµµα, βάζουν το βλαστάρι µέσα στο ποτηράκι και σκεπάζουν το µπουκάλι µε πλαστικό φύλλο. Οι µαθητές παρατηρούν το βλαστάρι και σηµειώνουν καθηµερινά την αύξηση του πληθυσµού των αφίδων. Όταν ο αριθµός των αφίδων µεγαλώσει αρκετά, πιάνουν 2-3 πασχαλίτσες (τα κόκκινα ζουζούνια µε 7 µαύρα στίγµατα στην πλάτη τους) και τις βάζουν στο πλαστικό µπουκάλι. Ξανασκεπάζουν το µπουκάλι και παρατηρούν µε προσοχή πώς τρώνε οι πασχαλίτσες τις αφίδες. Καταγράφουν τις παρατηρήσεις τους. Ο δάσκαλος κινεί τη σκέψη, την περιέργεια και τη φαντασία των µαθητών µε ερωτήσεις όπως: «είναι οι πασχαλίτσες ένας καλός τρόπος για τον έλεγχο της αφίδας;», «είναι οι πασχαλίτσες "ωφέλιµοι" οργανισµοί για τον άνθρωπο και γιατί;»,«είναι οι αφίδες "ζηµιογόνο''/''βλαβεροί'' οργανισµοί για τον άνθρωπο και γιατί;», «τι θα έτρωγαν οι "ωφέλιµες" πασχαλίτσες αν δεν υπήρχαν οι "βλαβερές" αφίδες;», «οι πασχαλίτσες είναι πιο αποτελεσµατικές από τη χρήση εντοµοκτόνων;», «τι θα συµβεί αν ψεκάσουµε µε εντοµοκτόνο µέσα στο µπουκάλι;». Ο δάσκαλος εξηγεί στους µαθητές τις έννοιες «θήραµα», «θηρευτής» και «βιολογική αντιµετώπιση». (Οι αφίδες είναι το θήραµα και οι πασχαλίτσες ο θηρευτής. Στα αγροοικοσυστήµατα, όταν ένας οργανισµός αντιµετωπίζεται µε έναν άλλον οργανισµό, αυτό λέγεται «βιολογική αντιµετώπιση».) ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣγΖΗΤΗΣΗ Αν δεν υπήρχε ο άνθρωπος, θα υπήρχαν «ωφέλιµοι» και «ζηµιογόνοι» οργανισµοί; Μήπως αυτές είναι κατηγορίες που επινόησε ο άνθρωπος και εξυπηρετούν µόνον αυτόν;

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Η παραγωγή τροφής Καλύπτει τη βασικότερη ανθρώπινη ανάγκη Ιστορικά, η πρώτη αιτία ανθρώπινης παρέµβασης στο φυσικό περιβάλλον Σχετίζεται άµεσα µε τον υπερπληθυσµό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΘΕΜΑΤΟΣ

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΘΕΜΑΤΟΣ Πρασινίζω το σχολείο µου, πρασινίζω την πόλη µου! Το Εργαστήριο το σχολικό έτος 2004-2005, συνεργάστηκε µε το Πειραµατικό Νηπιαγωγείο Ν. Χηλής στο σχεδιασµό και την ανάπτυξη Προγράµµατος Περιβαλλοντικής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΣΧΟΛΕΙΟ: Δημοτικό Σχολείο Παλώδιας ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2011-2012 Αρ. Μαθητών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα: 38 Αρ. Εκπαιδευτικών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα: 7 Εκπαιδευτικοί:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΚΕIΜΕΝΟ Αλλαγές στη διαχείριση των αγροοικοσυστηµάτων (παιχνίδι παρατηρητικότητας). ΗΛΙΚΙΑ 9-12. ΕΠΟΧΗ Φ, Χ, Α, Κ.

ΑΝΤΙΚΕIΜΕΝΟ Αλλαγές στη διαχείριση των αγροοικοσυστηµάτων (παιχνίδι παρατηρητικότητας). ΗΛΙΚΙΑ 9-12. ΕΠΟΧΗ Φ, Χ, Α, Κ. ΑΝΤΙΚΕIΜΕΝΟ Αλλαγές στη διαχείριση των αγροοικοσυστηµάτων (παιχνίδι παρατηρητικότητας). ΗΛΙΚΙΑ 9-12. ΥΛIΚΑ Μολύβια, σηµειωµατάρια, φωτοαντίγραφα της εικόνας και του πίνακα των επόµενων σελίδων τόσα όσες

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητα 1 η : Ζωγραφίζω το αγριοκάτσικο

Δραστηριότητα 1 η : Ζωγραφίζω το αγριοκάτσικο Δραστηριότητα 1 η : Ζωγραφίζω το αγριοκάτσικο Στόχοι: Να εκφραστεί ο μαθητής μέσω των χρωμάτων, να γνωρίσει ότι υπάρχουν αγριοκάτσικα και να ενεργοποιηθεί συναισθηματικά προς αυτά. Παράλληλα να αναπτύξει

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα;

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; Σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Σκοπός αυτής της διερεύνησης ήταν να κάνουν κάποιες υποθέσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΗΧΟΣ 10-0133.indb 143 25/2/2013 3:35:01 μμ

ΗΧΟΣ 10-0133.indb 143 25/2/2013 3:35:01 μμ ΗΧΟΣ 10-0133.indb 143 25/2/2013 3:35:01 μμ 144 ΦΕ1: ΠΩΣ ΠΑΡΑΓΕΤΑΙ Ο ΗΧΟΣ Παρατήρησε τις εικόνες. Πώς παράγεται ο ήχος; 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Πείραμα Στήριξε με το χέρι σου στην άκρη του θρανίου

