ΜΝΗΜΗ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ m ΜΕΛΕΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΜΝΗΜΗ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ m ΜΕΛΕΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ"

Transcript

1 ΜΝΗΜΗ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ m ΜΕΛΕΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ

2

3 ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΡΕΥΝΗΣ ΤΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΥ ΚΑΙ ΝΕΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ ΑΘΗΝΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ / ΙΤΕ ΜΝΗΜΗ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ Μελέτες ιστορίας και φιλολογίας Εκδοτική επιμέλεια Κώστας Λάππας Αντώνης Αναστασόπουλος Ηλίας Κολοβός ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ Ιδρυτική δωρεά Παγκρητικής Ενώσεως Αμερικής Ηράκλειο 2010

4 ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΕΡΕΥΝΑΣ Hράκλειο Kρήτης, T.Θ. 1385, Tηλ , Fax: Aθήνα: Mάνης 5, Tηλ , Fax: ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΡΕΥΝΗΣ ΤΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΥ ΚΑΙ ΝΕΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΑΚΑΔΗΜIΑΣ ΑΘΗΝΩΝ Αναγνωστοπούλου 14, Αθήνα Τηλ , Fax: ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑΣ Μελισσηνού & Ν. Φωκά 130, Ρέθυμνο, Κρήτη Τηλ.: & 56627, Fax: ΣΕΙΡΑ: ΣΥΜΒΟΛΕΣ ΣΤΙΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ / ΙΣΤΟΡΙΑ 2010 Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης Στοιχειοθεσία - σελιδοποίηση: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης Διόρθωση δοκιμίων: Κατερίνα Κεχαγιαδάκη Εκτύπωση: Γ. Αργυρόπουλος ΕΠΕ Σχεδίαση εξωφύλλου: Βάσω Αβραμοπούλου ISBN

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Προλογικό σημείωμα... xi Πηνελόπη Παπαδοπούλου-Στάθη ( ) xiii Εργογραφία Πηνελόπης Στάθη.... xvii Αʹ Κοινωνία, Οικονομία, Θεσμοί Ελισάβετ Α. Ζαχαριάδου, Αγροτική φορολογία και μηχανισμοί καταχρέωσης Σοφία Λαΐου, Στρατηγικές εδραίωσης της οθωμανικής κυριαρχίας στο Αιγαίο τον 16ο αιώνα: η αξιοποίηση των αποθεμάτων νίτρου της Σάμου Xρύσα Mαλτέζου, Οἱ Ἕλληνες τῆς Βενετίας ἐπίτροποι καὶ διοικηταὶ περιουσίας τοῦ Πατριαρχείου Ἱεροσολύμων Ελένη Γκαρά, Μεροληψία κατά την απονομή δικαιοσύνης στα οθωμανικά ιεροδικεία Αντώνης Αναστασόπουλος, Η ανάκληση μιας δωρεάς και η επιστροφή μιας προίκας: κοινωνικό φύλο, οικογενειακές σχέσεις και οθωμανική δικαιοσύνη Δημήτρης Γ. Ἀποστολόπουλος, Ἕνας, ἀκόμα, ἐπιστολογράφος τοῦ Χρύσανθου Νοταρᾶ: Ἰωάννης ὁ Eὐλογὰς ἀπὸ τὸν Mυστρὰ καὶ οἱ νομοκανονικὲς ἀπορίες του Παναγιώτης Μιχαηλάρης, Ἐγγυήσεις ἀγαμίας στὴ μητρόπολη Μυτιλήνης (αʹ μισὸ 19ου αἰώνα) Χρήστος Λούκος, Ένας ιατρός στη Σύρο με ιδιαίτερη κοινωνική ευαισθησία: Ευάγγελος Αρφάνης vii

6 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Βʹ Πολιτική, Ιδεολογία Ηλίας Κολοβός, «Του Μπεντρεντίν τα παλικάρια» στην οθωμανική και τη σύγχρονη τουρκική ιστορία John C. Alexander (Alexandropoulos), Yusuf bey al-moravi on the siege and capture of Tripolitsa in Vangelis Kechriotis, Celebration and contestation: the people of Izmir welcome the Second Constitutional Era in Engin Berber, The Megali Idea doctrine and Turkish-Greek relations, : indirect diplomacy in the shadow of the Allied States Μιχάλης Ν. Μιχαήλ, Εθνικισμός και μύθος στη μεταοθωμανική κυπριακή ιστοριογραφία Γʹ Παιδεία, Λογοτεχνία Nefeli Papoutsaki, Ugly transitions or subtleties of the eulogy? On a variation of the travel theme in early Arabic poetry Arnold van Gemert, Λόγοι διδακτικοί προς την κόρη Χαρίτων Καρανάσιος, Αὐτόγραφα τοῦ Εὐγενίου Γιαννούλη Δημήτριος Ζ. Σοφιανός, Φαναριώτικα στιχουργήματα (ἀρ ) ἀπὸ τὴν ἀνέκδοτη ποιητικὴ ἀνθολογία τοῦ κώδ. 666 τῆς Μονῆς Μεγάλου Μετεώρου (18ος αἰ.). Δειγματοληπτικὴ παρουσίαση Κώστας Λάππας, Ἡ σχολὴ τῶν Κυδωνιῶν στὰ 1808 μέσα ἀπὸ τὴ μαρτυρία ἑνὸς μαθητῆ Σοφία Mατθαίου, Ἠλίας Σ. Σταθόπουλος ( ): ἕνας μαχητικὸς λόγιος Δʹ Θρησκεία Iόλη Βιγγοπούλου, Οι περιηγητές και ο ελληνικός ορθόδοξος κόσμος (15ος-19ος αιώνας) viii

7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Βασιλική Μπόμπου Σταμάτη, Ο Βικέντιος Δαμοδός «Περὶ τῆς συκοφαντίας Δημητρίου τοῦ Κυδωνίου, λατινόφρονος, κατὰ τοῦ Παλαμᾶ καὶ τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Συνόδου κατὰ Βαρλαὰμ καὶ Ἀκινδύνου γενομένης» Γιώργος Τζεδόπουλος, Το μαρτύριο στα χρόνια της οθωμανικής κυριαρχίας: ο κύκλος και οι ρωγμές Μαρίνος Σαρηγιάννης, Ένας ετερόδοξος μουσουλμάνος στην Κρήτη του 18ου αιώνα Sinan Kuneralp, The eloping wife, the angry teenager, and the embezzler on the run, or how Ottoman diplomacy tried to cope with conversion cases in the context of Turco-Greek relations Εʹ Κωνσταντινούπολη Ι. Κ. Χασιώτης, Μια ανέκδοτη ισπανική περιγραφή της Κωνσταντινούπολης του 1631 και ο έλληνας συντάκτης της Ἑλένη Ἀγγελομάτη-Τσουγκαράκη, Ἡ συντεχνία τῶν γουναράδων τῆς Κωνσταντινούπολης Σάββας Ε. Τσιλένης, Ιερός ναός Εισοδίων της Παναγίας της κοινότητας Σταυροδρομίου Κωνσταντινούπολης Αδαμάντιος Στ. Ανεστίδης, Τo κίνημα του δημοτικισμού στην Πόλη το ΙΘ και Κ αιώνα Σία Αναγνωστοπούλου, Το τέλος της αυτοκρατορικής λογικής, το τέλος της αυτοκρατορικής Κωνσταντινούπολης: η μεγάλη περιπέτεια ix

8 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Το βιβλίο αυτό άρχισε να ετοιμάζεται στα τέλη του 2007 ως τιμητικός τόμος στην Πηνελόπη Στάθη με την ευκαιρία της αποχώρησής της από το Kέντρο Eρεύνης του Mεσαιωνικού και Nέου Eλληνισμού της Aκαδημίας Aθηνών. Δυστυχώς, η αξέχαστη φίλη και συνάδελφος πέθανε τον Μάρτιο του 2008 και δεν πρόλαβε να δει παρά μόνο μια πρόδρομη εκτύπωση των εργασιών του τόμου αυτού, ο οποίος μετατράπηκε σε αφιέρωμα στη μνήμη της. Οι δημοσιευόμενες εργασίες καλύπτουν ένα ευρύ θεματικό πεδίο και έχουν οργανωθεί σε πέντε ενότητες. Στην πρώτη ενότητα, με τίτλο «Κοινωνία, οικονομία, θεσμοί», εξετάζονται θεσμοί του οθωμανικού κράτους και της ορθόδοξης εκκλησίας, πλευρές της κοινωνικής ζωής και των οικονομικών δραστηριοτήτων χριστιανών και μουσουλμάνων κατά την οθωμανική περίοδο, αλλά και η περίπτωση ενός κοινωνικά ευαίσθητου γιατρού στη Σύρο των αρχών του 20ού αιώνα. Στη δεύτερη ενότητα, με τίτλο «Πολιτική, ιδεολογία», περιλαμβάνονται μελέτες που αναλύουν την ιδεολογική και πολιτική χρήση της ιστορίας, καθώς και κομβικές πολιτικές συγκυρίες του 19ου και του πρώιμου 20ού αιώνα με άξονα τις σχέσεις των χριστιανών με τους μουσουλμάνους και του ελληνικού με το τουρκικό κράτος. Η τρίτη ενότητα, με τίτλο «Παιδεία, λογοτεχνία», καλύπτει πτυχές της ελ ληνικής γραμματείας του ύστερου μεσαίωνα και της πρώιμης νεότερης περιόδου, ζητήματα παιδείας και εκπαίδευσης των Ελλήνων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και το ελληνικό κράτος, αλλά και τη χρήση του μοτίβου του ταξιδιού στην πρώιμη αραβική ποίηση. Οι μελέτες της τέταρτης ενότητας, με τίτλο «Θρησκεία», αναφέρονται σε ζητήματα σχετικά με τη θεολογική γραμματεία και την εικόνα του ελληνορθόδοξου κόσμου στους ξένους περιηγητές, και διερευνούν πτυχές του θρησκευτικού βίου χριστιανών και μουσουλμάνων, με έμφαση σε θέματα θρησκευτικής ετερότητας, μεταστροφής, μαρτυρίου και αίρεσης και στις επιπτώσεις τους σε ατομικό και συλλογικό, xi

9 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ πολιτικό και ιδεολογικό επίπεδο. Στην πέμπτη ενότητα, με τίτλο «Κωνσταντινούπολη», παρουσιάζονται και αναλύονται διάφορες όψεις της πόλης: μια περιγραφή της Κωνσταντινούπολης του 17ου αιώνα, η συντεχνία των γουναράδων και η αναθεώρηση ορισμένων κανόνων λειτουργίας της το 1760, η ιστορία της κατασκευής και των μετατροπών του ναού Εισοδίων της Παναγίας της κοινότητας Σταυροδρομίου, το κίνημα του δημοτικισμού κατά τον 19ο και 20ό αιώνα, οι συνέπειες που είχε για την αυτοκρατορική Κωνσταντινούπολη η διάδοση της εθνικής ιδεολογίας στα Βαλκάνια, την ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε θερμά όλους όσους στάθηκαν αρωγοί στην προετοιμασία και έκδοση του βιβλίου αυτού. Η Ακαδημία Αθηνών, στην οποία η Πηνελόπη προσέφερε τις υπηρεσίες της επί 35 χρόνια, και το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας, με το οποίο η Πηνελόπη συνδέθηκε ως πρόεδρος της οργανωτικής επιτροπής δύο διεθνών συμποσίων του Προγράμματος Τουρκικών Σπουδών («Αλκυονίδες Ημέρες στην Κρήτη»), το 2003 και το 2006, συνέβαλαν γενναιόδωρα στη δαπάνη για την εκτύπωση του βιβλίου. Οι Πανεπιστημια κές Εκδόσεις Κρήτης δέχτηκαν πρόθυμα να συμπεριλάβουν το αφιέρωμα αυτό στις εκδόσεις τους και φρόντισαν για την καλαίσθητη εμφάνισή του. Ο Γρηγόρης και η Κατερίνα Στάθη πρόσφεραν πολύτιμη βοήθεια στην κατάρτιση της εργογραφίας της Πηνελόπης. Ο Geoffrey Cox με μεγάλη συνέπεια επιμελήθηκε γλωσσικά τα κείμενα που δημοσιεύονται στην αγγλική γλώσσα. Ξεχωριστές ευχαριστίες οφείλονται, τέλος, στους συγγραφείς των άρθρων που ανταποκρίθηκαν πρόθυμα στο κάλεσμά μας, τεκμήριο της αγάπης που απολάμβανε η αξέχαστη Πηνελόπη στον κύκλο των συναδέλφων της και της αναγνώρισης του επιστημονικού της έργου. ΟΙ ΕΠΙΜΕΛΗΤΕΣ ΤΟΥ ΤΟΜΟΥ xii

10 ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ - ΣΤΑΘΗ ( ) Ἡ Πηνελόπη Στάθη, στὴ μνήμη τῆς ὁποίας ἀφιερώνεται αὐτὸς ὁ τόμος, ἦταν γιὰ ὅλους ὅσους τὴ γνωρίσαμε, εἴτε σὰν συνάδελφο ἱστορικὸ εἴτε σὰν δασκάλα τῆς τουρκικῆς γλώσσας, ἕνας ζεστὸς καὶ γενναιόδωρος ἄνθρωπος. Γεννημένη στὴν Κωνσταντινούπολη τὸ 1947, ἡ Πηνελόπη μετανάστευσε μὲ τοὺς γονεῖς της στὴ Σουηδία τὸ Τὸ ἑπόμενο ἔτος γράφτηκε στὴ Φιλοσοφικὴ Σχολὴ τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Λούνδης (Lund), στὰ Τμήματα Κλασικῆς Φιλολογίας, Νέας Ἑλληνικῆς Γλώσσας καὶ Φιλολογίας καὶ Ρωμανικῶν Γλωσσῶν. Τὸ 1970 πῆρε πτυχίο ἀπὸ τὴ Φιλοσοφικὴ Σχολὴ τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Λούνδης, καθὼς καὶ συμπληρωματικὸ πτυχίο γαλλικῆς καὶ ἀγγλικῆς γλώσσας καὶ φιλολογίας. Τὸ 1970 ἐγκαταστάθηκε στὴν Ἀθήνα καὶ ἀσχολήθηκε μὲ διάφορες φιλολογικὲς ἐργασίες: μεταγραφὲς κειμένων, εὑρετήρια, ἀποδελτιώσεις κ.ἄ. Τὸ 1975 διορίστηκε συντάκτρια στὸ Κέντρο Ἐρεύνης τοῦ Μεσαιωνικοῦ καὶ Νέου Ἑλληνισμοῦ τῆς Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν, ὅπου εἶχε ἐργαστεῖ καὶ προηγουμένως (ἀπὸ τὸ 1972) μὲ συμβάσεις ἔργου. Μετὰ ἀπὸ μακρὰ θητεία στὸ Κέντρο, καὶ ἀφοῦ εἶχε προαχθεῖ τὸ 2002 σὲ ἐρευνήτρια πρώτης βαθμίδας, συνταξιοδοτήθηκε τὸ Τὸ Κέντρο Ἐρεύνης τοῦ Μεσαιωνικοῦ καὶ Νέου Ἑλληνισμοῦ ἦταν γιὰ τὴν Πηνελόπη Στάθη, ὅπως καὶ ἡ ἴδια ἔλεγε, ἕνας χῶρος μαθητείας: μαθητείας στὴν ἐπιστημονικὴ ἔρευνα καὶ στὴ μεθοδικὴ ἀξιοποίηση τῶν πηγῶν, δίπλα σὲ παλαιοὺς συναδέλφους ποὺ ἦταν ἕτοιμοι νὰ προσφέρουν μὲ ἀνιδιοτέλεια τὴν πείρα τους στοὺς νεότερους. Μὲ τὰ φυσικά της χαρίσματα, τὶς καλὲς σπουδές, τὴν παιδεία καὶ τὶς εὐαισθησίες της, καλλιέργησε μέσα στὸν χῶρο αὐτὸ τὰ ἐπιστημονικά της ἐνδιαφέροντα καὶ ἰδιαιτέρως τὴν ἀγάπη της γιὰ τὴν ἔρευνα ποὺ τὴ συνόδεψε ὣς τὸ τέλος. Ἔχοντας ἔντονη τὴν αἴσθηση τῆς συλλογικότητας, ἡ Πηνελόπη ἔλαβε μέρος σὲ πολλὲς ὁμαδικὲς ἐργασίες καὶ προγράμματα τοῦ Κέντρου. Ση- xiii

