TA ΠΚ ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΑ ΣΤΗ ΝΑΞΟ: ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ, ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΕΘΙΜΑ ΤΑΦΗΣ

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "TA ΠΚ ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΑ ΣΤΗ ΝΑΞΟ: ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ, ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΕΘΙΜΑ ΤΑΦΗΣ"

Transcript

1 Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας & Αρχαιολογίας Ακαδημαϊκό έτος TA ΠΚ ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΑ ΣΤΗ ΝΑΞΟ: ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ, ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΕΘΙΜΑ ΤΑΦΗΣ Μάθημα: Το Νησιωτικό Αιγαίο κατά την 3η χιλιετία π.χ. Διδάσκων: Βλαχόπουλος Ανδρέας Κωνσταντάκου Ευθαλία Α.Μ: 9250, ΣΤ εξάμηνο 1

2 Περιεχόμενα Η μορφολογία των Κυκλάδων κατά την 3 η χιλιετία... 3 Η Νάξος στα προϊστορικά χρόνια... 4 Το σπήλαιο του Ζα... 5 Η μυθολογία του σπηλαίου... 6 Η συμπεριφορά της ΠΚ κοινωνίας απέναντι τους νεκρούς της... 6 Πρωτοκυκλαδικά έθιμα ταφής... 6 Τα ΠΚ νεκροταφεία στη Νάξο... 8 Νεκροταφεία και τάφοι... 9 Τοπογραφία... 9 Τύποι κιβωτιόσχημων τάφων κατά τον Ντούμα Δημογραφικά στοιχεία Η ανασκαφή τεσσάρων ΠΚ νεκροταφείων στη Νάξο Συμπεράσματα Εικόνες Βιβλιογραφία

3 Η μορφολογία των Κυκλάδων κατά την 3 η χιλιετία Στο Αιγαίο πέλαγος που συνδέει τη Μεσόγειο με τον Εύξεινο Πόντο και την Μαύρη θάλασσα βρίσκονται εκατοντάδες νησιά, 34 από τα οποία κατοικούνται σήμερα. Οι Κυκλάδες καλύπτουν μια περιοχή 2,572 τετ. χλμ (ή το 28,19% της συνολικής έκτασης των νησιών του Αιγαίου). Η γεωγραφική θέση των Κυκλάδων, το μέγεθος τους, το κλίμα, η μορφολογία του εδάφους και ο φυσικός τους πλούτος συνέβαλαν αποφασιστικά στην ανάπτυξη του πολιτισμού της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού σ αυτές, πολιτισμού που είναι γνωστός ως Πρωτοκυκλαδικός. Η μικρή έκταση κάθε νησιού αλλά και το περιορισμένο καλλιεργήσιμο έδαφος δεν επέτρεψαν την ανάπτυξη μεγάλων οικιστικών κέντρων, η δε διάσπασή τους εμπόδισε την εμφάνιση τάσεων προς την δημιουργία ενιαίου κράτους. Οι περιορισμοί του φυσικού περιβάλλοντος ώθησαν τους Κυκλαδίτες στη μεγαλύτερη δυνατή εκμετάλλευσή του. Επινόησαν τρόπους ασφαλέστερης επικοινωνίας με τον έξω κόσμο και έγιναν πρωτοπόροι στην ναυσιπλοΐα και στη ναυπηγική. Επιπλέον εκμεταλλεύτηκαν τον ορυκτό πλούτο των νησιών: οψιανός από την Μήλο, σμύριδα από την Νάξο, μόλυβδος, χαλκός και άργυρος από την Σίφνο, ελαφρόπετρα από την Θήρα και μάρμαρο από τα περισσότερα νησιά. Το γεωγραφικό περιβάλλον με τη θάλασσα γύρω από τα νησιά αποτέλεσε σημαντικό εμπόδιο στην επικοινωνία με τον έξω κόσμο: εξωτερικές επιδράσεις είναι αδύνατες χωρίς την συγκατάθεση των νησιωτών, αφού τα μέσα επικοινωνίας βρίσκονταν στα δικά τους χέρια. Η μοναδικότητα όμως του κυκλαδικού πολιτισμού που διατήρησε για αιώνες αναλλοίωτη την ταυτότητά του έγκειται στο γεγονός πως οι νησιωτικές κοινωνίες είναι ανοιχτές σε επιδράσεις που άλλες στεριανές κοινωνίες είναι δύσκολο να δεχτούν. Η αρχή του πρωτοκυκλαδικού πολιτισμού τοποθετείται στους τελευταίους αιώνες της 4 ης χιλιετίας π.χ. Παρακολουθούμε την εξέλιξή του ως το τέλος της 3 ης π.χ χιλιετίας, οπότε στα νησιά εμφανίζεται ένας διαφορετικός τρόπος οργάνωσης της κοινωνίας. Οι πληροφορίες μας για τον πρωτοκυκλαδικό πολιτισμό προέρχονται κυρίως από νεκροταφεία, που όμως στην μεγάλη πλειονότητά τους έχουν ανασκαφεί λαθραία. Αυτό σημαίνει πως πολλά στοιχεία έχουν χαθεί. Από την άλλη ο αριθμός των οικισμών που έχουν ερευνηθεί είναι τόσο περιορισμένος, που δεν βοηθάει να σχηματίσουμε ολοκληρωμένη εικόνα της οικιστικής και αρχιτεκτονικής εξέλιξης στα νησιά. 1 Στις Κυκλάδες η αρχαιολογική έρευνα σχεδόν περιορίστηκε αποκλειστικά στην ανασκαφή νεκροταφείων ως αντίδραση της πολιτείας στην λεηλάτηση τους από τους λαθρανασκαφείς και τους αρχαιοκάπηλους. Η σύληση των πρωτοκυκλαδικών νεκροπόλεων και η επακόλουθη πώληση των κτερισμάτων τους, των μαρμάρινων 1 Μαραγκού Λ.,1990, σελ

4 ειδωλίων κυρίως, συνέστησε ένα είδος παράνομης δραστηριότητας με συνεχή παρουσία στις Κυκλάδες τουλάχιστον από τον ύστερο 18ο αιώνα. Η επιθυμία των μεγάλων μουσείων της Δυτικής Ευρώπης να δημιουργήσουν τις συλλογές τους οδήγησε στην αναζήτηση καλλιτεχνικών θησαυρών στην Ελλάδα. Μαζί με τα κατάλοιπα του αρχαίου ελληνικού κόσμου ήταν ευπρόσδεκτες και άλλες αρχαιότητες, συμπεριλαμβανομένων των μαρμάρινων κυκλαδικών ειδωλίων, ακόμη κι αν αυτά θεωρήθηκαν ενίοτε «βαρβαρικά» ή «δύσμορφα». 2 Η Νάξος στα προϊστορικά χρόνια Η Νάξος, το μεγαλύτερο νησί των Κυκλάδων, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της συνέχειας στο χώρο του Αιγαίου, καθώς από όλες τις εποχές και σχεδόν όλες τις περιόδους και τις φάσεις της προϊστορίας υπάρχουν ευρήματα σε διάφορες περιοχές της. Η Νάξος (416 τετρ. χλμ) έχει εύφορες πεδιάδες ή ημιορεινές κοιλάδες στη δυτική πλευρά για καλλιέργεια, ορεινές εκτάσεις με βλάστηση για την κτηνοτροφία και κατά μήκος των ακτών πολλούς μικρούς κόλπους που προσφέρουν επαρκή προστασία για τα πλοία της εποχής. Μια ομάδα μικρών νησιών στα Ν και ΝΑ (Ηρακλειά, Σχοινούσα, Κουφονήσια, Κέρος) διευκολύνουν την επικοινωνία με τις νοτιότερες Κυκλάδες. Οι παλαιότερες μαρτυρίες για την παρουσία του ανθρώπου στο νησί φτάνουν στην Νεολιθική εποχή, όπως δείχνουν τα ευρήματα από το σπήλαιο του Ζα και τον οικισμό της Γρόττας. 3 Με τη διάδοση της χρήσης των μετάλλων αλλάζει ριζικά ο χαρακτήρας της κοινωνίας στις Κυκλάδες. Οι σχέσεις που αναπτύσσονται με την διακίνηση και την επεξεργασία των μετάλλων είναι παράγοντες που αρχίζουν να «αστικοποιούν» ένα μέρος του αγροτικού πληθυσμού. Στη Νάξο πολλαπλασιάζονται οι εγκαταστάσεις σε όλη την έκταση του νησιού. Λίγες είναι οι γνωστές θέσεις των οικισμών της πρώιμης φάσης του πολιτισμού (ΠΚ I, π.χ), αλλά για την ύπαρξή τους μαρτυρούν τα νεκροταφεία της εποχής. Οι συνθήκες ζωής των κατοίκων βασίζονται κατά κύριο λόγο στην αγροτική οικονομία, στην ανάπτυξη της καλλιέργειας της ελιάς και της αμπέλου για τις οποίες προσφερόταν το εύφορο έδαφος του νησιού. Βιοτεχνική απασχόληση είναι η κατασκευή αγγείων από πηλό που έχει κληρονομηθεί από τη Νεολιθική εποχή. Παράλληλα αναπτύσσεται και ένας δεύτερος κλάδος με την επεξεργασία του μαρμάρου, που αφθονεί στη Νάξο. 4 Τα κατάλοιπα από τη σπηλιά του Ζα και τη Γρόττα καθώς και τα μεμονωμένα ευρήματα από το Σαγκρί, τη Μουτσούνα και τον Άγιο Γιάννη υποδεικνύουν επαφές με άλλα Κυκλαδονήσια (Αμοργό, Θήρα, Κέα κλπ) και περιοχές του ΒΑ, Α και Δ 2 Σταμπολίδης Χ., 2016, σελ Προμπονάς Ι., 1994, σελ Μαραγκού Λ., 1990, σελ

5 Αιγαίου (Τρωάδα, Σάμο, Αττική), ενώ ταυτόχρονα πιστοποιούν την ομαλή μετάβαση στην Πρώιμη Εποχή του Χαλκού. 5 Το σπήλαιο του Ζα Το σπήλαιο του Ζα ανοίγεται σε μια πλαγιά του ομώνυμου όρους της Νάξου, σε υψόμετρο 628 μ. πάνω από την κοιλάδα των Αρίων. Το εσωτερικό του σπηλαίου είναι φτωχό σε λιθωματικό διάκοσμο και αποτελείται από δύο κύριες αίθουσες. Η χαμηλή πρώτη αίθουσα με ύψος 2 έως 5 μ., μήκος περίπου 35 και πλάτος από 4 έως 19 μ. οδηγεί στη δεύτερη μεγαλύτερη αίθουσα που έχει μήκος 78, πλάτος 65 και μέγιστο ύψος 22 μ. Το δάπεδο του σπηλαίου, ιδιαίτερα στη δεύτερη αίθουσα, είναι εξαιρετικά ανώμαλο εξαιτίας των όγκων που έχουν αποκολληθεί από την οροφή. Κάτω από την είσοδο του σπηλαίου στο άνοιγμα της ρεματιάς τρέχει το νερό μιας πηγής, ενώ 400 μ. χαμηλότερα σ ένα πλάτωμα που το σκεπάζουν πλατάνια αναβλύζουν τα νερά «της Βρύσης των Αρίων». Στη Βρύση των Αρίων κατασκήνωσε η ανασκαφική ομάδα υπό τον Κ. Ζάχο που ερεύνησε το σπήλαιο τα καλοκαίρια του 1985 και Η έρευνα περιορίστηκε στην πρώτη αίθουσα του σπηλαίου, όπου υπήρχαν ενδείξεις για επιχώσεις με αρχαιολογικά ευρήματα. Το πρώτο από τα πέντε στρώματα των επιχώσεων έδωσε στοιχεία για την χρήση του σπηλαίου στους ιστορικούς χρόνους. Η επόμενη περίοδος χρήσης του σπηλαίου τοποθετείται με βάση την κεραμική στο τέλος της πρωτοκυκλαδικής εποχής, στη «φάση Καστριού». Εδώ έχουμε διάφορες κατηγορίες κεραμικής και τύπους αγγείων, συγγενή τόσο με την ομώνυμη θέση της Σύρου όσο και με άλλες θέσεις των Κυκλάδων. Επιπλέον οι επιχώσεις του σπηλαίου που διαμορφώθηκαν κατά τη διάρκεια της φάσης Καστριού είναι παχύτερες από τις επιχώσεις όλων των υπόλοιπων περιόδων χρήσης του. Η επόμενη φάση χρήσης του σπηλαίου τοποθετείται στην Τελική Νεολιθική. Επικρατούν κατηγορίες ημιχονδροειδούς κεραμικής, ενώ στις ανώτερες στρώσεις του στρώματος αυτού ανήκουν οι φιάλες με γυριστά προς τα μέσα χείλη, γνωστές ως «rolled rim bowl». Επίσης έχουμε και καντήλες αλλά σε μικρογραφικά παραδείγματα. Στο νεολιθικό υπόστρωμα βρέθηκαν χάλκινα εργαλεία, όπως περόνες,πελέκεις, σουβλιά και σπάτουλες. Οι διάφορες αλλαγές στα υλικά κατάλοιπα ενός προϊστορικού πολιτισμού, όπως τύποι εργαλείων, κεραμική κλπ., δεν σημαίνει απαραίτητα την εμφάνιση νέων πολιτισμικών ομάδων. Οι πρωιμότερες ομάδες κεραμικής από το σπήλαιο του Ζα φαίνεται να συγγενεύουν περισσότερο με τύπους του ανατολικού Αιγαίου και της 5, Προμπονάς Ι.,1994, σελ

