Tεχνολογία Λογισµικού I

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Tεχνολογία Λογισµικού I"

Transcript

1 Tεχνολογία Λογισµικού I

2

3 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Σχολή Θετικών Επιστηµών και Τεχνολογίας Πρόγραµµα Σπουδών ΠΛHPOΦOPIKH Θεµατική Ενότητα AΡΧΕΣ TΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Τόµος A' Tεχνολογία Λογισµικού I BAΣIΛEIOΣ BEΣKOYKHΣ ιδάκτωρ Hλεκτρολόγος Mηχανικός και Mηχανικός Yπολογιστών ΠATPA 2000

4 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Σχολή Θετικών Επιστηµών και Τεχνολογίας Πρόγραµµα Σπουδών ΠΛHPOΦOPIKH Θεµατική Ενότητα APXEΣ TEXNOΛOΓIAΣ ΛOΓIΣMIKOY Τόµος A' Tεχνολογία Λογισµικού I Συγγραφή BAΣIΛEIOΣ BEΣKOYKHΣ ιδάκτωρ Hλεκτρολόγος Mηχανικός και Mηχανικός Yπολογιστών Κριτική Ανάγνωση AXIΛΛEAΣ KAMEAΣ ρ Mηχανικός H/Y και Πληροφορικής Ακαδηµαϊκός Υπεύθυνος για την επιστηµονική επιµέλεια του τόµου ΠANAΓIΩTHΣ ΠINTEΛAΣ Καθηγητής Tµήµατος Mαθηµατικών Πανεπιστηµίου Πατρών Επιµέλεια στη µέθοδο της εκπαίδευσης από απόσταση HΛIAΣ ΣTAYPOΠOYΛOΣ Γλωσσική Επιµέλεια IΩANNHΣ ΓAΛANOΠOYΛOΣ Τεχνική Επιµέλεια ΕΣΠΙ ΕΚ ΟΤΙΚΗ Ε.Π.Ε. Καλλιτεχνική Επιµέλεια Σελιδοποίηση TYPORAMA Συντονισµός ανάπτυξης εκπαιδευτικού υλικού και γενική επιµέλεια των εκδόσεων ΟΜΑ Α ΕΚΤΕΛΕΣΗΣ ΕΡΓΟΥ ΕΑΠ / ISBN: Kωδικός Έκδοσης: ΠΛH 11/1 Copyright 2000 για την Ελλάδα και όλο τον κόσµο ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Οδός Παπαφλέσσα & Υψηλάντη, Πάτρα Τηλ: (0610) , Φαξ: (0610) Σύµφωνα µε το Ν. 2121/1993, απαγορεύεται η συνολική ή αποσπασµατική αναδηµοσίευση του βιβλίου αυτού ή η αναπαραγωγή του µε οποιοδήποτε µέσο χωρίς την άδεια του εκδότη.

5 ÂÚÈÂ fiìâó Πρόλογος... 9 K º π 1 ÓˆÚÈÌ ÌÂ ÙËÓ TÂ ÓÔÏÔÁ ÔÁÈÛÌÈÎÔ Σκοπός, Προσδοκώµενα αποτελέσµατα, Έννοιες κλειδιά Eισαγωγικές παρατηρήσεις Yπολογιστές και Λογισµικό Tεχνικές Kατασκευές και Λογισµικό Kρίση Λογισµικού Tεχνολογία Λογισµικού Tο Λογισµικό ως µέρος συστηµάτων Tο Λογισµικό ως προϊόν Συστατικά στοιχεία Λογισµικού Σύνοψη κεφαλαίου K º π 2 MÔÓÙ Ï K ÎÏÔ Zˆ ÔÁÈÛÌÈÎÔ Σκοπός, Προσδοκώµενα αποτελέσµατα, Έννοιες κλειδιά Eισαγωγικές παρατηρήσεις H έννοια του µοντέλου κύκλου ζωής Το µοντέλο του καταρράκτη Το µοντέλο πρωτοτυποποίησης Tο µοντέλο λειτουργικής επαύξησης Tο σπειροειδές µοντέλο Tο µοντέλο του πίδακα Σύγχρονα µοντέλα κύκλου ζωής λογισµικού Περιγραφή διαδικασιών ανάπτυξης και προϊόντων λογισµικού Σύνοψη κεφαλαίου... 48

6 6 TEXNO O IA O I MIKOY I K º π 3 ÚÔ È ÁÚ Ê Aapple ÈÙ ÛÂˆÓ Σκοπός, Προσδοκώµενα αποτελέσµατα, Έννοιες κλειδιά Eισαγωγικές παρατηρήσεις H έννοια της απαίτησης από το λογισµικό Mηχανική απαιτήσεων Aνάλυση και προδιαγραφή απαιτήσεων Kαταγραφή των απαιτήσεων από το λογισµικό Προβλήµατα στον προσδιορισµό απαιτήσεων Σύνοψη κεφαλαίου K º π 4  ÛË Σκοπός, Προσδοκώµενα αποτελέσµατα, Έννοιες κλειδιά Eισαγωγικές παρατηρήσεις Σκοπός της σχεδίασης Tεχνοτροπίες σχεδίασης Aντικείµενο και αποτελέσµατα της σχεδίασης ιατάξεις λογισµικού Aρχιτεκτονική σχεδίαση Λεπτοµερής σχεδίαση µονάδων Σχεδίαση δεδοµένων Σύνοψη κεφαλαίου K º π 5 Ú ÁˆÁ ËÁ Ô KÒ ÈÎ Σκοπός, Προσδοκώµενα αποτελέσµατα, Έννοιες κλειδιά Eισαγωγικές παρατηρήσεις Από τη σχεδίαση στην κωδικοποίηση Eπιθυµητά χαρακτηριστικά του πηγαίου κώδικα Γλώσσες προγραµµατισµού Τεχνικές συγγραφής πηγαίου κώδικα Επαναχρησιµοποίηση µονάδων προγράµµατος Σύνοψη κεφαλαίου

7 EPIEXOMENA 7 K º π 6 KÂÊ Ï ÈÔ 6: ŒÏÂÁ Ô Î È ÈfiÚıˆÛË ÛÊ ÏÌ ÙˆÓ Σκοπός, Προσδοκώµενα αποτελέσµατα, Έννοιες κλειδιά Eισαγωγικές παρατηρήσεις Γενικό πλαίσιο ελέγχου Προγραµµατισµός του ελέγχου Tεχνικές ελέγχου Eκτέλεση ελέγχου Aναφορές ελέγχου ιόρθωση σφαλµάτων Σύγχρονα εργαλεία ελέγχου Σύνοψη κεφαλαίου Γλωσσάρι όρων Γλωσσάρι όρων Γλωσσάρι όρων Προτεινόµενη βιβλιογραφία Βιβλιογραφία για περαιτέρω ανάγνωση Eπίλογος

8

9 ÚfiÏÔÁÔ Φίλε αναγνώστη, Το βιβλίο που κρατάς είναι το πρώτο από τα εκπαιδευτικά εγχειρίδια που θα χρησιµοποιήσεις στο πρόγραµµα σπουδών Πληροφορικής του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστηµίου και ειδικότερα στη Θεµατική Ενότητα «Αρχές Τεχνολογίας Λογισµικού». Σκοπός του βιβλίου είναι να σε συνοδέψει στην αποκάλυψη µιας νέας, πολυσυζητηµένης και συνάµα συναρπαστικής περιοχής της επιστήµης της Μηχανικής (Engineering), η οποία στα ελληνικά επικράτησε να αποκαλείται «Τεχνολογία Λογισµικού» (Software Engineering). Στις µέρες µας όλοι µιλούν για την επανάσταση της πληροφορικής και των τηλεπικοινωνιών, για τις σύγχρονες εφαρµογές των υπολογιστών, που θα αλλάξουν τη ζωή µας, για το Internet και τις τεχνικές αλλά και κοινωνικές πλευρές της διάδοσής του. Η επιστήµη των υπολογιστών έχει, αναµφίβολα, προοδεύσει δραµατικά. Τίποτα όµως δε θα µπορούσε να είναι ορατό και εφαρ- µόσιµο σε ευρεία κλίµακα, αν δεν υπήρχε το κατάλληλο λογισµικό. Το λογισµικό είναι εκείνο το συστατικό που, αν και το ίδιο δεν έχει χειροπιαστή υπόσταση, µπορεί να καταστήσει µια υπολογιστική µηχανή χρήσιµη στον άνθρωπο. Όσο περισσότερο αναπτύσσονται οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές, όσο περισσότερες δυνατότητες αποκτούν, τόσο περισσότερες γίνονται οι απαιτήσεις του ανθρώπου από αυτούς, τόσο περισσότερο σύνθετες εργασίες τους αναθέτουµε. Η ικανοποίηση των απαιτήσεων αυτών γίνεται µε τη βοήθεια του λογισµικού, η πολυπλοκότητα του οποίου αναπόφευκτα συνεχώς και αυξάνεται. Αν συνδυάσει κανείς το γεγονός ότι το λογισµικό λειτουργεί σε υπολογιστικές µηχανές, οι οποίες συνεχώς εξελίσσονται και ότι ικανοποιεί απαιτήσεις οι οποίες γίνονται ολοένα περισσότερες, πιο πολύπλοκες και µεταβάλλονται ταχύτατα µε το χρόνο, µε τη µη χειροπιαστή φύση του λογισµικού, τότε µπορεί εύκολα να υποψιαστεί ότι η κατασκευή του είναι από µόνη της µια ιδιαίτερα δύσκολη υπόθεση. Πράγµατι, από τα πρώτα χρόνια της διάδοσης των υπολογιστών, όχι ακόµα σε ευρεία κλίµακα, εκδηλώθηκαν σηµαντικά προβλήµατα στην κατασκευή λογισµικού. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο όρος «Τεχνολογία Λογισµικού» (Software Engineering) εισήχθη για πρώτη φορά µαζί µε τον όρο «Κρίση Λογισµικού» (Software Crisis), το Έκτοτε, οι κατασκευαστές λογισµικού και οι ακαδηµαϊκοί ερευνητές προσπαθούν να προτείνουν τρόπους ώστε να γίνεται σωστά και αποτελεσµατικά

10 10 TEXNO O IA O I MIKOY I η κατασκευή λογισµικού καλής ποιότητας. Σε κάθε εποχή, ο ενθουσιασµός και οι τυµπανοκρουσίες της έλευσης µιας νέας προσέγγισης έδιναν τη θέση τους στην προσγειωµένη πραγµατικότητα. Τα προβλήµατα στην ανάπτυξη του λογισµικού συµπεριφέρονταν λίγο ως πολύ σαν λερναία ύδρα, όπου στη θέση κάθε κεφαλιού που κοβόταν φύτρωναν περισσότερα. Σήµερα, η αναζήτηση του «καλύτερου» τρόπου κατασκευής λογισµικού θεωρείται ιδεατή επιδίωξη. Έχει καταστεί σαφές ότι δεν υπάρχει καµία «χρυσή συνταγή» και ότι η ανάπτυξη του λογισµικού οφείλει να είναι µια ιδιαίτερα ευέλικτη διαδικασία, εύκολα προσαρµόσιµη στις εκάστοτε συνθήκες, αλλά και στη φύση τού εκάστοτε προβλήµατος στην επίλυση του οποίου χρησιµοποιείται λογισµικό. Αυτή είναι και η φιλοδοξία και συνάµα η πρόκληση που έχει να αντιµετωπίσει η Τεχνολογία Λογισµικού: να περιγράψει διαδικασίες που να είναι τεκµηριωµένες, σαφείς, προσαρµόσιµες στις εκάστοτε συνθήκες, εύκολα εφαρµόσιµες και οι οποίες οδηγούν στην κατασκευή καλής ποιότητας λογισµικού, µέσα στο προκαθορισµένο χρονοδιάγραµµα και προϋπολογισµό. Όπως και σε άλλα τεχνικά έργα, η ικανοποίηση όλων αυτών των απαιτήσεων δεν είναι εύκολη. Η επιδίωξη καλύτερης ποιότητας και πληρότητας σε ένα τεχνικό έργο (όπως, για παράδειγµα, ένας αυτοκινητόδροµος ή µια γέφυρα) είναι αναµενόµενο ότι και θα το καθυστερήσει και θα καταναλώσει µεγαλύτερο προϋπολογισµό. Σκεφτείτε πόσο µεγαλύτερο µπορεί να γίνει το πρόβληµα αυτό όταν το τεχνικό έργο είναι µη χειροπιαστό και κατασκευάζεται µε απαιτήσεις που µπορεί να µεταβάλλονται κατά τη διάρκεια της κατασκευής του, όπως ισχύει µε το λογισµικό. Μια ουσιώδης διαφορά του τεχνικού έργου ανάπτυξης λογισµικού, από την κατασκευή ενός οποιουδήποτε κλασικού τεχνικού έργου, είναι ότι για την πρώτη το µόνο απαιτούµενο κεφάλαιο είναι το µυαλό. Για να γίνει, δηλαδή, κανείς κατασκευαστής λογισµικού, δεν απαιτούνται τα κεφάλαια που απαιτούνται για να γίνει κατασκευαστής δηµόσιων τεχνικών έργων. Αυτό ισχύει και σε µακρο οικονοµικό επίπεδο: Για να γίνει µια χώρα ισχυρή στη βιοµηχανία λογισµικού, δεν είναι απαραίτητο να κάνει άλλες επενδύσεις παρά µόνο εκείνες που σχετίζονται µε την ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναµικού. Για χώρες µικρές, όπως η δική µας, αυτό δίνει στην Τεχνολογία Λογισµικού µια άλλη διάσταση πρόκλησης: αν αναπτύξουµε µια ισχυρή βιοµηχανία λογισµικού, µπορούµε να διεκδικήσουµε µια καλύτερη θέση στην πολυφηµούµενη παγκοσµιοποιηµένη οικονοµία του αύριο. Ένα µικρό λιθαράκι στην ανάπτυξη του ανθρώπινου παράγοντα που θα µπο-