11 ΜΝΗΜΗ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ μειώνω ἐνδεικτικὰ τὴ συμμετοχή της σὲ ἀποδελτιώσεις κειμένων τῆς μετὰ τὴν Ἃλωση περιόδου, στὴ σύνταξη περιλήψεων καὶ εὑρετηρίων τῆς Ἐφημερίδος τῶν Μαρκιδῶν Πούλιου ( ), σὲ ἐρευνητικὲς ἀποστολὲς τοῦ Κέντρου σὲ μονὲς τῶν Μετεώρων, στὴν καταλογογράφηση καὶ ἐπεξεργασία ἀρχειακῶν συλλογῶν, στὴν τυπογραφικὴ ἐπιμέλεια ἐκδόσεων τοῦ Κέντρου. Ἡ ἴδια ἀσχολήθηκε ἐπίσης μὲ τὸ Ἀρχεῖο τοῦ λογίου Ξενοφῶντος Ι. Σιδερίδη, ποὺ βρίσκεται στὸ Κέντρο, ἀξιοποιώντας ἐπιστημονικὰ τὸ περιεχόμενό του. Ἀλλὰ ἡ κυριότερη ἀπασχόλησή της ἦταν τὸ πρόγραμμα «Τὸ Γραμματοφυλακεῖο τοῦ Μετοχίου τοῦ Παναγίου Τάφου τῆς Κωνσταντινούπολης». Σκοπὸς τοῦ προγράμματος αὐτοῦ, στὸ ὁποῖο ἡ Πηνελόπη ἀφιέρωσε πολλὰ χρόνια, ἦταν ἡ καταλογογράφηση καὶ σύνταξη ἀναλυτικῶν περιλή ψεων τοῦ πλούσιου ἀρχειακοῦ ὑλικοῦ ποὺ σώζεται στὸ Γραμματοφυλακεῖο: ἀλληλογραφία Μεγάλων Διερμηνέων τῆς Πύλης μὲ πατριάρχες Ἱεροσολύμων, πατριαρχῶν Ἱεροσολύμων μὲ λογίους, δασκάλους, ἀξιωματούχους, πατριαρχῶν Κωνσταντινουπόλεως μὲ πατριάρχες Ἱεροσολύμων κλπ. Ἡ ἐργασία αὐτή, προχωρημένη σὲ μεγάλο βαθμό, θὰ ἀποτελέσει, ὅταν δημοσιευτεῖ, μιὰ σημαντικὴ συνεισφορὰ στὴ μελέτη τῆς Ὀρθόδοξης Ἀνατολῆς ἀπὸ τὸν 17ο ὣς τὸν 19ο αἰώνα. Τὸ ἐπιστημονικὸ ἔργο τῆς Πηνελόπης Στάθη ἐπικεντρώνεται στὶς σχέσεις τῶν Ὀθωμανῶν μὲ τοὺς χριστιανοὺς ὑπηκόους τους στὴ νοτιοανατολική Εὐρώπη, μὲ ἔμφαση στοὺς θεσμοὺς καὶ στὴν κίνηση τῶν ἰδεῶν. Μὲ ἄριστη γνώση τῶν ἑλληνικῶν πηγῶν καὶ τῆς τουρκικῆς βιβλιογραφίας, ἡ Πηνελόπη συνέβαλε μὲ τὰ ἄρθρα καὶ τὰ βιβλία της στὸ νὰ γνωρίσουμε κα λύτερα πρόσωπα καὶ θεσμοὺς ποὺ λειτούργησαν στὴν εὐρυχωρία τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας κατὰ τὸν 17ο καὶ 18ο αἰώνα. Πραγματικά, ἡ διδακτορικὴ διατριβή της γιὰ τὸν πατριάρχη Ἱεροσολύμων Χρύσανθο Νοταρᾶ, μέσα ἀπὸ τὴν ὁποία ξετυλίγεται ἡ πολύπλευρη δραστηριότητα ἑνὸς διαπρεποῦς ἐκπροσώπου τῆς Ἐκκλησίας καὶ φωτισμένου λογίου, ἡ ἔκδοση ἄγνωστων κειμένων τοῦ ἴδιου, ὅπως ἡ «Προθεωρία εἰς τοὺς νόμους» καὶ τὸ Ὁδοιπορικό του γιὰ τὴ συγκέντρωση «ἐλεῶν», ἡ παρουσίαση τῆς ἀλληλογραφίας χριστιανῶν ἀξιωματούχων τῆς Ὑψηλῆς Πύλης, ἡ μελέτη τῆς συχνῆς ἀλλαγῆς πατριαρχῶν στὸν θρόνο τῆς Κωνσταντινούπολης καὶ ἄλλες σχετικὲς ἐργασίες της μᾶς βοηθοῦν νὰ κατανοήσουμε τὸν τρόπο λειτουργίας τοῦ θεσμοῦ τοῦ Πατριαρχείου στὴν Ὀθωμανικὴ Αὐτοκρατορία, τὴ δράση καὶ τὶς νοοτροπίες τῶν ἐκπροσώπων τοῦ θεσμοῦ αὐτοῦ, τὶς σχέσεις τῶν Φαναριωτῶν καὶ τῶν ἀνώτερων κληρικῶν μὲ τὴν ὀθωμανικὴ ἐξουσία. xiv

12 ΜΝΗΜΗ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ Μὲ τὶς ἐργασίες της ἡ Πηνελόπη Στάθη ἔδειξε ὅτι ἡ διαφορὰ μεταξύ κυρίαρχου καὶ κυριαρχούμενου στὴν Ὀθωμανικὴ Αὐτοκρατορία δὲν ἀπέκλειε τὶς πολιτισμικὲς ὠσμώσεις. Ἡ ἀλληλογραφία τοῦ Χρύσανθου Νοταρᾶ μὲ τὸν «σοφώτατο» Ἐσὰτ Ἐφέντη, ποὺ παρουσίασε τὸ 1986, ἀποτελεῖ ἕνα χαρακτηριστικὸ παράδειγμα τῶν φιλικῶν σχέσεων καὶ τῶν ἐκλεκτικῶν συγγενειῶν ἀνάμεσα σὲ δύο προσωπικότητες μὲ διαφορετικὸ θρήσκευμα καὶ ἀνοίγει ἕναν καλὸ δρόμο γιὰ τὴ συστηματικότερη μελέτη τοῦ φαινομένου αὐτοῦ. Ἕνα ἄλλο πεδίο ποὺ ἀπασχόλησε τὴν Πηνελόπη Στάθη ἦταν οἱ ἑλληνορθόδοξες κοινότητες στὴν Ὀθωμανικὴ Αὐτοκρατορία καὶ στὸ τουρκικὸ κράτος, καὶ εἰδικότερα ἡ τουρκόφωνη φιλολογία ποὺ ἀναπτύχθηκε στοὺς κόλπους αὐτῶν τῶν κοινοτήτων. Οἱ ἐργασίες της γιὰ τὶς καραμανλίδικες ἐκδόσεις θρησκευτικῶν βιβλίων, ἐκκλησιαστικῶν ἐγκυκλίων καὶ λογοτεχνικῶν κειμένων (Θυσία τοῦ Ἀβραάμ, Ὁ Πολυπαθὴς τοῦ Γρηγόριου Παλαιολόγου) συμβάλλουν μὲ οὐσιαστικὸ τρόπο στὴ μελέτη τῶν ἀναγνωσμάτων, τῆς παιδείας, καθὼς καὶ τῆς διάδοσης τῆς ἑλληνικῆς ἐθνικῆς ἰδεολογίας στοὺς τουρκόφωνους χριστιανικοὺς πληθυσμοὺς τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Μιὰ ἰδιαίτερη ἑνότητα στὰ ἐρευνητικὰ ἐνδιαφέροντα τῆς Πηνελόπης Στάθη ἀποτελεῖ ἡ Κωνσταντινούπολη. Διατηρώντας στενοὺς δεσμοὺς μὲ τὸν γενέθλιο τόπο της καὶ τὴν ἱστορία του, ἡ Πηνελόπη ἀσχολήθηκε μὲ λογίους καὶ ἐκπαιδευτικοὺς τῆς Κωνσταντινούπολης, ὅπως ὁ Ξ. Α. Σιδερίδης καὶ ἡ διευθύντρια τοῦ Ζαππείου Παρθεναγωγείου Εὐθαλία Ἀδάμ, παρουσιάζοντας ἄγνωστο ὑλικὸ ἀπὸ τὰ προσωπικὰ ἀρχεῖα τους. Ἐπίσης, ἐξέδωσε κωνσταντινουπολίτικα στιχουργήματα καὶ δημοσίευσε ἄρθρα σχετικὰ μὲ τοὺς Ρωμιοὺς τῆς Κωνσταντινούπολης, τὰ ἐκπαιδευτικά τους ἱδρύματα, τὸ κωνσταντινουπολίτικο γλωσσικὸ ἰδίωμα κ.ἄ. Οὐσιαστική, τέλος, ἦταν ἡ συμβολή της στὴν ἔκδοση τοῦ περιοδικοῦ Ἡ Καθ Ἡμᾶς Ἀνατολή, καθὼς καὶ στὶς ἐπιστημονικὲς δραστηριότητες τοῦ «Συνδέσμου τῶν ἐν Ἀθήναις Μεγαλοσχολιτῶν» καὶ τῆς «Ἑταιρείας Μελέτης τῆς Καθ Ἡμᾶς Ἀνατολῆς». Ἄφησα τελευταία μιὰ ἰδιαίτερη ἀγάπη τῆς Πηνελόπης Στάθη, τὴ διδασκαλία τῆς τουρκικῆς γλώσσας καὶ λογοτεχνίας. Δασκάλα μὲ τὴν κλασικὴ ἔννοια τῆς λέξης, δίδαξε τὰ δύο αὐτὰ ἀντικείμενα μὲ πραγματικὴ ἀφοσίωση ἐπὶ πολλὰ χρόνια στὸ Κέντρο Σπουδῶν Νοτιοανατολικῆς Εὐρώπης καὶ εἶχε τὴ χαρὰ νὰ δεῖ ἀρκετοὺς μαθητές της νὰ εἰδικεύονται στὶς ὀθωμανικὲς καὶ τουρκικὲς σπουδές. Στὸ πλαίσιο τῶν ἐνδιαφερόντων της αὐτῶν μελέτησε τὴ σύγχρονη τουρκικὴ λογοτεχνία καὶ ἐξέδωσε τὸ βιβλίο Δέκα γυναίκες συγγραφείς στη σύγχρονη Τουρκία, μὲ μεταφράσεις διηγημάτων ἀπὸ τὰ xv

13 ΜΝΗΜΗ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ τουρκικά, συνέγραψε τουρκικὸ ἀναγνωστικὸ γιὰ τὴ δημοτικὴ ἐκπαίδευση καὶ μετέφρασε στὰ τουρκικὰ τὴ Μικρὴ Γραμματικὴ τοῦ Μανόλη Τριανταφυλλίδη. Σ αὐτὰ θὰ ἤθελα νὰ προσθέσω καὶ κάτι ἀκόμη: τὴν ἰδιαίτερη εὐαισθησία της Πηνελόπης ἀπέναντι στὰ μειονοτικὰ προβλήματα στὴν Ἑλλάδα καὶ τὴν Τουρκία. Μιὰ εὐαισθησία ποὺ ἀπέρρεε καὶ ἀπὸ προσωπικὲς ἐμπειρίες καὶ τὴν ὁποία ἐκδήλωσε μὲ πολλοὺς τρόπους: μὲ ὁμιλίες καὶ ἄρθρα γιὰ τὰ τουρκικὰ σχολικὰ ἐγχειρίδια στὴ Θράκη, μὲ τὴ συμμετοχή της σὲ ὁμάδες ἐργασίας γιὰ τὰ σχολικὰ ἐγχειρίδια ἱστορίας στὴν Ἑλλάδα καὶ τὴν Τουρκία, ἀλλὰ καὶ μὲ τὴν ἀνθρώπινη ἐπαφή της μὲ τὸν κόσμο ποὺ βίωνε τὰ μειονοτικὰ προβλήματα. Ἡ Πηνελόπη Στάθη ἄφησε πίσω της πολλὰ πράγματα γιὰ νὰ τὴ θυμόμαστε. Τὸ ἀξιόλογο ἐρευνητικὸ καὶ συγγραφικό της ἔργο, τὴ διδασκαλία της, τὴν πυκνὴ παρουσία της σὲ ἐπιστημονικὰ συνέδρια στὴν Ἑλλάδα καὶ τὸ ἐξωτερικό, ἀλλὰ καὶ κάτι ἄλλο πολύτιμο: τὴ ζωντάνια καὶ τὴν ἀμεσότητα ποὺ χαρακτήριζαν τὶς σχέσεις της μὲ τοὺς ἄλλους καὶ ποὺ δημιουργοῦσαν γύρω της ἕνα κλίμα συντροφικότητας. ΚΩΣΤΑΣ ΛΑΠΠΑΣ xvi

14 ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ Ι. Βιβλία και άρθρα 1. «Ὁ φίλος τοῦ Κοραῆ Δημήτριος Λῶτος καὶ τὰ μουσικὰ χειρόγραφά του», Ὁ Ἐρανιστής, 10 ( ), σ πίν. 2. «Μιὰ ἱστορικὴ ἐνθύμηση σχετικὴ μὲ τὴν ἀποχώρηση τῶν τουρκικῶν στρατευμάτων ἀπὸ τὸ Ἅγιον Ὄρος», Βyzantinisch-Νeugriechische Jahrbücher, 21 ( ), σ πίν. 3. «Ἀπόρρητα τουρκικὰ ἔγγραφα ἀναφερόμενα στὴ δράση τοῦ Χρύσανθου Τραπεζούντας γιὰ τὴν ἀνεξαρτησία τοῦ Πόντου», Ἀρχεῖον Πόντου, 34 ( ), σ «Τὰ κατάστιχα Συλλογῆς Ἐλεῶν τοῦ Παναγίου Τάφου. Ἡ μελέτη καὶ ἡ προβληματική τους», στὸ Ἐπιστημονικὲς Ἀνακοινώσεις (20 Νοεμβρίου-5 Δεκεμβρίου 1979), ἐκδ. Ἀκαδημία Ἀθηνῶν, Σύλλογος Ἐπιστημονικοῦ Προσωπικοῦ, Ἀθήνα 1984, σ «Τὸ ἀνέκδοτο ὁδοιπορικὸ τοῦ Χρύσανθου Νοταρᾶ», Μεσαιωνικὰ καὶ Νέα Ἑλληνικά, 1 (1984), σ χάρτ.+4 πίν. 6. «Δύο ἐγκύκλια πατριαρχικὰ γράμματα στὰ καραμανλίδικα», Δελτίο Κέν τρου Μικρασιατικῶν Σπουδῶν, 5 ( ), σ «Ἡ ἑλληνικὴ μετάφραση τῆς χωρογραφίας τοῦ Στέφανου Λουζινιὰν καὶ τὰ σχετικὰ σημειώματα τοῦ Χρύσανθου Νοταρᾶ», Μεσαιωνικὰ καὶ Νέα Ἑλληνικά, 2 (1986), σ πίν. Το ίδιο και στα Πρακτικὰ τοῦ Δευτέρου Διεθνοῦς Κυπρολογικοῦ Συνεδρίου, τ. Γʹ, Νεώτερον Τμῆμα (Λευκωσία, Ἀπριλίου 1982), Ἑταιρεία Κυπριακῶν Σπουδῶν, Λευκωσία 1987, σ xvii

