ΜΝΗΜΗ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ m ΜΕΛΕΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΜΝΗΜΗ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ m ΜΕΛΕΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ"

Transcript

1 ΜΝΗΜΗ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ m ΜΕΛΕΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ

2

3 ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΡΕΥΝΗΣ ΤΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΥ ΚΑΙ ΝΕΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ ΑΘΗΝΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ / ΙΤΕ ΜΝΗΜΗ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ Μελέτες ιστορίας και φιλολογίας Εκδοτική επιμέλεια Κώστας Λάππας Αντώνης Αναστασόπουλος Ηλίας Κολοβός ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ Ιδρυτική δωρεά Παγκρητικής Ενώσεως Αμερικής Ηράκλειο 2010

4 ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΕΡΕΥΝΑΣ Hράκλειο Kρήτης, T.Θ. 1385, Tηλ , Fax: Aθήνα: Mάνης 5, Tηλ , Fax: ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΡΕΥΝΗΣ ΤΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΥ ΚΑΙ ΝΕΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΑΚΑΔΗΜIΑΣ ΑΘΗΝΩΝ Αναγνωστοπούλου 14, Αθήνα Τηλ , Fax: ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑΣ Μελισσηνού & Ν. Φωκά 130, Ρέθυμνο, Κρήτη Τηλ.: & 56627, Fax: ΣΕΙΡΑ: ΣΥΜΒΟΛΕΣ ΣΤΙΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ / ΙΣΤΟΡΙΑ 2010 Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης Στοιχειοθεσία - σελιδοποίηση: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης Διόρθωση δοκιμίων: Κατερίνα Κεχαγιαδάκη Εκτύπωση: Γ. Αργυρόπουλος ΕΠΕ Σχεδίαση εξωφύλλου: Βάσω Αβραμοπούλου ISBN

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Προλογικό σημείωμα... xi Πηνελόπη Παπαδοπούλου-Στάθη ( ) xiii Εργογραφία Πηνελόπης Στάθη.... xvii Αʹ Κοινωνία, Οικονομία, Θεσμοί Ελισάβετ Α. Ζαχαριάδου, Αγροτική φορολογία και μηχανισμοί καταχρέωσης Σοφία Λαΐου, Στρατηγικές εδραίωσης της οθωμανικής κυριαρχίας στο Αιγαίο τον 16ο αιώνα: η αξιοποίηση των αποθεμάτων νίτρου της Σάμου Xρύσα Mαλτέζου, Οἱ Ἕλληνες τῆς Βενετίας ἐπίτροποι καὶ διοικηταὶ περιουσίας τοῦ Πατριαρχείου Ἱεροσολύμων Ελένη Γκαρά, Μεροληψία κατά την απονομή δικαιοσύνης στα οθωμανικά ιεροδικεία Αντώνης Αναστασόπουλος, Η ανάκληση μιας δωρεάς και η επιστροφή μιας προίκας: κοινωνικό φύλο, οικογενειακές σχέσεις και οθωμανική δικαιοσύνη Δημήτρης Γ. Ἀποστολόπουλος, Ἕνας, ἀκόμα, ἐπιστολογράφος τοῦ Χρύσανθου Νοταρᾶ: Ἰωάννης ὁ Eὐλογὰς ἀπὸ τὸν Mυστρὰ καὶ οἱ νομοκανονικὲς ἀπορίες του Παναγιώτης Μιχαηλάρης, Ἐγγυήσεις ἀγαμίας στὴ μητρόπολη Μυτιλήνης (αʹ μισὸ 19ου αἰώνα) Χρήστος Λούκος, Ένας ιατρός στη Σύρο με ιδιαίτερη κοινωνική ευαισθησία: Ευάγγελος Αρφάνης vii

6 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Βʹ Πολιτική, Ιδεολογία Ηλίας Κολοβός, «Του Μπεντρεντίν τα παλικάρια» στην οθωμανική και τη σύγχρονη τουρκική ιστορία John C. Alexander (Alexandropoulos), Yusuf bey al-moravi on the siege and capture of Tripolitsa in Vangelis Kechriotis, Celebration and contestation: the people of Izmir welcome the Second Constitutional Era in Engin Berber, The Megali Idea doctrine and Turkish-Greek relations, : indirect diplomacy in the shadow of the Allied States Μιχάλης Ν. Μιχαήλ, Εθνικισμός και μύθος στη μεταοθωμανική κυπριακή ιστοριογραφία Γʹ Παιδεία, Λογοτεχνία Nefeli Papoutsaki, Ugly transitions or subtleties of the eulogy? On a variation of the travel theme in early Arabic poetry Arnold van Gemert, Λόγοι διδακτικοί προς την κόρη Χαρίτων Καρανάσιος, Αὐτόγραφα τοῦ Εὐγενίου Γιαννούλη Δημήτριος Ζ. Σοφιανός, Φαναριώτικα στιχουργήματα (ἀρ ) ἀπὸ τὴν ἀνέκδοτη ποιητικὴ ἀνθολογία τοῦ κώδ. 666 τῆς Μονῆς Μεγάλου Μετεώρου (18ος αἰ.). Δειγματοληπτικὴ παρουσίαση Κώστας Λάππας, Ἡ σχολὴ τῶν Κυδωνιῶν στὰ 1808 μέσα ἀπὸ τὴ μαρτυρία ἑνὸς μαθητῆ Σοφία Mατθαίου, Ἠλίας Σ. Σταθόπουλος ( ): ἕνας μαχητικὸς λόγιος Δʹ Θρησκεία Iόλη Βιγγοπούλου, Οι περιηγητές και ο ελληνικός ορθόδοξος κόσμος (15ος-19ος αιώνας) viii

7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Βασιλική Μπόμπου Σταμάτη, Ο Βικέντιος Δαμοδός «Περὶ τῆς συκοφαντίας Δημητρίου τοῦ Κυδωνίου, λατινόφρονος, κατὰ τοῦ Παλαμᾶ καὶ τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Συνόδου κατὰ Βαρλαὰμ καὶ Ἀκινδύνου γενομένης» Γιώργος Τζεδόπουλος, Το μαρτύριο στα χρόνια της οθωμανικής κυριαρχίας: ο κύκλος και οι ρωγμές Μαρίνος Σαρηγιάννης, Ένας ετερόδοξος μουσουλμάνος στην Κρήτη του 18ου αιώνα Sinan Kuneralp, The eloping wife, the angry teenager, and the embezzler on the run, or how Ottoman diplomacy tried to cope with conversion cases in the context of Turco-Greek relations Εʹ Κωνσταντινούπολη Ι. Κ. Χασιώτης, Μια ανέκδοτη ισπανική περιγραφή της Κωνσταντινούπολης του 1631 και ο έλληνας συντάκτης της Ἑλένη Ἀγγελομάτη-Τσουγκαράκη, Ἡ συντεχνία τῶν γουναράδων τῆς Κωνσταντινούπολης Σάββας Ε. Τσιλένης, Ιερός ναός Εισοδίων της Παναγίας της κοινότητας Σταυροδρομίου Κωνσταντινούπολης Αδαμάντιος Στ. Ανεστίδης, Τo κίνημα του δημοτικισμού στην Πόλη το ΙΘ και Κ αιώνα Σία Αναγνωστοπούλου, Το τέλος της αυτοκρατορικής λογικής, το τέλος της αυτοκρατορικής Κωνσταντινούπολης: η μεγάλη περιπέτεια ix

8 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Το βιβλίο αυτό άρχισε να ετοιμάζεται στα τέλη του 2007 ως τιμητικός τόμος στην Πηνελόπη Στάθη με την ευκαιρία της αποχώρησής της από το Kέντρο Eρεύνης του Mεσαιωνικού και Nέου Eλληνισμού της Aκαδημίας Aθηνών. Δυστυχώς, η αξέχαστη φίλη και συνάδελφος πέθανε τον Μάρτιο του 2008 και δεν πρόλαβε να δει παρά μόνο μια πρόδρομη εκτύπωση των εργασιών του τόμου αυτού, ο οποίος μετατράπηκε σε αφιέρωμα στη μνήμη της. Οι δημοσιευόμενες εργασίες καλύπτουν ένα ευρύ θεματικό πεδίο και έχουν οργανωθεί σε πέντε ενότητες. Στην πρώτη ενότητα, με τίτλο «Κοινωνία, οικονομία, θεσμοί», εξετάζονται θεσμοί του οθωμανικού κράτους και της ορθόδοξης εκκλησίας, πλευρές της κοινωνικής ζωής και των οικονομικών δραστηριοτήτων χριστιανών και μουσουλμάνων κατά την οθωμανική περίοδο, αλλά και η περίπτωση ενός κοινωνικά ευαίσθητου γιατρού στη Σύρο των αρχών του 20ού αιώνα. Στη δεύτερη ενότητα, με τίτλο «Πολιτική, ιδεολογία», περιλαμβάνονται μελέτες που αναλύουν την ιδεολογική και πολιτική χρήση της ιστορίας, καθώς και κομβικές πολιτικές συγκυρίες του 19ου και του πρώιμου 20ού αιώνα με άξονα τις σχέσεις των χριστιανών με τους μουσουλμάνους και του ελληνικού με το τουρκικό κράτος. Η τρίτη ενότητα, με τίτλο «Παιδεία, λογοτεχνία», καλύπτει πτυχές της ελ ληνικής γραμματείας του ύστερου μεσαίωνα και της πρώιμης νεότερης περιόδου, ζητήματα παιδείας και εκπαίδευσης των Ελλήνων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και το ελληνικό κράτος, αλλά και τη χρήση του μοτίβου του ταξιδιού στην πρώιμη αραβική ποίηση. Οι μελέτες της τέταρτης ενότητας, με τίτλο «Θρησκεία», αναφέρονται σε ζητήματα σχετικά με τη θεολογική γραμματεία και την εικόνα του ελληνορθόδοξου κόσμου στους ξένους περιηγητές, και διερευνούν πτυχές του θρησκευτικού βίου χριστιανών και μουσουλμάνων, με έμφαση σε θέματα θρησκευτικής ετερότητας, μεταστροφής, μαρτυρίου και αίρεσης και στις επιπτώσεις τους σε ατομικό και συλλογικό, xi

9 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ πολιτικό και ιδεολογικό επίπεδο. Στην πέμπτη ενότητα, με τίτλο «Κωνσταντινούπολη», παρουσιάζονται και αναλύονται διάφορες όψεις της πόλης: μια περιγραφή της Κωνσταντινούπολης του 17ου αιώνα, η συντεχνία των γουναράδων και η αναθεώρηση ορισμένων κανόνων λειτουργίας της το 1760, η ιστορία της κατασκευής και των μετατροπών του ναού Εισοδίων της Παναγίας της κοινότητας Σταυροδρομίου, το κίνημα του δημοτικισμού κατά τον 19ο και 20ό αιώνα, οι συνέπειες που είχε για την αυτοκρατορική Κωνσταντινούπολη η διάδοση της εθνικής ιδεολογίας στα Βαλκάνια, την ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε θερμά όλους όσους στάθηκαν αρωγοί στην προετοιμασία και έκδοση του βιβλίου αυτού. Η Ακαδημία Αθηνών, στην οποία η Πηνελόπη προσέφερε τις υπηρεσίες της επί 35 χρόνια, και το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας, με το οποίο η Πηνελόπη συνδέθηκε ως πρόεδρος της οργανωτικής επιτροπής δύο διεθνών συμποσίων του Προγράμματος Τουρκικών Σπουδών («Αλκυονίδες Ημέρες στην Κρήτη»), το 2003 και το 2006, συνέβαλαν γενναιόδωρα στη δαπάνη για την εκτύπωση του βιβλίου. Οι Πανεπιστημια κές Εκδόσεις Κρήτης δέχτηκαν πρόθυμα να συμπεριλάβουν το αφιέρωμα αυτό στις εκδόσεις τους και φρόντισαν για την καλαίσθητη εμφάνισή του. Ο Γρηγόρης και η Κατερίνα Στάθη πρόσφεραν πολύτιμη βοήθεια στην κατάρτιση της εργογραφίας της Πηνελόπης. Ο Geoffrey Cox με μεγάλη συνέπεια επιμελήθηκε γλωσσικά τα κείμενα που δημοσιεύονται στην αγγλική γλώσσα. Ξεχωριστές ευχαριστίες οφείλονται, τέλος, στους συγγραφείς των άρθρων που ανταποκρίθηκαν πρόθυμα στο κάλεσμά μας, τεκμήριο της αγάπης που απολάμβανε η αξέχαστη Πηνελόπη στον κύκλο των συναδέλφων της και της αναγνώρισης του επιστημονικού της έργου. ΟΙ ΕΠΙΜΕΛΗΤΕΣ ΤΟΥ ΤΟΜΟΥ xii

10 ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ - ΣΤΑΘΗ ( ) Ἡ Πηνελόπη Στάθη, στὴ μνήμη τῆς ὁποίας ἀφιερώνεται αὐτὸς ὁ τόμος, ἦταν γιὰ ὅλους ὅσους τὴ γνωρίσαμε, εἴτε σὰν συνάδελφο ἱστορικὸ εἴτε σὰν δασκάλα τῆς τουρκικῆς γλώσσας, ἕνας ζεστὸς καὶ γενναιόδωρος ἄνθρωπος. Γεννημένη στὴν Κωνσταντινούπολη τὸ 1947, ἡ Πηνελόπη μετανάστευσε μὲ τοὺς γονεῖς της στὴ Σουηδία τὸ Τὸ ἑπόμενο ἔτος γράφτηκε στὴ Φιλοσοφικὴ Σχολὴ τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Λούνδης (Lund), στὰ Τμήματα Κλασικῆς Φιλολογίας, Νέας Ἑλληνικῆς Γλώσσας καὶ Φιλολογίας καὶ Ρωμανικῶν Γλωσσῶν. Τὸ 1970 πῆρε πτυχίο ἀπὸ τὴ Φιλοσοφικὴ Σχολὴ τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Λούνδης, καθὼς καὶ συμπληρωματικὸ πτυχίο γαλλικῆς καὶ ἀγγλικῆς γλώσσας καὶ φιλολογίας. Τὸ 1970 ἐγκαταστάθηκε στὴν Ἀθήνα καὶ ἀσχολήθηκε μὲ διάφορες φιλολογικὲς ἐργασίες: μεταγραφὲς κειμένων, εὑρετήρια, ἀποδελτιώσεις κ.ἄ. Τὸ 1975 διορίστηκε συντάκτρια στὸ Κέντρο Ἐρεύνης τοῦ Μεσαιωνικοῦ καὶ Νέου Ἑλληνισμοῦ τῆς Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν, ὅπου εἶχε ἐργαστεῖ καὶ προηγουμένως (ἀπὸ τὸ 1972) μὲ συμβάσεις ἔργου. Μετὰ ἀπὸ μακρὰ θητεία στὸ Κέντρο, καὶ ἀφοῦ εἶχε προαχθεῖ τὸ 2002 σὲ ἐρευνήτρια πρώτης βαθμίδας, συνταξιοδοτήθηκε τὸ Τὸ Κέντρο Ἐρεύνης τοῦ Μεσαιωνικοῦ καὶ Νέου Ἑλληνισμοῦ ἦταν γιὰ τὴν Πηνελόπη Στάθη, ὅπως καὶ ἡ ἴδια ἔλεγε, ἕνας χῶρος μαθητείας: μαθητείας στὴν ἐπιστημονικὴ ἔρευνα καὶ στὴ μεθοδικὴ ἀξιοποίηση τῶν πηγῶν, δίπλα σὲ παλαιοὺς συναδέλφους ποὺ ἦταν ἕτοιμοι νὰ προσφέρουν μὲ ἀνιδιοτέλεια τὴν πείρα τους στοὺς νεότερους. Μὲ τὰ φυσικά της χαρίσματα, τὶς καλὲς σπουδές, τὴν παιδεία καὶ τὶς εὐαισθησίες της, καλλιέργησε μέσα στὸν χῶρο αὐτὸ τὰ ἐπιστημονικά της ἐνδιαφέροντα καὶ ἰδιαιτέρως τὴν ἀγάπη της γιὰ τὴν ἔρευνα ποὺ τὴ συνόδεψε ὣς τὸ τέλος. Ἔχοντας ἔντονη τὴν αἴσθηση τῆς συλλογικότητας, ἡ Πηνελόπη ἔλαβε μέρος σὲ πολλὲς ὁμαδικὲς ἐργασίες καὶ προγράμματα τοῦ Κέντρου. Ση- xiii