Διαβάστε περισσότερα

Πώς περνάμε τη μέρα μας;

Πώς περνάμε τη μέρα μας; Πώς περνάμε τη μέρα μας; Διδακτική πρόταση 2: Συνοπτικό πλαίσιο καθημερινής ζωής Ερώτημα-κλειδί Πώς περνούμε τη μέρα μας από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Σύνδεση με το προηγούμενο μάθημα Στο προηγούμενο

Διαβάστε περισσότερα

Όπως όλοι γνωρίζουμε, το νερό είναι ένας φυσικός πόρος που έχει μεγάλη σημασία γιατί είναι από τους βασικούς παράγοντες για τη ζωή και την ανάπτυξη.

Όπως όλοι γνωρίζουμε, το νερό είναι ένας φυσικός πόρος που έχει μεγάλη σημασία γιατί είναι από τους βασικούς παράγοντες για τη ζωή και την ανάπτυξη. Όπως όλοι γνωρίζουμε, το νερό είναι ένας φυσικός πόρος που έχει μεγάλη σημασία γιατί είναι από τους βασικούς παράγοντες για τη ζωή και την ανάπτυξη. Τα τελευταία χρόνια όμως, το αγαθό αυτό βρίσκεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Αναδάσωση. Εισαγωγή. Το δάσος. Η φωτιά. Αναδάσωση: φυσική ή τεχνητή;

Αναδάσωση. Εισαγωγή. Το δάσος. Η φωτιά. Αναδάσωση: φυσική ή τεχνητή; Αναδάσωση. Αναδάσωση: φυσική ή τεχνητή; Εισαγωγή Το δάσος Τα δάση δεν αποτελούν απλώς ένα σύνολο δένδρων και θάµνων, αλλά πλούσια οικοσυστήµατα µε πολλά είδη φυτών και ζώων, που αλληλοσυνδέονται µε πολύπλοκες

Διαβάστε περισσότερα

14. Κατασκευάστε μια μακέτα ανασκαφικού σκάμματος και παίξτε «ανασκαφή»! Επίσης, για την «ανασκαφή» θα χρειαστείτε:

14. Κατασκευάστε μια μακέτα ανασκαφικού σκάμματος και παίξτε «ανασκαφή»! Επίσης, για την «ανασκαφή» θα χρειαστείτε: Αρχαιολογία ένα κλειδί για την πύλη του χρόνου 14. Κατασκευάστε μια μακέτα ανασκαφικού σκάμματος και παίξτε «ανασκαφή»! Συνοπτική περιγραφή Στο Α μέρος τα παιδιά κατασκευάζουν σε συνεργασία με τον/την

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός 1ου Μαθήματος

Οδηγός 1ου Μαθήματος Οδηγός 1ου Μαθήματος Στόχος του 1 ου μαθήματος Το 1 ο μάθημα αφορά τη διδακτική ενότητα: «Εισαγωγή στην ανακύκλωση συσκευασιών». Στόχος του 1 ου μαθήματος είναι ο/ η εκπαιδευτικός να εισάγει για πρώτη

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά της Αλυκής και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

Στο δάσος υπάρχουν πολλά και διαφορετικά φυτά: δέντρα, θάμνοι, πόες, βρύα

Στο δάσος υπάρχουν πολλά και διαφορετικά φυτά: δέντρα, θάμνοι, πόες, βρύα Στο δάσος υπάρχουν πολλά και διαφορετικά φυτά: δέντρα, θάμνοι, πόες, βρύα 21 22 2.1 Δέντρα, θάμνοι, πόες Προσέγγιση των φυτών του δάσους, διαπίστωση της παρουσίας διαφορετικών φυτικών ειδών και διαχωρισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ) !"Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων.

ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ) !Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων. ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ)!"Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων.!"σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Στη διερεύνησή μας μετρήθηκε ο χρόνος που χρειάστηκαν

Διαβάστε περισσότερα

- 3 διαφάνειες από εσωτερικό εργαστηρίου

- 3 διαφάνειες από εσωτερικό εργαστηρίου Σχέδιο Μαθήματος Αρ. μαθητών: 20 Ενότητα: Φυτά Διδ. Περίοδος: 1x80 Τάξη: Γ Τίτλος μαθήματος: Πώς μεταφέρεται η γύρη από άνθος σε άνθος (Μάθημα στην τάξη) Σημεία έμφασης (π.χ Είδη λόγου/κειμένων, Γραμματική,

Διαβάστε περισσότερα

Γινόμαστε μικροί επιστήμονες! Βαρβάκειο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο

Γινόμαστε μικροί επιστήμονες! Βαρβάκειο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Γινόμαστε μικροί επιστήμονες! Βαρβάκειο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο αθησιακοί στόχοι της δραστηριότητας Να καταγράψουμε τις παρατηρήσεις μας Να διατυπώσουμε ερωτήματα προς διερεύνηση Να εργαστούμε με

Διαβάστε περισσότερα

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Σχολική χρονιά 2013-2014 αγρινό: Είναι το μεγαλύτερο χερσαίο θηλαστικό και ενδημικό είδος στην Κύπρο. Χαρακτηρίζεται ως ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της πανίδας

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά του Θαμνώνα και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1. Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1. Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1 Όνομα Εκπαιδευτικού: Θεοδοσία Βασιλείου Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής: Ανάληψη

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

1/Θ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΚΙΒΕΡΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013