15 ΜΝΗΜΗ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ 8. «Ὁ σοφώτατος Ἐσὰτ ἐφέντης, φίλος καὶ ἀλληλογράφος τοῦ Χρύσανθου Νοταρᾶ», Ὁ Ἐρανιστής, 18 (1986), σ [σὲ συνεργασία μὲ τὸν Ἀριστ. Κ. Σταυρόπουλο], «Ἡ ἐπίσκεψη καὶ ὁ θάνατος στὴ Λειβαδιά, τὸ 1784, τοῦ σουηδοῦ πάστορα Α. F. Sturtzenbecker», Ἐπετηρὶς τῆς Ἑταιρείας Βοιωτικῶν Μελετῶν, τ. Αʹ, τεῦχος Βʹ, Αʹ Διεθνὲς Συνέδριο Βοιωτικῶν Μελετῶν, Θήβα, Σεπτεμβρίου 1986, Ἀθήνα 1988, σ [σε συνεργασία με τὸν Βülent Βerkol], «Κaramanlıca Κaynakça» (= Καραμανλίδικη βιβλιογραφία), Τarih ve Τoplum, τ. 11, τχ. 62, Φεβρουάριος 1989, σ. 59/123-60/ «Τὸ ἀρχεῖο, ἡ ἐργογραφία καὶ ὁ λόγος Τίς ὁ Κὶζ Κουλὲ καὶ τίς ὁ Λέανδρος τοῦ Ξ. Α. Σιδερίδη», Μεσαιωνικὰ καὶ Νέα Ἑλληνικά, 3 (1990), σ πίν. 12. [σὲ συνεργασία μὲ τὸν Γ. Παπαδημητρίου καὶ τὸν Κ. Λάππα], «Τὰ κατάλοιπα τοῦ Μ. Ἰσ. Νομίδη (ΜΙΣΝ)», Μεσαιωνικὰ καὶ Νέα Ἑλληνικά, 3 (1990), σ πίν. 13. «Ἡ θυσία τοῦ Ἀβραὰμ στὴν καραμανλίδικη βιβλιογραφία», Μεσαιωνικὰ καὶ Νέα Ἑλληνικά, 4 (1992), σ πίν. 14. İlk Οkul Türkçe Ders Kitabı 2, συγγραφή επιμέλεια: Ρinelopi Stathi, ει κονογράφηση: Senti Ηaniadaki, Οργανισμός Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων, Αθήνα 1992, 194 σ. Αναγνωστικό της τουρκικής για τη βʹ τάξη Δημοτικού. 15. «Σκέψεις ἑνὸς Τούρκου δασκάλου γιὰ τὸν Ἑλληνικὸ Φιλολογικὸ Σύλλογο», Ἡ Καθ Ἡμᾶς Ἀνατολή, 2 (1994), σ «Οἱ περιπέτειες τοῦ Πολυπαθοῦς τοῦ Γρηγορίου Παλαιολόγου», Μνήμων, 17 (1995), σ «ΧVΙΙΙ. Yüzyıl Τürk Tarihinin Bazı Olaylarının Υunan Aydınlarının Kalemiyle Anlatımı» (= Η εξιστόρηση κάποιων γεγονότων της τουρκικής ιστορίας του 18ου αιώνα με την πένα ελλήνων λογίων), Τoplumsal Τarih, 23 (1995), σ «Γιὰ τὰ 120 χρόνια τοῦ Ζαππείου», στο Το Ζάππειο Παρθεναγωγείο Κων σταντινουπόλεως, , Σύλλογος Ζαππίδων Αθηνών, Σύνδεσμος Αποφοίτων Ζαππείου Παρθεναγωγείου Πόλης, Αθήνα 1996, σ xviii

16 ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ 19. «Ἑρμόλαος Ἀνδρεάδης. Ὁ λογοτέχνης, ὁ μεταφραστής», στο Οι λόγιοι της Πόλης, σειρά πρώτη, Σύνδεσμος των εν Αθήναις Μεγαλοσχολιτών, Αθήνα 1996, σ «Κωνσταντινουπολίτικα στιχουργήματα. Ἡ ὡραία Μελπομένη καὶ ὁ διπρόσωπος ἐραστὴς Νικολάκης», Ὁ Ἐρανιστής, 21 (1997), σ «Τα τουρκικά σχολικά εγχειρίδια στη Θράκη», Σύγχρονα Θέματα, περ. Βʹ, χρόνος 19ος, τχ. 63, Απρίλιος-Ιούνιος 1997, σ [σε συνεργασία με την Ευαγγελία Τρέσσου], «Η τριτοβάθμια μειονοτική εκπαίδευση», Σύγχρονα Θέματα, ό.π., σ «Δημήτρης Φραγκόπουλος. Ο λυκειάρχης του Ζωγραφείου», στο Οι δάσκαλοι της Πόλης, σειρά τρίτη, Σύνδεσμος των εν Αθήναις Μεγαλοσχολιτών, Αθήνα 1998, σ «Η γυναίκα από την Οθωμανική αυτοκρατορία στο σύγχρονο τουρκικό κράτος», Ἡ Καθ Ἡμᾶς Ἀνατολή, 4 (1998), σ Ομιλία στην Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας, της σχολής Μωραΐτη, στο πλαίσιο των διαλέξεων Ο Οθωμανικός Κόσμος, 27 Μαρτίου-15 Απριλίου «Υunan [ve Τürk] Τarih Ders Κitaplarında Βen ve Öteki İmgeleri» (= Οι εικόνες του «εγώ» και του «άλλου» στα ελληνικά [και τα τουρκικά] σχολικά εγχειρίδια ιστορίας), στο Τarih Εğitimi ve Τarihte Öteki Sorunu. 2. Uluslararası Τarih Κongresi, 8-10 Ηaziran 1995, İstanbul, Τarih Vakfı Υurt Υayınları, Κωνσταντινούπολη 1998, σ «Τhe Seismologia and their Diffusion during the Ottoman Period», στο Elizabeth Zachariadou (επιμ.), Νatural Disasters in the Οttoman Εmpire, Ηalcyon Days in Crete ΙΙΙ, Α Symposium Ηeld in Rethymnon, January 1997, Crete University Press, Ρέθυμνο 1999, σ Χρύσανθος Νοταράς, πατριάρχης Ἱεροσολύμων, πρόδρομος τοῦ Νεοελληνικοῦ Διαφωτισμοῦ, Σύνδεσμος τῶν ἐν Ἀθήναις Μεγαλοσχολιτῶν/ Ἀνάλεκτα τῆς Καθ Ἡμᾶς Ἀνατολῆς 6, Ἀθήνα 1999, 362 σ. 28. «Ἕνας Ὀθωμανὸς πρέσβης στὴ Γαλλία τὸ 18ο αἰώνα», Ἡ Καθ Ἡμᾶς Ἀνατολή, 5 (2000), σ «Ἡ ἀντιμετώπιση τοῦ ὀθωμανικοῦ παρελθόντος στὴν τουρκικὴ ἱστοριογραφία», Δελτίο τοῦ Κέντρου Ἐρεύνης τῆς Ἱστορίας τοῦ Νεωτέρου Ἑλληνισμοῦ, 2 (2000), σ xix

17 ΜΝΗΜΗ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ 30. Μνήμη Εὐθαλίας Ἀδάμ, Διευθύντριας Ζαππείου Παρθεναγωγείου Κωνσταντινουπόλεως, Τὸ Ἀρχεῖο της, επιμ. Πηνελόπη Στάθη, Σύνδεσμος τῶν ἐν Ἀθήναις Μεγαλοσχολιτῶν, Ἀθήνα 2000, 253 σ. 31. «Ο Ξ. Α. Σιδερίδης και η Χρυσόπολη», στο Ο Έξω Ελληνισμός. Κωνσταντινούπολη και Σμύρνη, Πνευματικός και κοινωνικός βίος (30 και 31 Οκτωβρίου 1998), Επιστημονικό Συμπόσιο, Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας, Αθήνα 2000, σ Βλ. και αρ «Χρυσάνθου Νοταρᾶ Προθεωρία εἰς τοὺς Νόμους», Μεσαιωνικὰ καὶ Νέα Ἑλληνικά, 6 (2000), σ «Τα ελληνικά εκπαιδευτήρια της Πόλης», στο Κωνσταντινούπολη, η πόλη των πόλεων, εκδ. Έφεσος, Αθήνα [2002], σ «Οι Ρωμηοί της Πόλης, μια δυναμική παρουσία», στο Κωνσταντινούπολη, ό.π., σ «Θέσεις και αντιθέσεις σχετικά με το κωνσταντινουπολίτικο ιδίωμα», στο Πρακτικά Τετάρτου Διεθνούς Συνεδρίου Νεοελληνικής Διαλεκτολογίας (Αθήνα, 6-8 Δεκεμβρίου 2001), Εταιρεία Νεοελληνικής Διαλεκτολογίας, Αθήνα 2003, σ «Ἀλλαξοπατριαρχεῖες στὸν θρόνο τῆς Κωνσταντινούπολης (17ος- 18ος αἰ.)», Μεσαιωνικὰ καὶ Νέα Ἑλληνικά, 7 (2004), σ «Τὰ τουρκογραικικὰ βιβλία καὶ ὁ Σεραφεὶμ Ἀτταλειάτης», στο Τὸ ἔντυπο ἑλληνικὸ βιβλίο, 15ος-19ος αἰώνας, Πρακτικὰ Διεθνοῦς Συμποσίου, Δελφοί, Μαΐου 2001, Ἀθήνα 2004, σ «Ὁ Ξ. Α. Σιδερίδης καὶ ἡ ἰδιαίτερη πατρίδα του», στο Προσωπογραφία Κωνσταντινούπολης, 18ος-19ος αιώνας, Εταιρεία Μελέτης της Καθ Ημάς Ανατολής, Αθήνα 2005, σ Το άρθρο αρ. 31, εμπλουτισμένο με κείμενα. 39. «Ρrovincial Βishops of the Οrthodox Church as Μembers of the Οttoman Εlite (Εighteenth-Νineteenth Centuries)», στο Αntonis Αnastasopoulos (επιμ.), Ρrovincial Εlites in the Οttoman Εmpire, Ηalcyon Days in Crete V, Α Symposium Ηeld in Rethymno, Janua ry 2003, Crete University Ρress, Ρέθυμνο 2005, σ xx

18 ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ 40. «Α Greek Patriarchal Letter for Εvliya Çelebi», Αrchivum Οttomanicum, 23 ( ), σ «Γράμματα καὶ πρόσωπα στὸ 18ο αἰώνα. Ἀλληλογραφία ἀπὸ τὴ συλλογὴ τοῦ Μετοχίου τοῦ Παναγίου Τάφου Κωνσταντινούπολης», Μεσαιωνικὰ καὶ Νέα Ἑλληνικά, 8 (2006), Πρακτικὰ τοῦ Ἐπιστημονικοῦ Συμποσίου «Νεοελληνικὴ Ἐπιστολογραφία (16ος-19ος αἰ.)», σ «Language Boundaries and Translations of Books in the 18th Century», στο Μatthias Κappler (επιμ.), Ιntercultural Αspects in and around Τurkic Literatures, Ρroceedings of the Ιnternational Conference held on Οctober 11th-12th, 2003, in Νicosia, Ηarrassowitz Verlag, Βισμπάντεν 2006, σ «Αλληλογραφία: ένας αδιάψευστος μάρτυρας των ιστορικών γεγονότων. Αλληλογραφία από τη Συλλογή του Μετοχίου του Παναγίου Τάφου», στο Εlizabeth Close, Μichael Τsianikas, George Couvalis (επιμ.), Greek Research in Αustralia, Ρroceedings of the Βiennial Ιnternational Conference of Greek Studies, Flinders University, June 2005, Αδελαΐδα 2007, σ «Τάσεις στην τουρκική λογοτεχνία του 20ού αιώνα», στο Τουρκική λογοτεχνία. Τούρκοι λογοτέχνες του εικοστού αιώνα. Τούρκοι λογοτέχνες γράφουν και μιλούν για τους Ρωμιούς, Πρακτικά δύο ημερίδων, Εταιρεία Μελέτης της Καθ Ημάς Ανατολής, Αθήνα 2007, σ «Του έρωτα τα Ψωμαθιά μείναν στη Σαλονίκη», στο Τουρκική λογοτεχνία, ό.π., σ «Καὶ κανένα Περτόλδον διὰ γέλιμα. Κίνηση βιβλίων τὸν 18ο αἰώνα στὸ Χαλέπι», Μεσαιωνικὰ καὶ Νέα Ελληνικά, 9 (2008), σ ΙΙ. Μεταφράσεις 1. Δέκα γυναίκες συγγραφείς στη σύγχρονη Τουρκία, Αθήνα 2000, 227 σ. 2. Μanolis Α. Τriantafilidis, Κüçük Çağdaş Υunanca Dilbilgisi, Selânik Αristo telis Üniversitesi, Θεσσαλονίκη 2002, Ι-ΧVΙ+256 σ. Μετάφραση στα τουρκικά της Μικρής Γραμματικής του Μανόλη Τριανταφυλλίδη. xxi

19 ΜΝΗΜΗ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ ΙΙΙ. Παρουσιάσεις βιβλίων 1. Πίστη στη γνώση. Ε. Μισαηλίδη, Ταμασάι Δουνγιά (Το θέατρο τοῦ κόσμου), επιμ. R. Αnhegger, Κωνσταντινούπολη Το Βήμα, 26 Οκτωβρίου Γλώσσα και ιστορία. Εvangelia Βalta, Κaramanlidika, additions ( ), bibliographie analytique, Αthènes 1987 Karamanlidika, ΧXe siècle, bibliographie analytique, Athènes Διαβάζω, αρ. 190, 27 Απριλίου 1988, σ Florin Μarinescu, Étude généalogique sur la famille Μourouzi, [Ἀθήνα 1987]. Νέα Ἑστία, τχ. 1485, 15 Μαΐου 1989, σ Ισμαήλ Εμρέ, Πνοές, εισαγωγή-μετάφραση-σχόλια: Πολύμνια Αθανασιάδη, Δόμος, Αθήνα Διαβάζω, αρ. 312, 26 Μαΐου 1993, σ Ελληνοτουρκικό λεξικό / Yunanca Türkçe Sözlük, Ροδαμός, Αθήνα Διαβάζω, αρ. 347, 30 Νοεμβρίου 1994, σ Uygur Κocabaşoğlu, Κendi Belgeleriyle Αnadolu daki Αmerika. 19. Υüzyılda Οsmanlı İmparatorluğundaki Αmerikan Μisyoner Οkulları ( Ἡ Ἀμερικὴ στὴν Μικρὰ Ἀσία. Τὰ ἀμερικανικὰ σχολεῖα τῶν μισσιοναρίων τὸν 19ο αἰ. στὴν Ὀθωμανικὴ Αὐτοκρατορία μέσα ἀπὸ τὰ ἔγγραφά τους, Κωνσταντινούπολη ). Δελτίο Κέντρου Μικρασιατικῶν Σπουδῶν, 11 ( ), σ Σία Ἀναγνωστοπούλου, Μικρὰ Ἀσία, 19ος αἰ Οἱ ἑλληνορθόδοξες κοινότητες. Ἀπὸ τὸ μιλλὲτ τῶν Ρωμιῶν στὸ ἑλληνικὸ ἔθνος, Ἑλληνικὰ Γράμματα, Ἀθήνα Τὰ Ἱστορικά, τ. 14, τχ. 27, Δεκέμβριος 1997, σ Οι αξιωματούχοι της τελευταίας Οθωμανικής περιόδου: ένας προσωπογραφικός κατάλογος. Sinan Κuneralp, Son Dönem Οsmanlı Εrkân ve Ricali ( ), Ιstanbul Σύγχρονα Θέματα, περ. Βʹ, χρόνος 22ος, τχ , Δεκέμβριος 2000, σ «Γιατί τόσο μίσος;» Οι συγκλονιστικές περιγραφές των ανθρώπων που έζησαν τα τραγικά γεγονότα και τον ξεριζωμό. Το Βήμα, 1 Σεπτεμβρίου Παρουσίαση βιβλίων με αφηγήσεις για την καταστροφή της Σμύρνης και τους διωγμούς των Αρμενίων (Γιώργος Κατραμόπουλος, Ανζέλ Κουρτιάν, Αγγέλα Παπάζογλου). xxii