6 Μ. Ασίας παρά με τον κυρίως ελλαδικό χώρο. Με τα σημερινά δεδομένα της έρευνας, μια εξ ανατολών προέλευση των πρώτων κυκλαδικών εποίκων θα πρέπει να θεωρηθεί η πλέον πιθανή. 6 Η μυθολογία του σπηλαίου Σύμφωνα με τη μυθολογία, ο Δίας πατέρας των θεών, γεννήθηκε στην Κρήτη αλλά μεγάλωσε στη Νάξο, όπου λατρεύτηκε από τους κατοίκους, οι οποίοι έδωσαν και το όνομά του Ζευς (Ζας) στο ψηλότερο βουνό τους. Στην κορυφή του Ζα, όπως αναφέρει η μυθολογία, ένας αετός παρέδωσε στο Δία τον κεραυνό με τη βοήθεια του οποίου έγινε κύριος του Ολύμπου. Στην κορυφή του βουνού, τη «Μύτη του Ζα» όπως λέγεται, γινόταν και η λατρεία του μεγάλου Θεού. Εκεί υπάρχει ακόμα σκαλισμένη σε βράχο η επιγραφή "Όρος Διός Μηλωσίου", δηλαδή όρος του Δία, προστάτη των προβάτων, επιγραφή που καθόριζε τα όρια του ιερού που ήταν αφιερωμένο στο μεγάλο θεό. Ο Ζας συνδέεται επίσης με τη γέννηση των νυμφών Φιλίας, Κορωνίδας και Κλείδης, που ανέλαβαν την ανατροφή του Διονύσου, του οποίου πατρίδα ήταν η Νάξος. Η συμπεριφορά της ΠΚ κοινωνίας απέναντι τους νεκρούς της Η μέριμνα για τον νεκρό αποτελεί την αρχαιότερη αρχαιολογική μαρτυρία για τις πνευματικές ανησυχίες του ανθρώπου. Ήδη από την εποχή του ανθρώπου του Neanderthal έχουμε ταφές που προδίδουν πίστη σε κάποια μεταθανάτια κατάσταση. Η τυποποίηση των πράξεων που σχετίζονται με την συμπεριφορά της κοινωνίας απέναντι στους νεκρούς της αποτελεί τα ταφικά της έθιμα. 7 Πρωτοκυκλαδικά έθιμα ταφής Τα Πρωτοκυκλαδικά έθιμα ταφής που κατέγραψε η αρχαιολογική έρευνα είναι τα εξής: Ενταφιασμός του νεκρού. Δεν έχει ως τώρα επισημανθεί περίπτωση καύσης του. Ειδικός χώρος, το νεκροταφείο, είχε καθιερωθεί για την ταφή των νεκρών. Ο χώρος αυτός επιλεγόταν σε πλαγιά, ώστε αφ ενός να μην κινδυνεύει από 6 Προμπονάς Ι., 1994, σελ Προμπονάς Ι., 1994, σελ

7 πλημμύρα ή διάβρωση του εδάφους και αφ ετέρου να μην στερεί την κοινότητα από εύφορη καλλιεργήσιμη γη. Τον τάφο τον αποτελούσε μικρός λάκκος στο έδαφος με κάτοψη κατά κανόνα τραπεζιόσχημη. Οι διαστάσεις του δεν φαίνεται να ήταν τυποποιημένες, ήταν πολύ μικρές και σπάνια έφταναν το ένα μέτρο σε μήκος και το μισό μέτρο σε πλάτος. Με όρθιες πλάκες επενδύονταν οι πλευρές του τάφου, ενώ με μία η περισσότερες εστρωνόταν το δάπεδο. Έτσι στο σύνολό του ο τάφος ήταν κιβωτιόσχημος. Μετά τον ενταφιασμό του νεκρού ο τάφος σκεπαζόταν με μια πλάκα, πάνω στην οποία ειδική κατασκευή φαίνεται πως χρησίμευε ως σήμα του τάφου. Ο νεκρός τοποθετούνταν μέσα στον τάφο σε στάση πολύ συνεσταλμένη: με τα γόνατα μαζεμένα στο στομάχι και τα χέρια μπροστά στο πρόσωπο. Ίσως η στάση να υπαγόρευε τις διαστάσεις και το σχήμα του τάφου. Κατά κανόνα ο νεκρός τοποθετούνταν στο δεξί πλευρό και είχε μια μικρή πλάκα ως προσκέφαλο. Η πλάτη στρεφόταν προς την επιμηκέστερη πλευρά του τάφου και το πρόσωπο προς την είσοδο. Τον νεκρό στον τάφο συνόδευαν αντικείμενα που συνδέονταν άμεσα μαζί του, ενώ δεν περιλαμβάνονται στα κτερίσματα κοινόχρηστα εργαλεία ή σκεύη. Δεν υπήρχε ομοιομορφία στην κτέριση των νεκρών. Τα παιδιά φαίνεται πως ενταφιάζονταν ακτέριστα. Έχουν επισημανθεί μετακινήσεις οστών μέσα στους τάφους και υπάρχουν ενδείξεις για ανακομιδή λειψάνων και εκτός αυτών. Δίπλα στα νεκροταφεία υπήρχαν ειδικοί χώροι που προορίζονταν για ειδικές τελετουργίες. Ο αριθμός των νεκρών που ενταφιάζονται σε κάθε τάφο αντανακλά περισσότερο την οργάνωση και την εξέλιξη της ΠΚ κοινωνίας. Αναλυτικότερα: I. Ένα μόνο νεκρό είχαν οι τάφοι της ΠΚ I περιόδου (περ π.χ.). Οι τάφοι αυτοί είχαν όλες τις πλευρές τους επενδεδυμένες με πλάκες. Στα νεκροταφεία της περιόδου οι τάφοι ήταν οργανωμένοι σε συστάδες. Ήταν μικροί, κιβωτιόσχημοι, κτιστοί με ξερολιθιά. Η οργάνωση των τάφων μιας μόνο χρήσης σε συστάδες, μάλλον αντανακλά την οργάνωση της ΠΚ κοινωνίας σε μικρές ομάδες: π.χ. οικογένειες, γένη κλπ. II. Οι τάφοι της ΠΚ II περιόδου (περ π.χ.) φιλοξενούσαν περισσότερους από ένα νεκρούς. Στους τάφους αυτούς η μικρή πλευρά δεν κλεινόταν με πλάκα αλλά με ξερολιθιά και έτσι το άνοιγμα του τάφου 7

8 γινόταν ευκολότερο για κάθε νεότερη ταφή. Τάφοι που από την αρχή προορίζονταν για πολλαπλές διαδοχικές ταφές κατασκευάζονταν σε αρκετό βάθος, ώστε να μπορούν να χωριστούν με πλάκες σε 2 ή 3 ορόφους. Στους κατώτερους μετακινούνταν τα οστά των προγενέστερων ταφών. Οι τάφοι δεν ήταν οργανωμένοι σε συστάδες. Τα νεκροταφεία είναι πολύ πιο εκτεταμένα και προφανώς υπηρετούσαν πολυανθρωπότερους οικισμούς. III. Και κατά την ΠΚ III περίοδο (περ π.χ.) οι τάφοι ήταν σχεδιασμένοι για πολλαπλές διαδοχικές ταφές. Αν λάβει κανείς υπόψη το γεγονός πως η περίοδος αυτή χαρακτηρίζεται από τον συνοικισμό μικρών κωμών σε παράκτιες πόλεις π.χ. Φυλακωπή στη Μήλο, μπορεί να ερμηνεύσει το φαινόμενο των ταφών για πολλαπλές ταφές με δημογραφικά κριτήρια. 89 Τα ΠΚ νεκροταφεία στη Νάξο Η επιστημονική έρευνα των καταλοίπων της Πρωτοκυκλαδικής περιόδου στη Νάξο άρχισε σχετικά αργά, όταν ήδη ο Χρ. Τσούντας με τις έρευνες του στο τέλος του 19 ου αιώνα στη Σύρο, την Πάρο και την Αντίπαρο, τη Σίφνο και την Αμοργό είχε καθορίσει τα χαρακτηριστικά του πρωτοκυκλαδικού πολιτισμού. Η πρώτη περίοδος ερευνών στην Νάξο περιλαμβάνει πλημελώς οργανωμένες ανασκαφές. Εκ μέρους της Αρχαιολογικής Εταιρείας ο ανθρωπολόγος Κλων Στέφανος ανέσκαψε κατά τα έτη περίπου τάφους σε 18 νεκροταφεία (Καρβουνόλακκοι, Σπεδό, Αϊλά, Λούρος, Φυρρόγες, Κλειδός, Πάνορμος, Αφεντικά κ.ά) και δύο συνοικισμούς (Καστράκι και Ριζοκαστελλιά) αφήνοντας ελάχιστη και ασαφή τεκμηρίωση. Το 1930 ο G. Welter εντόπισε στρώματα της ίδιας περιόδου στη Γρόττα και στα Παλάτια, χωρίς όμως και αυτός να προχωρήσει σε συστηματικότερη εκτίμηση ή μελέτη. Την έναρξη μιας ιδιαίτερα γόνιμης περιόδου στην έρευνα σημείωσε η ανάληψη ανασκαφής της Αρχαιολογικής Εταιρείας από τον Ν. Κοντολέοντα στον οικισμό της Γρόττας και το νεκροταφείο των Απλωμάτων, από το 1949 και εξής. Η σημαντική θέση της Νάξου μέσα στον πολιτισμό αυτό προκύπτει και από μια σειρά άλλων ερευνών στο νησί από τον Ν. Ζαφειρόπουλο στη Μουτσούνα και κυρίως από τον Χρ. Ντούμα στον οικισμό του Πανόρμου (Κορφάρι των Αμυγδαλιών), στο κτίσμα της Κορφής τ Αρωνιού και στα νεκροταφεία στους Αγίους Αναργύρους του Σαγκριού, στις Λάκκουδες στη ΝΔ Νάξο, στο Αβδέλι του Λιώνα και στο Ακρωτήρι των Εγγαρών Προμπονάς Ι., 1994, σελ Doumas C., 2002, σελ Μαραγκού Λ., 1990, σελ. 25 8

9 Νεκροταφεία και τάφοι ΠΚ Ι και ΙΙ περίοδος Τα νεκροταφεία της ΠΚ Ι και ΙΙ περίοδο ήταν κατά κύριο λόγο μικρά. Περιείχαν συνήθως από 15 έως 20 τάφους, ενώ σε πλήρως ανεσκαμμένα σύνολα δεν έχουν βρεθεί, στις πλείστες περιπτώσεις, περισσότεροι από 30. Η εργασία του Ντούμα έδειξε ότι ακόμα μεγαλύτερα νεκροταφεία ήταν σπάνια. Μόνο οκτώ από όσα είχε τη δυνατότητα να μελετήσει έως το 1977 έφταναν ή ξεπερνούσαν τους 50 τάφους. Τα τέσσερα έχουν εντοπισθεί στη Νάξο (ανασκαφές Στεφάνου στους Καρβουνόλακκους, τον Κάμπο Μάκρης, τις Φυρρόγες και τα Αφεντικά, με 82, 90, 100 και 170 τάφους αντίστοιχα), ενώ τα υπόλοιπα, όλα ανεσκαμμένα από τον Τσούντα, στον Πύργο Πάρου (58 τάφοι), στους Κρασσάδες Αντιπάρου (50 τάφοι) και στη Σύρο. Στους Τσικνιάδες της Νάξου, η Όλγα Φιλανιώτου διερεύνησε 122 τάφους. Ας σημειωθεί ότι σε ορισμένες περιπτώσεις το αρχικό μέγεθος των νεκροταφείων πιθανώς λανθάνει. Στο νεκροταφείο των Τσικνιάδων, για παράδειγμα, η έρευνα δεν είναι ακόμα εξαντλημένη. Έχει επίσης προταθεί ότι το νεκροταφείο των Απλωμάτων στη Νάξο θα ήταν μεγαλύτερο από όσο ανασκάφηκε, δεδομένης της πληθώρας και της αξίας των κτερισμάτων του που ανήκουν σε πολύ πλούσιους τάφους, ώστε να προέρχονται από μια τόσο περιορισμένης έκτασης ταφική θέση. Τμήμα του ενδεχομένως καταστράφηκε από ατυχή συνδυασμό διάβρωσης της ακτής, μεταγενέστερων παραβιάσεων και σύγχρονης οικοδόμησης. Μια άλλη παρατήρηση είναι ότι ο αριθμός των τάφων δεν ανταποκρίνεται πάντοτε στον αριθμό των ταφών μιας θέσης. Η χρήση των νεκροταφείων είχε διαφορετική διάρκεια και όταν επρόκειτο για μεγάλα νεκροταφεία οι τάφοι τους ήταν πιθανό να ανήκουν σε διαφορετικές περιόδους. Τάφοι με όροφο δε σε ορισμένα από αυτά αύξαναν τους ενταφιασμούς, οι οποίοι ήταν δυνατόν να λάβουν χώρα στο ίδιο ακριβώς σημείο. 11 Τοπογραφία Τα ΠΚ νεκροταφεία βρίσκονταν κοντά στους οικισμούς που εξυπηρετούσαν, όπως μαρτυρούν σύγχρονά τους αρχιτεκτονικά κατάλοιπα από την Αμοργό, την Πάρο, την Αντίπαρο, τη Σύρο και τη Νάξο. Συνήθως, κατείχαν παράκτιες ή σχεδόν παράκτιες θέσεις, αν και έχουν εντοπισθεί ορισμένα σε πιο μακρινές από τη θάλασσα περιοχές, κυρίως σε πλουσιότερες και μεγαλύτερες νήσους, όπως η Νάξος (Αϊλά, Μέλανες, Αφεντικά, Άγιοι Ανάργυροι, Αβδέλι, Φιλότι). Νεκροταφεία της νησιωτικής ενδοχώρας έχουν επίσης ανασκαφεί στη Μήλο (Πηλός) και την Πάρο (Πισκοπιανά, Κόστος). Η τοπογραφία των νεκροταφείων δεν σχετιζόταν με το μέγεθός τους. Φαίνεται ότι και για τον αριθμό των τάφων των λίγων νεκροταφείων στο εσωτερικό των νησιών τα κριτήρια ήταν παρόμοια με 11 Σταμπολίδης Χ., 2016, σελ