11 TEXNO O IA O I MIKOY I 11 ρέσει να µας οδηγήσει σε µια τέτοια πορεία, φιλοδοξεί να βάλει η γνώση που είναι αποτυπωµένη στο βιβλίο που κρατάς, φίλε αναγνώστη. Είναι προϊόν ακαδηµαϊκής και επαγγελµατικής εµπειρίας στο χώρο της ανάπτυξης λογισµικού και επιχειρείται να σου δοθεί µε τρόπο σαφή και κατανοητό. Σε ορισµένες περιπτώσεις στη βιβλιογραφία ίσως να συναντήσεις ελαφρώς διαφοροποιη- µένες προσεγγίσεις ή ακόµη και ορισµούς του ίδιου όρου. Αυτό είναι ενδεικτικό της κατάστασης σύγχυσης που επικράτησε για πολλά χρόνια στην κοινότητα των κατασκευαστών λογισµικού. Σύντοµα θα µπορείς να διακρίνεις το ουσιώδες από το δευτερεύον, σύντοµα θα αντιλαµβάνεσαι την ουσία και όχι τον τύπο των ορισµών. Το ζητούµενο, ούτως ή άλλως, δεν είναι να αποµνηµονεύσεις ούτε να αποδεχτείς γνώση «άνευ όρων». Είναι να µάθεις πώς να µαθαίνεις, να κρίνεις και να αξιολογείς. Οι γνώσεις που περιέχουν τα βιβλία πληροφορικής σύντοµα καθίστανται ανεπίκαιρες. Αυτό που ίσως µένει είναι η συµβολή τους στη δια- µόρφωση ενός τρόπου σκέψης. Αυτή είναι και η δική µας επιδίωξη, µέσα από αρκετά προβλήµατα και κυρίως µαχόµενοι µε την ανάγκη διατήρησης ενός (σχετικά µε το αντικείµενο) µικρού µεγέθους του βιβλίου αυτού. Τα παραδείγµατα και η µελέτη περίπτωσης στα Κεφάλαια 3 και 4 αξίζουν την προσοχή σου και θέλουµε να πιστεύουµε ότι συµβάλλουν στην επιδίωξη αυτή. Κατά τα άλλα, στο Κεφάλαιο 1 θα βρεις µια εισαγωγή στην Τεχνολογία Λογισµικού και µια απόπειρα να προσδιοριστεί το λογισµικό ως τεχνικό κατασκεύασµα, ως µέρος συστηµάτων, αλλά και ως προϊόν. Το κεφάλαιο στοχεύει στην οριοθέτηση του χώρου µέσα στον οποίο θα κινηθεί η ύλη που θα ακολουθήσει, καθώς και στην παράθεση χρήσιµων ορισµών, οι οποίοι θα χρησι- µοποιηθούν σε όλα τα κεφάλαια που θα ακολουθήσουν. Στο Κεφάλαιο 2 παρουσιάζεται η έννοια του «µοντέλου κύκλου ζωής λογισµικού» και τα βασικότερα από τα µοντέλα που χρησιµοποιούνται σήµερα. Εισάγονται σηµαντικές έννοιες, όπως «µοντέλο κύκλου ζωής», «διαδικασία ανάπτυξης», «φάση», «εργασία», «δραστηριότητα» και «εργαλείο» και δηµιουργείται το περίγραµ- µα πάνω στο οποίο θα γίνει η περιγραφή του τρόπου ανάπτυξης λογισµικού, η οποία θα ακολουθήσει. Τα επόµενα δύο κεφάλαια (3 και 4) είναι ουσιαστικά η «ψυχή» του βιβλίου και απαιτούν τη µεγαλύτερη προσοχή και ενασχόληση. Στο Κεφάλαιο 3 περιγράφεται η διαδικασία προσδιορισµού και καταγραφής των απαιτήσεων από το λογισµικό µε τεχνικές δοµηµένης ανάλυσης. Πιστεύω ότι και ως αναγνώστης θα συµφωνήσεις ότι αυτή είναι η πιο κρίσιµη και δηµιουργική εργασία

12 12 TEXNO O IA O I MIKOY I κατά την ανάπτυξη του λογισµικού. Η επιτυχία της θέτει τα θεµέλια για ένα επιτυχηµένο έργο λογισµικού, ενώ η αστοχία της µεταφέρεται πολλαπλασιαστικά σε όλες τις φάσεις που θα ακολουθήσουν, µε οδυνηρά συνήθως αποτελέσµατα. Στο Κεφάλαιο 4 περιγράφεται η φάση της δοµηµένης σχεδίασης λογισµικού, δηλαδή η διαδικασία µετάβασης από προδιαγραφές, οι οποίες καθορίζουν το «τι θα κάνει το λογισµικό», σε σχέδιο, το οποίο καθορίζει το «πώς». Η αφοµοίωση των αναφεροµένων στα δύο αυτά κεφάλαια απαιτεί σηµαντική ενασχόληση µε πολλά παραδείγµατα, αλλά και µελέτη της βιβλιογραφίας, ιδιαίτερα των δύο πρώτων προτεινόµενων αναφορών συµπληρωµατικής βιβλιογραφίας. Είναι χρήσιµο η αναδροµή στη βιβλιογραφία να γίνει, αφού έχει ολοκληρωθεί µία τουλάχιστον ανάγνωση των κεφαλαίων αυτών και αφού ο αναγνώστης έχει ασχοληθεί µε τις προτεινόµενες δραστηριότητες, καθώς και µε άλλα παραδείγµατα. Στο Κεφάλαιο 5 γίνεται µια περιήγηση στην παραγωγή πηγαίου κώδικα. Το θέµα πραγµατεύεται µε όση γενικότητα απαιτεί η αναφορά του σε ένα βιβλίο Τεχνολογίας Λογισµικού. Σε άλλες θεµατικές ενότητες, όπως, για παράδειγ- µα, οι «Τεχνικές προγραµµατισµού» και «Γλώσσες προγραµµατισµού», γίνεται µια δεόντως εκτενής αναφορά σε θέµατα προγραµµατισµού. Τέλος, το Κεφάλαιο 6 αναφέρεται σε τεχνικές ελέγχου, εντοπισµού και διόρθωσης σφαλ- µάτων. Η διαδικασία αυτή είναι συχνά υποτιµηµένη, τόσο λόγω εσφαλµένης αντίληψης, όσο και εξαιτίας χρονικών πιέσεων. Είναι όµως ο µόνος τρόπος που µπορεί να τεκµηριώσει το βαθµό εµπιστοσύνης απέναντι στην ορθότητα µιας εφαρµογής λογισµικού, ο οποίος ποτέ (ούτε και στις περιπτώσεις που το λογισµικό χρησιµοποιείται για διασκέδαση) δεν µπορεί να χαρακτηριστεί ως «αδιάφορος». Κλείνοντας, επιθυµώ να ευχαριστήσω όλους εκείνους που συνέβαλαν µε τη συνεργασία τους στη συγγραφή του βιβλίου αυτού. Ιδιαίτερα ευχαριστώ τον καθηγητή κ. Πιντέλα για την εµπιστοσύνη και τη συνεργασία του, το φίλο και συνεργάτη Ν. Παπασπύρου, καθώς και τον κ. Ν. Λεβογιάννη, για την πολύτιµη βοήθειά τους. Τέλος, όλους εκείνους που µε υπέφεραν το διάστηµα που πέρασε, αλλά και τους συνεργάτες του ΕΑΠ, χωρίς τη µεθοδική συµβολή των οποίων δε θα µπορούσε να έχει ολοκληρωθεί το συγγραφικό έργο. Επιθυµώ να αφιερώσω το βιβλίο στους µαχόµενους πληροφορικάριους, σε όλους εκείνους που παράγουν και δε «διαχειρίζονται». Βασίλειος Χ. Βεσκούκης Αθήνα, εκέµβριος 1999

13 ÓˆÚÈÌ Ì ÙËÓ T ÓÔÏÔÁ ÔÁÈÛÌÈÎÔ ÎÔapplefi Σκοπός του κεφαλαίου αυτού είναι ο ορισµός της έννοιας του Λογισµικού, η τοποθέτησή του µέσα στις δραστηριότητες η εκτέλεση των οποίων πραγµατοποιείται µε τη βοήθειά του, ο εντοπισµός των κυριότερων κατηγοριών προβληµάτων στην ανάπτυξη και συντήρησή του, καθώς και ο ορισµός της επιστηµονικής περιοχής της Τεχνολογίας Λογισµικού. 1 º π ÚÔÛ ÔÎÒÌÂÓ appleôùâï ÛÌ Ù Μετά τη µελέτη του κεφαλαίου αυτού ο αναγνώστης θα είναι σε θέση: Να αναγνωρίζει τις εφαρµογές λογισµικού ως τεχνικά κατασκευάσµατα και την Τεχνολογία Λογισµικού ως την περιγραφή ενός πειθαρχηµένου τρόπου για την κατασκευή τους. Να περιγράφει τα σηµαντικότερα προβλήµατα στην ανάπτυξη του λογισµικού και τις αιτίες τους. Να αναγνωρίζει τις διαφορετικές όψεις από τις οποίες µπορεί να ιδωθεί η ανάπτυξη του λογισµικού, καθώς και τη συσχέτιση αυτής µε εξωγενείς παράγοντες. ŒÓÓÔÈ ÎÏÂÈ È Λογισµικό Τεχνικές κατασκευές Τεχνολογία Λογισµικού Ανάπτυξη λογισµικού Σύστηµα Κρίση λογισµικού Συστατικό στοιχείο λογισµικού ÈÛ ÁˆÁÈÎ apple Ú ÙËÚ ÛÂÈ Λίγοι θα διαφωνήσουν µε τη θέση ότι το λογισµικό αποτέλεσε ένα από τα σηµαντικότερα εργαλεία που ο άνθρωπος κατασκεύασε τον αιώνα που πέρασε, χάρη στο οποίο έγινε δυνατή η επανάσταση της πληρο-

14 14 KEºA AIO 1: øƒπªπ ª T Ã π π ªπ À φορικής και των επικοινωνιών, την οποία ακόµη βιώνουµε. Είναι αλήθεια ότι πολλοί άνθρωποι έχουν έρθει εκούσια ή ακούσια στη θέση του χρήστη µιας ή περισσότερων εφαρµογών λογισµικού, ωστόσο δεν είναι αυτονόητο ότι όλοι αντιλαµβάνονται το λογισµικό ως ένα µοναδικό τεχνικό κατασκεύασµα. Συνήθως, το λογισµικό γίνεται αντιληπτό ως εργαλείο, ως παιχνίδι, ή γενικότερα, ως µέρος ενός µεγαλύτερου και πιο σύνθετου συστήµατος, σπάνια όµως το ίδιο ως σύνθετο κατασκεύασµα µε τα δικά του προβλήµατα. Η εµπειρία δείχνει ότι η κατασκευή καλού λογισµικού δεν είναι καθόλου απλή υπόθεση. Συνήθως πολλές παρανοήσεις χαρακτηρίζουν αυτό που γίνεται αντιληπτό ως «κατασκευή λογισµικού» και ο αναγνώστης αναµφίβολα και αναπόφευκτα θα συναντήσει σηµαντικό πλουραλισµό απόψεων κατά την ενασχόλησή του µε το θέµα. Πέρα από τα καθαρά τεχνικά ζητήµατα που αντιµετωπίζει ο κατασκευαστής λογισµικού, πολλά από τα επιθυµητά χαρακτηριστικά αυτού ή και της διαδικασίας κατασκευής του οφείλονται στην υπόστασή του ως προϊόντος. Αυτό καταδεικνύει την ανάγκη η κατασκευή του να ισορροπεί µεταξύ τεχνικής επάρκειας, µικρού κόστους και µεγάλης ταχύτητας. Με την ανάπτυξη των παραπάνω θεµάτων θα ασχοληθούµε στο κεφάλαιο αυτό. Το κεφάλαιο αυτό περιέχει τις παρακάτω ενότητες: 1.1 Yπολογιστές και Λογισµικό 1.2 Tεχνικές Kατασκευές και Λογισµικό 1.3 Kρίση Λογισµικού 1.4 Tεχνολογία Λογισµικού 1.5 Tο Λογισµικό ως µέρος συστηµάτων 1.6 Tο Λογισµικό ως προϊόν 1.7 Συστατικά στοιχεία Λογισµικού

15 Y π π π ªπ YappleÔÏÔÁÈÛÙ Î È ÔÁÈÛÌÈÎfi Ένα από τα σηµαντικότερα γεγονότα που σηµατοδότησαν τον αιώνα που πέρασε ήταν η εφεύρεση του Ηλεκτρονικού Υπολογιστή (Η/Υ). Με τη βοήθεια του Η/Υ έγινε δυνατή η αυτοµατοποίηση της εκτέλεσης πολλών κουραστικών, ανιαρών και επιρρεπών σε λάθη εργασιών, καθώς και η εκτέλεση άλλων, η οποία στο παρελθόν ήταν πρακτικά αδύνατη. Από την εποχή που κατασκευάστηκαν οι πρώτοι Η/Υ µέχρι σήµερα σηµειώθηκε τεράστια βελτίωση των χαρακτηριστικών και των δυνατοτήτων τους. Κανένα άλλο ανθρώπινο κατασκεύασµα δε σηµείωσε τόσο σηµαντική πρόοδο σε τόσο µικρό χρονικό διάστηµα. Ένα από τα πρακτικά αποτελέσµατα αυτής της εξέλιξης ήταν ότι οι Η/Υ έγιναν προσιτοί σε µεγάλες µάζες ανθρώπων και αναφαίρετο εργαλείο της καθηµερινής επαγγελµατικής αλλά και ιδιωτικής ζωής για πολλούς από αυτούς. Παράλληλα, έγινε δυνατή η ενσωµάτωση Η/Υσε πάρα πολλές συσκευές καθηµερινής χρήσης, χωρίς αυτό να είναι πάντα αντιληπτό από τους ίδιους τους χρήστες. Σήµερα, σε πολλές από τις καθη- µερινές µας εργασίες χρησιµοποιούµε Η/Υ χωρίς να το γνωρίζουµε, ενώ συχνά η ίδια µας η ζωή εξαρτάται από Η/Υ (υγεία, µέσα µεταφοράς, υπηρεσίες όπως έλεγχος οδικής και εναέριας κυκλοφορίας κ.ά.). Η σηµερινή εποχή µπορεί να χαρακτηριστεί ως µεταβατική σε µια νέα κατάσταση στην οποία όλοι οι Η/Υθα είναι διασυνδεδεµένοι µέσω δικτύων και θα εκτελούν σύνθετες εργασίες. Πολλές από τις σύγχρονες δικτυακές εφαρµογές µπορούν να µεταβάλουν κρίσιµες πλευρές του πολιτισµού µας, όπως την επικοινωνία, την εκπαίδευση και την κατάρτιση, αλλά και αυτή την ίδια τη λειτουργία των δηµοκρατικών πολιτευµάτων. Η νέα κατάσταση που διαµορφώνεται αναφέρεται ως κοινωνία της πληροφορίας (information society) και έχουµε ήδη εισέλθει στο εξελικτικό της στάδιο µε το Internet και τις περί αυτό εφαρ- µογές να παίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο στη διαδικασία. Όλες αυτές οι εξελίξεις γίνονται δυνατές χάρη στην ύπαρξη και λειτουργία ενός συνόλου πολύπλοκων εφαρµογών λογισµικού. Η εξάπλωση του ηλεκτρονικού υπολογιστή σε ολοένα και περισσότερες πλευρές της ανθρώπινης ζωής δε θα ήταν δυνατή χωρίς τη χρήση λογισµικού. Ο ηλεκτρονικός υπολογιστής ως συσκευή µπορεί µόνο να εκτελέσει ορισµένες πολύ απλές λειτουργίες µε πάρα πολύ υψηλή ταχύτητα, όµως µε τρόπο ιδιαίτερα δυσπρόσιτο στον άνθρωπο. Το