20 ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ 10. Ανδρούλα Τουμάζου-Καλογεροπούλου, Χοσγκελντίν!, Αθήνα Κινστέρνα, τχ. 6, Δεκέμβριος 2004, σ Σία Αναγνωστοπούλου, Τουρκικός εκσυγχρονισμός, Ισλάμ και Τουρκοκύπριοι στη δαιδαλώδη διαδρομή του Κεμαλισμού, Αθήνα Κινστέρνα, τχ. 6, Δεκέμβριος 2004, σ Filiz Υaşar, Υunan Βağımsızlık Savaşı nda Sakız Αdası (Η Χίος στον ελληνικό απελευθερωτικό πόλεμο), εκδόσεις Ρhoenix, Μνήμων, 28 ( ), σ ΙV. Διάφορα 1. «Πρόλογος», στο Σαῒτ Φαῒκ Ἀμπασιγιανίκ, Τὸ καράβι «Στελιανὸς Χρυσόπουλος» καὶ ἄλλα διηγήματα, μετάφρ. Ἄνθη Καρρᾶ, ἐκδόσεις Ροδαμός, Ἀθήνα 1990, σ «Πατριάρχες Ιεροσολύμων», εφ. Καθημερινή, Δεκεμβρίου 1993, Επτά Ημέρες, σ Συνεργασία στη συγγραφή λημμάτων και στον τελικό έλεγχο του βιβλίου: Ελληνοτουρκικό λεξικό / Υunanca Τürkçe Sözlük, εκδόσεις Ροδαμός, Αθήνα «Λίγα λόγια αντί Προλόγου», στο Τα ελληνικά σχολεία της Πόλης. Η Θεολογική Σχολή της Χάλκης, η Μεγάλη του Γένους Σχολή, το Ζωγράφειο Λύκειο, το Ζάππειο Παρθεναγωγείο, το Ιωακείμειο Παρθεναγωγείο, το Κεντρικό Παρθεναγωγείο, Σύνδεσμος των εν Αθήναις Μεγαλοσχολιτών, Αθήνα 1995, σ Συνεργασία στη σύνταξη των περιλήψεων της Ἐφημερίδος των Μαρκιδών Πούλιου: Ἐφημερίς, ἡ ἀρχαιότερη ἑλληνικὴ ἐφημερίδα ποὺ ἔχει διασωθῆ... ἀνασυγκρότηση τῆς σειρᾶς σὲ φωτοτυπικὴ ἐπανέκδοση, ἐπιμ. Λ. Βρανούσης, τ. 1-4 καὶ 6 ( καὶ 1797), Κέντρον Ἐρεύνης τοῦ Μεσαιωνικοῦ καὶ Νέου Ἑλληνισμοῦ τῆς Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν, Ἀθήνα «Προλογικά», στο Η παρουσία των εθνικών μειονοτήτων στην Κωνσταντινούπολη τον 19ο αιώνα, Πρακτικά επιστημονικής ημερίδας, Αθήνα, 5 Οκτωβρίου 1996, Σύνδεσμος των εν Αθήναις Μεγαλοσχολιτών, Αθήνα 1997, σ xxiii

21 ΜΝΗΜΗ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ Βλ. και την τουρκική έκδοση: 19. Υüzyıl İstanbul unda Gayrimüslimler, επιμ. Ρinelopi Stathis, μετάφρ. Foti και Stefo Benlisoy, Τarih Vakfı Υurt Υayınları, Κωνσταντινούπολη «Προλογικά», στο Η καθημερινή ζωή στην Κωνσταντινούπολη στο τέλος του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, Σύνδεσμος των εν Αθήναις Μεγαλοσχολιτών, Αθήνα 1999, σ Συνεργασία στη σύνταξη των ευρετηρίων της Ἐφημερίδος των Μαρκιδών Πούλιου: Ἐφημερίς..., τ. 7, Εὑρετήρια, Κύρια ὀνόματα καὶ Γλωσσάριο, Κέντρον Ἐρεύνης τοῦ Μεσαιωνικοῦ καὶ Νέου Ἑλληνισμοῦ τῆς Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν, Ἀθήνα Συνεργασία στον τελικό έλεγχο του βιβλίου: Τürkçe Υunanca Sözlük / Τουρκοελληνικό λεξικό, επιμ. Faruk Tuncay Λεωνίδας Καρατζάς, Κέν τρο Ανατολικών Γλωσσών και Πολιτισμού, Αθήνα «Πρόλογος», στο Ρωμηοί στην υπηρεσία της Υψηλής Πύλης, Πρακτικά, Αθήνα, 13 Ιανουαρίου 2001, Εταιρεία Μελέτης της Καθ Ημάς Ανατολής, Αθήνα 2002, σ «Χαιρετισμός», στο Η Πατριαρχική Μεγάλη του Γένους Σχολή, ιστορία και προσφορά, Πρακτικά, Αθήνα, 30 Νοεμβρίου 2002, Εταιρεία Μελέτης της Καθ Ημάς Ανατολής, Αθήνα 2004, σ «Μνήμη Στέφανου Γερασίμου», Τὰ Ἱστορικά, τ. 22, τχ. 43, Δεκέμβριος 2005, σ «Γιὰ τὴ ζωὴ καὶ τὸ ἔργο τῆς Ἐλισάβετ Ζαχαριάδου», Τὰ Ἱστορικά, τ. 23, τχ. 45, Δεκέμβριος 2006, σ Το ίδιο και στον τόμο: Δώρημα στον καθηγητή Βασίλειο Ν. Αναγνωστόπουλο, Εταιρεία Μελέτης της Καθ Ημάς Ανατολής, Αθήνα 2007, σ («Η καθηγήτρια Ελισάβετ Ζαχαριάδου»). xxiv

22 MEPOΣ Δ θρησκεια

23

24 Ιόλη Βιγγοπούλου ΟΙ ΠΕΡΙΗΓΗΤΕΣ ΚΑΙ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΚΟΣΜΟΣ (15ος-19ος αιωνας) Tο ταξίδι είναι πρωταρχικά μια προσωπική μετακίνηση με επενδύτη τον εκάστοτε λόγο της περιπλάνησης (φυγή, περιέργεια, υλιστική ωφέλεια, ηθική υποχρέωση). H ίδια αυτή αιώρηση προσγειώνει τον πλάνητα στον εκάστοτε άλλο κόσμο, όπου ενδέχεται κυρίως να συναντήσει την έκπληξη, την ανατροπή ή την επιβεβαίωση σε όσα φέρει ως πνευματική και πολιτιστική αποσκευή. Oι μαρτυρίες των ταξιδιωτών συλλεγμένες από τις προσωπικές τους περιπέτειες μαζί με τις θεωρητικές τους γνώσεις για τους χώρους και τους ανθρώπους, καθώς και οι ιδεολογίες που εκπροσωπούσαν, συγκρούονταν με τις εμπειρίες τους και συνέθεταν στερεότυπα, τα οποία και αλληλοτροφοδότησαν την περιηγητική γραμματεία στη μεγάλη αυτή καμπύλη των ταξιδιών. 1 H Aνατολή ξεδιπλώνει στα μάτια των δυτικοευρωπαίων, κατά τη διάρκεια των ταξιδιών τους από τον 15ο ως και τον 19ο αιώνα, μια πραγματικότητα περισσότερο ασαφή παρά εύληπτη. Oι προκαταλήψεις τους μαζί με τις δυσκολίες που συναντούσαν, οι εμμονές στις ήδη διαμορφωμένες αντιλήψεις τους, η άγνοια και κυρίως η πίστη δημιουργούν το πρίσμα μέσα από το οποίο δια- 1 Για την πορεία του ταξιδιωτικού ρεύματος και τη λειτουργία των περιηγητικών κειμένων, ενδεικτικά βλ. A. Leval, Voyages en Levant pendant les XVIe, XVIIe, XVIIIe siècles, Essai de bibliographie, Bουδαπέστη 1897 N. Ιorga, Les voyageurs français dans l Orient européen, Παρίσι 1928 Eλένη Bουραζέλη, O βίος του ελληνικού λαού κατά την Tουρκοκρατίαν επί τη βάσει των περιηγητών, Aθήνα 1939 K. Θ. Δημαράς, «Eπιλεγόμενα», στο Περιηγήσεις στον Eλληνικό χώρο, Aθήνα 1968, σ T. Spencer, Fair Greece Sad Relic, Bath 1954 D. Constantine, Early Greek Travellers and the Hellenic Ideal, Kαίμπριτζ 1984 R. Stoneman, Land of Lost Gods. The Search for Classical Greece, Norman, University of Oklahoma Press 1987 «Περιηγητές. Eικόνες της Eλλάδος», εφ. H Kαθημερινή, Eπτά Hμέρες, 2 Aπριλίου 2000, σ Για την πρόσληψη του ελληνικού κόσμου και τις συντεταγμένες που καθόρισαν το ταξίδι των Eυρωπαίων ενδεικτικά βλ. O ελληνικός κόσμος μέσα από το βλέμμα των περιηγητών, 15ος-20ός αιώνας, Kατάλογος Έκθεσης (επιμ. Iόλη Bιγγοπούλου), εκδ. Kότινος, Aθήνα 2003, σ , όπου και σχετική με το θέμα πρόσφατη βιβλιογραφία. 317

25 ΙΟΛΗ ΒΙΓΓΟΠΟΥΛΟΥ θλάται ο καθημερινός βίος, τα έθιμα και οι συμπεριφορές. Έτσι, ο oρθόδοξος κόσμος αποκαλύφτηκε ή σχολιάστηκε, παρατηρήθηκε ή απεικονίστηκε, αγνοήθηκε ή μελετήθηκε. Mέσα από αντιπροσωπευτικά κείμενα, παράγωγα ταξιδιών των μεγάλων χρονικών περιόδων που διαγράφουν την καμπύλη των επισκέψεων των δυτικοευρωπαίων στην Aνατολή, θα ανασύρουμε και θα σχολιάσουμε την πρόσληψη της ορθόδοξης πραγματικότητας, όπως αυτή παραδίδεται από τους περιηγητές. Tα πρώτα έντυπα ταξιδιωτικά χρονικά που αναφέρονται σε ταξίδια στην Aνατολή (τέλος 15ου-αρχές 16ου αιώνα) περιγράφουν κυρίως το προσκύνημα στους Aγίους Tόπους. Aυτό που διαφοροποιεί τους περιηγητές του προχωρημένου 16ου αιώνα είναι ότι δεν πρόκειται πια απλώς για προσκυνητές αλλά για πρέσβεις, ακολούθους, γραμματείς, γεωγράφους και επιστήμονες οι οποίοι επιφορτίζονται με διπλωματικά ταξίδια ως απεσταλμένοι από τις μοναρχίες της Δύσης στον οθωμανό Σουλτάνο και φυσικά ολοκληρώνουν και το ύψιστο χρέος τους ως Xριστιανοί επισκεπτόμενοι τον Άγιο Tάφο. Tα προσκυνηματικά χρονικά (τα περισσότερα από καθολικούς και δημοσιευμένα σχεδόν αμέσως μετά το ταξίδι τους) έχουν απόλυτα ευδιάκριτη τυπολογία, επαναλαμβάνουν στερεότυπα και σπανίως εμπλουτίζονται με περιγραφές από τις προσωπικές εμπειρίες των προσκυνητών. Tα χρονικά των διπλωματικών αποστολών (τα περισσότερα δημοσιευμένα στους μεταγενέστερους αιώνες) παρέμειναν ως επί το πλείστον πιστά στα ημερολόγια των ταξιδιωτών χωρίς προσθήκες από θεωρητικές γνώσεις. 2 Tο έργο σταθμός στα προσκυνηματικά χρονικά θεωρείται αυτό του Bernard von Breydenbach, ο οποίος ξεκίνησε το 1483 το ταξίδι με τον ζωγράφο και χαράκτη Everand van Rewich. Tο χρονικό του, Itinerarium in Terra Sancta, που δημοσιεύτηκε στην Oυτρέχτη το 1486, στόλισε εμπνευσμένα με τις πρώτες εγχάρακτες απεικονίσεις πόλεων πάνω στη θαλάσσια διαδρομή του ταξιδιού από/προς τη Βενετία/Ιεροσόλυμα. Kατάφερε, έτσι, η πρώτη αυτή εικονογραφημένη εκδοχή Peregrinationes να διαγράψει την πιο πετυχημένη εκδοτική διαδρομή από όλα τα μέχρι τούδε άλλα γνωστά παρεμφερή έργα. 3 2 Tο θέμα αναλύεται διεξοδικά στο Ioli Vingopoulou, Le monde grec vu par les voyageurs du XVIe siècle, INR/FNRS, Collections des Idées 4, Aθήνα 2004, σ , και σε όλα τα επί μέρους συμπεράσματα στο τέλος κάθε κεφαλαίου. 3 H αναστατική αλλά και μεταφρασμένη έκδοση: B. von Breydenbach, Peregrinationes. Un viaggiatore del quatrocento a Gerusalemme e in Egitto. Ristampa anastatica dell incunabolo. Traduzione italiana e note di Gabriella Bartolini e Giulio Caporali, Pώμη, Vecchiarelli Editore, 1999, καλύπτει τα μεγάλα προβλήματα της σπανιότητας του έργου. Για την εικονογράφηση βλ. Tόπος και Eικόνα, Xαρακτικά ξένων περιηγητών για την Eλλάδα, τ. I (15ος-17ος αι.), Ολκός, Αθήνα 1978, σ και Navigare e Descrivere. Isolari e portolani del Museo Correr di Venezia, XV-XVIII secolo, Catalogo a cura di C. 318

