ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ-ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ & ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Διατριβή Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΠΑΡΑΚΤΙΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΙ ΚΥΠΡΟΥ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ 2000/60/EΕ ΓΙΑ ΤΑ ΥΔΑΤΑ ΛΙΜΝΟΘΑΛΑΣΣΕΣ ΚΟΤΥΧΙ- ΠΡΟΚΟΠΟΣ, ΑΛΥΚΕΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ-ΑΚΡΩΤΗΡΙΟΥ ΙΑΚΩΒΟΣ ΤΖΙΩΡΤΖΙΗΣ ΠΑΤΡΑ 2008

2 ΠΡΟΛΟΓΟΣ i Επιβλέπων Καθηγητής: Παπαστεργιάδου Ευανθία (Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Βιολογίας, Πανεπιστημίου Πατρών) Τριμελής Εξεταστική Επιτροπή Γεωργιάδης Θεόδωρος (Καθηγητής Τμήματος Βιολογίας, Πανεπιστημίου Πατρών) Τζανουδάκης Δημήτριος (Καθηγητής Τμήματος Βιολογίας, Πανεπιστημίου Πατρών) Παπαστεργιάδου Ευανθία (Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Βιολογίας, Πανεπιστημίου Πατρών)

3 ΠΡΟΛΟΓΟΣ ii ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια του μεταπτυχιακού προγράμματος σπουδών «Οικολογία-Διαχείριση και Προστασία Φυσικού Περιβάλλοντος» του Τμήματος Βιολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών και μέρος της χρηματοδοτήθηκε από το Ίδρυμα Προώθησης Έρευνας της Κύπρου. Η πραγματοποίηση της εργασίας αυτής δεν θα ήταν δυνατή χωρίς την βοήθεια κάποιων ανθρώπων, που με τον ένα ή τον άλλο τρόπο συνέβαλαν στην επιτυχή ολοκλήρωση της. Θα ήθελα πρώτα να ευχαριστήσω θερμά την Επίκουρο Καθηγήτρια κ. Ευανθία Παπαστεργιάδου, η οποία με την επιστημονική της συμβολή, τις συνεχείς προτροπές και την συνεχή δραστηριοποίηση της στα πιο επίκαιρα θέματα και δράσεις στον τομέα της Οικολογίας Φυτών, μου έδωσε την ευκαιρία να εμπλακώ και να συμμετέχω σε ερευνητικές δραστηριότητες, αλλά και να αποκτήσω την απαραίτητη γνώση, ώστε να ανταπεξέλθω στις δυσκολίες της παρούσας εργασίας. Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον Αναπληρωτή Καθηγητή κ. Κώστα Καδή, Διευθυντή της Μονάδας Διατήρησης της Φύσης στο Πανεπιστήμιο FREDERICK της Κύπρου, για την συνεργασία που είχαμε κατά το μεγαλύτερο διάστημα διεξαγωγής της εργασίας αυτής. Επίσης θα ήθελα να ευχαριστήσω τα μέλη της εξεταστικής επιτροπής τους Καθηγητές κ. Θεόδωρο Γεωργιάδη και κ. Δημήτριο Τζανουδάκη για τις εύστοχες παρατηρήσεις τους και τη συμβολή τους στην τελική διαμόρφωση του κειμένου. Οφείλω να ευχαριστήσω την υποψήφια διδάκτορα Χρυσούλα Χρηστιά για την πολύτιμη βοήθεια της στα αρχικά στάδια διεξαγωγής της εργασίας αυτής, όπως επίσης και τους υποψήφιους διδάκτορες Κώστα Στεφανίδη και Παρασκευή Μανωλάκη για την βοήθεια που μου προσέφεραν κατά την τριετή

4 ΠΡΟΛΟΓΟΣ iii συνεργασία μας στο εργαστήριο Οικολογίας Φυτών, τον Δρ.Γιώργο Δημητρέλο μέλος ΕΤΕΠ, καθώς και τους υπόλοιπους προπτυχιακούς φοιτητές με τους οποίους συνεργάστηκα στο εργαστήριο. Επίσης, ευχαριστώ θερμά τον κ. Χρίστο Νηφορόπουλο και τους υπόλοιπους ψαράδες στην λιμνοθάλασσα Πρόκοπο, τον κ. Δημήτρη Κωστόπουλο και τους συναδέλφους του στον αλιευτικό συνεταιρισμό της λιμνοθάλασσας Κοτύχι, καθώς και το προσωπικό του Κέντρου Πληροφόρησης Στροφυλιάς-Κοτυχίου, που με τον πολύτιμο χρόνο που αφιέρωσαν, βοήθησαν στο να διεξαχθούν οι δειγματοληψίες πεδίου για την εργασία αυτή. Θα ήθελα επίσης να ευχαριστήσω την Μαρία για την ηθική στήριξη που μου παρείχε σε όλα τα χρόνια των σπουδών μου καθώς και όλους τους φίλους που με στήριξαν με κάθε τρόπο. Τέλος, ένα μεγάλο ευχαριστώ στην οικογένεια μου, και ιδιαίτερα στους γονείς μου που μόχθησαν όλα αυτά τα χρόνια για να παρέχουν όλα τα εχέγγυα, υλικά και πνευματικά, ώστε να πραγματοποιήσω κάτι που αυτοί δεν είχαν την ευκαιρία να πράξουν. Ιάκωβος Τζιωρτζιής Ιούνιος 2008

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ iv ΠΡΟΛΟΓΟΣ...i-iii 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Υγρότοποι Παράκτια ζώνη Ολοκληρωμένη Διαχείριση Παράκτιας Ζώνης (ICZM) Οδηγία Πλαίσιο για τα Ύδατα (2000/60/ΕΕ) Λιμνοθάλασσες Λιμνοθάλασσες της Ελλάδας Αλυκές Υδρόβια μακρόφυτα Αντικείμενο και σκοπός της έρευνας ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΛΕΤΗΣ Περιοχή Στροφιλιάς Περιγραφή περιοχής Κλιματικά στοιχεία Θερμοκρασία Βροχόπτωση Ένταση και διεύθυνση ανέμων Βιοκλίμα Γεωλογικά στοιχεία Γεωμορφολογικά δεδομένα Λιμνοθάλασσα Κοτύχι Εισροές Εδάφη του πυθμένα Ανθρωπογενείς πιέσεις Λιμνοθάλασσα Πρόκοπος Εισροές Εδάφη του πυθμένα Ανθρωπογενείς πιέσεις Αλυκές Λάρνακας Περιγραφή περιοχής Κλιματικά στοιχεία Θερμοκρασία Βροχόπτωση...53

6 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ v Βιοκλίμα Εισροές Γεωλογικά στοιχεία Γεωμορφολογικά δεδομένα Χλωρίδα Πανίδα Ανθρωπογενείς πιέσεις Υγρότοπος Ακρωτηρίου Περιγραφή περιοχής Κλιματικά στοιχεία Θερμοκρασία Βροχόπτωση Βιοκλίμα Εισροές Γεωλογικά στοιχεία Γεωμορφολογικά δεδομένα Χλωρίδα Πανίδα Ανθρωπογενείς πιέσεις Ανασκόπηση έρευνας ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ Επιλογή σταθμών δειγματοληψίας Διεξαγωγή δειγματοληψιών Μεθοδολογία Καταγραφή αβιοτικών παραμέτρων Δειγματοληψία νερού Επεξεργασία δειγμάτων νερού στο εργαστήριο Φωτομετρικός προσδιορισμός Chl-α Υπολογισμός ολικών αιωρούμενων στερεών Χημικές αναλύσεις δειγμάτων νερού Καταγραφή βιοτικών παραμέτρων Επεξεργασία βιοτικών στοιχείων στο εργαστήριο Στατιστική επεξεργασία δεδομένων πεδίου Επεξεργασία βιοτικών παραμέτρων Επεξεργασία αβιοτικών παραμέτρων Συσχέτιση βιοτικών και αβιοτικών παραμέτρων...90

7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ vi 4. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ Αβιοτικές παράμετροι Λιμνοθάλασσα Κοτύχι Βάθος Διαφάνεια Θερμοκρασία Αλατότητα ph Διαλυμένο οξυγόνο Θρεπτικά άλατα N και Ρ Νιτρώδη ιόντα Νιτρικά ιόντα Αμμωνιακά ιόντα Φωσφορικά ιόντα Ολικός Φωσφόρος Λόγος Ν/Ρ Ανθρακικά - όξινα ανθρακικά ιόντα Chl-α Ολικά αιωρούμενα στερεά Σταθερά απορρόφησης Κ Λιμνοθάλασσα Πρόκοπος Βάθος Διαφάνεια Θερμοκρασία Αλατότητα ph Διαλυμένο οξυγόνο Θρεπτικά άλατα N και Ρ Νιτρώδη ιόντα Νιτρικά ιόντα Αμμωνιακά ιόντα Φωσφορικά ιόντα Ολικός Φωσφόρος Λόγος Ν/Ρ Ανθρακικά - όξινα ανθρακικά ιόντα Chl-α Ολικά αιωρούμενα στερεά Σταθερά απορρόφησης Κ Αλυκές Λάρνακας Βάθος Διαφάνεια Θερμοκρασία Αλατότητα ph Διαλυμένο οξυγόνο.. 147

8 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ vii Θρεπτικά άλατα N και Ρ Νιτρώδη ιόντα Νιτρικά ιόντα Αμμωνιακά ιόντα Φωσφορικά ιόντα Ολικός Φωσφόρος Λόγος Ν/Ρ Ανθρακικά - όξινα ανθρακικά ιόντα Chl-α Ολικά αιωρούμενα στερεά Υγρότοπος Ακρωτηρίου Βάθος Διαφάνεια Θερμοκρασία Αλατότητα ph Διαλυμένο οξυγόνο Θρεπτικά άλατα N και Ρ Νιτρώδη ιόντα Νιτρικά ιόντα Αμμωνιακά ιόντα Φωσφορικά ιόντα Ολικός Φωσφόρος Λόγος Ν/Ρ Ανθρακικά - όξινα ανθρακικά ιόντα Chl-α Ολικά αιωρούμενα στερεά Σταθερά απορρόφησης Κ Διερεύνηση περιβαλλοντικών παραμέτρων Συσχετίσεις αβιοτικών παραμέτρων Συντελεστής συσχέτισης Pearson Διαφορές μεταξύ περιοχών μελέτης - One-way ANOVA test Βιοτικές παράμετροι Υδρόβια μακρόφυτα - Κατάλογος ειδών Ποικιλότητα και αφθονία μακροφύτων Ομάδες βλάστησης Ανάλυση TWINSPAN Στατιστικά σημαντικές διαφορές περιβαλλοντικών παραμέτρων μεταξύ των ομάδων βλάστησης - One-way ANOVA test Εποχική διακύμανση βιομάζας κυρίαρχων ειδών Λιμνοθάλασσα Κοτύχι Λιμνοθάλασσα Πρόκοπος Αλυκές Λάρνακας Υγρότοπος Ακρωτηρίου Μορφομετρία μακροφύτων.243

9 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ viii Βιομάζα υπέργειου-υπόγειου τμήματος Πυκνότητα πληθυσμών Μήκος φύλλων-μεσογονάτιων διαστημάτων ρίζας Συσχέτιση υδρόβιων μακροφύτων και περιβαλλοντικών παραμέτρων Ανάλυση MDS (Non Metric Multi-Dimensional Scaling) Canonical correspondence analysis (CCA) Εκτίμηση οικολογικής Ποιότητας-Ecological Evaluation Index (EEI) Λιμνοθάλασσα Κοτύχι Λιμνοθάλασσα Πρόκοπος Αλυκές Λάρνακας Υγρότοπος Ακρωτηρίου ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Αβιοτικές παράμετροι Βιοτικές παράμετροι Εκτίμηση οικολογικής ποιότητας των υδάτων Προτεινόμενα μέτρα διαχείρισης των υγροτόπων ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ-ABSTRACT Περίληψη Abstract ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I-V

10 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

11 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Υγρότοποι Σύμφωνα με τη "Σύμβαση RAMSAR για τους Υγρότοπους Διεθνούς Σημασίας ως Ενδιαιτήματος Υδρόβιων Πουλιών", οι υγρότοποι χαρακτηρίζονται ως: "... φυσικές ή τεχνητές περιοχές αποτελούμενες από έλη με ποώδη βλάστηση, από μη αποκλειστικώς ομβροδίαιτα έλη με τυρφώδες υπόστρωμα, από τυρφώδεις περιοχές ή από νερό. Οι περιοχές αυτές είναι μονίμως ή προσωρινώς κατακλυζόμενες με νερό το οποίο είναι στάσιμο ή ρέον, γλυκό, υφάλμυρο ή αλμυρό και περιλαμβάνουν επίσης εκείνες που καλύπτονται από θαλάσσιο νερό το βάθος του οποίου κατά την αμπώτιδα δεν υπερβαίνει τα έξι μέτρα". Υπάρχουν διάφοροι τύποι υγροτόπων από τους οποίους οι λιμνοθάλασσες, τα δέλτα των ποταμών και τα έλη είναι τα πολυτιμότερα από άποψη πλούτου και ποικιλότητας φυτικών και ζωικών ειδών. 1.2 Παράκτια ζώνη Η παράκτια ζώνη αποτελεί ένα ζωτικό κομμάτι κάθε χώρας που βρίσκεται σε επαφή με την θάλασσα. Μεταξύ άλλων, έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και από πλευράς φυσικών οικοσυστημάτων λόγω της συνύπαρξης και αλληλεπίδρασης τριών βασικών στοιχείων της φύσης: ξηράς, θάλασσας και αέρα (Nicolaidou et al. 2005b). Δέλτα ποταμών, εκβολικά συστήματα, λιμνοθάλασσες, αλυκές και άλλοι υγρότοποι, αμμοθίνες, λιβάδια Ποσειδώνιας, κλειστοί κόλποι, βραχώδεις ακτές κ.α. συνθέτουν ένα πλούσιο οικολογικό δίκτυο που προσδίδει μεγάλη αξία στην παράκτια ζώνη. Το 1987, σε μια προσπάθεια να εκτιμηθεί η αξία των οικοσυστημάτων σε παγκόσμια κλίμακα, έγινε μια μελέτη στην οποία όλα τα οικοσυστήματα