16 16 KEºA AIO 1: øƒπªπ ª T Ã π π ªπ À λογισµικό είναι εκείνο που καθιστά χρήσιµη και αποδίδει στοιχεία «συµπεριφοράς» στη συσκευή Η/Υ. Ο άνθρωπος δεν αξιοποιεί τον ηλεκτρονικό υπολογιστή άµεσα ως συσκευή, αλλά µόνο µέσω του λογισµικού. Έχοντας κατά νου τα παραπάνω, δεν είναι εύκολο να δοθεί ένας πλήρης και καθολικά αποδεκτός ορισµός της έννοιας «λογισµικό». Η πρακτική αξία, αλλά και η διαχρονικότητα ενός θεωρητικού ορισµού µπορεί να αµφισβητηθεί σχετικά εύκολα. Μια ικανοποιητική προσέγγιση είναι ο ορισµός του λογισµικού ως ακολούθως, τον οποίο και θα αποδεχτούµε ως επαρκή στο βιβλίο αυτό: Λογισµικό: (1) εντολές (προγράµµατα ηλεκτρονικού υπολογιστή) οι οποίες όταν εκτελούνται επιτυγχάνουν επιθυµητά αποτελέσµατα και επιδόσεις, (2) δοµές δεδοµένων που επιτρέπουν σε προγράµµατα να διαχειριστούν µε επάρκεια πληροφορίες και (3) κείµενα, διαγράµµατα κτλ. που περιγράφουν τη λειτουργία και χρήση των προγραµµάτων. 1.2 TÂ ÓÈÎ K Ù ÛÎÂ Î È ÔÁÈÛÌÈÎfi Το λογισµικό είναι ένα πολύπλοκο τεχνικό κατασκεύασµα, το οποίο δεν έχει αυτοτελή υπόσταση, παρά µόνο όταν χρησιµοποιείται για να καθοδηγήσει έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή στην πραγµατοποίηση συγκεκριµένων λειτουργιών. Παρά τις αρκετές οµοιότητες που µπορεί κανείς να αναζητά συχνά µεταξύ λογισµικού και λοιπών τεχνικών κατασκευών, υπάρχουν και σηµαντικές διαφορές. Η πρώτη είναι η µη απτή φύση του λογισµικού. Μια τεχνική κατασκευή είναι ορατή και απτή, ενώ το λογισµικό δεν είναι αυτό καθεαυτό «ορατό». Μόνο τα αποτελέσµατα της χρήσης του µπορούν να είναι αντιληπτά. Η δοµή του λογισµικού, τόσο σε µικροσκοπικό όσο και σε µακροσκοπικό επίπεδο, είναι και αυτή ένα νοητό κατασκεύασµα, που µπορεί να γίνει µε διαφορετικούς τρόπους αντιληπτό. Η δεύτερη σηµαντική διαφορά µπορεί να περιγραφεί από µια παρο- µοίωση: Σε αντίθεση µε τα τεχνικά έργα, η κατασκευή των οποίων συνήθως ακολουθεί µια προκαθορισµένη οδό, γνωστή από την αρχή,

17 T Ã π K À π π ªπ 17 η ανάπτυξη του λογισµικού οµοιάζει µε σκόπευση κινούµενου στόχου από κινούµενο έδαφος και µε όπλο που συνεχώς αλλάζει τη συµπεριφορά του. Ο στόχος είναι κινούµενος γιατί οι απαιτήσεις των χρηστών συνεχώς µεταβάλλονται, ακόµα και µέσα στη διαδικασία ανάπτυξης µιας εφαρµογής που προορίζεται να τις ικανοποιήσει. Το έδαφος είναι κινούµενο γιατί το περιβάλλον ανάπτυξης του λογισµικού είναι και το ίδιο συνεχώς εξελισσόµενο µαζί µε το υλικό, αλλά και µαζί µε τις επιλογές και την έκβαση των µη τεχνικών διαµαχών στο χώρο της αγοράς τεχνογνωσίας και τεχνολογίας πληροφορικής. Σαν να µην έφταναν τα παραπάνω, το όπλο µε το οποίο γίνεται η «σκόπευση», δηλαδή οι µεθοδολογίες, τα εργαλεία και τα περιβάλλοντα ανάπτυξης και λειτουργίας του λογισµικού, είναι επίσης ραγδαία µεταβαλλόµενα µε το χρόνο. Όλοι µας γινόµαστε µάρτυρες ενός καταιγισµού προϊόντων, εξέλιξης λειτουργικών συστηµάτων, γλωσσών προγραµµατισµού, περιβαλλόντων και τεχνολογιών ανάπτυξης. Ο καταιγισµός αυτός φαίνεται να µην έχει ορατό τέλος, µιας και είναι οι νόµοι του ανταγωνισµού που σε πολλές περιπτώσεις προωθούν τις εξελίξεις, αλλά και η ίδια η πρόοδος της τεχνολογίας των υπολογιστών, η οποία είναι τουλάχιστον εντυπωσιακή. Μολονότι η κατασκευή πολλών τεχνικών έργων είναι δυνατό να τυποποιηθεί σε αρκετά µεγάλο βαθµό, δεν ισχύει το ίδιο µε την ανάπτυξη του λογισµικού. Η ανάπτυξη αυτή µέχρι σήµερα δεν έχει γίνει δυνατό να αυτοµατοποιηθεί και το λογισµικό παραµένει ένα από τα πολυπλοκότερα και δυσκολότερα τεχνικά κατασκευάσµατα του ανθρώπου, στην κατασκευή του οποίου συναντώνται επί µακρόν σηµαντικά προβλήµατα, τα οποία από πολλούς χαρακτηρίζονται ως «χρόνια». Εντοπίστε τουλάχιστον τρεις οµοιότητες και τρεις διαφορές µεταξύ του λογισµικού και της κατασκευής έργων οδοποιίας. Προσπαθήστε αυτές να καλύπτουν όσο το δυνατόν ευρύτερο φάσµα στοιχείων που σχετίζονται µε την κατασκευή ή ανάπτυξη (κατασκευαστικά, διαχειριστικά, οικονοµικά). Στο τέλος του κεφαλαίου µπορείτε να συγκρίνετε την απάντησή σας µε τη δική µας προσέγγιση στο θέµα, η οποία προέκυψε µετά από πολυετή ενασχόληση τόσο µε την ανάπτυξη εφαρµογών λογισµικού όσο και µε τεχνικά έργα. Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙ 1.1

18 18 KEºA AIO 1: øƒπªπ ª T Ã π π ªπ À 1.3 KÚ ÛË ÔÁÈÛÌÈÎÔ Το σύνολο αυτών των χρόνιων προβληµάτων αναφέρεται ως «κρίση λογισµικού». Ενδεχοµένως, η χρήση όρων όπως «κρίση» ή «χρόνια προβλήµατα» να µπορεί να χαρακτηριστεί υπερβολική, αυτό όµως δεν αναιρεί ούτε τη σοβαρότητα ούτε την παρατεταµένη διάρκεια εκδήλωσης των προβληµάτων που έχουν καταγραφεί και καθηµερινά επιβεβαιώνονται στην ανάπτυξη του λογισµικού. Είναι χαρακτηριστικό ότι το λογισµικό είναι ένα από τα ελάχιστα ανθρώπινα κατασκευάσµατα που πωλείται «ως έχει», χωρίς καµία απολύτως εγγύηση για τις ζηµιές που µπορεί να προκαλέσει η χρήση του, οσοδήποτε σηµαντικές και αν είναι αυτές. Ο Πίνακας 1.1 απεικονίζει τα σηµαντικότερα από τα προβλήµατα αυτά. Ó Î 1.1 Μερικά βασικά σηµεία της «κρίσης λογισµικού» Εξαιρετικά δύσκολη διαδικασία κατασκευής. Ανεπαρκής ή και κακή ποιότητα τελικού προϊόντος Μη τήρηση χρονοδιαγραµµάτων. Υπερβάσεις προϋπολογισµών. Μεγάλη δυσκολία και συνεπαγόµενο κόστος συντήρησης. ύσκολη κατανόηση εγγράφων, σχεδίων κτλ. από διαφορετικούς κατασκευαστές. εν είναι πάντα σαφές ποια βήµατα πρέπει να γίνουν, µε ποια σειρά, µε ποια ενδιάµεσα προϊόντα κτλ. Λάθη στην κατασκευή, µη ικανοποίηση του σκοπού. Υπερβολικές και «αδικαιολόγητες» καθυστερήσεις. Κακές αρχικές εκτιµήσεις κόστους. Τελικά προϊόντα µε πολλαπλάσιο κόστος από το αρχικά προϋπολογισθέν. Παρενέργειες µεταβολών σε στοιχεία που πριν λειτουργούσαν, πρόχειρες λύσεις. Στην πράξη, η κατανόηση ενός συστήµατος λογισµικού από τρίτους, πλην των κατασκευαστών του, είναι συχνά αδύνατη ή ιδιαίτερα ασύµφορη. Προβλήµατα όπως τα παραπάνω έχουν εντοπιστεί εδώ και δεκαετίες από την κοινότητα κατασκευαστών και ακαδηµαϊκών ερευνητών στη γνωστική περιοχή του λογισµικού και έχουν διατυπωθεί µε πολλούς τρόπους και µε πολλές ευκαιρίες. Συχνά, νέες τεχνολογίες ή προϊόντα που προτείνονται για την ανάπτυξη του λογισµικού κάνουν επίκληση

19 Kƒπ π ªπ À / T Ã π π ªπ À 19 των προβληµάτων αυτών, ισχυριζόµενα ότι διαθέτουν ικανοποιητικές λύσεις. Για ένα διάστηµα, οι λύσεις αυτές φέρονταν ως «ασηµένια σφαίρα» που θα σκότωνε το «τέρας» των προβληµάτων ανάπτυξης λογισµικού. Κάτι τέτοιο δεν έγινε και η φιλοσοφία της «ασηµένιας σφαίρας» εγκαταλείφθηκε, για να πάρουν τη θέση της πιο συνετές επιστηµονικές προσεγγίσεις στην ανάπτυξη του λογισµικού. Ως αποτέλεσµα, αναπτύχθηκε ένας ειδικός κλάδος της επιστήµης της πληροφορικής, που ονοµάστηκε Τεχνολογία Λογισµικού (Software Engineering). Πρόσφατα προτάθηκε η Τεχνολογία Λογισµικού να αποτελέσει εξειδίκευση της επιστήµης του µηχανικού, οπότε µια πιο εύστοχη απόδοση στα ελληνικά είναι αυτή της Μηχανικής Λογισµικού. Στο βιβλίο αυτό θα αποδεχτούµε την απόδοση «Τεχνολογία Λογισµικού» ως επικρατέστερη για την ελληνική πραγµατικότητα και θα αναφερόµαστε στην ίδια τεχνική επιστηµονική περιοχή, ανεξάρτητα από το αν πρόκειται για τεχνολογία, για µηχανική ή για τέχνη, όπως συχνά υποστηρίζεται σε ακαδηµαϊκές συζητήσεις. 1.4 TÂ ÓÔÏÔÁ ÔÁÈÛÌÈÎÔ Όπως ακριβώς µε τον ορισµό της έννοιας «λογισµικό», προβλήµατα και αρκετές διαφορετικές απόψεις υπάρχουν και στον ορισµό της Τεχνολογίας Λογισµικού. Στο βιβλίο αυτό θα δεχτούµε τον παρακάτω ορισµό: Τεχνολογία Λογισµικού: η περιοχή εκείνη της επιστήµης της µηχανικής η οποία ασχολείται µε την εύρεση και θεµελίωση µεθόδων για να περιγράφεται, να κατασκευάζεται και να συντηρείται λογισµικό. Επιθυµητά χαρακτηριστικά του λογισµικού και της διαδικασίας κατασκευής του είναι η ποιότητα, η µεγαλύτερη δυνατή αυτοµατοποίηση και παραγωγικότητα και το ελάχιστο δυνατό κόστος παραγωγής και συντήρησης. Οι έννοιες «ποιότητα», «αυτοµατοποίηση», «παραγωγικότητα» και «κόστος» είναι σε πολλές περιπτώσεις αντίθετες ως αντικειµενικοί σκοποί. Είναι φυσικό να µιλάµε όχι για ταυτόχρονη µεγιστοποίηση ποιότητας και παραγωγικότητας, από τη µία και απόλυτη ελαχιστοποίηση του κόστους, από την άλλη, αλλά για αποδεκτή στις εκάστοτε συνθήκες ισορροπία µεταξύ αυτών των µεγεθών. Εντός του πεδίου της Τεχνολογίας Λογισµικού είναι ο καθορισµός των

20 20 KEºA AIO 1: øƒπªπ ª T Ã π π ªπ À ενεργειών και της αλληλουχίας µε την οποία αυτές πρέπει να γίνονται (software process), καθώς και η περιγραφή µε σαφή και κατανοητό τρόπο όλων των προϊόντων που παράγονται κατά την εκτέλεση αυτών των ενεργειών. Το τελικό παραδοτέο προϊόν κάθε ενέργειας ανάπτυξης λογισµικού είναι ο «εκτελέσιµος κώδικας», δηλαδή ένα σύνολο εντολών άµεσα εκτελέσιµων από έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή κάτω από συγκεκριµένες (και γνωστές εκ των προτέρων) προϋποθέσεις. Το σύνολο αυτών των εντολών αποτελεί µια περιγραφή του τρόπου εκτέλεσης των εργασιών που αυτοµατοποιούνται µε τη χρήση µιας εφαρ- µογής λογισµικού. εν είναι δυνατό η κατασκευή του λογισµικού να οδηγήσει κατευθείαν στον εκτελέσιµο κώδικα, όπως, άλλωστε, καµία απολύτως τεχνική κατασκευή δεν µπορεί να γίνει κατευθείαν, χωρίς να έχουν προηγηθεί µελέτες και σχέδια. Ωστόσο, ένα στοιχείο που διαφοροποιεί σηµαντικά το λογισµικό από τις κλασικές τεχνικές κατασκευές είναι ότι η κατασκευή του δεν είναι µια σειριακά ακολουθούµενη διαδικασία, η οποία ολοκληρώνεται µε την κατασκευή του παραδοτέου προϊόντος, αλλά το αρχικό αυτό παραδοτέο (πρώτη έκδοση εκτελέσιµου κώδικα και αντίστοιχο υλικό τεκµηρίωσης) υπόκειται συχνά πολλές τροποποιήσεις. Συνήθεις αιτίες για τροποποιήσεις στο λογισµικό είναι: ñ η διόρθωση σφαλµάτων, ñ η βελτιστοποίηση της απόδοσης, ñ η αυτοµατοποίηση της εκτέλεσης νέων εργασιών, ñ η ενσωµάτωση µεταβολών που οφείλονται σε αλλαγές που συµβαίνουν στον πραγµατικό κόσµο, Η πραγµατοποίηση µεταβολών διορθώσεων στις εφαρµογές λογισµικού αναφέρεται µε τον όρο συντήρηση λογισµικού (software maintenance). Όλες οι φάσεις από τις οποίες διέρχεται το λογισµικό αναφέρονται ως κύκλος ζωής λογισµικού (software life cycle). Γίνεται σαφές ότι η Τεχνολογία Λογισµικού δεν ασχολείται µόνο µε την κατασκευή, αλλά µε ολόκληρο τον κύκλο ζωής του λογισµικού. Χρονικά, πρόκειται για το διάστηµα από τη σύλληψη της ιδέας της κατασκευής µιας εφαρµογής λογισµικού µέχρι την απόσυρση αυτής από τη χρήση.