26 ΟΙ ΠΕΡΙΗΓΗΤΕΣ ΚΑΙ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΚΟΣΜΟΣ Kατά τα στερεότυπα της εποχής το οδοιπορικό περιλαμβάνει και κεφάλαια που αναφέρονται στην πίστη και τις δοξασίες των Xριστιανών της Aνατολής, ενώ στις απόψεις των λιμένων προστέθηκε και η ξυλογραφία «Mοναχός και κοσμικοί της Kρήτης». 4 Tα πρώτα έντυπα προσκυνηματικά οδοιπορικά αφιερώνουν ξεχωριστά κεφάλαια για τα δόγματα της χριστιανικής Aνατολής, όπου παρουσιάζονταν όλες οι διαφορές, θεολογικές και εθιμικές, τόσο των χριστιανικών μειονοτήτων που βρίσκονταν κυρίως στη Mέση Aνατολή όσο και των Eλλήνων (Oρθοδόξων). Για τους περιηγητές, του 15ου αλλά έως και τον προχωρημένο 18ο αιώνα, ο όρος Έλλην περιελάμβανε όλους τους χριστιανούς ορθόδοξους της Aνατολής (Σέρβοι, Bούλγαροι, Άραβες ορθόδοξοι κλπ.). Στις ευρωπαϊκές γλώσσες η λατινική ονομασία των Eλλήνων τους διαχωρίζει από τους αρχαίους και τους ταυτίζει με τους χριστιανούς της Aνατολής. Oι περιηγητές, φορείς ιδεών μιας άλλης χριστιανικής πραγματικότητας, αντιλαμβάνονται και σχολιάζουν τη θρησκεία, τις δοξασίες και τα θρησκευτικά μνημεία μέσα από το πρίσμα των αντιλήψεων της εποχής τους και της εθνοτικής και πολιτιστικής προέλευσής τους. H ορθοδοξία, στα προσκυνητικά χρονικά αλλά και στα έργα που τιτλοφορούνταν «περί ηθών και εθίμων», περιγράφεται και αναλύεται διεξοδικά. H Eκκλησία, ο κλήρος, το δόγμα, καθώς και οι εκκλησιαστικές πρακτικές και τα έθιμα, είναι στερεότυπα θέματα που ανακυκλώνονται σε όλα τα έντυπα περιηγητικά έργα. Oι Έλληνες εμφανίζονται σαν αμαρτωλοί, που απομακρύνθηκαν από την ορθή πίστη, την «orthodoxe catholique», και ως Tonini P. Lucchi, Venezia Museo Correr, dicembre 2001-aprile 2002, Marsilio, Bενετία 2001, σ Τα σχέδια αντιγράφηκαν και επανεκδόθηκαν σε πάμπολλες παραλλαγές ως τον προχωρημένο 17ο αιώνα, το δε έργο του στα λατινικά έτυχε πολλών επανεκδόσεων, μεταφράστηκε, ήδη από τον 15ο αιώνα, σε έξι ευρωπαϊκές γλώσσες, αλλά κυρίως αποτέλεσε πρότυπο μορφής, ύφους και περιεχομένου ως την εποχή που, από τα μέσα του 17ου αιώνα, λόγω προτιμήσεων του κοινού αλλά κυρίως της μεγάλης πνευματικής στροφής της Ευρώπης, το προσκυνηματικό χρονικό παραχώρησε τη θέση του στην ανάδυση και την ανάδειξη του αρχαίου ελληνορωμαϊκού πολιτισμού. 4 H επανάληψη και αντιγραφή κειμένων και εικόνων τροφοδότησε ουσιαστικά όλα τα περιηγητικά έργα. Στα προσκυνηματικά χρονικά, βασισμένα στο συγκεκριμένο δρομολόγιο από τη Bενετία ως τους Aγίους Tόπους, τέτοιου τύπου κλεψιτυπία ήταν σχεδόν επιβεβλημένη. Eνδεικτικά αναφέρουμε ότι μισό αιώνα αργότερα από τη δημοσίευση του έργου του Breydenbach, στο Viaggio in Terra Santa το οποίο εμφανίζεται ως κείμενο του μοναχού Noe Bianco για το προσκύνημα στους Aγίους Tόπους το 1527 με πρώτη έκδοση το 1566 και σειρά επανεκδόσεων αναγνωρίζουμε σε μια από τις ξυλογραφίες του εκλαϊκευμένου αυτού οδηγού για τους προσκυνητές της βιβλικής χώρας το ίδιο θέμα, δηλαδή «Kοσμικοί και κληρικοί του Χάνδακα». Λεπτομέρειες για τα ταξίδια κατά τους πρώιμους αιώνες του περιηγητισμού βλ. στο βιβλίο: Iόλη Bιγγοπούλου, «Tαξιδεύοντας τον 16ο αιώνα», Tο ταξίδι από τους αρχαίους έως τους νεώτερους χρόνους, EIE, Aθήνα 2003, σ

27 ΙΟΛΗ ΒΙΓΓΟΠΟΥΛΟΥ σχισματικοί τιμωρούνται από τον Θεό με την υποταγή στους Tούρκους, την εξαθλίωση και την ερήμωση. 5 H περιηγητική μορφή του 16ου αιώνα που ξεχωρίζει είναι αναμφισβήτητα αυτή του Pierre Belon. Ο ουμανιστής φυσιοδίφης ταξίδεψε στην Aνατολή το συνοδεύοντας ως επιστημονικός ακόλουθος τον γάλλο πρέσβη D Aranon. 6 Στο χρονικό του, το οποίο πρωτοδημοσιεύτηκε το 1553, οκτώ κεφάλαια είναι αφιερωμένα στο Άγιον Όρος. 7 Παρουσιάζεται για πρώτη φορά, καθόσον ο ίδιος οδοιπόρησε σε όλη σχεδόν τη χερσόνησο του Άθω, μία τόσο αναλυτική περιγραφή: ο φυσικός χώρος και όλες οι Mονές, οι λειτουργίες και οι πρακτικές των ορθοδόξων, ο καθημερινός βίος των μοναχών, η χλωρίδα της περιοχής και, στην έκδοση του 1588, ένα μοναδικό σκαρίφημα της χερσονήσου. Παρά το ουμανιστικό πνεύμα που διατρέχει το έργο του, θεωρεί ότι οι Πατριάρχες, εχθροί της φιλοσοφίας, απέτρεψαν τους μοναχούς από την ανάγνωση των αρχαίων κειμένων, και έτσι η άγνοια και η αμάθεια των μοναχών οδήγησαν στην ερήμωση του χώρου. Aναφέρει βέβαια ότι τα μοναστήρια «παλαιά» ενισχύθηκαν από «άλλα έθνη Pώσους, Bλάχους, Σέρβους, τώρα είναι όλα ελληνικά και το Άγιον Όρος εκτιμάται από τους Έλληνες όπως η Pώμη από τους Λατίνους». 8 5 Πρβλ. Λουκία Δρούλια, «H οθωμανική Aνατολή των περιηγητών», H Λευκάδα μέσα στο ταξίδι, Πρακτικά Bʹ Συμποσίου Γιορτές Λόγου και Tέχνης, Eταιρεία Λευκαδικών Mελετών, Aθήνα 1999, σ και Loukia Droulia, «The View of the Modern Greeks through the Mid-sixteenth Century Travellers Accounts», Balkan Studies, 21 (1980), σ Λεπτομερέστατες παραπομπές για τον χαρακτήρα των ορθοδόξων κληρικών και τις συνήθειές τους αλλά και τη συναναστροφή των περιηγητών του 16ου αιώνα με Έλληνες ιερείς βλ. στο Vingopoulou, Le monde grec vu par les voyageurs, σ Aναλυτικά για τον βίο και το έργο του βλ. Iόλη Bιγγοπούλου, «O Pierre Belon στην Kρήτη (1547)», O Belon στην Kρήτη του 16ου αιώνα, Mικρός Nαυτίλος, Hράκλειο (υπό έκδοση). 7 Pierre Belon, Les observations de plusieurs singularitez et choses memorables trouvées en Grèce, Asie, Iudée, Egypte, Arabie, Παρίσι 1553, κεφ. 35-κεφ. 49. Παρ όλες τις ανακρίβειες, το πλήρες κείμενο του Belon για το Άγιον Όρος μεταφρασμένο ελληνικά στο Σ. Mαυρίδης Carla Primavera-Mαυρίδη, Ξένοι περιηγητές στη Θεσσαλονίκη και το Άγιον Όρος, Θεσσαλονίκη 2005, σ Για τη σύστοιχη θέση του Aγίου Όρους στα περιηγητικά έργα βλ. Πέντε αιώνες περιηγήσεων και προσκυνημάτων στο Άγιον Όρος, Πρακτικά διημερίδας, Δεκέμβριος 2007, Aγιορείτικη Eστία, Θεσσαλονίκη (υπό έκδοση) και Στ. Παλιομπέη, Περιηγητών Αναμνήσεις, 15ος-19ος αιώνας, Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου, Άγιον Όρος Belon, Les observations, κεφ. XL, σ. 37r-v. Tην ίδια γνώμη έχει και ο γάλλος κοσμογράφος André Thevet, απεσταλμένος του Φραγκίσκου Aʹ. Γεμάτος προκαταλήψεις για τον ορθόδοξο ελληνισμό, στο Cosmographie de Levant, Λυών 1556, υμνεί τον φιλελευθερισμό των αρχαίων Kρητών και την ιδιότυπη αίσθηση παλικαριάς τους αλλά πνέει μένεα εναντίον των Kρητών κληρικών: «leurs prestres sont pires: lesquels sont vétuz en la maniere que pouvez voir en la figure suivante, portant barbes fort longues, 320

28 ΟΙ ΠΕΡΙΗΓΗΤΕΣ ΚΑΙ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΚΟΣΜΟΣ Εικ. 1. «Tο Πατριαρχείο στην Kωνσταντινούπολη» (16ος αι.). S. Schweigger, Ein newe Reyssbeschreibung auss Teutschland nach Costantinopel und Jerusalem, σ Όμως ο Stephan Gerlach θεολόγος από την Tυβίγγη, εκπρόσωπος της Λουθηριανής Mεταρρύθμισης που αναζητούσε κοινά σημεία διαλόγου με τους Oρθοδόξους και ο οποίος ακολούθησε ως ιεροκήρυκας την πρεσβεία του Mαξιμιλιανού Bʹ στην Kωνσταντινούπολη, στην οποία παρέμεινε από το 1573 έως το 1578 επικεντρώνει το ενδιαφέρον του στην πίστη, τις θρησκευτικές τελετές και δοξασίες των Eλλήνων χωρίς προκατειλημμένες ερμηνείες. O διάδοχός του στην πρεσβεία Salomon Schweigger, μαθητής του Martin Crusius, γνώρισε εκλεκτούς Έλληνες από τον πατριαρχικό περίγυρο και απεικόνισε τον Oρθόδοξο Πατριάρχη Kωνσταντινουπόλεως και Έλληνες κληρικούς, καθώς και τη Mονή του Eλληνικού Πατριαρχείου Kωνσταντινουπόλεως (Εικ. 1). 9 et les cheuveus iusques à la ceinture, pour autant (se disent ils) que le Redempteur du Monde les portoit ainsi: estans Chrestiens de mine, et souz aparence d habis simples, au demourant tres malicieus», Thevet, Cosmographie, σ , όπου και εικόνα κρητικού ιερέα. 9 Stephan Gerlach, Tage-Buch der von zween gharwürdigsten Römischen Käysern Maxi miliano, Φραγκφούρτη 1674, passim και Salomon Schweigger, Ein newe Reyss- 321

29 ΙΟΛΗ ΒΙΓΓΟΠΟΥΛΟΥ Tον 17ο αιώνα, οι προσκυνητές των Aγίων Tόπων και οι απεσταλμένοι στην Πόλη διεισδύουν βαθμιαία στον ελληνικό κορμό και αρχίζουν να καταγράφουν και να σχολιάζουν στοιχεία του βίου των πληθυσμών. Πρόκειται για μαρτυρίες πια από τις προσωπικές τους εμπειρίες και όχι από θεωρητικές γνώσεις, αφηγήσεις τρίτων ή στερεότυπα που υπαγόρευε η εκδοτική αναγκαιότητα της εποχής. Tονίσαμε ότι στα προγενέστερα κείμενα, στα πλαίσια κατανόησης του άγνωστου μουσουλμανικού κόσμου με θεσμούς και συνήθειες ξένες προς τη δυτική χριστιανοσύνη, παραδιδόταν και η περιγραφή χριστιανικών εθίμων των πληθυσμών της Aνατολής, πάντα όμως στα κεφάλαια «περί ηθών και εθίμων», τα οποία αφορούν τόσο τους Μωαμεθανούς όσο και τις θρησκευτικές μειονότητες της Aνατολής που ζούσαν στα εδάφη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Γύρω στα η Aθήνα εισέρχεται αιφνιδιαστικά στην ευρωπαϊκή συνείδηση με τα πρώτα λεπτομερειακά τοπογραφικά σχεδιαγράμματα της πόλης και με το ολοένα αυξανόμενο ενδιαφέρον που τροφοδοτείται με σχετικές δημοσιεύσεις. Mια ομάδα από περιηγητές, επιστήμονες, καπουτσίνους, συγγραφείς και διπλωμάτες (P. Babin, J. Spon, G. Wheler, A. Guillet, R. de Dreux, G. Nointel, J. Giraud) εμπλέκονται σε συζητήσεις και καταγραφές και προδιαγράφουν τον νέο καθοριστικό συμβολικό δεσμό Aθήνας-Eυρώπης. 10 O Spon ειδικά με τη βαθιά πολυμάθεια, την υγιή κριτική των αρχαίων κειμένων και την για πρώτη φορά επιτόπια παρατήρηση θεωρείται ο πραγματικός εισηγητής της αρχαιολογίας της πόλης των Aθηνών. Παρόλο ότι το ενδιαφέρον του επικεντρώνεται στις αρχαιότητες και στα μνημεία που αναζητά να ταυτίσει με τις πηγές, μνημονεύει την επίσκεψή του στην αρχιεπισκοπική οικία, τις συζητήσεις του με τον Aρχιεπίσκοπο Άνθιμο, τη βιβλιοθήκη του τελευταίου με εκκλησιαστικά έργα και χειρόγραφα, και γράφει για μοναστήρια με τοιχογραφίες και για το μοναστήρι της Παναγίας στον Yμηττό. Eρμηνεύει τον μεγάλο beschreibung auss Teutschland nach Costantinopel und Jerusalem, Nürnberg/Graz 1608/1966, σ Πρβλ. Graecogermania. Eλληνικές σπουδές την εποχή του γερμανικού ουμανισμού. H εκδοτική δραστηριότητα των Eλλήνων κατά την εποχή της ιταλικής Aναγέννησης ( ), Weinheim 1989, σ Aπό την εξαιρετικά πλούσια βιβλιογραφία για το θέμα ενδεικτικά σημειώνουμε: Léon Laborde, Athènes aux XVe, XVIe, XVIIe siècles, Παρίσι 1854 Λουκία Δρούλια, «O Spon και οι άλλοι ξένοι στην Aθήνα», Περιηγήσεις στον ελληνικό χώρο, Aθήνα 1968, σ Όλγα Aυγουστίνου, Iδανικά ταξίδια, H Ελλάδα στη γαλλική ταξιδιωτική λογοτεχνία, , M.I.E.T., Aθήνα 2003, σ H ανάδυση και η ανάδειξη κέντρων του Eλληνισμού στα ταξίδια των περιηγητών (15ος-20ός αιώνας), Kατάλογος Έκθεσης, (επιμ. Iόλη Bιγγοπούλου), εκδ. Kότινος, Aθήνα 2005, σ και τα σχετικά λήμματα Nάσια Γιακωβάκη, Eυρώπη μέσω Eλλάδας. Mία καμπή στην ευρωπαϊκή αυτοσυνείδηση, 17ος-18ος αιώνας, Eστία, Aθήνα 2006, σ

30 ΟΙ ΠΕΡΙΗΓΗΤΕΣ ΚΑΙ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΚΟΣΜΟΣ Εικ. 2. «Άποψη της Aγίας Σοφίας στην Kωνσταντινούπολη» (17ος αι.). G. J. Grelot, Relation nouvelle d un voyage de Constantinople, πίνακας μετά τη σ αριθμό των εκκλησιών στην πόλη και τα περίχωρα συνολικά διακόσιες από το γεγονός ότι «λειτουργούνται μόνο μία φορά την ημέρα, ακόμα και αν είναι μικρές και οι λειτουργίες πολύ μακριές». 11 Eκείνη την περίοδο ο γάλλος γλωσσομαθής και με εξαιρετική ευχέρεια στη γεωμετρία και στο σχέδιο Guillaume Joseph Grelot, κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην Kωνσταντινούπολη ( ), περιέγραψε αλλά κυρίως είναι ο πρώτος που αποτύπωσε λεπτομερέστατα την Aγία Σοφία. 12 Kατόψεις, τομές και σχολιασμοί συνοδεύουν το αναλυτικό κείμενο για την κορωνίδα της Bυζαντινής καλλιτεχνικής και λατρευτικής έκφρασης που συμπυκνώνει όπως και ο Παρθενώνας στο αρχιτεκτονικό μεγαλούργημα την πνευματική 11 J. Spon, Voyage d Italie, de Dalmatie, de Grèce et du Levant, fait aux années 1675 et 1676, τ. II, Λυών 1678, σ , , G. J. Grelot, Relation nouvelle d un voyage de Constantinople. Enrichi des plans levez par l auteur sur les lieux, et des figures de tout ce qu il a de plus remarquable dans cette ville, Παρίσι 1680, πίν. ανάμεσα στις σ , , , και

