ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΥΓΡΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΙΤΕΤΡΑΩΡΟΥ ΑΠΟ ΤΡΟΦΙΜΑ ΚΑΙ ΠΟΤΑ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΕΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΥΓΡΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΙΤΕΤΡΑΩΡΟΥ ΑΠΟ ΤΡΟΦΙΜΑ ΚΑΙ ΠΟΤΑ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΕΣ"

Transcript

1 ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ - ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΥΓΡΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΙΤΕΤΡΑΩΡΟΥ ΑΠΟ ΤΡΟΦΙΜΑ ΚΑΙ ΠΟΤΑ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΛΑΓΙΑ ΚΡΕΜΜΥΔΑ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Μ. ΚΑΨΟΚΕΦΑΛΟΥ ΑΘΗΝΑ

2 ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΥΓΡΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΙΤΕΤΡΑΩΡΟΥ ΑΠΟ ΤΡΟΦΙΜΑ ΚΑΙ ΠΟΤΑ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΕΛΑΓΙΑ Ε. ΚΡΕΜΜΥΔΑ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Μ. ΚΑΨΟΚΕΦΑΛΟΥ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ: ΖΑΜΠΕΛΑΣ ΑΝΤΩΝΗΣ, ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΑΙΜΙΛΙΑ 2

3 Στον άντρα μου και στα παιδιά μου, Άννα και Βαγγέλη. 3

4 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η παρούσα έρευνα εκπονήθηκε ως διπλωματική εργασία στα πλαίσια του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Διατροφή, Δημόσια Υγεία και Πολιτικές» του Τμήματος Τεχνολογίας Τροφίμων και Διατροφής του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών. Στόχος της μελέτης υπήρξε η διερεύνηση της πρόσληψης και κατανάλωσης νερού και υγρών, σε άντρες και γυναίκες από διάφορες ηλικιακές ομάδες στους καλοκαιρινούς μήνες στην Αθήνα. Είναι γνωστό ότι στις μεγάλες πόλεις και ιδιαίτερα στην Αθήνα, το καλοκαίρι, με τις υψηλές αυξήσεις των θερμοκρασιών και την επιδείνωση του κλίματος τις τελευταίες δεκαετίες, δυσχεραίνεται η μετακίνηση και υποβαθμίζεται γενικά η ποιότητα ζωής των πολιτών. Το νερό και τα υγρά ποτά αποτελούν μία δροσιστική και απαραίτητη λύση στο πρόβλημα αυτό, καθώς συμβάλλουν καθοριστικά στην ενυδάτωση και συνεπώς στην υγεία του οργανισμού. Στη Ελλάδα έχει γίνει μικρή διερεύνηση και η παρούσα μελέτη αποπειράται να προσθέσει μερικά στοιχεία ακόμα. Είναι σαφές πως το θέμα χρήζει περαιτέρω διερεύνησης με μεγαλύτερο δείγμα συμμετεχόντων, ώστε να μπορούν να εξαχθούν ασφαλέστερα συμπεράσματα και σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες οι οποίοι επηρεάζουν την κατανάλωση των υγρών γενικά. Θερμές ευχαριστίες οφείλω στην επιβλέπουσα καθηγήτριά μου κ. Μ. Καψοκεφάλου, που μου έδωσε τη δυνατότητα να διαπραγματευτώ ένα θέμα, που είναι σημαντικό για τη δημόσια υγεία, με καθοδήγησε και με τίμησε με την εμπιστοσύνη, το ενδιαφέρον της και τις συμβουλές της. Παράλληλα, επιθυμώ να ευχαριστήσω το Διευθυντή του Π.Μ.Σ. «Διατροφή, Δημόσια Υγεία και Πολιτικές» κ. Α. Ζαμπέλα, καθώς και όλους τους υπόλοιπους καθηγητές μου, οι οποίοι μου πρόσφεραν πολύτιμες γνώσεις για την υγεία, εφόδια για την επαγγελματική μου εξέλιξη και τη δυνατότητα μιας διαφορετικής θέασης των πραγμάτων. 4

5 Τέλος ευχαριστώ, την υποψήφια διδάκτορα Μαλισόβα Όλγα καθώς και όλα τα παιδιά της ομάδας ενυδάτωσης, χωρίς τους οποίους δεν θα ήταν εφικτή η παρούσα μελέτη. Αθήνα Ιούνιος 2014 Πελαγία Κρεμμύδα 5

6 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α. ΠΕΡΙΛΗΨΗ 9 Β. ABSTRACΤ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η σημασία του νερού για το σώμα Συνολικό νερό-ισοζύγιο νερού Πόσο νερό χρειαζόμαστε Ενήλικες Συστάσεις για πρόσληψη συνολικού νερού από διάφορες επίσημες αρχές Σύσταση των υγρών του σώματος Επιπτώσεις αφυδάτωσης υπερενυδάτωσης Νερό και αποτοξίνωση του οργανισμού Ενυδάτωση και θερμό περιβάλλον ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΧΩΡΕΣ Πηγές πρόσληψης νερού Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα των ποτών για την υγεία Κατανάλωση διαφόρων ποτών και υγρών σε άλλες χώρες ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Σκοπός και αντικείμενο της μελέτης Καινοτομία της μελέτης Μεθοδολογική προσέγγιση 31 6

7 3.4 Συλλογή στοιχείων Εργαλεία στατιστικής και ανάλυση δεδομένων Το δείγμα της έρευνας ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Κατανάλωση υγρών ανά εβδομάδα και πρόσληψη ενέργειας Κατανάλωση υγρών ανά ημέρα Κατανάλωση αλκοολούχων ποτών Κατανάλωση εμφιαλωμένου νερού Κατανάλωση νερού βρύσης Κατανάλωση ζεστών αφεψημάτων Κατανάλωση χυμού φρούτων Κατανάλωση γάλακτος Κατανάλωση ενεργειακών ποτών Κατανάλωση ποτών χαμηλών θερμίδων (Light) Πρόσληψη νερού από τα υγρά και τα τρόφιμα Κατανάλωση υγρών ανά τετράωρο Κατανάλωση ανά τετράωρο τη Δευτέρα Κατανάλωση ανά τετράωρο τη Τρίτη Κατανάλωση ανά τετράωρο τη Τετάρτη Κατανάλωση ανά τετράωρο τη Πέμπτη Κατανάλωση ανά τετράωρο τη Παρασκευή Κατανάλωση ανά τετράωρο το Σάββατο Κατανάλωση ανά τετράωρο τη Κυριακή ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 64 7

8 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 66 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 88 8

9 Α. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η παρούσα εργασία επιχειρεί να δώσει κάποιες γνώσεις για τη σημασία του νερού και των υγρών για τον ανθρώπινο οργανισμό, να εξηγήσει τον μηχανισμό ομοιόστασης του νερού στο σώμα, να αναφέρει τις συστάσεις από αρμόδιους οργανισμούς για την απαραίτητη πρόσληψη και να αποτυπώσει κάποια αποτελέσματα από τις μέχρι τώρα έρευνες πρόσληψης νερού και υγρών σε διάφορες χώρες και στην Ελλάδα. Σκοπός της μελέτης: να παρατηρήσει τα δεδομένα στη πρόσληψη νερού και υγρών ποτών στην Ελλάδα το καλοκαίρι και να τα συγκρίνει με δημοσιευμένα στοιχεία άλλων χωρών. Μεθοδολογία: Έγινε ανάλυση στη ζυγισμένη με διαιτητικές προδιαγραφές, ποσότητα πρόσληψης των υγρών και τροφίμων, στο δείγμα του πληθυσμού (n=35), ηλικίας χρονών ανά 24-ωρο για 7 μέρες. Καταγράφηκε η κατανάλωση νερού, υγρών και τροφίμων ανά ημέρα για 7 ημέρες. Υπολογίστηκε η πρόσληψη του κάθε υγρού, του νερού, του νερού από τα τρόφιμα και η ενέργεια από τα υγρά ανά ημέρα. Υπολογίστηκε επίσης η κατανάλωση ανά τετράωρο του κάθε υγρού για άντρες και γυναίκες ξεχωριστά, ανά ημέρα της εβδομάδας. Συνολικά καταγράφηκαν 1470 τετράωρα. Η συνολική πρόσληψη νερού υπολογίστηκε από την θρεπτική σύσταση των τροφίμων και των ποτών σε σύγκριση με τις τιμές αναφοράς. Αποτελέσματα Η συνολική πρόσληψη νερού για τους άνδρες ήταν 3171,95L και για τις γυναίκες 2199,39L. Το νερό από ποτά αντιπροσώπευε το 26,03%. Η πρόσληψη νερού από τα τρόφιμα ήταν 20,36%. Η πρόσληψη ενέργειας από τα υγρά ήταν 217Kcal/ημέρα και αρκετά μεγαλύτερη το Σάββατο(349Kcal). Η κατανάλωση σε καφέ βρέθηκε 13,1%, σε νερό 53,6%, αλκοόλ 8,2%, γάλα 4,3%, αναψυκτικά τύπου light 3,15%, χυμοίαναψυκτικά 3,1% και φρέσκου χυμού φρούτου 1%. Η κατανάλωση του νερού ήταν υψηλότερη το απόγευμα και το βράδυ, των χυμών και των αναψυκτικών πρωί - μεσημέρι - απόγευμα, των ροφημάτων το πρωί και του αλκοόλ το βράδυ και τη νύχτα ιδιαίτερα τα Σαββατοκύριακα. Συμπέρασμα Η πρόσληψη σε νερό ήταν μεγαλύτερη από τις συστάσεις της Ευρωπαϊκής Αρχής Ασφάλειας των Τροφίμων, για επαρκή πρόσληψη: (ΑΙ)=2,5L για τους άντρες και 2L 9

10 για τις γυναίκες και μεγαλύτερη από τις χώρες της Ευρώπης, την Αμερική και τον Καναδά. Ωστόσο, δεν μπορούν να εξαχθούν συμπεράσματα για την επαρκή ενυδάτωση του πληθυσμού το καλοκαίρι, καθώς είναι αναγκαία επιπλέον δεδομένα που σχετίζονται με την απώλεια υγρών και το ισοζύγιο νερού, τη σωματική δραστηριότητα και άλλους παράγοντες. Η υψηλή πρόσληψη καφέ και αλκοόλ και η χαμηλή κατανάλωση γάλακτος και φρέσκου χυμού δείχνει ότι χρειάζονται διαιτητικές συστάσεις και ενημέρωση για σωστές διατροφικές συνήθειες που συμβάλλουν στην ενυδάτωση. Λέξεις κλειδιά: ενυδάτωση, καλοκαίρι, πρόσληψη νερού, κατανάλωση ποτών, έρευνα. 10

11 Β. ABSTRACT This paper attempts to provide some insights on the importance of water and liquids for the human body, to explain the mechanism of water homeostasis in the body, to refer the recommendations from institutions for the necessary recruitment and to capture some of the results from water intake surveys and liquids until now in various countries and in Greece. Aim of the study: To observe data on water intake and liquid beverages in Greece in the summer and compare them with published data from other countries. Methods: The analysis was weighted with dietary requirements, quantity intake of fluids and food in the sample population (n = 35), aged years per 24 - hour period for 7 days. Water consumption was recorded and liquid food per day for 7 days. The intake of each liquid,water, water from food and energy from liquids per day was calculated. The consumption every four hours of each liquid for men and women separately, per weekday, was calculated also. A total of 1470 four-hour periods was reported. The total water intake was calculated from the nutritional composition of foods and drinks compared to the baseline. Results The total water intake for men was L for women L. To water from beverages accounted for %. The water intake from foods was %. The energy intake of fluids was much larger and 217Kcal/day on Saturday (349Kcal). The consumption of coffee was 13.1 %, 53.6 % water, 8.2 % alcohol, 4.3 % milk, cola light 3,15%, juice - drinks 3.1 % fresh fruit juice and 1%. The water consumption was higher in the afternoon and in the evening, the consumption of juices and soft drinks was higher in the morning, at noon and in the evening, of beverages in the morning and of alcohol in the evening and at night especially on weekends. Conclusion The water intake was greater than the recommendations of the European Food Safety Authority, adequate intake (AI) = 2,5 L for men and 2L for women and greater than the countries of Europe, America and Canada. However, no conclusions can be drawn for adequate hydration of the population in the summer as it is needed additional data associated with the loss of fluid and water balance physical activity and other factors. A high intake of coffee and alcohol and low consumption of milk 11

12 and fresh juice shows that require dietary recommendations and information about good eating habits that contribute to hydration. Keywords: hydration, summer, water intake, drinking, research. 12