12 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 3 του πλανήτη εκτιμήθηκαν με οικονομικές παραμέτρους, ανάλογα με την συνεισφορά τους τόσο προς την οικολογική ισορροπία, όσο και προς τον άνθρωπο. Στην διερεύνηση αυτή εκτιμήθηκε ότι τα θαλάσσια οικοσυστήματα αποτελούν το 63% της συνολικής αξίας όλων των οικοσυστημάτων, ενώ τα χερσαία οικοσυστήματα αποτελούν σε αξία μόλις το 37%. Από την συνολική αξία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων, το μεγαλύτερο ποσοστό της αξίας τους (51%), οφείλεται στην παράκτια ζώνη. Αντίστοιχα στα χερσαία οικοσυστήματα, το 40% της αξίας τους αποδίδεται στα εσωτερικά ύδατα (λίμνες, αλυκές, ποτάμια, βάλτους, τυρφώνες κτλ.) (Costanza et al., 1987). Ως αποτέλεσμα του πλούτου της παράκτιας ζώνης, συγκεντρώνεται πλήθος ανθρωπογενών δραστηριοτήτων και το μεγαλύτερο ποσοστό πληθυσμού σε παγκόσμια κλίμακα. Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία, ποσοστό μεγαλύτερο από 40-50% του παγκόσμιου πληθυσμού, βρίσκεται σήμερα συγκεντρωμένο σε απόσταση 100 Km από την ακτή (Viaroli et al. 2007). Συνεπώς η παράκτια ζώνη υποβάλλεται σε μεγάλες ανθρωπογενείς πιέσεις, που έχει ως αποτέλεσμα την ρύπανση των υδάτων, την υπεραλίευση, την καταστροφή των ενδιαιτημάτων, την διάβρωση των ακτών και την υπεράντληση των υδάτινων πόρων (Selig et al. 2006). Οι κίνδυνοι και τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η παράκτια ζώνη έχουν πλέον αναγνωριστεί. Προκειμένου αυτά να αντιμετωπιστούν, έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια νομοθεσίες και πρακτικές σε διεθνές επίπεδο. Οι σημαντικότερες εξ αυτών είναι η Ολοκληρωμένη Διαχείριση Παράκτιας Ζώνης (ΙCZM) και η Οδηγία Πλαίσιο για τα Ύδατα 2000/60/ΕΕ της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

13 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ολοκληρωμένη Διαχείριση παράκτιας Ζώνης (ICZM) Η επείγουσα ανάγκη προστασίας της παράκτιας ζώνης ως ευπαθές οικοσύστημα, υπήρξε βασικό ζήτημα στη Διεθνή Διάσκεψη του Ρίο για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη το 1992 και περιλαμβάνεται στην Agenda 21. Η Ευρώπη διαθέτει μακρά ακτογραμμή στην οποία λόγω της σύνθεσής της, απαντούν ποικίλες φυσικές, κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες. Εξαιτίας της έντονης ανθρωπογενούς δραστηριότητας στην παράκτια ζώνη της, και κυρίως στην περιοχή της Μεσογείου, η Ε.Ε ανέλαβε δράση σχετικά με την Ολοκληρωμένη Διαχείριση της Παράκτιας Ζώνης (Integrated Coastal Zone Management - I.C.Z.M.) το 1995 (Ducrotoy et al. 1999, COM 95/511). Το 2000 η επιτροπή των Ευρωπαϊκών κοινοτήτων ανακοίνωσε την Ευρωπαϊκή στρατηγική για την ΟΔΠΖ (COM 2000/547). Η στρατηγική αυτή στοχεύει στην προώθηση μιας προσέγγισης σχεδιασμού και διαχείρισης των παράκτιων ζωνών, που θα βασίζεται στην συνεργασία με την κοινωνία των πολιτών. Η Ε.Ε έχει ρόλο ηγετικό και καθοδηγητικό όσον αφορά την υλοποίηση της ΟΔΠΖ από τα κράτη-μέλη σε τοπικό, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο (COM 2000/547). Η ολοκληρωμένη διαχείριση παράκτιας ζώνης (ΟΔΠΖ) διαφέρει από τις παλαιότερες μορφές διαχείρισης της παράκτιας ζώνης. Η καινοτομία της ΟΔΠΖ αφορά στην προσέγγιση με την οποία αντιμετωπίζονται τα προβλήματα των παράκτιων περιοχών. Η διαχείριση που επιδιώκεται αποβλέπει σε μια ολοκληρωμένη και συνολικότερη προσέγγιση, λαμβάνοντας υπόψη όλες τις δραστηριότητες που λαμβάνουν χώρο στην παράκτια ζώνη και που πιθανώς έχουν επιπτώσεις σε αυτήν και τους πόρους της (Ducrotoy et al. 1999). Λαμβάνονται υπόψη κοινωνικές και οικονομικές ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής, καθώς επίσης και οι οικολογικές ανησυχίες (ΥΠΕΧΩΔΕ 1997). Ο μεγάλος στόχος της καινοτόμου αυτής προσέγγισης είναι να εναρμονίσει όλες αυτές τις παραμέτρους, με τρόπο ώστε όλες να είναι συνεπείς με ένα ευρύτερο σύνολο εθνικών και κοινοτικών στόχων και

14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 5 νομοθεσιών που αφορούν την παράκτια ζώνη (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 2002). Η ολοκληρωμένη διαχείριση όμως, μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσα από διαρκείς και συναινετικές διεργασίες μεταξύ των φορέων που χαράζουν ή εφαρμόζουν την πολιτική για την παράκτια ζώνη, τους χρήστες και την επιστημονική κοινότητα. Η διαρκής ενημέρωση και ευαισθητοποίηση όλων, ο συμμετοχικός σχεδιασμός, οι συνεργατικές δράσεις, η δικτύωση και η ανταλλαγή καλών πρακτικών μπορούν να συμβάλλουν στη διαμόρφωση του απαραίτητου συνεργατικού οράματος για τη βιώσιμη διαχείριση των παράκτιων περιοχών (Ehler 2003). Συνήθως η εφαρμογή ενός προγράμματος ΟΔΠΖ απαιτεί μια σειρά από στάδια: Έναρξη, Σχεδιασμό, Εφαρμογή, Παρακολούθηση και Αξιολόγηση. Το κάθε στάδιο περιέχει ένα σύνολο στόχων και δράσεων. Κάποιοι από αυτούς τους στόχους, αφορούν την προστασία και διατήρηση παράκτιων υγροτόπων όπως οι λιμνοθάλασσες και οι αλυκές, οι οποίες δέχονται έντονες ανθρωπογενείς πιέσεις. Χρήσιμο εργαλείο για την παρακολούθηση των υγροτόπων αυτών αποτελεί η Οδηγία Πλαίσιο για τα Ύδατα 2000/60/ΕΕ Οδηγία Πλαίσιο για τα Ύδατα (2000/60/ΕΕ) Η ανάγκη μιας σφαιρικής αντιμετώπισης των προβλημάτων διαχείρισης των υδάτινων πόρων οδήγησε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στην έκδοση, στις 22 Δεκεμβρίου 2000, της Οδηγίας Πλαίσιο 2000/60/ΕΕ για τα γλυκά νερά. Σκοπός της Οδηγίας, είναι η θέσπιση Κοινοτικού νομοθετικού και πολιτικού πλαισίου για την προστασία των εσωτερικών, μεταβατικών, παράκτιων και υπόγειων υδάτων με κοινές αρχές και μέσα (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 2000). Σημαντική καινοτομία της Οδηγίας είναι ότι η διαχείριση των υδάτινων πόρων θα γίνεται σε επίπεδο λεκάνη απορροής. Ένα δεύτερο

15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 6 σημαντικό σημείο είναι το γεγονός ότι η πιστοποίηση της ποιότητας των επιφανειακών νερών θα στηρίζεται πλέον όχι μόνο σε φυσικοχημικά αλλά και σε βιολογικά κριτήρια, κάτι που αποτελεί σημαντική εξέλιξη σε σχέση με τις προηγούμενες προσεγγίσεις (Οικονόμου & Σκουλικίδης 2003). Η Οδηγία αυτή υιοθετεί μια καινοτόμο και ολοκληρωμένη προσέγγιση στο θέμα της προστασίας και διαχείρισης των υδατικών πόρων (επιφανειακών και υπόγειων) και των υγροτοπικών οικοσυστημάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στοχεύοντας στην επίτευξη «καλής οικολογικής ποιότητας» μέχρι το έτος 2015 για όλα τα ύδατα της (Aliaume et al. 2007), -πλην κάποιων εξαιρέσεων, όπως τα ισχυρά τροποποιημένα υδάτινα σώματα, για τα οποία επιδιώκεται η επίτευξη καλού οικολογικού δυναμικού σε χρόνο που μπορεί να επιμηκυνθεί-, στην αειφορία του πόρου και στην εξασφάλιση επαρκών ποσοτήτων νερού για τις διάφορες παραγωγικές χρήσεις. Η εφαρμογή της Οδηγίας προϋποθέτει μια σειρά ιεραρχημένων διαδικασιών που καταλήγουν στην εκτίμηση της οικολογικής ποιότητας ώστε να είναι δυνατή στην συνέχεια η λήψη διαχειριστικών μέτρων για την βελτίωση και διατήρηση των υδάτινων σωμάτων. Οι διαδικασίες που πρέπει να ακολουθηθούν είναι οι εξής: Κατηγοριοποίηση των υδάτινων σωμάτων Τυπολογική ταξινόμηση Εκτίμηση οικολογικής κατάστασης Η εκτίμηση της οικολογικής κατάστασης ενός υδάτινου σώματος πραγματοποιείται με την χρήση μίας σειράς βιοτικών και αβιοτικών στοιχείων, που χαρακτηρίζονται ως ποιοτικά στοιχεία (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 2000). Τα ποιοτικά στοιχεία περιλαμβάνουν τέσσερις ομάδες οργανισμών. Το φυτοπλαγκτόν, τα μακρόφυτα (φυτοβένθος), τα βενθικά ασπόνδυλα και την ιχθυοπανίδα, με κάποιες μικρές διαφοροποιήσεις των ομάδων ανάλογα με τη κατηγορία συστήματος. Για τα μεταβατικά ύδατα

16 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 7 όπως οι λιμνοθάλασσες και τα εκβολικά συστήματα, χρησιμοποιούνται τα μακρόφυτα, το φυτοπλαγκτόν, τα βενθικά ασπόνδυλα και η ιχθυοπανίδα (πίνακας 1.2.1). Στα αβιοτικά στοιχεία συγκαταλέγονται τα υδρομορφολογικά και τα φυσικοχημικά στοιχεία που υποστηρίζουν τα βιολογικά στοιχεία, δηλαδή τα στοιχεία αυτά που αφορούν το υδρολογικό καθεστώς και σχετίζονται με μορφολογικές συνθήκες, βασικές φυσικοχημικές παραμέτρους (θερμοκρασία, διαλυμένο οξυγόνο, αλατότητα, ph, θρεπτικά) και με συγκεκριμένους οργανικούς και ανόργανους ρύπους που επηρεάζουν το υδατικό σύστημα. Τελικός στόχος της διαδικασίας αυτής, είναι η κατάταξη των υδάτινων σωμάτων σε μια από τις πέντε κατηγορίες οικολογικής ποιότητας: Υψηλή, Καλή, Μέτρια, Χαμηλή και Κακή (εικόνα 1.2.1). Πίνακας 1.2.1: Βιοτικά στοιχεία που χρησιμοποιούνται για την εκτίμηση της οικολογικής κατάστασης των τεσσάρων κατηγοριών επιφανειακών σωμάτων (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 2000) Παράκτια Ύδατα Μεταβατικά Ύδατα Ποτάμια Λίμνες Φυτοπλαγκτόν Μακρόφυτα Βενθικά Ασπόνδυλα Ιχθυοπανίδα

17 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 8 Classb oundary High/good status Good/Moderate status Deviation No/minimal Slight Moderate EQR= Status EQR=1 High Good Moderate Poor Bad EQR=0 Observed value Reference value Εικόνα 1.2.1: Κατηγορίες οικολογικής ποιότητας (WFD 2000/60/EE)

18 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Λιμνοθάλασσες Οι λιμνοθάλασσες είναι αβαθή υδάτινα σώματα της παράκτιας ζώνης, στο όριο μεταξύ χερσαίων και θαλάσσιων οικοσυστημάτων (Kjerfve, 1994). Βρίσκονται διάσπαρτες σε όλο τον πλανήτη και φτάνουν μέχρι το 13% της συνολικής, παγκόσμιας ακτογραμμής. Το μέγεθος τους μπορεί να ποικίλει από > 1Km 2 έως και Km 2. Τα ύδατα των λιμνοθαλασσών, αποτελούν την μεταβατική ζώνη όπου γίνεται ανάμιξη γλυκών και θαλασσίων υδάτων και γι αυτό χαρακτηρίζονται ως μεταβατικά ύδατα. Τα υδάτινα αυτά σώματα, διαχωρίζονται από την θάλασσα με αναχώματα άμμου τα οποία σχηματίζονται με την πάροδο εκατοντάδων ή και χιλιάδων ετών, με φυσικό τρόπο. Η δημιουργία των αμμολωρίδων, προϋποθέτει την ύπαρξη τριών κυρίως χαρακτηριστικών σε μια παράκτια περιοχή: επίπεδες και αμμώδεις ακτές, εκβολές χειμάρρων ή ποταμών κατάλληλη δράση των θαλασσίων ρευμάτων Προσχωσιγενή υλικά που μεταφέρονται από χείμαρρους ή ποτάμια στις ακτές και αποτίθενται στο βυθό της θάλασσας, δημιουργούν με την δράση θαλασσίων ρευμάτων, ένα φράγμα το οποίο αποκόπτει ένα τμήμα από την θάλασσα. Με τον τρόπο αυτό δημιουργήθηκαν και οι περισσότερες λιμνοθάλασσες στην Ελλάδα. Στα τροπικά κλίματα, ο συνηθέστερος τρόπος δημιουργίας των λιμνοθαλασσών είναι με σταδιακή ανάδυση κοραλλιογενών υφάλων, που αποκόπτουν ένα κομμάτι θάλασσας από την υπόλοιπη. Μια διαδικασία που επίσης απαιτεί εκατοντάδες χρόνια. Η απομόνωση από την θάλασσα δεν είναι πλήρης, αλλά σε όλες τις περιπτώσεις, οι λιμνοθάλασσες επικοινωνούν με τον ωκεανό, μέσω διαύλων (ενός ή περισσοτέρων), από τους οποίους υπάρχει συνεχής ροή νερού από και προς την θάλασσα, ανάλογα με τις κλιματικές και υδρολογικές συνθήκες. Η