1/Θ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΚΙΒΕΡΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 1/Θ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΚΙΒΕΡΙΟΥ νηπιαγωγοί: Αγγελική Ντέρτη Γιώτα Σταυροπούλου Αριθμός νηπίων: 17 Το περιβάλλον είναι υπόθεση όλων μας και οφείλουμε να το προστατέψουμε. Στο νηπιαγωγείο μας κάναμε μια

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Σελίδα 3 από 21

Περιεχόμενα. Σελίδα 3 από 21 Σελίδα 1 από 21 Σελίδα 2 από 21 Περιεχόμενα Κεφάλαιο 1 Χρήσεις του υπολογιστή... 4 Κεφάλαιο 2 Βασικά τμήματα υπολογιστή... 6 Κεφάλαιο 3 - Ασφάλεια... 9 Κεφάλαιο 4 - Ποντίκι... 11 Κεφάλαιο 5 - Πληκτρολόγιο...

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Τίτλος: Φιλαράκος - Το δικό μου μαλακό υφασμάτινο παιχνίδι Βαθμίδα: 1 Τάξη: Β Διάρκεια: 4 Χ 80 Περιγραφή Ενότητας στη συνέχεια για έκφραση. Οι μαθητές/τριες ανακαλούν εμπειρίες

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Συνοπτικό πλαίσιο μετακίνησης και εγκατάστασης Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί και πώς μετακινούμαστε από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Πού μένουμε από τα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΕΥΣΕΒΙΟΣ ΚΗΠΟΥΡΓΟΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΕΥΣΕΒΙΟΣ ΚΗΠΟΥΡΓΟΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΕΥΣΕΒΙΟΣ ΚΗΠΟΥΡΓΟΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΤΜΗΜΑ Γ2 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΣΤΟΛΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011-2012 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχουν περάσει περίπου 15 χρόνια από τη δημιουργία γενετικά τροποποιημένων

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Τρέφομαι υγιεινά Μεγαλώνω σωστά»

Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Τρέφομαι υγιεινά Μεγαλώνω σωστά» Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Τρέφομαι υγιεινά Μεγαλώνω σωστά» 2/θ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΛΟΥΣΙΚΩΝ Σχολικό έτος 2012-2013 Υπεύθυνος εκπαιδευτικός: Μπούσια Κωνσταντίνα Συνεργαζόμενοι: - Σχολείο: 2/θ Νηπιαγωγείο Λουσικών

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός και Τεχνολογία Α και Β ΦΑΡΜΑ

Σχεδιασμός και Τεχνολογία Α και Β ΦΑΡΜΑ Σχεδιασμός και Τεχνολογία Α και Β ΦΑΡΜΑ Από Ειρήνη Πετράκη (δασκάλα / σύμβουλο ΣΧ.Τ.) ΦΑΡΜΑ ομές ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΜΑ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 1 Ο 40λεπτο Τα ζώα της φάρμας ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ Ζώα της φάρμας ή αλλιώς ήμερα ζώα είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ:

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΓΝΩΣΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ, ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΣ ΠΡΙΜΗΚΥΡΙΟΣ, ΓΕΩΠΟΝΟΣ, Δρ. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η οµαδοποίηση των ζώων

Η οµαδοποίηση των ζώων ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η οµαδοποίηση των ζώων ENOTHTA: Η οµαδοποίηση των ζώων ΜΑΘΗΜΑ: Επιστήµη ΤΑΞΗ: Β ΣΚΟΠΟΣ Οι µαθητές καλούνται να οργανώσουν µε βάση διαφορετικά κριτήρια κάθε φορά, πληροφορίες που είδη γνωρίζουν.

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Στόχος της δραστηριότητας αυτής είναι να γνωρίσουμε και να καταγράψουμε τους ελληνικούς βιότοπους και να εντοπίσουμε τα ζώα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΒΗΜΑ ΠΡΟΣ ΒΗΜΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗΣ <Η ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΣΠΟΡΟΥ ΣΕ ΦΥΤΟ> ΣΤΑΔΙΟ 1

ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΒΗΜΑ ΠΡΟΣ ΒΗΜΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗΣ <Η ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΣΠΟΡΟΥ ΣΕ ΦΥΤΟ> ΣΤΑΔΙΟ 1 ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΒΗΜΑ ΠΡΟΣ ΒΗΜΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗΣ Ξεκινάμε την ιστοεξερεύνηση μας βλέποντας με τα παιδιά τον τίτλο, την εισαγωγή και την εργασία με παράλληλη επεξήγηση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΡΟΔΙ ΠΗΓΗ ΥΓΕΙΑΣ 14 Ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΠΕΚΤΕΣΟΓΛΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ -ΚΑΡΑΜΠΑΤΖΑΚΗ ΜΑΡΙΑ

ΤΟ ΡΟΔΙ ΠΗΓΗ ΥΓΕΙΑΣ 14 Ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΠΕΚΤΕΣΟΓΛΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ -ΚΑΡΑΜΠΑΤΖΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΟ ΡΟΔΙ ΠΗΓΗ ΥΓΕΙΑΣ 14 Ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΠΕΚΤΕΣΟΓΛΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ -ΚΑΡΑΜΠΑΤΖΑΚΗ ΜΑΡΙΑ Το πρόγραμμα μας είχε ποικίλους γνωστικούς, συναισθηματικούς και ψυχοκινητικούς στόχους. Εμπλέξαμε όλους

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Δρ Βάγια Α. Κατή Τµήµα Ζιζανιολογίας Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Α Κύκλος Εκπαίδευσης Νίκαια Λάρισας, 8 Φεβ. 2011 Ζηµιές από τα ζιζάνια

Διαβάστε περισσότερα

Καλλιέργεια φυτών Έχει το χώµα σηµασία;

Καλλιέργεια φυτών Έχει το χώµα σηµασία; Για τον καθηγητή Καλλιέργεια φυτών Έχει το χώµα σηµασία; Στόχοι / Ικανότητες Στόχοι 1. Να προετοιµάσουν οι µαθητές δείγµατα ξηρού χώµατος και να καταγράψουν τις παρατηρήσεις τους. 2. Να κατανοήσουν οι

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε.

Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε. Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε. στην Ελλάδα σχετίζεται καθαρά με τις δραστηριότητες διεθνών οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Αλεύρι,Σιτάρι,Ψωμί».

Θέμα: «Αλεύρι,Σιτάρι,Ψωμί». Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Θέμα: «Αλεύρι,Σιτάρι,Ψωμί». Ολοήμερο Νηπιαγωγείο Μ. Μηλιάς Σχ. Έτος: 2006 2007 Υπεύθυνες προγράμματος: Τζιάτζιου Χριστίνα Βασιλειάδου Γεωργία 1 Στέφος Γιώργος Κουτλουμπάσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β Ελένη ΚΑΜΠΕΡΗ - ΤΖΟΥΡΙΑΔΟΥ Σχολική Σύμβουλος Προσχολικής Αγωγής Σταυρούλα ΠΑΝΤΑΖΗ Νηπιαγωγός ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2004 1 λίγα λόγια για τις δραστηριότητες Στο τεύχος αυτό περιλαμβάνονται:

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Eνημέρωσης κι Ευαισθητοποίησης μαθητών, γονέωνκαι εκπαιδευτικών για τα Απόβλητα Συσκευασίας στο Δήμο μας

Πρόγραμμα Eνημέρωσης κι Ευαισθητοποίησης μαθητών, γονέωνκαι εκπαιδευτικών για τα Απόβλητα Συσκευασίας στο Δήμο μας Πρόγραμμα Eνημέρωσης κι Ευαισθητοποίησης μαθητών, γονέωνκαι εκπαιδευτικών για τα Απόβλητα Συσκευασίας στο Δήμο μας ΕλληνικήΕταιρείαΑξιοποίησης Ανακύκλωσης Α.Ε. Τα σκουπίδια μας... Αυξάνονται χρόνομετοχρόνο!

Διαβάστε περισσότερα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΕΘΟΔΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΑΕΙΦΟΡΑ ΑΓΡΟ- ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΕΛΑΙΩΝΑ Χρονική Διάρκεια: Οκτώβριος 2010 Ιούνιος 2014 Προϋπολογισμός:

Διαβάστε περισσότερα

Συλλογή απορριµµάτων µε το σύστηµα «πόρτα-πόρτα»

Συλλογή απορριµµάτων µε το σύστηµα «πόρτα-πόρτα» 1 Συλλογή απορριµµάτων µε το σύστηµα «πόρτα-πόρτα» 2 Κάδοι για τη συλλογή των απορριµµάτων Οι κάδοι που µοιράστηκαν στα πρώτα πιλοτικά σπίτια είναι τέσσερις µεγάλοι κάδοι χωρητικότητας 120 λίτρων καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Επιμέλεια: Ιωάννα Βεριβάκη 5077 Ελένη Παπαδοκωνσταντάκη4909 Εξάμηνο φοίτησης: Ζ Ακαδημαϊκό έτος: 2010 2011 Υπεύθυνος Καθηγητής: Κ.

Επιμέλεια: Ιωάννα Βεριβάκη 5077 Ελένη Παπαδοκωνσταντάκη4909 Εξάμηνο φοίτησης: Ζ Ακαδημαϊκό έτος: 2010 2011 Υπεύθυνος Καθηγητής: Κ. Επιμέλεια: Ιωάννα Βεριβάκη 5077 Ελένη Παπαδοκωνσταντάκη4909 Εξάμηνο φοίτησης: Ζ Ακαδημαϊκό έτος: 2010 2011 Υπεύθυνος Καθηγητής: Κ.Χρήστου Υπεύθυνη Δασκάλα: Μ.Στριλιγκά Το ακόλουθο σχέδιο διδασκαλίας προτείνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΗ ΥΛΙΚΟΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΟ ΟΜΗ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΗ ΥΛΙΚΟΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΟ ΟΜΗ ΤΙΤΛΟΣ «Ο κύκλος του νερού» ΕΜΠΛΕΚΟΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ Το σενάριο µάθησης περιλαµβάνει δραστηριότητες που καλύπτουν όλα τα γνωστικά αντικείµενα που προβλέπονται από το ΕΠΠΣ νηπιαγωγείου. Συγκεκριµένα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΝΕΡΟ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΜΑΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΝΕΡΟΥ ΗΡΩ ΓΚΑΝΤΑ ΕΛΣΑ ΜΕΜΜΟΥ

ΤΟ ΝΕΡΟ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΜΑΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΝΕΡΟΥ ΗΡΩ ΓΚΑΝΤΑ ΕΛΣΑ ΜΕΜΜΟΥ ΤΟ ΝΕΡΟ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΜΑΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΝΕΡΟΥ ΗΡΩ ΓΚΑΝΤΑ ΕΛΣΑ ΜΕΜΜΟΥ Μέχρι πριν από 100 χρόνια ή και µέχρι πριν από λίγα χρόνια, σε ορισµένες περιοχές το πόσιµο νερό προερχόταν από πηγάδια και πηγές. Σήµερα,