10 εκείνα των παράκτιων. Το νεκροταφείο στα Αφεντικά Νάξου, κοντά στο Σαγκρί, ήταν ένα από τα μεγαλύτερα με 170 τάφους, ενώ στις Μέλανες και στην Αϊλά αποκαλύφθηκαν μικρές συστάδες. Και οι τρεις θέσεις δεν απέχουν πολύ από το κέντρο της νήσου. Στην ενδοχώρα της Νάξου βρίσκεται και το εκτεταμένο νεκροταφείο των Τσικνιάδων, κοντά σε εκείνο των Αφεντικών. Συνήθως το έδαφος, στο οποίο ιδρύονταν τα νεκροταφεία, ήταν επικλινές καθώς οι τάφοι ανοίγονταν στις πλαγιές και τους πρόποδες λόφων. Δεν έλειψαν νεκροταφεία σε επίπεδες θέσεις, ήταν όμως σπάνια. Η τοποθέτηση των τάφων ανταποκρινόταν στις ιδιαιτερότητες του εδάφους με γνώμονα τια ανάγκες προστασίας τους από τη διάβρωση και τις διαφοροποιήσεις του φυσικού αναγλύφου. Το έδαφος που επιλεγόταν, σχιστόλιθος εφ' όσον επρόκειτο για βράχο και λευκωπό, πηλώδες όταν επρόκειτο για χώμα, ήταν όσο συμπαγές απαιτείτο, ώστε να συγκρατεί τα τοιχώματα των τάφων από πιθανή κατάρρευση αλλά και να μην είναι δύσκολο να σκαφτεί. Πρόσθετη ενίσχυση επιτυγχανόταν με την εκμετάλλευση φυσικών εξαρμάτων του βράχου, που μπορούσαν να χρησιμοποιούνται και για να διαιρούν τα νεκροταφεία σε μικρότερα τμήματα. Αναλημματικοί τοίχοι, σκόπιμα κατασκευασμένοι, συνέβαλλαν στους ίδιους σκοπούς (π.χ. στο νεκροταφείο των Αγίων Αναργύρων Νάξου). Ως προς τον προσανατολισμό των τάφων στις πλαγιές, παρατηρείται ότι είχε σημασία να «βλέπουν» οι είσοδοί τους προς τα έξω, δηλαδή στο ανοικτό πεδίο. Ο Ντούμας παρατήρησε ότι αυτό συνέβαινε πράγματι όταν το έδαφος ήταν επικλινές, καθώς οι μεγαλύτερες πλευρές τους, δηλαδή οι ευρισκόμενες απέναντι από τις εισόδους, τοποθετούνταν «κόντρα» στην κατωφέρεια, καταστρατηγήθηκε ωστόσο στις λίγες επίπεδες θέσεις. Στο νεκροταφείο των Αγίων Αναργύρων ο προσανατολισμός επηρεάστηκε ενδεχομένως από την παρουσία αναλημματικού τοίχου στο νότιο πέρας, καθώς οι περισσότεροι τάφοι «έβλεπαν» προς τα εκεί. Στις Φυρρόγες ο Στέφανος διαπίστωσε διαφοροποιήσεις προσανατολισμού από τάφο σε τάφο. Η πυκνότητα των τάφων θα μπορούσε να οφείλεται στον διαθέσιμο χώρο, την παρουσία των εξαρμάτων που διαιρούσαν τα νεκροταφεία σε συστάδες, ή τον αριθμό του πληθυσμού στον εξυπηρετούμενο οικισμό. Διαφοροποιήσεις ακόμα και στο ίδιο νεκροταφείο υποδεικνύουν ότι η ομαδοποίηση και η εγγύτητα των τάφων ανταποκρίνονταν πιθανώς και στις κοινωνικές επιταγές της περιόδου. Κοινό στοιχείο των τάφων της ΠΚ Ι και ΙΙ περιόδου ήταν ότι ένας λάκκος σκαβόταν στο χώμα ή στον μαλακό βράχο και διατηρούσε, με λίθινες προσθήκες, ορθογώνιο, συνηθέστερα τραπεζοειδές, ή σπανιότερα, τριγωνικό σχήμα. Ορθές γωνίες, μία ή δύο, έχουν επίσης παρατηρηθεί, ήταν όμως και αυτές σπάνιες. Άλλο κοινό στοιχείο των τάφων ήταν η κάλυψή τους, συνήθως μονολιθική, αν και μπορούσε να επιτυγχάνεται με δύο ή τρεις πλάκες. Ορισμένες από αυτές φαίνεται ότι έφεραν στην επίπεδη, κάτω πλευρά τους εγχάρακτα ή επίκρουστα σχέδια. Το μήκος των ΠΚ τάφων σπάνια ξεπερνούσε τα 1,20 μ., ενώ μέσος όρος ήταν το 1 μ. Το πλάτος κυμαινόταν από τα 0,30 μ. έως τα 0,80 μ., ενώ το βάθος ήταν επίσης περιορισμένο, με μέσο όρο τα 0,50 μ. και με διακύμανση από τα 0,13 μ. έως τα 0,75 μ. Το μήκος και το πλάτος δεν φαίνεται γενικά να παρουσίαζαν κάποια σταθερή αναλογία μεταξύ τους, ενώ 10

11 και το βάθος δεν εξηρτάτο από το μήκος των τάφων. Οι μικρότεροι τάφοι προορίζονταν μάλλον για τα νεαρότερα μέλη των οικισμών, ενώ οι τάφοι με όροφο ήταν βαθύτεροι. Οι διαστάσεις επηρεάζονταν από τη στάση του σώματος, την ηλικία του νεκρού, τον αριθμό των ταφών, καθώς και την κοινωνική διαστρωμάτωση. Ίσως, οι μεγαλύτεροι προορίζονταν για πιο εξέχοντα μέλη της κοινωνίας. Μερικοί πολύ μεγαλύτεροι τάφοι έχουν βρεθεί στον Λιώνα Κορώνου Νάξου: ανήκαν στον τύπο με όροφο, είχαν κτιστές πλευρές και σχήμα τραπέζιο, με την απόσταση ανάμεσα στις βάσεις του να φτάνει έως και τα 2 μ. 12 Τύποι κιβωτιόσχημων τάφων κατά τον Ντούμα Οι κιβωτιόσχημοι τάφοι, η χαρακτηριστική για την ΠΚ Ι και ΙΙ περίοδο μορφή, παρουσίαζαν κατασκευαστικές διαφορές, ώστε ο Ντούμας τους κατέταξε σε πέντε τύπους και ορισμένους υποτύπους. Στον τύπο Α όλες οι πλευρές επενδύονταν με κάθετες πλάκες, η πρόσθια από τις οποίες τοποθετείτο με τρόπους που εμπόδιζαν την κατάρρευσή της στο εσωτερικό του τάφου. Εκτός από τις κατάλληλες κλίσεις σε αυτή και στις πλευρικές, μόλις ολοκληρωνόταν η ταφή υποστηριζόταν εξωτερικά με σωρό χαλαρών λίθων, ενώ μπορούσε να είναι ψηλότερη από τις υπόλοιπες, ώστε να μην σκεπάζεται από την καλυπτήρια πλάκα. Τα δάπεδα του τύπου Α παρέμεναν συνήθως άστρωτα. Στον τύπο Β 1 την πλάκα της εισόδου αντικαθιστούσε ξερολιθιά, ενώ στον τύπο Β 2 (σπάνιο παράδειγμα) αυτό συνέβαινε και στο πίσω μέρος. Το τοιχάριο της εισόδου κατασκευαζόταν μετά την ταφή, αφού ενίοτε κάλυπτε τα σκελετικά κατάλοιπα ή ακόμα και τα κτερίσματα και συχνά περιόριζε σημαντικά τον διαθέσιμο χώρο. Τα δάπεδα στρώνονταν με πλάκες ή με χαλίκια βυθισμένα σε πηλόχωμα. Προχειρότεροι τάφοι έφεραν δάπεδο από καλά πατημένο πηλόχωμα και χώμα. Οι τάφοι με όροφο, σπάνιοι για τον τύπο Α, ήταν συνήθεις στον τύπο Β 1 και μπορούσαν να διαθέτουν δύο ή τρία επίπεδα. Κατασκευάζονταν αρχικά ως ισόγειοι και αργότερα τροποποιούνταν: δύο μικρά θρανία στις στενές πλευρές, αποτελούμενα από μια δυο σειρές αργών λίθων επάνω στο αρχικό δάπεδο, υποστήριζαν πλάκα, το «πάτωμα» του ανώτερου ορόφου. Η όψη κλεινόταν σε όλο το ύψος με ξερολιθιά, ή συνδυασμό της με πλάκα στο κάτω μέρος. Σπάνιος ήταν ο τύπος Ε, στον οποίο τουλάχιστον τρεις και πιθανώς και η τέταρτη πλευρά, επενδύονταν με ξερολιθιά. Όσοι έχουν βρεθεί στο Άβδελι της Νάξου είχαν όροφο, στην προκειμένη όμως περίπτωση φαίνεται ότι αντί να διαμορφώνεται προς τα επάνω, σκαβόταν ένας λάκκος κάτω από το αρχικό δάπεδο, επενδυόταν εν μέρει ή σε όλες τις πλευρές με λίθους και δεχόταν τα οστά των διαδοχικών ταφών. Στη συνέχεια καλυπτόταν με πλάκα που αποτελούσε το «πάτωμα» του κυρίου ταφικού θαλάμου. 12 Σταμπολίδης Χ., 2016, σελ

12 Οι υπόλοιποι τύποι του Ντούμα διαφέρουν αρκετά από τους προαναφερθέντες. Ο τύπος C 1 ήταν απλός ορθογώνιος λάκκος σε επικλινή επιφάνεια, με ξερολιθιά μόνο στην όψη, ενώ ο τύπος C 2, συνηθέστερος σε επίπεδες θέσεις, ακόμα πιο απλός, χωρίς λίθινες προσθήκες. Ο τύπος D ήταν μικρός λάκκος ακανόνιστου σχήματος, ενίοτε ημικυκλικός. Σκαβόταν συνήθως βαθειά στο έδαφος, κάτω από βραχώδες έξαρμα, το οποίο έμοιαζε με ένα είδος τεχνητής βραχοσκεπής. Τον τάφο κάλυπτε μεγάλη, ακανόνιστη πέτρα, τοποθετημένη σε γωνία, στηριζόμενη ψηλά στο φρύδι της βραχώδους προεξοχής και υποστηριζόμενη χαμηλά εξωτερικά από ακανόνιστους λίθους. 13 Δημογραφικά στοιχεία Τα υπάρχοντα δεδομένα από τα ΠΚ I νεκροταφεία της Νάξου εμφανίζουν την εικόνα ενός χώρου με πυκνές εγκαταστάσεις λίγων κατοίκων, που φαίνεται πως ασχολούνται με τη γεωργία και την κτηνοτροφία, το ψάρεμα και το μικρής έκτασης εμπόριο, κατασκεύαζαν πήλινα αγγεία με χαρακτηριστικά σχήματα, κατεργάζονταν το μάρμαρο για την παραγωγή σκευών και ειδωλίων και χρησιμοποιούσαν την πέτρα κυρίως στους τάφους αλλά και σε άλλες κατασκευές. Οι κάτοικοι της Νάξου κατά τους χρόνους αυτούς θάβονταν σε κατά ομάδες τοποθετημένους κιβωτιόσχημους τάφους και συνοδεύονταν από ελάχιστα στην αρχή και περισσότερα στο τέλος της περιόδου κτερίσματα, πήλινα και μαρμάρινα σκεύη και ειδώλια. Οι σχέσεις του νησιού στην αρχή της 3 ης χιλιετίας φαίνεται να περιορίζονται στις Κυκλάδες, όμως είναι δυνατό σύμφωνα με ενδείξεις - κυρίως της κεραμικής - να υπήρχαν επαφές και με πιο απομακρυσμένες περιοχές. Η αλλαγή στην επικρατούσα κατάσταση έρχεται στο μέσον της 3 ης χιλιετίας και είναι αποτέλεσμα της ανάπτυξης του θαλάσσιου εμπορίου και της μεταλλουργίας. Τα οικιστικά κατάλοιπα είναι περιορισμένα και οι περισσότερες πληροφορίες προκύπτουν από τα νεκροταφεία και αποκαλύπτουν τις σχέσεις και τις επαφές του νησιού, τη δομή της κοινωνίας και την ευμάρεια που επικρατεί. 14 Το μέγεθος των ΠΚ νεκροταφείων υποδεικνύει ότι ο πληθυσμός των Κυκλάδων αυξήθηκε από την ΠΚ Ι στην ΠΚ ΙΙ περίοδο, από την εποχή δηλαδή που τις συστάδες των τάφων θα χρησιμοποιούσαν μικρές οικογενειακές ομάδες ή εκτεταμένες οικογένειες, στην εποχή κατά την οποία τα νεκροταφεία αντιστοιχούσαν σε μεγαλύτερα χωριά και οχυρωμένους οικισμούς. Η ανομοιομορφία του μεγέθους δείχνει ότι οι κοινότητες είχαν διαφορετικούς αριθμούς κατοίκων ή και ότι οι ταφικές θέσεις γνώριζαν διαφορετική διάρκεια χρήσης. Αλλά και οι τάφοι με όροφο 13 Σταμπολίδης Χ.,2016, σελ Προμπονάς Ι., 1994, σελ