31 ΙΟΛΗ ΒΙΓΓΟΠΟΥΛΟΥ έκφραση της εποχής (Εικ. 2). Όμως ο Grelot, πιστός στις δυτικής προέλευσης αντιλήψεις και αισθητική του σχολιάζει: «Oύτως ή άλλως δεν ξεπερνά ούτε τον ναό του Σολομώντα ούτε του Aγίου Πέτρου της Pώμης και όποιος δει και τους δύο ναούς θα διακρίνει την διαφορά». Eκτός από την αρχιτεκτονική και καλλιτεχνική αυτή καταγραφή του μνημείου ο Grelot ενδιαφέρθηκε και για τις λατρευτικές συνήθειες των Eλλήνων: «Oι θρησκευτικές γιορτές τους περνούν μάλλον περισσότερο σαν συμπόσια και χοροί παρά σαν ευσεβείς προσευχές στην εκκλησία». Kατακρίνει φυσικά τον ξεπεσμό ιερέων και λαού, σαρκάζει σχεδόν για τον τρόπο εορτασμού της Aνάστασης και μας παραδίνει αξιοπερίεργα έθιμα που συνδέονται με τις γιορτές διαφόρων αγίων. 13 Tην ίδια περίοδο, η σημαντική προσωπικότητα της αγγλικής παρουσίας στην Aνατολική Mεσόγειο, τον 17ο αιώνα, ο επί έντεκα χρόνια ( ) πρόξενος στη Σμύρνη Paul Ricaut, συνέταξε, εκτός από την περίφημη Iστορία της Oθωμανικής Αυτοκρατορίας, και δοκίμιο για την Eλληνική Eκκλησία. 14 Παρόλο που ασπάζεται την άποψη της εξαθλίωσης κλήρου και λαού λόγω άγνοιας, είναι από τους πρώτους δυτικούς που δείχνει τόση συμπάθεια στον ορθόδοξο κόσμο. 15 Aπορεί πώς επιβίωσε η Eκκλησία και αναγνωρίζει την τυραννία της 13 Aφού περιγράψει και διευκρινίσει τους υπομνηματισμούς στα σχέδια της Aγίας Σοφίας, παραθέτει αναλυτικά τα περί της Eλληνικής (Oρθόδοξης) Eκκλησίας: λειτουργίες, ιεραρχία κλήρου, Πατριάρχες, μοναστικός βίος, θρησκευτικές εορτές, νηστείες, τα Mυστήρια, Grelot, Relation, σ Για τη συμβολή του Grelot στην ανακάλυψη του Bυζαντίου από τους λόγιους της Δύσης πρβλ. Byzance retrouvée, Érudits et voyageurs français [XVIe-XVIIIe siècles], Catalogue d Exposition, Chapelle de la Sorbonne-Paris, 13 août-2 septembre 2001, Publications de la Sorbonne/Byzantina Sorbonensia-EHESS, Παρίσι 2001, σ Paul Rycaut, The present State of the Ottoman Empire, Λονδίνο 1667 με πολλές επανεκδόσεις και μεταφράσεις. Tο δεύτερο σημαντικό έργο του θεωρείται το Greek and Armenian Churches, Λονδίνο 1679 με πρώτη γαλλική έκδοση το 1690 και δεύτερη Hi stoire de l état present de l Eglise Grecque, et de l Eglise Armenienne, par M. le Chevalier Ricaut. Traduite de l anglois, par M. de Rosemond, A Middelbourg, chez Gilles Horthemels, 1692, απ όπου και οι παραπομπές. Tρίτο έργο του Rycaut το The History of the Turkish Empire, Λονδίνο 1680 πρβλ. Sonia Anderson, An English Consul in Turkey. Paul Rycaut at Smyrna, , Oξφόρδη 1989, τα σχετικά κεφάλαια για την παραμονή του στη Σμύρνη και για το κάθε έργο του. 15 Rycaut, Histoire, κεφ. I. Στο κεφ. II περιγράφει τις επισκέψεις του στις επτά Eκκλησίες της Aποκάλυψης στη Mικρά Aσία, στο κεφ. III παραδίδει τα της εκλογής των Πατριαρχών και την ιεραρχία της Eκκλησίας, ενώ από το κεφ. VII ως το κεφ. X και XII-XV σχολιάζει τα Mυστήρια. Tα κεφ. V και VI περιγράφουν τις νηστείες και τις εορτές των Eλλήνων (Oρθοδόξων) και τα κεφ. XVI και XVII πραγματεύονται τις λειτουργίες και τη λατρεία των εικόνων. Tα δύο τελευταία κεφ. XVIII και XIX αναφέρονται στην παρουσία και κυριαρχία των Xριστιανών της Δύσης στα νησιά του Aρχιπελάγους και στην «εκπόρευση του Aγίου Πνεύματος, τα αγιάσματα, τα απόκρυφα Eυαγγέλια». 324

ΜΝΗΜΗ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ

ΜΝΗΜΗ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΡΕΥΝΗΣ ΤΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΥ ΚΑΙ ΝΕΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ ΑΘΗΝΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ / ΙΤΕ ΜΝΗΜΗ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΣΤΑΘΗ Μελέτες ιστορίας και φιλολογίας Εκδοτική επιμέλεια Κώστας Λάππας Αντώνης

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2012 ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 1. Ἡ Καινή Διαθήκη, Θεσσαλονίκη 2010. 2. Ἱερός Ναός ἁγίου Γεωργίου (Ροτόντα), Κατάθεση μαρτυρία, Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ἤ 01ο (01-52) 01-05 Ὁ Λόγος εἶναι Θεὸς καὶ ημιουργὸς τῶν πάντων Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα καὶ ἦταν Θεὸς ὁ Λόγος. Αὐτὸς ἦταν στὴν ἀρχὴ μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα.

Διαβάστε περισσότερα

Έγκατάσταση καὶ Χρήση Πολυτονικοῦ Πληκτρολογίου σὲ Περιβάλλον Ubuntu Linux.

Έγκατάσταση καὶ Χρήση Πολυτονικοῦ Πληκτρολογίου σὲ Περιβάλλον Ubuntu Linux. Έγκατάσταση καὶ Χρήση Πολυτονικοῦ Πληκτρολογίου σὲ Περιβάλλον Ubuntu Linux. Μακρῆς Δημήτριος, Φυσικός. mailto: jd70473@yahoo.gr 1. Εἰσαγωγή. Τὸ πολυτονικὸ σύστημα καταργήθηκε τὸ 1982. Δὲν θὰ ἀσχοληθοῦμε

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρια Αριθμων στην Εκπαιδευση

Η Θεωρια Αριθμων στην Εκπαιδευση Η Θεωρια Αριθμων στην Εκπαιδευση Καθηγητὴς Ν.Γ. Τζανάκης Εφαρμογὲς τῶν συνεχῶν κλασμάτων 1 1. Η τιμὴ τοῦ π μὲ σωστὰ τὰ 50 πρῶτα δεκαδικὰ ψηφία μετὰ τὴν ὑποδιαστολή, εἶναι 3.14159265358979323846264338327950288419716939937511.

Διαβάστε περισσότερα

Ἑλλάδα. Μεγάλη. Καλαβρία Ἀπουλία Καμπανία STUDIUM HISTORICORUM Ε ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΦΗΣ

Ἑλλάδα. Μεγάλη. Καλαβρία Ἀπουλία Καμπανία STUDIUM HISTORICORUM Ε ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΦΗΣ STUDIUM HISTORICORUM Ε ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΦΗΣ Ἡ Μεγάλη Ἑλλάδα Καλαβρία Ἀπουλία Καμπανία 27-30 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2015 Ἱερὰ Μονὴ Παναγίας Καλαμιώτισσας (Μονὴ τῆς Ζωοδόχου Πηγῆς), Ἀνάφη 2 Τρίτη 25 Αὐγούστου,

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Ευγενία Δρακοπούλου Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Τηλ. +302107273570 Fax: +302107246212 E-mail: egidrak@eie.gr Website: http://eie.academia.edu/eugeniadrakopoulou http://www.eie.gr/nhrf/institutes/inr/cvs/cv-drakopoulou-gr.html

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΑΘΗΝΑ 2009 ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ το παρελθόν 1 6 Βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

Α. Ο εκκλησιασμός των μαθητών των σχολείων Α/θμιας και Β/θμιας

Α. Ο εκκλησιασμός των μαθητών των σχολείων Α/θμιας και Β/θμιας ΘΕΜΑ: "Εκκλησιασμός και πρωινή προσευχή μαθητών" ΣΧΕΤ.: α) ΥΠΕΠΘ, Φ. 200.21/16/136240.26.11.1977 β) ΥΠΕΠΘ, Γ/6251/22-10-1979 γ) ΥΠΕΠΘ, Γ/2875/30-4-1981 δ) Π.Δ. 201/98 Με αφορμή ερωτήματα που τέθηκαν στο

Διαβάστε περισσότερα

Αδαμαντίου Κοραή. De morborum haereditariorum: existentia, natura, prophylaxi et cura

Αδαμαντίου Κοραή. De morborum haereditariorum: existentia, natura, prophylaxi et cura ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ 2013 Αδαμαντίου Κοραή De morborum haereditariorum: existentia, natura, prophylaxi et cura Κωνσταντίνος Ηροδότου (Συντονιστής, Δρ. Φιλοσοφίας, Πανεπιστήμιο Paris VIII) Διονύσιος

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. Ένα μοναδικό ταξίδι, οδοιπορικό στην ιστορία του πολιτισμού και της εκπαίδευσης των Ελλήνων, σχεδίασε

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Ιστορία ΣΤ' Δημοτικού Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Βιβλίο μαθητή ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Ομότιμος Καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ Αθανάσιος Καλλιανιώτης Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΡΕΘΥΜΝΗΣ ΚΑΙ ΑΥΛΟΠΟΤΑΜΟΥ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΡΕΘΥΜΝΗΣ ΚΑΙ ΑΥΛΟΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΑ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΚΡΗΤΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΡΕΘΥΜΝΗΣ ΚΑΙ ΑΥΛΟΠΟΤΑΜΟΥ ΠΕΡΙΟΔΟΣ Γ, ΤΕΥΧΟΣ 33 ΡΕΘΥΜΝΟ 2014 Ἱερά Μητρόπολις Ρεθύμνης καί Αὐλοποτάμου Περιοδική ἔκδοση Νέα Χριστιανική

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία Ι

Χριστιανική Γραμματεία Ι Χριστιανική Γραμματεία Ι Ενότητα 1-A3-4: Εκκλησιαστικές διατάξεις και ποίηση Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Χ Α Ι Ρ Ε Τ Ι Σ Μ Ο Σ Του Σεβ. Μητροπολίτου ΔΩΔΩΝΗΣ κ. κ. Χ Ρ Υ Σ Ο Σ Τ Ο Μ Ο Υ ( ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΕΙΣ) Νιώθω ιδιαιτέρα χαρούμενος που σήμερα, κληρικοί και

Χ Α Ι Ρ Ε Τ Ι Σ Μ Ο Σ Του Σεβ. Μητροπολίτου ΔΩΔΩΝΗΣ κ. κ. Χ Ρ Υ Σ Ο Σ Τ Ο Μ Ο Υ ( ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΕΙΣ) Νιώθω ιδιαιτέρα χαρούμενος που σήμερα, κληρικοί και Χ Α Ι Ρ Ε Τ Ι Σ Μ Ο Σ Του Σεβ. Μητροπολίτου ΔΩΔΩΝΗΣ κ. κ. Χ Ρ Υ Σ Ο Σ Τ Ο Μ Ο Υ ( ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΕΙΣ) Νιώθω ιδιαιτέρα χαρούμενος που σήμερα, κληρικοί και λαϊκοί, «συναχθέντες επί τω αυτώ» φιλοξενούμεθα σε τούτο

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικές Βιβλιοθήκες στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Bibliothèques grecques dans l Empire ottoman

Ελληνικές Βιβλιοθήκες στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Bibliothèques grecques dans l Empire ottoman Ελληνικές Βιβλιοθήκες στην Οθωμανική Αυτοκρατορία Bibliothèques grecques dans l Empire ottoman Πρόγραμμα i-stamboul (http://i-stamboul.irht.cnrs.fr/) Διεθνής Διημερίδα Πανεπιστήμιο Κρήτης, Ρέθυμνο 26 &

Διαβάστε περισσότερα

Π Ρ Ω Τ Ο Κ Ο Λ Λ Ο Σ Υ Ν Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Σ

Π Ρ Ω Τ Ο Κ Ο Λ Λ Ο Σ Υ Ν Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Σ Π Ρ Ω Τ Ο Κ Ο Λ Λ Ο Σ Υ Ν Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Σ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΟΥ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Το Υπουργείο Τουρισμού εκπροσωπούμενο από την Υπουργό Τουρισμού,

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΑΣΑΠΗΣ Επιμέλεια 7 o Διήμερο Διαλόγου για τη Διδασκαλία των Μαθηματικών 15 & 16 Μαρτίου 2008 Ομάδα Έρευνας της Μαθηματικής Εκπαίδευσης ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ i ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΛΥΚΕΙΟΥ - ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΛΥΚΕΙΟΥ - ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΛΥΚΕΙΟΥ - ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 Κωδικός Βιβλίου Τίτλος Βιβλίου Βαθμίδα/Τάξη 22-0001 ΑΛΓΕΒΡΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ 22-0002 ΑΛΓΕΒΡΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ (ΛΥΣΕΙΣ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ) 22-0003

Διαβάστε περισσότερα

(Θ. Λειτουργία Ἰωάννου Χρυσοστόμου)

(Θ. Λειτουργία Ἰωάννου Χρυσοστόμου) Οἱ πιστοὶ ὑπὲρ τῶν κατηχουμένων δεηθῶμεν. Ἵνα ὁ Κύριος αὐτοὺς ἐλεήσῃ. Κατηχήσῃ αὐτοὺς τὸν λόγον τῆς ἀληθείας. Ἀποκαλύψῃ αὐτοῖς τὸ εὐαγγέλιον τῆς δικαιοσύνης. Ἑνώσῃ αὐτοὺς τῇ ἁγίᾳ αὐτοῦ καθολικῇ καὶ ἀποστολικῇ

Διαβάστε περισσότερα

1. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

1. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 1 Μιχάλης Ρηγίνος 1. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Αναπληρωτής Καθηγητής του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών, Πανεπιστημίου Αθηνών. Το 1977 αποφοίτησε από το Οικονομικό Τμήμα της ΑΣΟΕΕ και στη συνέχεια σπούδασε Οικονομική

Διαβάστε περισσότερα

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων 113 Φιλολογίας Ιωαννίνων Η Φιλοσοφική Σχολή ιδρύθηκε στα Ιωάννινα και λειτούργησε για πρώτη φορά κατά το ακαδημαϊκό έτος 1964-65 ως παράρτημα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Β.Δ.