Διαβάστε περισσότερα

Καλλιέργεια φυτών Έχει το χώµα σηµασία;

Καλλιέργεια φυτών Έχει το χώµα σηµασία; Για τους µαθητές Καλλιέργεια φυτών Έχει το χώµα σηµασία; Περιγραφή εργασίας Στους περισσότερους ανθρώπους, το χώµα πιθανώς µοιάζει να είναι σαν κάτι το βρώµικο. Στην πραγµατικότητα, ρίχνοντας µια προσεκτικότερη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Άνθρωπος και δοµηµένο περιβάλλον

Άνθρωπος και δοµηµένο περιβάλλον ΤΕΤΑΡΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Άνθρωπος και δοµηµένο περιβάλλον Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. Το περιβάλλον γίνεται ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ α) όταν µέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΗΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Σχολική χρονιά 2012-13 ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑΣ 3, 16451

Διαβάστε περισσότερα

Ένας «χάρτης» από λέξεις. ο αγρότης. είναι. μας προσφέρουν πρoϊόντα. που ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ. που. μας προσφέρουν υπηρεσίες ...

Ένας «χάρτης» από λέξεις. ο αγρότης. είναι. μας προσφέρουν πρoϊόντα. που ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ. που. μας προσφέρουν υπηρεσίες ... 089-0_ENOTHTA4 6/3/03 0:4 πμ Page 89 ENOTHTA 4 ENOTHTA 4 ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΣΤΟΝ ΤΟΠΟ ΜΑΣ (Οικονομία και Επαγγέλματα) Ένας «χάρτης» από λέξεις ο αγρότης...... είναι μας προσφέρουν πρoϊόντα που ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

γυαλί χαρτί χαρτόνι ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ Ανακύκλωσε και εσύ! υπόλοιπα απόβλητα πλαστικό μέταλλο βιοαπόβλητα ή οργανικά απόβλητα http://uest.ntua.

γυαλί χαρτί χαρτόνι ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ Ανακύκλωσε και εσύ! υπόλοιπα απόβλητα πλαστικό μέταλλο βιοαπόβλητα ή οργανικά απόβλητα http://uest.ntua. χαρτί χαρτόνι γυαλί πλαστικό μέταλλο βιοαπόβλητα ή οργανικά απόβλητα υπόλοιπα απόβλητα ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ Ανακύκλωσε και εσύ! «Ανάπτυξη και εφαρμογή πιλοτικού συστήματος για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση των Στερεών

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές κάρτες

Επαγγελματικές κάρτες Επαγγελματικές κάρτες Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Θεματική: Τα επαγγέλματα των γονιών της τάξης μας ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Γενικά Λαμβάνοντας υπόψη τις μέχρι σήμερα Εγκυκλίους για τον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Τίτλος: Ιστορίες δωματίων Βαθμίδα: 2 Τάξη: Ε Διάρκεια: 6 Χ 80 Περιγραφή Ενότητας Οι μαθητές και οι μαθήτριες μέσα από διάφορες δραστηριότητες που αφορούν στο δωμάτιό τους

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Υλικά που χρειαζόμαστε

Υλικά που χρειαζόμαστε Πώς αλλιώς ανάβει το λαμπάκι;... και άλλα πειράματα με απλά ηλεκτρικά κυκλώματα Τα παιδιά της διπλανής φωτογραφίας ετοιμάζονται να φτιάξουν απλά ηλεκτρικά κυκλώματα με λαμπάκια και μπαταρίες. Δεν έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Πράσινα Δώματα. Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος. Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου

Πράσινα Δώματα. Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος. Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου Πράσινα Δώματα Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου Ποθητός Σταματιάδης, Πολιτικός Μηχανικός, Μηχανικός Περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

Συγκεκριμένα ασχοληθήκαμε με τις εξής ομάδες τροφίμων:

Συγκεκριμένα ασχοληθήκαμε με τις εξής ομάδες τροφίμων: Μεταβρεφικό, ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014 ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΙ ΤΡΩΜΕ Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της ηλικίας των 2-3 ετών είναι η έμφυτη τάση των παιδιών για αυτονομία. Αντιλαμβάνονται για πρώτη φορά τον εαυτό

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για τη φύτευση

Οδηγίες για τη φύτευση Οδηγίες για τη φύτευση Πότε; Η εποχή φύτευσης παίζει καθοριστικό ρόλο στην επιτυχία των αναδασώσεων. Η καλύτερη είναι εκείνη κατά την οποία εξασφαλίζεται 1. η άμεση και δραστήρια ανάπτυξη του ριζικού συστήματος

Διαβάστε περισσότερα

Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία

Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία Η Επιχειρηματική Ευκαιρία Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία Υπάρχουν έρευνες οι οποίες δείχνουν ότι στους περισσότερους επιχειρηματίες που ξεκινούν για πρώτη φορά μια επιχείρηση, τελειώνουν τα χρήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΗ: Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον. Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ.

ΜΕΛΗ: Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον. Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ. ΜΕΛΗ: Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ. Παρασκευόπουλο Ιστορικό Πλαίσιο: - Πρωτοεμφανίστηκε πριν από 5.000 χρόνια στην Αφρική.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

«ΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΙΑ ΓΙΑ ΣΗΝ ΕΤΕΛΙΚΣΗ ΖΩΝΗ» Γούτου Ελένη (Β ΤΑΞΗ) ΣΟΧΟΙ. Άςκηςη ςτην αφήγηςη και τη δραματοποίηςη των μύθων.

«ΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΙΑ ΓΙΑ ΣΗΝ ΕΤΕΛΙΚΣΗ ΖΩΝΗ» Γούτου Ελένη (Β ΤΑΞΗ) ΣΟΧΟΙ. Άςκηςη ςτην αφήγηςη και τη δραματοποίηςη των μύθων. ΕΤΕΛΙΚΣΗ ΖΩΝΗ Α & Β ΣΑΞΗ 1 ο ΔΗΜΟΣΙΚΟ ΧΟΛΕΙΟ ΠΛΑΣΤΚΑΜΠΟΤ ΧΟΛΙΚΟ ΕΣΟ 2013-2014 «ΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΙΑ ΓΙΑ ΣΗΝ ΕΤΕΛΙΚΣΗ ΖΩΝΗ» ΘΕΜΑ: «ΑΙΣΩΠΟΥ ΜΥΘΟΙ» ΣΑΞΕΙ: Α & Β ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟΙ: Παρτάλα Μαριάνθη (Α ΤΑΞΗ) Γούτου Ελένη

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Αρωματικά Φυτά Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Η προσθήκη του κατάλληλου βοτάνου μπορεί να κάνει πιο γευστικό και πιο ελκυστικό κάποιο φαγητό. Η γεύση, όμως, είναι ζήτημα προσωπικής προτίμησης και υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Σώστε τη γη. Κρεσφόντης Χρυσοσπάθης

Σώστε τη γη. Κρεσφόντης Χρυσοσπάθης Επειδή ο πληθυσμός της γης και οι ανθρώπινες δραστηριότητες αυξάνοντας συνεχώς, χρησιμοποιούμε όλο και περισσότερο γλυκό νερό. Με τον τρόπο αυτό, όπως υποστηρίζουν οι επιστήμονες, το γλυκό νερό ρυπαίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτημα-κλειδί Ποια είναι τα πιο σημαντικά πράγματα που σκέφτονταν οι άνθρωποι της

Ερώτημα-κλειδί Ποια είναι τα πιο σημαντικά πράγματα που σκέφτονταν οι άνθρωποι της Τι σκεφτόμαστε; Διδακτική πρόταση 5: Τι να σκέφτονταν οι άνθρωποι της Ερώτημα-κλειδί Ποια είναι τα πιο σημαντικά πράγματα που σκέφτονταν οι άνθρωποι της Πρόοδος από το προηγούμενο μάθημα Τα παιδιά μεταφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την E-GEOPONOI.GR Πέμπτη, 07 Αύγουστος 2008 11:30 - Τελευταία Ενημέρωση Σάββατο, 14 Νοέμβριος 2009 14:34

Συντάχθηκε απο τον/την E-GEOPONOI.GR Πέμπτη, 07 Αύγουστος 2008 11:30 - Τελευταία Ενημέρωση Σάββατο, 14 Νοέμβριος 2009 14:34 Φυσικά λιπάσματα Τα κύρια θρεπτικά συστατικά των φυτών Τρεις είναι οι θρεπτικές ουσίες που απαιτούνται από τα φυτά σε πολύ μεγαλύτερες ποσότητες από τα άλλα στοιχεία. Είναι το άζωτο(n), ο φώσφορος(p) και

Διαβάστε περισσότερα

Οι Έλληνες και το Περιβάλλον: Θεατές, ή Ενεργοί Πολίτες;

Οι Έλληνες και το Περιβάλλον: Θεατές, ή Ενεργοί Πολίτες; Οι Έλληνες και το Περιβάλλον: Θεατές, ή Ενεργοί Πολίτες; ιάγραµµα 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Τύπος και µέθοδος: Περιοχή: Πληθυσµός: Μέγεθος δείγµατος: ειγµατοληψία: Ποσοτική έρευνα, µε τηλεφωνικές συνεντεύξεις,

Διαβάστε περισσότερα

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών Κυρούδη Λαμπρινή Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Η έρευνα αυτή διαπραγματεύεται, θέλοντας να εξηγήσει τα εξής θέματα:- Ο ρόλος του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών-

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών 30-12-2014 EVA PAPASTERGIADOU Ανακύκλωση των Θρεπτικών είναι η χρησιμοποίηση, ο μετασχηματισμός, η διακίνηση & η επαναχρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στα οικοσυστήματα

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα ιερεύνησης: Ο καιρός

Θέµα ιερεύνησης: Ο καιρός Θέµα ιερεύνησης: Ο καιρός Αντικείµενο της συγκεκριµένης δραστηριότητας είναι η µεθοδική παρατήρηση των καιρικών συνθηκών για ένα σχετικά µεγάλο χρονικό διάστηµα, η καταγραφή και οργάνωση των παρατηρήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Φωλιές η φύση κατοικίες οι άνθρωποι!

Φωλιές η φύση κατοικίες οι άνθρωποι! Αν ρίξουμε μια προσεκτική ματιά γύρω μας, θα δούμε με πόση σοφία, χάρη και ομορφιά είναι όλα φτιαγμένα. Το κάθε έμψυχο και άψυχο δημιούργημα της φύσης αποτελεί ένα έργο τέχνης. Όλα γύρω θυμίζουν πίνακες,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ. Ένας «χάρτης» από λέξεις. αρθρώσεις. σκελετό. είναι γερό όταν. φροντίζουμε. για τη διατροφή μας. προσέχουμε.

ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ. Ένας «χάρτης» από λέξεις. αρθρώσεις. σκελετό. είναι γερό όταν. φροντίζουμε. για τη διατροφή μας. προσέχουμε. 103-112_22ENOTHTA5 4/3/2013 12:35 µµ Page 103 ENOTHTA 5 ENOTHTA 5 ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΚΑΙ ΠΡΟΣΕΧΟΥΜΕ ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ (Άτομο - Άνθρωπος) Ένας «χάρτης» από λέξεις μυς αρθρώσεις σκελετό άλλα όργανα: μάτια, έχει έχει έχει

Διαβάστε περισσότερα

Σώμα Πρoσκόπων Κύπρου. Κλάδος Λυκοπούλων Γ.Ε. Παιχνίδι Προσκοπικής Χρονιάς 2014-2015. ΧΑΛΚΙΝΗ Αγέλη Λυκοπούλων ΑΡΧΕΙΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ.

Σώμα Πρoσκόπων Κύπρου. Κλάδος Λυκοπούλων Γ.Ε. Παιχνίδι Προσκοπικής Χρονιάς 2014-2015. ΧΑΛΚΙΝΗ Αγέλη Λυκοπούλων ΑΡΧΕΙΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ. Σώμα Πρoσκόπων Κύπρου Κλάδος Λυκοπούλων Γ.Ε. Παιχνίδι Προσκοπικής Χρονιάς 2014-2015 ΧΑΛΚΙΝΗ Αγέλη Λυκοπούλων ΑΡΧΕΙΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ Αγέλη Λυκοπούλων ΧΑΛΚΙΝΗ ΑΓΕΛΗ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ 103ov Σύστημα Ναυτοπροσκόπων Κισσόνεργας

Διαβάστε περισσότερα

Υλικά που χρειαζόμαστε

Υλικά που χρειαζόμαστε Θέρμανση νερού σε ηλιακό συλλέκτη και κατασκευή ενός ηλιακού θερμοσίφωνα Η Ελλάδα έχει περίπου το 1/4 των ηλιακών θερμοσιφώνων από τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό το διαπιστώνουμε εύκολα αν κοιτάξουμε

Διαβάστε περισσότερα

ÔÈÔÈ Ô ÏÂ Ó ÁÈ Ó Á ÓÂÈ ÙÔ È Ï Ô;

ÔÈÔÈ Ô ÏÂ Ó ÁÈ Ó Á ÓÂÈ ÙÔ È Ï Ô; È Ô ÌÂ Ó È Ï Ô; Τι έκανε ο καθένας; ÔÈÔÈ Ô ÏÂ Ó ÁÈ Ó Á ÓÂÈ ÙÔ È Ï Ô; Συγγραφέας Εικονογράφος Μεταφραστής Διορθωτής Βιβλιοδέτης Τυπογράφος Εκδότης È Ó ÊÙÈ ÍÂÈ Ó ÙÚ appleâ È Διάλεξε ένα αντικείμενο και φτιάξε

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο Ηµεροµηνία ιδακτική Ώρα Τάξη/Τµήµα Αριθµός Μαθητών

Σχολείο Ηµεροµηνία ιδακτική Ώρα Τάξη/Τµήµα Αριθµός Μαθητών 2.2. Φόρµα Μαθήµατος 2 ης Τηλεδιάσκεψης Το νερό νεράκι Ερευνητικό εκπαιδευτικό πρόγραµµα εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης σε ηµοτικά Σχολεία της Ελλάδος και της Κύπρου ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΛΗΡΟΥ ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΡΥΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

www.ornithologiki.gr Θεμιστοκλέους 80, 10681 Αθήνα, Tηλ. Fax: 210 8228704, 210 8227937 Κομνηνών 23, 54624 Θεσσαλονίκη, Τηλ.

www.ornithologiki.gr Θεμιστοκλέους 80, 10681 Αθήνα, Tηλ. Fax: 210 8228704, 210 8227937 Κομνηνών 23, 54624 Θεσσαλονίκη, Τηλ. Επιμέλεια έκδοσης: Ευγενία Πανώριου Εικονογράφηση: Βασίλης Χατζηρβασάνης Γραφιστική επιμέλεια: Sandipo Όλγα Βλάχου Εκτύπωση: COLORPRINT - Τσεκούρας Ε.Π.Ε. ISBN: 978-960 - 6861-29 -1 Ελληνική Ορνιθολογική

Διαβάστε περισσότερα

Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα

Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα ΣΤ τάξη Δημοτικού Σχολείου Μακρυγιάλου 2009-2010 1 Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα άγρια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΙΜΕΝΟ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΙ ΙΚΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ Β ΚΥΚΛΟΥ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΩΝ ΠΕΜΠΤΗ 13 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ρόλο στην προετοιμασία του θέματός μας αποτέλεσε το ιστόγραμμα που φτιάξαμε με τα παιδιά με πράγματα που ήθελαν να μάθουν για τους ζωγράφους.