19 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 10 ταυτόχρονη εισροή γλυκού νερού από χειμάρρους, μεταβάλλει τις οικολογικές συνθήκες και συντείνει στην δημιουργία ενός ιδιαίτερου οικοσυστήματος. Ανάλογα με τον βαθμό απομόνωσης τους, τον όγκο των εισρεόντων γλυκών υδάτων, το βάθος, την έκταση κτλ, οι λιμνοθάλασσες μπορεί να διαφέρουν σημαντικά μεταξύ τους ως προς τις φυσικοχημικές παραμέτρους, παρουσιάζοντας μια διαβάθμιση ως προς τις τιμές αυτές, με αποτέλεσμα πολύ συχνά, κάθε λιμνοθάλασσα να φιλοξενεί διαφορετικά είδη οργανισμών. Η τοπογραφική θέση των λιμνοθαλασσών, ο βαθμός απομόνωσης τους, το σχετικά μικρό βάθος και οι επακόλουθες επιδράσεις που δέχονται από την θάλασσα, την χέρσο αλλά και την ατμόσφαιρα, συνθέτουν ένα ιδιαίτερα παραγωγικό, δυναμικό αλλά ταυτόχρονα εύκολα μεταβαλλόμενο οικοσύστημα, που υπόκειται συνεχώς σε μεταβολές (Aliaume et al. 2007, Viaroli 2007). Κλιματικές επιδράσεις, άμεσες (άνεμοι, θερμοκρασία) αλλά και έμμεσες (εισροή γλυκών υδάτων, παλίρροια), προκαλούν μεγάλες και ταχύτατες αλλαγές στα φυσικά και χημικά χαρακτηριστικά των λιμνοθαλασσών. Χαρακτηρίζονται από μεγάλες και συχνές διακυμάνσεις των περιβαλλοντικών τους παραμέτρων σε ημερήσια αλλά και ετήσια βάση. Υπό αυτή την σκοπιά, αποτελούν αφιλόξενα οικοσυστήματα (Reizopoulou et al. 2004). Η φυσική αστάθεια των λιμνοθαλασσών λόγω των έντονων διακυμάνσεων, αποτρέπει την εγκατάσταση πολλών οργανισμών σε αυτές και επομένως παρουσιάζουν μικρό αριθμό ειδών και γενικά χαμηλή βιοποικιλότητα. Στην αντίπερα όχθη, η μεγάλες εισροές θρεπτικών από τα ποτάμια και η ανακύκλωση των στοιχείων μέσα στο οικοσύστημα, συντηρούν μεγάλους πληθυσμούς των ειδών που επικρατούν (Nicolaidou 2005a, Reizopoulou et al. 2004). Γενικότερα τα οικοσυστήματα αυτά, φιλοξενούν ιδιαίτερες ομάδες οργανισμών (φυτικών και ζωικών), ειδικά προσαρμοσμένες στις συνεχείς και

20 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 11 απότομες μεταβολές των περιβαλλοντικών παραμέτρων γεγονός που προσδίδει ακόμα μεγαλύτερη οικολογική αξία στις λιμνοθάλασσες. Στηριζόμενες στην μεγάλη παραγωγικότητα, οι λιμνοθάλασσες συντηρούν ιχθυοπληθυσμούς υψηλής οικονομικής αξίας και φτάνουν σε πολύ ψηλές αλιευτικές αποδόσεις. Η αλιεία αποτελεί ένα από τις κυριότερες ασχολίες των κατοίκων σε περιοχές όπου υπάρχουν λιμνοθάλασσες, με αποτέλεσμα να υπάρχει μεγάλη οικονομική εξάρτηση των πληθυσμών από αυτές (Aliaume et al. 2007). Επομένως η διατήρηση καλής κατάστασης των οικοσυστημάτων αυτών, αποτελεί ζητούμενο και για τους ίδιους τους κατοίκους της παράκτιας ζώνης. Οι ανθρωπογενείς πιέσεις που δέχονται οι λιμνοθάλασσες θέτουν σε κίνδυνο την τους οικολογική ισορροπία. Αστικά και βιομηχανικά απόβλητα τα οποία διοχετεύονται στα ποτάμια, είτε κατευθείαν στις λιμνοθάλασσες, λιπάσματα και φυτοφάρμακα καθώς και εγκαταστάσεις ιχθυοκαλλιεργειών αποτελούν τους σοβαρότερες απειλές σε παγκόσμια κλίμακα. Ο μεγάλος βαθμός απομόνωσης των λιμνοθαλασσών οδηγεί στην συγκέντρωση μεγάλων φορτίων θρεπτικών και στην βιοσυσσώρευση ρυπογόνων ουσιών, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται ευτροφικά και δυστροφικά φαινόμενα και να παρουσιάζεται αυξημένη θνησιμότητα (Aliaume et al. 2007). Επίσης, ανθρώπινες δραστηριότητες που οδηγούν στην διάβρωση εδαφών, έχουν ως αποτέλεσμα την μεταφορά μεγάλων ποσοτήτων φερτών υλών οι οποίες σταδιακά μειώνουν την έκταση των λιμνοθαλασσών και τελικά καταλήγουν στην αποξήρανση τους. Η μεγάλη οικολογική και οικονομική αξία των λιμνοθαλασσών, έχει πλέον αναγνωριστεί σε διεθνές επίπεδο, όπως επίσης και η ανάγκη προστασίας και διατήρησης τους από τις συνεχώς αυξανόμενες ανθρωπογενείς πιέσεις στις οποίες υποβάλλονται τις τελευταίες δεκαετίες. Για τον λόγο αυτό έχουν ενταχθεί και προστατεύονται από την Ευρωπαϊκή νομοθεσία με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ για την προστασία και διατήρηση των φυσικών οικοτόπων και των ειδών άγριας χλωρίδας και πανίδας και

21 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 12 περιλαμβάνονται στο παράρτημα Ι της Οδηγίας ως οικότοπος προτεραιότητας υπό τον κωδικό *1150 lagoons Οι λιμνοθάλασσες της Ελλάδας Στην Ελλάδα υπάρχουν συνολικά 60 λιμνοθάλασσες με συνολικό εμβαδό στρέμματα το οποίο αντιπροσωπεύει το 14,2% της συνολικής έκτασης που καλύπτουν όλοι οι υγρότοποι της Ελλάδας (Ζαλίδης, 1994). Τα πιο εκτεταμένα λιμνοθαλάσσια συστήματα βρίσκονται στην δυτική και βόρεια Ελλάδα (εικόνα 1.3.1). Η μεγαλύτερη λιμνοθάλασσα της Ελλάδας είναι η λιμνοθάλασσα του Μεσολογγίου (100 Km 2 ), ενώ η μεγαλύτερη της Πελοποννήσου είναι η λιμνοθάλασσα Κοτύχι (6 Km 2 ). Οι πιο σημαντικές από αυτές τις περιοχές προστατεύονται από την σύμβαση RAMSAR ή/και εντάσσονται στο δίκτυο NATURA Οι περισσότερες ελληνικές λιμνοθάλασσες δεν έχουν ερευνηθεί λεπτομερώς. Περισσότερες μελέτες έχουν γίνει για τις λιμνοθάλασσες του Αμβρακικού (Νicolaidou et al. 1985, Reizopoulou et al. 1998, Kormas et al. 2001, Reizopoulou & Nicolaidou 2004, Nicolaidou et al. 2006, Christia & Papastergiadou 2007), την λιμνοθάλασσα Γιάλοβα στην Πελοπόννησο (Arvanitidis et al. 1999, Koutsoubas et al. 2000a,b, Mc Arthur et al. 2000, Triantafyllou et al. 2000) και τις λιμνοθάλασσες της Μακεδονίας και της Θράκης (Orfanidis et al. 2000, 2001a,b, 2005, Malea et al. 2003, Malea et al. 2004, Koutrakis & Tsikliras 2003). Γενικά οι ελληνικές λιμνοθάλασσες παρουσιάζουν μεγάλη περιβαλλοντική ετερογένεια, όπως άλλωστε έχει καταγραφεί και σε άλλες μεσογειακές λιμνοθάλασσες (Nicolaidou et al. 2005a, Pasqualini et al. 2006, Aliaume et al. 2007). Παρουσιάζουν χωρικές και χρονικές διαφορές, όχι μόνο μεταξύ διαφορετικών λιμνοθαλασσών, αλλά και μεταξύ διαφορετικών περιοχών στην ίδια λιμνοθάλασσα (Agostini et al. 2003, Orfanidis et al. 2005).

22 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 13 Ο βαθμός απομόνωσης από την θάλασσα φαίνεται να επηρεάζει στο μεγαλύτερο ποσοστό σε σχέση με τις υπόλοιπες περιβαλλοντικές παραμέτρους και αποτελεί παράγοντα κλειδί για τον καθορισμό των βιοκοινοτήτων (Reizopoulou et al. 2004, Nicolaidou et al. 2005b). Επίσης σημαντικό ρόλο διαδραματίζει και η ποσότητα των εισρεόντων γλυκών υδάτων στη λιμνοθάλασσα (Orfanidis et al. 2005, Biber et al. 2006). Εικόνα 1.3.1: Οι κυριότερες λιμνοθάλασσες και τα εκβολικά συστήματα της Ελληνικής επικράτειας (Νicolaidou et al. 2005b)

23 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αλυκές Οι αλυκές αποτελούν υδάτινα σώματα με σημαντικά ψηλότερες συγκεντρώσεις αλάτων (κυρίως NaCl) και άλλων μεταλλικών στοιχείων, σε σχέση με τα υπόλοιπα υδάτινα σώματα και μάλιστα σε αρκετές περιπτώσεις, η αλατότητα υπερβαίνει τις τιμές του θαλασσινού νερού. Σε αντίθεση με τις λιμνοθάλασσες, οι αλυκές δεν βρίσκονται σε άμεση επαφή με την θάλασσα. Είναι παροδικές λίμνες μικρού βάθους, οι οποίες αντιπροσωπεύουν τα σημεία εκβολής εσωτερικών υδρολογικών συστημάτων (endorheic systems) (Williams 1993). Ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά των αλυκών είναι η άμεση εξάρτηση τους από τις κλιματικές συνθήκες. Βρίσκονται συνήθως στις ξηρές ή ημίξηρες περιοχές του πλανήτη, με αποτέλεσμα το ετήσιο υδατικό ισοζύγιο στις αλυκές να είναι αρνητικό, δηλαδή ο όγκος νερού που εξατμίζεται κατά την διάρκεια του έτους να μην υπερβαίνει τον όγκο νερού που εισρέει σε αυτές (Grarcia et al. 1997). Έτσι, κατά την θερμή περίοδο του έτους, το νερό στις αλυκές εξατμίζεται πλήρως και η λεκάνη καλύπτεται από ένα στρώμα άλατος. Σύμφωνα με τον Hammer (1986), ανάλογα με την συγκέντρωση των αλάτων στην υδάτινη στήλη, οι αλμυρές λίμνες κατατάσσονται σε τρεις κατηγορίες: 3-20 g/l υπούαλη (hyposaline) g/l μεσούαλη (mesosaline) > 50 g/l υπερύαλη (hypersaline) Ακολουθώντας την κατηγοριοποίηση αυτή, οι αλυκές κατατάσσονται στα μεσούαλα και υπερύαλα υδάτινα σώματα. Οι μεγάλες συγκεντρώσεις ιόντων οφείλονται στην διάβρωση πετρωμάτων πλούσιων σε ιόντα Na + και Cl - που βρίσκονται στην λεκάνη απορροής και την σταδιακή συσσώρευση των ιόντων στις λεκάνες λόγω εξάτμισης, σε υπόγειες ή τοπικές πηγές αλάτων είτε

24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15 ακόμα στην υπόγεια τροφοδότηση με θαλασσινό νερό των αλυκών που βρίσκονται κοντά στις ακτές (Hammer 1978). Όπως αναφέρθηκε, οι αλυκές εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις κλιματικές συνθήκες. Εφόσον οι αλυκές δεν βρίσκονται σε άμεση επαφή με την θάλασσα οι εισροές νερού που παρατηρούνται, προέρχονται σχεδόν αποκλειστικά από την λεκάνη απορροής και στην περίπτωση των παράκτιων αλυκών, από πιθανή υπόγεια επικοινωνία (περιορισμένου βαθμού) με την θάλασσα. Από τα πιο πάνω γίνεται κατανοητή η μεγάλη εξάρτηση του υδατικού ισοζυγίου των αλυκών από την βροχόπτωση. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να σημειώνονται μεγάλες ετήσιες διακυμάνσεις στις τιμές αλατότητας, οι οποίες μπορεί να κυμαίνονται από τιμές μικρότερες των 50g/l έως και μεγαλύτερες των 300g/l στα τελικά στάδια της ξηρασίας. Οι πολύ ψηλές τιμές αλατότητας έχουν άμεσο αντίκτυπο στις βιοκοινωνίες. Γενικά αυξανόμενης της αλατότητας, παρατηρείται σταδιακή μείωση αλόφιλων ειδών που συναντώνται και σε γλυκά ύδατα και ταυτόχρονη αύξηση ειδών τα οποία απαντώνται μόνο σε μεσούαλα ύδατα. Σε συγκεντρώσεις αλάτων >50g/L απαντώνται οργανισμοί οι οποίοι είναι χαρακτηριστικοί αποκλειστικά των υπερύαλων υδάτων (Williams 1998). Εικόνα 1.4.1: Μοντέλο σχέσης μεταξύ αριθμού ειδών και αλατότητας και που αναφέρεται σε αλυκές (Hammer, 1986)

25 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 16 Επομένως ελάχιστοι οργανισμοί απαντώνται στις αλυκές και σε άλλα υδάτινα σώματα, ενώ για το μεγαλύτερο φάσμα αλατότητας οι βιοκοινωνίες αποτελούνται από οργανισμούς οι οποίοι χαρακτηρίζουν αποκλειστικά τις αλυκές (Hammer 1988). Γενικότερα η σύνθεση των ειδών στις αλυκές είναι πολύ διαφορετική σε σχέση με τα γλυκά ύδατα, και η διαφοροποίηση αυξάνεται όσο αυξάνονται οι τιμές αλατότητας. Παράλληλα με την αύξηση της αλατότητας μειώνονται τόσο ο αριθμός όσο και η αφθονία των ειδών (εικόνα 1.4.1) και σε αυτές κυριαρχούν είδη ανθεκτικά, τα οποία έχουν προσαρμόσει τον κύκλο ζωής τους ώστε να αντεπεξέρχονται στις αφιλόξενες συνθήκες των αλυκών (Williams 1998). Η σύνθεση των βιοκοινοτήτων που απαντώνται στα οικοσυστήματα αυτά, τους αποδίδει ακόμα μεγαλύτερη οικολογική αξία και καθιστά άμεση την ανάγκη διατήρησης τους. Εικόνα 1.4.2: Άποψη αλυκών κατά την ξηρή περίοδο (Πηγή: Διαδίκτυο)