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820 Φαναριώτες Ονοµασία που δόθηκε στα µέλη της παλαιάς βυζαντινής αριστοκρατίας (µεταξύ εκείνων που δεν διέφυγαν στη Δύση ή δεν εξισλαµίσθηκαν) και σε εµπόρους από τις περιοχές του Πόντου, της Ανατολίας (:

Διαβάστε περισσότερα

Μνήμη Φωτίου Κόντογλου

Μνήμη Φωτίου Κόντογλου Ο προφήτης τῆς Πονεμένης Ρωμηοσύνης Μνήμη Φωτίου Κόντογλου Κείμενον Αʹ Βιο-Βιβλιογραφικὰ τοῦ Φώτη Κόντογλου* 1895 Γεννιέται ὁ Φ.Κ. στὶς 8 Νοεμβρίου, στὸ Αϊβαλὶ τῆς Μ. Ασίας (Κυδωνίες). Γονεῖς του ὁ Νικόλαος

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

«Το Παραμύθι της Μουσικής» κυκλοφορεί και σε γραφή Braille από το Φάρο Τυφλών. Πληροφορίες στο τηλέφωνο: 210 94 15 222.

«Το Παραμύθι της Μουσικής» κυκλοφορεί και σε γραφή Braille από το Φάρο Τυφλών. Πληροφορίες στο τηλέφωνο: 210 94 15 222. «Το Παραμύθι της Μουσικής» κυκλοφορεί και σε γραφή Braille από το Φάρο Τυφλών. Πληροφορίες στο τηλέφωνο: 210 94 15 222. Από το Σεπτέμβριο του 2008 «Tο Παραμύθι της Μουσικής» κυκλοφορεί και σε cd από τις

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Περὶ τοῦ προσώπου τοῦ Ἀναδόχου εἰς τὸ Μυστήριον τοῦ Βαπτίσματος».

Θέμα: «Περὶ τοῦ προσώπου τοῦ Ἀναδόχου εἰς τὸ Μυστήριον τοῦ Βαπτίσματος». ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ὑπ ἀριθμ. 18 Πρὸς Ἅπαντας τοὺς Ἐφημερίους τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως. Θέμα: «Περὶ τοῦ προσώπου τοῦ Ἀναδόχου εἰς τὸ Μυστήριον τοῦ Βαπτίσματος». Ἀγαπητοὶ Πατέρες, Ἐξ αἰτίας τοῦ ὅτι παρατηρεῖται

Διαβάστε περισσότερα

ICAMLaw Application Server Χειροκίνηση Ἀναβάθμιση

ICAMLaw Application Server Χειροκίνηση Ἀναβάθμιση Εἰσαγωγή Ὁ ICAMLaw Application Server (στὸ ἑξῆς γιά λόγους συντομίας IAS) ἀποτελεῖ τὸ ὑπόβαθρο ὅλων τῶν δικηγορικῶν ἐφαρμογῶν τῆς ICAMSoft. Εἶναι αὐτός ποὺ μεσολαβεῖ ἀνάμεσα: α) στὴν τελική ἐφαρμογὴ ποὺ

Διαβάστε περισσότερα

186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή)

186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή) 186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή) Σκοπός Το Τμήμα σύμφωνα με το ιδρυτικό του διάταγμα, έχει ως κύρια αποστολή «την καλλιέργεια, προαγωγή και διάδοση, με τη διδασκαλία

Διαβάστε περισσότερα

Κατάλογος Ἐκδόσεων καὶ Ἐργοχείρων

Κατάλογος Ἐκδόσεων καὶ Ἐργοχείρων ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΑΓΙΩΝ ΚΥΠΡΙΑΝΟΥ ΚΑΙ ΙΟΥΣΤΙΝΗΣ ΦΥΛΗ ΑΤΤΙΚΗΣ Κατάλογος Ἐκδόσεων καὶ Ἐργοχείρων Ἀπρίλιος 2013 Κεντρικὴ Διάθεσις: Γεώργιος Χοροζίδης, Ἱ. Μονὴ Ἁγ. Κυπριανοῦ Α.Γ. 112, 133 51 ΦΥΛΗ Τηλέφ: 210 2411380,

Διαβάστε περισσότερα

Δεν μπορούσαμε λοιπόν, παρά να στηρίξουμε την πρωτοβουλία της Helexpo με κάθε τρόπο και βεβαίως να τη θέσουμε υπό την αιγίδα του Συνδέσμου.

Δεν μπορούσαμε λοιπόν, παρά να στηρίξουμε την πρωτοβουλία της Helexpo με κάθε τρόπο και βεβαίως να τη θέσουμε υπό την αιγίδα του Συνδέσμου. «Η Τουριστική αγορά και η δυναμική του Θρησκευτικού και πολιτιστικού τουρισμού» ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΕΛΩΝΗΣ, Πρόεδρος ΗΑΤΤΑ Θεσσαλονίκη, Πέμπτη 22 Νοεμβρίου 2012 Παναγιώτατε, Σεβάσμιοι Μητροπολίτες,. Αξιότιμε κύριε

Διαβάστε περισσότερα

Η Εικόνα της Μητέρας μεταξύ παράδοσης και σύγχρονης εποχής

Η Εικόνα της Μητέρας μεταξύ παράδοσης και σύγχρονης εποχής Πρόγραμμα Κοινοτικής Πρωτοβουλίας INTERREG IIIA ΕΛΛΑΔΑ-ΙΤΑΛΙΑ 2000-2006 Πρόγραμμα Παρέμβασης 11 Άξονας Προτεραιότητας 003: Περιβάλλον & Πολιτιστική Κληρονομιά Μέτρο 002: Προώθηση, Αναπαλαίωση και Αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Η αναδροµική κατασκευή του Παρθενώνα στην εποχή της ιστορίας της αρχιτεκτονικής

Η αναδροµική κατασκευή του Παρθενώνα στην εποχή της ιστορίας της αρχιτεκτονικής Η αναδροµική κατασκευή του Παρθενώνα στην εποχή της ιστορίας της αρχιτεκτονικής Πλήρης απουσία του Παρθενώνα από τη δυτική Αναγέννηση όταν η Ακρόπολη ήταν παλάτι του Φλωρεντίνου δούκα Acciauoli Ο Παρθενώνας

Διαβάστε περισσότερα

ποταμιτου εκδοσεισ ποταμιτου καταλογοσ ΒΙΒΛΙΑ ΜΕ ΝΟΗΜΑ www.potamitis.info ΒΙΒΛΙΑ ΜΕ ΝΟΗΜΑ θεροσ 2012

ποταμιτου εκδοσεισ ποταμιτου καταλογοσ ΒΙΒΛΙΑ ΜΕ ΝΟΗΜΑ www.potamitis.info ΒΙΒΛΙΑ ΜΕ ΝΟΗΜΑ θεροσ 2012 εκδοσεισ θεροσ 2012 ποταμιτου ποταμιτου καταλογοσ www.potamitis.info ΒΙΒΛΙΑ ΜΕ ΝΟΗΜΑ ΒΙΒΛΙΑ ΜΕ ΝΟΗΜΑ 8,99 σκληρὸ ἐξώφυλλο, 32 σελίδες, 22Χ22 ἑκατοστά Κάθε Σάββατο, ἡ Γιαγιὰ ἀφήνει τὸ καλαθάκι της μὲ τὰ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

1. Γεννήθηκε στην Πάτρα, όπου ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές

1. Γεννήθηκε στην Πάτρα, όπου ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Β.Λ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΠΟΥΛΟΥ Αναπληρωτή Καθηγητή του Τμήματος Φιλολογίας της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών και Πολιτισμικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου 1. Σπουδές του. 1. Γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ. Χριστοῦ, ποὺ ἀποτελεῖ τὴν κορυφαία πράξη τοῦ Θεοῦ νὰ σώσει τὸν

Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ. Χριστοῦ, ποὺ ἀποτελεῖ τὴν κορυφαία πράξη τοῦ Θεοῦ νὰ σώσει τὸν Χριστούγεννα 2013 Ἀρ. Πρωτ. 1157 Πρός τό Χριστεπώνυμο πλήρωμα τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Χριστὸς γεννᾶται, δοξάσατε. Ἀδελφοί μου ἀγαπητοί, Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ,

Διαβάστε περισσότερα

2006-2007 Διαπολιτισμική ανάγνωση του εκπαιδευτικού υλικού για την διδασκαλία της λογοτεχνίας στο πρόγραμμα μουσουλμανοπαίδων.

2006-2007 Διαπολιτισμική ανάγνωση του εκπαιδευτικού υλικού για την διδασκαλία της λογοτεχνίας στο πρόγραμμα μουσουλμανοπαίδων. ΕΠΙΒΛΕΨΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΡΙΒΩΝ 2006-2007 Διαπολιτισμική ανάγνωση του εκπαιδευτικού υλικού για την διδασκαλία της λογοτεχνίας στο πρόγραμμα μουσουλμανοπαίδων. Η γλωσσική εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού''

Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού'' Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού'' Οι παρακάτω προσκλήσεις εντάσσονται στο Έργο «ΠΑΝ ΕΚΤΗΣ- Ψηφιακός Θησαυρός Πρωτογενών

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Θεολογίας. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια

Τμήμα Θεολογίας. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια Τμήμα Θεολογίας Α.Π.Θ. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Α. ΤΟΜΕΙΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Το Τμήμα Θεολογίας της Θεολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Ψωμᾶ - Πετρίδου ΔΕΥΤΕΡΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΦΤΕΡΑ. Ποιήματα

Μαρία Ψωμᾶ - Πετρίδου ΔΕΥΤΕΡΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΦΤΕΡΑ. Ποιήματα Μαρία Ψωμᾶ - Πετρίδου ΔΕΥΤΕΡΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΦΤΕΡΑ Ποιήματα ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Νοέμβριος 2011 15 ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Μαρία Ψωμᾶ - Πετρίδου ΔΕΥΤΕΡΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΦΤΕΡΑ Ποιήματα Τεῦχος 15 - Νοέμβριος 2011 ISSN:

Διαβάστε περισσότερα

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα)

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) 334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) Ιστορικό Σημείωμα γαι την Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας Η Παιδαγωγική Ακαδημία Φλώρινας ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1941, δηλ. κατά την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Σεμιναρίων Mεταπτυχιακών Φοιτητών ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2015-16

Πρόγραμμα Σεμιναρίων Mεταπτυχιακών Φοιτητών ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2015-16 Πρόγραμμα Σεμιναρίων Mεταπτυχιακών Φοιτητών ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2015-16 Το κάθε μεταπτυχιακό πρόγραμμα έχει 3 επίπεδα που αφορούν σεμινάρια (Ι, ΙΙ, ΙΙΙ). Θα πρέπει με το τέλος των σπουδών σας η αναλυτική

Διαβάστε περισσότερα

Η πρώτη γνωστή συλλογή ορισμένων βιβλίων της Κ. Δ. οφείλεται στον αιρετικό Μαρκίωνα (140 μ.χ., Ρώμη)

Η πρώτη γνωστή συλλογή ορισμένων βιβλίων της Κ. Δ. οφείλεται στον αιρετικό Μαρκίωνα (140 μ.χ., Ρώμη) Η πρώτη γνωστή συλλογή ορισμένων βιβλίων της Κ. Δ. οφείλεται στον αιρετικό Μαρκίωνα (140 μ.χ., Ρώμη) Α Ο ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΟΥ MURATORI Ο κατάλογος έχει ιδιαίτερη αξία για τον κανόνα της Κ. Διαθήκης. Είναι ο αρχαιότερος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014 2015

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014 2015 09:00-12:00 Μεσαία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014 2015 ΔΕΥΤΕΡΑ, 08-06-2015 ΤΡΙΤΗ, 09-06-2015 ΤΕΤΑΡΤΗ, 10-06-2015

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ (Δελφῶν καί Μιαούλη) Τηλ:2310-828989. Ἡ Θεία Κοινωνία.

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ (Δελφῶν καί Μιαούλη) Τηλ:2310-828989. Ἡ Θεία Κοινωνία. ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ (Δελφῶν καί Μιαούλη) Τηλ:2310-828989 Ἡ Θεία Κοινωνία κατ οἶκον Θεσσαλονίκη 2008 Κάποιοι συσχετίζουν κάκιστα τὴν παρουσία τοῦ ἱερέως στό

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Στην Αγορά των αρχαίων Αθηναίων (με τον Κ. Βέτση), Γνώση, Αθήνα 19893, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 20064 (έκδοση αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη) Αρχαιολογία Ένα ταξίδι στο παρελθόν, οδηγός για παιδιά, Κέδρος,

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ» ANAPARASTASIS - rendering - animation - VR - stereoscopic presentation

«ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ» ANAPARASTASIS - rendering - animation - VR - stereoscopic presentation Harvard Center for Hellenic Studies Κώδικας VENETUS A Studio Παράλληλο Κύκλωμα Ψηφιοποίηση, Τεκμηρίωση και Ανάδειξη κινηματογραφικών συλλογών από το αρχείο του STUDIO-παράλληλο κύκλωμα - Διάδοση της κινηματογραφικής

Διαβάστε περισσότερα

106 Ελληνικής Φιλολογίας Θράκης (Κομοτηνή)

106 Ελληνικής Φιλολογίας Θράκης (Κομοτηνή) 106 Ελληνικής Φιλολογίας Θράκης (Κομοτηνή) Ιστορικό του Τμήματος Το Τμήμα Ελληνικής Φιλολογίας του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης ιδρύθηκε με το Π.Δ 365/1993(ΦΕΚ 156/13-9-1993 τεύχος Α') και άρχισε

Διαβάστε περισσότερα

Οι κλασικὲσ σπουδὲσ στην ὲλλαδα σημὲρα

Οι κλασικὲσ σπουδὲσ στην ὲλλαδα σημὲρα 63 Οι κλασικὲσ σπουδὲσ στην ὲλλαδα σημὲρα νικολαοσ κονομησ στὴν Ἑλλάδα δυστυχῶς τὸ ἀνήμπορο ἑλληνικὸ κράτος δὲν κατόρθωσε νὰ διαχειρισθεῖ μὲ τὴ δέουσα σοβαρότητα τὴν τεράστια κληρονομιὰ τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς

Διαβάστε περισσότερα

ΣΛΑΒΟΙ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ Παρασκευή, 7 Δεκεμβρίου 2012 Αμφιθέατρο «Άλκης Αργυριάδης» (Κεντρικό κτήριο Πανεπιστημίου Αθηνών, Πανεπιστημίου 30)

ΣΛΑΒΟΙ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ Παρασκευή, 7 Δεκεμβρίου 2012 Αμφιθέατρο «Άλκης Αργυριάδης» (Κεντρικό κτήριο Πανεπιστημίου Αθηνών, Πανεπιστημίου 30) ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΛΑΒΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Α ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ ΣΛΑΒΟΙ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ Παρασκευή, 7 Δεκεμβρίου 2012 Αμφιθέατρο «Άλκης Αργυριάδης» (Κεντρικό κτήριο Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΙΣΜΟΣ

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΙΣΜΟΣ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΙΣΜΟΣ ΙΣΛΑΜ ) إسالم (αραβικά: Η αραβική λέξη «Ισλάμ» σημαίνει «υποταγή» και νοείται από τους μουσουλμάνους ως «υποταγή στον Θεό» εκείνοι που αποδέχονται την θρησκεία

Διαβάστε περισσότερα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Ενότητα 5: Δημήτριος Σταματόπουλος Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth. Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307 Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο και 2 ο Μονάδες ECTS: 6