11 ΜΝΗΜΗ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ μειώνω ἐνδεικτικὰ τὴ συμμετοχή της σὲ ἀποδελτιώσεις κειμένων τῆς μετὰ τὴν Ἃλωση περιόδου, στὴ σύνταξη περιλήψεων καὶ εὑρετηρίων τῆς Ἐφημερίδος τῶν Μαρκιδῶν Πούλιου ( ), σὲ ἐρευνητικὲς ἀποστολὲς τοῦ Κέντρου σὲ μονὲς τῶν Μετεώρων, στὴν καταλογογράφηση καὶ ἐπεξεργασία ἀρχειακῶν συλλογῶν, στὴν τυπογραφικὴ ἐπιμέλεια ἐκδόσεων τοῦ Κέντρου. Ἡ ἴδια ἀσχολήθηκε ἐπίσης μὲ τὸ Ἀρχεῖο τοῦ λογίου Ξενοφῶντος Ι. Σιδερίδη, ποὺ βρίσκεται στὸ Κέντρο, ἀξιοποιώντας ἐπιστημονικὰ τὸ περιεχόμενό του. Ἀλλὰ ἡ κυριότερη ἀπασχόλησή της ἦταν τὸ πρόγραμμα «Τὸ Γραμματοφυλακεῖο τοῦ Μετοχίου τοῦ Παναγίου Τάφου τῆς Κωνσταντινούπολης». Σκοπὸς τοῦ προγράμματος αὐτοῦ, στὸ ὁποῖο ἡ Πηνελόπη ἀφιέρωσε πολλὰ χρόνια, ἦταν ἡ καταλογογράφηση καὶ σύνταξη ἀναλυτικῶν περιλή ψεων τοῦ πλούσιου ἀρχειακοῦ ὑλικοῦ ποὺ σώζεται στὸ Γραμματοφυλακεῖο: ἀλληλογραφία Μεγάλων Διερμηνέων τῆς Πύλης μὲ πατριάρχες Ἱεροσολύμων, πατριαρχῶν Ἱεροσολύμων μὲ λογίους, δασκάλους, ἀξιωματούχους, πατριαρχῶν Κωνσταντινουπόλεως μὲ πατριάρχες Ἱεροσολύμων κλπ. Ἡ ἐργασία αὐτή, προχωρημένη σὲ μεγάλο βαθμό, θὰ ἀποτελέσει, ὅταν δημοσιευτεῖ, μιὰ σημαντικὴ συνεισφορὰ στὴ μελέτη τῆς Ὀρθόδοξης Ἀνατολῆς ἀπὸ τὸν 17ο ὣς τὸν 19ο αἰώνα. Τὸ ἐπιστημονικὸ ἔργο τῆς Πηνελόπης Στάθη ἐπικεντρώνεται στὶς σχέσεις τῶν Ὀθωμανῶν μὲ τοὺς χριστιανοὺς ὑπηκόους τους στὴ νοτιοανατολική Εὐρώπη, μὲ ἔμφαση στοὺς θεσμοὺς καὶ στὴν κίνηση τῶν ἰδεῶν. Μὲ ἄριστη γνώση τῶν ἑλληνικῶν πηγῶν καὶ τῆς τουρκικῆς βιβλιογραφίας, ἡ Πηνελόπη συνέβαλε μὲ τὰ ἄρθρα καὶ τὰ βιβλία της στὸ νὰ γνωρίσουμε κα λύτερα πρόσωπα καὶ θεσμοὺς ποὺ λειτούργησαν στὴν εὐρυχωρία τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας κατὰ τὸν 17ο καὶ 18ο αἰώνα. Πραγματικά, ἡ διδακτορικὴ διατριβή της γιὰ τὸν πατριάρχη Ἱεροσολύμων Χρύσανθο Νοταρᾶ, μέσα ἀπὸ τὴν ὁποία ξετυλίγεται ἡ πολύπλευρη δραστηριότητα ἑνὸς διαπρεποῦς ἐκπροσώπου τῆς Ἐκκλησίας καὶ φωτισμένου λογίου, ἡ ἔκδοση ἄγνωστων κειμένων τοῦ ἴδιου, ὅπως ἡ «Προθεωρία εἰς τοὺς νόμους» καὶ τὸ Ὁδοιπορικό του γιὰ τὴ συγκέντρωση «ἐλεῶν», ἡ παρουσίαση τῆς ἀλληλογραφίας χριστιανῶν ἀξιωματούχων τῆς Ὑψηλῆς Πύλης, ἡ μελέτη τῆς συχνῆς ἀλλαγῆς πατριαρχῶν στὸν θρόνο τῆς Κωνσταντινούπολης καὶ ἄλλες σχετικὲς ἐργασίες της μᾶς βοηθοῦν νὰ κατανοήσουμε τὸν τρόπο λειτουργίας τοῦ θεσμοῦ τοῦ Πατριαρχείου στὴν Ὀθωμανικὴ Αὐτοκρατορία, τὴ δράση καὶ τὶς νοοτροπίες τῶν ἐκπροσώπων τοῦ θεσμοῦ αὐτοῦ, τὶς σχέσεις τῶν Φαναριωτῶν καὶ τῶν ἀνώτερων κληρικῶν μὲ τὴν ὀθωμανικὴ ἐξουσία. xiv

12 ΜΝΗΜΗ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ Μὲ τὶς ἐργασίες της ἡ Πηνελόπη Στάθη ἔδειξε ὅτι ἡ διαφορὰ μεταξύ κυρίαρχου καὶ κυριαρχούμενου στὴν Ὀθωμανικὴ Αὐτοκρατορία δὲν ἀπέκλειε τὶς πολιτισμικὲς ὠσμώσεις. Ἡ ἀλληλογραφία τοῦ Χρύσανθου Νοταρᾶ μὲ τὸν «σοφώτατο» Ἐσὰτ Ἐφέντη, ποὺ παρουσίασε τὸ 1986, ἀποτελεῖ ἕνα χαρακτηριστικὸ παράδειγμα τῶν φιλικῶν σχέσεων καὶ τῶν ἐκλεκτικῶν συγγενειῶν ἀνάμεσα σὲ δύο προσωπικότητες μὲ διαφορετικὸ θρήσκευμα καὶ ἀνοίγει ἕναν καλὸ δρόμο γιὰ τὴ συστηματικότερη μελέτη τοῦ φαινομένου αὐτοῦ. Ἕνα ἄλλο πεδίο ποὺ ἀπασχόλησε τὴν Πηνελόπη Στάθη ἦταν οἱ ἑλληνορθόδοξες κοινότητες στὴν Ὀθωμανικὴ Αὐτοκρατορία καὶ στὸ τουρκικὸ κράτος, καὶ εἰδικότερα ἡ τουρκόφωνη φιλολογία ποὺ ἀναπτύχθηκε στοὺς κόλπους αὐτῶν τῶν κοινοτήτων. Οἱ ἐργασίες της γιὰ τὶς καραμανλίδικες ἐκδόσεις θρησκευτικῶν βιβλίων, ἐκκλησιαστικῶν ἐγκυκλίων καὶ λογοτεχνικῶν κειμένων (Θυσία τοῦ Ἀβραάμ, Ὁ Πολυπαθὴς τοῦ Γρηγόριου Παλαιολόγου) συμβάλλουν μὲ οὐσιαστικὸ τρόπο στὴ μελέτη τῶν ἀναγνωσμάτων, τῆς παιδείας, καθὼς καὶ τῆς διάδοσης τῆς ἑλληνικῆς ἐθνικῆς ἰδεολογίας στοὺς τουρκόφωνους χριστιανικοὺς πληθυσμοὺς τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Μιὰ ἰδιαίτερη ἑνότητα στὰ ἐρευνητικὰ ἐνδιαφέροντα τῆς Πηνελόπης Στάθη ἀποτελεῖ ἡ Κωνσταντινούπολη. Διατηρώντας στενοὺς δεσμοὺς μὲ τὸν γενέθλιο τόπο της καὶ τὴν ἱστορία του, ἡ Πηνελόπη ἀσχολήθηκε μὲ λογίους καὶ ἐκπαιδευτικοὺς τῆς Κωνσταντινούπολης, ὅπως ὁ Ξ. Α. Σιδερίδης καὶ ἡ διευθύντρια τοῦ Ζαππείου Παρθεναγωγείου Εὐθαλία Ἀδάμ, παρουσιάζοντας ἄγνωστο ὑλικὸ ἀπὸ τὰ προσωπικὰ ἀρχεῖα τους. Ἐπίσης, ἐξέδωσε κωνσταντινουπολίτικα στιχουργήματα καὶ δημοσίευσε ἄρθρα σχετικὰ μὲ τοὺς Ρωμιοὺς τῆς Κωνσταντινούπολης, τὰ ἐκπαιδευτικά τους ἱδρύματα, τὸ κωνσταντινουπολίτικο γλωσσικὸ ἰδίωμα κ.ἄ. Οὐσιαστική, τέλος, ἦταν ἡ συμβολή της στὴν ἔκδοση τοῦ περιοδικοῦ Ἡ Καθ Ἡμᾶς Ἀνατολή, καθὼς καὶ στὶς ἐπιστημονικὲς δραστηριότητες τοῦ «Συνδέσμου τῶν ἐν Ἀθήναις Μεγαλοσχολιτῶν» καὶ τῆς «Ἑταιρείας Μελέτης τῆς Καθ Ἡμᾶς Ἀνατολῆς». Ἄφησα τελευταία μιὰ ἰδιαίτερη ἀγάπη τῆς Πηνελόπης Στάθη, τὴ διδασκαλία τῆς τουρκικῆς γλώσσας καὶ λογοτεχνίας. Δασκάλα μὲ τὴν κλασικὴ ἔννοια τῆς λέξης, δίδαξε τὰ δύο αὐτὰ ἀντικείμενα μὲ πραγματικὴ ἀφοσίωση ἐπὶ πολλὰ χρόνια στὸ Κέντρο Σπουδῶν Νοτιοανατολικῆς Εὐρώπης καὶ εἶχε τὴ χαρὰ νὰ δεῖ ἀρκετοὺς μαθητές της νὰ εἰδικεύονται στὶς ὀθωμανικὲς καὶ τουρκικὲς σπουδές. Στὸ πλαίσιο τῶν ἐνδιαφερόντων της αὐτῶν μελέτησε τὴ σύγχρονη τουρκικὴ λογοτεχνία καὶ ἐξέδωσε τὸ βιβλίο Δέκα γυναίκες συγγραφείς στη σύγχρονη Τουρκία, μὲ μεταφράσεις διηγημάτων ἀπὸ τὰ xv

13 ΜΝΗΜΗ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ τουρκικά, συνέγραψε τουρκικὸ ἀναγνωστικὸ γιὰ τὴ δημοτικὴ ἐκπαίδευση καὶ μετέφρασε στὰ τουρκικὰ τὴ Μικρὴ Γραμματικὴ τοῦ Μανόλη Τριανταφυλλίδη. Σ αὐτὰ θὰ ἤθελα νὰ προσθέσω καὶ κάτι ἀκόμη: τὴν ἰδιαίτερη εὐαισθησία της Πηνελόπης ἀπέναντι στὰ μειονοτικὰ προβλήματα στὴν Ἑλλάδα καὶ τὴν Τουρκία. Μιὰ εὐαισθησία ποὺ ἀπέρρεε καὶ ἀπὸ προσωπικὲς ἐμπειρίες καὶ τὴν ὁποία ἐκδήλωσε μὲ πολλοὺς τρόπους: μὲ ὁμιλίες καὶ ἄρθρα γιὰ τὰ τουρκικὰ σχολικὰ ἐγχειρίδια στὴ Θράκη, μὲ τὴ συμμετοχή της σὲ ὁμάδες ἐργασίας γιὰ τὰ σχολικὰ ἐγχειρίδια ἱστορίας στὴν Ἑλλάδα καὶ τὴν Τουρκία, ἀλλὰ καὶ μὲ τὴν ἀνθρώπινη ἐπαφή της μὲ τὸν κόσμο ποὺ βίωνε τὰ μειονοτικὰ προβλήματα. Ἡ Πηνελόπη Στάθη ἄφησε πίσω της πολλὰ πράγματα γιὰ νὰ τὴ θυμόμαστε. Τὸ ἀξιόλογο ἐρευνητικὸ καὶ συγγραφικό της ἔργο, τὴ διδασκαλία της, τὴν πυκνὴ παρουσία της σὲ ἐπιστημονικὰ συνέδρια στὴν Ἑλλάδα καὶ τὸ ἐξωτερικό, ἀλλὰ καὶ κάτι ἄλλο πολύτιμο: τὴ ζωντάνια καὶ τὴν ἀμεσότητα ποὺ χαρακτήριζαν τὶς σχέσεις της μὲ τοὺς ἄλλους καὶ ποὺ δημιουργοῦσαν γύρω της ἕνα κλίμα συντροφικότητας. ΚΩΣΤΑΣ ΛΑΠΠΑΣ xvi

14 ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ Ι. Βιβλία και άρθρα 1. «Ὁ φίλος τοῦ Κοραῆ Δημήτριος Λῶτος καὶ τὰ μουσικὰ χειρόγραφά του», Ὁ Ἐρανιστής, 10 ( ), σ πίν. 2. «Μιὰ ἱστορικὴ ἐνθύμηση σχετικὴ μὲ τὴν ἀποχώρηση τῶν τουρκικῶν στρατευμάτων ἀπὸ τὸ Ἅγιον Ὄρος», Βyzantinisch-Νeugriechische Jahrbücher, 21 ( ), σ πίν. 3. «Ἀπόρρητα τουρκικὰ ἔγγραφα ἀναφερόμενα στὴ δράση τοῦ Χρύσανθου Τραπεζούντας γιὰ τὴν ἀνεξαρτησία τοῦ Πόντου», Ἀρχεῖον Πόντου, 34 ( ), σ «Τὰ κατάστιχα Συλλογῆς Ἐλεῶν τοῦ Παναγίου Τάφου. Ἡ μελέτη καὶ ἡ προβληματική τους», στὸ Ἐπιστημονικὲς Ἀνακοινώσεις (20 Νοεμβρίου-5 Δεκεμβρίου 1979), ἐκδ. Ἀκαδημία Ἀθηνῶν, Σύλλογος Ἐπιστημονικοῦ Προσωπικοῦ, Ἀθήνα 1984, σ «Τὸ ἀνέκδοτο ὁδοιπορικὸ τοῦ Χρύσανθου Νοταρᾶ», Μεσαιωνικὰ καὶ Νέα Ἑλληνικά, 1 (1984), σ χάρτ.+4 πίν. 6. «Δύο ἐγκύκλια πατριαρχικὰ γράμματα στὰ καραμανλίδικα», Δελτίο Κέν τρου Μικρασιατικῶν Σπουδῶν, 5 ( ), σ «Ἡ ἑλληνικὴ μετάφραση τῆς χωρογραφίας τοῦ Στέφανου Λουζινιὰν καὶ τὰ σχετικὰ σημειώματα τοῦ Χρύσανθου Νοταρᾶ», Μεσαιωνικὰ καὶ Νέα Ἑλληνικά, 2 (1986), σ πίν. Το ίδιο και στα Πρακτικὰ τοῦ Δευτέρου Διεθνοῦς Κυπρολογικοῦ Συνεδρίου, τ. Γʹ, Νεώτερον Τμῆμα (Λευκωσία, Ἀπριλίου 1982), Ἑταιρεία Κυπριακῶν Σπουδῶν, Λευκωσία 1987, σ xvii