13 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το νερό υπάρχει σε πολύ μεγάλη ποσότητα μέσα στο ανθρώπινο σώμα (περίπου 60%) και η πρόσληψή του σε τακτά χρονικά διαστήματα κατά τη διάρκεια της ημέρας εξασφαλίζει την επαρκή ενυδάτωση και τη σωστή λειτουργία του οργανισμού. Η αφυδάτωση επηρεάζει την υγεία, την ευημερία και την απόδοση,ενώ μπορεί να συμβάλλει στη νοσηρότητα από διάφορες χρόνιες ασθένειες. Έλλειψη υγρών 1%-4% μπορεί να επηρεάσει τη γνωστική λειτουργία, τη θερμορύθμιση,την όρεξη ( ιδιαίτερα σε θερμό περιβάλλον) και να προκαλέσει αλλαγή διάθεσης,κόπωση σύγχυση και θυμό,ενώ ακόμα μεγαλύτερες απώλειες αυξάνουν τη θερμοκρασία του σώματος και τον αναπνευστικό ρυθμό. Η επαρκής πρόσληψη του νερού λοιπόν, πρέπει να αποτελεί ένα σημαντικό κομμάτι μιας ισορροπημένης διατροφής, γιατί εκτός του ότι συμβάλλει στην σωστή σωματική απόδοση, υπάρχουν ενδείξεις ότι συνδέεται και με μια σειρά οφέλη για την υγεία. Ο μικρότερος κίνδυνος ουρολιθίασης και οι λοιμώξεις των ουροφόρων οδών,η μείωση της υπέρτασης, καθώς και η μείωση των θανάτων από στεφανιαία νόσο, θρομβοεμβολή και εγκεφαλικά επεισόδια περιλαμβάνονται μεταξύ αυτών. Υπάρχουν επίσης ισχυρές αποδείξεις, που δείχνουν ότι η καλή ενυδάτωση μειώνει τους κινδύνους που παρουσιάζονται από τη συχνή δυσκοιλιότητα (Popkin et al ). Ένα ποσοστό νερού παίρνουμε και από τα υγρά που περιέχουν τα τρόφιμα που καταναλώνουμε καθημερινά. Η ποσότητα των υγρών που χρειάζεται το σώμα διαφοροποιείται ανάλογα με τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος. Η ύπαρξη υψηλότερων θερμοκρασιών απαιτεί μεγαλύτερη κατανάλωση υγρών, λόγω της εφίδρωσης για τη διατήρηση της σταθερής θερμοκρασίας του σώματος και την αποφυγή της αφυδάτωσης. Η παρούσα εργασία επιχειρεί να δώσει κάποια στοιχεία σχετικά με τα επίπεδα ενυδάτωσης και την κατανάλωση διαφόρων ποτών-νερού στους ενήλικες, κατά τους καλοκαιρινούς μήνες Ιούλιο και Αύγουστο. Επίσης θα ερευνήσει τη κατανάλωση ανάλογα με την ημέρα (καθημερινές ή Σαββατοκύριακο),τον χρόνο της κατανάλωσης (ανά τετράωρα στο 24ωρο) και θα ερμηνεύσει την συμμετοχή τους στην πρόσληψη των υγρών και στο ενεργειακό ισοζύγιο. 13

14 1.1 Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΣΩΜΑ Το νερό είναι άκρως απαραίτητο συστατικό για τη ζωή και αν οι άνθρωποι μπορούν να επιβιώσουν για μερικές εβδομάδες χωρίς τροφή, δεν μπορούν ωστόσο να ζήσουν χωρίς υγρά για περισσότερο από μερικές ημέρες. Το ανθρώπινο σώμα αποτελείται από 45% ως 75% νερό κατά βάρος (κατά μέσο όρο 60% στους άνδρες και 51% στις γυναίκες, ισοδύναμο με περίπου 42 λίτρα (L) σε έναν άνδρα 70 κιλών και περίπου 26 λίτρα (L) σε μια γυναίκα 50 κιλών, ανάλογα με τη σύνθεση του σώματος (Thomas & Bishop 2007). Ο άπαχος ιστός περιέχει περισσότερο νερό (περίπου 70%) από το λιπώδη ιστό (περίπου 20%), έτσι όταν υπάρχει υψηλότερο ποσοστό σωματικού λίπους, έχουμε χαμηλότερο ποσοστό συνολικού σωματικού νερού. Το νερό στο σώμα διανέμεται κατά περίπου 65% στον ενδοκυττάριο χώρο και 35% εξωκυτταρικά (Sawka et al 2005). Το εξωκυτταρικό υγρό βρίσκεται στο ενδιάμεσο υγρό,που υπάρχει στα κενά μεταξύ των κυττάρων και στο πλάσμα του αίματος,(του υγρού στο αίμα που μεταφέρει τα κύτταρα του αίματος σε όλο το σώμα). Αυτό παριστάνεται σχηματικά στο Σχήμα 1. Σχήμα 1. Αναπαράσταση των διαμερισμάτων και των ποσών που συνθέτουν το σύνολο του νερού του σώματος (Benelam et al.2010) 14

15 Το νερό επίσης, είναι βασικό συστατικό του σάλιου και μας βοηθάει να καταπιούμε, ενώ βρίσκεται στα υγρά των αρθρώσεων και στα υγρά που γεμίζουν και λιπαίνουν τα μάτια μας (υαλοειδές σώμα του οφθαλμού και δάκρυα). Λειτουργεί σαν διαλύτης για τα μέταλλα, τις βιταμίνες, τα αμινοξέα, τη γλυκόζη και πολλές άλλες ουσίες και μεταφέρει θρεπτικά συστατικά, μεταβολίτες και ορμόνες στο σώμα. Συμμετέχει στον σχηματισμό των δομών των μακρομορίων όπως οι πρωτεΐνες και το γλυκογόνο. Δρα ως μαξιλάρι για το νευρικό σύστημα (εγκεφαλονωτιαίο υγρό), ενώ μας επιτρέπει να απαλλαγούμε από τα απόβλητα, κυρίως μέσω των νεφρών με την παραγωγή ούρων και περιττωμάτων και βοηθά στη ρύθμιση της θερμοκρασίας του σώματος με την διαδικασία της εφίδρωσης (Grandjean & Campbell 2004). Εκτός από την ποσότητα του νερού, πολύ μεγάλη σημασία έχει και η συγκέντρωση των διαλυμένων ουσιών που βρίσκονται στα υγρά του σώματος, γιατί ρυθμίζουν την ωσμωτική ισορροπία του νερού στο σώμα (Benelam & Wyness 2010). Η συγκέντρωση αυτή ελέγχεται συνεχώς από το σώμα, με την ωσμωτική πίεση που ασκούν τα υγρά στα κυτταρικά τοιχώματα μέσα και έξω από αυτά. Ο οργανισμός μας τείνει να ισορροπήσει τις αλλαγές στην ωσμωτικότητα των υγρών, είτε προσλαμβάνοντας νερό μέσω του μηχανισμού της δίψας, είτε αποβάλλοντας την περίσσεια των υγρών με τα ούρα. Ακόμη και πολύ μικρές αλλαγές στην ωσμωτικότητα του πλάσματος, περίπου 1%, διεγείρουν τους μηχανισμούς αυτούς. 1.2 ΣΥΝΟΛΙΚΟ ΝΕΡΟ - ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΝΕΡΟΥ Η ποσότητα του νερού στο σώμα (προσλαμβανόμενο και παραγόμενο από τον οργανισμό), ονομάζεται συνολικό νερό σώματος και κατανέμεται όπως προαναφέρθηκε μεταξύ των δύο διαμερισμάτων (ενδοκυτταρικά και εξωκυτταρικά). Με αυστηρό ομοιοστατικό έλεγχο και την ενεργοποίηση του μηχανισμού της δίψας και της ούρησης, ο οργανισμός προσπαθεί συνεχώς να διορθώσει τις ανισορροπίες που συμβαίνουν μεταξύ των δύο διαμερισμάτων. Η διαφορά μεταξύ του συνόλου των υγρών (προσλαμβανόμενο και παραγόμενο ενδογενώς) και του συνόλου των απωλειών διαφόρων υγρών, την ημέρα ονομάζεται ισοζύγιο νερού. Υγρά αποβάλλονται από το σώμα κυρίως μέσω των νεφρών (ούρα) και του ιδρώτα, ενώ κάποιες μικρές ποσότητες χάνονται από το δέρμα, τους πνεύμονες και τα κόπρανα. Το νερό που παράγεται στο σώμα δημιουργείται από τον αερόβιο 15

16 μεταβολισμό των ενώσεων που περιέχουν υδρογόνο. Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία για μια ενεργειακή δαπάνη 2500Κcal /ημέρα, παράγονται περίπου 250 ml νερού ( Grandjean & Campbell 2004). Στον παρακάτω πίνακα είναι ένα παράδειγμα ημερήσιου υδατικού ισοζυγίου, σε νέο άνδρα που λαμβάνει 2110 Kcal από την διατροφή του. Πίνακας 1.2 Καθημερινό υδατικό ισοζύγιο ενός νεαρού άνδρα σε μια διατροφή που παρέχει 2110 kcal ημερησίως. Μέσος όρος πέντε καθημερινές μετρήσεις. Πηγή: Passmore και Durnin (1955 ) Καθημερινό υδατικό ισοζύγιο ενός νεαρού άνδρα σε μια διατροφή που παρέχει 2110 kcal ημερησίως. Νερό (ml / ημέρα) Η περιεκτικότητα σε νερό των στερεών τροφίμων 1115 Υγρό πόσιμο 1180 Μεταβολικό νερό 279 Συνολική πρόσληψη 2574 Ούρα 1294 Νερό κοπράνων 56 Απώλειες λόγω της εξάτμισης του νερού 1214 Συνολική απώλεια 2565 Υδατικό ισοζύγιο ΠΟΣΟ ΝΕΡΟ ΧΡΕΙΑΖΟΜΑΣΤΕ Πολλοί παράγοντες, όπως το κλίμα, τα ρούχα, η σωματική δραστηριότητα, η ηλικία, το φύλο και η μάζα του σώματος επηρεάζουν την ανάγκη του ατόμου για νερό από τρόφιμα και ποτά. Έτσι είναι πολύ δύσκολο να δοθούν ειδικές συστάσεις, ως προς το πόσο νερό ακριβώς χρειάζεται ο καθένας μας. Ωστόσο, το σώμα, όπως 16

17 προαναφέρθηκε, έχει ένα ευαίσθητο μηχανισμό για τον έλεγχο της ενυδάτωσης και έτσι στις περισσότερες περιπτώσεις, το συνολικό νερό του σώματος παραμένει σταθερό, ενώ ρυθμίζεται σε καθημερινή βάση μέσα σε στενά όρια μεταξύ του 0,3% και 0,5% του σωματικού βάρους (Gibson et al. 2012). Η ομάδα εμπειρογνωμόνων της ΕFSΑ πρόσφατα ανέφερε ότι οι διαιτητικές τιμές αναφοράς (DRVs) για τη συνολική πρόσληψη νερού θα πρέπει να περιλαμβάνoυν νερό από τα ποτά όλων των ειδών, όπως πόσιμο και μεταλλικό νερό αλλά και νερό από την υγρασία των τροφίμων (EFSA 2008). Μέχρι σήμερα οι επιστήμονες δεν έχουν καταλήξει οριστικά για την ποσότητα του νερού που πρέπει καθημερινά να καταναλώνετε, έτσι ώστε ο οργανισμός να ενυδατώνεται επαρκώς. Το Εθνικό Ερευνητικό Συμβούλιο πρότεινε ημερήσια κατανάλωση 1ml/Kcal από την ενέργεια που καταναλώνεται καθημερινά. Η ΕFSA συνιστά κατανάλωση 1,2 λίτρα ανά ημέρα (περίπου 6-8 ποτήρια) ΕΝΗΛΙΚΕΣ Οι ενήλικες γυναίκες τείνουν να έχουν μικρότερη ανάγκη σε νερό από ό, τι οι άνδρες, λόγω μικρότερου μεγέθους του σώματος, μεγαλύτερου ποσοστού λίπους(λιγότερο νερό) και χαμηλότερου μεταβολικού ρυθμού. Εκτιμήθηκε ότι οι συνολικές ανάγκες σε νερό για άνδρες χωρίς καθόλου φυσική δραστηριότητα είναι περίπου 2,5 lt ανά ημέρα, ενώ αυξάνεται σε 3,5 lt ανά ημέρα, για τους μετρίως δραστήριους και πλησιάζει τα 6 lt ανά ημέρα στους πολύ ενεργητικούς που ζουν σε ένα ζεστό κλίμα. Οι απαιτήσεις σε νερό των γυναικών, είναι κατά 0,5-1 λίτρο λιγότερο από εκείνο των ανδρών (Sawka et al. 2005). Οι έγκυες γυναίκες έχουν ελαφρώς αυξημένες απαιτήσεις σε υγρά, λόγω του αμνιακού υγρού και των αναγκών του εμβρύου,ενώ οι θηλάζουσες χρειάζονται ακόμα περισσότερα υγρά λόγω της γαλουχίας Η εκτιμώμενη πρόσθετη απαίτηση είναι περίπου 0,3 lt ανά ημέρα για την εγκυμοσύνη (IOM 2005) και μεταξύ 0,7 (EFSA 2008) και 1,1 lt ανά ημέρα (ΔΟΜ 2005) για τη γαλουχία. 17

18 1.3.2 ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΥΝΟΛΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ ΑΠΟ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΕΠΙΣΗΜΕΣ ΑΡΧΕΣ (l/ημέρα) Πίνακας1.4 Συστάσεις για την πρόσληψη συνολικού νερού από διάφορες αρχές (l/ημέρα). Συστάσεις για την πρόσληψη συνολικού νερού από διάφορες αρχές (l/ημέρα)) Ηλικιακή ομάδα EFSA* (2010) διαιτητικές τιμές ΙΟΜ* (2005) WHO* (2005) αναφοράς επαρκείς απαιτήσεις προσλήψεις Αρσενικό Θηλυκό Αρσενικό Θηλυκό Αρσενικό Θηλυκό Ενήλικες χρόνια χρόνια Εγκυμοσύνη Γαλουχία ΕFSA: Οργανισμός τυποποίησης τροφίμων, ΙΟΜ: Ιατρικό Ινστιτούτο, WHO: παγκόσμια οργάνωση υγείας. O παραπάνω πίνακας συγκρίνει τις συστάσεις της EFSA-Οργανισμός Ασφάλειας τροφίμων- (DRVs: Διαιτητικές Τιμές Αναφοράς) για το νερό με τις επαρκείς προσλήψεις που ορίζονται από τον Οργανισμό Τροφίμων και Διατροφής του (Ι.Ο.Μ.) Ιατρικού Ινστιτούτου στις Η.Π.Α., και τις σχετικές απαιτήσεις που ορίζονται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (Π.Ο.Υ.). Οι επαρκείς προσλήψεις για νερό του Ι.Ο.Μ. αναφέρονται στη συνολική πρόσληψη υγρών (από πόσιμο νερό, νερό από ποτά και νερό που βρίσκεται στα τρόφιμα) και είναι τέτοιες που να προλαμβάνουν τα βλαβερά αποτελέσματα της αφυδάτωσης, τα οποία μπορεί να δημιουργήσουν μεταβολικές και λειτουργικές ανωμαλίες (Institute of Medicine 2005). Οι απαιτήσεις του Π.Ο.Υ. για νερό, αναφέρονται επίσης στο συνολικό νερό από πόσιμο, νερό από άλλα ποτά και νερό από τα τρόφιμα. Αυτές οι επαρκείς προσλήψεις ισχύουν μόνο για συνθήκες μέτριας θερμοκρασίας του περιβάλλοντος και για μέτρια επίπεδα φυσικής δραστηριότητας. 18