21 T Ã π π ªπ À / T π ªπ ø ª ƒ À ª ø 21 Αναφέρετε ένα παράδειγµα για καθεµία από τις αιτίες τροποποιήσεων στο λογισµικό οι οποίες αναφέρθηκαν στην προηγούµενη ενότητα. Στη συνέχεια συγκρίνετε την απάντησή σας µε αυτή που δίνου- µε στο τέλος του κεφαλαίου. Σε πόσες περιπτώσεις συµπίπτουν οι απαντήσεις; Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙ TÔ ÔÁÈÛÌÈÎfi ˆ Ì ÚÔ Û ÛÙËÌ ÙˆÓ Συχνά, το λογισµικό αντιµετωπίζεται λανθασµένα, όχι ως µέρος ενός ευρύτερου συστήµατος µε το οποίο αλληλεπιδρά µε πολλούς τρόπους, αλλά ως αυθύπαρκτη οντότητα. Στην Τεχνολογία Λογισµικού συχνά γίνεται ξεχωριστά λόγος για το σύστηµα και ξεχωριστά για το λογισµικό και δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου µπορεί να δηµιουργηθεί σύγχυση σχετικά µε τις έννοιες και την προσέγγιση πολλών οντοτήτων του πραγµατικού κόσµου κατά την ανάπτυξη λογισµικού. Θα διακρίνουµε δύο περιπτώσεις: ñ Το λογισµικό αποτελεί εσωτερικό συστατικό ενός τεχνητού µη υπολογιστικού συστήµατος. ñ Το λογισµικό λειτουργεί αυτοτελώς σε ένα υπολογιστικό σύστηµα. Ως παραδείγµατα για το πρώτο µπορούµε να αναφέρουµε όλες τις περιπτώσεις όπου µια συσκευή λειτουργεί χρησιµοποιώντας λογισµικό, όπως οι µηχανές αυτόµατης πώλησης, οι ψηφιακοί αυτοµατισµοί και, σύντοµα, αρκετές οικιακές συσκευές. Επίσης, στην πρώτη κατηγορία ανήκουν σύνθετα συστήµατα όπου το λογισµικό ή η υπολογιστική µονάδα στην οποία αυτό εκτελείται λειτουργεί συνδεδεµένη µε άλλες συσκευές, όπως τα συστήµατα χρονοµέτρησης αγώνων, τα ιατρικά µηχανήµατα ανάλυσης και απεικόνισης, τα συστήµατα ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας κ.ά. (Σχήµα 1.1). Y THMA Y/ 1 Y/ Ó O I MIKO Y/ 2 XPH TH Ì 1.1 Το λογισµικό µπορεί να είναι µέρος πολλών συστηµάτων. Ο χρήστης, αλληλεπιδρώντας µε τα συστήµατα, µπορεί να χρησιµοποιεί λογισµικό χωρίς να έχει άµεση αντίληψη του γεγονότος αυτού.

22 22 KEºA AIO 1: øƒπªπ ª T Ã π π ªπ À Στις περιπτώσεις αυτές, κατά την ανάπτυξη λογισµικού οφείλουν να λαµβάνονται υπόψη τα ειδικά χαρακτηριστικά των συσκευών που αποτελούν τα υπόλοιπα µέρη του συστήµατος. Τα χαρακτηριστικά τέτοιων συσκευών, χωρίς να αποτελούν αυτά καθαυτά χαρακτηριστικά του λογισµικού, καθορίζουν σε µεγάλο βαθµό τη δοµή και τη συµπεριφορά του. Ì 1.2 Αλληλεπιδράσεις στην ανάπτυξη του λογισµικού Στη δεύτερη περίπτωση, όπου το λογισµικό στεγάζεται απλώς σε ένα υπολογιστικό σύστηµα, δεν αποτελεί µε τη δοµική αλλά µε τη λειτουργική έννοια µέρος ενός ευρύτερου οργανισµού από τον οποίο καθορίζεται και τον οποίο µε τη σειρά του καθορίζει (Σχήµα 1.2). Από την έναρξη µέχρι την ολοκλήρωση της ανάπτυξης µιας εφαρµογής λογισµικού λαµβάνουν συνήθως χώρα αρκετές αλλαγές στο ιδιαίτερο και το ευρύτερο πεδίο χρήσης αυτής, στις οποίες ενίοτε αποδίδεται µέρος των αιτιών αποτυχίας ή αστοχίας της προσπάθειας ανάπτυξης. EYPYTEPO EPIBA ON XPH H O I MIKOY EPIBA ON ANA TY H O I MIKOY ANA KH & Y HæH O I MIKOY EPI PAºH O I MIKO XE IA H EMATIKO E IO O I MIKOY Y O OIH H E HPPEAZEI E E I H Μπορεί κανείς να αναγνωρίσει µια διαλεκτική σχέση µεταξύ του λογισµικού και του χώρου στον οποίο αυτό αναπτύσσεται και χρησιµοποιείται: ο τρόπος µε τον οποίο γίνονται οι εργασίες στον πραγµατικό κόσµο επιβάλλει την αυτοµατοποίηση ορισµένων από αυτές, η οποία γεννάει την ανάγκη για λογισµικό. Η ενσωµάτωση της αυτοµατοποί-

23 T π ªπ ø ª ƒ À ª ø / T π ªπ ø ƒ π 23 ησης στο χώρο που γέννησε την ανάγκη επιδρά εκ νέου στη σύλληψη των εργασιών και τη σχεδίαση του τρόπου µε τον οποίο αυτές γίνονται, πράγµα που µε τη σειρά του µπορεί να επιφέρει µεταβολές στο λογισµικό και ο κύκλος επαναλαµβάνεται. Πέραν αυτής της άµεσης αλληλεπίδρασης µεταξύ πεδίου εφαρµογής και λογισµικού, είναι και ο ίδιος ο κόσµος που από εσωτερικές δυνάµεις µεταβάλλεται συνεχώς, πράγµα που διαµορφώνει, εξελίσσει ή καταργεί ολοένα και περισσότερες εργασίες οι οποίες µπορούν να αυτοµατοποιηθούν µε τη χρήση λογισµικού. Αναφέρετε τουλάχιστον τρία παραδείγµατα διατάξεων (συσκευών) που δεν είναι ηλεκτρονικοί υπολογιστές και ενσωµατώνουν λογισµικό µε το οποίο επικοινωνεί µε κάποιον τρόπο ο χρήστης. Αν σκεφτεί κανείς πόσες τέτοιες συσκευές υπάρχουν και πόσο συχνή είναι η χρήση τους, το πιθανότερο είναι ότι θα εντυπωσιαστεί από τη διάδοση του λογισµικού. Είµαστε σχεδόν σίγουροι ότι θα εµπλουτίσετε σηµαντικά την απάντηση που δίνουµε στο τέλος του κεφαλαίου. Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙ TÔ ÔÁÈÛÌÈÎfi ˆ appleúô fió Οι περισσότερες προσπάθειες ανάπτυξης λογισµικού στοχεύουν στη δηµιουργία ενός προϊόντος, δηλαδή ενός αγαθού, το οποίο προορίζεται να βρει το δρόµο του στην αγορά, είτε ως προϊόν µαζικής κατανάλωσης είτε ως κατά παραγγελία κατασκευασµένο. Η περίπτωση στην οποία µπορεί κανείς να κατασκευάσει λογισµικό για δική του προσωπική χρήση δε διαφοροποιείται σε τίποτε από τεχνική άποψη, είναι, ωστόσο, περιορισµένου ενδιαφέροντος, µε το σκεπτικό ότι αποτελεί µια εξαίρεση στην οποία όποιοι κανονισµοί επιβάλλονται από επιστηµονικά θεµελιωµένες προσεγγίσεις, µπορούν να τηρηθούν µε µεγάλη χαλαρότητα. Σε αντίθεση µε τις θεωρητικές επιστήµες, όπου η δυνατότητα χρήσης απεριόριστου χρόνου προκειµένου να επιτευχθεί ένας στόχος είναι µεγαλύτερη, οι νόµοι του ανταγωνισµού και η πίεση του χρόνου δεν επιτρέπουν κάτι τέτοιο µε το λογισµικό. Η επιδίωξη της κατάκτησης µιας καλής θέσης στην αγορά περιορίζει τη δυνατότητα εφαρµογής εξαντλητικών διαδικασιών εξασφάλισης ποιότητας και αποτελεί µια

24 24 KEºA AIO 1: øƒπªπ ª T Ã π π ªπ À από τις βασικές αιτίες για πολλές από τις πληγές του λογισµικού σήµερα. Η λειτουργία των νόµων της αγοράς έχει και άλλο ένα ενδιαφέρον αποτέλεσµα: το καλύτερο από τεχνικής πλευράς λογισµικό δεν είναι κατ ανάγκη και το επικρατέστερο στην αγορά. Σε αρκετές περιπτώσεις, διαµάχες για τεχνολογίες και προϊόντα λογισµικού, οι οποίες εµφανίζονται ως τεχνικές διαµάχες, µόνο τέτοιες δεν είναι. Ο ανταγωνισµός δυσχεραίνει τη συνεργασία µε σκοπό την αναζήτηση του καλύτερου δυνατού αποτελέσµατος. Συχνά, περισσότερες από µία πλευρές κατέχουν η καθεµία ένα µέρος της επιθυµητής λύσης σε ένα πρόβληµα, χωρίς καµία να κατέχει ολόκληρη τη λύση και χωρίς να βαδίζουν από κοινού σε δρόµο σύγκλισης. Κάποιες φορές οι διαµάχες αυτές αποβαίνουν σε όφελος του τελικού καταναλωτή, ενώ σε πολλές περιπτώσεις συµβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Επιχειρώντας µια γενική ταξινόµηση των προϊόντων λογισµικού, µπορούµε να διακρίνουµε δύο γενικές κατηγορίες. Το λογισµικό συστή- µατος και το λογισµικό εφαρµογών. Ως λογισµικό συστήµατος γίνεται αντιληπτό εκείνο το λογισµικό χωρίς το οποίο δεν είναι δυνατή η λειτουργία ενός Η/Υ, δηλαδή τα λειτουργικά συστήµατα (operating systems). Εντοπίζοντας υποκατηγορίες, έχουµε τα λειτουργικά συστή- µατα γενικής χρήσης (Unix, DOS, Windows), καθώς και ειδικές περιπτώσεις, όπως λογισµικό προγραµµατισµού (όχι εφαρµογές) αυτόµατων ελεγκτών στη βιοµηχανία. Στην κατηγορία του λογισµικού εφαρµογών ανήκουν, γενικά, όλες οι υπόλοιπες περιπτώσεις. Και εδώ µπορούµε να διακρίνουµε υποκατηγορίες, όπως το λογισµικό επιχειρηµατικών εφαρµογών, εφαρµογών πραγµατικού χρόνου, επιστηµονικών εφαρµογών, εκπαιδευτικών εφαρµογών, προσωπικής χρήσης, τεχνητής νοηµοσύνης κ.ά. Μπορούν να αναζητηθούν και άλλες κατηγορίες ή υποκατηγορίες, σύµφωνα µε άλλη κεντρική ιδέα ταξινόµησης, ώστε ο κατάλογος να συνεχίζεται και να εξειδικεύεται επί µακρόν. Ο ρυθµός των εξελίξεων και η χρήση του λογισµικού σε ολοένα και περισσότερες πλευρές της καθηµερινής ζωής, όχι µόνο στις επαγγελµατικές, έχει καταστήσει ανεπίκαιρες όλες τις απόπειρες ολοκληρωµένης ταξινόµησης του λογισµικού σε κατηγορίες οι οποίες έχουν γίνει στο παρελθόν. Η υπόσταση του λογισµικού ως προϊόντος επιβάλλει για την Τεχνολογία Λογισµικού τη διατύπωση ενός συνόλου κανόνων και διαδικασιών ανά-

25 T π ªπ ø ƒ π / À π πã π π ªπ À 25 πτυξης που να ισορροπούν µεταξύ τεχνικής ορθότητας (στο µέτρο που αυτή είναι θεµελιωµένη), από τη µία, και οικονοµικής εφικτότητας, από την άλλη. Επιπλέον, η ανάπτυξη λογισµικού οφείλει να γίνεται σε «λογικό» χρόνο, ώστε αυτό να εισέρχεται στην αγορά σε στιγµή που η ζήτηση είναι υψηλή και να αποφέρει κέρδη στον κατασκευαστή του. Κοντολογίς, η Τεχνολογία Λογισµικού, ιδωµένη είτε ως µηχανική είτε ως επιστήµη είτε ως τέχνη, είναι µια πρόκληση για όσους αποφασίσουν να ασχοληθούν µε αυτή είτε ερευνητικά είτε στο πεδίο της «µαχόµενης πληροφορικής». Αναφέρετε τουλάχιστον τρία παραδείγµατα λογισµικού συστήµατος και πέντε παραδείγµατα λογισµικού εφαρµογών, τα οποία να είναι προϊόντα που βρίσκονται στην αγορά. εν έχετε παρά να κοιτάξετε µια βιτρίνα καταστήµατος «υψηλής τεχνολογίας» ή να κάνετε µια βόλτα σε δικτυακούς τόπους του Internet. Μερικά χαρακτηριστικά αποτελέσµατα από τη δική µας βόλτα παρατίθενται στο τέλος του κεφαλαίου. Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙ ÛÙ ÙÈÎ ÛÙÔÈ Â ÏÔÁÈÛÌÈÎÔ Σύµφωνα µε τον ορισµό που δόθηκε στην Ενότητα 1.1, λογισµικό δεν είναι µόνο ένα εκτελέσιµο πρόγραµµα. Οι χρήστες συνήθως αντιλαµβάνονται ως λογισµικό το «πρόγραµµα» µαζί µε το αντίστοιχο εγχειρίδιο χρήσης. Πέραν αυτών, µέρος του λογισµικού είναι και πολλά ενδιάµεσα προϊόντα που παράγονται στις φάσεις που µεσολαβούν από τον καθορισµό των εργασιών που θα αυτοµατοποιηθούν µε τη βοήθεια του λογισµικού µέχρι την παραγωγή του εκτελέσιµου κώδικα. Τα προϊόντα αυτά είτε είναι ενδιάµεσα συστατικά λογισµικού που παράγονται µέχρι να φτάσουµε στον εκτελέσιµο κώδικα (πηγαίος κώδικας, κώδικας µορφής object, βιβλιοθήκες κ.ά.) είτε περιγράφουν τη δοµή και τη συµπεριφορά του λογισµικού. Στη δεύτερη περίπτωση αναφέρονται µε τον όρο τεκµηρίωση λογισµικού (software documentation) και βρίσκονται σε έντυπη ή σε ηλεκτρονική µορφή. Κατά παρέκκλιση της αυστηρής λεξικογραφικής σηµασίας της λέξης, σε αυτή την τεκµηρίωση του λογισµικού δεν καταγράφεται το γιατί το λογισµικό εκτελεί κάποιες εργασίες ή γιατί τις εκτελεί µε ένα συγκεκριµένο τρόπο, αλλά το ποιες εργασίες θα εκτελεί, πώς θα τις εκτελεί, ποιες δοµές δεδοµένων θα χρησιµοποιηθούν κ.ά.