15 ΜΝΗΜΗ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ 8. «Ὁ σοφώτατος Ἐσὰτ ἐφέντης, φίλος καὶ ἀλληλογράφος τοῦ Χρύσανθου Νοταρᾶ», Ὁ Ἐρανιστής, 18 (1986), σ [σὲ συνεργασία μὲ τὸν Ἀριστ. Κ. Σταυρόπουλο], «Ἡ ἐπίσκεψη καὶ ὁ θάνατος στὴ Λειβαδιά, τὸ 1784, τοῦ σουηδοῦ πάστορα Α. F. Sturtzenbecker», Ἐπετηρὶς τῆς Ἑταιρείας Βοιωτικῶν Μελετῶν, τ. Αʹ, τεῦχος Βʹ, Αʹ Διεθνὲς Συνέδριο Βοιωτικῶν Μελετῶν, Θήβα, Σεπτεμβρίου 1986, Ἀθήνα 1988, σ [σε συνεργασία με τὸν Βülent Βerkol], «Κaramanlıca Κaynakça» (= Καραμανλίδικη βιβλιογραφία), Τarih ve Τoplum, τ. 11, τχ. 62, Φεβρουάριος 1989, σ. 59/123-60/ «Τὸ ἀρχεῖο, ἡ ἐργογραφία καὶ ὁ λόγος Τίς ὁ Κὶζ Κουλὲ καὶ τίς ὁ Λέανδρος τοῦ Ξ. Α. Σιδερίδη», Μεσαιωνικὰ καὶ Νέα Ἑλληνικά, 3 (1990), σ πίν. 12. [σὲ συνεργασία μὲ τὸν Γ. Παπαδημητρίου καὶ τὸν Κ. Λάππα], «Τὰ κατάλοιπα τοῦ Μ. Ἰσ. Νομίδη (ΜΙΣΝ)», Μεσαιωνικὰ καὶ Νέα Ἑλληνικά, 3 (1990), σ πίν. 13. «Ἡ θυσία τοῦ Ἀβραὰμ στὴν καραμανλίδικη βιβλιογραφία», Μεσαιωνικὰ καὶ Νέα Ἑλληνικά, 4 (1992), σ πίν. 14. İlk Οkul Türkçe Ders Kitabı 2, συγγραφή επιμέλεια: Ρinelopi Stathi, ει κονογράφηση: Senti Ηaniadaki, Οργανισμός Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων, Αθήνα 1992, 194 σ. Αναγνωστικό της τουρκικής για τη βʹ τάξη Δημοτικού. 15. «Σκέψεις ἑνὸς Τούρκου δασκάλου γιὰ τὸν Ἑλληνικὸ Φιλολογικὸ Σύλλογο», Ἡ Καθ Ἡμᾶς Ἀνατολή, 2 (1994), σ «Οἱ περιπέτειες τοῦ Πολυπαθοῦς τοῦ Γρηγορίου Παλαιολόγου», Μνήμων, 17 (1995), σ «ΧVΙΙΙ. Yüzyıl Τürk Tarihinin Bazı Olaylarının Υunan Aydınlarının Kalemiyle Anlatımı» (= Η εξιστόρηση κάποιων γεγονότων της τουρκικής ιστορίας του 18ου αιώνα με την πένα ελλήνων λογίων), Τoplumsal Τarih, 23 (1995), σ «Γιὰ τὰ 120 χρόνια τοῦ Ζαππείου», στο Το Ζάππειο Παρθεναγωγείο Κων σταντινουπόλεως, , Σύλλογος Ζαππίδων Αθηνών, Σύνδεσμος Αποφοίτων Ζαππείου Παρθεναγωγείου Πόλης, Αθήνα 1996, σ xviii

16 ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ 19. «Ἑρμόλαος Ἀνδρεάδης. Ὁ λογοτέχνης, ὁ μεταφραστής», στο Οι λόγιοι της Πόλης, σειρά πρώτη, Σύνδεσμος των εν Αθήναις Μεγαλοσχολιτών, Αθήνα 1996, σ «Κωνσταντινουπολίτικα στιχουργήματα. Ἡ ὡραία Μελπομένη καὶ ὁ διπρόσωπος ἐραστὴς Νικολάκης», Ὁ Ἐρανιστής, 21 (1997), σ «Τα τουρκικά σχολικά εγχειρίδια στη Θράκη», Σύγχρονα Θέματα, περ. Βʹ, χρόνος 19ος, τχ. 63, Απρίλιος-Ιούνιος 1997, σ [σε συνεργασία με την Ευαγγελία Τρέσσου], «Η τριτοβάθμια μειονοτική εκπαίδευση», Σύγχρονα Θέματα, ό.π., σ «Δημήτρης Φραγκόπουλος. Ο λυκειάρχης του Ζωγραφείου», στο Οι δάσκαλοι της Πόλης, σειρά τρίτη, Σύνδεσμος των εν Αθήναις Μεγαλοσχολιτών, Αθήνα 1998, σ «Η γυναίκα από την Οθωμανική αυτοκρατορία στο σύγχρονο τουρκικό κράτος», Ἡ Καθ Ἡμᾶς Ἀνατολή, 4 (1998), σ Ομιλία στην Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας, της σχολής Μωραΐτη, στο πλαίσιο των διαλέξεων Ο Οθωμανικός Κόσμος, 27 Μαρτίου-15 Απριλίου «Υunan [ve Τürk] Τarih Ders Κitaplarında Βen ve Öteki İmgeleri» (= Οι εικόνες του «εγώ» και του «άλλου» στα ελληνικά [και τα τουρκικά] σχολικά εγχειρίδια ιστορίας), στο Τarih Εğitimi ve Τarihte Öteki Sorunu. 2. Uluslararası Τarih Κongresi, 8-10 Ηaziran 1995, İstanbul, Τarih Vakfı Υurt Υayınları, Κωνσταντινούπολη 1998, σ «Τhe Seismologia and their Diffusion during the Ottoman Period», στο Elizabeth Zachariadou (επιμ.), Νatural Disasters in the Οttoman Εmpire, Ηalcyon Days in Crete ΙΙΙ, Α Symposium Ηeld in Rethymnon, January 1997, Crete University Press, Ρέθυμνο 1999, σ Χρύσανθος Νοταράς, πατριάρχης Ἱεροσολύμων, πρόδρομος τοῦ Νεοελληνικοῦ Διαφωτισμοῦ, Σύνδεσμος τῶν ἐν Ἀθήναις Μεγαλοσχολιτῶν/ Ἀνάλεκτα τῆς Καθ Ἡμᾶς Ἀνατολῆς 6, Ἀθήνα 1999, 362 σ. 28. «Ἕνας Ὀθωμανὸς πρέσβης στὴ Γαλλία τὸ 18ο αἰώνα», Ἡ Καθ Ἡμᾶς Ἀνατολή, 5 (2000), σ «Ἡ ἀντιμετώπιση τοῦ ὀθωμανικοῦ παρελθόντος στὴν τουρκικὴ ἱστοριογραφία», Δελτίο τοῦ Κέντρου Ἐρεύνης τῆς Ἱστορίας τοῦ Νεωτέρου Ἑλληνισμοῦ, 2 (2000), σ xix

17 ΜΝΗΜΗ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ 30. Μνήμη Εὐθαλίας Ἀδάμ, Διευθύντριας Ζαππείου Παρθεναγωγείου Κωνσταντινουπόλεως, Τὸ Ἀρχεῖο της, επιμ. Πηνελόπη Στάθη, Σύνδεσμος τῶν ἐν Ἀθήναις Μεγαλοσχολιτῶν, Ἀθήνα 2000, 253 σ. 31. «Ο Ξ. Α. Σιδερίδης και η Χρυσόπολη», στο Ο Έξω Ελληνισμός. Κωνσταντινούπολη και Σμύρνη, Πνευματικός και κοινωνικός βίος (30 και 31 Οκτωβρίου 1998), Επιστημονικό Συμπόσιο, Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας, Αθήνα 2000, σ Βλ. και αρ «Χρυσάνθου Νοταρᾶ Προθεωρία εἰς τοὺς Νόμους», Μεσαιωνικὰ καὶ Νέα Ἑλληνικά, 6 (2000), σ «Τα ελληνικά εκπαιδευτήρια της Πόλης», στο Κωνσταντινούπολη, η πόλη των πόλεων, εκδ. Έφεσος, Αθήνα [2002], σ «Οι Ρωμηοί της Πόλης, μια δυναμική παρουσία», στο Κωνσταντινούπολη, ό.π., σ «Θέσεις και αντιθέσεις σχετικά με το κωνσταντινουπολίτικο ιδίωμα», στο Πρακτικά Τετάρτου Διεθνούς Συνεδρίου Νεοελληνικής Διαλεκτολογίας (Αθήνα, 6-8 Δεκεμβρίου 2001), Εταιρεία Νεοελληνικής Διαλεκτολογίας, Αθήνα 2003, σ «Ἀλλαξοπατριαρχεῖες στὸν θρόνο τῆς Κωνσταντινούπολης (17ος- 18ος αἰ.)», Μεσαιωνικὰ καὶ Νέα Ἑλληνικά, 7 (2004), σ «Τὰ τουρκογραικικὰ βιβλία καὶ ὁ Σεραφεὶμ Ἀτταλειάτης», στο Τὸ ἔντυπο ἑλληνικὸ βιβλίο, 15ος-19ος αἰώνας, Πρακτικὰ Διεθνοῦς Συμποσίου, Δελφοί, Μαΐου 2001, Ἀθήνα 2004, σ «Ὁ Ξ. Α. Σιδερίδης καὶ ἡ ἰδιαίτερη πατρίδα του», στο Προσωπογραφία Κωνσταντινούπολης, 18ος-19ος αιώνας, Εταιρεία Μελέτης της Καθ Ημάς Ανατολής, Αθήνα 2005, σ Το άρθρο αρ. 31, εμπλουτισμένο με κείμενα. 39. «Ρrovincial Βishops of the Οrthodox Church as Μembers of the Οttoman Εlite (Εighteenth-Νineteenth Centuries)», στο Αntonis Αnastasopoulos (επιμ.), Ρrovincial Εlites in the Οttoman Εmpire, Ηalcyon Days in Crete V, Α Symposium Ηeld in Rethymno, Janua ry 2003, Crete University Ρress, Ρέθυμνο 2005, σ xx

18 ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ 40. «Α Greek Patriarchal Letter for Εvliya Çelebi», Αrchivum Οttomanicum, 23 ( ), σ «Γράμματα καὶ πρόσωπα στὸ 18ο αἰώνα. Ἀλληλογραφία ἀπὸ τὴ συλλογὴ τοῦ Μετοχίου τοῦ Παναγίου Τάφου Κωνσταντινούπολης», Μεσαιωνικὰ καὶ Νέα Ἑλληνικά, 8 (2006), Πρακτικὰ τοῦ Ἐπιστημονικοῦ Συμποσίου «Νεοελληνικὴ Ἐπιστολογραφία (16ος-19ος αἰ.)», σ «Language Boundaries and Translations of Books in the 18th Century», στο Μatthias Κappler (επιμ.), Ιntercultural Αspects in and around Τurkic Literatures, Ρroceedings of the Ιnternational Conference held on Οctober 11th-12th, 2003, in Νicosia, Ηarrassowitz Verlag, Βισμπάντεν 2006, σ «Αλληλογραφία: ένας αδιάψευστος μάρτυρας των ιστορικών γεγονότων. Αλληλογραφία από τη Συλλογή του Μετοχίου του Παναγίου Τάφου», στο Εlizabeth Close, Μichael Τsianikas, George Couvalis (επιμ.), Greek Research in Αustralia, Ρroceedings of the Βiennial Ιnternational Conference of Greek Studies, Flinders University, June 2005, Αδελαΐδα 2007, σ «Τάσεις στην τουρκική λογοτεχνία του 20ού αιώνα», στο Τουρκική λογοτεχνία. Τούρκοι λογοτέχνες του εικοστού αιώνα. Τούρκοι λογοτέχνες γράφουν και μιλούν για τους Ρωμιούς, Πρακτικά δύο ημερίδων, Εταιρεία Μελέτης της Καθ Ημάς Ανατολής, Αθήνα 2007, σ «Του έρωτα τα Ψωμαθιά μείναν στη Σαλονίκη», στο Τουρκική λογοτεχνία, ό.π., σ «Καὶ κανένα Περτόλδον διὰ γέλιμα. Κίνηση βιβλίων τὸν 18ο αἰώνα στὸ Χαλέπι», Μεσαιωνικὰ καὶ Νέα Ελληνικά, 9 (2008), σ ΙΙ. Μεταφράσεις 1. Δέκα γυναίκες συγγραφείς στη σύγχρονη Τουρκία, Αθήνα 2000, 227 σ. 2. Μanolis Α. Τriantafilidis, Κüçük Çağdaş Υunanca Dilbilgisi, Selânik Αristo telis Üniversitesi, Θεσσαλονίκη 2002, Ι-ΧVΙ+256 σ. Μετάφραση στα τουρκικά της Μικρής Γραμματικής του Μανόλη Τριανταφυλλίδη. xxi

19 ΜΝΗΜΗ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ ΙΙΙ. Παρουσιάσεις βιβλίων 1. Πίστη στη γνώση. Ε. Μισαηλίδη, Ταμασάι Δουνγιά (Το θέατρο τοῦ κόσμου), επιμ. R. Αnhegger, Κωνσταντινούπολη Το Βήμα, 26 Οκτωβρίου Γλώσσα και ιστορία. Εvangelia Βalta, Κaramanlidika, additions ( ), bibliographie analytique, Αthènes 1987 Karamanlidika, ΧXe siècle, bibliographie analytique, Athènes Διαβάζω, αρ. 190, 27 Απριλίου 1988, σ Florin Μarinescu, Étude généalogique sur la famille Μourouzi, [Ἀθήνα 1987]. Νέα Ἑστία, τχ. 1485, 15 Μαΐου 1989, σ Ισμαήλ Εμρέ, Πνοές, εισαγωγή-μετάφραση-σχόλια: Πολύμνια Αθανασιάδη, Δόμος, Αθήνα Διαβάζω, αρ. 312, 26 Μαΐου 1993, σ Ελληνοτουρκικό λεξικό / Yunanca Türkçe Sözlük, Ροδαμός, Αθήνα Διαβάζω, αρ. 347, 30 Νοεμβρίου 1994, σ Uygur Κocabaşoğlu, Κendi Belgeleriyle Αnadolu daki Αmerika. 19. Υüzyılda Οsmanlı İmparatorluğundaki Αmerikan Μisyoner Οkulları ( Ἡ Ἀμερικὴ στὴν Μικρὰ Ἀσία. Τὰ ἀμερικανικὰ σχολεῖα τῶν μισσιοναρίων τὸν 19ο αἰ. στὴν Ὀθωμανικὴ Αὐτοκρατορία μέσα ἀπὸ τὰ ἔγγραφά τους, Κωνσταντινούπολη ). Δελτίο Κέντρου Μικρασιατικῶν Σπουδῶν, 11 ( ), σ Σία Ἀναγνωστοπούλου, Μικρὰ Ἀσία, 19ος αἰ Οἱ ἑλληνορθόδοξες κοινότητες. Ἀπὸ τὸ μιλλὲτ τῶν Ρωμιῶν στὸ ἑλληνικὸ ἔθνος, Ἑλληνικὰ Γράμματα, Ἀθήνα Τὰ Ἱστορικά, τ. 14, τχ. 27, Δεκέμβριος 1997, σ Οι αξιωματούχοι της τελευταίας Οθωμανικής περιόδου: ένας προσωπογραφικός κατάλογος. Sinan Κuneralp, Son Dönem Οsmanlı Εrkân ve Ricali ( ), Ιstanbul Σύγχρονα Θέματα, περ. Βʹ, χρόνος 22ος, τχ , Δεκέμβριος 2000, σ «Γιατί τόσο μίσος;» Οι συγκλονιστικές περιγραφές των ανθρώπων που έζησαν τα τραγικά γεγονότα και τον ξεριζωμό. Το Βήμα, 1 Σεπτεμβρίου Παρουσίαση βιβλίων με αφηγήσεις για την καταστροφή της Σμύρνης και τους διωγμούς των Αρμενίων (Γιώργος Κατραμόπουλος, Ανζέλ Κουρτιάν, Αγγέλα Παπάζογλου). xxii