19 Όταν έχουμε πολύ υψηλή εξωτερική θερμοκρασία και αυξημένη σωματική άσκηση, οι απώλειες νερού μπορεί να φθάσουν έως και 8,0 lt ανά ημέρα και θα πρέπει να αντικατασταθούν με τις κατάλληλες ποσότητες υγρών και ηλεκτρολυτών για να αποφευχθούν υπό-οσμωτικές διαταραχές (Lunn &Foxen 2008). 1.4 ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΥΓΡΩΝ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ Τα υγρά στο σώμα δεν είναι καθαρό νερό, αλλά διαλύματα που περιέχουν ουσίες. Στα εξωκυτταρικά υγρά οι διαλυμένες ουσίες είναι άλατα, κυρίως χλωριούχο νάτριο, διττανθρακικό (ΗCO2), μικρές συγκεντρώσεις ασβεστίου, καλίου, μαγνησίου, διάφορες ορμόνες και μεταβολίτες. Στα ενδοκυτταρικά υγρά περιέχονται κυρίως άλατα καλίου, μικρές ποσότητες νατρίου, μαγνησίου, ασβεστίου και άλλες ουσίες. Η ωσμωτικότητα του εξωκυτταρικού υγρού καθορίζεται κυρίως από τη συγκέντρωση του νατρίου, ενώ εκείνη του ενδοκυτταρικού από τη συγκέντρωση του καλίου. Νάτριο και κάλιο διασχίζουν τις κυτταρικές μεμβράνες προσπαθώντας να διατηρήσουν σταθερό τον ένδο, έξω-κυτταρικό όγκο των υγρών. Όταν υπάρχει έλλειψη υγρών στο σώμα,η ωσμωτικότητα του πλάσματος αυξάνεται, ο οργανισμός χρειάζεται περισσότερο νερό και τα σήματα που στέλνονται στους νεφρούς μειώνουν την απέκκριση των υγρών στα ούρα, ενώ διεγείρεται και ο μηχανισμός της δίψας. Αν η ωσμωτικότητα του πλάσματος μειώνεται (υπερενυδάτωση), τότε τα νεφρά αυξάνουν την παραγωγή των ούρων Έτσι η ενυδάτωση καθορίζεται όχι μόνο από την πρόσληψη νερού αλλά και από την προσφορά του νατρίου και του καλίου στον οργανισμό (Benelam & Wyness 2010). 1.5 ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΥΠΕΡΕΝΥΔΑΤΩΣΗΣ Σαν αφυδάτωση ορίζεται η πάνω από 1% απώλεια της μάζας του σώματος, που οφείλεται στη μείωση των υγρών και όχι στην απώλεια βάρους εξαιτίας αρνητικού ενεργειακού ισοζυγίου (Kleiner 1999). Αφυδάτωση που μπορεί να προκαλέσει,απώλεια μάζας σώματος 2% ή και περισσότερο μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένη γνωστική λειτουργία (Ritz & Berrut 2005), μειωμένη σωματική απόδοση, πονοκεφάλους, συμπτώματα κόπωσης και αλλαγή διάθεσης (Shirreffs et al. 2005).Μεγαλύτερη έλλειψη ιδιαίτερα σε θερμό περιβάλλον, αυξάνει τη θερμοκρασία του σώματος και τον αναπνευστικό ρυθμό 19

20 (Popkin et al. 2010).Υπάρχουν, επίσης, επιπτώσεις στη λειτουργία των νεφρών και του καρδιαγγειακού συστήματος (Manz & Wentz 2005). Σε περιπτώσεις σοβαρής αφυδάτωσης, μεγάλες ποσότητες νερού και νατρίου έχουν χαθεί και από μόνο του το νερό δεν μπορεί να αποκαταστήσει την οσμωτικότητα στο σωστό επίπεδο αν στα υγρά ενυδάτωσης δεν συμπεριλαμβάνεται και το νάτριο. Εάν η αφυδάτωση είναι πάρα πολύ σοβαρή και οι απώλειες είναι πάνω από 8%,για παράδειγμα, σε συνθήκες όπως η χολέρα, όπου μεγάλες ποσότητες νερού του σώματος χάνονται λόγω σοβαρής διάρροιας, τότε μπορεί να είναι θανατηφόρα. Oι αρμόδιοι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι, για τους περισσότερους ανθρώπους, που ζουν σε ένα εύκρατο κλίμα και οι οποίοι έχουν άμεση πρόσβαση σε υγιεινά ασφαλές πόσιμο νερό και τρόφιμα, σοβαρή αφυδάτωση είναι απίθανο να συμβεί αλλά μπορεί να υπάρχουν κάποιες ομάδες πληθυσμού και περιπτώσεις, όπου ο κίνδυνος της αφυδάτωσης να είναι αυξημένος. Ωστόσο ήπια αφυδάτωση, δηλαδή της τάξης του 1% έως 2% απώλεια μάζας σώματος, μπορεί να συμβεί στο γενικό πληθυσμό, αν δεν επαρκούν τα υγρά που καταναλώνονται (Benelam & Wyness 2010). Η χρόνια ήπια αφυδάτωση μαζί με μία σειρά και από άλλες προϋποθέσεις (π.χ. έλλειψη σωματικής δραστηριότητας, παχυσαρκία, κ.α.) έχει αποδειχθεί ότι σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο δυσκοιλιότητας, λοιμώξεις του ουροποιητικού συστήματος, πέτρες στα νεφρά, υπέρταση, στεφανιαία νόσο (CHD) και εγκεφαλικό επεισόδιο ( Manz & Wentz 2005). Σε πειράματα που περιόρισαν τα υγρά για να προκαλέσουν αφυδάτωση, η απώλεια της μάζας σώματος μειώθηκε περίπου 1% μετά από 13 ώρες, 2% μετά από 24 ώρες περίπου και σχεδόν 3% μετά από 37 ώρες όταν δεν δόθηκαν υγρά και μόνο σχετικά ξηρές τροφές καταναλώθηκαν. Σημειώνεται όμως, ότι τα άτομα που υποβλήθηκαν σε αυτόν τον περιορισμό των υγρών είχαν πολύ έντονη την αίσθηση της δίψας. Αυτό δείχνει ότι είναι γενικά απίθανο οι άνθρωποι να αφυδατώνονται σε τέτοιο βαθμό τυχαία,εκτός εάν συντρέχουν άλλοι σοβαροί λόγοι υγείας (Shirreffs et al. 2004). 20

21 Πίνακας 1.6 Πιθανές απώλειες βάρους σώματος σε διαφορετικούς βαθμούς αφυδάτωσης (Benelam & Wyness 2010). Απώλεια μάζας του σώματος σε διαφορετικά επίπεδα αφυδάτωσης Επίπεδο αφυδάτωσης Ήπιο Μέτριο Σοβαρό Απώλεια μάζας σώματος 1% 2% 5% 10% (προκύπτουσα μάζα σώματος) 70-kg άντρας 0.7 kg 1.4 kg 3.5 kg 7 kg (63 (69.3 kg) (68.6 kg) (66.5 kg) kg) 50 kg γυναίκα 0.5 kg (49.5kg) 1 kg (49 kg) 2.5 kg (47.5 kg) 5 kg (45 kg) 35 kg παιδί 0.3 kg (34.7 g) 0.7 kg (34.3 g) 1.8 kg (33.2 kg) 3.5 kg (31.5 kg)) Σε πολύ μεγάλη κατανάλωση υγρών (υπέρ-ενυδάτωση) τα νεφρά δεν μπορούν να αποβάλλουν το περίσσευμα του νερού και σε κάποιες σπάνιες περιπτώσεις, αυτό οδηγεί σε υπονατριαιμία (χαμηλά επίπεδα νατρίου στο αίμα < 130 mmol/l ), η οποία μπορεί να προκαλέσει πνευμονική συμφόρηση, οίδημα του εγκεφάλου, κεφαλαλγία, κόπωση, λήθαργο, σύγχυση, έμετο, σπασμούς και τελικά κώμα (O'Brien et al ).. Η υπερφόρτωση με υγρά έχει αναφερθεί σε αθλητές σαν αποτέλεσμα της μεγάλης κατανάλωσης του νερού σε σύντομο χρονικό διάστημα. Υποστηρίζεται πάντως, ότι η κατανάλωση υπερβολικών ποσοτήτων υγρών, πολύ λίγο συνδέεται με κινδύνους για την υγεία (Benelam & Wyness 2010 ). 1.6 ΝΕΡΟ ΚΑΙ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Στο παρελθόν, υπήρξε η λανθασμένη άποψη, ότι η υπερβολική κατανάλωση νερού στη καθημερινή ζωή, βοηθάει τον οργανισμό να αποτοξινωθεί και όσο περισσότερο πίνουμε τόσο καλύτερα αποβάλλονται οι επιβλαβείς ουσίες, όπως υπολείμματα από τοξίνες,φυτοφάρμακα και άλλοι περιβαλλοντικοί ρύποι που συσσωρεύονται στο σώμα. Οι ειδικοί όμως αναφέρουν, ότι εξελιγμένα συστήματα αναλαμβάνουν τον ρόλο αυτόν στο σώμα,κυρίως τα νεφρά,το συκώτι,οι πνεύμονες και το έντερο. Το νεφρό για παράδειγμα χρησιμοποιεί το μηχανισμό της σπειραματικής διήθησης, όπου 21

22 το υγρό του αίματος διηθείται από τα τριχοειδή αγγεία του σπειράματος και διαχωρίζονται οι επιβλαβείς ουσίες οι οποίες αποβάλλονται με τα ούρα. Παρατηρήθηκε ότι η πρόσληψη νερού αυξάνει την ταχύτητα με την οποία το νερό φιλτράρει τις τοξίνες,δεν υπάρχει όμως καμία απόδειξη ότι η επιπλέον κατανάλωση νερού επιτρέπει στο σώμα να εκκρίνει τις τοξίνες πιο αποτελεσματικά,ενώ δεν πρέπει και να παραβλέπεται ο κίνδυνος της υπονατριαιμίας από την υπερενυδάτωση, δεδομένου ότι το σώμα προσπαθεί να αντιμετωπίσει την αραίωση πολλών σημαντικών ηλεκτρολυτών η οποία μπορεί να οδηγήσει και στο θάνατο. (Benelam & Wyness 2010).Έτσι δεν είναι απαραίτητο να καταναλώνουμε περισσότερο νερό από αυτό που χρειάζεται για να βοηθήσουμε στη διαδικασία της αποτοξίνωσης του οργανισμού μας. 1.7 ΕΝΥΔΑΤΩΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΜΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Το νερό όπως προαναφέρθηκε βοηθάει στη ρύθμιση της θερμοκρασίας του σώματος. Σε κανονικές συνθήκες θερμοκρασίας ή σε κρύο περιβάλλον η θερμότητα που παράγεται στον οργανισμό με τον μεταβολισμό, είναι απαραίτητη για να διατηρηθεί σταθερή η θερμοκρασία του σώματος. Όταν όμως η θερμοκρασία του περιβάλλοντος αυξάνεται (όπως συμβαίνει τους καλοκαιρινούς μήνες) και ξεπερνάει εκείνη του δέρματος,ο μόνος μηχανισμός απώλειας θερμότητας που διαθέτει το σώμα είναι εκείνος της εξάτμισης με τον ιδρώτα. Έτσι το σώμα αυξάνει σημαντικά την ποσότητα του ιδρώτα που παράγει, ο οποίος με τη κίνηση του αέρα και τη χαμηλή υγρασία του περιβάλλοντος εξατμίζεται και μειώνει τη θερμοκρασία του δέρματος (Veronica S.Miller & Graham P.Bates 2009). Σε υψηλή υγρασία περιβάλλοντος όμως ή σε μεγάλο υψόμετρο, ο ιδρώτας δεν εξατμίζεται και απορροφάται από τα ρούχα,προκαλώντας δυσφορία, επιπλέον θέρμανση, εξάντληση των υγρών αποθεμάτων του σώματος και πιθανές διαταραχές του δέρματος. Η παρατεταμένη εφίδρωση έτσι, προκαλεί μεγαλύτερες απώλειες των υγρών του οργανισμού και συνεπώς μείωση του όγκου του πλάσματος του αίματος και μειωμένη ικανότητα του κυκλοφορικού συστήματος να διατηρήσει επαρκή τη ροή του αίματος προς το δέρμα, τους μυς και τον εγκέφαλο. Αυτό δημιουργεί μυϊκή κόπωση, μειώνει τη σωματική απόδοση,αυξάνει τη θερμοκρασία του σώματος, ενώ μπορεί να επηρεάσει το συντονισμό των κινήσεων και τη γνωστική λειτουργία (Patrick R. et al 2005). 22