26 26 KEºA AIO 1: øƒπªπ ª T Ã π π ªπ À Συστατικά λογισµικού: είναι όλα τα προϊόντα που παράγονται κατά την ανάπτυξη του λογισµικού, τα οποία αποτελούν αναπόσπαστο µέρος αυτού. Τα συστατικά λογισµικού µπορούν να ταξινοµηθούν ως προς τη φύση τους, τον τρόπο παραγωγής τους, τη φάση του κύκλου ζωής στην οποία παράγονται, την εσωτερική τους δοµή, τα πρότυπα στα οποία ενδεχο- µένως συµµορφώνονται κ.ά. Ως προς τη φύση διακρίνουµε αυτά που βρίσκονται σε ηλεκτρονική µορφή και αυτά που βρίσκονται σε έντυπη. Ως προς τον τρόπο παραγωγής τους διακρίνουµε αυτά που παράγονται αυτόµατα (κώδικας µορφής object, εκτελέσιµος κώδικας, περιγραφή σχηµάτων βάσεων δεδοµένων κ.ά.) και αυτά που παράγονται µε το χέρι. Η ταξινόµηση ως προς την εσωτερική τους δοµή ποικίλλει ανάλογα µε την τεχνική φύση του περιβάλλοντος ανάπτυξης και λειτουργίας. Τέλος, η συµµόρφωση µε πρότυπα αναφέρεται στη δοµηµένη περιγραφή ορισµένων χαρακτηριστικών του λογισµικού, µε το «δοµηµένη» να αφορά την πειθαρχία απέναντι σε όσα ορίζονται σε ένα ή περισσότερα πρότυπα (standards) που χρησιµοποιούνται για το σκοπό αυτό. Η αναφορά στα πρότυπα µας φέρνει σε ένα σηµαντικό πρόβληµα στο χώρο του λογισµικού. Σήµερα, µέσα στην κοινότητα κατασκευαστών και ερευνητών του λογισµικού υπάρχει ένας πλουραλισµός συµβόλων, τίτλων, ορισµών εννοιών, δοµών κτλ. που αναφέρονται σε παρεµφερείς οντότητες, χωρίς να διευκολύνουν µια καθολική, σαφή και χωρίς διφορούµενα κατανόηση των οντοτήτων που σχετίζονται µε το λογισµικό. Ο πλουραλισµός αυτός είναι έκδηλος παντού: στις µεθοδολογίες ανάπτυξης, στις γλώσσες προγραµµατισµού, στα εργαλεία και αλλού και οδηγεί τους κατασκευαστές στην επιλογή δικών τους επιλύσεων σε διφορούµενα θέµατα τεκµηρίωσης και στη χρήση δικών τους άτυπων συµβολισµών και δοµών, γεγονός που µάλλον δυσχεραίνει το πρόβληµα και αυξάνει τη σύγχυση. Αιτίες της σύγχυσης αυτής µπορούν να αναγνωριστούν σε αρκετά επίπεδα. Πέρα από την αρχική ανωριµότητα, η οποία χαρακτηρίζει κάθε νέο ερευνητικό πεδίο, υπάρχει ο ανταγωνισµός για την εµπορική επικράτηση σε τοµείς όπως τα εργαλεία ανάπτυξης και η παροχή τεχνογνωσίας για την ανάπτυξη λογισµικού. Ακόµα και οι συµβολισµοί και η ορολογία αποτελούν πεδίο διαµάχης και σύγχυσης. Μια αξιοσηµείωτη προσπάθεια για την ανάπτυξη προτύπων για την περιγραφή πολ-

27 À π πã π π ªπ À / 27 λών συστατικών λογισµικού έκανε ο οργανισµός IEEE (the Institute of Electrical and Electronics Engineers). Τα πρότυπα αυτά προσαρ- µόζονται ανάλογα µε τη µεθοδολογία ανάπτυξης και τον ακολουθού- µενο κύκλο ζωής. Ωστόσο, έχουν ένα κάθε άλλο παρά αµελητέο κόστος συγγραφή και ιδιαίτερα διατήρησής τους σε επίκαιρη κατάσταση, µε αποτέλεσµα σε αρκετές περιπτώσεις είτε να καταργούνται στην πράξη είτε να µένουν χωρίς να ενηµερώνονται µε τις µεταβολές που λαµβάνουν χώρα από την αρχική συγγραφή τους και µετά. Ποια από τα παρακάτω είναι συστατικά λογισµικού και ποια όχι; 1. Έκθεση αναγκών του πελάτη 2. Ενηµερωτικό έντυπο για κάποια εφαρµογή ÕÛÎËÛË ÙÔ ÍÈÔÏfiÁËÛË Σχέδιο δοµής λογισµικού 4. Γλώσσα προγραµµατισµού 5. Μηνύµατα σφαλµάτων µεταγλώττισης 6. Περιγραφή των λειτουργιών του λογισµικού 7. Έκθεση προβληµάτων πελάτη 8. Περιγραφή ενεργειών ελέγχου λογισµικού 9. Εκτύπωση αποτελεσµάτων µιας εφαρµογής λογισµικού είτε την απάντηση και συγκρίνετέ την µε τη δική σας. ÓÔ Ë Το λογισµικό είναι ένα σύνθετο τεχνικό κατασκεύασµα που προορίζεται στο να συµβάλλει στην αυτοµατοποίηση επίπονων και επιρρεπών σε σφάλµατα ανθρώπινων εργασιών µε τη βοήθεια ηλεκτρονικού υπολογιστή. Ως λογισµικό δε νοείται µόνο ο εκτελέσιµος κώδικας, αλλά και ένα σύνολο ενδιάµεσων προϊόντων, όπως προδιαγραφές, σχέδια, πηγαίος κώδικας, εκθέσεις ελέγχου κ.ά. Όλα αυτά αποτελούν παράγωγα προϊόντα του κύκλου ζωής του λογισµικού, ο οποίος περιλαµβάνει όλες τις φάσεις, από τη σύλληψη της ιδέας µέχρι και την από-

28 28 KEºA AIO 1: øƒπªπ ª T Ã π π ªπ À συρση µιας εφαρµογής λογισµικού από τη χρήση. Παρά τη σηµαντική πρόοδο που έχει επιτευχθεί στον τοµέα του υλικού των υπολογιστών, η κατασκευή του λογισµικού παρουσιάζει ορισµένα χρόνια σηµαντικά προβλήµατα, που σχετίζονται µε την ποιότητα, το κόστος και τη γενική επάρκεια του τρόπου µε τον οποίο αυτή γίνεται. Τα προβλήµατα αυτά αναφέρονται γενικά ως κρίση λογισµικού (software crisis). Η Τεχνολογία Λογισµικού είναι η περιοχή εκείνη της επιστήµης της µηχανικής που ασχολείται µε την εύρεση και θεµελίωση µεθόδων για να περιγράφεται, να κατασκευάζεται και να συντηρείται λογισµικό καλής ποιότητας µε τη µεγαλύτερη δυνατή αυτοµατοποίηση και παραγωγικότητα και το ελάχιστο δυνατό κόστος. Η Τεχνολογία Λογισµικού δεν είναι µια θεωρητική επιστήµη, αλλά στοχεύει στην υποστήριξη των κατασκευαστών να παραγάγουν καλά προϊόντα λογισµικού. Τα προϊόντα αυτά αντιµετωπίζονται ως αναπόσπαστα τµήµατα του ειδικότερου και ευρύτερου πεδίου χρήσης αυτών, από το οποίο επηρεάζονται και το οποίο επηρεάζουν.

29 MÔÓÙ Ï K ÎÏÔ Zˆ ÔÁÈÛÌÈÎÔ ÎÔapplefi Σκοπός του κεφαλαίου είναι ο ορισµός της έννοιας του Μοντέλου Κύκλου Ζωής Λογισµικού, η γνωριµία µε τα πιο διαδεδοµένα από αυτά, η ταξινόµηση και η κριτική τοποθέτηση των γενικών ποιοτικών χαρακτηριστικών τους. 2 º π ÚÔÛ ÔÎÒÌÂÓ appleôùâï ÛÌ Ù Μετά τη µελέτη του κεφαλαίου αυτού ο αναγνώστης αναµένεται ότι θα είναι σε θέση να: ιακρίνει τα θεµελιώδη συστατικά της πειθαρχηµένης ανάπτυξης, τα οποία επιβάλλει η Τεχνολογία Λογισµικού. Περιγράφει τις έννοιες «µοντέλο κύκλου ζωής», «διαδικασία ανάπτυξης», «µεθοδολογία» και «εργαλείο» και να µπορεί να τις χρησιµοποιεί. Περιγράφει τα χαρακτηριστικά της ανάπτυξης λογισµικού όπως αυτά προτείνονται από τα επικρατέστερα µοντέλα κύκλου ζωής. ιακρίνει τα θετικά και τα αρνητικά στοιχεία της υιοθέτησης ενός µοντέλου κύκλου ζωής σε συγκεκριµένες συνθήκες. ιακρίνει ποιο µοντέλο κύκλου ζωής εφαρµόζεται σε µια δεδοµένη περίπτωση κατασκευαστή λογισµικού. ιακρίνει περιγραφές των συστατικών στοιχείων του λογισµικού σύµφωνα µε µια ταξινόµηση σε διαφορετικά επίπεδα λεπτοµέρειας. ŒÓÓÔÈ ÎÏÂÈ È Μοντέλο κύκλου ζωής ραστηριότητα ανάπτυξης λογισµικού Μεθοδολογία ανάπτυξης Εργαλείο λογισµικού Προδιαγραφή ανάπτυξη επαλήθευση εξέλιξη λογισµικού Μοντέλο του καταρράκτη Μοντέλο πρωτοτυποποίησης Μοντέλο λειτουργικής επαύξησης Σπειροειδές µοντέλο

30 30 KEºA AIO 2: M KÀ À Zø π ªπ À Μοντέλο του πίδακα Καθολικό, εποπτικό, ατοµικό επίπεδο περιγραφής ÈÛ ÁˆÁÈÎ apple Ú ÙËÚ ÛÂÈ Όπως είδαµε στο πρώτο κεφάλαιο, «η Τεχνολογία Λογισµικού είναι η περιοχή εκείνη της επιστήµης της µηχανικής που ασχολείται µε την εύρεση και θεµελίωση µεθόδων για να περιγράφεται, να κατασκευάζεται και να συντηρείται λογισµικό καλής ποιότητας, µε τη µεγαλύτερη δυνατή αυτοµατοποίηση και παραγωγικότητα και το ελάχιστο δυνατό κόστος». Για να επιτύχει τους σκοπούς της, η Τεχνολογία Λογισµικού οφείλει να περιγράψει τις ενέργειες που πρέπει να συµβαίνουν κατά την ανάπτυξη του λογισµικού, τόσο σε µακροσκοπικό όσο και σε µικροσκοπικό επίπεδο. Σε µακροσκοπικό επίπεδο πρέπει να οριστούν οι γενικές φάσεις από τις οποίες διέρχεται η κατασκευή του λογισµικού, ενώ σε µικροσκοπικό πρέπει να οριστούν οι ενέργειες που γίνονται σε κάθε φάση και τα προϊόντα που παράγονται. εν υπάρχει ένας και µοναδικός τρόπος για να προσδιορίσουµε έστω και τις γενικές φάσεις από τις οποίες διέρχεται η κατασκευή του λογισµικού. Όπως θα δούµε στο κεφάλαιο αυτό, πολλά εξαρτώνται από τις ιδιαίτερες συνθήκες που επικρατούν, όπως η εµπειρία και η τεχνογνωσία του κατασκευαστή, το είδος της εφαρµογής λογισµικού και η πιθανότητα να αλλάξουν οι απαιτήσεις από αυτή κ.ά. Για το λόγο αυτό έχουν προταθεί πολλές εναλλακτικές διαδροµές που µπορεί να ακολουθήσει κανείς στην κατασκευή και τη συντήρηση του λογισµικού, οι οποίες ονοµάζονται «µοντέλα κύκλου ζωής». Στις χαρακτηριστικότερες από αυτές θα αναφερθούµε στο κεφάλαιο αυτό. Το κεφάλαιο αυτό περιέχει τις παρακάτω ενότητες: 2.1 H έννοια του µοντέλου κύκλου ζωής 2.2 Το µοντέλο του καταρράκτη 2.3 Το µοντέλο πρωτοτυποποίησης 2.4 Tο µοντέλο λειτουργικής επαύξησης 2.5 Tο σπειροειδές µοντέλο 2.6 Tο µοντέλο του πίδακα 2.7 Σύγχρονα µοντέλα κύκλου ζωής λογισµικού 2.8 Περιγραφή διαδικασιών ανάπτυξης και προϊόντων λογισµικού

31 H π À ª À À À ø H ÓÓÔÈ ÙÔ ÌÔÓÙ ÏÔ Î ÎÏÔ ˆ Κάθε εφαρµογή λογισµικού, από τη σύλληψη µέχρι την απόσυρσή της, διέρχεται από διάφορες φάσεις, σε καθεµιά εκ των οποίων πρέπει να γίνονται ορισµένες εργασίες ώστε να επιτυγχάνεται το επιθυµητό αποτέλεσµα. Σε µακροσκοπικό επίπεδο οι πολύ γενικές φάσεις είναι: σύλληψη, κατασκευή, χρήση / συντήρηση και απόσυρση και, όπως είναι εύκολα αντιληπτό, λαµβάνουν χώρα µε τη σειρά αυτή. Μια εικόνα των γενικών αυτών φάσεων φαίνεται στο 2.1, που ακολουθεί. Y HæH KATA KEYH XPH H YNTHPH H Πριν αναφερθούµε στον ορισµό του µοντέλου κύκλου ζωής και στα σηµαντικότερα τέτοια µοντέλα που χρησιµοποιούνται σήµερα, είναι σκόπιµο να δοθούν ορισµένοι χρήσιµοι ορισµοί, οι οποίοι θα χρησι- µοποιηθούν εκτεταµένα στη συνέχεια. Σε κάποιους από τους ορισµούς αυτούς ενδεχοµένως ο αναγνώστης να συναντήσει και διαφορετικές απόψεις στη βιβλιογραφία. Όπως έχουµε ήδη αναφέρει, ο πλουραλισµός ελάχιστα διαφοροποιούµενων απόψεων δεν είναι σπάνιος στην Τεχνολογία Λογισµικού, η δε αναφορά πολλών διαφορετικών απόψεων σε αυτό το σηµείο, δεν εξυπηρετεί παρά τη σύγχυση. ραστηριότητα ανάπτυξης λογισµικού Μια δραστηριότητα ή διαδικασία ανάπτυξης λογισµικού (software process) καθορίζει ποιες ενέργειες πρέπει να γίνουν για να επιτευχθεί ένα επιθυµητό αποτέλεσµα σε κάποια από τις φάσεις του κύκλου ζωής. Μια δραστηριότητα µπορεί να αναλύεται σε περισσότερες από µία επιµέρους φάσεις. Η έννοια «ανάπτυξη» στον προηγούµενο ορισµό περιγράφει µια γενική διαδικασία στην οποία υπόκειται το λογισµικό και όχι υποχρεωτικά κατασκευή εκ του µηδενός. Μεθοδολογία ανάπτυξης Μια µεθοδολογία (software development methodology) καθορίζει το πώς θα πρέπει να εκτελούνται οι δραστηριότητες ανάπτυξης, δηλαδή ποιες επιµέρους ενέργειες περιλαµβάνουν, ποια βήµατα γίνονται σε καθεµιά, ποια προϊόντα παράγονται, καθώς και πότε αυτές θεωρούνται περατωθείσες. A O YP H Ì 2.1 Γενικές φάσεις του κύκλου ζωής του λογισµικού