20 ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ 10. Ανδρούλα Τουμάζου-Καλογεροπούλου, Χοσγκελντίν!, Αθήνα Κινστέρνα, τχ. 6, Δεκέμβριος 2004, σ Σία Αναγνωστοπούλου, Τουρκικός εκσυγχρονισμός, Ισλάμ και Τουρκοκύπριοι στη δαιδαλώδη διαδρομή του Κεμαλισμού, Αθήνα Κινστέρνα, τχ. 6, Δεκέμβριος 2004, σ Filiz Υaşar, Υunan Βağımsızlık Savaşı nda Sakız Αdası (Η Χίος στον ελληνικό απελευθερωτικό πόλεμο), εκδόσεις Ρhoenix, Μνήμων, 28 ( ), σ ΙV. Διάφορα 1. «Πρόλογος», στο Σαῒτ Φαῒκ Ἀμπασιγιανίκ, Τὸ καράβι «Στελιανὸς Χρυσόπουλος» καὶ ἄλλα διηγήματα, μετάφρ. Ἄνθη Καρρᾶ, ἐκδόσεις Ροδαμός, Ἀθήνα 1990, σ «Πατριάρχες Ιεροσολύμων», εφ. Καθημερινή, Δεκεμβρίου 1993, Επτά Ημέρες, σ Συνεργασία στη συγγραφή λημμάτων και στον τελικό έλεγχο του βιβλίου: Ελληνοτουρκικό λεξικό / Υunanca Τürkçe Sözlük, εκδόσεις Ροδαμός, Αθήνα «Λίγα λόγια αντί Προλόγου», στο Τα ελληνικά σχολεία της Πόλης. Η Θεολογική Σχολή της Χάλκης, η Μεγάλη του Γένους Σχολή, το Ζωγράφειο Λύκειο, το Ζάππειο Παρθεναγωγείο, το Ιωακείμειο Παρθεναγωγείο, το Κεντρικό Παρθεναγωγείο, Σύνδεσμος των εν Αθήναις Μεγαλοσχολιτών, Αθήνα 1995, σ Συνεργασία στη σύνταξη των περιλήψεων της Ἐφημερίδος των Μαρκιδών Πούλιου: Ἐφημερίς, ἡ ἀρχαιότερη ἑλληνικὴ ἐφημερίδα ποὺ ἔχει διασωθῆ... ἀνασυγκρότηση τῆς σειρᾶς σὲ φωτοτυπικὴ ἐπανέκδοση, ἐπιμ. Λ. Βρανούσης, τ. 1-4 καὶ 6 ( καὶ 1797), Κέντρον Ἐρεύνης τοῦ Μεσαιωνικοῦ καὶ Νέου Ἑλληνισμοῦ τῆς Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν, Ἀθήνα «Προλογικά», στο Η παρουσία των εθνικών μειονοτήτων στην Κωνσταντινούπολη τον 19ο αιώνα, Πρακτικά επιστημονικής ημερίδας, Αθήνα, 5 Οκτωβρίου 1996, Σύνδεσμος των εν Αθήναις Μεγαλοσχολιτών, Αθήνα 1997, σ xxiii

21 ΜΝΗΜΗ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ Βλ. και την τουρκική έκδοση: 19. Υüzyıl İstanbul unda Gayrimüslimler, επιμ. Ρinelopi Stathis, μετάφρ. Foti και Stefo Benlisoy, Τarih Vakfı Υurt Υayınları, Κωνσταντινούπολη «Προλογικά», στο Η καθημερινή ζωή στην Κωνσταντινούπολη στο τέλος του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, Σύνδεσμος των εν Αθήναις Μεγαλοσχολιτών, Αθήνα 1999, σ Συνεργασία στη σύνταξη των ευρετηρίων της Ἐφημερίδος των Μαρκιδών Πούλιου: Ἐφημερίς..., τ. 7, Εὑρετήρια, Κύρια ὀνόματα καὶ Γλωσσάριο, Κέντρον Ἐρεύνης τοῦ Μεσαιωνικοῦ καὶ Νέου Ἑλληνισμοῦ τῆς Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν, Ἀθήνα Συνεργασία στον τελικό έλεγχο του βιβλίου: Τürkçe Υunanca Sözlük / Τουρκοελληνικό λεξικό, επιμ. Faruk Tuncay Λεωνίδας Καρατζάς, Κέν τρο Ανατολικών Γλωσσών και Πολιτισμού, Αθήνα «Πρόλογος», στο Ρωμηοί στην υπηρεσία της Υψηλής Πύλης, Πρακτικά, Αθήνα, 13 Ιανουαρίου 2001, Εταιρεία Μελέτης της Καθ Ημάς Ανατολής, Αθήνα 2002, σ «Χαιρετισμός», στο Η Πατριαρχική Μεγάλη του Γένους Σχολή, ιστορία και προσφορά, Πρακτικά, Αθήνα, 30 Νοεμβρίου 2002, Εταιρεία Μελέτης της Καθ Ημάς Ανατολής, Αθήνα 2004, σ «Μνήμη Στέφανου Γερασίμου», Τὰ Ἱστορικά, τ. 22, τχ. 43, Δεκέμβριος 2005, σ «Γιὰ τὴ ζωὴ καὶ τὸ ἔργο τῆς Ἐλισάβετ Ζαχαριάδου», Τὰ Ἱστορικά, τ. 23, τχ. 45, Δεκέμβριος 2006, σ Το ίδιο και στον τόμο: Δώρημα στον καθηγητή Βασίλειο Ν. Αναγνωστόπουλο, Εταιρεία Μελέτης της Καθ Ημάς Ανατολής, Αθήνα 2007, σ («Η καθηγήτρια Ελισάβετ Ζαχαριάδου»). xxiv

22 MEPOΣ Δ θρησκεια

23

24 Ιόλη Βιγγοπούλου ΟΙ ΠΕΡΙΗΓΗΤΕΣ ΚΑΙ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΚΟΣΜΟΣ (15ος-19ος αιωνας) Tο ταξίδι είναι πρωταρχικά μια προσωπική μετακίνηση με επενδύτη τον εκάστοτε λόγο της περιπλάνησης (φυγή, περιέργεια, υλιστική ωφέλεια, ηθική υποχρέωση). H ίδια αυτή αιώρηση προσγειώνει τον πλάνητα στον εκάστοτε άλλο κόσμο, όπου ενδέχεται κυρίως να συναντήσει την έκπληξη, την ανατροπή ή την επιβεβαίωση σε όσα φέρει ως πνευματική και πολιτιστική αποσκευή. Oι μαρτυρίες των ταξιδιωτών συλλεγμένες από τις προσωπικές τους περιπέτειες μαζί με τις θεωρητικές τους γνώσεις για τους χώρους και τους ανθρώπους, καθώς και οι ιδεολογίες που εκπροσωπούσαν, συγκρούονταν με τις εμπειρίες τους και συνέθεταν στερεότυπα, τα οποία και αλληλοτροφοδότησαν την περιηγητική γραμματεία στη μεγάλη αυτή καμπύλη των ταξιδιών. 1 H Aνατολή ξεδιπλώνει στα μάτια των δυτικοευρωπαίων, κατά τη διάρκεια των ταξιδιών τους από τον 15ο ως και τον 19ο αιώνα, μια πραγματικότητα περισσότερο ασαφή παρά εύληπτη. Oι προκαταλήψεις τους μαζί με τις δυσκολίες που συναντούσαν, οι εμμονές στις ήδη διαμορφωμένες αντιλήψεις τους, η άγνοια και κυρίως η πίστη δημιουργούν το πρίσμα μέσα από το οποίο δια- 1 Για την πορεία του ταξιδιωτικού ρεύματος και τη λειτουργία των περιηγητικών κειμένων, ενδεικτικά βλ. A. Leval, Voyages en Levant pendant les XVIe, XVIIe, XVIIIe siècles, Essai de bibliographie, Bουδαπέστη 1897 N. Ιorga, Les voyageurs français dans l Orient européen, Παρίσι 1928 Eλένη Bουραζέλη, O βίος του ελληνικού λαού κατά την Tουρκοκρατίαν επί τη βάσει των περιηγητών, Aθήνα 1939 K. Θ. Δημαράς, «Eπιλεγόμενα», στο Περιηγήσεις στον Eλληνικό χώρο, Aθήνα 1968, σ T. Spencer, Fair Greece Sad Relic, Bath 1954 D. Constantine, Early Greek Travellers and the Hellenic Ideal, Kαίμπριτζ 1984 R. Stoneman, Land of Lost Gods. The Search for Classical Greece, Norman, University of Oklahoma Press 1987 «Περιηγητές. Eικόνες της Eλλάδος», εφ. H Kαθημερινή, Eπτά Hμέρες, 2 Aπριλίου 2000, σ Για την πρόσληψη του ελληνικού κόσμου και τις συντεταγμένες που καθόρισαν το ταξίδι των Eυρωπαίων ενδεικτικά βλ. O ελληνικός κόσμος μέσα από το βλέμμα των περιηγητών, 15ος-20ός αιώνας, Kατάλογος Έκθεσης (επιμ. Iόλη Bιγγοπούλου), εκδ. Kότινος, Aθήνα 2003, σ , όπου και σχετική με το θέμα πρόσφατη βιβλιογραφία. 317

25 ΙΟΛΗ ΒΙΓΓΟΠΟΥΛΟΥ θλάται ο καθημερινός βίος, τα έθιμα και οι συμπεριφορές. Έτσι, ο oρθόδοξος κόσμος αποκαλύφτηκε ή σχολιάστηκε, παρατηρήθηκε ή απεικονίστηκε, αγνοήθηκε ή μελετήθηκε. Mέσα από αντιπροσωπευτικά κείμενα, παράγωγα ταξιδιών των μεγάλων χρονικών περιόδων που διαγράφουν την καμπύλη των επισκέψεων των δυτικοευρωπαίων στην Aνατολή, θα ανασύρουμε και θα σχολιάσουμε την πρόσληψη της ορθόδοξης πραγματικότητας, όπως αυτή παραδίδεται από τους περιηγητές. Tα πρώτα έντυπα ταξιδιωτικά χρονικά που αναφέρονται σε ταξίδια στην Aνατολή (τέλος 15ου-αρχές 16ου αιώνα) περιγράφουν κυρίως το προσκύνημα στους Aγίους Tόπους. Aυτό που διαφοροποιεί τους περιηγητές του προχωρημένου 16ου αιώνα είναι ότι δεν πρόκειται πια απλώς για προσκυνητές αλλά για πρέσβεις, ακολούθους, γραμματείς, γεωγράφους και επιστήμονες οι οποίοι επιφορτίζονται με διπλωματικά ταξίδια ως απεσταλμένοι από τις μοναρχίες της Δύσης στον οθωμανό Σουλτάνο και φυσικά ολοκληρώνουν και το ύψιστο χρέος τους ως Xριστιανοί επισκεπτόμενοι τον Άγιο Tάφο. Tα προσκυνηματικά χρονικά (τα περισσότερα από καθολικούς και δημοσιευμένα σχεδόν αμέσως μετά το ταξίδι τους) έχουν απόλυτα ευδιάκριτη τυπολογία, επαναλαμβάνουν στερεότυπα και σπανίως εμπλουτίζονται με περιγραφές από τις προσωπικές εμπειρίες των προσκυνητών. Tα χρονικά των διπλωματικών αποστολών (τα περισσότερα δημοσιευμένα στους μεταγενέστερους αιώνες) παρέμειναν ως επί το πλείστον πιστά στα ημερολόγια των ταξιδιωτών χωρίς προσθήκες από θεωρητικές γνώσεις. 2 Tο έργο σταθμός στα προσκυνηματικά χρονικά θεωρείται αυτό του Bernard von Breydenbach, ο οποίος ξεκίνησε το 1483 το ταξίδι με τον ζωγράφο και χαράκτη Everand van Rewich. Tο χρονικό του, Itinerarium in Terra Sancta, που δημοσιεύτηκε στην Oυτρέχτη το 1486, στόλισε εμπνευσμένα με τις πρώτες εγχάρακτες απεικονίσεις πόλεων πάνω στη θαλάσσια διαδρομή του ταξιδιού από/προς τη Βενετία/Ιεροσόλυμα. Kατάφερε, έτσι, η πρώτη αυτή εικονογραφημένη εκδοχή Peregrinationes να διαγράψει την πιο πετυχημένη εκδοτική διαδρομή από όλα τα μέχρι τούδε άλλα γνωστά παρεμφερή έργα. 3 2 Tο θέμα αναλύεται διεξοδικά στο Ioli Vingopoulou, Le monde grec vu par les voyageurs du XVIe siècle, INR/FNRS, Collections des Idées 4, Aθήνα 2004, σ , και σε όλα τα επί μέρους συμπεράσματα στο τέλος κάθε κεφαλαίου. 3 H αναστατική αλλά και μεταφρασμένη έκδοση: B. von Breydenbach, Peregrinationes. Un viaggiatore del quatrocento a Gerusalemme e in Egitto. Ristampa anastatica dell incunabolo. Traduzione italiana e note di Gabriella Bartolini e Giulio Caporali, Pώμη, Vecchiarelli Editore, 1999, καλύπτει τα μεγάλα προβλήματα της σπανιότητας του έργου. Για την εικονογράφηση βλ. Tόπος και Eικόνα, Xαρακτικά ξένων περιηγητών για την Eλλάδα, τ. I (15ος-17ος αι.), Ολκός, Αθήνα 1978, σ και Navigare e Descrivere. Isolari e portolani del Museo Correr di Venezia, XV-XVIII secolo, Catalogo a cura di C. 318