23 Η ποσότητα του ιδρώτα που παράγεται εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως οι περιβαλλοντικές συνθήκες, η ένταση της φυσικής δραστηριότητας, τα ρούχα που φοριούνται, και το επίπεδο της φυσικής κατάστασης του ατόμου ( Murray 2007).Όταν γίνεται έντονη άσκηση σε ζεστό περιβάλλον η απώλεια σε ιδρώτα μπορεί να φτάσει και τα 3 lt την ώρα. Ακόμα και στο κολύμπι,σημαντικές ποσότητες νερού χάνονται με τον ιδρώτα. Έτσι ο κίνδυνος της αφυδάτωσης αυξάνεται κατά τη διάρκεια σωματικής άσκησης,για μεγάλο χρονικό διάστημα σε ένα ζεστό κλίμα. Αξίζει να σημειωθεί ότι η επαρκής πρόσληψη νερού λίγες ώρες πριν την έκθεση στο θερμό περιβάλλον, αλλά και σε τακτά χρονικά διαστήματα (ανά ώρα) κατά τη διάρκεια της έκθεσης, συμβάλλει στη διατήρηση της ενυδάτωσης σε καλά επίπεδα, ενώ δεν πρέπει να παραβλέπεται και η αντικατάσταση των ηλεκτρολυτών (νάτριο, κ.α.) που χάνονται με τον ιδρώτα, για να αποφευχθούν οι υπό-οσμωτικές διαταραχές ( Costill, 1990). Μεγαλύτερη διαιτητική πρόσληψη αλατιού συστήνεται συνήθως το καλοκαίρι, όχι μόνο για να αντικαταστήσει τις ποσότητες του νατρίου που χάνονται, αλλά και γιατί διεγείρει τον μηχανισμό της δίψας πριν αφυδατωθεί το σώμα, ενώ η χορήγηση υγρών με υδατάνθρακες και ηλεκτρολύτες (ισοτονικά ποτά) στους αθλητές βελτιώνει τα επίπεδα ενυδάτωσης και παρέχει ενέργεια. 2. ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΧΩΡΕΣ Η Υπηρεσία Προδιαγραφών Τροφίμων (ΕFSA) συνιστά 6-8 ποτήρια (1,2 λίτρα) υγρών την ημέρα, πόσιμο. Αν τα τρόφιμα παρέχουν περίπου το 20% της πρόσληψης νερού μας (όταν κάνουμε καθιστική ζωή) (Grandjean & Campbell 2004), τότε η συνολική πρόσληψη νερού που προτείνεται από την ΕFSA θα είναι 1,5-2,0 λίτρα ημερησίως. Αυτή είναι αρκετά χαμηλή σε σύγκριση με τις συστάσεις του Πίνακα 1.4 (Lunn 2008). Πρόσφατα στοιχεία για την πρόσληψη νερού σε διάφορες χώρες από τρόφιμα και ποτά παρουσιάζονται στον Πίνακα 1.9. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο μέσος όρος του συνολικού νερού πρόσληψης υπολογίζεται σε 2494 g/ημέρα στους ενηλίκους ηλικίας ετών το 2008/2009 (Ng et al. 2011) και 2418 g/ημέρα για το 2008/2010. Ο μέσος όρος του νερού που προσλαμβάνεται σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες φαίνεται να είναι σε γενικές 23

24 γραμμές παρόμοιος με αυτόν στο Ηνωμένο Βασίλειο, 2461 ml ανά ημέρα στη Σουηδία (Becker et al.2002], 2039 ml ανά ημέρα στη Γερμανία (Manz et al. 2005), 2222 ml ανά ημέρα στην Ολλανδία (TNO 1998), κάτω από το Ηνωμένο Βασίλειο, μέση πρόσληψη 1984 ml ανά ημέρα στη Γαλλία (Volatier 2000). Ωστόσο, οι διαφορές στις μεθόδους συλλογής δεδομένων και του χρόνου διεξαγωγής της έρευνας, σημαίνει ότι οι τιμές αυτές δεν είναι οπωσδήποτε συγκρίσιμες. Έχουν αναφερθεί προσλήψεις συνολικού νερού στη Βόρεια Αμερική, οι οποίες είναι σημαντικά υψηλότερες από ότι στη Βρετανία και την Ευρώπη. Το , σε μία έρευνα εθνικής υγείας και διατροφής (NHANES), σε ενήλικες Αμερικανούς αναφέρθηκε κατανάλωση 3.18 l συνολικού νερού μέσα στο 24ώρο (Κant et al. 2009), ελαφρώς λιγότερο από τα 3.35 l που είχαν αναφερθεί το Πίνακας 2. Συνολική πρόσληψη και κατανάλωση ποτών και νερού στους ενήλικες σε διάφορες χώρες Χώρα ΗΝΩΜΈΝΟ ΗΝΩΜΈΝΟ ΗΝΩΜΈΝΟ Γαλλία Γερμανία Σουηδία Ολλανδία ΗΠΑ ΗΠΑ ΒΑΣΊΛΕΙΟ ΒΑΣΊΛΕΙΟ ΒΑΣΊΛΕΙΟ (2000/2001) 2008/ /2009 Μονάδες g/ημέρα g/ημέρα ml/ημέρα ml/ημέρα (ml/ημέρα) ml/ημέρα ml/ημέρα g/ημέρα Συνολικό νερό (M + F) Συνολικού νερού (M) Δ/Υ Δ/Υ Συνολικό νερό (Φ) Δ/Υ Δ/Υ Συνολικό ποτά (M + F) Δ/Υ Συνολικό ποτά (M) Δ/Υ Σύνολο ποτών (F) Δ/Υ Δ/Υ 2377 Δ/Υ 2.1 ΠΗΓΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΝΕΡΟΥ Το νερό το παίρνουμε από όλα τα τρόφιμα και τα ποτά που καταναλώνουμε. Η περιεκτικότητα σε νερό των τροφίμων ποικίλλει. Στις περισσότερες σούπες, στα φρούτα και τα λαχανικά είναι περισσότερο από 80%, ενώ στα ζεστά γεύματα 24

25 κυμαίνεται από 40% έως 70%. Στα προϊόντα των δημητριακών, όπως το ψωμί και τα διάφορα αρτοσκευάσματα είναι λιγότερο από 40% και κάτω από 10 % σε αλμυρά σνακ και γλυκίσματα. Μπορούμε, επίσης, να πάρουμε νερό από όλα τα υγρά που καταναλώνουμε, συμπεριλαμβανομένου του γάλακτος, των χυμών φρούτων και των ροφημάτων, όπως το τσάι και ο καφές. Τα αλκοολούχα ποτά επίσης περιέχουν μεγάλο ποσοστό νερού. Έχει υπολογιστεί,ότι όταν κάνουμε μία σχετικά καθιστική ζωή, παίρνουμε από τα τρόφιμα περίπου το 20% της συνολικής πρόσληψης του νερού μας σε καθημερινή βάση ( Grandjean & Campbell 2004), αν και αυτό εξαρτάται από τα είδη των τροφίμων που καταναλώνουμε. Ωστόσο, εάν οι απαιτήσεις νερού είναι πολύ μεγάλες, τότε δεν είναι δυνατόν να καλύψουμε αυτή την απαίτηση από τα τρόφιμα. Για παράδειγμα, εάν 5 λίτρα επιπλέον υγρό απαιτείται για να αντισταθμίσει το σώμα τις απώλειες του ιδρώτα κατά την άσκηση σε ένα ζεστό κλίμα, τότε είναι απαραίτητο να πάρει το περισσότερο από αυτό από τα ποτά, καθώς το ισοδύναμο ποσό των τροφίμων θα είναι πολύ μεγάλο για να καταναλωθεί. Οι σχετικές επιδράσεις που έχουν τα διάφορα ποτά στην ενυδάτωση θα αναλυθoύν παρακάτω. Μπορούμε να απορροφήσουμε το νερό αποτελεσματικά από όλα σχεδόν τα τρόφιμα και τα ποτά, αν και ο ρυθμός απορρόφησης μπορεί να αυξηθεί ή να μειωθεί σε κάποιο βαθμό, ανάλογα με τη σύνθεση του τροφίμου ή ποτού, όπως για παράδειγμα στο περιεχόμενο αλάτι ή και τη ζάχαρη (Sharp 2007).Το ποσοστό της απορρόφησης του νερού, δεν προκαλεί συνήθως ανησυχία στις περισσότερες περιπτώσεις, όμως η σύσταση των υγρών που λαμβάνονται για να αντικαταστήσουν αυτή την απώλεια είναι σημαντική, ιδιαίτερα όταν μεγάλες ποσότητες νερού έχουν χαθεί λόγω εντατικής άσκησης. Η περιεκτικότητα σε νερό των τροφίμων και ποτών που καταναλώνουμε συνήθως καθημερινά παρουσιάζεται στον Πίνακα Πίνακας 2.1. Περιεκτικότητα σε νερό συχνά καταναλώσιμων τροφίμων και ποτών Πηγή: Grandjean και Campbell (2004 ). Περιεκτικότητα σε νερό συχνά καταναλώσιμων τροφίμων και ποτών Τρόφιμα / ποτά Περιεκτικότητα σε νερό (%) Τσάι, καφές, χαμηλά σε θερμίδες αναψυκτικά Μπύρα Κρασί

26 Μούρα, πεπόνι, εσπεριδοειδή, αχλάδια, μήλα, λαχανικά σαλάτας, μπρόκολο, καρότα Γάλα, αναψυκτικά, χυμός φρούτων Μπανάνες, πατάτες, καλαμπόκι Γιαούρτι Ψάρια και θαλασσινά Ρύζι και ζυμαρικά Σούπες Βραστά, κατσαρόλας, κλπ Αποστάγματα ( π.χ. τζιν, ουίσκι) Πίτσα Κρέας Τυρί Ψωμιά και μπισκότα Δημητριακά πρωινού (χωρίς γάλα) 2-5 Αλμυρά σνακ και είδη ζαχαροπλαστικής 1-10 Έχει υπολογιστεί ότι τα ποτά αντιπροσωπεύουν το 70-80% της συνολικής πρόσληψης του νερού για τους περισσότερους πληθυσμούς (Κant et al. 2009). Αυτή η αναλογία δεν είναι ξεκάθαρα ορισμένη και ποικίλλει ανάλογα με τις επιλογές των τροφίμων και των ποτών. 2.2 ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΠΟΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Τα τρόφιμα και τα ποτά που καταναλώνουμε μαζί με τα υγρά τους μπορεί να έχουν και άλλες θετικές ή αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία μας, ιδιαίτερα όταν λαμβάνονται σε μεγάλες ποσότητες (π.χ. παχυσαρκία, αλκοολισμός, κ.ά.). Για αυτό το ισοζύγιο τροφίμων και ποτών που καταναλώνουμε, είναι μεν σημαντικό για την ενυδάτωση, αλλά δεν πρέπει να παραμελούνται και οι συνέπειες, που μπορεί να έχουν στην υγεία μας αυτές οι πηγές του νερού (Benelam & Wyness 2010).Στον παρακάτω πίνακα συνοψίζονται μερικά από τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα των ποτών για την υγεία. 26

27 Πίνακας 2.2. Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα των ποτών για την υγεία (Benelam & Wyness 2010). Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα των ποτών για την υγεία (Benelam & Wyness 2010). Ποτό Πλεονεκτήματα Μειονεκτήματα Πόσιμο νερό Τσάι Καφές Ο χυμός φρούτων / smoothies Γάλα Παρέχει νερό χωρίς πρόσθετη ενέργεια. Παρέχει νερό, ορισμένες θρεπτικές ουσίες (ειδικά αν καταναλώνεται με γάλα) και φυτικά βιοδραστικά. Περιέχει μικρή ποσότητα ενέργειας. Μπορεί να βοηθήσει στη μείωση του κινδύνου της καρδιαγγειακής νόσου. Παρέχει νερό, ορισμένα θρεπτικά συστατικά και φυτικά βιοδραστικά. Παρέχει νερό, μερικές βιταμίνες και φυτικά βιοδραστικά(καροτενοειδή και πολυφαινόλες). Τα smoothies μπορεί να παρέχουν και φυτικές ίνες. Παρέχει νερό και είναι πλούσια πηγή θρεπτικών συστατικών. Μπορεί να μην επαρκεί για ενυδάτωση κατά τη διάρκεια ή μετά από έντονη άσκηση που γίνεται για περισσότερο από 40 λεπτά-1 ώρα. Μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο της χαμηλής κατάστασης σιδήρου σε ομάδες υψηλού κινδύνου, εάν καταναλώνεται μαζί με τα γεύματα. Συμβάλλει στην πρόσληψη καφεΐνης, η οποία μπορεί να είναι πρόβλημα για ορισμένους καταναλωτές. Μπορεί να οδηγήσει σε πρόσληψη μεγάλης ποσότητας καφεΐνης. Υψηλή περιεκτικότητα σε φυσική-ζάχαρη και συνεπώς αύξηση του ενεργειακού περιεχομένου. Μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο της τερηδόνας και της οδοντικής διάβρωσης του σμάλτου, εάν καταναλώνονται συχνά μεταξύ των γευμάτων. Πηγή κορεσμένων λιπαρών οξέων. Αναψυκτικά Παροχή νερού. Τα ζαχαρούχα έχουν υψηλό 27

28 Τα αθλητικά ποτά Αλκοόλ Μερικά παρέχουν τη βέλτιστη ποσότητα νατρίου και υδατανθράκων για εκείνους που ασκούν έντονη άσκηση. Τα περισσότερο αραιά αλκοολούχα ποτά, όπως η μπύρα και ο μηλίτης παρέχουν νερό. Η μέτρια κατανάλωση αλκοόλ μπορεί να έχει καρδιαγγειακά οφέλη για τους μεσήλικες και ηλικιωμένους. ενεργειακό περιεχόμενο. Μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο της τερηδόνας και της οδοντικής διάβρωσης του σμάλτου, εάν καταναλώνονται συχνά μεταξύ των γευμάτων. Μέτρια ποσότητα ζάχαρης και ενεργειακού περιεχομένου ενώ δεν είναι απαραίτητα για εκείνους που κάνουν καθιστική ζωή ή μέτρια άσκηση. Συμπυκνωμένα αλκοολούχα ποτά χωρίς πρόσθετο νερό, μπορούν να προκαλέσουν αφυδάτωση. Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ είναι επιβλαβής για την υγεία. Σχετικά υψηλή περιεκτικότητα σε ενέργεια και προωθεί την υπερκατανάλωση ενέργειας. Ορισμένα αλκοολούχα ποτά, ιδιαίτερα το λευκό κρασί, μπορεί να συμβάλει στην οδοντική διάβρωση ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΠΟΤΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΣΕ ΑΛΛΕΣ ΧΩΡΕΣ Η δημοτικότητα των διαφόρων ποτών ποικίλλει ανά πληθυσμό, ηλικιακή ομάδα και φύλο. Ο Πίνακας 2.3 συνοψίζει την κατανάλωση σε χώρες όπου υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία (στο Ηνωμένο Βασίλειο, τις Η.Π.Α., τον Καναδά, τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ολλανδία και τη Σουηδία). Η σύγκριση είναι δύσκολη, εξαιτίας του τρόπου που γίνεται η ταξινόμηση, ειδικά για το νερό που προστίθεται στα ζεστά ροφήματα και το γάλα (δηλαδή αν περιλαμβάνεται με το τσάι και τον καφέ και αν συμπεριλαμβάνεται το γάλα με τα δημητριακά). Επιπλέον, οι μελέτες στις Η.Π.Α., την Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο παραθέτουν όγκους και όχι βάρη. Στη Μεγάλη Βρετανία, η κατανάλωση νερού (εμφιαλωμένου και πόσιμου βρύσης) εμφανίζεται να 28