32 32 KEºA AIO 2: M KÀ À Zø π ªπ À Εργαλείο Ένα εργαλείο λογισµικού (CASE: Computer Aided Software Engineering) είναι ένα σύστηµα (συνήθως είναι και το ίδιο εφαρ- µογή λογισµικού) το οποίο υποστηρίζει τη µερική ή (σπάνια) ολική αυτοµατοποίηση των εργασιών που λαµβάνουν χώρα κατά την εφαρµογή των µεθοδολογιών ανάπτυξης λογισµικού. Με βάση τα προηγούµενα, µπορούµε να δώσουµε τον ορισµό του Μοντέλου Κύκλου Ζωής Λογισµικού. Μοντέλο Κύκλου Ζωής Λογισµικού Ένα Μοντέλο Κύκλου Ζωής Λογισµικού είναι µια περιγραφή των δραστηριοτήτων και των επιµέρους φάσεων από τις οποίες διέρχεται µια εφαρµογή λογισµικού από τη σύλληψη µέχρι την απόσυρσή της, καθώς και των εργασιών που λαµβάνουν χώρα σε καθεµιά από τις φάσεις αυτές. Στο Σχήµα 2.2 φαίνεται η σχέση µεταξύ των εννοιών «µοντέλο κύκλου ζωής», «διαδικασία ανάπτυξης», «µεθοδολογία», καθώς και «εργαλείο», οι οποίες ορίστηκαν προηγουµένως. Μια έννοια που βρίσκεται χαµηλότερα στην πυραµίδα αποτελεί το υπόβαθρο πάνω στο οποίο βασίζεται η έννοια που βρίσκεται στο αµέσως ψηλότερο σηµείο κ.ο.κ. EP A EIA ME O O O IE Ì 2.2 Σχέσεις εννοιών στην ανάπτυξη του λογισµικού IA IKA IE ANA TY H MONTE A KYK OY ZøH Τα µοντέλα κύκλου ζωής λογισµικού προσδιορίζουν τις διαδικασίες ανάπτυξης οι οποίες λαµβάνουν χώρα κατά τις γενικές φάσεις «κατασκευή» και «χρήση συντήρηση» (Σχήµα 2.1), προσδιορίζοντας τις επιµέρους φάσεις στις οποίες αυτές αναλύονται, τα προϊόντα που παράγονται σε καθεµία από αυτές, καθώς και τη σειρά εκτέλεσής τους. Σε κάθε διαδικασία ανάπτυξης µπορούµε να διακρίνουµε περισσότερες από µία επιµέρους φάσεις, ενώ σε κάθε επιµέρους φάση µπορού- µε να διακρίνουµε περισσότερες από µία εργασίες. Οι διαδικασίες ανάπτυξης λογισµικού µπορούν να ταξινοµηθούν ως ακολούθως:

33 H π À ª À À À ø 33 ñ Προδιαγραφή, δηλαδή καθορισµός των εργασιών που θα επιτελεί το λογισµικό, καθώς και των περιορισµών και των παραδοχών που ισχύουν. ñ Ανάπτυξη, δηλαδή κατασκευή του λογισµικού. Εδώ, σε όλα τα µοντέλα κύκλου ζωής µπορούµε να διακρίνουµε τρεις επιµέρους φάσεις: την ανάλυση, τη σχεδίαση και τη συγγραφή του πηγαίου κώδικα (source code), την οποία στη συνέχεια θα ονοµάζουµε και κωδικοποίηση. ñ Επαλήθευση, δηλαδή επιβεβαίωση της ικανοποίησης των προδιαγραφών και της µη ύπαρξης σφαλµάτων. ñ Εξέλιξη, δηλαδή επαύξηση των λειτουργικών χαρακτηριστικών του λογισµικού ή τροποποίηση υπαρχουσών, προκειµένου να ικανοποιούνται οι µεταβαλλόµενες ανάγκες. Ένα µοντέλο κύκλου ζωής λογισµικού στοχεύει στην καθοδήγηση του κατασκευαστή προκειµένου αυτός να επιτύχει την καλύτερη δυνατή υλοποίηση των διαδικασιών ανάπτυξης λογισµικού. Λέγοντας «καλύτερη δυνατή», εννοούµε περισσότερο παραγωγική, µε τα λιγότερα δυνατά σφάλµατα και το µικρότερο δυνατό ρίσκο στις εκάστοτε συνθήκες. Τα παραπάνω µπορούν να διαφοροποιούνται ανάλογα µε το µέγεθος και το θεµατικό πεδίο κάθε εφαρµογής λογισµικού, µε την εµπειρία και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του κάθε κατασκευαστή και, ασφαλώς, µε το εκάστοτε περιβάλλον ανάπτυξης. Μια σηµαντική παράµετρος που καταδεικνύει τη σηµασία των µοντέλων κύκλου ζωής είναι το κόστος, ιδωµένο µε την ευρύτερη σηµασία του. Το κόστος αναθεώρησης αποφάσεων ή/και διόρθωσης σφαλµάτων είναι τόσο µεγαλύτερο, όσο µεγαλύτερη είναι και η απαιτούµενη οπισθοδρόµηση της διαδικασίας που αυτή συνεπάγεται. Το κόστος αυτό δεν αφορά µόνο οικονοµικούς πόρους που αποδίδονται στο έργο, αλλά και χρόνο καθυστέρησης, που δεν είναι πάντα διαθέσιµος σε πραγµατικές συνθήκες. Επίσης, είναι συχνό φαινόµενο οι παρενέργειες στο υπόλοιπο σύστηµα λογισµικού (side effects), οι οποίες µπορούν να µεταβάλλουν προς το χειρότερο τα ποιοτικά του χαρακτηριστικά και δεν είναι εύκολο να εντοπιστούν από την αρχή. Υπάρχουν αρκετά µοντέλα κύκλου ζωής, τα οποία διαφοροποιούνται ως προς τη σύλληψη της ιδέας του τρόπου κατασκευής, αλλά και ως

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ρ. Βασίλειος Βεσκούκης ΠΕΙΡΑΙΑΣ, 2000 Περιεχόµενα 1. ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ...7 1.1. ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΕΣ ΚΑΙ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ...7

Διαβάστε περισσότερα

Tεχνολογία Λογισµικού II

Tεχνολογία Λογισµικού II Tεχνολογία Λογισµικού II ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Σχολή Θετικών Επιστηµών και Τεχνολογίας Πρόγραµµα Σπουδών ΠΛHPOΦOPIKH Θεµατική Ενότητα ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Τόµος B' Tεχνολογία Λογισµικού II BAΣIΛEIOΣ

Διαβάστε περισσότερα

EÈÛ ÁˆÁ ÛÙËÓ ÏËÚÔÊÔÚÈÎ

EÈÛ ÁˆÁ ÛÙËÓ ÏËÚÔÊÔÚÈÎ E π A π π ª π EÈÛ ÁˆÁ ÛÙËÓ ÏËÚÔÊÔÚÈÎ TfiÌÔ A' HÏ appleèù ÎË EÈÛ ÁˆÁ ÛÙËÓ EappleÈÛÙ ÌË ÙˆÓ YappleÔÏÔÁÈÛÙÒÓ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Σχολή Θετικών Επιστηµών και Τεχνολογίας Πρόγραµµα Σπουδών ΠΛHPOΦOPIKH

Διαβάστε περισσότερα

E π A π π ª π AÚ TÂ ÓÔÏÔÁ ÔÁÈÛÌÈÎÔ. TfiÌÔ B' ÂÈÙÔ ÚÁÈÎ ÛÙ Ì Ù I

E π A π π ª π AÚ TÂ ÓÔÏÔÁ ÔÁÈÛÌÈÎÔ. TfiÌÔ B' ÂÈÙÔ ÚÁÈÎ ÛÙ Ì Ù I E π A π π ª π AÚ TÂ ÓÔÏÔÁ ÔÁÈÛÌÈÎÔ TfiÌÔ B' ÏÔ apple Ú ÎË ÂÈÙÔ ÚÁÈÎ ÛÙ Ì Ù I ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Σχολή Θετικών Επιστηµών και Τεχνολογίας Πρόγραµµα Σπουδών ΠΛHPOΦOPIKH Θεµατική Ενότητα APXEΣ TEXNOΛOΓIAΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σκοπός του μαθήματος

Σκοπός του μαθήματος ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Εισαγωγή Βασικές Έννοιες Βαγγελιώ Καβακλή Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας Πανεπιστήμιο Αιγαίου Εαρινό Εξάμηνο 2012-2013 1 Σκοπός του μαθήματος Η απόκτηση των γνώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Απαιτήσεων Απαιτήσεις Λογισµικού

Ανάλυση Απαιτήσεων Απαιτήσεις Λογισµικού ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΜΑΤΙΚΗΣ Ανάλυση Απαιτήσεων Απαιτήσεις Λογισµικού Μάρα Νικολαϊδου Δραστηριότητες Διαδικασιών Παραγωγής Λογισµικού Καθορισµός απαιτήσεων και εξαγωγή προδιαγραφών

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήµιο. Η ιαχείριση Απαιτήσεων στην Ενοποιηµένη ιαδικασία. ρ. Πάνος Φιτσιλής

Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήµιο. Η ιαχείριση Απαιτήσεων στην Ενοποιηµένη ιαδικασία. ρ. Πάνος Φιτσιλής 1 Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήµιο Η ιαχείριση Απαιτήσεων στην Ενοποιηµένη ιαδικασία ρ. Πάνος Φιτσιλής Περιεχόµενα Τι είναι διαχείριση απαιτήσεων Ποια είναι η ροή των εργασιών στη φάση της καταγραφής των

Διαβάστε περισσότερα

ιδάσκων: ηµήτρης Ζεϊναλιπούρ

ιδάσκων: ηµήτρης Ζεϊναλιπούρ Κεφάλαιο 1.3-1.4: Εισαγωγή Στον Προγραµµατισµό ( ιάλεξη 2) ιδάσκων: ηµήτρης Ζεϊναλιπούρ Περιεχόµενα Εισαγωγικές Έννοιες - Ορισµοί Ο κύκλος ανάπτυξης προγράµµατος Παραδείγµατα Πότε χρησιµοποιούµε υπολογιστή?

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία Λογισµικού Ι Κεφάλαιο 3 Μια αναλυτικότερη προσέγγιση στην δραστηριότητα 3.10

Τεχνολογία Λογισµικού Ι Κεφάλαιο 3 Μια αναλυτικότερη προσέγγιση στην δραστηριότητα 3.10 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Πρόγραµµα σπουδών "ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ" - Θ.Ε. ΠΛΗ11 Τεχνολογία Λογισµικού Ι Κεφάλαιο 3 Μια αναλυτικότερη προσέγγιση στην δραστηριότητα 3.10 Βασίλειος Βεσκούκης ιδάκτωρ Ηλεκτρολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4: Λογισμικό Συστήματος

Κεφάλαιο 4: Λογισμικό Συστήματος Κεφάλαιο 4: Λογισμικό Συστήματος Ερωτήσεις 1. Να αναφέρετε συνοπτικά τις κατηγορίες στις οποίες διακρίνεται το λογισμικό συστήματος. Σε ποια ευρύτερη κατηγορία εντάσσεται αυτό; Το λογισμικό συστήματος

Διαβάστε περισσότερα

Tεχνολογία Λογισµικού II

Tεχνολογία Λογισµικού II Tεχνολογία Λογισµικού II ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Σχολή Θετικών Επιστηµών και Τεχνολογίας Πρόγραµµα Σπουδών ΠΛHPOΦOPIKH Θεµατική Ενότητα ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Τόµος B' Tεχνολογία Λογισµικού II BAΣIΛEIOΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑ 6 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ 6.1 Τι ονοµάζουµε πρόγραµµα υπολογιστή; Ένα πρόγραµµα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Διδάσκων: Γ. Χαραλαμπίδης,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ κεφάλαιο 1 ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Μ έχρι αρκετά πρόσφατα, η έννοια του μάρκετινγκ των υπηρεσιών αποτελούσε μια έννοια χωρίς ιδιαίτερη αξία αφού, πρακτικά,

Διαβάστε περισσότερα

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όλα τα είδη ερωτήσεων που αναφέρονται στο «Γενικό Οδηγό για την Αξιολόγηση των µαθητών στην Α Λυκείου» µπορούν να χρησιµοποιηθούν στα Μαθηµατικά, τόσο στην προφορική διδασκαλία/εξέταση, όσο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 9000 και 9001

ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 9000 και 9001 Εκδήλωση για την Παγκόσμια Ημέρα Προτύπων «Νέες εκδόσεις προτύπων διαχείρισης ποιότητας και περιβάλλοντος» Νέες εκδόσεις προτύπων για διαχείριση της ποιότητας ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 9000 και 9001 Τετάρτη 14 Οκτωβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Επιµέλεια Θοδωρής Πιερράτος

Επιµέλεια Θοδωρής Πιερράτος Εισαγωγή στον προγραµµατισµό Η έννοια του προγράµµατος Ο προγραµµατισµός ασχολείται µε τη δηµιουργία του προγράµµατος, δηλαδή του συνόλου εντολών που πρέπει να δοθούν στον υπολογιστή ώστε να υλοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Διδάσκων: Γ. Χαραλαμπίδης,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ ΑΠΟ ΤΑ ΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ ΡΟΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΕ ΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ ΟΜΗΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ

ΠΕΡΙ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ ΑΠΟ ΤΑ ΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ ΡΟΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΕ ΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ ΟΜΗΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΕΡΙ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ ΑΠΟ ΤΑ ΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ ΡΟΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΕ ΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ ΟΜΗΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ Μερικές παρατηρήσεις και σκέψεις του συγγραφέα του βιβλίου Σχετικά µε τη µετάβαση από Ρ σε ΠΠ υπάρχουν 2 σηµαντικά ερωτήµατα:

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή στην επιτυχία ενός οργανισμού, παρουσιάζοντας σχετικά δεδομένα με τη χρήση τεχνικών 2Δ ή 3Δ τεχνολογίας. Αρμοδιότητα

Η συμβολή στην επιτυχία ενός οργανισμού, παρουσιάζοντας σχετικά δεδομένα με τη χρήση τεχνικών 2Δ ή 3Δ τεχνολογίας. Αρμοδιότητα Σχεδιαστής Ψηφιακών Κινούμενων Σχεδίων ή Digital Animator 1. Περιγραφή Ρόλου Τίτλος Προφίλ Σχε Σχεδιαστής Ψηφιακών Κινούμενων Σχεδίων ή Digital Animator Γνωστό και ως Ειδικός Σχεδιασμού 2Δ- 3Δ γραφικών,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ. Communications Crisis Management

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ. Communications Crisis Management ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ Communications Crisis Management ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ Καράβια βουλιάζουν. Αεροσκάφη πέφτουν. Προϊόντα ανακαλούνται. Εταιρίες μηνύονται για ληγμένα τρόφιμα ή

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Θεμελίωση μιας λύσης ενός προβλήματος από μια πολύπλευρη (multi-faceted) και διαθεματική (multi-disciplinary)

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι τα Συστήµατα Γεωγραφικών Πληροφοριών. (Geographical Information Systems GIS)

Τι είναι τα Συστήµατα Γεωγραφικών Πληροφοριών. (Geographical Information Systems GIS) Τι είναι τα Συστήµατα Γεωγραφικών Πληροφοριών (Geographical Information Systems GIS) ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ, ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΛΚΙΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ Εισαγωγή στα GIS 1 Ορισµοί ΣΓΠ Ένα σύστηµα γεωγραφικών πληροφοριών

Διαβάστε περισσότερα

Νεοεµφανιζόµενα φαινόµενα στη χρήση ναρκωτικών

Νεοεµφανιζόµενα φαινόµενα στη χρήση ναρκωτικών Νεοεµφανιζόµενα φαινόµενα στη χρήση ναρκωτικών Ένα ευρωπαϊκό εγχειρίδιο σχετικά µε τη λειτουργία έγκαιρης πληροφόρησης για τα νεοεµφανιζόµενα φαινόµενα στη Συνοπτικη Παρουσιαση Στην εργασία αυτή παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Συστηµατική παρακολούθηση και καταγραφή όλων των φάσεων παραγωγής σε πραγµατικό χρόνο Το Σύστηµα Ιχνηλασιµότητας ICHNOS της εταιρείας Data & Control Systems είναι ένα ολοκληρωµένο σύστηµα το οποίο καλύπτει

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιαστής Ιστοσελίδων

Σχεδιαστής Ιστοσελίδων Σχεδιαστής Ιστοσελίδων 1. Περιγραφή Ρόλου Τίτλος Προφίλ Σχεδιαστής Ιστοσελίδων Γνωστό και ως Συνοπτική Ένας σχεδιαστής ιστοσελίδων κατασκευάζει και ενημερώνει ιστοσελίδες ως προς τη σχεδίαση και τη διαμόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΣΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΕΠΙΧΕΙΡΕΙΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΣΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΕΠΙΧΕΙΡΕΙΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΣΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΕΠΙΧΕΙΡΕΙΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΕΠΙΧΕΙΡΕΙΝ Ηλεκτρονικό Εµπόριο e-commerce ανταλλαγή επιχειρηµατικής ή εµπορικής

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία του Έργου. Διαχείριση Έργου Κύκλος Ζωής. Μαρίνα Α.Τσιρώνη Πολιτικός Μηχανικός, MSc ΕΔΑ Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας.

Θεωρία του Έργου. Διαχείριση Έργου Κύκλος Ζωής. Μαρίνα Α.Τσιρώνη Πολιτικός Μηχανικός, MSc ΕΔΑ Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας. Θεωρία του Έργου Διαχείριση Έργου Κύκλος Ζωής Μαρίνα Α.Τσιρώνη Πολιτικός Μηχανικός, MSc ΕΔΑ Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας Οκτώβριος 2009 Διαχείριση του Έργου (Project Management) Ορισμοί Κάθε μιά όχι

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία.

Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία. Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία. Η παρακολούθηση ενός project κινητικότητας. Η διαδικασία παρακολούθησης ενός διακρατικού project κινητικότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΑΣΟΛΟΓΙΑΣ & ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΑΣΟΛΟΓΙΑΣ & ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΑΣΟΛΟΓΙΑΣ & ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Ποιότητα Βασικός παράγοντας ανταγωνιστικότητας στην βιοµηχανία επίπλου ρ. Ιωάννης Μπαρµπούτης,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ 1. Η ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ 203. Η προσέγγιση εστιάζει στις χαρακτηριστικές ιδιότητες της καινοτοµικής επιχείρησης και όλα τα χαρακτηριστικά των δραστηριοτήτων καινοτοµίας και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ ΜΕ Η/Υ 1. Του Αποστόλου Παπαποστόλου Επίκουρου Καθηγητή του ΤΕΙ Αθήνας

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ ΜΕ Η/Υ 1. Του Αποστόλου Παπαποστόλου Επίκουρου Καθηγητή του ΤΕΙ Αθήνας ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ ΜΕ Η/Υ 1 Του Αποστόλου Παπαποστόλου Επίκουρου Καθηγητή του ΤΕΙ Αθήνας ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι γραφικές παραστάσεις µε υπολογιστές έχουν προχωρήσει πολύ από τότε που οι ε- πιστήµονες που δούλευαν

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

5 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΑΛΓΟΡΙΘΜΩΝ

5 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΑΛΓΟΡΙΘΜΩΝ 5 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΑΛΓΟΡΙΘΜΩΝ 5.1 Εισαγωγή στους αλγορίθμους 5.1.1 Εισαγωγή και ορισμοί Αλγόριθμος (algorithm) είναι ένα πεπερασμένο σύνολο εντολών οι οποίες εκτελούν κάποιο ιδιαίτερο έργο. Κάθε αλγόριθμος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΞΑΜΗΝΟ Η ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΦΟΙΤΗΤΗ : ΜΟΣΧΟΥΛΑ ΟΛΓΑ ΑΡΙΘΜΟΣ ΜΗΤΡΩΟΥ : 30/02 ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ : ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΣΥΝΕ ΡΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση της τεχνολογίας R.F.I.D. µέσα από το Gold24

Παρουσίαση της τεχνολογίας R.F.I.D. µέσα από το Gold24 Παρουσίαση της τεχνολογίας R.F.I.D. µέσα από το Gold24 IntelliSoft Ε.Π.Ε. ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Αιµιλιανού Γρεβενών 13, 142 32 Περισσός Τηλ: (+30210) 68.96.616 Φαξ: (+30210) 68.96.617 Email:

Διαβάστε περισσότερα

Γεωγραφικά Πληροφοριακά Συστήµατα (Geographical Information Systems GIS)

Γεωγραφικά Πληροφοριακά Συστήµατα (Geographical Information Systems GIS) Γεωγραφικά Πληροφοριακά Συστήµατα (Geographical Information Systems GIS) ρ. ΧΑΛΚΙΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ xalkias@hua.gr Χ. Χαλκιάς - Εισαγωγή στα GIS 1 Ορισµοί ΓΠΣ Ένα γεωγραφικό πληροφοριακό σύστηµα Geographic Information

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΟΡΙΟ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΞ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΚΑΙ ΕΚ ΔΕΞΙΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΚΟΥΤΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ 3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστό) ή µε Λ (λάθος) καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις. 1. Ένα ιδιωτικό

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικά. Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Δυτικής Μακεδονίας Σιώζιος Κων/νος - Πληροφορική Ι

Λειτουργικά. Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Δυτικής Μακεδονίας Σιώζιος Κων/νος - Πληροφορική Ι Λειτουργικά Συστήματα 1 Λογισμικό του Υπολογιστή Για να λειτουργήσει ένας Η/Υ εκτός από το υλικό του, είναι απαραίτητο και το λογισμικό Το σύνολο των προγραμμάτων που συντονίζουν τις λειτουργίες του υλικού

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτική Άσκηση. Κεφάλαιο 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

Πρακτική Άσκηση. Κεφάλαιο 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Κεφάλαιο 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Με το κεφάλαιο αυτό ολοκληρώνεται το ταχύρυθµο πρόγραµµα επιµόρφωσης των εκπαιδευτικών, δίνοντας παραδείγµατα εφαρµογών των τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών, αναζήτησης πληροφοριών

Διαβάστε περισσότερα

Εταιρείες Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών

Εταιρείες Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών Μέρος 13 Εταιρείες Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών Ανάπτυξη νέων προϊόντων-υπηρεσιών 13.1.1 Χρηµατοδότηση λειτουργίας Έρευνας & Ανάπτυξης (Ε&Α): A. εν υπάρχει προϋπολογισµός για Ε&Α. Η λειτουργία της

Διαβάστε περισσότερα

Το σύστημα ISO9000. Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000.

Το σύστημα ISO9000. Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000. Το σύστημα ISO9000 Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000. Με τις αλλαγές δόθηκε έμφαση στην εφαρμογή της πολιτικής της ποιότητας και σε πιο πλήρεις διορθωτικές ενέργειες. Σε όλο τον κόσμο,

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασµός βασισµένος σε συνιστώσες

Σχεδιασµός βασισµένος σε συνιστώσες Σχεδιασµός βασισµένος σε συνιστώσες 1 Ενδεικτικά περιεχόµενα του κεφαλαίου Ποια είναι τα "άτοµα", από τα οποία κατασκευάζονται οι υπηρεσίες; Πώς οργανώνουµε τις συνιστώσες σε ένα αρµονικό σύνολο; Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι)

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι) Εισαγωγή Το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Κύπρου προσφέρει ολοκληρωμένα προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών στους κλάδους του Ηλεκτρολόγου Μηχανικού

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήµιο. Η Ανάλυση και ο Σχεδιασµός στην Ενοποιηµένη ιαδικασία. ρ. Πάνος Φιτσιλής

Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήµιο. Η Ανάλυση και ο Σχεδιασµός στην Ενοποιηµένη ιαδικασία. ρ. Πάνος Φιτσιλής 1 Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήµιο Η και ο στην Ενοποιηµένη ιαδικασία ρ. Πάνος Φιτσιλής Περιεχόµενα Γενικές αρχές ανάλυσης και σχεδιασµού Τα βήµατα της ανάλυσης και του σχεδιασµού Συµπεράσµατα 2 3 Η ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

MEDLAB: Mediterranean Living Lab for Territorial Innovation

MEDLAB: Mediterranean Living Lab for Territorial Innovation MEDLAB: Mediterranean Living Lab for Territorial Innovation Παραδοτέο 4.1.2 ΣΥΝΟΨΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ: ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ «ΖΩΝΤΑΝΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ» ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ Θεσσαλονίκη, Δεκέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Χαριτωνίδης. Πρόλογος

Νίκος Χαριτωνίδης. Πρόλογος Πρόλογος Τα νωπά ψάρια είναι ιδιόµορφα προϊόντα, λόγω του µεγάλου βαθµού ευπάθειας και της µικρής διάρκειας ζωής τους. Τα χαρακτηριστικά αυτά, αυξάνουν κατά πολύ τις πιθανότητες, το προϊόν να φθάσει ακατάλληλο

Διαβάστε περισσότερα

Οι περιπτώσεις χρήσης

Οι περιπτώσεις χρήσης 1 Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήµιο Οι περιπτώσεις χρήσης ρ. Πάνος Φιτσιλής 2 Περιεχόµενα Το µοντέλο των περιπτώσεων χρήσης Τα διαγράµµατα των περιπτώσεων χρήσης Λεκτική περιγραφή των περιπτώσεων χρήσης Τρόπος

Διαβάστε περισσότερα

Ως ανάπτυξη προϊόντος ορίζεται όλο το σύνολο των δραστηριοτήτων από την έρευνα αγοράς, µέχρι την παράδοσή του στον πελάτη.

Ως ανάπτυξη προϊόντος ορίζεται όλο το σύνολο των δραστηριοτήτων από την έρευνα αγοράς, µέχρι την παράδοσή του στον πελάτη. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ως ανάπτυξη προϊόντος ορίζεται όλο το σύνολο των δραστηριοτήτων από την έρευνα αγοράς, µέχρι την παράδοσή του στον πελάτη. Η µεθοδολογία είναι κοινή για όλα τα προϊόντα, αλλά η µεθοδολογία που

Διαβάστε περισσότερα

Αλγόριθµοι δροµολόγησης µε µέσα µαζικής µεταφοράς στο µεταφορικό δίκτυο των Αθηνών

Αλγόριθµοι δροµολόγησης µε µέσα µαζικής µεταφοράς στο µεταφορικό δίκτυο των Αθηνών 1 Αλγόριθµοι δροµολόγησης µε µέσα µαζικής µεταφοράς στο µεταφορικό δίκτυο των Αθηνών ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Κωτσογιάννη Μαριάννας Περίληψη 1. Αντικείµενο- Σκοπός Αντικείµενο της διπλωµατικής αυτής εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ Public Relations Management Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα Διοίκηση Επικοινωνίας Δημοσίων Σχέσεων είναι ένα πλήρες και ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα με

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 8 Πληροφοριακά συστήματα. Εφαρμογές Πληροφορικής Κεφ. 8 Καραμαούνας Πολύκαρπος

Κεφάλαιο 8 Πληροφοριακά συστήματα. Εφαρμογές Πληροφορικής Κεφ. 8 Καραμαούνας Πολύκαρπος Κεφάλαιο 8 Πληροφοριακά συστήματα 1 Στόχος: η βελτίωση της ποιότητας προϊόντων και υπηρεσιών η αύξηση της παραγωγικότητας η παραγωγή νέων προϊόντων και νέων υπηρεσιών. 2 8.1 Τί είναι Πληροφοριακό Σύστημα

Διαβάστε περισσότερα

Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία

Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία Η Επιχειρηματική Ευκαιρία Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία Υπάρχουν έρευνες οι οποίες δείχνουν ότι στους περισσότερους επιχειρηματίες που ξεκινούν για πρώτη φορά μια επιχείρηση, τελειώνουν τα χρήματα

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη ιπλωµατικής Εργασίας

Περίληψη ιπλωµατικής Εργασίας Περίληψη ιπλωµατικής Εργασίας Θέµα: Εναλλακτικές Τεχνικές Εντοπισµού Θέσης Όνοµα: Κατερίνα Σπόντου Επιβλέπων: Ιωάννης Βασιλείου Συν-επιβλέπων: Σπύρος Αθανασίου 1. Αντικείµενο της διπλωµατικής Ο εντοπισµός

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για το διάλογο ανάπτυξης των εργαζοµένων Εισαγωγή Στόχος: Το κλίµα του διαλόγου