13 για πολλαπλούς ενταφιασμούς υποδεικνύουν ότι η αύξηση του πληθυσμού θα είχε υπαγορεύσει την εξοικονόμηση πολύτιμου χώρου. Χωρίς να αποτελεί συμπέρασμα αποκλειστικά από τα δεδομένα των νεκροταφείων, φαίνεται ότι οι Κυκλαδικές εγκαταστάσεις μπορούν να διακριθούν σε τρεις ομάδες: α) σε αγροκτήματα ενός ή δύο νοικοκυριών (πέντε έως δέκα μέλη), β) σε μικρά χωριά έως δέκα περίπου νοικοκυριών (με 50 περίπου κατοίκους το μέγιστο) και γ) σε μεγαλύτερα χωριά με περισσότερα από δέκα νοικοκυριά (έως 300 ή περισσότερους κατοίκους). 15 Η ανασκαφή τεσσάρων ΠΚ νεκροταφείων στη Νάξο Τα νεκροταφεία που παρουσιάζονται σε αυτό το μέρος της εργασίας είναι ανασκαφές που πραγματοποίησε ο Χρ. Ντούμας στο νησί την περίοδο και που δυστυχώς ήταν σωστικές έρευνες λόγω της έξαρσης της αρχαιοκαπηλίας την δεκαετία αυτή. Τα νεκροταφεία είχαν συληθεί από λαθρανασκαφείς, επομένως αρκετά συχνά ένας μεγάλος αριθμός τάφων είχε υποστεί αρκετές ζημιές ή είχε καταστραφεί ολοκληρωτικά. Τα αποτελέσματα των ερευνών ήταν ενθαρρυντικά αν και η εμφάνιση του συλημένου νεκροταφείου ήταν απογοητευτική Λάκκουδες Το νεκροταφείο των Λακκούδων βρίσκεται στο τέλος της ΝΔ πλευράς της Νάξου, περίπου μία ώρα με τα πόδια βόρεια από τον όρμο Αγιασσός. Είναι μια περιοχή περιτριγυρισμένη από χαμηλούς λόφους και το πιο πιθανό είναι η ονομασία Λάκκουδες να δόθηκε από τους ντόπιους κατοίκους εξαιτίας των προϊστορικών τάφων που βρίσκονται στην περιοχή και τυχαία ανακαλύφθηκαν λόγω της λεηλασίας τους. Η ανασκαφή έλαβε χώρα από 28 Νοεμβρίου έως 6 Δεκεμβρίου του 1961 και έφερε στο φως 25 τάφους εκ των οποίων 6 μόνο δεν είχαν συληθεί. Η κεκλιμένη επιφάνεια και το βραχώδες υπέδαφος φαίνεται πως έχουν επηρεάσει έντονα την διάταξη των τάφων στο νεκροταφείο: κανένας τάφος δεν έχει σκαφτεί στο ίδιο επίπεδο με τον άλλο. Επομένως, ο τάφος 24 κατέλαβε το μεγαλύτερο μέρος ενώ ο τάφος 1 ήταν στο χαμηλότερο άκρο του νεκροταφείου. Μικροί λίθινοι περίβολοι χώριζαν το νεκροταφείο σε μικρές ομάδες τάφων. Οι τάφοι 2-12, 19 και 25 βρίσκονται στην χαμηλότερη ομάδα, ενώ στην ανώτερη βρίσκονται οι τάφοι 13,15,18, Ο τάφος 14 ήταν ένας σύνδεσμος ανάμεσα σε αυτές τις ομάδες ενώ ο τάφος 1 ήταν απομονωμένος από το υπόλοιπο νεκροταφείο. 15 Σταμπολίδης Χ., 2016, σελ Doumas C., 1977, σελ

14 Προφανώς, εξαιτίας του περιορισμένου χώρου, οι τάφοι οπωσδήποτε θα πρέπει να ήταν τοποθετημένοι σε ομάδες. Στο νεκροταφείο των Λακκούδων τρεις τύποι τάφων έχουν αναγνωριστεί: τύπος Β, 20 τάφοι τύπος Α, 4 τάφοι και τύπος C1, 1 τάφος. Από το μέγεθος των τάφων μπορούμε να υποθέσουμε πως οι ταφές προορίζονταν κυρίως για ενήλικες. Βέβαια στον τάφο 7 και ίσως στους τάφους 9,10,18 και 22 υπήρξαν ταφές παιδιών. Αν κρίνουμε από το μέγεθος και τον τύπο του τάφου, καθώς και από τα σκελετικά κατάλοιπα των τάφων 19 και 25, τα σώματα των νεκρών θάβονταν σε συνεσταλμένη στάση και ίσως με τα χέρια τους δεμένα. Ο αριθμός των ταφών σε κάθε τάφο δεν ήταν συγκεκριμένος, τόσο λόγω της έλλειψης στοιχείων από τους συλημένους τάφους όσο και λόγω απουσίας σκελετικών καταλοίπων. Από το μέγεθος και το σχήμα των τάφων καθώς και από τα ευρήματα των τάφων 19 και 25 μπορούμε να υποθέσουμε πως κάθε τάφος προορίζονταν για μία και μοναδική ταφή (στον τάφο 16 έχουμε ενδείξεις για δύο σώματα). Τα βασικά ευρήματα του νεκροταφείου περιλαμβάνουν κεραμική και δεν υπάρχει ούτε ένας τάφος που να μην είναι κτερισμένος με τουλάχιστον ένα αγγείο. Κανένα μαρμάρινο αντικείμενο δεν έχει καταγραφεί στο νεκροταφείο ενώ αίσθηση μας κάνει η πλήρης απουσία ειδωλίων. Μεταλλικά αντικείμενα σε πολύ μικρά σπαράγματα έχουν βρεθεί στον τάφο 25 ενώ έχουμε και μικρά αντικείμενα από οστό και λίθο, καθώς και θαλάσσια όστρεα Ακρωτήρι Στη ΒΔ ακτή της Νάξου, μία ώρα μακριά από το χωριό Εγγαρές βρίσκεται το νεκροταφείο του Ακρωτηρίου, ανάμεσα στο φαράγγι του Κούκουλα και την κοιλάδα της Παχειάς Άμμου. Στην ΒΑ πλευρά της κορυφογραμμής, περίπου 500 μ. μακριά από την παραλία, στην περιουσία Σκουλαξένου, έγινε η ανασκαφή του πρωτοκυκλαδικού νεκροταφείου τον Οκτώβριο του Ένα μεγάλο μέρος του νεκροταφείου είχε παράνομα ανασκαφεί με αποτέλεσμα οι συλημένοι τάφοι να έχουν καταστραφεί εντελώς και καμία ένδειξη της ύπαρξης τους και του εσωτερικού τους να έχει μείνει στο σημείο. Σύμφωνα με πληροφορίες των αγροτών πάνω από 20 τάφοι έχουν καταστραφεί, αν και αυτό δεν μπορεί να αποδειχθεί. Η ανασκαφή διήρκησε από τις 9 έως τις 20 Οκτωβρίου του 1962 και το αποτέλεσμα ήταν η έρευνα 24 τάφων εκ των οποίων οι 3 ήταν ολοκληρωτικά συλημένοι, αλλά όχι πρόσφατα. Και εδώ εξαιτίας της φύσης της επιφάνειας του εδάφους, όλοι οι 17 Doumas C, 1977, σελ

15 τάφοι δεν βρέθηκαν στο ίδιο ακριβώς επίπεδο. Παρόμοια οι τάφοι ήταν χωρισμένοι σε 3 ομάδες όπου διαχωρίζονταν με περίβολο. Επομένως οι τάφοι 16,17,18,19 και 20 αποτελούν την μία ομάδα, οι τάφοι 6,7,8,9,12,13,21,22,23 και 24 ανήκουν σε μία άλλη ομάδα και οι υπόλοιποι τοποθετούνται στην Τρίτη ομάδα. Οι τάφοι ανήκουν στον τύπο του κιβωτιόσχημου τάφου και έχουν αναγνωριστεί και εδώ τρεις τύποι: τύπος Α, 19 τάφοι τύπος Β 1, 4 τάφοι τύπος C 1, 1 τάφος. Οι τάφοι 1 και 5 υπέστησαν την πιο μεγάλη καταστροφή, τα ευρήματα από εκεί είναι ελάχιστα και τα σκελετικά κατάλοιπα μηδενικά κυρίως λόγω της χημικής σύστασης του εδάφους. Και στους υπόλοιπους όμως τάφους τα κατάλοιπα ανθρωπίνων σκελετών είναι πολύ φτωχά και δεν μας επιτρέπουν να βγάλουμε ασφαλή συμπεράσματα για τις ταφές και την συμπεριφορά προς τον νεκρό. Κρίνοντας μόνο από το μέγεθος υποθέτουμε πως πρόκειται για ταφές ενηλίκων και ίσως μόνο οι τάφοι 19,24 και με μεγάλη επιφύλαξη ο 22 να προορίζονταν για ταφές μικρών παιδιών. Οι ταφές των ανθρώπων εξακολουθούν να γίνονται σε συνεσταλμένη θέση με το κεφάλι στραμμένο στην είσοδο του τάφου και ξαπλωμένοι στο δεξί τους πλευρό. Οι τάφοι στο νεκροταφείο του Ακρωτηρίου δεν εξυπηρετούσαν μία μόνο ταφή αλλά περισσότερες, όπως μας δείχνει ο τάφος 13 που ήταν διώροφος. Δύο ταφές φιλοξενούσε και ο τάφος 4 και 16 ενώ στον τάφο 18 έχουμε ενδείξεις για 3 ταφές. Για τους υπόλοιπους το μόνο σίγουρο είναι προορίζονταν για τουλάχιστον μία ταφή. Από τους 21 ασύλητους τάφους, μόνο ο 24 δεν μας έχει δώσει κανένα εύρημα, κάτι που είναι ίσως εντυπωσιακό γιατί είναι ο μικρότερος τάφος και έτσι αναμφίβολα θεωρούμε πως ανήκει σε ταφή παιδιού. Γενικά στα κτερισματά τους οι τάφοι ήταν φτωχοί. Εκτός από τον τάφο 5, 9 και 21 που ήταν πλούσιες ταφές οι υπόλοιποι έδωσαν μόνο λίγη κεραμική. Πυξίδες, αγγεία, μαρμάρινα ειδώλια, οψιανός, μέταλλα και όστρεα ανήκουν στο σύνολο των ευρημάτων του τάφου του Ακρωτηρίου. 3. Άγιοι Ανάργυροι Η τοποθεσία βρίσκεται στην Νάξο, ανατολικά του χωριού Σαγκρί και το όνομα του νεκροταφείου δόθηκε από το εκκλησάκι που είναι αφιερωμένο στους Αγίους Κοσμά και Δαμιανό. Σε μία σχεδόν επίπεδη περιοχή, ιδιοκτησία τριών αγροτών -του Γιώργου Ματάκια, του Νικολάου Γαβρά και του Φρίξου Βογιατζόγλου -ένα πρωτοκυκλαδικό νεκροταφείο σκάφτηκε από τον Ντούμα την άνοιξη του Η 18 Doumas C, 1977, σελ Doumas C., 2002, σελ