26 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Υδρόβια μακρόφυτα O όρος υδρόβια μακρόφυτα έχει μια ευρεία έννοια και περιλαμβάνει είδη φυτών τα οποία αναπτύσσονται μέσα στο νερό, πλήρως ή μερικώς βυθισμένα και είναι ορατά με γυμνό οφθαλμό. Σε αυτά περιλαμβάνονται υδρόβια αγγειόσπερμα, φύκη (μακροφύκη) όπως επίσης και κάποια είδη πτέριδων και βρύων που έχουν προσαρμοστεί στο υδάτινο περιβάλλον. Υδρόβια μακρόφυτα, υπάρχουν τόσο στα γλυκά νερά των ποταμών, όσο και στα αλμυρά ή υφάλμυρα νερά των παράκτιων περιοχών. Τα είδη αυτά είναι επωφελή για τα υδάτινα οικοσυστήματα και τις βιοκοινωνίες στις οποίες συμμετέχουν. Η μεγάλη τους αξία συνοψίζεται στα εξής: Χαρακτηρίζονται από μεγάλη ποικιλότητα Προάγουν την διατήρηση της ποικιλότητας άλλων οργανισμών, παρέχοντας οικότοπους για την αναπαραγωγή και επιβίωση ψαριών και διαφόρων υδρόβιων ασπονδύλων Συμβάλουν στην σταθεροποίηση του ιζήματος, αναχαιτίζοντας τον κίνδυνο διάβρωσης των παράκτιων περιοχών Ως πρωτογενείς παραγωγοί, παρέχουν τροφή σε άλλους οργανισμούς Μέσω της φωτοσύνθεσης παράγουν οξυγόνο, επιτελώντας σημαντικό ρόλο στην διατήρηση των βιολογικών λειτουργιών στα υδάτινα σώματα και αποτρέπουν την εμφάνιση ανοξικών συνθηκών Αποτελούν αξιόλογους βιοδείκτες για την οικολογική ποιότητα των υδάτων στα οποία αναπτύσσονται. Απουσία μακροφύτων σε ένα υδάτινο βιολογικό σύστημα, μπορεί να οφείλεται στη μόλυνση του νερού ή σε μειωμένες εντάσεις φωτός. Επίσης, αυξημένες τιμές βιομάζας μακροφυκών (κυρίως χλωροφυκών), καταδεικνύουν αύξηση εισροής θρεπτικού φορτίου. Αντίθετα, εκτεταμένα λιβάδια και μεγάλη βιομάζα υδροβίων αγγειοσπέρμων, μαρτυρούν καλή ποιότητα υδάτων

27 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 18 Στα υδρόβια μακρόφυτα περιλαμβάνονται πέραν των μακροφυκών, και υδρόβια αγγειόσπερμα όπως τα είδη Posidonia oceanica, Zostera marina, Zostera noltii και Cymodocea nodosa. Μάλιστα τα αγγειόσπερμα αυτά αποτελούν δείκτη καλής οικολογικής ποιότητας των παράκτιων περιοχών (Orfanidis et al. 2001, Orfanidis et al. 2008). Γενικότερα όμως τα μακρόφυτα αποτελούν σημαντικό συντελεστή για την εκτίμηση της οικολογικής κατάστασης σε όλες τις κατηγορίες επιφανειακών υδάτων (Ευρωπαϊκό κοινοβούλιο 2000). Ως δομικά στοιχεία των υδάτινων οικοσυστημάτων, σχηματίζουν υψηλής παραγωγικότητας εκτεταμένους εκτεταμένους λειμώνες που παρουσιάζουν δυναμικές μεταβολές στην κλίμακα του χώρου και του χρόνου. Είναι ευαίσθητα σε ανθρωπογενείς επιδράσεις και χάρη στην συνεχή παρουσία τους στην υδάτινη στήλη, αντιδρούν άμεσα σε αλλαγές του αβιοτικού και βιοτικού περιβάλλοντος (Οrfanidis et al. 2001, Οrfanidis et al. 2003). Ανθρωπογενείς πιέσεις στα υδάτινα οικοσυστήματα όπως αυξημένες συγκεντρώσεις θρεπτικών αλάτων αζώτου και φωσφόρου, έχουν αποτέλεσμα Εικόνα 1.5.1: Μεταβολές στις μακροφυτικές κοινότητες με την αύξηση των θρεπτικών (Littler & Littler 1980)

28 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 19 την αντικατάσταση των ευαίσθητων υδρόβιων αγγειοσπέρμων, από ανθεκτικότερα ευκαιριακά μακρόφυτα όπως διάφορα είδη χλωροφυκών και φαιοφυκών (Orfanidis et al. 2001, De Casabianca et al. 2002, Berglund et al. 2003, Sfriso et al. 2003) (εικόνα 1.5.1). Τα χαρακτηριστικά αυτά, καθιστούν τα μακρόφυτα ως χρήσιμα εργαλεία για την παρακολούθηση της οικολογικής ποιότητας υδάτινων οικοσυστημάτων. Μάλιστα η χρήση τους για το σκοπό αυτό, είναι ευρέως αποδεκτή και χρησιμοποιούνται σε πολλές χώρες για την μελέτη της οικολογικής κατάστασης των υδάτων (Ευρωπαϊκό κοινοβούλιο 2000, Orfanidis et al. 2001, Orfanidis et al. 2003, Krause-Jensen et al. 2005, Ballesteros et al. 2007, Pinedo et al. 2007, Sfriso 2007, Orfanidis et al. 2008). Στις Ελληνικές λιμνοθάλασσες τα μακρόφυτα εμφανίζονται με μικρό αριθμό ειδών εξαιτίας της μεγάλης καταπόνησης από τις συνεχείς μεταβολές των φυσικοχημικών και υδρολογικών συνθηκών. Τα σημαντικότερα taxa που συναντώνται στις Ελληνικές λιμνοθάλασσες ανήκουν στα γένη Ruppia sp., Zostera sp., Cymodocea sp., Chara sp., Ulva sp., Cladophora sp., Chaetomorpha sp. και Gracilaria sp. Εικόνα 1.5.2: Μεικτοί λειμώνες Ruppia cirrhosa και Gracilaria gracilis στην λιμνοθάλασσα Κοτύχι

29 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αντικείμενο και σκοπός της έρευνας Η εργασία αυτή πραγματοποιήθηκε στις λιμνοθάλασσες Κοτύχι και Πρόκοπο της Πελοποννήσου και στις αλυκές Λάρνακας και τον υγρότοπο Ακρωτηρίου στην Κύπρο. Οι δειγματοληψίες πεδίου πραγματοποιήθηκαν κατά την διάρκεια των βλαστητικών περιόδων των ετών και Οι υγρότοποι αυτοί αποτελούν κέντρα βιοποικιλότητας και φιλοξενούν ιδιαίτερες ομάδες οργανισμών εξαιτίας των έντονων διακυμάνσεων που παρατηρούνται στο αβιοτικό τους περιβάλλον. Όμως, παρά την σπουδαιότητα των υγροτόπων αυτών, δεν έχει μέχρι σήμερα πραγματοποιηθεί συστηματική μελέτη όσον αφορά την οικολογική κατάσταση τους ή τις κοινότητες υδροβίων μακροφύτων που απαντούν, παρά μόνο μια προσπάθεια καταγραφής των σημαντικότερων ειδών βυθισμένων μακροφύτων στις λιμνοθάλασσες Κοτύχι και Πρόκοπο, στα πλαίσια του προγράμματος LIFE (Χαριτωνίδης και συν. 2005). Η σπουδαιότητα των υγροτόπων αυτών, σε συνδυασμό με το υψηλό επιστημονικό ενδιαφέρον που παρουσιάζουν και την απουσία ολοκληρωμένης συστηματικής μελέτης των οικοσυστημάτων αυτών από οικολογική σκοπιά, οδήγησε στην απόφαση διεξαγωγής αυτής της μελέτης. Οι διαχρονικές ανθρωπογενείς πιέσεις στις οποίες υπόκεινται οι υγρότοποι αποτέλεσαν ένα ακόμη κίνητρο για την πραγματοποίηση της εργασίας αυτής. Η αναγνώριση του ρόλου των υδροβίων μακροφύτων ως θεμελιώδη συστατικά των υδάτινων οικοσυστημάτων, ανέδειξε σημαντικά ερωτήματα για τον ρόλο που αυτά διαδραματίζουν στις συγκεκριμένες λιμνοθάλασσες τόσο όσον αφορά τα τροφικά πλέγματα, όσο και για τον γενικότερο ρόλο που διαδραματίζουν στο οικοσύστημα. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Οδηγία 2000/60/ΕΕ τα μακρόφυτα αποτελούν σημαντικά βιοτικά στοιχεία τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως βιοδείκτες για την εκτίμηση της οικολογικής ποιότητας των υδάτων. Έχοντας αυτό υπόψη, κρίθηκε απαραίτητο να γίνει συνδυασμένη μελέτη τόσο των φυσικοχημικών

30 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 21 παραμέτρων της υδάτινης στήλης, όσο και της ποικιλότητας, εξάπλωσης και αφθονίας των υδροβίων μακροφύτων. Στην παρούσα εργασία πραγματοποιήθηκαν μηνιαίες καταγραφές των φυσικοχημικών παραμέτρων των υδάτων, όπως επίσης και μετρήσεις συγκεντρώσεων των θρεπτικών αλάτων αζώτου και φωσφόρου στη υδάτινη στήλη. Οι εποχικές μεταβολές τους συσχετίσθηκαν με την ποικιλότητα και την αφθονία της υδρόβιας βλάστησης με απώτερο σκοπό να εξαχθούν συμπεράσματα για την οικολογική κατάσταση της περιοχής. Κυριότεροι στόχοι της εργασίας αυτής ήταν: Η παρακολούθηση της εποχικής διακύμανσης των αβιοτικών και βιοτικών παραμέτρων της υδάτινης στήλης στις λιμνοθάλασσες Κοτύχι και Πρόκοπο και στις αλυκές Λάρνακας και υγρότοπο Ακρωτηρίου Η καταγραφή των υδρόβιων μακροφύτων που απαντούν στους υγρότοπους και η ανάλυση της δομής της υδρόβιας βλάστησης Η διερεύνηση της σχέσης μεταξύ των φυσικοχημικών παραμέτρων και της παρουσίας υδρόβιων μακροφύτων Ο καθορισμός των σημαντικότερων φυσικοχημικών παραμέτρων που καθορίζουν την εξάπλωση και αφθονία των υδροβίων μακροφύτων Ο προσδιορισμός της τροφικής κατάστασης των υδάτινων σωμάτων Η αξιολόγηση της οικολογικής κατάστασης των υγροτόπων Η επίτευξη των πιο πάνω στόχων, μπορεί να αποτελέσει σημαντικό διαχειριστικό εργαλείο, καθώς μπορεί να θέσει τις βάσεις για τον σχεδιασμό ενός δικτύου παρακολούθησης των πολύτιμων αυτών υγροτόπων. Η παρακολούθηση και διαχείριση τέτοιων οικολογικά σημαντικών περιοχών, κρίνεται απαραίτητη ώστε να διατηρηθεί σε υψηλά επίπεδα η οικολογική τους κατάσταση και ταυτόχρονα να διατηρηθεί η ανθρωπογενής δραστηριότητα στα πλαίσια μιας βιώσιμης, ολοκληρωμένης διαχείρισης της παράκτιας ζώνης. Παράπλευρος στόχος, η επίτευξη καλής οικολογικής κατάστασης των υδάτων έως το 2015 σύμφωνα με την Οδηγία 2000/60/ΕΕ.

31 ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΛΕΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΛΕΤΗΣ

32 ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΛΕΤΗΣ Περιοχή Στροφυλιάς Περιγραφή περιοχής Η περιοχή μελέτης εντοπίζεται στις βορειοδυτικές ακτές της Πελοποννήσου 40 περίπου χιλιόμετρα από την πόλη της Πάτρας και εντάσσεται στην ευρύτερη περιοχή της Στροφιλιάς, μια παραλιακή ζώνη μήκους 22 Km. και μέσου πλάτους 1500 μέτρων, στην οποία τα ρηχά νερά αποτελούν κυρίαρχο δομικό και λειτουργικό στοιχείο. Η περιοχή της Στροφιλιάς ουσιαστικά αποτελείται από ένα δίκτυο λιμνοθαλασσών, βάλτων, ελών και δασών, που εκτείνονται στους νομούς Αχαΐας και Ηλείας. Οι λιμνοθάλασσες αυτές, αλλά και η ευρύτερη περιοχή της Στροφιλιάς, έχουν ανακηρυχθεί ως προστατευόμενες, τόσο από την εθνική νομοθεσία αλλά και από διεθνείς συμβάσεις, λόγω της σπουδαιότητας τους ως φυσικοί οικότοποι. Πιο συγκεκριμένα η περιοχή Στροφυλιάς έχει χαρακτηριστεί ως: - Υγρότοποι διεθνούς σημασίας (Σύμβαση RAMSAR για την προστασία των υγροτόπων) - Ζώνη ειδικής προστασίας (Special Protected Areas - SPA) λόγω της σπουδαιότητας τους για την ορνιθοπανίδα (Οδηγία 79/409/ΕΟΚ για την διατήρηση των άγριων πτηνών) - Περιοχή κοινοτικής σημασίας (Site of Community Interest - SCI) ως οικότοπος που εντάσσεται στο διεθνές δίκτυο NATURA 2000 (Οδηγία 92/43/ΕΕ για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας) Για την επαρκή προστασία και διαχείριση του δάσους της Στροφιλιάς και των υγροτόπων της περιοχής, συστάθηκε με το νόμο 3044/2002, ο Φορέας Διαχείρισης Κοτυχίου Στροφυλιάς. Παράλληλα λειτουργεί το κέντρο πληροφόρησης δάσους Στροφυλιάς - λιμνοθάλασσας Κοτυχίου, στο χώρο του οποίου έχει δημιουργηθεί μουσείο Φυσικής Ιστορίας. Σαν σκοπό έχει την