Διαβάστε περισσότερα

Ecoles Européennes Bureau de Secrétaire Général

Ecoles Européennes Bureau de Secrétaire Général Ecoles Européennes Bureau de Secrétaire Général Unité de Développement Pédagogique Réf.: 2010-D-239- el-2 Orig.:EL ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΛΩΣΣΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΩΝ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ. ΕΠΙΛΟΓΗ: ΑΡΧΑΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ. Χειμώνας-Άνοιξη 2010. Χώρος εκδηλώσεων: Αμφιθέατρο Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών Βασ. Κωνσταντίνου 48, Αθήνα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ. Χειμώνας-Άνοιξη 2010. Χώρος εκδηλώσεων: Αμφιθέατρο Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών Βασ. Κωνσταντίνου 48, Αθήνα ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ Χειμώνας-Άνοιξη 2010 Χώρος εκδηλώσεων: Αμφιθέατρο Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών Βασ. Κωνσταντίνου 48, Αθήνα Διοικητικό Συμβούλιο: Αλέξης Δημαράς Σάββας Κονταράτος Χρυσάνθη Μωραΐτη-Καρτάλη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Γ' Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΕΛΕΥΘΕΡΟ-ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ( Εικαστική και Αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές Συνέδριο Κανόνες της Εκκλησίας και Σύγχρονες Προκλήσεις

Διεθνές Συνέδριο Κανόνες της Εκκλησίας και Σύγχρονες Προκλήσεις Διεθνές Συνέδριο Κανόνες της Εκκλησίας και Σύγχρονες Προκλήσεις Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλος, 8-11 Μαΐου 2014 Συνεδριακό Κέντρο Θεσσαλία (Μελισσάτικα) ΠΕΜΠΤΗ 8 ΜΑΪΟΥ 2014 17:30-18:00 Εγγραφή-Παραλαβή

Διαβάστε περισσότερα

Υποχρεωτικά Εξ. Διδ. Μον. Πιστ.Μον. Διδάσκων. 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης

Υποχρεωτικά Εξ. Διδ. Μον. Πιστ.Μον. Διδάσκων. 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης 1 ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014 2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης 31Υ007 Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη & 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης Ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

Προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών Τμήματος Φιλολογίας. Φιλοσοφική Σχολή. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών Τμήματος Φιλολογίας. Φιλοσοφική Σχολή. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών Τμήματος Φιλολογίας Φιλοσοφική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης ΚΛΑΣΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΚΟΡΜΟΣ [111 ECTS] ΜΝΕΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ ΚΛΑΣΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΜΝΕΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ και ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ και ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ και ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Πράξη «Σχεδιασμός και ανάπτυξη προσβάσιμου εκπαιδευτικού και εποπτικού υλικού για μαθητές με αναπηρίες Οριζόντια

Διαβάστε περισσότερα

Χρήσιμες ὁδηγίες γιὰ τοὺς ἐνηλίκους ποὺ ἐπιθυμοῦν νὰ βαπτισθοῦν Χριστιανοὶ Ὀρθόδοξοι.

Χρήσιμες ὁδηγίες γιὰ τοὺς ἐνηλίκους ποὺ ἐπιθυμοῦν νὰ βαπτισθοῦν Χριστιανοὶ Ὀρθόδοξοι. Χρήσιμες ὁδηγίες γιὰ τοὺς ἐνηλίκους ποὺ ἐπιθυμοῦν νὰ βαπτισθοῦν Χριστιανοὶ Ὀρθόδοξοι. Σὰ τελευταῖα χρόνια καὶ ἰδιαίτερα μετὰ τὸ ἄνοιγμα τῶν συνόρων τῶν χωρῶν τῆς ἀνατολικῆς Εὐρώπης, ἀλλὰ καὶ γειτόνων χωρῶν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Κάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα Σειρά: Εκπαιδευση Σχολικά βοηθήματα (για το Λύκειο) Πλάτωνος Πρωταγόρας Γ Λυκείου Θεωρητική Κατεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

Γενικό Eκκλησιαστικό Λύκειο - Γυµνάσιο Tήνου

Γενικό Eκκλησιαστικό Λύκειο - Γυµνάσιο Tήνου Γενικό Eκκλησιαστικό Λύκειο - Γυµνάσιο Tήνου 42 XPONIA ΠPOΣΦOPAΣ THNOΣ 1966-2008 Φέτος το Σχολείο μας συμπληρώνει σαράντα δυο χρόνια προσφοράς και διακονίας στο νησί της Τήνου, στην ευρύτερη περιοχή της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 1 ΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Οι τάξεις της Β και Γ Λυκείου είναι χωρισμένες σε τρείς Κατευθύνσεις Θεωρητική, Θετική, Τεχνολογική Οι Σχολές είναι ταξινομημένες σε πέντε επιστημονικά πεδία 1 ο ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Παύλεια. digitalarchive

Παύλεια. digitalarchive digitalarchive publishing by tag Γιορτή που διεξάγεται στη Βέροια προς τιμήν του Αποστόλου Παύλου. Τα γιορτάζονται κάθε Ιούνιο, στο Βήμα του Αποστόλου Παύλου, στο σημείο, δηλαδή, από όπου εκείνος μίλησε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ - ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΜΟΝΟΓΡΑΦΙΕΣ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ - ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΜΟΝΟΓΡΑΦΙΕΣ ΧΡΗΣΤΟΣ Δ. ΚΑΡΔΑΡΑΣ Αναπληρωτής Καθηγητής Τ.Θ.Σ. του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Γεννήθηκα στην Αθήνα το 1962, όπου και ολοκλήρωσα τις σπουδές μου στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Κατόπιν

Διαβάστε περισσότερα

1. Έκδοση Άδειας Γάμου. 2. Πιστοποιητικό Ελευθερίας. 3. Τέλεση Γάμου - Ενημέρωση. 4. Έκδοση Άδειας Γάμου (Στην αγγλική)

1. Έκδοση Άδειας Γάμου. 2. Πιστοποιητικό Ελευθερίας. 3. Τέλεση Γάμου - Ενημέρωση. 4. Έκδοση Άδειας Γάμου (Στην αγγλική) 1. Έκδοση Άδειας Γάμου 2. Πιστοποιητικό Ελευθερίας 3. Τέλεση Γάμου - Ενημέρωση 4. Έκδοση Άδειας Γάμου (Στην αγγλική) 5. Λύση Γάμου 6. Πιστοποιητικό Τελέσεως Γάμου 7. Επικοινωνία 1.Έκδοση Άδειας Γάμου Α.

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού''

Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού'' Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού'' Οι παρακάτω προσκλήσεις εντάσσονται στο Έργο «ΠΑΝ ΕΚΤΗΣ Νο2- Ψηφιακός Θησαυρός Πρωτογενών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ «Πλάθω τις εικόνες μου χαράζοντας κατευθείαν πάνω στο υλικό μου, όπως ο ζωγράφος σχεδιάζει ή πλάθει τις εικόνες του πάνω στον καμβά.» Η Βίκυ Τσαλαματά γεννήθηκε στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙ - Ο ΗΓΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙ - Ο ΗΓΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VΙ - Ο ΗΓΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ Έκδοση Εγγράφου: 1.0 Επιχειρησιακό Πρόγραµµα «Εκπαίδευση & ια Βίου Μάθηση» (ΕΚ. ι.βι.μ) Κενή σελίδα 2 Πίνακας περιεχοµένων 1 Εισαγωγή... 6 1.1 ηµιουργία πρότασης...

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΥΝΟΔΙΚΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΗΓΗΣΕΩΝ

ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΥΝΟΔΙΚΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΗΓΗΣΕΩΝ ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΥΝΟΔΙΚΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΗΓΗΣΕΩΝ Οδός Ιωάννου Γενναδίου 14 Αθήναι 11521 ΕΚΘΕΣΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΓΡΑΦΕΙΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΑΓΑΠΗΣ

ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΑΓΑΠΗΣ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΑΙΤΩΛΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΑΓΡΙΝΙΟΥ ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗΣ ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΑΞΙΩΝ «ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ» ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΑΓΑΠΗΣ Ιερός Ναός Αγίου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΣΛΑΒΩΝ ΤΟΝ 18ο ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΙΣΟ ΤΟΥ 19ου ΑΙΩΝΑ

Η ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΣΛΑΒΩΝ ΤΟΝ 18ο ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΙΣΟ ΤΟΥ 19ου ΑΙΩΝΑ 109 Η ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΣΛΑΒΩΝ ΤΟΝ 18ο ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΙΣΟ ΤΟΥ 19ου ΑΙΩΝΑ ΑΝΤΩΝΙΟΣ-ΑΙΜΙΛΙΟΣ Ν. ΤΑχΙΑΟΣ Ἡ ἀκτινοβολία τὴν ὁποία εἶχαν κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ βυζαντινοῦ

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Λαζουράς. Με τιμή, Ο Δήμαρχος Καλαβρύτων

Γιώργος Λαζουράς. Με τιμή, Ο Δήμαρχος Καλαβρύτων Εκδηλώσεις Μνήμης ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 1943 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013 ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ Σας προσκαλούμε να τιμήσετε, τους Καλαβρυτινούς που εκτελέστηκαν από τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής, στην περιοχή του Δήμου Καλαβρύτων, και

Διαβάστε περισσότερα

Ο Άρχων Πρωτοψάλτης Χαρίλαος Ταλιαδώρος, ένας κορυφαίος εκπρόσωπος της Βυζαντινής Ψαλτικής στη σύγχρονη εποχή

Ο Άρχων Πρωτοψάλτης Χαρίλαος Ταλιαδώρος, ένας κορυφαίος εκπρόσωπος της Βυζαντινής Ψαλτικής στη σύγχρονη εποχή Ο Άρχων Πρωτοψάλτης Χαρίλαος Ταλιαδώρος, ένας κορυφαίος εκπρόσωπος της Βυζαντινής Ψαλτικής στη σύγχρονη εποχή Μαρία Αλεξάνδρου, Τ.Μ.Σ. του Α.Π.Θ. Εικόνα: Ι. Καθεδρικός Ναός της του Θεού Σοφίας Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΛΕΥΚΑΔΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΛΕΥΚΑΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΛΕΥΚΑΔΑΣ ΗΜΕΡΙΔΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ «ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ» ΣΑΒΒΑΤΟ 13 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2014, ΩΡΑ 18.00 ΣΤΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΛΕΥΚΑΔΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15

Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15 Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: α. Ανόρθωση (1910) β. Κλήριγκ γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15 Α2. Γιατί δεν προέκυψαν ταξικά κόμματα στην Ελλάδα το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα; Μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

periexomenanet.gr Ο ποιητής, καθηγητής Λάμπρος Ηλίας μιλάει για ποίηση.

periexomenanet.gr Ο ποιητής, καθηγητής Λάμπρος Ηλίας μιλάει για ποίηση. Ο ποιητής, καθηγητής Λάμπρος Ηλίας μιλάει για ποίηση. Η κριτικός-συγγραφεύς Ευαγγελία Μισραχή παρουσιάζει και αναλύει το ποιητικό έργο του Λάμπρου Ηλία. Το κοινό παρακολουθεί με προσήλωση και τους δύο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Γ. ΜΠΛΕΣΙΟΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Γ. ΜΠΛΕΣΙΟΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Oνοματεπώνυμο: Αθανάσιος Μπλέσιος Βαθμίδα: Επίκουρος καθηγητής ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Γ. ΜΠΛΕΣΙΟΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Γνωστικό αντικείμενο: Νεοελληνικό θέατρο σε σύνδεση με τη λογοτεχνία Ερευνητικά ενδιαφέροντα: Νεοελληνική

Διαβάστε περισσότερα

1. Καθηγητής στο γνωστικό αντικείμενο Παιδαγωγική-Κατηχητική

1. Καθηγητής στο γνωστικό αντικείμενο Παιδαγωγική-Κατηχητική KOΓΚΟΥΛΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Καθηγητής του Τμήματος Θεολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Όνομα πατέρα: Βασίλειος Ημερομηνία γέννησης 1948 Δ/νση κατοικίας Κεραμοπούλου 11 Ταχ. Κώδ.: 546 22 Πόλη:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιος Επιστηµονικός Σύλλογος Θεατρολόγων

Πανελλήνιος Επιστηµονικός Σύλλογος Θεατρολόγων Πανελλήνιος Επιστηµονικός Σύλλογος Θεατρολόγων ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η µ ερίδα στη µνήµ η του Μάριου Πλωρίτη Ο Πανελλήνιος Επιστηµονικός Σύλλογος Θεατρολόγων διοργανώνει Ηµερίδα στη µνήµη του Μάριου Πλωρίτη, ενός

Διαβάστε περισσότερα

1 ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ B ΛΥΚΕΙΟΥ (Θεωρία Σχολικού βιβλίου, σελ. 249-257) A.ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΓΡΑΠΤΟ ΛΟΓΟ 1. Κρατώ σηµειώσεις κατά παράγραφο 1. Εντοπίζω τα κύρια συστατικά της παραγράφου 2. Παρουσιάζω παραλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

Απολυτήριο Λυκείου ( Β' Λύκειο Κορίνθου)

Απολυτήριο Λυκείου ( Β' Λύκειο Κορίνθου) τ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΠΙΘΕΤΟ ΟΝΟΜΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ ΤΗΛΕΦΩΝΟ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΓΕΝΝΗΣΗΣ ΤΟΠΟΣ ΓΕΝΝΗΣΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΕΡΖΟΠΟΥΛΟΥ ΞΕΝΗ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗΣ 9 ΑΘΗΝΑ Τ.Κ. 104 41 210 5157874

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ

ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ AΡΙΣΣΤΤΟΤΤΕΕΛΕΕΙ ΙΟ ΠΑΝΕΕΠΙ ΙΣΣΤΤΗΜΙ ΙΟ ΘΕΕΣΣΣΣΑΛΟΝΙ ΙΚΗΣΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ Διευθυντής Εργαστηρίου : Καθηγητής Ηρακλής Ρεράκης

Διαβάστε περισσότερα

1979 Πτυχίο στην Συντήρηση Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης στο τμήμα Συντήρησης Αρ/των στη Θ' Δημόσια Επαγγελματική Σχολή Αθηνών.

1979 Πτυχίο στην Συντήρηση Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης στο τμήμα Συντήρησης Αρ/των στη Θ' Δημόσια Επαγγελματική Σχολή Αθηνών. BΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΣΟΥΡΑΚΗ ΚΛΕΟΠΑΤΡΑ Συντηρήτρια έργων τέχνης και αρχαιοτήτων Ζωγράφος Καθηγήτρια εφαρμογών στο τμήμα συντήρηση Αρχαιοτήτων και έργων τέχνης στο Τ.Ε.Ι/Αθηνών Κυδαντιδών 33 11851 Αθήνα

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ὑπ ἀριθμ. 17

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ὑπ ἀριθμ. 17 Πρὸς Ἅπαντας τοὺς Ἐφημερίους τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως. ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ὑπ ἀριθμ. 17 Θέμα: «Περὶ τῆς νομιμότητας τελέσεως τοῦ Μυστηρίου τοῦ Βαπτίσματος ἀνηλίκων». Ἀγαπητοὶ Πατέρες, Σχετικὰ μὲ τὶς προϋποθέσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Ðñïóôáóßá ôçò áñ éôåêôïíéêþò êáé ðïëéôéóôéêþò ôáõôüôçôáò ôçò ËåõêÜäáò

Ðñïóôáóßá ôçò áñ éôåêôïíéêþò êáé ðïëéôéóôéêþò ôáõôüôçôáò ôçò ËåõêÜäáò ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΥΚΑ ΑΣ Σ υ ν έ δ ρ ι ο Ðñïóôáóßá ôçò áñ éôåêôïíéêþò êáé ðïëéôéóôéêþò ôáõôüôçôáò ôçò ËåõêÜäáò 16 &17 Ìáñôßïõ 2006 Συνδιοργάνωση: Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Λευκάδας Σύλλογος Αρχιτεκτόνων

Διαβάστε περισσότερα