16 ανασκαφή έφερε στο φως 22 τάφους, 4 από τους οποίους είχαν συληθεί πρόσφατα (τάφος 1, 2, 3, 4). Η επίχωση του νεκροταφείο ήταν πολύ λεπτή, περίπου εκ. μόνο, με αποτέλεσμα η κορυφή σχεδόν όλων των τάφων να είχε συληθεί και παλαιότερα. Από τους 22τάφους, οι 21 ήταν τύπου Β 1 και ο τάφος 21 ήταν τύπου Α. Κατά κανόνα στο πάτωμα του κιβωτιόσχημου τάφου ήταν τοποθετημένη μία πλάκα πάνω στην οποία βρίσκονταν το σώμα του νεκρού, ενώ χρησιμοποιούνταν και μία άλλη πιο μικρή πλάκα ως προσκέφαλο. Γενικά οι τάφοι είχαν μεγάλο μέγεθος. Σε 16 από αυτούς η πλευρά απέναντι από την είσοδο ήταν μεγαλύτερη του 1 μ. ενώ το πλάτος έφτανε τα 80 εκ. αναλογικά, όσο μεγαλύτερη είναι η πλευρά του τάφου τόσο μεγαλύτερο πλάτος έχει. Όμως υπήρχαν και εξαιρέσεις. Για παράδειγμα ο τάφος 9 είχε μόνο 25 εκ. πλάτος αν και η πλευρά του ξεπερνούσε το 1 μέτρο. Το βάθος τους κυμαινόταν μεταξύ 30 και 90 εκ. Σχεδόν όλοι οι τάφοι είχαν δύο και τρεις ορόφους οι οποίοι φαίνεται πως δεν χτίστηκαν από την αρχή. Αλλά από την στιγμή που το βάθος απαιτείται, οι αρχικοί κιβωτιόσχημοι τάφοι που κατασκευάστηκαν προορίζονταν για περισσότερες από μία ταφές. Από την στιγμή που μία νέα ταφή προσετίθετο τα λείψανα των προγενέστερων μετακινούνταν είτε στους κατώτερους ορόφους είτε στην άκρη των μονόχωρων τάφων. Όσον αφορά τον προσανατολισμό των τάφων παρατηρούμε πως δεν ήταν συγκεκριμένος. Δύο τάφοι υπάρχουν στην δύση, άλλοι δύο νοτιοδυτικά, τρεις στην νοτιοανατολική πλευρά και δεκαπέντε νότια. Η έλλειψη ενός κανόνα στον προσανατολισμό μάλλον οφείλεται στην επίπεδη επιφάνεια του εδάφους. Παρόλα αυτά βασικό στοιχείο στην πλειονότητα των τάφων είναι πως η είσοδός τους ήταν τοποθετημένη απέναντι από τον τοίχο συγκράτησης του τάφου. Από τα σκελετικά κατάλοιπα των τάφων 6, 7, 8, 9, 10, 12, 15, 19, 20, 21 και 22 καθώς και από το μέγεθός τους υποθέτουμε και εδώ αφορούσαν ταφές ενηλίκων, με εξαίρεση τους τάφους, τον 14, 17 και 18, που φαίνεται πως ήταν για παιδιά. Η πρακτική του νεκροταφείου αυτού ήταν οι «τελετές». Κατά κανόνα οι μονόχορδοι τάφοι εξυπηρετούσαν μία ταφή (τουλάχιστον 10 από τους 22) ενώ οι πολυώροφοι υπηρετούσαν επιτυχημένες «τελετές». Παρόλα αυτά οι τάφοι 8 και 9 αν και μονόχωροι φιλοξένησαν περισσότερες από μία ταφές, ενώ σε διώροφους οι ταφές έφταναν και τις τέσσερις. Αξιοσημείωτο είναι το παράδειγμα του τάφου 21, όπου στους τρεις ορόφους του βρέθηκαν 12 ταφές. Και στις δύο περιπτώσεις τάφων, όταν μία καινούρια τελετή λάμβανε χώρα, τα κρανία των προγενέστερων ταφών έμεναν στην θέση τους σε αντίθεση με τα υπόλοιπα οστά που τα διευθετούσαν στην άκρη. 16

17 Τα ευρήματα από τις 40 περίπου ταφές του νεκροταφείου είναι ελάχιστα, ενώ πρέπει να σημειωθεί πως τουλάχιστον 16 τάφοι βρέθηκαν ακτέριστοι. Βρέθηκαν λεπίδες οψιανού, μαρμάρινα αγγεία, σπαράγματα λευκής κεραμικής και ένα ειδώλιο στον τάφο Αβδέλι Το Αβδέλι είναι μια μικρή περιοχή του ΒΑ τμήματος της Νάξου. Είναι στην αριστερή όχθη της βαθιάς κοιλάδας του Λιόνα, περίπου μια ώρα μακριά από το χωριό Κορονάς. Περίπου 100 μ. από το παρεκκλήσι της Παναγίας της Αβδελιώτισσας, σε μια περιοχή οπού ήταν ιδιοκτησίες του Φρίξου Κουφόπουλου και της Κατίνας Αχαοπούλου, βρέθηκε ένας μεγάλος αριθμός συλημένων προϊστορικών τάφων. Η έρευνα στην τοποθεσία που έγινε από τις 23 έως τις 27 Οκτωβρίου του 1962 κατέληξε στην τοποθεσία του νεκροταφείου καθώς και στην ταυτοποίηση του οικισμού στο οποίο ανήκε. Μόνο τρεις τάφοι ανακαλύφθηκαν ενώ οι υπόλοιποι ήταν εντελώς κατεστραμμένοι. Και από αυτούς μόνο ένας έδωσε μία σαφής εικόνα για τα ταφικά έθιμα του νεκροταφείου, το οποίο αποτελούνταν από περισσότερους τάφους. Και οι τρεις τάφοι ανήκουν στον σπάνιο τύπο Ε. Στην κάτοψη δεν διέφεραν από τους κιβωτιόσχημους, όμως ο τάφος 2 ήταν ορθογώνιος σε αντίθεση με τους 1 και ν 3 που ήταν τραπεζιόσχημοι. Το δάπεδο των τάφων φαίνεται πως ήταν η επιφάνεια αμέσως κάτω από το έδαφος. Όταν μία νέα ταφή λάμβανε χώρα, ένας λάκκος σκάβονταν στο βραχώδες πέτρωμα και επενδύονταν με ξερολιθιά. Επομένως ένα χαμηλότερο «διαμέρισμα» σχηματίζονταν μέσα στο οποίο τοποθετούνταν οι προηγούμενες ταφές. Το μέγεθος των τάφων στο Αβδέλι μπορεί να θεωρηθεί μεγάλο για τα Κυκλαδικά δεδομένα. Το πλάτος τους φτάνει έως και τα 1,30 μ. ενώ το βάθος τους τα πάντα ξεπερνά το 1 μ. Δεν υπάρχει συγκεκριμένος προσανατολισμός. Ο τάφος 1 κοιτάζει τη ΝΑ πλευρά ενώ οι 2 και 3 την ΝΔ. Εφόσον το πάνω μέρος των τάφων έχει καταστραφεί είναι δύσκολο να πούμε κάτι για τις ταφές. Από το μέγεθος των τάφων και εδώ υποθέτουμε πως πρόκειται για ενήλικες, αν και η πιθανότητα να θάβονται μαζί τους και παιδιά δεν πρέπει να αποκλειστεί. Τα συνηθέστερα κτερίσματα και εδώ είναι οι λεπίδες οψιανού. Από κεραμική βρέθηκαν 2 κύπελλα - το ένα μαρμάρινο - ένα αγγείο, μία ασημένια περόνη και σπαράγματα ειδωλίου. 20 Doumas C., 1977, σελ

18 Περίπου 20 μ. βόρεια από το παρεκκλήσι βρέθηκε ένας τοίχος λίθινος σχήματος L. Ο βόρειος τομέας του τοίχου είχε χτιστεί παράλληλα με τον βράχο και μόλις 45 εκ. μακριά του. Στην πραγματικότητα το τοίχος φαίνεται να έχει κατασκευαστεί σε δυο μέρη, ένα εσωτερικό και ένα εξωτερικό. Ανάμεσα στα ευρήματα από αυτό το «ακάλυπτο» οικοδόμημα αναφέρονται λεπίδες οψιανού, ένα κομμάτι από σμυριδόπετρα και μάζα κόκκινης ώχρας. Αναμφίβολα οι άνθρωποι που έχτισαν το σπίτι χρησιμοποιούσαν και το νεκροταφείο. 21 Συμπεράσματα Η Νάξος, το μεγαλύτερο νησί των Κυκλάδων, η κοιτίδα του κυκλαδικού πολιτισμού, παρουσιάζει ποικίλο και πολύπλευρο επιστημονικό ενδιαφέρον, αρχαιολογικό, λαογραφικό, ιστορικό, γεωλογικό, καθώς φιλοξενεί πλήθος μνημείων που επιβεβαιώνουν το πέρασμα της ιστορίας από το νησί και επισφραγίζουν τον πολιτισμό της. 22 Η καίρια θέση της, η μεγάλη έκταση, η ποικιλία των τοπίων, της βλάστησης και των καλλιεργειών αλλά και η παρουσία σημαντικών πρώτων υλών, συνετέλεσαν στη δημιουργία πρώιμων εγκαταστάσεων και η παρουσία της στο χώρο του Αιγαίου έχει αδιάσπαστη συνέχεια κατά τους προϊστορικούς χρόνους. 23 Τα ευρήματα από το νησί, μεταξύ άλλων, πιστοποιούν τις σχέσεις της Νάξου με τα περισσότερα νησιά των Κυκλάδων, την Κρήτη, την ηπειρωτική Ελλάδα και τις περιοχές του Α Αιγαίου, ενώ παράλληλα υποδεικνύουν σαφή κοινωνική διαστρωμάτωση. Με το εμπόριο οι Ναξιώτες προωθούν τα προϊόντα και τις πρώτες ύλες τους και με την ανάπτυξη της μεταλλουργίας διευκολύνεται η καθημερινότητα και η ικανοποίηση βασικών βιοτικών αναγκών (π.χ. μαρμαρογλυπτική-λιθοτεχνία, ναυπηγική, υλοτομία, αλιεία γίνονται τώρα με μετάλλινα εργαλεία). Η ύπαρξη ξυλείας στα βουνά θα διευκολύνει την κατασκευή μακρών πλοίων και θα συντελέσει στην ανάπτυξη της ναυπηγικής και της ξυλουργικής. Οι μεταλλουργοί κατεργάζονται το χαλκό, το μόλυβδο και τον άργυρο δημιουργώντας εργαλεία και όπλα, ειδώλια, κοσμήματα κ.ά. Για την παραγωγή σκευών οι λιθοξόοι επεξεργάζονται το τοπικό μάρμαρο, το στεατίτη και άλλων ειδών πετρώματα. Όλα αυτά αποδεικνύουν τον λόγο που η Νάξος διαδραματίζει πρωτεύοντα ρόλο κατά τη διάρκεια της προϊστορίας και αν και στη Μέση Εποχή του Χαλκού, οπότε η Κρήτη κυριαρχεί στο Αιγαίο, η Νάξος ναι μέν υφίσταται τη μινωική επιρροή αλλά όχι σε ανάλογο βαθμό με την Θήρα, την Μήλο και την Κέα, όπως προκύπτει από τα ευρήματα. Διατήρησε αναλλοίωτη την ταυτότητά της και για αυτό ακριβώς το λόγο αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της πολιτιστικής 21 Doumas C,1977, σελ Προμπόνας Ι., σελ Προμπόνας Ι., σελ

19 συνέχειας στο χώρο του Αιγαίου, από τους απώτερους μέχρι τους νεώτερους χρόνους. Οι πληροφορίες μας για την κοινωνία, τα σπίτια και τους οικισμούς, την τεχνολογία και τη συμπεριφορά της κοινωνίας στους νεκρούς της προέρχονται σχεδόν αποκλειστικά από τα νεκροταφεία. 24 Τα Πρωτοκυκλαδικά νεκροταφεία αποτελούν πολύτιμη πηγή πληροφόρησης για τον πολιτισμό των Κυκλάδων στην 3 η χιλιετία π.χ. Η γνώση μας προέρχεται κυρίως από αυτά και όχι από οικισμούς ή άλλες εγκαταστάσεις. Έχει εύστοχα παρατηρηθεί ότι γνωρίζουμε περισσότερα για τα ταφικά έθιμα παρά για την καθημερινή ζωή των νησιωτών. Σημειώνεται, επίσης, ότι παρουσιάζουν τη μεγαλύτερη συνέπεια σε σύγκριση με τα νεκροταφεία άλλων περιοχών του αιγαιακού χώρου. Οι θέσεις, το μικρό συνήθως μέγεθος και οι ταφικές πρακτικές που τα χαρακτηρίζουν μαρτυρούν κοινή νοοτροπία για μεγάλο χρονικό διάστημα, παρά τις διαφοροποιήσεις στη μορφή των τάφων. Η ομοιογένεια αυτή διατηρήθηκε για διάστημα χιλίων περίπου ετών, από την Πρωτοκυκλαδική Ι (Πολιτισμός Γρόττας-Πηλού, περ π.χ.) έως και την Πρωτοκυκλαδική ΙΙ περίοδο (Πολιτισμός Κέρου-Σύρου, περ π.χ.) Προμπόνας Ι., σελ Σταμπολίδης Χ.,2016, σελ

20 Εικόνες Χάρτης των Κυκλάδων με τις σημαντικότερες προϊστορικές θέσεις 20

21 Το σπήλαιο του Ζα 21

22 Σκελετικά κατάλοιπα 22

23 Θέσεις των ΠΚ νεκροταφείων στη Νάξο Τάφοι ΠΚ Ι περιόδου (επάνω) και ΠΚ ΙΙ περιόδου (κάτω) 23