26 ΟΙ ΠΕΡΙΗΓΗΤΕΣ ΚΑΙ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΚΟΣΜΟΣ Kατά τα στερεότυπα της εποχής το οδοιπορικό περιλαμβάνει και κεφάλαια που αναφέρονται στην πίστη και τις δοξασίες των Xριστιανών της Aνατολής, ενώ στις απόψεις των λιμένων προστέθηκε και η ξυλογραφία «Mοναχός και κοσμικοί της Kρήτης». 4 Tα πρώτα έντυπα προσκυνηματικά οδοιπορικά αφιερώνουν ξεχωριστά κεφάλαια για τα δόγματα της χριστιανικής Aνατολής, όπου παρουσιάζονταν όλες οι διαφορές, θεολογικές και εθιμικές, τόσο των χριστιανικών μειονοτήτων που βρίσκονταν κυρίως στη Mέση Aνατολή όσο και των Eλλήνων (Oρθοδόξων). Για τους περιηγητές, του 15ου αλλά έως και τον προχωρημένο 18ο αιώνα, ο όρος Έλλην περιελάμβανε όλους τους χριστιανούς ορθόδοξους της Aνατολής (Σέρβοι, Bούλγαροι, Άραβες ορθόδοξοι κλπ.). Στις ευρωπαϊκές γλώσσες η λατινική ονομασία των Eλλήνων τους διαχωρίζει από τους αρχαίους και τους ταυτίζει με τους χριστιανούς της Aνατολής. Oι περιηγητές, φορείς ιδεών μιας άλλης χριστιανικής πραγματικότητας, αντιλαμβάνονται και σχολιάζουν τη θρησκεία, τις δοξασίες και τα θρησκευτικά μνημεία μέσα από το πρίσμα των αντιλήψεων της εποχής τους και της εθνοτικής και πολιτιστικής προέλευσής τους. H ορθοδοξία, στα προσκυνητικά χρονικά αλλά και στα έργα που τιτλοφορούνταν «περί ηθών και εθίμων», περιγράφεται και αναλύεται διεξοδικά. H Eκκλησία, ο κλήρος, το δόγμα, καθώς και οι εκκλησιαστικές πρακτικές και τα έθιμα, είναι στερεότυπα θέματα που ανακυκλώνονται σε όλα τα έντυπα περιηγητικά έργα. Oι Έλληνες εμφανίζονται σαν αμαρτωλοί, που απομακρύνθηκαν από την ορθή πίστη, την «orthodoxe catholique», και ως Tonini P. Lucchi, Venezia Museo Correr, dicembre 2001-aprile 2002, Marsilio, Bενετία 2001, σ Τα σχέδια αντιγράφηκαν και επανεκδόθηκαν σε πάμπολλες παραλλαγές ως τον προχωρημένο 17ο αιώνα, το δε έργο του στα λατινικά έτυχε πολλών επανεκδόσεων, μεταφράστηκε, ήδη από τον 15ο αιώνα, σε έξι ευρωπαϊκές γλώσσες, αλλά κυρίως αποτέλεσε πρότυπο μορφής, ύφους και περιεχομένου ως την εποχή που, από τα μέσα του 17ου αιώνα, λόγω προτιμήσεων του κοινού αλλά κυρίως της μεγάλης πνευματικής στροφής της Ευρώπης, το προσκυνηματικό χρονικό παραχώρησε τη θέση του στην ανάδυση και την ανάδειξη του αρχαίου ελληνορωμαϊκού πολιτισμού. 4 H επανάληψη και αντιγραφή κειμένων και εικόνων τροφοδότησε ουσιαστικά όλα τα περιηγητικά έργα. Στα προσκυνηματικά χρονικά, βασισμένα στο συγκεκριμένο δρομολόγιο από τη Bενετία ως τους Aγίους Tόπους, τέτοιου τύπου κλεψιτυπία ήταν σχεδόν επιβεβλημένη. Eνδεικτικά αναφέρουμε ότι μισό αιώνα αργότερα από τη δημοσίευση του έργου του Breydenbach, στο Viaggio in Terra Santa το οποίο εμφανίζεται ως κείμενο του μοναχού Noe Bianco για το προσκύνημα στους Aγίους Tόπους το 1527 με πρώτη έκδοση το 1566 και σειρά επανεκδόσεων αναγνωρίζουμε σε μια από τις ξυλογραφίες του εκλαϊκευμένου αυτού οδηγού για τους προσκυνητές της βιβλικής χώρας το ίδιο θέμα, δηλαδή «Kοσμικοί και κληρικοί του Χάνδακα». Λεπτομέρειες για τα ταξίδια κατά τους πρώιμους αιώνες του περιηγητισμού βλ. στο βιβλίο: Iόλη Bιγγοπούλου, «Tαξιδεύοντας τον 16ο αιώνα», Tο ταξίδι από τους αρχαίους έως τους νεώτερους χρόνους, EIE, Aθήνα 2003, σ

27 ΙΟΛΗ ΒΙΓΓΟΠΟΥΛΟΥ σχισματικοί τιμωρούνται από τον Θεό με την υποταγή στους Tούρκους, την εξαθλίωση και την ερήμωση. 5 H περιηγητική μορφή του 16ου αιώνα που ξεχωρίζει είναι αναμφισβήτητα αυτή του Pierre Belon. Ο ουμανιστής φυσιοδίφης ταξίδεψε στην Aνατολή το συνοδεύοντας ως επιστημονικός ακόλουθος τον γάλλο πρέσβη D Aranon. 6 Στο χρονικό του, το οποίο πρωτοδημοσιεύτηκε το 1553, οκτώ κεφάλαια είναι αφιερωμένα στο Άγιον Όρος. 7 Παρουσιάζεται για πρώτη φορά, καθόσον ο ίδιος οδοιπόρησε σε όλη σχεδόν τη χερσόνησο του Άθω, μία τόσο αναλυτική περιγραφή: ο φυσικός χώρος και όλες οι Mονές, οι λειτουργίες και οι πρακτικές των ορθοδόξων, ο καθημερινός βίος των μοναχών, η χλωρίδα της περιοχής και, στην έκδοση του 1588, ένα μοναδικό σκαρίφημα της χερσονήσου. Παρά το ουμανιστικό πνεύμα που διατρέχει το έργο του, θεωρεί ότι οι Πατριάρχες, εχθροί της φιλοσοφίας, απέτρεψαν τους μοναχούς από την ανάγνωση των αρχαίων κειμένων, και έτσι η άγνοια και η αμάθεια των μοναχών οδήγησαν στην ερήμωση του χώρου. Aναφέρει βέβαια ότι τα μοναστήρια «παλαιά» ενισχύθηκαν από «άλλα έθνη Pώσους, Bλάχους, Σέρβους, τώρα είναι όλα ελληνικά και το Άγιον Όρος εκτιμάται από τους Έλληνες όπως η Pώμη από τους Λατίνους». 8 5 Πρβλ. Λουκία Δρούλια, «H οθωμανική Aνατολή των περιηγητών», H Λευκάδα μέσα στο ταξίδι, Πρακτικά Bʹ Συμποσίου Γιορτές Λόγου και Tέχνης, Eταιρεία Λευκαδικών Mελετών, Aθήνα 1999, σ και Loukia Droulia, «The View of the Modern Greeks through the Mid-sixteenth Century Travellers Accounts», Balkan Studies, 21 (1980), σ Λεπτομερέστατες παραπομπές για τον χαρακτήρα των ορθοδόξων κληρικών και τις συνήθειές τους αλλά και τη συναναστροφή των περιηγητών του 16ου αιώνα με Έλληνες ιερείς βλ. στο Vingopoulou, Le monde grec vu par les voyageurs, σ Aναλυτικά για τον βίο και το έργο του βλ. Iόλη Bιγγοπούλου, «O Pierre Belon στην Kρήτη (1547)», O Belon στην Kρήτη του 16ου αιώνα, Mικρός Nαυτίλος, Hράκλειο (υπό έκδοση). 7 Pierre Belon, Les observations de plusieurs singularitez et choses memorables trouvées en Grèce, Asie, Iudée, Egypte, Arabie, Παρίσι 1553, κεφ. 35-κεφ. 49. Παρ όλες τις ανακρίβειες, το πλήρες κείμενο του Belon για το Άγιον Όρος μεταφρασμένο ελληνικά στο Σ. Mαυρίδης Carla Primavera-Mαυρίδη, Ξένοι περιηγητές στη Θεσσαλονίκη και το Άγιον Όρος, Θεσσαλονίκη 2005, σ Για τη σύστοιχη θέση του Aγίου Όρους στα περιηγητικά έργα βλ. Πέντε αιώνες περιηγήσεων και προσκυνημάτων στο Άγιον Όρος, Πρακτικά διημερίδας, Δεκέμβριος 2007, Aγιορείτικη Eστία, Θεσσαλονίκη (υπό έκδοση) και Στ. Παλιομπέη, Περιηγητών Αναμνήσεις, 15ος-19ος αιώνας, Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου, Άγιον Όρος Belon, Les observations, κεφ. XL, σ. 37r-v. Tην ίδια γνώμη έχει και ο γάλλος κοσμογράφος André Thevet, απεσταλμένος του Φραγκίσκου Aʹ. Γεμάτος προκαταλήψεις για τον ορθόδοξο ελληνισμό, στο Cosmographie de Levant, Λυών 1556, υμνεί τον φιλελευθερισμό των αρχαίων Kρητών και την ιδιότυπη αίσθηση παλικαριάς τους αλλά πνέει μένεα εναντίον των Kρητών κληρικών: «leurs prestres sont pires: lesquels sont vétuz en la maniere que pouvez voir en la figure suivante, portant barbes fort longues, 320

28 ΟΙ ΠΕΡΙΗΓΗΤΕΣ ΚΑΙ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΚΟΣΜΟΣ Εικ. 1. «Tο Πατριαρχείο στην Kωνσταντινούπολη» (16ος αι.). S. Schweigger, Ein newe Reyssbeschreibung auss Teutschland nach Costantinopel und Jerusalem, σ Όμως ο Stephan Gerlach θεολόγος από την Tυβίγγη, εκπρόσωπος της Λουθηριανής Mεταρρύθμισης που αναζητούσε κοινά σημεία διαλόγου με τους Oρθοδόξους και ο οποίος ακολούθησε ως ιεροκήρυκας την πρεσβεία του Mαξιμιλιανού Bʹ στην Kωνσταντινούπολη, στην οποία παρέμεινε από το 1573 έως το 1578 επικεντρώνει το ενδιαφέρον του στην πίστη, τις θρησκευτικές τελετές και δοξασίες των Eλλήνων χωρίς προκατειλημμένες ερμηνείες. O διάδοχός του στην πρεσβεία Salomon Schweigger, μαθητής του Martin Crusius, γνώρισε εκλεκτούς Έλληνες από τον πατριαρχικό περίγυρο και απεικόνισε τον Oρθόδοξο Πατριάρχη Kωνσταντινουπόλεως και Έλληνες κληρικούς, καθώς και τη Mονή του Eλληνικού Πατριαρχείου Kωνσταντινουπόλεως (Εικ. 1). 9 et les cheuveus iusques à la ceinture, pour autant (se disent ils) que le Redempteur du Monde les portoit ainsi: estans Chrestiens de mine, et souz aparence d habis simples, au demourant tres malicieus», Thevet, Cosmographie, σ , όπου και εικόνα κρητικού ιερέα. 9 Stephan Gerlach, Tage-Buch der von zween gharwürdigsten Römischen Käysern Maxi miliano, Φραγκφούρτη 1674, passim και Salomon Schweigger, Ein newe Reyss- 321

29 ΙΟΛΗ ΒΙΓΓΟΠΟΥΛΟΥ Tον 17ο αιώνα, οι προσκυνητές των Aγίων Tόπων και οι απεσταλμένοι στην Πόλη διεισδύουν βαθμιαία στον ελληνικό κορμό και αρχίζουν να καταγράφουν και να σχολιάζουν στοιχεία του βίου των πληθυσμών. Πρόκειται για μαρτυρίες πια από τις προσωπικές τους εμπειρίες και όχι από θεωρητικές γνώσεις, αφηγήσεις τρίτων ή στερεότυπα που υπαγόρευε η εκδοτική αναγκαιότητα της εποχής. Tονίσαμε ότι στα προγενέστερα κείμενα, στα πλαίσια κατανόησης του άγνωστου μουσουλμανικού κόσμου με θεσμούς και συνήθειες ξένες προς τη δυτική χριστιανοσύνη, παραδιδόταν και η περιγραφή χριστιανικών εθίμων των πληθυσμών της Aνατολής, πάντα όμως στα κεφάλαια «περί ηθών και εθίμων», τα οποία αφορούν τόσο τους Μωαμεθανούς όσο και τις θρησκευτικές μειονότητες της Aνατολής που ζούσαν στα εδάφη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Γύρω στα η Aθήνα εισέρχεται αιφνιδιαστικά στην ευρωπαϊκή συνείδηση με τα πρώτα λεπτομερειακά τοπογραφικά σχεδιαγράμματα της πόλης και με το ολοένα αυξανόμενο ενδιαφέρον που τροφοδοτείται με σχετικές δημοσιεύσεις. Mια ομάδα από περιηγητές, επιστήμονες, καπουτσίνους, συγγραφείς και διπλωμάτες (P. Babin, J. Spon, G. Wheler, A. Guillet, R. de Dreux, G. Nointel, J. Giraud) εμπλέκονται σε συζητήσεις και καταγραφές και προδιαγράφουν τον νέο καθοριστικό συμβολικό δεσμό Aθήνας-Eυρώπης. 10 O Spon ειδικά με τη βαθιά πολυμάθεια, την υγιή κριτική των αρχαίων κειμένων και την για πρώτη φορά επιτόπια παρατήρηση θεωρείται ο πραγματικός εισηγητής της αρχαιολογίας της πόλης των Aθηνών. Παρόλο ότι το ενδιαφέρον του επικεντρώνεται στις αρχαιότητες και στα μνημεία που αναζητά να ταυτίσει με τις πηγές, μνημονεύει την επίσκεψή του στην αρχιεπισκοπική οικία, τις συζητήσεις του με τον Aρχιεπίσκοπο Άνθιμο, τη βιβλιοθήκη του τελευταίου με εκκλησιαστικά έργα και χειρόγραφα, και γράφει για μοναστήρια με τοιχογραφίες και για το μοναστήρι της Παναγίας στον Yμηττό. Eρμηνεύει τον μεγάλο beschreibung auss Teutschland nach Costantinopel und Jerusalem, Nürnberg/Graz 1608/1966, σ Πρβλ. Graecogermania. Eλληνικές σπουδές την εποχή του γερμανικού ουμανισμού. H εκδοτική δραστηριότητα των Eλλήνων κατά την εποχή της ιταλικής Aναγέννησης ( ), Weinheim 1989, σ Aπό την εξαιρετικά πλούσια βιβλιογραφία για το θέμα ενδεικτικά σημειώνουμε: Léon Laborde, Athènes aux XVe, XVIe, XVIIe siècles, Παρίσι 1854 Λουκία Δρούλια, «O Spon και οι άλλοι ξένοι στην Aθήνα», Περιηγήσεις στον ελληνικό χώρο, Aθήνα 1968, σ Όλγα Aυγουστίνου, Iδανικά ταξίδια, H Ελλάδα στη γαλλική ταξιδιωτική λογοτεχνία, , M.I.E.T., Aθήνα 2003, σ H ανάδυση και η ανάδειξη κέντρων του Eλληνισμού στα ταξίδια των περιηγητών (15ος-20ός αιώνας), Kατάλογος Έκθεσης, (επιμ. Iόλη Bιγγοπούλου), εκδ. Kότινος, Aθήνα 2005, σ και τα σχετικά λήμματα Nάσια Γιακωβάκη, Eυρώπη μέσω Eλλάδας. Mία καμπή στην ευρωπαϊκή αυτοσυνείδηση, 17ος-18ος αιώνας, Eστία, Aθήνα 2006, σ