ρόλο στην προετοιμασία του θέματός μας αποτέλεσε το ιστόγραμμα που φτιάξαμε με τα παιδιά με πράγματα που ήθελαν να μάθουν για τους ζωγράφους. Προπρονήπια Α 2015 ΠΙΝΑΚΕΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ Το δίμηνο Οκτωβρίου-Νοεμβρίου ασχοληθήκαμε με το θέμα «Πίνακες Ζωγραφικής». Αφορμή στάθηκε μια συζήτηση που κάναμε με τα παιδιά για το φθινόπωρο και τις αλλαγές του

Διαβάστε περισσότερα

Παιχνίδια για βελτίωση ικανοτήτων

Παιχνίδια για βελτίωση ικανοτήτων Παιχνίδια για βελτίωση ικανοτήτων Διασκεδαστικά παιχνίδια για να βελτιωθούν οι ικανότητες του παιδιού σας Βελτίωση της κριτικής σκέψης του παιδιού σας Όμορφο ανακάτεμα. Οι ικανότητες της κριτικής σκέψης

Διαβάστε περισσότερα

11 ο Νηπιαγωγείο Ασπροπύργου Ελένη Κουντουρά Ελισάβετ Ταουφίκ

11 ο Νηπιαγωγείο Ασπροπύργου Ελένη Κουντουρά Ελισάβετ Ταουφίκ 11 ο Νηπιαγωγείο Ασπροπύργου Ελένη Κουντουρά Ελισάβετ Ταουφίκ Παιδαγωγικοί στόχοι του προγράμματος: Ευαισθητοποίηση των νηπίων απέναντι στα αδέσποτα Κατανόηση των δικαιωμάτων/αναγκών/συναισθημάτων των

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις-σενάρια. Β) Τους παρακινείτε και τους στηρίζετε να παράγουν ποιοτικότερο προϊόν εφαρμόζοντας τη μέθοδο της βιολογικής καλλιέργειας;

Ερωτήσεις-σενάρια. Β) Τους παρακινείτε και τους στηρίζετε να παράγουν ποιοτικότερο προϊόν εφαρμόζοντας τη μέθοδο της βιολογικής καλλιέργειας; 86 1 Την πρώτη μέρα στην εργασία σας πληροφορήστε ότι τα φασόλια Πρεσπών περνάνε μεγάλη κρίση η τιμή τους πέφτει στην αγορά κι οι παραγωγοί, που είναι πολύ δυσαρεστημένοι, ζητούν τη βοήθειά σας. Τι επιλέγετε;

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 10-0133.indb 55 25/2/2013 3:34:10

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 10-0133.indb 55 25/2/2013 3:34:10 ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 10-0133.indb 55 25/2/2013 3:34:10 56 ΦΕ1: ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Η τροφή είναι απαραίτητη για όλους μας. Πρέπει όμως να προσέχουμε τι τρώμε! Παρατήρησε τις εικόνες. Ποιο παιδί τρώει υγιεινά

Διαβάστε περισσότερα

Pinhole Camera. Φωτογραφική μηχανή με φιλμ Δεν έχει φακό Στην θέση του φακού υπάρχει μόνο μια μικρή οπή

Pinhole Camera. Φωτογραφική μηχανή με φιλμ Δεν έχει φακό Στην θέση του φακού υπάρχει μόνο μια μικρή οπή Pinhole Camera Φωτογραφική μηχανή με φιλμ Δεν έχει φακό Στην θέση του φακού υπάρχει μόνο μια μικρή οπή Πως δουλεύει μια φωτογραφική μηχανή; Πως δουλεύει μια φωτογραφική μηχανή; Πως δουλεύει μια φωτογραφική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Όνομα Εκπαιδευτικού: Σιμόνη Παρτακίδου Σχολείο: Στ Δημοτικό Σχολείο Αγλαντζιάς Τάξη: Στ Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Ανάγκη για

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ

Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ Οι ελιές και το ελαιόλαδο αποτελούν βασικό στοιχείο της διατροφής των Ελλήνων από την αρχαιότητα ακόμη. Επίσης αποτελούν ουσιαστικό μέρος της Μεσογειακής δίαιτας για την οποία τόσο

Διαβάστε περισσότερα

[CE312] Διδακτική της πληροφορικής

[CE312] Διδακτική της πληροφορικής [CE312] Διδακτική της πληροφορικής Αντωνόπουλος Εμμανουήλ-Άρης Βασιλειάδης Βασίλειος Ελευθεριάδης Χαράλαμπος Θεοδωρίδης Αθανάσιος Παρασύρης Κωνσταντίνος Σκρέκα Λαμπρινή Τάτση Μαρία November 29, 2011 1

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Ζήτηµα 1ο Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι ιοί είναι :

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ 1 ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Κώστας Κύρος ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 1. Ανοίξτε το λογισμικό Google Earth και προσπαθήστε να εντοπίσετε τη θέση της Ευρώπης στη Γη. Κατόπιν για να

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ Ατμοσφαιρική ρύπανση: Η όξινη βροχή. Ηλικιακή ομάδα 9-12

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ Ατμοσφαιρική ρύπανση: Η όξινη βροχή. Ηλικιακή ομάδα 9-12 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ Ατμοσφαιρική ρύπανση: Η όξινη βροχή Ηλικιακή ομάδα 9-12 Φυσική καταστροφή, ηλικιακή ομάδα, γνωστικό αντικείμενο Το σενάριο απευθύνεται σε μαθητές δημοτικού ηλικίας 9-12 ετών (Δ, Ε,

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΛΟΓΗ ΣΤΟΧΩΝ ΣΧΕΔΙΟ ΕΤΗΣΙΑΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ

ΕΠΙΛΟΓΗ ΣΤΟΧΩΝ ΣΧΕΔΙΟ ΕΤΗΣΙΑΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ 1o ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗ ΣΤΟΧΩΝ ΣΧΕΔΙΟ ΕΤΗΣΙΑΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ Εισαγωγή Αρχική Σελίδα Περιεχόμενα CD Rom Θέματα 1ου Κεφαλαίου Για την κατανόηση του θέματος καθώς το διαβάζουμε θα πρέπει γνωρίζουμε ή να έχουμε

Διαβάστε περισσότερα