29 έχει αυξηθεί από 278 g/ημέρα το 2000/2001 σε 432 g/ημέρα το 2008/2009 (Ng et al. 2011). Στη Γαλλία η κατανάλωση του πόσιμου νερού βρύσης το βρίσκεται να είναι υψηλότερη (564 g/ημέρα για ενήλικες ηλικίας ετών) από τη Βρετανία και πολύ χαμηλότερη από την κατανάλωση των Καναδών ενηλίκων το 2004 για τις ηλικίες ετών (705 έως 1065 g/ημέρα, ανάλογα με την ηλικιακή ομάδα) (Garriguet 2008). Στις Η.Π.Α. οι ενήλικες βρέθηκαν να καταναλώνουν περισσότερο νερό ( ml/ενήλικες) (Popkin 2010). Ωστόσο, οι τιμές για την Ιταλία δεν είναι συγκρίσιμες, γιατί περιλαμβάνουν νερό που χρησιμοποιείται για την παρασκευή τσαγιού και καφέ (Turrini et al. 2001). Στις περισσότερες μελέτες οι γυναίκες φαίνεται να καταναλώνουν περισσότερο νερό βρύσης από τους άνδρες. Για το τσάι και τον καφέ διαπιστώθηκε μεγάλη κατανάλωση από έρευνα στη Μ. Βρετανία το Πάνω από το 90% των Βρετανών ενηλίκων βρέθηκε να πίνει τσάι και καφέ. Οι άντρες κατανάλωναν περισσότερο από τις γυναίκες (774 άντρες, 708 γρ./ημ. γυναίκες), ενώ η ηλικιακή ομάδα άνω των 50 ετών έπινε 320 γρ/ημ. περισσότερο από τα άτομα κάτω των 35 χρονών. Το η κατανάλωση ήταν 1106 γρ./ημ. στο τσάι, τον καφέ και το νερό μαζί (Bates et al. 2011), ενώ το η μέση κατανάλωση τσαγιού και καφέ (χωρίς ζάχαρη) ήταν 451 ml/ημέρα (Ng et al., 2011). Στη Σουηδία η κατανάλωση είναι παρόμοια με της Μεγάλης Βρετανίας και υψηλότερη από τις υπόλοιπες χώρες της Ευρώπης, τις Η.Π.Α. και τον Καναδά, όπως φαίνεται και από τον Πίνακα 2. Όσον αφορά στο γάλα, οι ενήλικες ετών το στη Μ. Βρετανία κατανάλωναν κατά μέσο όρο 152 γρ./ημ. γάλα (μαζί με αυτό που έβαζαν στο τσάι, τον καφέ και τα δημητριακά) (Bates et al. 2011). Τα στοιχεία των άλλων χωρών για το γάλα είναι δύσκολο να συγκριθούν, λόγω διαφορών στην κατάταξη, όπως προαναφέρθηκε ήδη, αλλά η κατανάλωση στην Ιταλία παρουσιάζεται να είναι ακόμα χαμηλότερη από αυτή στη Μ. Βρετανία. Η κατανάλωση στη Γαλλία είναι ml/ημ., στις Η.Π.Α. βρίσκεται να είναι παρόμοια με της Μ. Βρετανίας φτάνοντας τα ml/ημ., ενώ στον Καναδά είναι υψηλότερη. Επίσης, οι Σκανδιναβικές χώρες καταναλώνουν περισσότερο γάλα από τους Βρετανούς ενήλικες. Η κατανάλωση χυμού φρούτων βρέθηκε πως ήταν μέτρια μεταξύ των Βρετανών ενηλίκων ηλικίας ετών (μέση 65 g/ημέρα για τους άνδρες και 49 g/ημέρα για τις γυναίκες στο NDNS ). Επιπλέον, ήταν χαμηλότερη από ότι στη Σουηδία (88 g/ημέρα), παρόμοια με αυτή της Γαλλίας (33 54 ml/ημέρα σε όλες 29

30 τις ηλικιακές ομάδες) και υψηλότερη από ότι στην Ιταλία (μέση 21 ml/ημέρα το 1994). Οι Αμερικανοί ενήλικες (76 92 ml σε όλη την ηλικιακές ομάδες) και οι Καναδοί ενήλικες ( ml για τους άνδρες και ml στις γυναίκες) είχαν την υψηλότερη πρόσληψη. Μεταξύ των Βρετανών ηλικίας ετών η κατανάλωση ενεργειακών αναψυκτικών ανέρχεται στα 141 g/ημέρα το , είναι υψηλότερη στους άνδρες απ ότι στις γυναίκες. Υψηλότερη εμφανίζεται και στους νεαρότερους ενηλίκους σε σύγκριση με ενήλικες μεγαλύτερης ηλικίας. Ο μέσος όρος κατανάλωσης ήταν περίπου 2-3 κουτιά την εβδομάδα. Στη Γαλλία και την Ιταλία τα στοιχεία δείχνουν ότι υπάρχει χαμηλή κατανάλωση αναψυκτικών, μικρότερη από 100 g/ημέρα. Αντίθετα, τα αναψυκτικά καταναλώνονται σε μεγάλες ποσότητες στις Η.Π.Α. (520 ml/ημέρα σε ετών ενήλικες) (Popkin 2010) και στον Καναδά (439 και 249 g/ημέρα στους νέους άνδρες και γυναίκες, αντίστοιχα). Σε σχέση με τα αναψυκτικά διαίτης βρέθηκε να υπάρχει μεγαλύτερη κατανάλωση στις Η.Π.Α. (μέσος όρος 220 ml/ημέρα) από την Ευρώπη και το Ηνωμένο Βασίλειο (Gibson et al.2012). Για τα αλκοολούχα ποτά η συνολική κατανάλωση βρέθηκε να είναι κατά μέσο όρο 501 g/ημέρα στους άνδρες και 141 g/ημέρα στις γυναίκες στη Μ. Βρετανία το , συμβάλλοντας στο 8% της προσλαμβανόμενης ενέργειας. Αυτό είναι ελαφρώς υψηλότερο από ό, τι παρατηρείται σε άλλες χώρες, αν και οι διαφορές στη δημοτικότητα των ποτών δεν μας επιτρέπουν να συμπεράνουμε πόση είναι η κατανάλωση του καθαρού αλκοόλ από αυτά τα στοιχεία (Gibson et al.2012). 30

31 3.ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ 3.1 ΣΚΟΠΟΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ Σκοπός της μελέτης είναι να υπολογίσει την προσλαμβανόμενη ποσότητα νερού από τα ποτά ανά τετράωρο μέσα στο 24ωρο σε δείγμα 35 υγειών ενηλίκων κατά τη διάρκεια των καλοκαιρινών μηνών. Αντικείμενο της μελέτης είναι: α) Η καταγραφή της ποσότητας του νερού και του κάθε υγρού ξεχωριστά που καταναλώθηκε σε διάστημα μίας εβδομάδας για κάθε εξεταζόμενο. β) Η καταγραφή της ώρας της ημέρας που καταναλώθηκε. γ) Η συλλογή των απαντήσεων του δείγματος ανά δίωρο, ημέρα, εβδομάδα. δ) Η ανάλυση των αποτελεσμάτων. 3.2 ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ Η λεπτομερής καταγραφή (ανά δίωρο), της προσλαμβανόμενης ποσότητας και του είδους του ποτού που καταναλώνεται Η 7-ήμερη καταγραφή της πρόσληψης των υγρών Ο υπολογισμός της κατανάλωσης υγρών τους καλοκαιρινούς μήνες Η επιρροή της ώρας και της ημέρας της εβδομάδας, στην ποσοτική κατανάλωση και στο είδος των υγρών που καταναλώθηκαν. Καταγραφή των τάσεων στην κατανάλωση των υγρών, του ενήλικου πληθυσμού τους καλοκαιρινούς μήνες. 3.3 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Για τη συλλογή των δεδομένων πραγματοποιήθηκε ποσοτική περιγραφική έρευνα, η οποία έχει σαν κύριο χαρακτηριστικό τη διενέργειά της στο φυσικό περιβάλλον των υποκειμένων και περιορίζεται στην παρατήρηση και την καταγραφή των διαφόρων εκφάνσεων του φαινόμενου. 31

32 Σε δείγμα πληθυσμού (n=35), άνδρες και γυναίκες, ηλικίας ετών διανεμήθηκε ως εργαλείο της έρευνας ειδικό έντυπο υλικό καταγραφής (Παράρτημα 1) και οδηγίες συμπλήρωσης του, από την εξειδικευμένη Ομάδα Ενυδάτωσης (διατροφολόγοι, τεχνολόγοι τροφίμων, χημικοί) του Τμήματος Διατροφής του Ανθρώπου του Γ.Π.Α. Στους ερωτώμενους ζητήθηκε: α) Η καταγραφή της ποσότητας όλων των ποτών (νερό-υγρά) και τροφίμων που κατανάλωσαν, μέσα και έξω από το σπίτι κατά την διάρκεια των επτά (7) ημερών που διήρκησε η έρευνα,στους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο του β) Η καταγραφή του εμπορικού σήματος του προϊόντος και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του (π.χ. Light, zero, κ.ά.). γ) Η καταγραφή της ώρας της ημέρας που καταναλώθηκε το τρόφιμο ή το ποτό. Κατόπιν έγινε καταγραφή της κατανάλωσης των υγρών ανά δίωρο στο 24ωρο για τις επτά ημέρες. Συνολικά καταγράφηκαν 245 ημέρες και 2940 δίωρα. 3.4 ΣΥΛΛΟΓΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ Στα πλαίσια της έρευνας ενυδάτωσης έχει σχεδιαστεί ειδικά δομημένο ερωτηματολόγιο προσαρμοσμένο στις ανάγκες της μελέτης, το οποίο δόθηκε στους συμμετέχοντες. Αυτό περιγράφει : α) Δημογραφικά στοιχεία (ονοματεπώνυμο, έτος γέννησης, φύλο, προαιρετικά τηλέφωνο και διεύθυνση). Οι ηλικίες των συμμετεχόντων ήταν από ετών. β) Κοινωνικό-οικονομικά χαρακτηριστικά του πληθυσμού της μελέτης (οικογενειακή κατάσταση, αριθμός παιδιών, επάγγελμα, συνολικά έτη σπουδών από την Α Δημοτικού). γ) Σωματική δραστηριότητα, βάρος, ύψος, χαρακτηριστικά του τρόπου ζωής, προβλήματα υγείας, τυχόν φαρμακευτική αγωγή και διατροφικές συνήθειες σε μηνιαίο διάστημα. Από τη συλλογή των παραπάνω στοιχείων, προέκυψε ότι ο Μέσος Όρος του Δείκτη Μάζας Σώματος για όλους τους συμμετέχοντες (άνδρες γυναίκες) ήταν Δ.Μ.Σ. = 23,88. δ) Πρόσληψη τροφίμων και ποτών Για την αξιολόγηση της πρόσληψης, καταγράφηκε αναλυτικά η ποσότητα των τροφίμων και των υγρών γενικά, που καταναλώθηκαν μέσα και έξω από το σπίτι. Συγκεκριμένα δόθηκε στους συμμετέχοντες στην έρευνα, ένα ποσοτικό μέτρο του 32

33 όγκου των υγρών και τους ζητήθηκε να σημειώνουν πόσα ποτήρια ή φλιτζάνια (τσαγιού ή καφέ) ή μπουκαλάκια των 500 ml κατανάλωσαν και ποια ώρα του 24ωρου, για επτά (7) ημέρες. Τα υγρά ομαδοποιήθηκαν στις εξής κατηγορίες: 1) φρέσκοι χυμοί, 2) φρουτοποτά, 3) συσκευασμένοι χυμοί διαίτης (με λιγότερες θερμίδες), 4) αναψυκτικά, 5) αναψυκτικά χαμηλών θερμίδων, 6) ενεργειακά αναψυκτικά και χυμοί (ισοτονικά), 7) σοκολατούχο γάλα, 8) καφές, 9) τσάι, 10) νερό βρύσης, 11) εμφιαλωμένο νερό, 12) ανθρακούχο νερό και 13) αλκοόλ (μπύρα, κρασί κ.ά.). Στους συμμετέχοντες δόθηκαν οδηγίες πώς να ζυγίζουν τα τρόφιμα και κατέγραψαν τις ποσότητες και σε κάποιες περιπτώσεις και τις συνταγές τους. Οι εγγραφές αυτές αξιολογήθηκαν με βάση την τράπεζα δεδομένων των θρεπτικών συστατικών του USDA Από αυτήν καταγράφηκαν οι ποσοτικές αντιστοιχίες για μακρο- και μικροθρεπτικά συστατικά και η περιεκτικότητα σε νερό για κάθε ένα τρόφιμο και ποτό. 3.5 ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Η ανάλυση των δεδομένων της δειγματοληψίας πραγματοποιήθηκε με χρήση του λογισμικού προγράμματος Word Excel. Οι στατιστικές μέθοδοι που χρησιμοποιήθηκαν για την ανάλυση των δεδομένων της παρούσας έρευνας είναι οι ακόλουθες: - Πραγματοποιήθηκε στατιστική ανάλυση με καταγραφή των αποτελεσμάτων σε πίνακες κατανομής ποσοτήτων υγρών ως προς το μέσο όρο και τις τυπικές αποκλίσεις τους, ανά τετράωρο, ημέρα και εβδομάδα και των αντιστοίχων ποσοστών. - Υπολογίστηκε η κατανάλωση του κάθε υγρού ανά ημέρα της εβδομάδας. Για την ανάλυση αυτή τα ποτά ομαδοποιήθηκαν σε 8 κατηγορίες: α) αφεψήματα (καφές - τσάι) β) γάλα γ) φρέσκοι χυμοί φρούτων δ) ενεργειακά αναψυκτικά (φρουτοποτά, αναψυκτικά) ε) αναψυκτικά χαμηλών θερμίδων στ) αλκοολούχα ποτά (μπύρα, κρασί, κ.ά.) ζ) εμφιαλωμένο νερό και η) νερό βρύσης. - Υπολογίστηκε επίσης, ο μέσος όρος πρόσληψης ενέργειας από την κατανάλωση του συνόλου των ποτών ανά ημέρα της εβδομάδας. - Στη συνέχεια έγινε υπολογισμός της κατανάλωσης ποτών ανά τετράωρο, για να εξεταστούν οι τάσεις κατά τη διάρκεια της ημέρας. Για το σκοπό αυτό τα ποτά ομαδοποιήθηκαν εκ νέου σε τέσσερις κατηγορίες : 1) νερό (εμφιαλωμένο, βρύσης), 2) 33

34 ροφήματα (καφές, τσάι, γάλα, σοκολατούχα), 3) αναψυκτικά χυμοί και 4) αλκοολούχα ποτά. - Ορίστηκαν πέντε χρονικές περίοδοι μέσα στην ημέρα σε τετράωρα : 1) η πρωινή, που αντιστοιχεί στις π.μ., 2) η μεσημεριανή ( μ.μ), 3) απογευματινή ( μ.μ.), 4) βραδινή ( μ.μ.) και 5) νυχτερινή (22.00μ.μ π.μ.). - Δημιουργήθηκαν επεξηγηματικά γραφήματα για την περιγραφική ανάλυση κάθε ποσότητας υγρών. Η στατιστική ανάλυση έγινε για άνδρες και γυναίκες χωριστά, για κάθε ένα ποτό και στο νερό, λόγω της διαφορετικής κατανάλωσης και τη σύγκριση με την συνιστώμενη πρόσληψη και τα αποτελέσματα άλλων χωρών ΤΟ ΔΕΙΓΜΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Εικόνα 3.6.: Δείγμα της έρευνας Το δείγμα της έρευνας αποτέλεσαν 35 άτομα, καθώς έγινε προσπάθεια να είναι όσο το δυνατόν αντιπροσωπευτικότερο του συνολικού πληθυσμού, δηλαδή του 34

35 καταναλωτικού κοινού στη περιοχή ενός μεγάλου αστικού κέντρου, όπως είναι η Αθήνα. Όσον αφορά στα δημογραφικά χαρακτηριστικά του δείγματος και όπως φαίνεται στο Εικόνα 1, συνολικά συμμετείχαν ως προς το φύλο: 12 άνδρες (34% του δείγματος) και 23 γυναίκες (66% του δείγματος). Στον Πίνακα 3.6 εμφανίζεται η κατανομή των ηλικιών σε ηλικιακές ομάδες. Πίνακας 3.6.: Κατανομή των συμμετεχόντων στο δείγμα της έρευνας σε ηλικιακές ομάδες ΗΛΙΚΙΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΑΝΔΡΕΣ ετών ετών ετών ετών 4 2 Σύνολο

36 4. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 4.1. ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΥΓΡΩΝ ΑΝΑ ΕΒΔΟΜΑΔΑ ΚΑΙ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Κατά την αρχική ομαδοποίηση της πρόσληψης υγρών ανιχνεύτηκε ο μέσος όρος πρόσληψης και η τυπική απόκλιση για το κάθε είδος. Πίνακας 4.1.1: Πρόσληψη υγρών ανά είδος(ml/εβδομάδα) ΕΙΔΟΣ ΜΕΣΟΣ ΟΡΟΣ (ml/εβδομάδα) ΠΟΣΟΣΤΟ (%) ΑΛΚΟΟΛΟΥΧΑ ΠΟΤΑ 1187,29±2231,02 8,18 ΝΕΡΟ ΕΜΦΙΑΛΩΜΕΝΟ 791,71 ±2018,95 5,46 ΝΕΡΟ ΒΡΥΣΗΣ 8721,86±5117,06 60,13 ΚΑΦΕΣ 1895,14±1562,74 13,06 ΓΑΛΑ 624,07±704,19 4,30 ΤΣΑΪ 180,14±576,25 1,24 ΦΡΕΣΚΟΣ ΧΥΜΟΣ ΦΡΟΥΤΩΝ 140,11±205,98 0,97 ΦΡΟΥΤΟΠΟΤΟ 183,71±295,9 1,27 ΑΝΑΨΥΚΤΙΚΑ 263,86±425,4 1,82 ΑΝΑΨΥΚΤΙΚΑ ΧΑΜΗΛΩΝ ΘΕΡΜΙΔΩΝ 457,43±657,18 3,15 ΣΟΚΟΛΑΤΟΥΧΟ ΓΑΛΑ 60,86 ± 183,63 0,42 Όπως παρουσιάζεται στον Πίνακα 4.1.1, η κατανάλωση ανά εβδομάδα των αλκοολούχων ποτών στα υποκείμενα της έρευνας ανέρχεται σε 1187,29 ml, η κατανάλωση εμφιαλωμένου νερού σε 791,71 ml, η κατανάλωση νερού βρύσης σε 8721,86 ml, η κατανάλωση καφέ σε 1895,14 ml, η κατανάλωση γάλακτος σε 624,07 ml, η κατανάλωση τσαγιού σε 180,14 ml, η κατανάλωση χυμού φρούτων σε 140,11 ml. Παράλληλα, η κατανάλωση ανά εβδομάδα φρουτοποτού φτάνει τα 183,71 ml, η 36

37 κατανάλωση αναψυκτικών τα 263,86 ml, η κατανάλωση αναψυκτικών χαμηλών θερμίδων τα 457,43 ml και η κατανάλωση σοκολατούχου γάλακτος τα 60,86 ml. Σχετικά με την κατανάλωση υγρών, όπως τα μιλκσέικ και τα ισοτονικά ποτά, δεν αναφέρθηκαν τιμές από τα πρόσωπα που συμμετείχαν στο δείγμα της έρευνας και για το λόγο αυτό δεν συμπεριλήφθηκαν στην ομαδοποίηση. Επιπλέον, στον Πίνακα παρατίθεται και η ποσοστιαία αναλογία της πρόσληψης. Παράλληλα διερευνήθηκε η πρόσληψη των υγρών ανά φύλο και αποδόθηκε σε ποσοστιαία αναλογία κατανάλωσης ανά είδος υγρού, η οποία εμφανίζεται στον Πίνακα Στις γυναίκες η κατανάλωση αλκοολούχων βρίσκεται σε ποσοστό 23%, 19% για το εμφιαλωμένο νερό, 40% για το νερό βρύσης, 55% για τα ζεστά αφεψήματα, 44% για τα φρουτοποτά, 55% για τους φρέσκους χυμούς, 32% για το γάλα, και 42% για τα αναψυκτικά χαμηλών θερμίδων. Αντίστοιχα στους άνδρες η κατανάλωση υγρών βρίσκεται σε ποσοστό 77% για τα αλκοολούχα ποτά, 81% για το εμφιαλωμένο νερό, 60% για το νερό βρύσης, 45% για τα ζεστά αφεψήματα, 45% για τους φρέσκους χυμούς, 68% για το γάλα, 56% για τα φρουτοποτά και 58% για τα αναψυκτικά χαμηλών θερμίδων. Πίνακας : Ποσοστό πρόσληψης υγρών ανά φύλο την εβδομάδα ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΑΝΔΡΕΣ ΕΙΔΟΣ ΥΓΡΟΥ (n=23) (%) (n=12) (%) ΑΛΚΟΟΛΟΥΧΑ ΠΟΤΑ ΝΕΡΟ ΕΜΦΙΑΛΩΜΕΝΟ ΝΕΡΟ ΒΡΥΣΗΣ ΖΕΣΤΑ ΑΦΕΨΗΜΑΤΑ ΦΡΕΣΚΟΙ ΧΥΜΟΙ ΦΡΟΥΤΩΝ ΓΑΛΑ ΦΡΟΥΤΟΠΟΤΑ ΑΝΑΨΥΚΤΙΚΑ ΧΑΜΗΛΩΝ ΘΕΡΜΙΔΩΝ

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Πότε και τι να τρώμε πριν την προπόνηση 1. Ένα μεγάλο γεύμα

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Υγεία & βελτίωση της αθλητικής απόδοσης Α.Ο. ΠΡΩΤΕΑΣ Αγγελοπούλου Μαντώ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας & Διατροφής Διατροφή η σημαντικότερη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

Ενυδάτωση & Ηλικωμένοι. Αδελαΐς Αθανασάτου, MSc Υποψήφια Διδάκτωρ Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνων

Ενυδάτωση & Ηλικωμένοι. Αδελαΐς Αθανασάτου, MSc Υποψήφια Διδάκτωρ Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνων Ενυδάτωση & Ηλικωμένοι Αδελαΐς Αθανασάτου, MSc Υποψήφια Διδάκτωρ Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνων Ποιοί είναι ηλικιωμένοι? Ορίζονται ως οι ενήλικοι ηλικίας μεγαλύτερης των 65 ετών Διαφοροποιήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΗΣ ΜΚ 0501, Διάλεξη 13η Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από

Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΘΛΗΤΩΝ Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από την ποσότητα των υδατανθράκων που αποθηκεύονται

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως είσαι αφυδατωμένος; Πως θα είσαι σίγουρος ότι ενυδατώθηκες επαρκώς Πριν - Κατά τη διάρκεια - Μετά την άσκηση;

Μήπως είσαι αφυδατωμένος; Πως θα είσαι σίγουρος ότι ενυδατώθηκες επαρκώς Πριν - Κατά τη διάρκεια - Μετά την άσκηση; Μήπως είσαι αφυδατωμένος; Πως θα είσαι σίγουρος ότι ενυδατώθηκες επαρκώς Πριν - Κατά τη διάρκεια - Μετά την άσκηση; Κατά τη διάρκεια της άσκησης, η εξάτμιση του ιδρώτα είναι ο βασικός μηχανισμός για την

Διαβάστε περισσότερα

Ένας από τους δομικούς λίθους της ποιοτικής προπόνησης είναι η καλή διατροφή. Κάθε κολυμβητής και κάθε γονέας κολυμβητή πρέπει να γνωρίζει ότι:

Ένας από τους δομικούς λίθους της ποιοτικής προπόνησης είναι η καλή διατροφή. Κάθε κολυμβητής και κάθε γονέας κολυμβητή πρέπει να γνωρίζει ότι: ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Στο τμήμα αυτό θα παρατεθεί σειρά άρθρων που αφορούν τη διατροφή των κολυμβητών. Τα άρθρα αυτά προέρχονται από έγκυρες πηγές, οι οποίες και αναφέρονται. ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΚΟΛΥΜΒΗΤΕΣ Από την

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Καλοκαίρι και δίαιτα; Πώς θα τα καταφέρω χωρίς να πάρω κιλά;

Καλοκαίρι και δίαιτα; Πώς θα τα καταφέρω χωρίς να πάρω κιλά; Καλοκαίρι και δίαιτα; Πώς θα τα καταφέρω χωρίς να πάρω κιλά; Κατερίνα Πέλκα BSc (Honrs) Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Τομεάρχης Διαιτητικής ΙΙΕΚ ΞΥΝΗ pelka@logodiatrofis.gr Οι διακοπές είναι αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά)

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά) 1. Ποιον θεωρείτε καλύτερο τρόπο, ώστε ένας αθλητής μειώσει το βάρος του; Να κάνει πιο έντονη προπόνηση Να κάνει περισσότερα μικρά γεύματα 2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της

Διαβάστε περισσότερα

Αιγίδες Επιστημονικών Εταιρειών στα Τρόφιμα

Αιγίδες Επιστημονικών Εταιρειών στα Τρόφιμα Αιγίδες Επιστημονικών Εταιρειών στα Τρόφιμα Ποια η κατάσταση σε Ελλάδα και διεθνώς; Που οδεύουμε και ποιες οι προϋποθέσεις; Aντώνης Ζαμπέλας Πρόεδρος ΕΦΕΤ Αναπλ. Καθηγητής Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Σε προηγούμενα άρθρα μιλήσαμε για τη σχέση σωστής διατροφής και αθλητισμού, διακρίναμε τη σημαντικότητα του ρόλου που διαδραματίζει και επικεντρωθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών Menu 16-Ιουνίου έως 4-Ιουλίου 2014 1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών Συσκευασμένο κοκτέιλ Φρούτων σε χυμό. Ροδάκινο, Αχλάδι, Σταφύλι, Ανανάς,Κεράσι, Παπάγια σε χυμό φρούτων.

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακής Διατροφής

Μεσογειακής Διατροφής mini Οδηγός Μεσογειακής Διατροφής Γιατί Μεσογειακή Διατροφή; Η μεσογειακή διατροφή αναφέρεται στον τρόπο διατροφής των λαών που ζουν σε περιοχές που αναπτύσσονται γύρω από τη Μεσόγειο. Οι επιστημονικές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ Sport Nutrition by ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ Ενέργεια που καταναλώνουμε Βασικός μεταβολισμός: 1800 kcal + καθημερινή δραστηριότητα Μια ημέρα στο γραφείο: 150 με 200 kcal Μια ώρα αθλητικής δραστηριότητας: 500

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition. Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού

Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition. Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού Διατροφή Γενετική Ύπνος Δεξιότητες Απόδοση Προπόνηση Εξαρτήματα Ψυχολογία Σωστή διατροφή Υγιή ανάπτυξη Διατήρηση ιδανικού σωματικού βάρους

Διαβάστε περισσότερα

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας Η διατροφή σημαντικός παράγοντας υγείας!! ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΛΗΡΟΝΟ ΜΙΚΟΤΗΤΑ ΥΓΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΥΓΕΙΝΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Ποιά είναι η

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Παγκύπρια Μέρα Διατροφής 10-5-2009 Ποικιλία - Μέτρο Ισορροπία στην Διατροφή Η Παγκύπρια μέρα Διατροφής που γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 10/5 (από το 2008) φέτος είναι αφιερωμένη στις βασικές αρχές της διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ

TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ Εργασία της Ειρήνης Καλλιντεράκη Μαθήτρια Τ.Α.Δ. - 2 ο Γυμνάσιο Αργυρούπολης Αθλήτρια Α.Σ. ΑΙΑΝΤΑ Αγ. Δημητρίου ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΟΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΑΘΛΗΜΑΤΟΣ Το Taekwondo είναι μία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ : «ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ» ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ : Κα ΚΥΠΑΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤA ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΜΕ 4 ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΜΑΘΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές ενεργειακές απώλειες κατά την εφηβεία Ανάπτυξη Τυπικές ηµερήσιες δραστηριότητες Ιδιαίτερες δραστηριότητες για το συγκεκριµένο άθληµα.

Βασικές ενεργειακές απώλειες κατά την εφηβεία Ανάπτυξη Τυπικές ηµερήσιες δραστηριότητες Ιδιαίτερες δραστηριότητες για το συγκεκριµένο άθληµα. ιατροφή στην εφηβεία και άθληση-ενεργειακή ισορροπία και πρόσληψη Ηµεροµηνία δηµοσίευσης: 17 Φεβρουαρίου 2003 Τα διαιτολόγιο ενός νεαρού αθλητή θα πρέπει αρχικά να είναι επαρκές σε θερµίδες αλλά και σε

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων Πωλ Φαρατζιάν, M.Sc. Διαιτολόγος - διατροφολόγος Υπεύθυνος στατιστικής ανάλυσης & ερμηνείας

Διαβάστε περισσότερα

Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο

Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο 1 Γλυκογόνο: επαρκεί για μια ημέρα για ανάγκες εγκεφάλου -> Πρωτεΐνη: για

Διαβάστε περισσότερα

Διαιτητικές οδηγίες για το ΣΔ. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη Διαχείριση του Διαβητικού Ασθενούς

Διαιτητικές οδηγίες για το ΣΔ. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη Διαχείριση του Διαβητικού Ασθενούς ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ ΚΑΘΟΡΙΖΟΥΝ ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΤΡΙΤΗΣ ΚΑΙ ΤΕΤΑΡΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Μαρία

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων Πωλ Φαρατζιάν, MSc Διαιτολόγος-διατροφολόγος Υπεύθυνος στατιστικής ανάλυσης & ερμηνείας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑ ΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤΆ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 1 ο Οι διατροφικές ανάγκες των

Διαβάστε περισσότερα

Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας

Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας Πλούσιες σε Υδατ/χαμηλές Σύνθετοι υδατάνθρακες σε λίπη δίαιτες Απλές ζάχαρες Δίαιτες χαμηλού GI Χαμηλής γλυκαιμικής δόσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ. Μαρία Χασαπίδου Καθηγήτρια Διατροφής και Διαιτολογίας ΑΤΕΙΘ > 3

ΠΡΟΛΟΓΟΣ. Μαρία Χασαπίδου Καθηγήτρια Διατροφής και Διαιτολογίας ΑΤΕΙΘ > 3 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η ραγδαία αύξηση των εκφυλιστικών παθήσεων (παχυσαρκία, σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, δυσλιπιδαιμία, αρτηριακή υπέρταση, καρδιαγγειακά νοσήματα) στη χώρα μας, που οδηγούν σε αύξηση της νοσηρότητας

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτεΐνες (proteins) Υδατάνθρακες (carbohydrates) 13/7/2015. Ομάδες Τροφίμων (food groups) Θρεπτικά συστατικά (nutrients)

Πρωτεΐνες (proteins) Υδατάνθρακες (carbohydrates) 13/7/2015. Ομάδες Τροφίμων (food groups) Θρεπτικά συστατικά (nutrients) Ομάδες Τροφίμων (food groups) Προληπτική Ιατρική και Δημόσια Υγεία 8 η Υποχρεωτική Άσκηση Επιλογής Διατροφή στη Δημόσια Υγεία Ανδρονίκη Νάσκα, Αναπλ. Καθηγήτρια Υγιεινής και Επιδημιολογίας Δημητριακά και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ. 2 ο ΓΕΛ. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Β3 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 2013-2014 ΜΑΘΗΤΕΣ ΕΛΕΝΗ ΤΑΤΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΔΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΠΑΡΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΣΜΑΝΙΔΗΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ. 2 ο ΓΕΛ. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Β3 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 2013-2014 ΜΑΘΗΤΕΣ ΕΛΕΝΗ ΤΑΤΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΔΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΠΑΡΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΣΜΑΝΙΔΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ 2 ο ΓΕΛ. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Β3 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 2013-2014 ΜΑΘΗΤΕΣ ΕΛΕΝΗ ΤΑΤΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΔΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΠΑΡΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΣΜΑΝΙΔΗΣ 1 Η διατροφή κατά την εφηβική ηλικία έχει ιδιαίτερη

Διαβάστε περισσότερα

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η διατροφική αξία του σταφυλιού και των προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η καλλιέργεια του αμπελιού στην στην αρχαιότητα Δίαιτα στην Αρχαία Ελλάδα Το Μεσογειακή πρότυπο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ»

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ» - 1 - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ» Ο άνθρωπος προσλαμβάνει από το περιβάλλον του τροφές σε στερεά και υγρή μορφή. Τις επεξεργάζεται και ένα μέρος αυτών το παρακρατεί ενώ το υπόλοιπο

Διαβάστε περισσότερα

g w w n lf o o d p l a.h d a.g

g w w n lf o o d p l a.h d a.g g w. or w w coo n lf o o d p l a et. ww w.efa d.o.eufic.org w ww w ww.h d a.g r rg Θυμάσαι πώς ήταν όταν μάθαινες ποδήλατο; Το πιο σημαντικό ήταν να μάθεις να κρατάς ισορροπία. Όταν κρατούσες ισορροπία,

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Ανάγκες Αθλητών Μεγάλων Αποστάσεων. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας Επίκουρος Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης

Διατροφικές Ανάγκες Αθλητών Μεγάλων Αποστάσεων. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας Επίκουρος Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης Διατροφικές Ανάγκες Αθλητών Μεγάλων Αποστάσεων Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας Επίκουρος Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης % Πρόσληψη Ημερήσιας Ενέργειας 60 50 40 % 30 20 10 0 ΥΔΑΤ (55-60) ΛΙΠΟΣ (25-30) ΠΡΩΤΕΙΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες;

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες; ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Τι είναι οι υδατάνθρακες; Οι υδατάνθρακες είναι τα νομίσματα ενέργειας του σώματός μας. Τα περισσότερα τρόφιμα που τρώμε καθημερινά αποτελούνται από υδατάνθρακες. Ο οργανισμός μας, σπα τους

Διαβάστε περισσότερα

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Χάρις Μαραθεύτη Κλινική Διαιτολόγος Διατροφολόγος τηλ: 99-720235 email: harismaratheftis@hotmail.com Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Τα τελευταία 50 χρόνια οι διατροφικές μας συνήθειες άλλαξαν δραστικά.

Διαβάστε περισσότερα

Κοσμάς Χριστούλας Αναπλ. Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ. Α.Π.Θ. Η αίσθηση του κρύου Το στρες που ασκείται από το ψύχος στον οργανισμό μας, κατά την έκθεση του ανθρώπου σε συνθήκες χαμηλής θερμοκρασίας περιβάλλοντος,

Διαβάστε περισσότερα

«ΒΙΤΑΜΙΝΗ D ΚΑΙ ΟΣΤΙΚΗ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ»

«ΒΙΤΑΜΙΝΗ D ΚΑΙ ΟΣΤΙΚΗ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ» «ΒΙΤΑΜΙΝΗ D ΚΑΙ ΟΣΤΙΚΗ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ» Στυλ κύριου υπότιτλου Στέλιος Ιωσηφίδης Α.Μ. 3620 Ευθαλία Μαραγκοπούλου Α.Μ 3634 Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Χασαπίδου

Διαβάστε περισσότερα

Κοσμάς Χριστούλας Αναπλ. Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ. Α.Π.Θ. Πολλές αθλητικές δραστηριότητες διεξάγονται σε ανοικτά γήπεδα ή υπαίθριους χώρους κάτω από συνθήκες υψηλής θερμοκρασίας περιβάλλοντος. Αυτό αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή & εγκυμοσύνη. Νικ. Α. Βιτωράτος, MD Β Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Δ/ντής: Καθηγητής Γ.Κ.

Διατροφή & εγκυμοσύνη. Νικ. Α. Βιτωράτος, MD Β Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Δ/ντής: Καθηγητής Γ.Κ. Διατροφή & εγκυμοσύνη Νικ. Α. Βιτωράτος, MD Β Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Δ/ντής: Καθηγητής Γ.Κ. Κρεατσάς Κύρια χαρακτηριστικά της διατροφής Η διατροφή στη διάρκεια της εγκυμοσύνης

Διαβάστε περισσότερα

Η διατροφική πρόσληψη των παιδιών και εφήβων της Κύπρου ηλικίας 6-18 ετών καθώς και η συμμόρφωσή τους στις εκάστοτε διατροφικές συστάσεις

Η διατροφική πρόσληψη των παιδιών και εφήβων της Κύπρου ηλικίας 6-18 ετών καθώς και η συμμόρφωσή τους στις εκάστοτε διατροφικές συστάσεις Η διατροφική πρόσληψη των παιδιών και εφήβων της Κύπρου ηλικίας 6-18 ετών καθώς και η συμμόρφωσή τους στις εκάστοτε διατροφικές συστάσεις Δρ Ελενα Φιλίππου, Δρ Μιχάλης Τορναρίτης, Δρ Χαράλαμπος Χατζηγεωργίου,

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακή Δαπάνη Ηρεμίας

Ενεργειακή Δαπάνη Ηρεμίας Ενεργειακή Δαπάνη Ηρεμίας Θανάσης Τζιαμούρτας, Ph.D., C.S.C.S. Επίκουρος Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης Ενεργειακή ισορροπία Μία κατάσταση κατά την οποία η ενέργεια που προσλαμβάνεται με την μορφή τροφών

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΜΟΝΑΔΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Ιερά Οδός 75, 11855 Αθήνα, Τηλ: 210 5294945

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΜΟΝΑΔΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Ιερά Οδός 75, 11855 Αθήνα, Τηλ: 210 5294945 ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΜΟΝΑΔΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Ιερά Οδός 75, 11855 Αθήνα, Τηλ: 210 5294945 Αγαπητέ γονέα / κηδεμόνα, Η Μονάδα Διατροφής του Ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Η ΣΥΝΕΧΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Τα παιδιά ρυθμίζουν τη λήψη τροφής έτσι ώστε να ταιριάζει με τις σωματικές ανάγκες σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΛΑΘΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ/-ΡΙΩΝ

ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΛΑΘΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ/-ΡΙΩΝ ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΛΑΘΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ/-ΡΙΩΝ Η επαρκής πρόσληψη όλων των θρεπτικών συστατικών αποτελεί τη βάση της προσφοράς της διατροφής στην επιτυχία του αθλητή. Βασίλης Μούγιος Καθηγητής βιοχηµείας της άσκησης http://users.auth.gr/mougios

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα ΔΙΑΤΡΟΦΗ. Πόσα παιδιά συμμετέχουν στο Πρόγραμμα; Πόσα γεύματα έχουν διανεμηθεί; Ποια είναι η «ιστορία» του Προγράμματος;

Πρόγραμμα ΔΙΑΤΡΟΦΗ. Πόσα παιδιά συμμετέχουν στο Πρόγραμμα; Πόσα γεύματα έχουν διανεμηθεί; Ποια είναι η «ιστορία» του Προγράμματος; Πρόγραμμα ΔΙΑΤΡΟΦΗ Πόσα παιδιά συμμετέχουν στο Πρόγραμμα; Το Πρόγραμμα ΔΙΑ.ΤΡΟΦΗ απευθύνεται σε μαθητές δημοσίων σχολείων κοινωνικοοικονομικά ευπαθών περιοχών της χώρας, που πλήττονται περισσότερο από

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ Η χοληστερίνη ή η χοληστερόλη είναι κηρώδης στερόλης που βρίσκεται στη μεμβράνη των κυττάρων όλων των ιστών του σώματος, και στο πλάσμα του αίματος όλων των ζώων. Μικρότερες ποσότητες χοληστερίνης

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

ηλικία περιεκτικότητα σε λίπος φύλο

ηλικία περιεκτικότητα σε λίπος φύλο ΥΓΡΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ Το ύδωρ αποτελεί το 60% του βάρους σώματος α) από την ηλικία (νεογνά 75%) β) περιεκτικότητα σε λίπος (ο λιπώδης ιστός έχει μικρή περιεκτικότητα σε ύδωρ) γ) το φύλο ( το ύδωρ είναι λιγότερο

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα. Ισοζύγιο νερού και ηλεκτρολυτών. Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα. Ισοζύγιο νερού και ηλεκτρολυτών. Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας Φυσιολογία-Ι Ουροποιητικό σύστημα Ισοζύγιο νερού και ηλεκτρολυτών Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας Κύριες λειτουργίες των νεφρών Ρύθμιση του όγκου των υγρών του

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Το θέμα της εργασίας μας είναι η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ. Ασχοληθήκαμε με τις διατροφικές συνήθειες των αθλητών από την αρχαία Ελλάδα έως και σήμερα. Βρέθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεριλάβετε στο καθημερινό σας διαιτολόγιο τροφές πλούσιες σε φυτιι,ές ίνες

Συμπεριλάβετε στο καθημερινό σας διαιτολόγιο τροφές πλούσιες σε φυτιι,ές ίνες Η ΣΩΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΘΕΜΕΛΙΟ ΓΙΑ ΜΙΑ ΖΩΗ Το πρόβλημα της παραπληροφόρησης στο θέμα της διατροφής είναι μεγάλο και τις περισσότερες φορές οδηγεί σε λανθασμένες εmλογές και εκτιμήσεις. Ένα στοιχείο που θα πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Αποτελέσματα ερευνών έχουν δείξει πως η μείωση της πρόσληψης

Διαβάστε περισσότερα

Χαρούλα Π. Τελιοπούλου Διατροφολόγος- Διαιτολόγος Μέλος της Παγκόσμιας Ένωσης Διατροφολόγων & της Ε.Δ.Δ.Ε.