24 Τύποι κιβωτιόσχημων τάφων 24

25 Κατόψεις νεκροταφείων 25

26 26

27 Ευρήματα από τα νεκροταφεία ΛΑΚΚΟΥΔΕΣ 27

28 ΑΚΡΩΤΗΡΙ 28

29 29

30 30

31 ΑΓΙΟΙ ΑΝΑΡΓΥΡΟΙ 31

32 ΑΒΔΕΛΙ 32

33 Βιβλιογραφία Μαραγκού Λ., 1990, Κυκλαδικός Πολιτισμός: η Νάξος στην 3η π.χ. χιλιετία, Αθήνα, Ίδρυμα Ν.Π. Γουλανδρή-Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης. Doumas C., Early Bronze Age burial habits in the Cyclades, Lund Doumas Chr., Silent Witnesses: Εarly Cycladic art of the third millennium BC, Alexander S. Onassis Public Benefit Foundation (USA), New York Τσούντας Χρ., Κυκλαδικά, Εφημερίς Αρχαιολογική, Εν Αθήναις εκ του τυπογραφείου των αδελφών Περρή. Ντούμας Χ., Πρωτοκυκλαδικός Πολιτισμός, Συλλογή Ν. Π. Γουλανδρή, Ίδρυμα Ν. Π. Γουλανδρή-Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, Αθήνα Renfrew C., Hανάδυση του πολιτισμού: Οι Κυκλάδες και το Αιγαίο στην 3 η χιλιετία π.χ., Μορφωτικό ίδρυμα Εθνικής τραπέζης,αθήνα Προμπονάς Ι., Ψαρράς Σ., Πρακτικά του Α Πανελλήνιου συνεδρίου με θέμα <<Η ΝΑΞΟΣ ΔΙΑ ΜΕΣΟΥ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ>>, Υπουργείο Πολιτισμού και Επιστημών, Αθήνα Σταμπολίδης Χ., Κυκλαδική κοινωνία,5000 χρόνια πριν, Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, Αθήνα Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού

ΛΟΡΔΟΣ ΚΟΛΙΝ ΡΕΝΦΡΙΟΥ

ΛΟΡΔΟΣ ΚΟΛΙΝ ΡΕΝΦΡΙΟΥ ΛΟΡΔΟΣ ΚΟΛΙΝ ΡΕΝΦΡΙΟΥ O ΒΡΕΤΑΝΟΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΣ, ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΣΤΟ ΚΕΜΠΡΙΤΖ, ΑΦΟΥ ΤΑΡΑΞΕ ΤΑ ΝΕΡΑ ΔΙΑΤΥΠΩΝΟΝΤΑΣ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΠΩΣ ΟΙ ΈΛΛΗΝΕΣ ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ ΙΝΔΟΕΥΡΩΠΑΙΟΙ ΑΛΛΑ ΑΥΤΟΧΘΟΝΕΣ..!!! Κομμάτια έκαναν οι

Διαβάστε περισσότερα

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Εργασία στο μάθημα: Το Νησιωτικό Αιγαίο κατά την 3 η Χιλιετία π.χ. Παναγιώτης Καπλάνης Επιβλέπων Καθηγητής: Βλαχόπουλος Ανδρέας Εαρινό Εξάμηνο 2015 Η Θέση Η Ίος βρίσκεται στο

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΧΑΛΚΙΔΑΣ ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΕΡΟΣ Α ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΖΕΛΕΠΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΩ, ΕΡΕΥΝΩ ΕΚΦΡΑΖΟΜΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Το ανάκτορο της Ζάκρου

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Το ανάκτορο της Ζάκρου ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Το ανάκτορο της Ζάκρου Ανάκτορο της Κάτω Ζάκρου Το ανάκτορο της Κάτω Ζάκρου βρίσκεται στο ΝΑ άκρο της Κρήτης στον ομώνυμο ευρύχωρο όρμο. Η θέση ήταν γνωστή από τον 19 ο αι.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ)

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) Ίδρυση των πρώτων ανακτορικών κέντρων Κύριο χαρακτηριστικό στην κεραμική η εμφάνιση του καμαραϊκού ρυθμού, ο οποίοςαποτελεί προϊόν των

Διαβάστε περισσότερα

Η προϊστορική ακρόπολη στο Κορφάρι των Αμυγδαλιών του Πανόρμου της Νάξου

Η προϊστορική ακρόπολη στο Κορφάρι των Αμυγδαλιών του Πανόρμου της Νάξου Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας & Αρχαιολογίας Ακαδημαϊκό έτος 2014-2015 Η προϊστορική ακρόπολη στο Κορφάρι των Αμυγδαλιών του Πανόρμου της Νάξου Μάθημα: Το Νησιωτικό Αιγαίο κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΔΙΟΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΟΝΟΜΑΣΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Το αρχαίο Δίον του Ολύμπου βρίσκεται 15 χλμ. νότια της Κατερίνης, στους πρόποδες του Ολύμπου δίπλα στο

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

Το σύνολο των βραχογραφιών και κάτω λεπτομέρεια

Το σύνολο των βραχογραφιών και κάτω λεπτομέρεια ΠΡΟΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΚΡΗΤΗ Πριν από τις επιφανειακές έρευνες στην περιοχή του Πλακιά και της Πρεβέλης στη νότια Κρήτη, τα μόνα γνωστά προνεολιθικά ευρήματα προέρχονταν από το εσωτερικό του σπηλαίου Ασφέντου στο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΝΗΣΙΩΤΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ ΚΑΤΑ ΤΗΝ 3η ΧΙΛΙΕΤΙΑ π.χ. «Η οικιστική αρχιτεκτονική της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού στις Κυκλάδες και το αμυντικό της σύστημα»

ΤΟ ΝΗΣΙΩΤΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ ΚΑΤΑ ΤΗΝ 3η ΧΙΛΙΕΤΙΑ π.χ. «Η οικιστική αρχιτεκτονική της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού στις Κυκλάδες και το αμυντικό της σύστημα» Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Φιλοσοφική σχολή Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας Ελευθερία Καραμήτρου ΤΟ ΝΗΣΙΩΤΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ ΚΑΤΑ ΤΗΝ 3η ΧΙΛΙΕΤΙΑ π.χ. «Η οικιστική αρχιτεκτονική της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού στις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Το Κάστρο των Ιπποτών είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά μνημεία της Κω. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό και επιβλητικό είναι ένα από τα αξιοθέατα που κάθε επισκέπτης του νησιού πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Μινωικοί ιεροί χώροι

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Μινωικοί ιεροί χώροι ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Μινωικοί ιεροί χώροι Ενδεχομένως από τη Νεολιθική, αλλά με βεβαιότητα από την Προανακτορική εποχή φαίνεται ότι οι μινωίτες ασκούσαν τις λατρευτικές τους πρακτικές στα σπήλαια.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ

ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ Η Σύρος είναι νησί των Κυκλάδων. Πρωτεύουσά της είναι η Ερμούπολη, η οποία είναι πρωτεύουσα της Περιφέριας Νότιου Αιγαίου αλλά και του πρώην Νομού Κυκλάδων. Η Σύρος αναπτύχθηκε ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

VIVIANNA A METALLINOU Architect, Environmental Historian YPERIA 2013, AMORGOS

VIVIANNA A METALLINOU Architect, Environmental Historian YPERIA 2013, AMORGOS VIVIANNA A METALLINOU Architect, Environmental Historian YPERIA 2013, AMORGOS W A L K t h e B L U E Η γεωγραφική θέση των Κυκλάδων, google earth -2- Περιδιαβαίνοντας τον Ασφοντυλίτη Αιγιάλη Μινώα Αρκεσίνη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ Περιγραφή μνημείου Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου διαμορφώνεται στους πρόποδες της δυτικής πλαγιάς του βράχου της λινδιακής ακρόπολης. Το κοίλο χωρίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια.

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια. ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΛΙΝΔΟΙΑ ΣΥΝΟΨΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ ΑΡΧΑΙΑΣ ΠΟΛΗΣ: Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ

ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ Στο δρόµο Τρικάλων- Καλαµπάκας, 3 χιλιόµετρα πριν από ταμετέωρα, ορθώνεται πάνω από το χωριό Θεόπετρα ένας βραχώδης ασβεστολιθικός όγκος, στη βορειοανατολική πλευρά του οποίου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 1 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ Να γνωρίζεις τις έννοιες γεωγραφικό πλάτος, γεωγραφικό μήκος και πως αυτές εκφράζονται

ΜΑΘΗΜΑ 1 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ Να γνωρίζεις τις έννοιες γεωγραφικό πλάτος, γεωγραφικό μήκος και πως αυτές εκφράζονται ΜΑΘΗΜΑ 1 Π. Γ Κ Ι Ν Η Σ 1. Να γνωρίζεις τις έννοιες γεωγραφικό πλάτος, γεωγραφικό μήκος και πως αυτές εκφράζονται 2. Να μπορείς να δώσεις την σχετική γεωγραφική θέση ενός τόπου χρησιμοποιώντας τους όρους

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014 Σίνα 14 & Ακαδημίας, τηλ. 210 3642707, φαξ. 201-3642707 e-mail: info@cosmorama.gr Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες 18 22 Απριλίου 2014 Μόνο σε εμάς θα βρείτε: Πλούσιες πρωινές ξεναγήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ. Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου Α.. Β.. Γ...

Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ. Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου Α.. Β.. Γ... Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου 1) Καταγράφω τους τρεις (3) σημαντικότερους πολιτισμούς που εμφανίστηκαν στον ελλαδικό χώρο κατά την εποχή του χαλκού: Α.. Β.. Γ... 2) Επιλέξτε ποιες λέξεις της στήλης Β

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στον οικισμό του Ακρωτηρίου της Θήρας

Ακολούθησέ με... στον οικισμό του Ακρωτηρίου της Θήρας Ακολούθησέ με... στον οικισμό του Ακρωτηρίου της Θήρας Ακολούθησέ με... στον οικισμό του Ακρωτηρίου της Θήρας Ακρωτήρι Το Ακρωτήρι της Θήρας είναι ο σημαντικότερος προϊστορικός οικισμός των Κυκλάδων. Διατηρήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ

ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ Όνομα: Χολέβα Βασιλική Εξάμηνο: Η Μάθημα: Το Αιγαίο κατά την 3η χιλιετία π.χ Διδάσκων: Βλαχόπουλος Ανδρέας ΠΑΛΑΜΑΡΙ I ΠΧ II ΠΑΛΑΜΑΡΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΡΟΔΟΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2011 1 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελ. 2 2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

iv. Παράκτια Γεωμορφολογία

iv. Παράκτια Γεωμορφολογία iv. Παράκτια Γεωμορφολογία Η παράκτια ζώνη περιλαμβάνει, τόσο το υποθαλάσσιο τμήμα της ακτής, μέχρι το βάθος όπου τα ιζήματα υπόκεινται σε περιορισμένη μεταφορά εξαιτίας της δράσης των κυμάτων, όσο και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ Ηράκλειο, Οκτώβριος 2011 Σεπτέμβριος 2012 Μελέτη Νίκος Σκουτέλης & Φλάβιο Ζανόν Αρχιτέκτονες μηχανικοί Οδός Πατρός Αντωνίου

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

Ανεµόµυλος 1 Ο Μύλος στον Αη Γιάννη

Ανεµόµυλος 1 Ο Μύλος στον Αη Γιάννη Ανεµόµυλος 1 Ο Μύλος στον Αη Γιάννη 1. Περιγραφή Ο ανεµόµυλος της καταγραφής βρίσκεται στο χωριό Απείρανθος, που υπάγεται διοικητικά στον ήµο ρυµαλίας της νήσου Νάξου. Η βασική λειτουργία του ήταν η παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΝΕΑΣ ΠΛΕΥΡΩΝΑΣ. βασίσθηκε στην εργασία που εκπόνησε ειδική επιστημονική ομάδα υπό τους κ.κ. Λάζαρο Κολώνα τ. γενικό Διευθυντή Αρχαιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 26η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΜΕΣΣΗΝΙΑ Χριστιανούπολη, Ι.Ν. Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Σημαντικό οικοδομικό συγκρότημα του 11ου- 12ου αιώνα, που αποτελείται από τον οκταγωνικού τύπου ναό και το επισκοπικό

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 Η ΚΘ Εφορεία Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων και η Επιστημονική Ομάδα των Ανασκαφών Αυγής οργανώνουν για πέμπτη χρονιά εκπαιδευτικές δράσεις με αφορμή

Διαβάστε περισσότερα

Iδεολογία κατά την Εποχή του Χαλκού. Κική Πιλάλη, Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας (1945-2008)

Iδεολογία κατά την Εποχή του Χαλκού. Κική Πιλάλη, Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας (1945-2008) Iδεολογία κατά την Εποχή του Χαλκού Κική Πιλάλη, Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας (1945-2008) Με την αρχή της ΕΧ παρατηρείται μια αλλαγή στη συμβολική έκφραση των προϊστορικών κοινοτήτων στο βόρειο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΕΦΑΝΙΑ ΒΕΛΔΕΜΙΡΗ. 2/5/1973 Αθ. Διάκου 7-9, Άγιος Παύλος, Θεσσαλονίκη

ΣΤΕΦΑΝΙΑ ΒΕΛΔΕΜΙΡΗ. 2/5/1973 Αθ. Διάκου 7-9, Άγιος Παύλος, Θεσσαλονίκη ΣΤΕΦΑΝΙΑ ΒΕΛΔΕΜΙΡΗ 2/5/1973 Αθ. Διάκου 7-9, Άγιος Παύλος, Θεσσαλονίκη 2310247570-6978 315324 info@stefanieveldemiri.com Η επαγγελματική εξειδίκευση της Στεφανίας Βελδεμίρη που αφορά τη συντήρηση αρχαιολογικών