33 ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΛΕΤΗΣ 24 ευαισθητοποίηση του κοινού, τη διοργάνωση ενημερωτικών δράσεων και τη διάχυση πληροφοριών σχετικά με την προστατευόμενη περιοχή. Διοικητικά το προστατευόμενο αυτό οικοσύστημα ανήκει στην Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας στους Νομούς Αχαΐας και Ηλείας. Στο βόρειο τμήμα της περιοχή βρίσκεται η λιμνοθάλασσα του Αράξου την οποία διαδέχονται νοτιότερα οι ασβεστολιθικοί λόφοι των Μαύρων Βουνών και οι αμμώδεις παραλίας που σχηματίζονται γύρω από το ακρωτήρι. Στους νότιους πρόποδες των λόφων αυτών βρίσκεται η λιμνοθάλασσα Πρόκοπος. Ανάμεσα στην λίμνη αυτή και το Ιόνιο αναπτύχθηκε με την πάροδο χιλιάδων χρόνων (και από την κάθοδο φερτών υλών από τα ποτάμια της περιοχής που πηγάζουν τους ορεινούς όγκους της Δυτικής Πελοποννήσου), μια πλατιά αμμολωρίδα πάνω στην οποία έχει αναπτυχθεί το περίφημο δάσος της Στροφιλιάς. Το δασικό αυτό οικοσύστημα είναι μοναδικό και παρουσιάζει εξαιρετικό οικολογικό ενδιαφέρον αφού είναι το πλέον εκτεταμένο δάσος κουκουναριάς στην Ελλάδα (και από τα παλαιότερα στην Ευρώπη), χαρακτηρίζεται από μεγάλη βιοποικιλότητα ενώ παράλληλα έχει μεγάλη αισθητική αξία. Ειδικότερα μετά τις μεγάλες πυρκαγιές του 2007 και την καταστροφή τεραστίων δασικών εκτάσεων στον νομό της Ηλείας, το δάσος αυτό αποτελεί πλέον τεράστιο κεφάλαιο για την περιοχή. Την λιμνοθάλασσα του Πρόκοπου διαδέχεται νοτιότερα το έλος της Λάμιας, ενώ το δάσος της Στροφιλιάς συνεχίζει να παρεμβάλλεται μεταξύ του υγρότοπου και του Ιονίου. Στην συνέχεια, οι φυσικοί βιότοποι διακόπτονται από καλλιεργημένες εκτάσεις, ενώ στο νότιο όριο της προστατευόμενης περιοχής, βρίσκεται η λιμνοθάλασσα Κοτύχι.

34 ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΛΕΤΗΣ 25 Εικόνα 2.1.1:Χωροθέτιση των λιμνοθαλασσών Κοτύχι και Πρόκοπος στον Ελλαδικό χώρο (Πηγή: Διαδίκτυο)

35 ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΛΕΤΗΣ 26 Εικόνα 2.1.2: Ολόκληρη η προστατευόμενη περιοχή Στροφυλιάς και η χωροθέτηση των λιμνοθαλασσών Κοτύχι και Πρόκοπος στην περιοχή (Πηγή: Google Earth)

36 ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΛΕΤΗΣ Κλιματικά στοιχεία Για την καταγραφή των κλιματικών στοιχείων και την περιγραφής της περιοχής μελέτης από βιοκλιματική άποψη, χρησιμοποιήθηκε σειρά δεδομένων των ετών από τον μετεωρολογικό σταθμό του αεροδρομίου Αράξου, που βρίσκεται σε απόσταση 2,5Km ανατολικά της λιμνοθάλασσας Πρόκοπος, 18 Km βορειοανατολικά της λιμνοθάλασσας Κοτύχι και σε υψόμετρο 12m από την επιφάνεια της θάλασσας (ΕΜΥ) Θερμοκρασία: Η θερμοκρασία στην περιοχή παρουσιάζει τις τυπικές εποχικές μεταβολές του μεσογειακού κλίματος. Σύμφωνα με τα στοιχεία της περιόδου , οι μέσες ελάχιστες θερμοκρασίες καταγράφονται τον χειμώνα. Η μέση ελάχιστη μηνιαία θερμοκρασία σημειώνεται τον Ιανουάριο με 6,3 0 C, ενώ οι μέγιστες θερμοκρασίες καταγράφονται την καλοκαιρινή περίοδο με την μέση μέγιστη θερμοκρασία να σημειώνεται τον Αύγουστο και να φτάνει τους 31,4 0 C. Οι μέσες μηνιαίες θερμοκρασίες που έχουν καταγραφεί την ίδια πάντα περίοδο, κυμαίνονται από 10,2 0 C τον Ιανουάριο έως 26,8 0 C τον μήνα Αύγουστο που είναι και ο θερμότερος μήνας στην περιοχή.

37 ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΛΕΤΗΣ 28 Πίνακας 1.1.1: Μέση μηνιαία, Μέση ελάχιστη μηνιαία και μέση μέγιστη μηνιαία θερμοκρασία στο μετεωρολογικό σταθμό Αράξου κατά την περίοδο (ΕΜΥ) Περίοδος Μέση μηνιαία θερμοκρασία Ελάχιστη μηνιαία θερμοκρασία Μέγιστη μηνιαία θερμοκρασία ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 10,2 6,3 13,8 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 10,5 6,4 14,2 ΜΑΡΤΙΟΣ 12,2 7,5 16 ΑΠΡΙΛΙΟΣ 15,2 9,6 19,1 ΜΑΙΟΣ 19, ΙΟΥΝΙΟΣ 24,1 16,5 28,3 ΙΟΥΛΙΟΣ 26,6 18,7 31,1 ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 26,8 19,5 31,4 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 23, ,1 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 19 14,1 23,4 ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 14,7 10,5 18,7 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 11,6 7,7 15,2 Διάγραμμα 2.1.1: Μέση μηνιαία, Μέση ελάχιστη μηνιαία και Μέση μέγιστη μηνιαία θερμοκρασία στον μετεωρολογικό σταθμό Αράξου κατά την περίοδο (ΕΜΥ)

38 ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΛΕΤΗΣ Βροχόπτωση Όπως αναφέρθηκε οι ΒΔ ακτές της Πελοποννήσου δέχονται σημαντικά ποσά βροχοπτώσεων, ιδιαίτερα κατά τους χειμερινούς μήνες. Η μέση ετήσια βροχόπτωση της περιόδου ήταν 688,2 mm, με την μέγιστη βροχόπτωση να σημειώνεται τον μήνα Νοέμβριο ενώ η ελάχιστη βροχόπτωση καταγράφεται τον μήνα Αύγουστο. Ο μέσος αριθμός συνολικών ημερών βροχής φτάνουν τις 99,7 κάθε έτος, με τον Δεκέμβριο να έχει 15,6 συνολικές ημέρες βροχής και τον Ιούλιο 0,9 συνολικές ημέρες βροχής. Τα ποσοστά βροχόπτωσης των τελευταίων ετών παρουσίασαν μεγάλες διακυμάνσεις από έτος σε έτος (διάγραμμα 2.1.3). Η χειμερινή περίοδος χαρακτηρίστηκε από έντονες βροχοπτώσεις ενώ η αμέσως επόμενη χρόνια χαρακτηρίζεται ως ξηρή. Τέλος την περίοδο παρουσιάστηκε αύξηση αλλά και πάλι η βροχόπτωση παρέμεινε σε χαμηλά επίπεδα. Πίνακας 2.1.2: Μέση μηνιαία βροχόπτωση και οι συνολικές ημέρες βροχής στο μετεωρολογικό σταθμό Αράξου κατά την περίοδο (ΕΜΥ) ΠΕΡΙΟΔΟΣ Μέση μηνιαία βροχόπτωση Συνολικές ημέρες βροχής ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 93 13,8 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 79 12,6 ΜΑΡΤΙΟΣ 63 11,8 ΑΠΡΙΛΙΟΣ 45,3 9,4 ΜΑΙΟΣ 21,2 6 ΙΟΥΝΙΟΣ 8,7 2,5 ΙΟΥΛΙΟΣ 3,6 0,9 ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 5,6 1,3 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 30 4,3 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 82,6 9,2 ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 132,1 12,6 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 124,1 15,6

39 ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΛΕΤΗΣ 30 Διάγραμμα 2.1.2: Μέση μηνιαία βροχόπτωση στον μετεωρολογικό σταθμό Αράξου κατά την περίοδο (ΕΜΥ) Διάγραμμα 2.1.3: Ετησία βροχόπτωση στον μετεωρολογικό σταθμό Αράξου κατά την περίοδο (ΕΜΥ)

40 ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΛΕΤΗΣ 31 Η μέση μηνιαία υγρασία δεν παρουσιάζει πολύ μεγάλες εποχικές μεταβολές. Η μέση ετήσια τιμή είναι 68,94% με την μέγιστη τιμή να παρατηρείται τον Δεκέμβριο (76,4%) και την ελάχιστη τον Ιούλιο (59,2%) Ένταση και διεύθυνση και ανέμων Οι άνεμοι στην περιοχή παρουσιάζουν περιοδική μεταβολή. Σύμφωνα με τα στοιχεία από τον μετεωρολογικό σταθμό Αράξου, η μέση μηνιαία διεύθυνση των ανέμων είναι από ΒΑ προς ΝΔ από τον Σεπτέμβριο μέχρι και τον Απρίλιο, ενώ από τον Μάιο μέχρι και τον Αύγουστο η μέση μηνιαία διεύθυνση των ανέμων είναι Δ προς Α. Οι εντάσεις των ανέμων είναι χαμηλές συνήθως δεν υπερβαίνουν τους 7 κόμβους (Kt) - αν και παρουσιάζουν εποχικές μεταβολές. Η μέση μηνιαία ένταση των ανέμων φτάνει στην μέγιστη τιμή των 6,7 Kt τον Μάρτιο με βορειοανατολική διεύθυνση και την ελάχιστη τιμή των 4,2 Kt τον Ιούλιο με δυτική διεύθυνση. Οι μεγαλύτερες εντάσεις ανέμων παρατηρήθηκαν το τρίμηνο Ιανουαρίου Μαρτίου. ΕΝΤΑΣΗ ΑΝΕΜ ΩΝ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΣΤΡΟΦΥΛΙΑΣ Ι Δ 8 6 Φ Ν 4 2 Μ Ο 0 Α Σ Μ Α Ι Ι Μέση μηνιαία ένταση ανέμων (Kt) Διάγραμμα 2.1.3: Μέση μηνιαία ένταση ανέμων στο μετεωρολογικό σταθμό Αράξου κατά την περίοδο (ΕΜΥ)

41 ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΛΕΤΗΣ Βιοκλίμα Το κλίμα της Δυτικής Πελοποννήσου είναι τυπικό Μεσογειακό. Οι χειμώνες χαρακτηρίζονται από άφθονες βροχοπτώσεις οι οποίες κυμαίνονται μεταξύ 600 και 900mm. Παράλληλα χαρακτηρίζονται ήπιοι όσον αφορά την θερμοκρασία. Τα καλοκαίρια χαρακτηρίζονται θερμά και ξηρά, με μακρές περιόδους ηλιοφάνειας κατά την μεγαλύτερη διάρκεια του έτους. Για τον καθορισμό του βιοκλίματος της περιοχής χρησιμοποιήθηκαν κλιματολογικά τα δεδομένα της περιόδου από το μετεωρολογικό σταθμό του Αράξου. Υπολογίστηκε το ομβροθερμικό πηλίκο Q 2 του Emberger σύμφωνα με τον τύπο Q 2 = 2000 P/(M 2 -m 2 ), όπου P η συνολική ετήσια βροχόπτωση, M η μέση τιμή των μεγίστων θερμοκρασιών του θερμότερου μήνα (σε βαθμούς Κ) και m η μέση τιμή των ελαχίστων θερμοκρασιών του ψυχρότερου μήνα (σε βαθμούς Κ). Η τιμή του δείκτη Q 2 υπολογίστηκε 91,15 ενώ η τιμή m είναι 6,3 0 C. Από βιοκλιματική άποψη λοιπόν και σύμφωνα με την βιοκλιματική ταξινόμηση του Emberger, οι βορειοδυτικές ακτές της Πελοποννήσου κατατάσσονται στον ύφυγρο βιοκλιματικό όροφο (Q 2 = 91,15) με ήπιους χειμώνες (m = 6,3), ενώ με την χρήση του ξηροθερμικού δείκτη της UNESCO- FAO η περιοχή χαρακτηρίζεται από ασθενές θέρμο-μεσογειακό κλίμα (Χ=106,36). Με βάση μετεωρολογικά τα ίδια στοιχεία κατασκευάστηκε το ομβροθερμικό διάγραμμα (Gaussen- Bagnouls) της περιοχής. Από το ομβροθερμικό διάγραμμα είναι εμφανές ότι η ξηρά περίοδος στην περιοχή διαρκεί περίπου 4 μήνες, από τις αρχές Μαΐου μέχρι και τις αρχές Οκτωβρίου, περίοδος κατά την οποία η βροχοπτώσεις είναι πολύ περιορισμένες.