Οδηγίες για το διάλογο ανάπτυξης των εργαζοµένων Εισαγωγή Στόχος: Το κλίµα του διαλόγου Οδηγίες για το διάλογο ανάπτυξης των εργαζοµένων Εισαγωγή Ο διάλογος ανάπτυξης των εργαζοµένων είναι µέρος της επιλεγµένης µεθοδολογίας για την υλοποίηση της πλήρους χαρτογράφησης της συσσωρευµένης γνώσης

Διαβάστε περισσότερα

Αειφορικός σχεδιασµός & κατασκευή κτιρίων

Αειφορικός σχεδιασµός & κατασκευή κτιρίων 2η Ηµερίδα για την Ελληνική Πλατφόρµα για την Έρευνα και Τεχνολογία στην Κατασκευή Αειφορικός σχεδιασµός & κατασκευή κτιρίων στο πλαίσιο των στόχων της Πλατφόρµας για την Έρευνα και Τεχνολογία στην Κατασκευή

Διαβάστε περισσότερα

Σύστημα Διαχείρισης Παραστατικών Executive Summary

Σύστημα Διαχείρισης Παραστατικών Executive Summary Σύστημα Διαχείρισης Παραστατικών Executive Summary Ολοκληρωμένο Σύστημα Διαχείρισης Παραστατικών To λογισμικό Διαχείρισης & Επεξεργασίας Εγγράφων DocuClass παρέχει σε οργανισμούς και επιχειρήσεις την δυνατότητα

Διαβάστε περισσότερα

1η Ηµερίδα Ενηµέρωσης για τη δράση Ελληνικά Ακαδηµαϊκά Ηλεκτρονικά Συγγράµµατα και Βοηθήµατα

1η Ηµερίδα Ενηµέρωσης για τη δράση Ελληνικά Ακαδηµαϊκά Ηλεκτρονικά Συγγράµµατα και Βοηθήµατα 1η Ηµερίδα Ενηµέρωσης για τη δράση Ελληνικά Ακαδηµαϊκά Ηλεκτρονικά Συγγράµµατα και Βοηθήµατα Οριζόντια Δράση Σύνδεσµος Ελληνικών Ακαδηµαϊκών Βιβλιοθηκών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Εθνικό Δίκτυο Έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

τεχνογνωσία στην πληροφορική

τεχνογνωσία στην πληροφορική τεχνογνωσία στην πληροφορική οι υπηρεσίες Η SeCure καλύπτει ένα μεγάλο φάσμα αναγκών της σύγχρονης επιχείρησης στον τομέα της πληροφορικής. Αποστολή μας είναι η παροχή τεχνογνωσίας και η εφαρμογή της έτσι

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Εφαρµογών σε Προγραµµατιστικό Περιβάλλον

Ανάπτυξη Εφαρµογών σε Προγραµµατιστικό Περιβάλλον Ανάπτυξη Εφαρµογών σε Προγραµµατιστικό Περιβάλλον Κεφάλαιο 6ο Εισαγωγή στον Προγραµµατισµό Μέρος Πρώτο (6.1, 6.2 και 6.3) Α. Ερωτήσεις Σωστού Λάθους 1. Η γλώσσα µηχανής είναι µία γλώσσα υψηλού επιπέδου.

Διαβάστε περισσότερα

4.3. Γραµµικοί ταξινοµητές

4.3. Γραµµικοί ταξινοµητές Γραµµικοί ταξινοµητές Γραµµικός ταξινοµητής είναι ένα σύστηµα ταξινόµησης που χρησιµοποιεί γραµµικές διακριτικές συναρτήσεις Οι ταξινοµητές αυτοί αναπαρίστανται συχνά µε οµάδες κόµβων εντός των οποίων

Διαβάστε περισσότερα

2.5.1 Χρήση δεξιοτήτων αρχειοθέτησης για τη διατήρηση ενός καθιερωμένου συστήματος

2.5.1 Χρήση δεξιοτήτων αρχειοθέτησης για τη διατήρηση ενός καθιερωμένου συστήματος 2.5 Σύστημα αρχειοθέτησης, έγγραφα και βάσεις δεδομένων 2.5.1 Χρήση δεξιοτήτων αρχειοθέτησης για τη διατήρηση ενός καθιερωμένου συστήματος Να είναι σε θέση να διατηρήσει ένα καθιερωμένο, ηλεκτρονικό και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 1 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ 12 ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: Ενεργός συμμετοχή (βιωματική μάθηση) ΘΕΜΑ: Παράδοση στο μάθημα των «ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ», για τον τρόπο διαχείρισης των σκληρών δίσκων.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Στο παρόν είναι συγκεντρωµένες όλες σχεδόν οι ερωτήσεις κλειστού τύπου που

Διαβάστε περισσότερα

Αλλάξτε τον τρόπο που κάνετε τη δουλειά σας

Αλλάξτε τον τρόπο που κάνετε τη δουλειά σας ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΝΟΙKΤΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ Αλλάξτε τον τρόπο που κάνετε τη δουλειά σας Web & Mobile apps Για µια ανοικτή επιχείρηση Σήµερα περισσότερο από ποτέ, µια επιχείρηση που θέλει να ανοίξει νέους δρόµους ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

6. Εισαγωγή στον προγραµµατισµό

6. Εισαγωγή στον προγραµµατισµό 6. Εισαγωγή στον προγραµµατισµό 6.1 Η έννοια του προγράµµατος. 6.2 Ιστορική αναδροµή. 6.2.1 Γλώσσες µηχανής. ΗΜ04-Θ1Α 1. Ένα πρόγραµµα σε γλώσσα µηχανής είναι µια ακολουθία δυαδικών ψηφίων. 5. Ένα πρόγραµµα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ 33 ΤΟΜΟΣ Α «ΜΚΤ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

ΔΕΟ 33 ΤΟΜΟΣ Α «ΜΚΤ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΔΕΟ 33 ΤΟΜΟΣ Α «ΜΚΤ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2013-2014 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΤΟΥΣ. ΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Ορισμοί Υπηρεσιών. Κάθε δραστηριότητα ή ωφέλεια που κάποιος μπορεί να δώσει

Διαβάστε περισσότερα

2 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΡΓΩΝ

2 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΡΓΩΝ 2 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΡΓΩΝ 2.1 Βασικοί Ορισµοί ιοίκηση έργου είναι η διαδικασία (process) του σχεδιασµού και της διοίκησης εργασιών και αποθεµάτων, και της επικοινωνίας µεταξύ προόδου και αποτελεσµάτων.

Διαβάστε περισσότερα

κεφάλαιο Βασικές Έννοιες Επιστήμη των Υπολογιστών

κεφάλαιο Βασικές Έννοιες Επιστήμη των Υπολογιστών κεφάλαιο 1 Βασικές Έννοιες Επιστήμη 9 1Εισαγωγή στις Αρχές της Επιστήμης των Η/Υ Στόχοι Στόχος του κεφαλαίου είναι οι μαθητές: να γνωρίσουν βασικές έννοιες και τομείς της Επιστήμης. Λέξεις κλειδιά Επιστήμη

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ 1 Ποιότητα και Ποιοτικός Έλεγχος Ο όρος «ποιότητα» συχνά χρησιµοποιείται χωρίς την πραγµατική της έννοια. ηλαδή δεν προσδιορίζεται αν το προϊόν στο οποίο αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΕΙ Η, ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΕΙ Η, ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΕΙ Η, ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ 7.1. Ανάπτυξη Προγράµµατος Τι είναι το Πρόγραµµα; Το Πρόγραµµα: Είναι ένα σύνολο εντολών για την εκτέλεση ορισµένων λειτουργιών από τον υπολογιστή.

Διαβάστε περισσότερα

º πo 2: À ª π Ã πƒπ OπO π π ª ƒπø

º πo 2: À ª π Ã πƒπ OπO π π ª ƒπø º πo 2: À ª π Ã πƒπ OπO π π ª ƒπø Η βασική απαίτηση για ένα σύστηµα διαχείρισης ποιότητας είναι ότι ο οργανισµός θα πρέπει να προσδιορίσει και να διαχειριστεί την οικογένεια των απαραίτητων διεργασιών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18. 18 Μηχανική Μάθηση

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18. 18 Μηχανική Μάθηση ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18 18 Μηχανική Μάθηση Ένα φυσικό ή τεχνητό σύστηµα επεξεργασίας πληροφορίας συµπεριλαµβανοµένων εκείνων µε δυνατότητες αντίληψης, µάθησης, συλλογισµού, λήψης απόφασης, επικοινωνίας και δράσης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΟΔΗΓΟΣ E-LEARNING

ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΟΔΗΓΟΣ E-LEARNING ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΑΘΗΝΑ 2014 1 1. Τι είναι το e-learning; Το e-learning, η ηλεκτρονική μάθηση, είναι μια διαδικασία μάθησης και ταυτόχρονα μια μεθοδολογία εξ αποστάσεως εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι διορθώσεων θεµατικών επικεφαλίδων Η περίπτωση της Βιβλιοθήκης του Ιονίου Πανεπιστηµίου Έλλη Άνθη-Καλοφωλιά Παράγοντες που επηρεάζουν την εφαρµογή Το µέγεθος του αρχείου καθιερωµένων εγγραφών και

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

723 Τεχνολογίας Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών ΤΕΙ Λάρισας

723 Τεχνολογίας Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών ΤΕΙ Λάρισας 723 Τεχνολογίας Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών ΤΕΙ Λάρισας Το Τμήμα Τεχνολογίας Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών του ΤΕΙ Λάρισας ιδρύθηκε με το Προεδρικό Διάταγμα 200/1999 (ΦΕΚ 179 06/09/99), με πρώτο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΔΙΚΗ ΜΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ. Creating my own company

ΔΗΜΙΟΥΡΓΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΔΙΚΗ ΜΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ. Creating my own company ΔΗΜΙΟΥΡΓΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΔΙΚΗ ΜΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ Creating my own company Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα με τίτλο «Δημιουργώντας την Δική μου Επιχείρηση» είναι μα πλήρης, αυτόνομη και ολοκληρωμένη εκπαιδευτική

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

Αντωνία Μαρκούρη Διευθύντρια Προβολής και Ανάπτυξης της Pierre Fabre ΕΛΛΑΣ Α.Ε

Αντωνία Μαρκούρη Διευθύντρια Προβολής και Ανάπτυξης της Pierre Fabre ΕΛΛΑΣ Α.Ε ΟΠΤΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΑΥΘΟΡΜΗΤΕΣ ΠΩΛΗΣΕΙΣ Αντωνία Μαρκούρη Διευθύντρια Προβολής και Ανάπτυξης της Pierre Fabre ΕΛΛΑΣ Α.Ε Τα τελευταία χρόνια, µε τις ριζικές αλλαγές που βλέπουµε να πραγµατοποιούνται στη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ Μία από τις πιο σηµαντικές διαδικασίες που χαρακτηρίζουν τη συγγραφή και δηµοσίευση µιας ερευνητικής εργασίας, είναι η αξιολόγησή της από έµπειρους επιστήµονες του χώρου

Διαβάστε περισσότερα

Προτεινόμενα Θέματα Διπλωματικών Εργασιών

Προτεινόμενα Θέματα Διπλωματικών Εργασιών Προτεινόμενα Θέματα Διπλωματικών Εργασιών Θεματική ενότητα: Σχεδίαση πολυμεσικών εφαρμογών Ενδεικτικό Θέμα: Θέμα 1. Τα πολυμέσα στην εκπαίδευση: Σχεδίαση πολυμεσικής εφαρμογής για την διδασκαλία ενός σχολικού

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚ Ι Ο Κ Ο Ε ΠΙ Π Τ Ι Ε Τ Λ Ε ΕΙΟ Ι Ο Ε Θ Ε Ν Θ ΙΚ Ι Η Κ Σ Η Α Μ

ΓΕΝΙΚ Ι Ο Κ Ο Ε ΠΙ Π Τ Ι Ε Τ Λ Ε ΕΙΟ Ι Ο Ε Θ Ε Ν Θ ΙΚ Ι Η Κ Σ Η Α Μ ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ ΚΛΑΔΟΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ & ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΜΥΝΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ Σεμινάριο ΔΙΑΚΛΑΔΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ -ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ - ΣΤΟΧΟΘΕΣΙΑΣ Θέμα: «Τεχνικές Διαχείρισης

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακες Εισροών-Εκροών της Ελληνικής Οικονοµίας για τον Τουρισµό. Σύνοψη Μελέτης

Πίνακες Εισροών-Εκροών της Ελληνικής Οικονοµίας για τον Τουρισµό. Σύνοψη Μελέτης Πίνακες Εισροών-Εκροών της Ελληνικής Οικονοµίας για τον Τουρισµό Σύνοψη Μελέτης Η παρούσα µελέτη των Πινάκων Εισροών-Εκροών µε επίκεντρο τους τοµείς τουρισµού του έτους 1992 εκπονήθηκε µε χρηµατοδότηση

Διαβάστε περισσότερα

Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας

Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας Εφαρμοσμένες ΛΥΣΕΙΣ για Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις Συμβουλευτικές Υπηρεσίες Εκπαιδευτικά Σεμινάρια Ανάπτυξη Πωλήσεων Ανδρόμαχος Δημητροκάλλης, MBA Management

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική Αξιολόγησης κατά την Υλοποίηση Εκπαιδευτικού Λογισμικού

Στρατηγική Αξιολόγησης κατά την Υλοποίηση Εκπαιδευτικού Λογισμικού Στρατηγική Αξιολόγησης κατά την Υλοποίηση Εκπαιδευτικού Λογισμικού Μαρία Καραβελάκη, Γεώργιος Παπαπαναγιώτου, Γιάννα Κοντού INTE*LEARN Αγν.Στρατιώτη 46, Καλλιθέα τηλ. 95 91 853, fax. 95 72 098, e-mail:

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2: Έννοιες και Ορισμοί

Κεφάλαιο 2: Έννοιες και Ορισμοί ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΟΛΙΚΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 Κεφάλαιο 2: Έννοιες και Ορισμοί Η επιτυχία των επιχειρήσεων βασίζεται στην ικανοποίηση των απαιτήσεων των πελατών για: - Ποιοτικά και αξιόπιστα προϊόντα - Ποιοτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ. Εισηγήτρια: Γκαβέλα Σταματία Δρ. Χημικός Μηχανικός ΕΜΠ

ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ. Εισηγήτρια: Γκαβέλα Σταματία Δρ. Χημικός Μηχανικός ΕΜΠ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΕΕ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΕΕ ΤΠΔΠ ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Θέμα εισήγησης: «ΕΛΟΤ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές τεχνικές στατιστικού ελέγχου ποιότητας

Βασικές τεχνικές στατιστικού ελέγχου ποιότητας Βασικές τεχνικές στατιστικού ελέγχου ποιότητας ειγµατοληψία αποδοχής, µε τη λήψη αντιπροσωπευτικών δειγµάτων σύµφωνα µε την στατιστική θεωρία της δειγµατοληψίας. ιαγράµµατα ελέγχου, όπου τα αποτελέσµατα

Διαβάστε περισσότερα