Διαβάστε περισσότερα

Προϊστορικό Σπήλαιο Θεόπετρας

Προϊστορικό Σπήλαιο Θεόπετρας Προϊστορικό Σπήλαιο Θεόπετρας Στα δυτικά της εθνικής οδού Τρικάλων - Ιωαννίνων, 3χλμ πριν από τα Μετέωρα, ορθώνεται πάνω από το χωριό Θεόπετρα ένας βραχώδης ασβεστολιθικός όγκος, στη βορειοανατολική πλευρά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΚΟΙΝΩΝΙΑ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ, ΤΕΧΝΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΚΟΙΝΩΝΙΑ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ, ΤΕΧΝΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΚΟΙΝΩΝΙΑ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ, ΤΕΧΝΗ Κυκλαδικός πολιτισµός ΚΟΙΝΩΝΙΑ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ, ΤΕΧΝΗ Την ονοµασία Κυκλάδες χρησιµοποίησαν οι αρχαίοι Έλληνες συγγραφείς για να χαρακτηρίσουν το πυκνό σύµπλεγµα των µικρών

Διαβάστε περισσότερα

Από τους πρώτους ανθρώπους ως το νεολιθικό πολιτισμό 2.000.000--3000 π.χ. περίπου

Από τους πρώτους ανθρώπους ως το νεολιθικό πολιτισμό 2.000.000--3000 π.χ. περίπου Απο τουσ Πρωτουσ Ανθρωπουσ ωσ το Νεολιθικο Πολιτισμο Κεφάλαιο 1 Από τους πρώτους ανθρώπους ως το νεολιθικό πολιτισμό 2.000.000--3000 π.χ. περίπου H εξέλιξη του ανθρώπου κράτησε εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Φ3. Η κορυφή του όρους «Ζας», η οποία δοµείται από µετακροκαλοπαγές. υπόλοιπος ορεινός όγκος απότελείται

Φ3. Η κορυφή του όρους «Ζας», η οποία δοµείται από µετακροκαλοπαγές. υπόλοιπος ορεινός όγκος απότελείται Φ1. Η παραλία του «Καλαντού» αποτελούµενη από χονδρόκοκκη άµµο. Στο βάθος διακρίνεται ο ορεινός όγκος «Βιγλαστούρι» που δοµείται από µάρµαρα. Στους πρόποδες του ορεινού όγκου επικρατεί ο σχηµατισµός των

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλάδες Δωδεκάνησα Βόρειο Αιγαίο Σποράδες Αργοσαρωνικός Παράλια (Ελληνικά) Εύβοια Κρήτη Μικρασιατικά Παράλια

Κυκλάδες Δωδεκάνησα Βόρειο Αιγαίο Σποράδες Αργοσαρωνικός Παράλια (Ελληνικά) Εύβοια Κρήτη Μικρασιατικά Παράλια Κυκλάδες Δωδεκάνησα Βόρειο Αιγαίο Σποράδες Αργοσαρωνικός Παράλια (Ελληνικά) Εύβοια Κρήτη Μικρασιατικά Παράλια Η λέξη 'κως' προέρχεται από την λέξη 'κοίον = πρόβατό πληθυσμός 34.280 κατοίκους, τρίτο μεγαλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα Εργασία Ιστορίας U«Μυκηναϊκός Πολιτισµός» UΜε βάση τις πηγές και τα παραθέµατα Ελένη Ζέρβα Α1 Μελετώντας τον παραπάνω χάρτη παρατηρούµε ότι τα κέντρα του µυκηναϊκού κόσµου ήταν διασκορπισµένα στον ελλαδικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Με τις πρόσφατες ανασκαφές στις Κυκλάδες η κυκλαδική προϊστορία τίθεται σε εντελώς νέες βάσεις, αφού αποκτάται επιτέλους γνώση για τη μορφή και τις δομές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ

Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ ΔΠΜΣ «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΟΡΕΙΝΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ» ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2014 2015 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΙΩΑΝΝΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΙΟΥΡΑΣ ΒΑΝΕΣΣΑ ΜΠΟΥΓΙΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ02 ΠΡΩΙΜΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ

ΙΑ02 ΠΡΩΙΜΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ΙΑ02 ΠΡΩΙΜΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ Μεταλλουργία Πρώιμη Εποχή Χαλκού 3.200 2.000 π.χ. Αντίθετα με την Νεολιθική, στην Πρώιμη Χαλκοκρατία επισημαίνονται: 1) συχνότερες μεταλλουργικές δραστηριότητες. 2)παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Στρατηγικής σημασίας η θέση της Μάκρης / Κατοικήθηκε από την αρχαιότητα Οικισμός με διαρκή ανθρώπινη παρουσία από τα νεολιθικά χρόνια Ορατά στο κέντρο της σημερινής

Διαβάστε περισσότερα

γεωγραφικό γλωσσάρι για την πέμπτη τάξη (από το βιβλίο «Μαθαίνω την Ελλάδα» του ΟΕΔΒ)

γεωγραφικό γλωσσάρι για την πέμπτη τάξη (από το βιβλίο «Μαθαίνω την Ελλάδα» του ΟΕΔΒ) γεωγραφικό γλωσσάρι για την πέμπτη τάξη (από το βιβλίο «Μαθαίνω την Ελλάδα» του ΟΕΔΒ) Α Κεφ. αβιοτικό κάθε στοιχείο που δεν έχει ζωή 4 αιολική διάβρωση Η διάβρωση που οφείλεται στον άνεμο 5 ακρωτήριο ακτογραμμή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Για να γνωρίσει κάποιος τα Μετέωρα και να βιώσει τη μαγεία του πέτρινου δάσους, ο καλύτερος και μοναδικός τρόπος είναι να πεζοπορήσει ανάμεσα στους Μετεωρίτικους πύργους

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογικό µουσείο Κιµώλου

Αρχαιολογικό µουσείο Κιµώλου Αρχαιολογικό µουσείο Κιµώλου εισαγωγή η παρουσίαση φιλοδοξεί να είναι µια παρουσίαση του µουσείου από την πλευρά του επισκέπτη, χωρίς να έχουµε µιλήσει µε τους αρµόδιους για τις προθέσεις και τους στόχους

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΜΑΚΥΝΕΙΑΣ.

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΜΑΚΥΝΕΙΑΣ. Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΜΑΚΥΝΕΙΑΣ. βασίσθηκε στην εργασία που εκπόνησε ειδική επιστημονική ομάδα υπό τους κ.κ. Λάζαρο Κολώνα τ. γενικό Διευθυντή Αρχαιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 19η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΤΡΙΚΑΛΑ Πλάτανος Θέση «Ομβριάσα» Η 19η ΕΒΑ διενεργεί ανασκαφική έρευνα στον αγρό ιδιοκτησίας Σ. και Α. Υφαντή, η οποία είναι συνέχεια αυτής που διενεργούσε η 7η ΕΒΑ,

Διαβάστε περισσότερα

Αµφίπολη: Βρέθηκε σκελετός σε τάφο κάτω από τον τρίτο θάλαµο

Αµφίπολη: Βρέθηκε σκελετός σε τάφο κάτω από τον τρίτο θάλαµο Νοέµβριος 12 2014 13:20 Αµφίπολη: Βρέθηκε σκελετός σε τάφο κάτω από τον τρίτο θάλαµο Τι ανακοίνωσε το υπουργείο Πολιτισµού για τις ανασκαφικές εργασίες στον τάφο της Αµφίπολης. Τι έδειξαν οι ανασκαφές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ. Τάξη Α Γυμνασίου. Ονοματεπώνυμο:... Τμήμα:... Ημερομηνία:... Βαθμός:...

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ. Τάξη Α Γυμνασίου. Ονοματεπώνυμο:... Τμήμα:... Ημερομηνία:... Βαθμός:... ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ Τάξη Α Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο:... Τμήμα:... Ημερομηνία:... Βαθμός:... Επιμέλεια: Σοφία Τουμασή Μέρος Α : Να απαντήσεις υποχρεωτικά και στις τρεις (3) ερωτήσεις. 1.α) Να γράψεις

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι υψηλής ελκυστικότητας της Μυκόνου και δυνατότητα εφαρμογής του μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης της σε άλλους προορισμούς

Λόγοι υψηλής ελκυστικότητας της Μυκόνου και δυνατότητα εφαρμογής του μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης της σε άλλους προορισμούς Λόγοι υψηλής ελκυστικότητας της Μυκόνου και δυνατότητα εφαρμογής του μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης της σε άλλους προορισμούς Σαακιάν Χρήστος Απρίλιος 2013 Εισαγωγή Η παρούσα εργασία ασχολείται με τη Μύκονο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1 το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 2 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 3 ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΠΥΡΡΟΣ αντίγραφο από πρωτότυπο του 3ου π.χ. αι. της

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ:

Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ: ΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ ΣΤΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗ 2009 11-13 ΜΑΡΤΙΟΥ 2010, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ: ΧΩΡΟΣ ΤΑΦΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΣΤΟ ΝΕΟΛΙΘΙΚΟ ΟΙΚΙΣΜΟ ΑΥΓΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Γεωργία Στρατούλη, Σέβη Τριανταφύλλου,

Διαβάστε περισσότερα

<< ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΩΦΕΛΕΙΕΣ >>

<< ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΩΦΕΛΕΙΕΣ >> 1 Ο ΕΠΑΛ ΝΑΥΠΛΙΟΥ ΤΑΞΗ Α ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2014 : > ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΜΥΚΗΝΩΝ Από τους πιο σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους στην Ελλάδα. Χτισμένη πάνω

Διαβάστε περισσότερα

Μετάβαση από Χαλκολιθική σε Εποχή του Χαλκού ή Πολιτισμός της Φιλιάς: /2300 π.χ. Πρώιμη Χαλκοκρατία ή Πρωτοκυπριακή Περίοδος: π.χ.

Μετάβαση από Χαλκολιθική σε Εποχή του Χαλκού ή Πολιτισμός της Φιλιάς: /2300 π.χ. Πρώιμη Χαλκοκρατία ή Πρωτοκυπριακή Περίοδος: π.χ. Μετάβαση από Χαλκολιθική σε Εποχή του Χαλκού ή Πολιτισμός της Φιλιάς: 2400 2350/2300 π.χ. Πρώιμη Χαλκοκρατία ή Πρωτοκυπριακή Περίοδος: 2300 1900 π.χ. Πρωτοκυπριακή Ι: 2300 2100 π.χ. Πρωτοκυπριακή ΙΙ: 2100

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ Χρονολογία Ελλάδα - Αιγαίο 100.000 ως 20.000 Μέση και Νεότερη Παλαιολιθική 10.000 Μεσολιθική εποχή 7000 ως 6000 Έναρξη Νεολιθικής 5600 Μέση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Ιστορία Κατασκευών

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Ιστορία Κατασκευών ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Ιστορία Κατασκευών Ενότητα 2.1: Το Δομικό Σύστημα «ΔΟΚΟΣ ΕΠΙ ΣΤΥΛΩΝ» -Η εφαρμογή του συστήματος κατά την Προϊστορία Δρ Σταματίνα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ Γεωγραφικά στοιχεία Ο Εθνικός Δρυμός Πίνδου, γνωστός και ως Βάλια Κάλντα βρίσκεται σε ιδιαίτερα δυσπρόσιτη περιοχή της οροσειράς της Πίνδου στα όρια μεταξύ των νομών Γρεβενών και

Διαβάστε περισσότερα

Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο

Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο ρομαντισμός, που καταλαμβάνει τον επισκέπτη, μόλις φθάσει στο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΡΑΧΟΣΚΕΠΗ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΚΕΦΑΛΑ ΠΕΤΡΑ ΣΗΤΕΙΑΣ

Η ΒΡΑΧΟΣΚΕΠΗ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΚΕΦΑΛΑ ΠΕΤΡΑ ΣΗΤΕΙΑΣ Η ΒΡΑΧΟΣΚΕΠΗ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΚΕΦΑΛΑ ΠΕΤΡΑ ΣΗΤΕΙΑΣ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΟΣΤΑ Καθαρισμός και τακτοποίηση των οστών Την άνοιξη του 2008 (Μάρτιο-Απρίλιο), η κ. Ελευθερία Τσιχλή, μεταπτυχιακή φοιτήτρια του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών και Μηχανικών Περιβάλλοντος Πρόγραμμα Αρχιτεκτονικής ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ.

Πανεπιστήμιο Κύπρου Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών και Μηχανικών Περιβάλλοντος Πρόγραμμα Αρχιτεκτονικής ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ. Πανεπιστήμιο Κύπρου Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών και Μηχανικών Περιβάλλοντος Πρόγραμμα Αρχιτεκτονικής ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ Βασιλένα Πετκόβα ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΠΕΡΙΟΧΗΣ Το χωριό βρίσκεται σε απόσταση

Διαβάστε περισσότερα

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Στο ευρύτερο αρχαιολογικό χώρο της Γόρτυνας στη Κρήτη, έχουν εντοπιστεί από τους αρχαιολόγους τέσσερις θεατρικοί χώροι διαφορετικών εποχών.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ-ΜΕΣΟΛΙΘΙΚΗ ΕΠΟΧΗ (2.000.000 (;)-9.000 π.χ.)

ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ-ΜΕΣΟΛΙΘΙΚΗ ΕΠΟΧΗ (2.000.000 (;)-9.000 π.χ.) ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ-ΜΕΣΟΛΙΘΙΚΗ ΕΠΟΧΗ (2.000.000 (;)-9.000 π.χ.) Δημιουργία της ζωής Εξέλιξη του Ανθρώπου Απολιθώματα της εξέλιξης των ανθρωπίδων στο Μουσείο Οστεολογίας στην Οκλαχόμα, ΗΠΑ Homo Ηabilis (2,9 εκ.)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΑΔΑ Β. Εικόνα 368. Κάτοψη των δύο τάφων της συστάδας Β. Εικόνα 369. Ο κιβωτιόσχημος Τ5 της συστάδας Β.