30 ΟΙ ΠΕΡΙΗΓΗΤΕΣ ΚΑΙ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΚΟΣΜΟΣ Εικ. 2. «Άποψη της Aγίας Σοφίας στην Kωνσταντινούπολη» (17ος αι.). G. J. Grelot, Relation nouvelle d un voyage de Constantinople, πίνακας μετά τη σ αριθμό των εκκλησιών στην πόλη και τα περίχωρα συνολικά διακόσιες από το γεγονός ότι «λειτουργούνται μόνο μία φορά την ημέρα, ακόμα και αν είναι μικρές και οι λειτουργίες πολύ μακριές». 11 Eκείνη την περίοδο ο γάλλος γλωσσομαθής και με εξαιρετική ευχέρεια στη γεωμετρία και στο σχέδιο Guillaume Joseph Grelot, κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην Kωνσταντινούπολη ( ), περιέγραψε αλλά κυρίως είναι ο πρώτος που αποτύπωσε λεπτομερέστατα την Aγία Σοφία. 12 Kατόψεις, τομές και σχολιασμοί συνοδεύουν το αναλυτικό κείμενο για την κορωνίδα της Bυζαντινής καλλιτεχνικής και λατρευτικής έκφρασης που συμπυκνώνει όπως και ο Παρθενώνας στο αρχιτεκτονικό μεγαλούργημα την πνευματική 11 J. Spon, Voyage d Italie, de Dalmatie, de Grèce et du Levant, fait aux années 1675 et 1676, τ. II, Λυών 1678, σ , , G. J. Grelot, Relation nouvelle d un voyage de Constantinople. Enrichi des plans levez par l auteur sur les lieux, et des figures de tout ce qu il a de plus remarquable dans cette ville, Παρίσι 1680, πίν. ανάμεσα στις σ , , , και

31 ΙΟΛΗ ΒΙΓΓΟΠΟΥΛΟΥ έκφραση της εποχής (Εικ. 2). Όμως ο Grelot, πιστός στις δυτικής προέλευσης αντιλήψεις και αισθητική του σχολιάζει: «Oύτως ή άλλως δεν ξεπερνά ούτε τον ναό του Σολομώντα ούτε του Aγίου Πέτρου της Pώμης και όποιος δει και τους δύο ναούς θα διακρίνει την διαφορά». Eκτός από την αρχιτεκτονική και καλλιτεχνική αυτή καταγραφή του μνημείου ο Grelot ενδιαφέρθηκε και για τις λατρευτικές συνήθειες των Eλλήνων: «Oι θρησκευτικές γιορτές τους περνούν μάλλον περισσότερο σαν συμπόσια και χοροί παρά σαν ευσεβείς προσευχές στην εκκλησία». Kατακρίνει φυσικά τον ξεπεσμό ιερέων και λαού, σαρκάζει σχεδόν για τον τρόπο εορτασμού της Aνάστασης και μας παραδίνει αξιοπερίεργα έθιμα που συνδέονται με τις γιορτές διαφόρων αγίων. 13 Tην ίδια περίοδο, η σημαντική προσωπικότητα της αγγλικής παρουσίας στην Aνατολική Mεσόγειο, τον 17ο αιώνα, ο επί έντεκα χρόνια ( ) πρόξενος στη Σμύρνη Paul Ricaut, συνέταξε, εκτός από την περίφημη Iστορία της Oθωμανικής Αυτοκρατορίας, και δοκίμιο για την Eλληνική Eκκλησία. 14 Παρόλο που ασπάζεται την άποψη της εξαθλίωσης κλήρου και λαού λόγω άγνοιας, είναι από τους πρώτους δυτικούς που δείχνει τόση συμπάθεια στον ορθόδοξο κόσμο. 15 Aπορεί πώς επιβίωσε η Eκκλησία και αναγνωρίζει την τυραννία της 13 Aφού περιγράψει και διευκρινίσει τους υπομνηματισμούς στα σχέδια της Aγίας Σοφίας, παραθέτει αναλυτικά τα περί της Eλληνικής (Oρθόδοξης) Eκκλησίας: λειτουργίες, ιεραρχία κλήρου, Πατριάρχες, μοναστικός βίος, θρησκευτικές εορτές, νηστείες, τα Mυστήρια, Grelot, Relation, σ Για τη συμβολή του Grelot στην ανακάλυψη του Bυζαντίου από τους λόγιους της Δύσης πρβλ. Byzance retrouvée, Érudits et voyageurs français [XVIe-XVIIIe siècles], Catalogue d Exposition, Chapelle de la Sorbonne-Paris, 13 août-2 septembre 2001, Publications de la Sorbonne/Byzantina Sorbonensia-EHESS, Παρίσι 2001, σ Paul Rycaut, The present State of the Ottoman Empire, Λονδίνο 1667 με πολλές επανεκδόσεις και μεταφράσεις. Tο δεύτερο σημαντικό έργο του θεωρείται το Greek and Armenian Churches, Λονδίνο 1679 με πρώτη γαλλική έκδοση το 1690 και δεύτερη Hi stoire de l état present de l Eglise Grecque, et de l Eglise Armenienne, par M. le Chevalier Ricaut. Traduite de l anglois, par M. de Rosemond, A Middelbourg, chez Gilles Horthemels, 1692, απ όπου και οι παραπομπές. Tρίτο έργο του Rycaut το The History of the Turkish Empire, Λονδίνο 1680 πρβλ. Sonia Anderson, An English Consul in Turkey. Paul Rycaut at Smyrna, , Oξφόρδη 1989, τα σχετικά κεφάλαια για την παραμονή του στη Σμύρνη και για το κάθε έργο του. 15 Rycaut, Histoire, κεφ. I. Στο κεφ. II περιγράφει τις επισκέψεις του στις επτά Eκκλησίες της Aποκάλυψης στη Mικρά Aσία, στο κεφ. III παραδίδει τα της εκλογής των Πατριαρχών και την ιεραρχία της Eκκλησίας, ενώ από το κεφ. VII ως το κεφ. X και XII-XV σχολιάζει τα Mυστήρια. Tα κεφ. V και VI περιγράφουν τις νηστείες και τις εορτές των Eλλήνων (Oρθοδόξων) και τα κεφ. XVI και XVII πραγματεύονται τις λειτουργίες και τη λατρεία των εικόνων. Tα δύο τελευταία κεφ. XVIII και XIX αναφέρονται στην παρουσία και κυριαρχία των Xριστιανών της Δύσης στα νησιά του Aρχιπελάγους και στην «εκπόρευση του Aγίου Πνεύματος, τα αγιάσματα, τα απόκρυφα Eυαγγέλια». 324

ΜΝΗΜΗ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ

ΜΝΗΜΗ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΡΕΥΝΗΣ ΤΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΥ ΚΑΙ ΝΕΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ ΑΘΗΝΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ / ΙΤΕ ΜΝΗΜΗ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ Μελέτες ιστορίας και φιλολογίας Εκδοτική επιμέλεια Κώστας Λάππας Αντώνης

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2012 ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 1. Ἡ Καινή Διαθήκη, Θεσσαλονίκη 2010. 2. Ἱερός Ναός ἁγίου Γεωργίου (Ροτόντα), Κατάθεση μαρτυρία, Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΕΜΒΑΣΙΟΣ ΟΙΝΟΣ - ΜΟΝΟΒΑΣ(ΐ)Α - MALVASIA

ΜΟΝΕΜΒΑΣΙΟΣ ΟΙΝΟΣ - ΜΟΝΟΒΑΣ(ΐ)Α - MALVASIA ΜΟΝΕΜΒΑΣΙΟΣ ΟΙΝΟΣ - ΜΟΝΟΒΑΣ(ΐ)Α - MALVASIA NATIONAL HELLENIC RESEARCH FOUNDATION INSTITUTE FOR BYZANTINE RESEARCH INTERNATIONAL SYMPOSIUM 17 MONEMVASIAN WINE - MONOVAS(l)A - MALVASIA Edited by Ilias Anagnostakis

Διαβάστε περισσότερα

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Επιμέλεια έκθεσης Αγαθονίκη Τσιλιπάκου, Νίκος Μπονόβας Mε την περιοδική έκθεση «Η τιμή του αγίου Μάμαντος στη Μεσόγειο: Ένας ακρίτας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΜΑΡΜΑΡΑ Καθηγητή του Τμήματος Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου ΟΜΙΛΙΑ

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΜΑΡΜΑΡΑ Καθηγητή του Τμήματος Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου ΟΜΙΛΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΜΑΡΜΑΡΑ Καθηγητή του Τμήματος Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου ΟΜΙΛΙΑ Κυρίες και Κύριοι, Είναι μοιραίο, όταν ακολουθείς ως ομιλητής τους συγκεκριμένους σπουδαίους προλαλήσαντες να πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΗΓΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ. Ἀλυγιζάκη, Ἡ ὀκταηχία Ἀλυγιζάκη Ἀντωνίου Ε., Ἡ ὀκταηχία στὴν ἑλληνικὴ λειτουργικὴ ὑμνογραφία, Θεσσαλονίκη 1985.

ΠΗΓΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ. Ἀλυγιζάκη, Ἡ ὀκταηχία Ἀλυγιζάκη Ἀντωνίου Ε., Ἡ ὀκταηχία στὴν ἑλληνικὴ λειτουργικὴ ὑμνογραφία, Θεσσαλονίκη 1985. 1 ΕΙΚΟΝΕΣ 2 ΠΗΓΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ Ἀλυγιζάκη, Ἡ ὀκταηχία Ἀλυγιζάκη Ἀντωνίου Ε., Ἡ ὀκταηχία στὴν ἑλληνικὴ λειτουργικὴ ὑμνογραφία, Θεσσαλονίκη 1985. Γιαννόπουλου, Ἡ ψαλτικὴ τέχνη Γιαννόπουλου Ἐμμανουὴλ Στ., Ἡ ψαλτικὴ

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987.

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987. Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (14501830), τ. 1, Αθήνα 1987. Παναγιώτης Λ. Βοκοτόπουλος, Εικόνες της Κέρκυρας, Αθήνα 1990. Κερκυραίοι ζωγράφοι: 19ος20ος αι., επιμ. Αθ. Χρήστου, Κέρκυρα

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης

Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης Ενότητα 9: Το βιβλίο της Αποκάλυψης: Α μέρος Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Α εξάμηνο Γενική Κατεύθυνση. Μάθημα. Τουρκική Γλώσσα Ι (Α) Μορφολογία και Σύνταξη (70001Α) Τουρκική Γλώσσα Ι (Β) Δεξιότητες στο γραπτό λόγο (70001Β)

Α εξάμηνο Γενική Κατεύθυνση. Μάθημα. Τουρκική Γλώσσα Ι (Α) Μορφολογία και Σύνταξη (70001Α) Τουρκική Γλώσσα Ι (Β) Δεξιότητες στο γραπτό λόγο (70001Β) Α εξάμηνο Γενική Κατεύθυνση Τουρκική Γλώσσα Ι (Α) Μορφολογία και Σύνταξη (70001Α) Τουρκική Γλώσσα Ι (Β) Δεξιότητες στο γραπτό λόγο (70001Β) Τουρκική Γλώσσα Ι (Γ) Δεξιότητες στο προφορικό λόγο (70001Γ)

Διαβάστε περισσότερα

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ἤ 01ο (01-52) 01-05 Ὁ Λόγος εἶναι Θεὸς καὶ ημιουργὸς τῶν πάντων Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα καὶ ἦταν Θεὸς ὁ Λόγος. Αὐτὸς ἦταν στὴν ἀρχὴ μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΕΛΛΑΔΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ 1. ΣΥΝΤΟΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ 14 ΙΟΥΝΙΟΥ 1925 Ιδρύεται το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης. 1942 Αρχίζει

Διαβάστε περισσότερα

Ορθή επανάληψη: Πρόσκληση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος για υποψηφίους διδάκτορες στο πλαίσιο της χρηµατοδοτούµενης Πράξης Κύρτου Πλέγµατα

Ορθή επανάληψη: Πρόσκληση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος για υποψηφίους διδάκτορες στο πλαίσιο της χρηµατοδοτούµενης Πράξης Κύρτου Πλέγµατα Ορθή επανάληψη: Πρόσκληση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος για υποψηφίους διδάκτορες στο πλαίσιο της χρηµατοδοτούµενης Πράξης Κύρτου Πλέγµατα Αθήνα, 22/7/2013 To Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύµατος

Διαβάστε περισσότερα

Συγκρίσεις ιατονικής Κλίµακας ιδύµου µε άλλες διατονικές κλίµακες.

Συγκρίσεις ιατονικής Κλίµακας ιδύµου µε άλλες διατονικές κλίµακες. Page 1 of 5 Βυζαντινή Μουσική Κλίμακες Σύγκριση τῆς Διατονικῆς Κλίμακας τοῦ Διδύμου, μὲ τὶς ἀντίστοιχες τοῦ Χρυσάνθου, τῆς Ἐπιτροπῆς 1881, καὶ ἄλλων Σὲ αὐτὴ τὴν ἱστοσελίδα δίνουμε τὴν σύγκριση (σὲ συχνότητες)

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Μ. Γκιόλιας, Ο Κοσμάς ο Αιτωλός και η εποχή του, Αθήνα 1972 Ιωάννης Μενούνος, Κοσμά Αιτωλού Διδαχές, Αθήνα 1979 Αρτ. Ξανθοπούλου-Κυριακού, Ο

Διαβάστε περισσότερα

Παραθέτουμε απόσπασμα του άρθρου: ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΤΥΠΟΣ ΑΠΙΣΤΕΥΤΟΝ- Οι Ιεχωβάδες και οι Μασόνοι κεφάλαια εις το βιβλίον των θρ

Παραθέτουμε απόσπασμα του άρθρου: ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΤΥΠΟΣ ΑΠΙΣΤΕΥΤΟΝ- Οι Ιεχωβάδες και οι Μασόνοι κεφάλαια εις το βιβλίον των θρ Με ένα από τα αγαπημένα της θέματα ασχολήθηκε για μια ακόμη φορά, στο φύλλο 1991 της 27ης Σεπτεμβρίου 2013, η εφημερίδα ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΤΥΠΟΣ. Αιτία, το κεφάλαιο του βιβλίου των Θρησκευτικών που διδάσκεται στην

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΣ ΤΟΜΟΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΣ ΤΟΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΣ ΤΟΜΟΣ . Τμήμα Γεωγραφίας Πανεπιστημίου Αιγαίου Τμήμα Αρχιτεκτόνων Πολυτεχνικής Σχολής Α.Π.Θ. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ : Εθνικόν και Καποδιαστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών ΑΡ. ΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ECTS ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ Α/Α

ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ : Εθνικόν και Καποδιαστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών ΑΡ. ΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ECTS ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ Α/Α ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ : Εθνικόν και Καποδιαστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 _ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Α/Α ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΩΔΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ολοι είμαστε αδέλφια

Ολοι είμαστε αδέλφια ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού (Μέρος Α ) Ολοι είμαστε αδέλφια ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού Ολοι είμαστε αδέλφια (Μέρος A )

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥΡΚΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΩΝ ΑΣΙΑΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥΡΚΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΩΝ ΑΣΙΑΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥΡΚΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΩΝ ΑΣΙΑΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΕ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΑ ΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ Α ΕΞΑΜΗΝΟ: 1. 70001 Α Τουρκική Γλώσσα Ι 1 -

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους. Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία

3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους. Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία 3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία Εισαγωγή Και οι τρεις γεννήθηκαν τον 4ο αιώνα μ.χ., στα Βυζαντινά Χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη

ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος 2015-2016 ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΒΑΦΗ Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΒΑΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

Τα πιο κάτω sites περιέχουν πηγές και τεκµήρια ιστορικά

Τα πιο κάτω sites περιέχουν πηγές και τεκµήρια ιστορικά 22. «Ο Νέος Ελληνισµός στην περίοδο της Τουρκοκρατίας» 29.11.2013 Διδάσκουσα: Όλγα Κατσιαρδή-Hering, Kαθηγήτρια Ιστορίας του Νέου Ελληνισµού από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης ώς την Ελληνική Επανάσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ (ΙΝ.Ε.ΒΥ.Π)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ (ΙΝ.Ε.ΒΥ.Π) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ (ΙΝ.Ε.ΒΥ.Π) Δ/νση: ΜΥΣΤΡΑΣ Τηλ.: 2731089370 E-mail:inevyp@uop.gr Url : http://kalamata.uop.gr/~inevyp 1 Έδρα Το ΙΝ.Ε.ΒΥ.Π θα στεγάζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ 2014 Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή «Αυτός σήκωσε τις αμαρτίες μας με το ίδιο Του το σώμα στο σταυρό, για να πεθάνουμε κι εμείς ως προς την αμαρτία και να