Χαρούλα Π. Τελιοπούλου Διατροφολόγος- Διαιτολόγος Μέλος της Παγκόσμιας Ένωσης Διατροφολόγων & της Ε.Δ.Δ.Ε. Χαρούλα Π. Τελιοπούλου Διατροφολόγος- Διαιτολόγος Μέλος της Παγκόσμιας Ένωσης Διατροφολόγων & της Ε.Δ.Δ.Ε. θεματολογία Ορισμός της Σωστής Διατροφής Ενεργειακό ισοζύγιο Βασικός Μεταβολισμός Ανάλυση Σύστασης

Διαβάστε περισσότερα

Για τον άνθρωπο π.χ. το 85% περίπου των στερεών συστατικών του σώματός του αποτελείται από πρωτεΐνες. Έτσι οι πρωτεΐνες της τροφής χρησιμοποιούνται :

Για τον άνθρωπο π.χ. το 85% περίπου των στερεών συστατικών του σώματός του αποτελείται από πρωτεΐνες. Έτσι οι πρωτεΐνες της τροφής χρησιμοποιούνται : PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι πρωτεΐνες είναι τάξη θρεπτικών υλών με ιδιαίτερη σημασία για τους ζωντανούς οργανισμούς, γιατί αποτελούν την κύρια δομική ύλη τους. Περιεκτηκότητα μερικών τροφίμων σε

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των

Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των μεσογειακών χωρών που συμπεριλαμβάνονταν στη Μελέτη των

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή & Εξετάσεις. Γιατί είναι μια ιδιαίτερη περίοδος οι εξετάσεις Αυξημένο stress Ανάγκη για υψηλές αποδόσεις Ενίσχυση της μνήμης Μεγάλες αντοχές

Διατροφή & Εξετάσεις. Γιατί είναι μια ιδιαίτερη περίοδος οι εξετάσεις Αυξημένο stress Ανάγκη για υψηλές αποδόσεις Ενίσχυση της μνήμης Μεγάλες αντοχές Διατροφή & Εξετάσεις Γιατί είναι μια ιδιαίτερη περίοδος οι εξετάσεις Αυξημένο stress Ανάγκη για υψηλές αποδόσεις Ενίσχυση της μνήμης Μεγάλες αντοχές Αυξημένο stress οδηγεί σε Διατροφικές επιθέσεις H ορμόνη

Διαβάστε περισσότερα

Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής

Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής e-catalogue 2012 Βιταμίνες Μέταλλα & Ιχνοστοιχεία Αμινοξέα & Πρωτεΐνες Απαραίτητα Λιπαρά Οξέα Πεπτικά/Προβιοτικά Βοηθήματα Βιταμίνες Οι βιταμίνες είναι απαραίτητες για

Διαβάστε περισσότερα

Tel :+30 211 40 93 230 Fax: +30 211 40 93 230 Email: info@worldcapital.gr Web: www.worldcapital.gr

Tel :+30 211 40 93 230 Fax: +30 211 40 93 230 Email: info@worldcapital.gr Web: www.worldcapital.gr Tel :+30 211 40 93 230 Fax: +30 211 40 93 230 Email: info@worldcapital.gr Web: www.worldcapital.gr ------ Χυμοί & Νέκταρ Royal Berry ------- Οι χυμοί και τα νέκταρ Royal Berry αποτελούν μια νέα καινοτόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ..

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ.. ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ.. Γνωρίζοντας τις ομάδες τροφίμων μέσω της πυραμίδας... Τα τρόφιμα τα οποία καταναλώνουμε και κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

Σχέση ωσμωτικής πίεσης-ωσμωτικότητας-ώσμωσης. Ωσμωτικότητα πλάσματος

Σχέση ωσμωτικής πίεσης-ωσμωτικότητας-ώσμωσης. Ωσμωτικότητα πλάσματος Βιολογικές και Κλινικές Εφαρμογές της Ωσμωτικότητας Στόχοι Κατανόησης-Υποδείξεις: -Εξοικειωθείτε με διάφορα παραδείγματα βιολογικών εφαρμογών. (Σημειώση: Μην τα αποστηθίσετε! Απλώς διαβάζοντάς τα να τα

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Άσκηση και διατροφή στην πρόληψη και αντιμετώπιση ασθενειών Ισορροπημένη διατροφή Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Ο τρόπος εναπόθεσης του σωματικού λίπους έχει αποδειχτεί τελευταία πως αποτελεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

Μπάρες Πρωτεΐνης Ροφήματα Πρωτεΐνης

Μπάρες Πρωτεΐνης Ροφήματα Πρωτεΐνης ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΠΡΩΤΕΪΝΗΣ ΠΗΓΕΣ ΠΡΩΤΕΪΝΗΣ Μπάρες Πρωτεΐνης Ροφήματα Πρωτεΐνης 2 ΛΑΒΕΤΕ ΤΗΝ ΠΡΩΤΕΪΝΗ ΠΟΥ ΧΡΕΙΑΖΕΣΤΕ ΟΛΗ ΗΜΕΡΑ 7 πμ Πρωινό 19 g 10 πμ Σνακ 10 g 12 μμ Μεσημεριανό 19-25 g 4 μμ Σνακ 15 g 7 μμ Βραδινό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Μαρία Μπασκίνη-Αρσένη, MSc, RD Κλινική ιαιτολόγος, Ειδική ιατροφολόγος Εσπερινό Λύκειο Αµπελοκήπων 11 εκεµβρίου 2014 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι υδατάνθρακες αποτελούν την τάξη των θρεπτικών υλών που βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες στη φύση και στα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι υδατάνθρακες αποτελούν την τάξη των θρεπτικών υλών που βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες στη φύση και στα PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι υδατάνθρακες αποτελούν την τάξη των θρεπτικών υλών που βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες στη φύση και στα περισσότερα τρόφιμα. Ζάχαρη Κρέμες, σοκολάτες Αλεύρι, δημητριακά

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα. Οι διατροφικές συνήθειες των. μαθητών του Γυμνασίου. (ερωτηματολόγιο)

Θέμα. Οι διατροφικές συνήθειες των. μαθητών του Γυμνασίου. (ερωτηματολόγιο) Θέμα Οι διατροφικές συνήθειες των μαθητών του Γυμνασίου (ερωτηματολόγιο) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή: Διατροφική πυραμίδα (Λαμπρινουδάκη Μαρία, Βαλενστάιν Μαρία) 2. Κυρίως θέμα (ερωτηματολόγιο) (Μουτζούρη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 4 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Η σημασία των φρούτων και των λαχανικών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 4 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Η σημασία των φρούτων και των λαχανικών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤΆ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 4 ο Η σημασία των φρούτων

Διαβάστε περισσότερα

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη «Το κόκκινο κρασί κάνει καλό στην καρδιά» «ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ»

Διαβάστε περισσότερα

μεσογειακή διατροφή και τα πλεονεκτήματα που αυτή έχει έναντι διατροφής άλλων λαών (π.χ. διατροφή άλλων λαών πλούσια σε λίπη).

μεσογειακή διατροφή και τα πλεονεκτήματα που αυτή έχει έναντι διατροφής άλλων λαών (π.χ. διατροφή άλλων λαών πλούσια σε λίπη). ΑΣΚΗΣΗ 1 Στην άσκηση αυτή ο υπεύθυνος εκπαιδευτικός κάνει μια εισαγωγή στα παιδιά σχετικά με το πόσο απαραίτητη είναι η ισορροπημένη διατροφή στον οργανισμό μας. Προτείνεται να υπάρξει μια σύντομη αναφορά

Διαβάστε περισσότερα

«ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ»

«ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ» Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ «ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ» Yποχρεωτική άσκηση επιλογής Διατροφική επιδημιολογία Σχετικά θεωρητικά θέματα

Διαβάστε περισσότερα

Αλέξανδρος Λαζαρίδης Καθηγητής Φυσικής Αγωγής MSc Διατροφή και Άσκηση

Αλέξανδρος Λαζαρίδης Καθηγητής Φυσικής Αγωγής MSc Διατροφή και Άσκηση Αλέξανδρος Λαζαρίδης Καθηγητής Φυσικής Αγωγής MSc Διατροφή και Άσκηση Σημειώσεις για τη σχολή προπονητών-ριών Αθήνας Γ κατηγορίας Ενόργανης, Ρυθμικής Γυμναστικής & Τραμπολίνο (2014) O πρωταρχικός ρόλος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

Υψηλή κατανάλωση οσπρίων Υψηλή κατανάλωση δημητριακών Μέτρια κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών. 57ο Γενικό Λύκειο Αθήνας

Υψηλή κατανάλωση οσπρίων Υψηλή κατανάλωση δημητριακών Μέτρια κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών. 57ο Γενικό Λύκειο Αθήνας Υψηλή κατανάλωση οσπρίων Υψηλή κατανάλωση δημητριακών Μέτρια κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών Υψηλή κατανάλωση οσπρίων. Χάρη στην υψηλή περιεκτικότητά τους σε πρωτεΐνες και φυσικά λόγω της χαμηλής

Διαβάστε περισσότερα

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά ΓΕΝΙΚΑ Το γιαούρτι προέρχεται από το αγελαδινό, κατσικίσιο ή πρόβειο γάλα, το οποίο βράζεται και αργότερα, όταν η θερμοκρασία του κατέβει στους 40 50 ο C προστίθεται η μαγιά και αφήνεται να πήξει. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Τα τρόφιμα είναι σύνθετοι συνδυασμοί που προέρχονται από πολλές πηγες. Όλα τα τρόφιμα έχουν τη δυνατότητα αλλεπίδρασης (χημικής) σε διαφορετικό βαθμό.

Διαβάστε περισσότερα

Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής

Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής Η μεσογειακή διατροφή όπως έχει γίνει σήμερα γνωστό από πολλά άρθρα και δημοσιεύματα αποτελεί την βάση μιας υγιεινής διατροφής. Το πρότυπο αυτό διατροφής συναντάται

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και ηλικιωμένοι

Διατροφή και ηλικιωμένοι Διατροφή και ηλικιωμένοι Η διατροφή αποτελεί τη σημαντικότερη ανάγκη για τη διατήρηση της ανθρώπινη ζωής σε όλα τα στάδιά της. Το είδος και η ποσότητα της τροφής που χρειάζεται ο άνθρωπος εξαρτάται από

Διαβάστε περισσότερα

Αγγελική Βουτσά. Παθολόγος-Διαβητολόγος. Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου

Αγγελική Βουτσά. Παθολόγος-Διαβητολόγος. Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου Αγγελική Βουτσά Παθολόγος-Διαβητολόγος Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου Τι είναι ο διαβήτης; Μεταβολική διαταραχή αυξημένα επίπεδα σακχάρου στο αίμα Ο διαβήτης οφείλεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Κράμπα. Παράγοντες πρόκλησης μυϊκής κράμπας

Κράμπα. Παράγοντες πρόκλησης μυϊκής κράμπας Κράμπα -Η εμφάνιση κράμπας είναι συχνότερη σε άτομα της 3ης ηλικίας, σε μη γυμνασμένους και υπέρβαρους ανθρώπους ακόμα και στους αθλητές,ιδίως ύστερα απο μακρά εξαντλητική προσπάθεια και έντονη εφίδρωση.

Διαβάστε περισσότερα

«Το πρωινό γεύμα για τους μαθητές του δημοτικού. Αντιλήψεις και καθημερινή πρακτική των παιδιών.»

«Το πρωινό γεύμα για τους μαθητές του δημοτικού. Αντιλήψεις και καθημερινή πρακτική των παιδιών.» «Το πρωινό γεύμα για τους μαθητές του δημοτικού. Αντιλήψεις και καθημερινή πρακτική των παιδιών.» Το πρωινό είναι το πρώτο γεύμα της ημέρας, έπειτα από μία «κοπιαστική νύχτα» για τον οργανισμό μας, κατά

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων»

Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων» Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων» Υπεύθυνη καθηγήτρια: Παχιαδάκη Άννα Ομάδα μαθητών Β Τάξης Λυκείου: Αλεβυζάκη Ευανθία, Καλαγασίδη Βάλια, Καλοειδάς Αντώνης, Λεμονάκης Μάριος, Πετράκης Αντώνης,

Διαβάστε περισσότερα

Οι πιο συχνές ερωτήσεις σχετικά με τη διατροφή και τον καρκίνο

Οι πιο συχνές ερωτήσεις σχετικά με τη διατροφή και τον καρκίνο Οι πιο συχνές ερωτήσεις σχετικά με τη διατροφή και τον καρκίνο Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ο καρκίνος αποτελεί δεύτερη αιτία θανάτου παγκοσμίως. Οι πιο συχνοί καρκίνοι εντοπίζονται στους

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ανακοίνωση του Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου για την Παγκύπρια Ημέρα Διατροφής (10/5/2012) και Δραστηριότητες για την Εβδομάδα 7-13/5/2012 Φετινό θέμα: «Προγραμματίστε σωστά το πιάτο σας:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 3: ΗΠΑΤΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΗΠΑΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη της απώλειας βάρους Ενίσχυση προγράμματος αποκατάστασης ΕΡΓΑΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑ ΙΟ ΡΟΜΙΑΣ ESCAPE MIA EKΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑ ΙΟ ΡΟΜΙΑΣ ESCAPE MIA EKΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑ ΙΟ ΡΟΜΙΑΣ ESCAPE MIA EKΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΑΙΟΣ 2013 ΕΡΓΑΣΙΑ 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΗΣ ΑΓΩΝΩΝ ΔΡΟΜΟΥ ΜΑΘΗΤΡΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ - ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Αθήνα 2007 3 4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού με τον περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κ. Ελένη Κοκκίνου Σχολικό Έτος: 2012-2013

Διαβάστε περισσότερα