ΣΥΣΤΑΔΑ Β. Εικόνα 368. Κάτοψη των δύο τάφων της συστάδας Β. Εικόνα 369. Ο κιβωτιόσχημος Τ5 της συστάδας Β. 6 ΣΥΣΤΑΔΑ Β Στη ΝΔ γωνία του όμορου 153α και σε απόσταση περίπου 20 μ. βόρεια από την Α συστάδα, ανασκάφηκε ένας κιβωτιόσχημος και ένας καλυβίτης υστερορωμαϊκών επίσης χρόνων (ΕΙΚ. 368), που περιείχαν

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ02 ΥΣΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ

ΙΑ02 ΥΣΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ΙΑ02 ΥΣΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ Από τη Μεσοχαλκή στην Υστεροχαλκή Στην αρχή της ΥΧ περιόδου η εικόνα σε κάθε περιοχή παραμένει η ίδια με τη ΜΧ, με εξαίρεση την Ηπειρωτική Ελλάδα. Κρήτη: η ανακτορική κοινωνία,

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

Ο τόπος µας. Το σχολείο µας. Πολιτισµός. Η τάξη µας

Ο τόπος µας. Το σχολείο µας. Πολιτισµός. Η τάξη µας Ο τόπος µας Το σχολείο µας Πολιτισµός Η τάξη µας Ο ΤΟΠΟΣ ΜΑΣ Ανάµεσα στις ακτές του νοµού Μαγνησίας και τη Σκόπελο και απέναντι από το Πήλιο, βρίσκεται η Σκιάθος, ένα νησί µε έκταση 48 τετραγωνικά χιλιόµετρα.

Διαβάστε περισσότερα

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ 1. ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ 1.1 Πληθυσµός Κατά την εκπόνηση του

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ»

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ,,^ -^,;-,..:..,, : χ λ κ«:! «e.«?s"'h. ΗΗΗΜΗΗΒ ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΙΜΑΡΑ Τα καινούρια προγράμματα του Τμήματος Εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Karystos Beach Front - Εύβοια. οικολογικό συγκρότημα

Karystos Beach Front - Εύβοια. οικολογικό συγκρότημα Karystos Beach Front - Εύβοια οικολογικό συγκρότημα Περιγραφή συγκροτήματος Συγκρότημα τεσσάρων οικολογικών και βιοκλιματικών εξοχικών κατοικιών σε οργανωμένο παραθεριστικό οικισμό, με άμεση πρόσβαση στην

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ (ΛΑΚΜΟΣ)

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ (ΛΑΚΜΟΣ) ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ (ΛΑΚΜΟΣ) Θεσσαλονίκη 2011 Η απόφαση για μια αναγνωριστική αποστολή πάνω από το χωριό Χαλίκι, στο όρος Λάκμος ή Περιστέρι, πάρθηκε κατά τη διάρκεια της αποστολής του συλλόγου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΑΝΟΦΥΤΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΟΡΕΣΤΙΔΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΑΝΟΦΥΤΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΟΡΕΣΤΙΔΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ ΕΚΘΕΣΗ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΙΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΑΝΟΦΥΤΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΟΡΕΣΤΙΙΔΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2005 Μετά από πρόσκληση του Δημάρχου κ. Τοτονίδη Νίκο προς το Τοπικό Τμήμα Βόρειας Ελλάδας (ΤΟ.Τ.Β.Ε.) της Ελληνικής Σπηλαιολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.)

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Μελέτη: Κ. Παλυβού Κατασκευή: Ι. Γιαννόπουλος Ιδιοκτησία: Εταιρεία Μελέτης Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας/TEE Η λεγόμενη Ξεστή 3 ήταν σημαντικό δημόσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΙΣΤ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Μετρό Κατά το 2007-2008, η ανασκαφική έρευνα, που πραγματοποιήθηκε στο χώρο νότια της Κεντρικής Βιβλιοθήκης του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Προανακτορική Κρήτη Γιάννης Παπαδάτος

Προανακτορική Κρήτη Γιάννης Παπαδάτος Προανακτορική Κρήτη Η ανάδυση του Μινωικού Πολιτισμού Γιάννης Παπαδάτος Επίκουρος Καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών Χρονολογικό Πλαίσιο Τελική Νεολιθική

Διαβάστε περισσότερα

Η βόρεια ράχη του Χατζή

Η βόρεια ράχη του Χατζή Η βόρεια ράχη του Χατζή Το Χατζή αποτελεί ένα μεγάλο ορεινό όγκο στο νοτιοδυτικό τμήμα του Νομού Τρικάλων με ψηλότερη κορυφή το Χατζή 2038μ και άλλες ψηλές κορυφές όπως το Κάστρο 1963μ, η Βρωμέρη 1955μ

Διαβάστε περισσότερα

Τα αρχαία της Κατοχής

Τα αρχαία της Κατοχής Τα αρχαία της Κατοχής Σπερχειάδα 7 Απριλίου 2016 Σαράντος Θεοδωρόπουλος ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΕΣ ΔΙΑΚΑΗΣ Ο ΠΟΘΟΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΩΣ ΤΟΥΣ 1939 Ο Δρ. Γκαίμπελς επισκέπτεται την Αρχαιότητες στην Αθήνα 1940 ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΟΥΨΕΙΣ ΚΑΜΠΥΛΕΣ- ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

ΙΣΟΥΨΕΙΣ ΚΑΜΠΥΛΕΣ- ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ 16_10_2012 ΙΣΟΥΨΕΙΣ ΚΑΜΠΥΛΕΣ- ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 2.1 Απεικόνιση του ανάγλυφου Μια εδαφική περιοχή αποτελείται από εξέχουσες και εισέχουσες εδαφικές μορφές. Τα εξέχοντα εδαφικά τμήματα βρίσκονται μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΑΡΧΑΙΟΥ ΦΡΑΓΜΑΤΟΣ ΑΛΥΖΙΑΣ. Ζαρκαδούλας Νίκος. Εισαγωγή - Σκοπιµότητα της εργασίας

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΑΡΧΑΙΟΥ ΦΡΑΓΜΑΤΟΣ ΑΛΥΖΙΑΣ. Ζαρκαδούλας Νίκος. Εισαγωγή - Σκοπιµότητα της εργασίας ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΑΡΧΑΙΟΥ ΦΡΑΓΜΑΤΟΣ ΑΛΥΖΙΑΣ Ζαρκαδούλας Νίκος Εισαγωγή - Σκοπιµότητα της εργασίας Έρχονται συστηµατικά στην επιφάνεια αρχαία µνηµεία στα οποία κυριαρχεί ο λειτουργικός χαρακτήρας. Τυπικά παραδείγµατα

Διαβάστε περισσότερα

Η3η χιλιετία π.χ., περίοδος γνωστή και ως Πρώιμη Εποχή του Χαλκού ή ως Πρώιμη Χαλκοκρατία,

Η3η χιλιετία π.χ., περίοδος γνωστή και ως Πρώιμη Εποχή του Χαλκού ή ως Πρώιμη Χαλκοκρατία, ΚΟΡΦΑΡΙ ΤΩΝ ΑΜΥΓΔΑΛΙΩΝ (ΠΑΝΟΡΜΟΣ) ΝΑΞΟΥ. ΜΙΑ ΟΧΥΡΩΜΕΝΗ ΠΡΩΤΟΚΥ Κ Λ ΑΔΙΚ Η ΑΚ Ρ ΟΠΟΛΗ Αναστασία Αγγελοπούλου Εισαγωγ ή Η3η χιλιετία π.χ., περίοδος γνωστή και ως Πρώιμη Εποχή του Χαλκού ή ως Πρώιμη Χαλκοκρατία,

Διαβάστε περισσότερα

ΞΑΠΛΩΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ. Στρατηγική Συν-Κατοίκησης

ΞΑΠΛΩΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ. Στρατηγική Συν-Κατοίκησης ΞΑΠΛΩΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ Στρατηγική Συν-Κατοίκησης Η πρόταση μας εισάγει μια νέα τυπολογία κατοικίας, αυτήν της οριζόντιας πολυκατοικίας. Η αναφορά στην ελληνική αστική πολυκατοικία είναι σκόπιμη αφού η

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙ ΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙ ΕΣ ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ TΡΙΤΗ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ: «ΧΩΡΟΣ ΕΚΘΕΣΗΣ ΚΕΡΑΜΙΚΩΝ ΕΙΔΩΝ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Δραπετσώνας & Τροιζήνας Μεθάνων. Λόφος Μουσών. Φύλλα εργασίας

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Δραπετσώνας & Τροιζήνας Μεθάνων. Λόφος Μουσών. Φύλλα εργασίας Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Δραπετσώνας & Τροιζήνας Μεθάνων Λόφος Μουσών Φύλλα εργασίας Στόχος των φύλλων εργασίας είναι να ανιχνευθούν βιωματικά στον χώρο τα κυριότερα στοιχεία της ανάπλασης του

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας.

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας. ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Λεμεσός, πόλη μας αγαπημένη. Η πόλη που γεννηθήκαμε, η πόλη που μεγαλώνουμε. Πόλη που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΙΩΑΝΝΑ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ Α1 Β ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΙΩΑΝΝΑ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ Α1 Β ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΙΩΑΝΝΑ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ Α1 Β ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΧΟΙΡΟΚΟΙΤΙΑΣ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ ΑΓΙΑΣ ΝΑΠΑΣ ΕΝΕΤΙΚΑ ΤΕΙΧΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΑ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ

Διαβάστε περισσότερα

π λ η θ υ σ μ ο ύ τ η ς μ ε σ ο γ ε ι α κ ή ς φ ώ κ ι α ς σ τ η ν ή σ ο Γ υ ά ρ ο

π λ η θ υ σ μ ο ύ τ η ς μ ε σ ο γ ε ι α κ ή ς φ ώ κ ι α ς σ τ η ν ή σ ο Γ υ ά ρ ο LIFE - Nature Project LIFE12 NAT/GR/000688 3 η Ε τ ή σ ι α Α ν α φ ο ρ ά Τ η ς κ α τ ά σ τ α σ η ς τ ο υ π λ η θ υ σ μ ο ύ τ η ς μ ε σ ο γ ε ι α κ ή ς φ ώ κ ι α ς σ τ η ν ή σ ο Γ υ ά ρ ο Π ε ρ ί λ η ψ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ: ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΝ ΓΕΝΕΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ

ΤΙΤΛΟΣ: ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΝ ΓΕΝΕΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΝΟΜΟΣ: 3028/2002 ΦΕΚ: Α 153/28.06.2002 ΤΙΤΛΟΣ: ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΝ ΓΕΝΕΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΑΡΘΡΟ 1: ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ 1. Στην προστασία που παρέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΑ - ΚΟΙΛΑΔΑ ΛΙΓΩΝΑ (ΥΔΡΟΜΥΛΟΙ) - ΑΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ (ΜΟΝΑΣΤΗΡΕΛΙΑ) - ΒΑΦΕΙΟΣ - ΠΕΤΡΙ ΑΧΙΛΛΕΙΟΠΗΓΑΔΑ - ΠΕΤΡΑ)

ΠΕΤΡΑ - ΚΟΙΛΑΔΑ ΛΙΓΩΝΑ (ΥΔΡΟΜΥΛΟΙ) - ΑΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ (ΜΟΝΑΣΤΗΡΕΛΙΑ) - ΒΑΦΕΙΟΣ - ΠΕΤΡΙ ΑΧΙΛΛΕΙΟΠΗΓΑΔΑ - ΠΕΤΡΑ) ΠΕΤΡΑ - ΚΟΙΛΑΔΑ ΛΙΓΩΝΑ (ΥΔΡΟΜΥΛΟΙ) - ΑΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ (ΜΟΝΑΣΤΗΡΕΛΙΑ) - ΒΑΦΕΙΟΣ - ΠΕΤΡΙ ΑΧΙΛΛΕΙΟΠΗΓΑΔΑ - ΠΕΤΡΑ) 1. ΠΕΤΡΑ (ΟΤΕ). Αρχή διαδρομής Το σημείο έναρξης ή λήξης της διαδρομής. Η διαδρομή είναι διάσχισης

Διαβάστε περισσότερα

5ήµερη προσκυνηµατική εκδροµή στην Αµοργό

5ήµερη προσκυνηµατική εκδροµή στην Αµοργό 5ήµερη προσκυνηµατική εκδροµή στην Αµοργό Η Αµοργός, το νησί του ''Απέραντου Γαλάζιου'', βρίσκεται στο νοτιοανατολικό άκρο των Κυκλάδων, σε απόσταση 136 ναυτικών µιλίων από τον Πειραιά. Είναι µακρόστενο

Διαβάστε περισσότερα

Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου δασκάλα, κυρία Ειρήνη Καραγιάννη, που µας δίδαξε µε τόση αγάπη και χαρά όλα τα µαθήµατα της Γ και Τάξης

Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου δασκάλα, κυρία Ειρήνη Καραγιάννη, που µας δίδαξε µε τόση αγάπη και χαρά όλα τα µαθήµατα της Γ και Τάξης 6ο Γυµνάσιο Νέας Ιωνίας Τάξη:Α Τµήµα:2 Μάθηµα:Αρχαία Ιστορία ιδάσκουσα:ελ.σάρδη Η ΘΕΑ ΑΘΗΝΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:ΣΕΒΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΪΟΣ 2015 Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου

Διαβάστε περισσότερα