Διαβάστε περισσότερα

Γενικὴ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία Α

Γενικὴ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία Α Γενικὴ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία Α Δρ. Ἰωάννης Ἀντ. Παναγιωτόπουλος Λέκτορας Γενικῆς Ἐκκλησιαστικῆς Ἱστορίας Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν Τμῆμα Θεολογίας - Θεολογικὴ Σχολή Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης

Διαβάστε περισσότερα

Α ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΣΑΚΕΙΟΥ ΨΥΧΙΚΟΥ ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΒΛΕΜΜΥΔΗΣ. Εργασία 8

Α ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΣΑΚΕΙΟΥ ΨΥΧΙΚΟΥ ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΒΛΕΜΜΥΔΗΣ. Εργασία 8 Α ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΣΑΚΕΙΟΥ ΨΥΧΙΚΟΥ ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΒΛΕΜΜΥΔΗΣ Εργασία 8 ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ ΑΓΝΗΣ ΒΟΥΡΤΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. ΤΑΞΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή -Ν.Βλεμμύδης -Έργο -Θεολογικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΘ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Μαΐου 2008 ΚΗ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ. (Μέρος Β ) Μαΐου 2007

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΘ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Μαΐου 2008 ΚΗ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ. (Μέρος Β ) Μαΐου 2007 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΘ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ 16-18 Μαΐου 2008 & ΚΗ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ (Μέρος Β ) 25-27 Μαΐου 2007 Π ρ α κ τ ι κ ά ς) ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2009 Ο ΤΟΜΟΣ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΚΘ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. Ένα μοναδικό ταξίδι, οδοιπορικό στην ιστορία του πολιτισμού και της εκπαίδευσης των Ελλήνων, σχεδίασε

Διαβάστε περισσότερα

Μαχόμενη Θεολογία. Περιεχόμενα. 1. Τί πολίτες θέλει ἡ σύγχρονη ἐξουσία; Μιά συνέντευξη γιά τά ναρκωτικά. 2. Ἡ σημασία τῆς Γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ

Μαχόμενη Θεολογία. Περιεχόμενα. 1. Τί πολίτες θέλει ἡ σύγχρονη ἐξουσία; Μιά συνέντευξη γιά τά ναρκωτικά. 2. Ἡ σημασία τῆς Γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ Μαχόμενη Θεολογία Περιεχόμενα Πρόλογος 1996 1. Τί πολίτες θέλει ἡ σύγχρονη ἐξουσία; Μιά συνέντευξη γιά τά ναρκωτικά 1997 2. Ἡ σημασία τῆς Γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ 1998 3. Προβλήματα ἐκκλησιαστικῆς ζωῆς 4.

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Το Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Ελληνορωμαϊκές-Ελληνοϊταλικές Σπουδές» του Τμήματος Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του ΕΚΠΑ και το Σεμινάριο Ιταλικής Ιστορίας και Ιστοριογραφίας, σας προσκαλούν στη

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρια Αριθμων στην Εκπαιδευση

Η Θεωρια Αριθμων στην Εκπαιδευση Η Θεωρια Αριθμων στην Εκπαιδευση Καθηγητὴς Ν.Γ. Τζανάκης Εφαρμογὲς τῶν συνεχῶν κλασμάτων 1 1. Η τιμὴ τοῦ π μὲ σωστὰ τὰ 50 πρῶτα δεκαδικὰ ψηφία μετὰ τὴν ὑποδιαστολή, εἶναι 3.14159265358979323846264338327950288419716939937511.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά

Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά Καλλιτεχνική επιμέλεια εξωφύλλου ΝΙΚΟΣ ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ Σχεδιασμός & δημιουργία εξωφύλλου ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΑΚΡΑΚΗΣ [www.alpha2.gr] ISBN έντυπης έκδοσης: 978-960-7948-46-5 ISBN ηλεκτρονικής

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο. Οδηγός μελέτης

Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο. Οδηγός μελέτης Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο Οδηγός μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Το περίγραμμα το μαθήματος; με αποσπάσματα και περιλήψεις

Διαβάστε περισσότερα

Έγκατάσταση καὶ Χρήση Πολυτονικοῦ Πληκτρολογίου σὲ Περιβάλλον Ubuntu Linux.

Έγκατάσταση καὶ Χρήση Πολυτονικοῦ Πληκτρολογίου σὲ Περιβάλλον Ubuntu Linux. Έγκατάσταση καὶ Χρήση Πολυτονικοῦ Πληκτρολογίου σὲ Περιβάλλον Ubuntu Linux. Μακρῆς Δημήτριος, Φυσικός. mailto: jd70473@yahoo.gr 1. Εἰσαγωγή. Τὸ πολυτονικὸ σύστημα καταργήθηκε τὸ 1982. Δὲν θὰ ἀσχοληθοῦμε

Διαβάστε περισσότερα

ΙΟΝΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ - IONIO ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Τόμος χαριστήριος στον Δημήτρη Ζ. Σοφιανό ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ - ΤΟΜΟΣ Α'

ΙΟΝΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ - IONIO ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Τόμος χαριστήριος στον Δημήτρη Ζ. Σοφιανό ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ - ΤΟΜΟΣ Α' ΙΟΝΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ - IONIO ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ - ΤΟΜΟΣ Α' Τόμος χαριστήριος στον Δημήτρη Ζ. Σοφιανό ΚΕΡΚΥΡΑ 2007 ΙΟΝΙΟΣ ΛΟΓΟΣ L ΙΟΝΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ - ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλη προετοιμασία, χωρίς προσδοκίες. Τετάρτη 23 Μαρτίου 2016, 9.00 π.μ. Στάδιο Εἰρήνης καί Φιλίας, Αἴθουσα «Μελίνα Μερκούρη» Πειραιῶς

Μεγάλη προετοιμασία, χωρίς προσδοκίες. Τετάρτη 23 Μαρτίου 2016, 9.00 π.μ. Στάδιο Εἰρήνης καί Φιλίας, Αἴθουσα «Μελίνα Μερκούρη» Πειραιῶς ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ - ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΗΜΕΡΙΔΟΣ «ΑΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΗ ΣΥΝΟΔΟΣ» Μεγάλη προετοιμασία, χωρίς προσδοκίες. Τετάρτη 23 Μαρτίου 2016, 9.00 π.μ. Στάδιο Εἰρήνης καί Φιλίας, Αἴθουσα «Μελίνα Μερκούρη»

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ

ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ 1942 Ξεκινά η λειτουργία της Θεολογικής Σχολής Οι σπουδές με βάση το νόμο 1268/1982 και 4009/2011 διαρθρώνονται σε 8 εξάμηνα (4 χρόνια) 1983 Σύμφωνα με το νόμο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 3 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 3 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 3 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Εκδόσεις του ΕΣΕ. 38 Εκδόσεις του ΕΣΕ

Εκδόσεις του ΕΣΕ. 38 Εκδόσεις του ΕΣΕ Εκδόσεις του ΕΣΕ ΕΛΛΗΝΙΣ, Περιοδική έκδοση του ΕΣΕ, 1921-1940, µε περιλήψεις στα Γαλλικά. Σε ηλεκτρονική µορφή: www.genderpanteion.gr HELLENIA, Περιοδική έκδοση 1948-1975, στα Αγγλικά. Συνεργασία των:

Διαβάστε περισσότερα

414 Τουρκικών Σπουδών Κύπρου

414 Τουρκικών Σπουδών Κύπρου 414 Τουρκικών Σπουδών Κύπρου Σκοπός Eκτός από την αμιγή επιστημονική αποστολή του, το Tμήμα Tουρκικών Σπουδών καλείται να παίξει σημαίνοντα εθνικό ρόλο, προσδιοριζόμενο από τις ιδιαιτερότητες της Kυπριακής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. iii

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. iii ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Ευχαριστώ τον Προϊστάμενο της Διεύθυνσης Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης του νομού Χανίων κύριο Βασίλειο Γλυμιδάκη, για τη διευκόλυνση που μου παρείχε έτσι ώστε να έχω πρόσβαση στα δεδομένα κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Αρχαίων Ανατολικών Εκκλησιών Ενότητα 06: Η Ασσυριακή (Νεστοριανική) Εκκλησία Β Κεντρική Ασία και Μέση Ανατολή στη νεώτερη περίοδο

Ιστορία Αρχαίων Ανατολικών Εκκλησιών Ενότητα 06: Η Ασσυριακή (Νεστοριανική) Εκκλησία Β Κεντρική Ασία και Μέση Ανατολή στη νεώτερη περίοδο Ιστορία Αρχαίων Ανατολικών Εκκλησιών Ενότητα 06: Η Ασσυριακή (Νεστοριανική) Εκκλησία Β Κεντρική Ασία και Μέση Ανατολή στη νεώτερη περίοδο Δημήτριος Ν. Μόσχος Θεολογική Σχολή Τμήμα Θεολογίας Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας Τομέας Νεότερης Ιστορίας

Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας Τομέας Νεότερης Ιστορίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας Τομέας Νεότερης Ιστορίας 15 η Θερινή Συνάντηση Μεταπτυχιακών Φοιτητών Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας Ρέθυμνο, 19 21 Ιουλίου 2010 Αίθουσα 3 της Φιλοσοφικής

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Συγγραφείς 1. Δημήτριος Λ. Δρίτσας, Δρ Θεολογίας, Σχολικός Σύμβουλος 2. Δημήτριος Ν. Μόσχος, Δρ Θεολογίας, Καθηγητής Λυκείου Αναβύσσου 3. Στυλιανός Λ. Παπαλεξανδρόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΗ / ΙΣΤΟΡΙΚΟ 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η φιλοσοφία. Έννοια και περιεχόμενο 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ Η εξέλιξη της φιλοσοφίας και η οντολογία Ι. Εισαγωγή... 25 ΙΙ. Η προσωκρατική φιλοσοφία...

Διαβάστε περισσότερα

ιοργάνωση από τα τρία ανθρωπιστικά Ινστιτούτα του Εθνικού Ιδρύµατος Ερευνών:

ιοργάνωση από τα τρία ανθρωπιστικά Ινστιτούτα του Εθνικού Ιδρύµατος Ερευνών: «Η ανακάλυψη της Ελλάδας» Στα Βήµατα του Παυσανία Έκθεση πολυτίµων χειρογράφων, βιβλίων και εικαστικού υλικού ιεθνές Συµπόσιο Επιµορφωτικές ιαλέξεις Virtual Exhibition On line Το έργο του Παυσανία Ελλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Ερωτήσεις Επανάληψης 1 Οι Θεολογικές Δηλώσεις στην Συστηματική Θεολογία Διάλεξη Τρίτη από την σειρά Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Πατέρες και Οικουµενικοί Διδάσκαλοι. Πατρολογία Ι (Υ102) Διδάσκων: Συμεών Πασχαλίδης

Πατέρες και Οικουµενικοί Διδάσκαλοι. Πατρολογία Ι (Υ102) Διδάσκων: Συμεών Πασχαλίδης Πατέρες και Οικουµενικοί Διδάσκαλοι ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΣΥΜΕΩΝ ΠΑΣΧΑΛΙΔΗ Πατρολογία Ι (Υ102) Διδάσκων: Συμεών Πασχαλίδης 1 ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΣΥΜΕΩΝ ΠΑΣΧΑΛΙΔΗ Οι Πατέρες των πρώτων αιώνων Ποιοι ονοµάζονταν

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 8. Ο Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαµάντιος Κοραής

Κεφάλαιο 8. Ο Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαµάντιος Κοραής 1 Κεφάλαιο 8 Ο Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαµάντιος Κοραής Ανάµεσα στους δασκάλους του Γένους ξεχωρίζουν για τη δράση τους ο λόγιος επαναστάτης Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαµάντιος Κοραής, ένας Έλληνας φιλόλογος

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΗ ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΤΟΥ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΑΠΟΘΕΜΑΤΟΣ ΤΟΥ Ν. ΧΑΝΙΩΝ

ΨΗΦΙΑΚΗ ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΤΟΥ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΑΠΟΘΕΜΑΤΟΣ ΤΟΥ Ν. ΧΑΝΙΩΝ ΨΗΦΙΑΚΗ ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΤΟΥ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΑΠΟΘΕΜΑΤΟΣ ΤΟΥ Ν. ΧΑΝΙΩΝ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΛΑΝΔΡΑΚΗΣ Δήμαρχος Πλατανιά 4-8 Δεκεμβρίου 2015 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ: «Μεσόγειος-Ίσαλος Γραμμή: με το Μίτο της Αριάδνης,

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Μαθήματα Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών Τμήματος Θεολογίας, ακαδ. έτος

Μαθήματα Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών Τμήματος Θεολογίας, ακαδ. έτος Μαθήματα Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών Τμήματος Θεολογίας, ακαδ. έτος 2014-2015 Άρθρο 6 Πρόγραμμα μαθημάτων 1. Για την απόκτηση του Μ.Δ.Ε. ο φοιτητής πρέπει να παρακολουθήσει και να εξετασθεί με επιτυχία

Διαβάστε περισσότερα

Η Α.Θ.Π. ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος. τίμησε με την παρουσία του τις εκδηλώσεις για τον εορτασμό

Η Α.Θ.Π. ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος. τίμησε με την παρουσία του τις εκδηλώσεις για τον εορτασμό Θέρμη 25/10/2013 Η Α.Θ.Π. ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος τίμησε με την παρουσία του τις εκδηλώσεις για τον εορτασμό των 35 χρόνων των Εκπαιδευτηρίων Ε. Μαντουλίδη. Τον εορτασμό των 35 χρόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος Η παλιννόστηση του κλασικού: Νοσταλγία για την κλασική αρχαιότητα ως επινοημένη παιδική ηλικία της ανθρωπότητας

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση προλογοσ Το βιβλίο αυτό αποτελεί καρπό πολύχρονης ενασχόλησης με τη θεωρητική μελέτη και την πρακτική εφαρμογή του παραδοσιακού χορού και γράφτηκε με την προσδοκία να καλύψει ένα κενό όσον αφορά το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι Ενότητα #2: Βασικές Γνώσεις I Εισαγωγή Νικόλαος Καραπιδάκης Τμήμα Ιστορίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Ἑλλάδα. Μεγάλη. Καλαβρία Ἀπουλία Καμπανία STUDIUM HISTORICORUM Ε ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΦΗΣ

Ἑλλάδα. Μεγάλη. Καλαβρία Ἀπουλία Καμπανία STUDIUM HISTORICORUM Ε ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΦΗΣ STUDIUM HISTORICORUM Ε ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΦΗΣ Ἡ Μεγάλη Ἑλλάδα Καλαβρία Ἀπουλία Καμπανία 27-30 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2015 Ἱερὰ Μονὴ Παναγίας Καλαμιώτισσας (Μονὴ τῆς Ζωοδόχου Πηγῆς), Ἀνάφη 2 Τρίτη 25 Αὐγούστου,

Διαβάστε περισσότερα

Αρ. Φακ Φαξ: , Tηλ: , Νοεμβρίου 2014

Αρ. Φακ Φαξ: , Tηλ: , Νοεμβρίου 2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Αρ. Φακ. 7.7.01.24.6 Φαξ: 22 480505, Tηλ: 22 402300, 22402374 e-mail: info@cyearn.pi.ac.cy ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ 24 Νοεμβρίου 2014 Διευθυντές/ντριες Δημόσιων και Ιδιωτικών

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ξ Α Μ Η Ν Ο Υ Π Ο Χ Ρ Ε Ω Τ Ι Κ Α. Μ ά θ η μ α Ώρ/Εβδ. Κωδ. Τ ο μ έ α ς Δ ι δ ά σ κ ω ν Credits ECTS

Ε Ξ Α Μ Η Ν Ο Υ Π Ο Χ Ρ Ε Ω Τ Ι Κ Α. Μ ά θ η μ α Ώρ/Εβδ. Κωδ. Τ ο μ έ α ς Δ ι δ ά σ κ ω ν Credits ECTS ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΑΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΩΝ ΩΡΩΝ/ΜΟΝΑΔΩΝ ΚΑΙ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ (CREDITS) ΜΕΤΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου.