42 ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΛΕΤΗΣ 33 Διάγραμμα 2.1.4: Ομβροθερμικό διάγραμμα του μετεωρολογικού σταθμού Αράξου κατά την περίοδο (ΕΜΥ) Γεωλογικά στοιχεία Γεωμορφολογικά δεδομένα Η ευρύτερη περιοχή μελέτης με υψόμετρα κυμαινόμενα από 0-300m περίπου αποτελείται από εδαφικές εκτάσεις με πεδινή, λοφώδη και ημιορεινή μορφολογία. Γενικά επικρατεί το πεδινό τοπογραφικό ανάγλυφο, που οφείλεται στη μεγάλη διάδοση των Τεταρτογενών και Νεογενών αποθέσεων, σε αντίθεση με τις λοφοειδείς και ημιορεινές εκτάσεις των Μαύρων Βουνών όπου αναπτύσσονται αποκλειστικά ασβεστολιθικά πετρώματα του ανώτερου Κρητιδικού. Χαρακτηριστικό φαινόμενο της πεδινής περιοχής είναι η ανάπτυξη παραθαλάσσιων αμμοθινών κυμαινόμενου ύψους μέχρι και 10m περίπου και πλάτους πέραν των 500m, οι οποίες έχουν διεύθυνση από βορρά προς νότο και σχηματίστηκαν με τη βοήθεια των επικρατούντων ισχυρών δυτικών

43 ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΛΕΤΗΣ 34 άνεμων και του έντονου κυματισμού που προκαλούν. Έτσι οι αποτελούμενες από άμμο ακτές της περιοχής, εκτείνονται κατά μήκος όλης της βορειοδυτικής και δυτικής παράκτιας ζώνης, είναι γενικά επίπεδες και δεν σχηματίζουν κολπώσεις. Από την παραπάνω μορφολογική διαμόρφωση των ακτών εξαιρούνται οι ασβεστολιθικές λοφοειδείς εξάρσεις Κουνουπελίου (48m) που εντοπίζονται στην περιοχή μεταξύ των δύο λιμνοθαλασσών και Μαύρων Βουνών (251m) που εντοπίζονται στην βόρεια πλευρά της λιμνοθάλασσα Πρόκοπος, όπου σχηματίζονται απόκρημνες βραχώδεις ακτές. Η γεωλογική δομή της ευρύτερης περιοχής είναι σχετικά απλή. Αποτελείται κυρίως από διάφορους τύπους ανθρακικών ιζημάτων και τεταρτογενείς αποθέσεις. Τα ανθρακικά ιζήματα συναντώνται σε περιορισμένη έκταση μόνο στο βόρειο τμήμα της περιοχής και συγκεκριμένα στο χαμηλό ορεινό όγκο των Μαύρων Βουνών, στο βόρειο άκρο της λιμνοθάλασσας Πρόκοπος. Αντίθετα, οι τεταρτογενείς σχηματισμοί καλύπτουν εξ ολοκλήρου το πεδινό τμήμα της περιοχής και φθάνουν μέχρι τη θάλασσα. Η μερική διάβρωση που παρατηρείται στους γεωλογικούς τύπους που απαντούν στην ευρύτερη λεκάνη απορροής, έχει δημιουργήσει σοβαρά προσχωσιγενή προβλήματα στην λιμνοθάλασσα Κοτύχι και μικρότερα στη λιμνοθάλασσα Πρόκοπος. Πολλά ρήγματα έχουν μεγάλο μήκος, εκτεινόμενα ως τη θάλασσα, δημιουργώντας έτσι συνθήκες για την επικοινωνία του θαλασσινού νερού με τα νερά των υπόγειων υδροφορέων. Τα αλληλοτεμνόμενα ρήγματα είναι πιθανό να έχουν προξενήσει καταβυθίσεις παράκτιων περιοχών, οι οποίες με τη δημιουργία παράκτιων αμμολωρίδων που φράσσουν την έξοδο προς το Ιόνιο, δημιούργησαν τις υπάρχουσες λιμνοθάλασσες Κοτυχίου, Πρόκοπου, Πάπα όπως και το έλος της Λάμιας.

44 ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΛΕΤΗΣ Λιμνοθάλασσα Κοτύχι Η λιμνοθάλασσα Κοτύχι (Κωδικός NATURA GR ) βρίσκεται στο νοτιότερο άκρο της προστατευόμενης περιοχής του νομού Ηλείας σε απόσταση 8Km βόρεια του δήμου Λεχαινών. Είναι ιδιοκτησία του δημοσίου και ανήκει διοικητικά στο νομό Ηλείας. Είναι η μεγαλύτερη λιμνοθάλασσα της Πελοποννήσου, παρά τις έντονες εποχικές διακυμάνσεις που παρατηρούνται όσον αφορά την έκταση της. Έχει σχήμα κλειστού C και στο νότιο τμήμα της υπάρχει μια μικρή νησίδα, η οποία χρησιμοποιείται από πολλά είδη πουλιών ως χώρος φωλεοποίησης και αναπαραγωγής. Έχει μήκος 4,2km σε άξονα ΒΑ-ΝΔ και πλάτος 1,6km σε άξονα ΒΔ-ΝΑ, ενώ η έκταση που καλύπτει κυμαίνεται από 500ha το καλοκαίρι μέχρι και 710ha τον χειμώνα, όταν η λιμνοθάλασσα εμπλουτίζεται με γλυκό νερό από την λεκάνη απορροής (σύμφωνα με αεροφωτογραφία της ΓΥΣ, το 1986 η συνολική έκταση ήταν 736 ha). Όμως μεγάλο μέρος της έκτασης αυτής (περίπου 200 ha) και περιμετρικά της λιμνοθάλασσας, καλύπτεται περιοδικά με καλαμιώνες. Αυτό αποτελεί και ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα του υγρότοπου, αφού οι συνεχείς αποθέσεις φερτών υλών, έχουν ως αποτέλεσμα την μείωση του βάθους και την επέκταση των καλαμώνων προς τα ενδότερα της λίμνης (Ασημακόπουλος 1996). Το μέσο βάθος της λιμνοθάλασσας δεν ξεπερνά τα 50cm αν και παρουσιάζονται έντονες εποχικές διακυμάνσεις, που σε κάποια σημεία μπορεί προσωρινά να οδηγήσουν σε αύξηση της στάθμης μέχρι και το 1m (Πρόγραμμα LIFE 2006). Λόγω της σημαντικής αύξησης της στάθμης σε περιόδους έντονων βροχοπτώσεων, έχει κατασκευαστεί ένας υπερχειλιστής στο δυτικό άκρο της λιμνοθάλασσας ο οποίος διευκολύνει την διαφυγή του νερού προς την θάλασσα, σε ακραίες περιπτώσεις. Μια αμμολωρίδα μήκους 4,5 km, πλάτους m και ύψους έως και 3 m χωρίζει την υδάτινη μάζα της λιμνοθάλασσας από το Ιόνιο πέλαγος. Η άμεση επικοινωνία με την θάλασσα επιτελείται μέσω ενός στομίου (μπούκας)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ-ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ & ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Διατριβή Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Στεφανίδης

Κωνσταντίνος Στεφανίδης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ-ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ & ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Διατριβή Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης Οικολογική

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών Μεταβατικά ύδατα (transitional waters) σύµφωνα µε την Οδηγία Πλαίσιο για τα

Διαβάστε περισσότερα

Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο. Αιγαίο)

Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο. Αιγαίο) Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο Αιγαίο) Δρ. Σοφία Γαληνού-Μητσούδη Αλεξάνδρειο ΤΕΙ Θεσσαλονίκης Τμήμα Τεχνολογίας Αλιείας

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος

Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος Σωτήρης Ορφανίδης Δρ. Βιολόγος-Αναπληρωτής Ερευνητής Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘΙΑΓΕ) Ινστιτούτο Αλιευτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΜΝΟΛΟΓΙΑ. Αποτελεί υποσύνολο της επιστήμης της Θαλάσσιας Βιολογίας και της Ωκεανογραφίας.

ΛΙΜΝΟΛΟΓΙΑ. Αποτελεί υποσύνολο της επιστήμης της Θαλάσσιας Βιολογίας και της Ωκεανογραφίας. ΛΙΜΝΟΛΟΓΙΑ Η Λιμνολογία είναι μία σχετικά νέα επιστήμη: πρώτη αναφορά το 1895 από τον Ελβετό F. A. Forel στο βιβλίο του με τίτλο: Le Leman: Monographie limnologique. Αποτελεί υποσύνολο της επιστήμης της

Διαβάστε περισσότερα

Συμβολή στην Χαρτογράφηση Θαλάσσιων Οικοτόπων των Όρμων Κορθίου και Χώρας Άνδρου (Νοτιοανατολική Άνδρος, Κυκλάδες)

Συμβολή στην Χαρτογράφηση Θαλάσσιων Οικοτόπων των Όρμων Κορθίου και Χώρας Άνδρου (Νοτιοανατολική Άνδρος, Κυκλάδες) Συμβολή στην Χαρτογράφηση Θαλάσσιων Οικοτόπων των Όρμων Κορθίου και Χώρας Άνδρου (Νοτιοανατολική Άνδρος, Κυκλάδες) 1 1. Εισαγωγή Οι θαλάσσιοι τύποι οικοτόπων αποτελούν τμήμα του Παραρτήματος Ι της Οδηγίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ INTERREG IIIA / PHARE CBC ΕΛΛΑΔΑ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ: ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ Καθηγητής Βασίλειος A. Τσιχριντζής Διευθυντής, Εργαστήριο Οικολογικής Μηχανικής και Τεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

iv. Παράκτια Γεωμορφολογία

iv. Παράκτια Γεωμορφολογία iv. Παράκτια Γεωμορφολογία Η παράκτια ζώνη περιλαμβάνει, τόσο το υποθαλάσσιο τμήμα της ακτής, μέχρι το βάθος όπου τα ιζήματα υπόκεινται σε περιορισμένη μεταφορά εξαιτίας της δράσης των κυμάτων, όσο και

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς

Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς Habitat: κυρίαρχη μορφή, γύρω από την οποία αναπτύσσεται ένας οικότοπος Χλωρίδα (π.χ. φυτό-φύκος) Πανίδα (π.χ. ύφαλος διθύρων) Γεωλογική μορφή (π.χ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Χ. ΓΑΛΑΖΟΥΛΑΣ: ΓΕΩΛΟΓΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΣΤΟΝ ΜΑΛΙΑΚΟ ΚΟΛΠΟ. Αν. Καθηγητης Μ.Δασενακης. Δρ Θ.Καστριτης Ε.Ρουσελάκη

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΣΤΟΝ ΜΑΛΙΑΚΟ ΚΟΛΠΟ. Αν. Καθηγητης Μ.Δασενακης. Δρ Θ.Καστριτης Ε.Ρουσελάκη ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Ο ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΤΟΥ ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΥ ΣΤΟΝ ΜΑΛΙΑΚΟ ΚΟΛΠΟ Αν. Καθηγητης Μ.Δασενακης Δρ Θ.Καστριτης Ε.Ρουσελάκη Φ.Σάλτα Κύκλος αζώτου Κύκλος φωσφόρου Kύκλος πυριτίου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΟΔΗΓΙΑ ΠΛΑΙΣΙΟ (WFD 2000/60/ΕΚ) ΓΙΑ ΤΑ ΥΔΑΤΑ ΩΣ ΜΕΣΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΣΦΑΛIΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

Η ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΟΔΗΓΙΑ ΠΛΑΙΣΙΟ (WFD 2000/60/ΕΚ) ΓΙΑ ΤΑ ΥΔΑΤΑ ΩΣ ΜΕΣΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΣΦΑΛIΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΟΔΗΓΙΑ ΠΛΑΙΣΙΟ (WFD 2000/60/ΕΚ) ΓΙΑ ΤΑ ΥΔΑΤΑ ΩΣ ΜΕΣΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΣΦΑΛIΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Ν. Σύμπουρα 1, Σ. Ρεϊζοπούλου 1, Σ. Ορφανίδης 2 & Π. Παναγιωτίδης 1 1 Ελληνικό Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΥΔΡΟΒΙΟΤΟΠΟΥ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΗ ΑΠΟΡΡΟΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΨΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: «ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ»

ΣΥΝΟΨΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: «ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ» ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ 2000-2006 ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ 75% ΑΠΟ ΤΟ Ε. Τ. Π. Α. ΚΑΙ 25% ΑΠΟ ΕΘΝΙΚΟΥΣ ΠΟΡΟΥΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Εργαστήριο Οικολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Τυπολογία ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Τυπολογία ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Τυπολογία ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών Μήπως η Γη αποτελεί ενιαίο υδατικό οικοσύστηµα ; Η απάντηση εξαρτάται από το πώς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ

ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΟΙ ΕΠΙ ΡΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΑΛΙΕΙΑ ρ. Κώστας Παπακωνσταντίνου τ /ντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων τ. /ντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων Ελληνικό

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση της μεθοδολογίας επισκόπησης υδρόβιων μακροφύτων ως μέσου για την αξιολόγηση της οικολογικής κατάστασης των ελληνικών λιμνών

Παρουσίαση της μεθοδολογίας επισκόπησης υδρόβιων μακροφύτων ως μέσου για την αξιολόγηση της οικολογικής κατάστασης των ελληνικών λιμνών Παρουσίαση της μεθοδολογίας επισκόπησης υδρόβιων μακροφύτων ως μέσου για την αξιολόγηση της οικολογικής κατάστασης των ελληνικών λιμνών Γιώργος Πουλής, Δημήτρης Ζέρβας, Βασιλική Τσιαούση e-mail: gpoulis@ekby.gr

Διαβάστε περισσότερα

Φορέας ιαχείρισης Υγροτόπων Κοτυχίου Στροφυλιάς Καραµπέρου Γεωργία, ασολόγος-συντονίστρια έργου Αρετή Ζαχαροπούλου, Περιβαλλοντολόγος Βασιλική

Φορέας ιαχείρισης Υγροτόπων Κοτυχίου Στροφυλιάς Καραµπέρου Γεωργία, ασολόγος-συντονίστρια έργου Αρετή Ζαχαροπούλου, Περιβαλλοντολόγος Βασιλική Εθνικό Πάρκο Υγροτόπων ΚοτυχίουΚοτυχίου Στροφυλιάς Φορέας ιαχείρισης Υγροτόπων Κοτυχίου Στροφυλιάς Καραµπέρου Γεωργία, ασολόγος-συντονίστρια έργου Αρετή Ζαχαροπούλου, Περιβαλλοντολόγος Βασιλική Ορφανού,

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης ΡΥΠΑΝΣΗ 91 είναι η άμεση ή έμμεση διοχέτευση από τον άνθρωπο στο υδάτινο περιβάλλον ύλης ή ενέργειας με επιβλαβή αποτελέσματα για τους οργανισμούς ( ο ορισμός της ρύπανσης από τον ΟΗΕ ) Ρύποι Φυσικοί (εκρήξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ Θ. Παπαδημητρίου, Π. Σιδηρόπουλος, Δ. Μιχαλάκης, Μ. Χαμόγλου, Ι. Κάγκαλου Φορέας Διαχείρισης Περιοχής Οικοανάπτυξης Κάρλας

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Οικολογία: η επιστήμη που μελετά τις σχέσεις των οργανισμών, και φυσικά του ανθρώπου, με τους βιοτικούς (ζωντανούς οργανισμούς του ίδιου

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ. Ερευνητικό Έργο:

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ. Ερευνητικό Έργο: ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ Ερευνητικό Έργο: Διερεύνηση των επιπτώσεων της διασποράς αδρανών υλικών στο θαλάσσιο περιβάλλον των βόρειο-ανατολικών ακτών της Κιμώλου DRAFT 27/11/2006 Τεχνική Έκθεση με θέμα:

Διαβάστε περισσότερα

ACTION 3: RIVER BASIN FUNCTIONS AND VALUES ANALYSIS AND WATER QUALITY CRITERIA DETERMINATION

ACTION 3: RIVER BASIN FUNCTIONS AND VALUES ANALYSIS AND WATER QUALITY CRITERIA DETERMINATION ACTION 3: RIVER BASIN FUNCTIONS AND VALUES ANALYSIS AND WATER QUALITY CRITERIA DETERMINATION Giannouris Ε. & Manolaki P. giannouris.epaminondas@gmail.com manolaki@upatras.gr ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΔΗΓΙΑ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση υδατικών οικοσυστηµάτων: η περίπτωση του Σαρωνικού κόλπου Π. Παναγιωτίδης, ΕΛΚΕΘΕ

ιαχείριση υδατικών οικοσυστηµάτων: η περίπτωση του Σαρωνικού κόλπου Π. Παναγιωτίδης, ΕΛΚΕΘΕ ιαχείριση υδατικών οικοσυστηµάτων: η περίπτωση του Σαρωνικού κόλπου Π. Παναγιωτίδης, ΕΛΚΕΘΕ Βιβλιογραφία ΕΚΘΕ, 1988. Καταγραφή βιολογικών παραµέτρων του Σαρωνικού Κόλπου για την περίοδο Ιανουαρίου- εκεµβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Προστατεύει το. υδάτινο περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. www.ypeka.gr. www.epperaa.gr

Προστατεύει το. υδάτινο περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. www.ypeka.gr. www.epperaa.gr Προστατεύει το υδάτινο περιβάλλον Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Το ΕΠΠΕΡΑΑ προστατεύει το Υδάτινο περιβάλλον βελτιώνει την Ποιότητα της Ζωής μας Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη»

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ 1 Ονομ/μο φοιτήτριας: Κουκουλιάντα Στυλιανή Αριθμός μητρώου: 7533 Υπεύθυνος καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών 30-12-2014 EVA PAPASTERGIADOU Ανακύκλωση των Θρεπτικών είναι η χρησιμοποίηση, ο μετασχηματισμός, η διακίνηση & η επαναχρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στα οικοσυστήματα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Σοφοκλής Λογιάδης Τι ειναι ρυπανση του νερου -ορισμος Το νερό είναι η πηγή ζωής στον πλανήτη μας. Περίπου το 70% της επιφάνειας του σκεπάζεται με νερό. Από το συνολικό διαθέσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα

σύνολο της απορροής, μέσω διαδοχικών ρευμάτων, ποταμών, λιμνών και παροχετεύεται στη θάλασσα με ενιαίο στόμιο ποταμού, εκβολές ή δέλτα.

σύνολο της απορροής, μέσω διαδοχικών ρευμάτων, ποταμών, λιμνών και παροχετεύεται στη θάλασσα με ενιαίο στόμιο ποταμού, εκβολές ή δέλτα. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΟΔΗΓΙΑ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΡΑ Η Οδηγία Πλαίσιο για τα νερά ή αλλιώς Οδηγία 2000/60/ΕΚ, οποία τέθηκε σε ισχύ στις 22 Δεκεμβρίου 2000, προτείνει νέους, αποτελεσματικότερους τρόπους προστασίας του

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Προβλήματα και Σύγχρονα Εργαλεία ιαχείρισής τους στο θαλάσσιο περιβάλλον του Στρυμονικού Κόλπου και των εκβολών του π.

Περιβαλλοντικά Προβλήματα και Σύγχρονα Εργαλεία ιαχείρισής τους στο θαλάσσιο περιβάλλον του Στρυμονικού Κόλπου και των εκβολών του π. Περιβαλλοντικά Προβλήματα και Σύγχρονα Εργαλεία ιαχείρισής τους στο θαλάσσιο περιβάλλον του Στρυμονικού Κόλπου και των εκβολών του π. Στρυμόνα ρ. Γεώργιος Συλαίος Εργαστήριο Οικολογικής Μηχανικής & Τεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Διαχείριση Εκβολών & Παράκτιας Ζώνης π. Νέστου

Περιβαλλοντική Διαχείριση Εκβολών & Παράκτιας Ζώνης π. Νέστου Περιβαλλοντική Διαχείριση Εκβολών & Παράκτιας Ζώνης π. Νέστου Γ. Συλαίος 1, Ν. Καμίδης 1,2, & Β. Τσιχριντζής 1 1 Εργαστήριο Οικολογικής Μηχανικής & Τεχνολογίας, Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΟΙΚΟΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ

ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΟΙΚΟΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΟΙΚΟΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Ε. Μπακέας, 2013 Πηγή: Α. Βαλαβανίδης «Οικοτοξικολογία και Περιβαλλοντική Τοξικολογία», Τµήµα Χηµείας, ΕΚΠΑ, Αθήνα 2007, Κεφ.11. Οι κυριότεροι τοµείς οικοτοξικολογικών

Διαβάστε περισσότερα

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό.

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Καστρίου 2013 Tι είναι τα ποτάμια; Τα ποτάμια είναι φυσικά ρεύματα νερού. Δημιουργούνται από το νερό των βροχών και των λιωμένων πάγων, που κατεβαίνει από πιο ψηλές περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000. Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος

Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000. Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000 Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος Το Δίκτυο Natura 2000 Πανευρωπαϊκό Δίκτυο Οικολογικών Περιοχών το οποίο δημιουργήθηκε το 1992 με την

Διαβάστε περισσότερα

Το κλίµα της Ανατολικής Μεσογείου και της Ελλάδος: παρελθόν, παρόν και µέλλον

Το κλίµα της Ανατολικής Μεσογείου και της Ελλάδος: παρελθόν, παρόν και µέλλον Περιεχόµενα Κεφάλαιο 1 Το κλίµα της Ανατολικής Μεσογείου και της Ελλάδος: παρελθόν, παρόν και µέλλον 1.1 Εισαγωγή 1 1.2 Παλαιοκλιµατικές µεταβολές 3 1.3 Κλιµατικές µεταβολές κατά την εποχή του Ολοκαίνου

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διεύθυνση Ενεργειακών, Βιομηχανικών και Χημικών Προϊόντων ΓΧΚ Δρ. Χ. Νακοπούλου Βιογεωχημικοί κύκλοι

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

«ΙΧΘΥΟΚΑΛΛΙEΡΓΗΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΘΑΛΑΣΣΗΣ»

«ΙΧΘΥΟΚΑΛΛΙEΡΓΗΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΘΑΛΑΣΣΗΣ» ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή «ΙΧΘΥΟΚΑΛΛΙEΡΓΗΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΘΑΛΑΣΣΗΣ» Άντρεα Χ. Σταυρινίδη Λεµεσός 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Υγρότοποι: μία ιστορία για το νησί μου. Καλουστ Παραγκαμιάν / WWF Ελλάς

Υγρότοποι: μία ιστορία για το νησί μου. Καλουστ Παραγκαμιάν / WWF Ελλάς Υγρότοποι: μία ιστορία για το νησί μου Καλουστ Παραγκαμιάν / WWF Ελλάς Υγρότοποι: μια ιστορία για το νησί μου 1 Τι είναι υγρότοποι; Καλουστ Παραγκαμιάν / WWF Ελλάς Καλούστ Παραγκαμιάν/ WWF Ελλάς Υγρότοποι:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το γεωγραφικό πλάτος 2) την αναλογία ξηράς/θάλασσας 3) το

Διαβάστε περισσότερα

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες»

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τρίκαλα, 27/12/2011 Συνεντεύξεις «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τι επισημαίνει στην ΕΡΕΥΝΑ για την περιοχή μας ο κ. Σοφοκλής Ε. Δρίτσας, ερευνητής στο Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΑΡΑΚΤΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Χ. Κοκκώσης 1, Κ. Δημητρίου 2, Μ.

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΑΡΑΚΤΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Χ. Κοκκώσης 1, Κ. Δημητρίου 2, Μ. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο "Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών - Δυνατότητες και Εφαρμογές, Προοπτικές και Προκλήσεις" ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

«Μετρήσειςρύπανσηςποταμώνκαιδιακρατική συνεργασία:ο ρόλος του διαβαλκανικού Κέντρου Περιβάλλοντος»

«Μετρήσειςρύπανσηςποταμώνκαιδιακρατική συνεργασία:ο ρόλος του διαβαλκανικού Κέντρου Περιβάλλοντος» «Μετρήσειςρύπανσηςποταμώνκαιδιακρατική συνεργασία:ο ρόλος του διαβαλκανικού Κέντρου Περιβάλλοντος» Καθηγητής Γεώργιος Ζαλίδης Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Επιστημονικώς υπεύθυνος

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ, ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ Ο ΣΑΡΩΝΙΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ Επιφάνεια: 2600 km 2 Μέγιστο βάθος: 450 m

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΡΓΟ LIFE04/ENV/GR/000099 WATER AGENDA Ανάπτυξη και εφαρμογή πολιτικής ολοκληρωμένης διαχείρισης υδατικών πόρων σε μια υδρολογική λεκάνη με την εφαρμογή μιας δημόσιας κοινωνικής συμφωνίας στη βάση των

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του θαλασσίου περιβάλλοντος στη θέση Τσιγκράδο, Ν. Μήλου, για τα έτη 2011-2014

Συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του θαλασσίου περιβάλλοντος στη θέση Τσιγκράδο, Ν. Μήλου, για τα έτη 2011-2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του θαλασσίου περιβάλλοντος στη

Διαβάστε περισσότερα

Η επίδραση των Κοινοτικών Οδηγιών για τη Φύση στην προστασία και διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος στην Ελλάδα

Η επίδραση των Κοινοτικών Οδηγιών για τη Φύση στην προστασία και διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος στην Ελλάδα Η επίδραση των Κοινοτικών Οδηγιών για τη Φύση στην προστασία και διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος στην Ελλάδα Ελένη Τρύφων Υπουργείο Περιβάλλοντος & Ενέργειας Πόσο επίκαιρο είναι το ερώτημα; Η Ε.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα.

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ 1. Διευκρινίστε τις έννοιες «καιρός» και «κλίμα» 2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. 3. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 9: Μεγαδιαπλάσεις Χερσαία Οικοσυστήματα (I) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ http://www.minenv.gr/

ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ http://www.minenv.gr/ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΤΟ ΔΙΚΤΥΟ NATURA 2000 ΚΑΙ LIFE+ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ http://www.minenv.gr/ 369 370 371 ΠΑΡΚΟ ΠΡΕΣΠΩΝ.

Διαβάστε περισσότερα

Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014

Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014 Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014 1. Υφιστάμενη Κατάσταση Οι υδάτινοι πόροι συνδέονται άμεσα με το κλίμα καθώς ο υδρολογικός κύκλος εξαρτάται σημαντικά

Διαβάστε περισσότερα

Εξάτμιση και Διαπνοή

Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση, Διαπνοή Πραγματική και δυνητική εξατμισοδιαπνοή Μέθοδοι εκτίμησης της εξάτμισης από υδάτινες επιφάνειες Μέθοδοι εκτίμησης της δυνητικής και πραγματικής εξατμισοδιαπνοής (ΕΤ)

Διαβάστε περισσότερα

Υγρότοποι: μία ιστορία για το νησί μου. Καλουστ Παραγκαμιάν / WWF Ελλάς

Υγρότοποι: μία ιστορία για το νησί μου. Καλουστ Παραγκαμιάν / WWF Ελλάς Υγρότοποι: μία ιστορία για το νησί μου Καλουστ Παραγκαμιάν / WWF Ελλάς Υγρότοποι: μια ιστορία για το νησί μου 1 Τι είναι υγρότοποι; Καλουστ Παραγκαμιάν / WWF Ελλάς Υγρότοποι: μια ιστορία για το νησί μου

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Οι επιμέρους μελέτες ανέδειξαν τον πλούτο των φυσικών πόρων που διαθέτει η χώρα μας αλλά και τους κινδύνους που απειλούν το φυσικό

Διαβάστε περισσότερα

Επιδράση των υδατοκαλλιεργειών στο περιβάλλον

Επιδράση των υδατοκαλλιεργειών στο περιβάλλον Επιδράση των υδατοκαλλιεργειών στο περιβάλλον Παύλος Μακρίδης, επίκουρος καθηγητής Τμήμα Βιολογίας, Τομέας Βιολογίας Ζώων Πανεπιστήμιο Πατρών Τι είναι υδατοκαλλιέργειες; Η καλλιέργεια υδρόβιων οργανισμών,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΑΡΑΚΤΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΩΣ Ο ΧΩΡΟΣ

ΤΟ ΠΑΡΑΚΤΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΩΣ Ο ΧΩΡΟΣ ΤΟ ΠΑΡΑΚΤΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΩΣ Ο ΧΩΡΟΣ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗΣ ΥΔΡΟΣΦΑΙΡΑΣ, ΛΙΘΟΣΦΑΙΡΑΣ, ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ, ΒΙΟΣΦΑΙΡΑΣ, ΑΝΘΡΩΠΟΣΦΑΙΡΑΣ ΟΙ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΜΑΣ Χρήστος Αναγνώστου, Γεωλόγος Ιζηματολόγος,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Τι ονομάζουμε ροή ενέργειας σε ένα οικοσύστημα; Όσο αναγκαία είναι η τροφοδότηση ενός οικοσυστήματος με ενέργεια, άλλο τόσο αναγκαία είναι η διανομή της στους άλλους οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. Κύκλοι Βαρέων Μετάλλων. Βαρέα Μέταλλα στα Παράκτια Συστήματα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. Κύκλοι Βαρέων Μετάλλων. Βαρέα Μέταλλα στα Παράκτια Συστήματα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Κύκλοι Βαρέων Μετάλλων Βαρέα Μέταλλα στα Παράκτια Συστήματα Ο όρος βαρέα μέταλλα (heavy metals, trace metals, toxic metals, trace elements) χρησιμοποιείται συχνά για να περιγράψει τη παρουσία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑΣ Ή ΘΗΣΑΥΡΟΣ; ΙΑΚΩΒΟΣ ΤΖΙΩΡΤΖΙΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ ENALIA PHYSIS ENVIRONMENTAL RECEARCH CENTER

Η ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑΣ Ή ΘΗΣΑΥΡΟΣ; ΙΑΚΩΒΟΣ ΤΖΙΩΡΤΖΙΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ ENALIA PHYSIS ENVIRONMENTAL RECEARCH CENTER Η ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑΣ Ή ΘΗΣΑΥΡΟΣ; ΙΑΚΩΒΟΣ ΤΖΙΩΡΤΖΙΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ ENALIA PHYSIS ENVIRONMENTAL RECEARCH CENTER ΣΥΝΟΨΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ 1. Εισαγωγή στο δίκτυο NATURA 2000 2. Βασικά υδρολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II)

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος...11. 1. Οργανισμοί...15

Πρόλογος...11. 1. Οργανισμοί...15 Περιεχόμενα Πρόλογος...11 1. Οργανισμοί...15 1.1 Οργανισμοί και είδη...15 1.1.1 Ιδιότητες των οργανισμών...15 1.1.2 Φαινότυπος, γονότυπος, οικότυπος...17 1.1.3 Η έννοια του είδους και ο αριθμός των ειδών...19

Διαβάστε περισσότερα

Κ ι λ µα µ τι τ κές έ Α λλ λ α λ γές Επι π πτ π ώ τ σει ε ς στη τ β ιοπο π ικιλό λ τη τ τα τ κ αι τ η τ ν ν ά γρια ζ ωή

Κ ι λ µα µ τι τ κές έ Α λλ λ α λ γές Επι π πτ π ώ τ σει ε ς στη τ β ιοπο π ικιλό λ τη τ τα τ κ αι τ η τ ν ν ά γρια ζ ωή Επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα και την άγρια ζωή Η παγκόσµια κλιµατική αλλαγή θεωρείται ως η σηµαντικότερη τρέχουσα απειλή για τη βιοποικιλότητα του πλανήτη. Παραδείγµατα από την Κυπριακή Φύση Μερικές από

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΕΡΑ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΥΣ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 3. ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΕΡΑ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γεωγραφικό Σύστημα Πληροφοριών (GIS)

Γεωγραφικό Σύστημα Πληροφοριών (GIS) Γεωγραφικό Σύστημα Πληροφοριών (GIS) ΔΒΔ του οδικού άξονα Πάτρας- Πύργου, χλμ. 18-50 Έκταση ΠΠ (Ζώνες Α & Β): 160.000 στρμ. Κατά 50%, περίπου, σε Π.Ε. Αχαΐας και Ηλείας Δήμοι Δυτικής Αχαΐας και Ανδραβίδας

Διαβάστε περισσότερα

Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος. Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Ινστιτούτο Αστικής & Αγροτικής Kοινωνιολογίας Ομάδα Περιβάλλοντος

Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος. Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Ινστιτούτο Αστικής & Αγροτικής Kοινωνιολογίας Ομάδα Περιβάλλοντος Ερευνητιικό Έργο MIRAGE (Mediiterranean Intermiittent Riiver ManAGEment) Διιαχείίριιση Ποταμών Διιαλείίπουσας Ροής στη Μεσόγειιο Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη Οι υδρίτες (εικ. 1) είναι χημικές ενώσεις που ανήκουν στους κλειθρίτες, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Ε λ Νίνιο (El Niño) ονοµάζεται το θερµό βόρειο θαλάσσιο ρεύµα που εµφανίζεται στις ακτές του Περού και του Ισηµερινού, αντικαθιστώντας το ψυχρό νότιο ρεύµα Humboldt. Με κλιµατικούς όρους αποτελει µέρος

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΛΙΜΝΟΘΑΛΑΣΣΩΝ

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΛΙΜΝΟΘΑΛΑΣΣΩΝ Λιμνοθάλασσες οι λιμνοθάλασσες είναι παράκτιες υδάτινες περιοχές με μικρό βάθος και συνήθως χωρίζονται από τη γειτονική θαλάσσια περιοχή με φυσικό φράκτη την αμμολουρίδα η οποία διαχωρίζει και ουσιαστικά

Διαβάστε περισσότερα

Υπενθύμιση. Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον

Υπενθύμιση. Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον Υπενθύμιση Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον Φεβρουάριος 2: Ημέρα Υγροτόπων Στις 2 Φεβρουαρίου 1977 υπογράφτηκε η Σύμβαση για τους Υγροτόπους στην πόλη Ramsar του Ιράν. Στη Συνθήκη αυτή περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του θαλασσίου περιβάλλοντος στη θέση Βούδια, Ν. Μήλου, για τα έτη 2011-2014

Συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του θαλασσίου περιβάλλοντος στη θέση Βούδια, Ν. Μήλου, για τα έτη 2011-2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του θαλασσίου περιβάλλοντος στη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14 ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Μπορεί να λειτουργήσει ένα οικοσύστημα α) με παραγωγούς και καταναλωτές; β) με παραγωγούς και αποικοδομητές; γ)με καταναλωτές και αποικοδομητές; Η διατήρηση των οικοσυστημάτων προϋποθέτει

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνική Υδρολογία (Ασκήσεις)

Τεχνική Υδρολογία (Ασκήσεις) Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων Εργαστήριο Διευθέτησης Ορεινών Υδάτων και Διαχείρισης Κινδύνου Προπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Τεχνική Υδρολογία (Ασκήσεις) Κεφάλαιο 1 ο : Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΕΘΟΔΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΑΕΙΦΟΡΑ ΑΓΡΟ- ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΕΛΑΙΩΝΑ Χρονική Διάρκεια: Οκτώβριος 2010 Ιούνιος 2014 Προϋπολογισμός:

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή μοντέλων MERAMOD και ΜΟΜ στις μονάδες ιχθυοκαλλιέργειας της ευρύτερης περιοχής

Εφαρμογή μοντέλων MERAMOD και ΜΟΜ στις μονάδες ιχθυοκαλλιέργειας της ευρύτερης περιοχής ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΟΙΚΑΠΑΒ «Ολική προσέγγιση για την αξιολόγηση της οικολογικής κατάστασης Εφαρμογή μοντέλων MERAMOD και ΜΟΜ στις μονάδες ιχθυοκαλλιέργειας της ευρύτερης περιοχής Το Έργο με Αρ. Πρωτοκόλλου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ Τι είναι το φαινόµενο του θερµοκηπίου Φαινόµενο του θερµοκηπίου ονοµάζεται η φυσική διαδικασία κατά την οποία η ατµόσφαιρα ενός πλανήτη συµβάλει στην θέρµανσή του. Ανακαλύφθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης

Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Έρευνες για τεχνητό εμπλουτισμό των υπόγειων νερών της Κύπρου με νερό τριτοβάθμιας επεξεργασίας (παραδείγματα από Λεμεσό και Κοκκινοχώρια) Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Υπουργείο Γεωργίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ

ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ Κεφάλαιο 5 ο : Οικοσυστήµατα ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ Η µελέτη των αλληλεπιδράσεων µεταξύ των µορφών ζωής και του περιβάλλοντός τους είναι η επιστήµη της οικολογίας. Το οικολογικό σύστηµα των οργανισµών και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 10 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α Στις ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ: 1893. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 03/06/2011 Προς: Σύλλογο Φίλων Πηνειού και του Παραποτάμιου Πολιτισμού του Υπόψη Δ.Σ.

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ: 1893. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 03/06/2011 Προς: Σύλλογο Φίλων Πηνειού και του Παραποτάμιου Πολιτισμού του Υπόψη Δ.Σ. ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ: 193 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 3//11 Προς: Σύλλογο Φίλων Πηνειού και του Παραποτάμιου Πολιτισμού του Υπόψη Δ.Σ. ΕΚΘΕΣΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΩΝ ΜΗΝΩΝ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ- ΜΑΡΤΙΟΥ- ΑΠΡΙΛΙΟΥ- 11 ΠΟΥ ΠΡΟΚΥΠΤΟΥΝ ΑΠΟ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ είναι οι παραγωγικές δυνάμεις ή το αποτέλεσμα των παραγωγικών δυνάμεων που υπάρχουν και δρουν στο φυσικό περιβάλλον και που για τον σημερινό άνθρωπο μπορούν,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΛΙΚΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΛΕΤΗΣ

ΣΥΝΟΛΙΚΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΣΥΝΟΛΙΚΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ 1.2 ΕΙΔΟΣ ΚΑΙ ΜΕΓΕΘΟΣ ΕΡΓΟΥ 1.3 ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΣΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΥΠΑΓΩΓΗ ΕΡΓΟΥ 1.4 ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΟΥ ΡΓΟΥ 1.5 ΦΟΡΕΑΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ 1.6 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ανάμεσα στους ποικίλους χρήστες Εμπόριο Ναυσιπλοΐα Αλιεία Ιχθυοκαλλιέργειες Αναψυχή Κατοικία Βιομηχανίες

ανάμεσα στους ποικίλους χρήστες Εμπόριο Ναυσιπλοΐα Αλιεία Ιχθυοκαλλιέργειες Αναψυχή Κατοικία Βιομηχανίες 4/3/2009 Ενημερωτική Ημερίδα «Υπάρχουσα κατάσταση και προοπτικές εξυγίανσης της παράκτιας ζώνης και του βυθού στον Κόλπο της Ελευσίνας» Η έννοια της ολοκληρωμένης διαχείρισης παράκτιας ζώνης & Το παράδειγμα

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

ρ. ρ. MSc Νίκη Ευελπίδου, ΕΚΠΑ

ρ. ρ. MSc Νίκη Ευελπίδου, ΕΚΠΑ Το Εθνικό Πάρκο Σχοινιά Μαραθώνα βρίσκεται στην Αττική και στην πεδιάδα του Μαραθώνα, στην ομώνυμη περιοχή. Το δάσος του Σχοινιά Μαραθώνα βρίσκεται στο Β.Α. τμήμα της Αττικής, σε απόσταση 45χλμ. από την

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα οικολογικής διαφοροποίησης των μυρμηγκιών (Υμενόπτερα: Formicidae) σε κερματισμένα ορεινά ενδιαιτήματα.

Πρότυπα οικολογικής διαφοροποίησης των μυρμηγκιών (Υμενόπτερα: Formicidae) σε κερματισμένα ορεινά ενδιαιτήματα. Πρότυπα οικολογικής διαφοροποίησης των μυρμηγκιών (Υμενόπτερα: Formicidae) σε κερματισμένα ορεινά ενδιαιτήματα. Γεωργιάδης Χρήστος Λεγάκις Αναστάσιος Τομέας Ζωολογίας Θαλάσσιας Βιολογίας Τμήμα Βιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Ε.Κ.Β.Α.Α. - Ι.Γ.Μ.Ε.Μ. Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ Διαθεσιμότητα των υδατικών πόρων και διαφοροποίηση των αναγκών σε νερό στις χώρες της της

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή των σύγχρονων τεχνολογιών στην εκτίμηση των μεταβολών στη παράκτια περιοχή του Δέλτα Αξιού

Εφαρμογή των σύγχρονων τεχνολογιών στην εκτίμηση των μεταβολών στη παράκτια περιοχή του Δέλτα Αξιού Εφαρμογή των σύγχρονων τεχνολογιών στην εκτίμηση των μεταβολών στη παράκτια περιοχή του Δέλτα Αξιού Μελιάδου Βαρβάρα: Μεταπτυχιακός Τμημ. Γεωγραφίας Πανεπιστημίου Αιγαίου Μελιάδης Μιλτιάδης: Υποψήφιος

Διαβάστε περισσότερα

Σκοπός «η θέσπιση πλαισίου για την προστασία των επιφανειακών και των υπόγειων υδάτων».

Σκοπός «η θέσπιση πλαισίου για την προστασία των επιφανειακών και των υπόγειων υδάτων». ΗΜΕΡΙΔΑ ΜΕ ΘΕΜΑ: «Κλιματική Αλλαγή, επιπτώσεις στο περιβάλλον και την υγεία. Ενσωμάτωση Γνώσης και Εφαρμογή πολιτικών προσαρμογής στην τοπική αυτοδιοίκηση» Δρ. Ιωάννης Ματιάτος Υδρογεωλόγος, Επιστημονικός

Διαβάστε περισσότερα

Συνέδριο για την Αειφόρο Ανάπτυξη των Νησιών Αθήνα 9 Σεπτεμβρίου 2006. Εισαγωγική ομιλία κ. Στ. Δήμα Επιτρόπου Περιβάλλοντος

Συνέδριο για την Αειφόρο Ανάπτυξη των Νησιών Αθήνα 9 Σεπτεμβρίου 2006. Εισαγωγική ομιλία κ. Στ. Δήμα Επιτρόπου Περιβάλλοντος Συνέδριο για την Αειφόρο Ανάπτυξη των Νησιών Αθήνα 9 Σεπτεμβρίου 2006 Εισαγωγική ομιλία κ. Στ. Δήμα Επιτρόπου Περιβάλλοντος Κυρίες και κύριοι, Θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για την πρόσκλησή σας να προλογίσω

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη παρουσίαση του ερευνητικού προγράμματος ΟΙΚΑΠΑΒ

Σύντομη παρουσίαση του ερευνητικού προγράμματος ΟΙΚΑΠΑΒ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΟΙΚΑΠΑΒ «Ολική προσέγγιση για την αξιολόγηση της οικολογικής κατάστασης Σύντομη παρουσίαση του ερευνητικού προγράμματος ΟΙΚΑΠΑΒ κα. Πολίνα Πολυκάρπου MER LAB LTD BSc Βιολογία, ΑΠΘ,

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενη Περιοχή Χελμού-Βουραϊκού: δικτύωση

Προστατευόμενη Περιοχή Χελμού-Βουραϊκού: δικτύωση : εκπαίδευση έρευνα δικτύωση Φορέας Διαχείρισης Χελμού Βουραϊκού Μαρία Καμηλάρη Βιολόγος, M.Sc. Φορέας Διαχείρισης Χελμού Βουραϊκού Ας συστηθούμε... 1992 Πρόταση Ορειβατικού Συλλόγου Καλαβρύτων σε συνεργασία

Διαβάστε περισσότερα

Ορθολογική διαχείριση των υδάτων- Το παράδειγμα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας

Ορθολογική διαχείριση των υδάτων- Το παράδειγμα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας Ορθολογική διαχείριση των υδάτων- Το παράδειγμα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας Δρ. Νικόλαος Τσοτσόλης Γεωπόνος-μέλος του ΓΕΩΤΕΕ, με ειδίκευση στη διαχείριση των εδαφοϋδατικών πόρων (MSc, PhD) Γενικός

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή Ημερίδα Ενδιαφερομένων Φορέων

Περιφερειακή Ημερίδα Ενδιαφερομένων Φορέων Περιφερειακή Ημερίδα Ενδιαφερομένων Φορέων του έργου GP-WIND Πάτρα 29 Σεπτεμβρίου 2011 Αιολικά Πάρκα Παναχαϊκού & Περιβαλλοντική Παρακολούθηση Πιθανών Επιπτώσεων Κων/νος Γ. Κωνσταντακόπουλος, ΑΔΕΠ Α.Ε.

Διαβάστε περισσότερα