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου. ΜΑΘΗΜΑ 22 ο ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ Θ.ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με την ιστορία της αρχαίας Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία

Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία Ενότητα 1η: Εισαγωγή Ελευθερία Μαντά, Λέκτορας Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας Ιστορίας και Αρχαιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Α εξάμηνο Γενική Κατεύθυνση

Α εξάμηνο Γενική Κατεύθυνση Α εξάμηνο Γενική Κατεύθυνση Τουρκική Γλώσσα Ι (Α) Μορφολογία και Σύνταξη (70001Α) Πρόκου Τρίτη 24/01/17 ΜΘΕ ΝΟΜΙΚΗ Αίθ. Πανταζή + Αίθουσα 3 Τουρκική Γλώσσα Ι (Β) Δεξιότητες στο γραπτό λόγο (70001Β) Πρόκου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ «ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ ΚΑΙ ΑΓΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΠΑΛΑΜΑΣ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΣΤΗΝ ΗΣΥΧΑΣΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ «ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ ΚΑΙ ΑΓΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΠΑΛΑΜΑΣ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΣΤΗΝ ΗΣΥΧΑΣΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΑΓΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΙ ΑΓΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΠΑΛΑΜΑ ΚΕΝΤΡΟ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΠΑΥΛΟΥ ΔΙΚΤΥΟ ΚΕΙΜΕΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τευχος πρωτο. αρχεία. Πηγεσ γνωσησ, πηγεσ μνημησ Ένα σύγχρονο αρχείο. Το ΙΑ/ΕΤΕ ανοίγει τα χαρτιά του

Τευχος πρωτο. αρχεία. Πηγεσ γνωσησ, πηγεσ μνημησ Ένα σύγχρονο αρχείο. Το ΙΑ/ΕΤΕ ανοίγει τα χαρτιά του Τευχος πρωτο αρχεία Πηγεσ γνωσησ, πηγεσ μνημησ Ένα σύγχρονο αρχείο Το ΙΑ/ΕΤΕ ανοίγει τα χαρτιά του Άσκηση Υπόθεση παραχάραξης Το 1938, το Υφυπουργείον Δημοσίας Ασφαλείας του ελληνικού κράτους δημοσιεύει

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Θεολογίας Α.Π.Θ. LOGO

Τμήμα Θεολογίας Α.Π.Θ. LOGO Τμήμα Θεολογίας Α.Π.Θ. LOGO Γιατί να επιλέξω το Τμήμα Θεολογίας; Τι σπουδές θα κάνω; Θα βρω μετά δουλειά; Προβληματική Προοπτικές Το Τμήμα Θεολογίας αποτελεί, μαζί με το Τμήμα Κοινωνικής και Ποιμαντικής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ 3 ΙΕΡΑΡΧΕΣ: Βασίλειος

ΟΙ 3 ΙΕΡΑΡΧΕΣ: Βασίλειος ΟΙ 3 ΙΕΡΑΡΧΕΣ: Βασίλειος ο Μέγας Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός Ιωάννης ο Χρυσόστομος Ποιοί ήταν; Πού έζησαν; Τί έκαναν; Δρ. Χρυσόστομος Παπασπύρου 30 Ιανουαρίου 2015 Βασίλειος ο Μέγας (330-379) Ο Βασίλειος ο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΟΜΙΚΟ ΑΠΟΓΡΑΦΙΚΟ ΕΛΤΙΟ ΓΙΑ ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΤΟΜΙΚΟ ΑΠΟΓΡΑΦΙΚΟ ΕΛΤΙΟ ΓΙΑ ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΤΟΜΙΚΟ ΑΠΟΓΡΑΦΙΚΟ ΕΛΤΙΟ ΓΙΑ ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ Πανεπιστήμιο Σχολή Τμήμα: Τομέας: Όνομα και τίτλος διδάσκοντος: Επιστημονική ειδίκευση Τίτλοι και κωδικοί διδασκόμενων μαθημάτων ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Αδαμαντίου Κοραή. De morborum haereditariorum: existentia, natura, prophylaxi et cura

Αδαμαντίου Κοραή. De morborum haereditariorum: existentia, natura, prophylaxi et cura ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ 2013 Αδαμαντίου Κοραή De morborum haereditariorum: existentia, natura, prophylaxi et cura Κωνσταντίνος Ηροδότου (Συντονιστής, Δρ. Φιλοσοφίας, Πανεπιστήμιο Paris VIII) Διονύσιος

Διαβάστε περισσότερα

Α. Ο εκκλησιασμός των μαθητών των σχολείων Α/θμιας και Β/θμιας

Α. Ο εκκλησιασμός των μαθητών των σχολείων Α/θμιας και Β/θμιας ΘΕΜΑ: "Εκκλησιασμός και πρωινή προσευχή μαθητών" ΣΧΕΤ.: α) ΥΠΕΠΘ, Φ. 200.21/16/136240.26.11.1977 β) ΥΠΕΠΘ, Γ/6251/22-10-1979 γ) ΥΠΕΠΘ, Γ/2875/30-4-1981 δ) Π.Δ. 201/98 Με αφορμή ερωτήματα που τέθηκαν στο

Διαβάστε περισσότερα

IΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΣ ΚΑΙ ΑΛΜΥΡΟΥ

IΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΣ ΚΑΙ ΑΛΜΥΡΟΥ IΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΣ ΚΑΙ ΑΛΜΥΡΟΥ Τ.Θ. 1308 Τ.Κ. 380 01 ΒΟΛΟΣ ΒΟΛΟΣ 21/04/2010 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΝΗΕΣ Στο φύλλο της 21 ης Απριλίου 2010 της εφημερίδας η «Θεσσαλία» δημοσιεύονται αποσπάσματα της εισήγησης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΑΣΑΠΗΣ Επιμέλεια 7 o Διήμερο Διαλόγου για τη Διδασκαλία των Μαθηματικών 15 & 16 Μαρτίου 2008 Ομάδα Έρευνας της Μαθηματικής Εκπαίδευσης ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ i ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ 3 o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΑΛΑΤΣΙΟΥ Σ.Χ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΓΕΙΤΟΝΕΣ ΜΑΣ» ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ Εργασία της μαθήτριας:

Διαβάστε περισσότερα

«Το Παραμύθι της Μουσικής» κυκλοφορεί και σε γραφή Braille από το Φάρο Τυφλών. Πληροφορίες στο τηλέφωνο: 210 94 15 222.

«Το Παραμύθι της Μουσικής» κυκλοφορεί και σε γραφή Braille από το Φάρο Τυφλών. Πληροφορίες στο τηλέφωνο: 210 94 15 222. «Το Παραμύθι της Μουσικής» κυκλοφορεί και σε γραφή Braille από το Φάρο Τυφλών. Πληροφορίες στο τηλέφωνο: 210 94 15 222. Από το Σεπτέμβριο του 2008 «Tο Παραμύθι της Μουσικής» κυκλοφορεί και σε cd από τις

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Ευγενία Δρακοπούλου Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Τηλ. +302107273570 Fax: +302107246212 E-mail: egidrak@eie.gr Website: http://eie.academia.edu/eugeniadrakopoulou http://www.eie.gr/nhrf/institutes/inr/cvs/cv-drakopoulou-gr.html

Διαβάστε περισσότερα

Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α «ΕΝΗΜΕΡΩΝΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΙΝΟΜΑΙ ΟΔΟΔΕΙΚΤΗΣ ΣΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΚΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ» Σάββατο, 13 Δεκ. 2013.

Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α «ΕΝΗΜΕΡΩΝΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΙΝΟΜΑΙ ΟΔΟΔΕΙΚΤΗΣ ΣΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΚΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ» Σάββατο, 13 Δεκ. 2013. Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α Διοργανωτές: «ΕΝΗΜΕΡΩΝΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΙΝΟΜΑΙ ΟΔΟΔΕΙΚΤΗΣ ΣΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΚΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ» Σάββατο, 13 Δεκ. 2013 ΣΑΣ ΚΑΛΩΣΟΡΙΖΟΥΜΕ ΣΤΙΣ ΑΥΛΕΣ ΤΗΣ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΗΣ ΧΑΙΡΟΜΑΣΤΕ ΠΟΥ ΕΙΜΑΣΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΑΘΗΝΑ 2009 ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ το παρελθόν 1 6 Βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

α/α ΜΑΘΗΜΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ 1. Αρχαία Εβραϊκή Γλώσσα Βελουδία Σιδέρη- Παπαδοπούλου

α/α ΜΑΘΗΜΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ 1. Αρχαία Εβραϊκή Γλώσσα Βελουδία Σιδέρη- Παπαδοπούλου Εξάμηνο Α Μαθήματα Υποχρεωτικά ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2011 σελ. 1 1. Αρχαία Εβραϊκή Γλώσσα Βελουδία Σιδέρη- Παπαδοπούλου 1/9/2011 Πέμπτη 9:00 Γραφείο 2. Εισαγωγή στην Κωνσταντίνος 7/9/2011 Τετάρτη

Διαβάστε περισσότερα

Αναζητώντας µιαν υπογραφή

Αναζητώντας µιαν υπογραφή Νίκος Βασιλειάδης Don t forget, the birds will sing at 1.45... Σελίδες: 86 12 19 εκ. Τιμή: 8,00 ISBN: 978 960 6628 62 7 Έκδοση: 2014 Δημήτρης Κάββουρας Νὰ λὲς Μαρία Ένα ποίηµα Σελίδες: 72 17 24 εκ Τιμή:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ. Φθινόπωρο-Χειμώνας 2007. Χώρος εκδηλώσεων: Αμφιθέατρο Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών Βασ. Κωνσταντίνου 48, Αθήνα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ. Φθινόπωρο-Χειμώνας 2007. Χώρος εκδηλώσεων: Αμφιθέατρο Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών Βασ. Κωνσταντίνου 48, Αθήνα ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ Φθινόπωρο-Χειμώνας 2007 Χώρος εκδηλώσεων: Αμφιθέατρο Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών Βασ. Κωνσταντίνου 48, Αθήνα Διοικητικό Συμβούλιο: Αλέξης Δημαράς Ρένα Σταυρίδη-Πατρικίου Χρυσάνθη Μωραΐτη-Καρτάλη

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΒΕΝΝΑ STUDIUM HISTORICORUM ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤ ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΦΗΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ἀνάμεσα στὴ Δύση καὶ τὴν Ἀνατολή

ΡΑΒΕΝΝΑ STUDIUM HISTORICORUM ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤ ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΦΗΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ἀνάμεσα στὴ Δύση καὶ τὴν Ἀνατολή ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΡΑΒΕΝΝΑ ἀνάμεσα στὴ Δύση καὶ τὴν Ἀνατολή STUDIUM HISTORICORUM ΣΤ ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΦΗΣ 2730 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2016 Ἱερὰ Μονὴ Παναγίας Καλαμιώτισσας (Μονὴ τῆς Ζωοδόχου Πηγῆς), Ἀνάφη Στὴν μνήμη

Διαβάστε περισσότερα

Ένα μουσείο για τον μαθητή και το σχολείο

Ένα μουσείο για τον μαθητή και το σχολείο ΜΟΥΣΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Ένα μουσείο για τον μαθητή και το σχολείο «Ένα λιθαράκι για το σχολείο του μουσείου μας» Το Μουσείο Ελληνικής Παιδείας ανήκει σε όλους τους μαθητές και τους εκπαιδευτικούς της

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιάνα Ἀβρααμίδου ΜΑΤΙΑ ΑΝΑΠΟΔΑ. Ποιήματα

Χριστιάνα Ἀβρααμίδου ΜΑΤΙΑ ΑΝΑΠΟΔΑ. Ποιήματα Χριστιάνα Ἀβρααμίδου ΜΑΤΙΑ ΑΝΑΠΟΔΑ Ποιήματα ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Αὒγουστος 2011 12 ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Χριαστιάνα Ἀβρααμίδου ΜΑΤΙΑ ΑΝΑΠΟΔΑ Ποιήματα Τεῦχος 12 - Αὒγουστος 2011 ISSN: 1792-4189 Μηνιαία

Διαβάστε περισσότερα

β. εκφράζουν αλήθειες για τον Χριστό, τη Θεοτόκο, την Αγία Τριάδα, τους αγίους

β. εκφράζουν αλήθειες για τον Χριστό, τη Θεοτόκο, την Αγία Τριάδα, τους αγίους ΜΑΘΗΜΑ 30 Ο 31 Ο ΥΜΝΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΗ ΛΑΤΡΕΙΑ Να συμπληρώσετε την πρόταση επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις φράσεις α, β, γ, δ. Να τεκμηριώσετε με συντομία την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία Ι

Χριστιανική Γραμματεία Ι Χριστιανική Γραμματεία Ι Ενότητα 1-A3-4: Εκκλησιαστικές διατάξεις και ποίηση Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 19. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αντικείμενο και πλαίσιο της εργασίας...

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 19. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αντικείμενο και πλαίσιο της εργασίας... ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 19 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αντικείμενο και πλαίσιο της εργασίας... 27 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΣΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΕΝΝΟΜΗ ΤΑΞΗ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΩΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ. Τουρκική Γλώσσα ΙΙ (Α) Φωνητική/Φωνολογία Μορφολογία/Σύνταξη*** (70005Α)

Μάθημα ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ. Τουρκική Γλώσσα ΙΙ (Α) Φωνητική/Φωνολογία Μορφολογία/Σύνταξη*** (70005Α) ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΑΝΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΥΣ 2011- B εξάμηνο Γενική Κατεύθυνση Τουρκική Γλώσσα ΙΙ (Α) Φωνητική/Φωνολογία Μορφολογία/Σύνταξη*** (70005Α) ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΣ 2010,2010-2011,2011- Τουρκική

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΟΣ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ----- ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Ταχ. Δ/νση: ΤΜΗΜΑ Ανδρέα Παπανδρέου Α 37 Τ.Κ. Πόλη: 15180

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ ΤΟΥ ΑΙΜΟΥ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ

ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ ΤΟΥ ΑΙΜΟΥ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ Βαλκανικά σύμμεικτα ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ ΤΟΥ ΑΙΜΟΥ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ Υπεύθυνος: Μέλη: Καθ. Παρασκευή Νάσκου Περράκη Καθ. Φώτιος Σιώκης Καθ. Κυριάκος Κεντρωτής Λέκτ. Ελευθερία

Διαβάστε περισσότερα

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων 113 Φιλολογίας Ιωαννίνων Η Φιλοσοφική Σχολή ιδρύθηκε στα Ιωάννινα και λειτούργησε για πρώτη φορά κατά το ακαδημαϊκό έτος 1964-65 ως παράρτημα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Β.Δ.

Διαβάστε περισσότερα

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης.

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Οι Άγιοι της. Ενότητα 1: Θεσσαλονίκη: Ιστορικά και Πολιτισµικά Χαρακτηριστικά Συµεών Πασχαλίδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα