I π À º ƒª À π ƒ À & à π. ıïëùèûìfi Î È º ÚÌ Î

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "I π À º ƒª À π ƒ À & à π. ıïëùèûìfi Î È º ÚÌ Î"

Transcript

1 I π À º ƒª À π ƒ À & à π ıïëùèûìfi Î È º ÚÌ Î ı Ó, Ô Ì ÚÈÔ 2005

2 Ευχαριστώ τους Παύλο ρογγίτη και Βασίλη Μπελέκο για τη βοήθειά τους στην έκδοση του παρόντος βιβλίου Τίτλος: Ντόπινγκ: Αθλητισµός και Φάρµακα Συγγραφέας: Μαρία Σκουρολιάκου ISBN: : Mαρία Γ.Σκουρολιάκου Ινστιτούτο Φαρµακευτικής Έρευνας & Τεχνολογίας Εκδόσεις: Ινστιτούτο Φαρµακευτικής Έρευνας & Τεχνολογίας 18ο χιλ.λεωφ Μαραθώνος, Παλλήνη Αττική τηλ , fax , Σχεδιασµός και Έλλη Γαβριήλ, ΙΦΕΤ επιµέλεια έκδοσης: 2 _Αθλητισµός και Φάρµακα

3 ι ετ I ν σ τ ι τ ο ύ τ ο Φ α ρ µ α κ ε υ τ ι κ ή ς Έ ρ ε υ ν α ς & Τ ε χ ν ο λ ο γ ί α ς ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΦΑΡΜΑΚΑ ΜΑΡΙΑ ΣΚΟΥΡΟΛΙΑΚΟΥ ΑΘΗΝΑ, ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2005

4

5 Εισαγωγικά Κείµενα Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η κατανόηση των καταστρεπτικών επιδράσεων των απαγορευ- µένων ουσιών και η αποφυγή χορήγησης και πρόσληψής τους Το πόνηµα αυτό απευθύνεται σε νέους που έχουν άµεση ή έµµεση σχέση µε τον αθλητισµό και στοχεύει σε µια συνοπτική περιγραφή του προβλήµατος του Doping, των απαγορευµένων ουσιών και των δράσεων τους. εν είναι µέσα στους σκοπούς της παρούσας εργασίας η λεπτοµερής παρουσίαση του συνόλου των απαγορευµένων ουσιών και των δράσεών τους, αλλά η κατανόηση των καταστρεπτικών επιδράσεων των ουσιών αυτών και η αποφυγή χορήγησης και πρόσληψής τους. Ευχαριστίες θα ήθελα να απευθύνω στον Θεµιστοκλή Ιωαννίδη που φρόντισε για την απόδοση των ονοµάτων των ουσιών στην Ελληνική Γλώσσα. Η έκδοση του παρόντος συµβαίνει σε µια επίκαιρη στιγµή, µε την διεξαγωγή των Ολυµπιακών Αγώνων της Αθήνας και δεν θα πρέπει να ξεχνάµε τις θεµελιώδεις αρχές του ευ αγωνίζεσθαι, της υγείας και της ευρωστίας που θα πρέπει να αποτελούν τα βασικά ιδανικά κάθε αθλητή. Ευχαριστίες οφείλουµε στην κ. Βασιλική Μήρτσου-Φιδάνη, Καθηγήτρια Φαρ- µακολογίας Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ, και στον κ. Βασίλη Μούγιο, Αναπληρωτή Καθηγητή Επιστήµης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισµού, για την πολύτιµη βοήθειά τους. Η έκδοση αυτή δεν θα ήταν δυνατή χωρίς τη συµµετοχή του Ινστιτούτου Φαρ- µακευτικής Έρευνας & Τεχνολογίας (ΙΦΕΤ). Ευχαριστούµε τον ρ Γ. ηµόπουλο, Πρόεδρο και /ντα Σύµβουλο του ΙΦΕΤ και τους συνεργάτες του, τόσο για την υλοποίηση της παρούσας έκδοσης, όσο και για την προβολή του προβλή- µατος του doping µέσα από τον δικτυακό τόπο του ΙΦΕΤ (http://www.ifet.gr) Με εκτίµηση Σκουρολιάκου Μαρία, Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστηµίου, Κλινική Φαρµακοποιός ρογγίτης Παύλος, ιαιτολόγος- ιατροφολόγος Μπελέκος Βασίλης, ιαιτολόγος- ιατροφολόγος Αθλητισµός και Φάρµακα_ 3

6 Πρόλογος Η αλµατώδης ανάπτυξη του αθλητισµού, από πλευράς παραγωγής θεάµατος σε παγκόσµιο επίπεδο κατά τις τελευταίες δεκαετίες, επέφερε και κατέδειξε έκδηλα τις επιπτώσεις του στην κοινωνία και ιδιαίτερα στους τοµείς της παιδείας και υγείας. Καθώς δε η άθληση ελαττώνει την επί του σώµατος και της ψυχής πίεση προερχόµενη εκ της καθηµερινότητας του µοντέλου της σύγχρονης κοινωνίας, πάραυτα ενδυναµώνει την αυτοπειθαρχία και βελτιώνει τις αντοχές. Ωστόσο η σηµερινή εµπορευµατοποίηση του αθλητικού θεάµατος και κατ επέκταση του πρωταθλητισµού µεταποίησε και µετέτρεψε το πνεύµα της ευγενούς άµιλλας εις ανταλλάξιµη αξία της νίκης, έναντι οιουδήποτε τιµήµατος. Έτσι το υλικό κέρδος τελικά κατισχύει έναντι όλων των λοιπών αξιών, που θα έπρεπε να αντλούνται από την συµµετοχή στον αθλητισµό. Καθώς δε η κάθε νίκη τέτοιου επιπέδου επιφέρει σηµαντική δόξα και υλικά κέρδη στον νικητή, η χρησιµοποίηση από τους αθλητές, εν γνώσει ή εν αγνοία τους, απαγορευµένων ουσιών και µεθόδων που βελτιώνουν την επίδοση και απόδοση, συνεχίζει να αυξάνεται εντυπωσιακά, ιδίως τα τελευταία χρόνια. Και βέβαια από αρχαιοτάτων χρόνων επιχειρήθηκε η βελτίωση αυτή, δια µέσου διαιτητικών και φαρµακευτικών υποβοηθηµάτων, καθώς και τότε υπήρχαν υλικά κίνητρα για κατάκτηση της νίκης. Όµως σήµερα, ο σεβασµός της ιατρικής και αγωνιστικής ηθικής, ο σεβασµός στην ισότητα των διαγωνιζοµένων και κυρίως η προάσπιση της υγείας του αθλητού εµφανώς προτρέπουν την υγιή παγκόσµια αθλητική κοινωνία στη θέσπιση δοµών αποτροπής, διασφάλισης θεσµών, µηχανισµών ελέγχου, ενηµέρωση των αθλούµενων και γενικά λήψη µέτρων για την καταπολέµηση του doping. Η ανάγκη λοιπόν διενέργειας δικαίων και ισοµεγέθων ελέγχων, εις χώρες και αθλήµατα, κατέδειξαν ότι η εναρµόνιση νόµων των διαφόρων κρατών και κανονισµών των Οµοσπονδιών διαφόρων Αθληµάτων πρέπει να αποτελέσει το µέληµα. Ο νεοδηµιουργηθείς και πολλά υποσχόµενος Παγκόσµιος Οργανισµός αντι-doping (WADA-play true) γεννά ελπίδες, καθώς δείχνει να κινείται προς την σωστή κατεύθυνση. Ενιαίος παγκόσµιος κώδικας αρχών, εναρ- µονισµένος ισότιµος έλεγχος, ενηµέρωση, εκπαίδευση αποτελούν τα όπλα της φαρέτρας του. Εκ παραλλήλου η Οργανωτική Επιτροπή των Ολυµπιακών Αγώνων της Αθήνας το 2004, του µεγαλύτερου ειρηνικού εγχειρήµατος στην ιστορία της χώρας µας, όχι µόνο γιατί είναι παραδοσιακώς υποχρεωµένη από τον κανονισµό και απαιτήσεις της ΟΕ, αλλά και για την προάσπιση της αξιοπρέπει- 4 _Αθλητισµός και Φάρµακα

7 Εισαγωγικά Κείµενα ας της χώρας µας, κατήρτισε αυστηρό και λεπτοµερή επιχειρησιακό σχεδιασµό αντι-doping ελέγχων για «καθαρούς» Ολυµπιακούς και Παραολυ- µπιακούς Αγώνες. Μοντέρνα τεχνολογική υποστήριξη εις επίπεδο ανάλυσης των δειγµάτων από το νεότευκτο και διεθνώς αναγνωρισµένο εργαστήριο ελέγχου doping του ΟΑΚΑ, εκσυγχρονισµένο πρόγραµµα διαδικασίας λήψεως και ασφαλούς µεταφοράς δειγµάτων από εκπαιδευµένο προσωπικό, έχουν τεθεί ήδη σε λειτουργία. Ως εκ των ανωτέρω η ανάγκη συγγραφής και ύπαρξης του ανά χείρας πονή- µατος, όπου οµαδοποιηµένα, εξειδικευµένα και ταξινοµηµένα ο αναγνώστης (αθλητής, προπονητής, ειδικός επιστήµων της άθλησης, παράγων αθλητικών οµάδων και οµοσπονδιών, πολιτικός, γονεύς, δηµοσιογράφος) µπορεί να συµπληρώσει, να καλύψει ή να εµπλουτίσει τις γνώσεις του εις θέµατα απαγορευµένων µεθόδων και ουσιών, νοµίµων ή παρατύπως κυκλοφορούντων στην χώρα µας, ως και τις βλαβερές επιπτώσεις εκ της χρήσεώς των, µπορεί να αποτελέσει βοήθηµα και κόσµηµα κάθε βιβλιοθήκης όλων των ενδιαφεροµένων για τον αθλητισµό και των ευεργετικών επιρροών του στο κοινωνικό σύνολο. Με χαρά και τιµή προλογίζω το παρόν βοήθηµα και εύχοµαι, καθώς θα πρέπει να επικαιροποιείται τακτικά, να τύχει της αντιστοίχου προς την αξία του αναγνώρισης και αποδοχής από το ειδικό αναγνωστικό κοινό. Είναι αναγκαίο να συµβάλλουµε όλοι στη βελτίωση της ζωής µας, µέσω του αθλητισµού χωρίς φάρ- µακα, ώστε το φαινόµενο του doping να σταµατήσει να ενδηµεί σε αυτόν. Η επίτευξη του στόχου αυτού είναι δυνατή κυρίως διαµέσου της απόκτησης παιδείας και σωστής πληροφόρησης. ρ. Κώστας Παρίσης Ορθοπεδικός Χειρουργός ιευθυντής Ιατρικών Υπηρεσιών ΟΕΟΑ ΑΘΗΝΑ 2004 Αθλητισµός και Φάρµακα_ 5

8 Η δηµοτικότητα του αθλητισµού στηρίζεται σε µία άτυπη συµφωνία φιλάθλων και αθλητών. Τα προβλήµατα τα συναφή µε το doping παραβιάζουν αυτή τη συµφωνία. Προλογικό Σηµείωµα Από τις απαρχές της εξέλιξης και της καλύτερης οργάνωσης των κοινωνιών καθιερώθηκαν διάφορες αθλητικές διοργανώσεις µε επιστέγασµα τη δηµιουργία των Ολυµπιακών Αγώνων, οι οποίοι ξεπερνώντας αιώνες νάρκης αναβίωσαν το 1896 στην Αθήνα µε την ελπίδα να διαδώσουν τα ιδανικά του ευ αγωνίζεσθαι και να φέρουν κοντά τους λαούς όλου του κόσµου. Είναι γνωστό ποσό µεγάλη δηµοτικότητα έχει ο αθλητισµός. Αυτή η δηµοτικότητα στηρίζεται σε µία άτυπη συµφωνία φιλάθλων και αθλητών. Τα προβλήµατα τα συναφή µε το doping παραβιάζουν αυτή τη συµφωνία. Η κατάσταση αυτή όµως είναι αναστρέψιµη και πρέπει να αποκατασταθεί. Το κλίµα εµπιστοσύνης είναι αυτό που συνέβαλλε στο να καθιερωθεί ο αθλητισµός ως το µεγαλύτερο κοινωνικό φαινόµενο του 20ου αιώνα. Το πρόβληµα όµως του doping φαίνεται πως υπερβαίνει τα στενά πλαίσια του αθλητισµού. Είναι απόρροια του ανταγωνιστικού πυρετού που έχει καταλάβει τη σύγχρονη κοινωνία στην οποία φαίνεται ότι έχουν θέση µόνο οι νικητές. Στο πλαίσιο αυτό ο αθλητισµός ΧΩΡΙΣ ΦΑΡΜΑΚΑ πρέπει να λειτουργήσει ως αντίβαρο. Η φιλοσοφία αυτή οδήγησε στη δηµιουργία της παγκόσµιας οργάνωσης κατά του doping (WADA) το 1999, που επιτελεί σήµερα µια τεράστια προσπάθεια. Όλοι όµως είναι αναγκαίο να συµβάλλουµε στη βελτίωση της ζωής µας, µέσω του αθλητισµού χωρίς φάρµακα, ώστε το φαινόµενο του doping να σταµατήσει να ενδηµεί σε αυτόν. Η επίτευξη του στόχου αυτού είναι δυνατή κυρίως διαµέσου της απόκτησης παιδείας και σωστής πληροφόρησης. Για αυτό και το παρόν πόνηµα είναι ένα θαυµάσιο ενηµερωτικό κείµενο το οποίο συµβάλλει στην εκστρατεία ευαισθητοποίησης των αυριανών πολιτών και αθλητών. Αξίζουν θερµά συγχαρητήρια σε αυτούς που το εµπνεύστηκαν και το υλοποίησαν. Dr Παναγιώτης Τσαρούχας, ιευθυντής υπηρεσίας ελέγχου doping Ο.Α.Κ.Α., Σύµβουλος της οργανωτικής επιτροπής ΑΘΗΝΑ 2004 για θέµατα doping 6 _Αθλητισµός και Φάρµακα

9 Πίνακας Περιεχοµένων Περιεχόµενα Εισαγωγή Κατηγορίες απαγορευµένων ουσιών ιεγερτικά Ναρκωτικά Κανναβινοειδή Αναβολικά Πεπτιδικές ορµόνες, µιµητικά και ανάλογα Χοριακή Γοναδοτροπίνη (CG) Κορτικοτροπίνες Αυξητική ορµόνη (GH και IGF-1) Ερυθροποιητίνη (EPO) Ινσουλίνη β 2 Αγωνιστές Παράγοντες µε αντιοιστρογόνο δράση Παράγοντες συγκάλυψης - Μάσκες ιουρητικά Γλυκοκορτικοστεροειδή Απαγορευµένες Μέθοδοι Αύξηση µεταφοράς οξυγόνου Φαρµακολογική, Χηµική και Φυσική τροποποίηση Γονιδιακό ντόπινγκ Απαγορευµένες ουσίες σε ορισµένα αθλήµατα Αλκοόλη β Αδρενεργικοί αναστολείς Αθλητισµός και Φάρµακα_ 7

10 Πίνακας Περιεχοµένων Συµπληρώµατα Ειδικά συµπληρώµατα πρωτεϊνης Συµπληρώµατα βιταµινών και µετάλλων Συµπληρώµατα βοτάνων Συµπληρώµατα αµινοξέων Συµπληρώµατα λιπιδίων Πλήρη-διατροφικά/ενεργειακά ποτά Ενεργειακές ράβδοι Gel υδατανθράκων Παράρτηµα Πίνακας απαγορευµένων ουσιών Πίνακας επιτρεποµένων ουσιών Πηγές - Βιβλιογραφία _Αθλητισµός και Φάρµακα

11 Τι είναι η Φαρµακοδιέγερση Eισαγωγή Εισαγωγή Οι στόχοι των φαρµάκων είναι η θεραπεία ατόµων που πάσχουν από ασθένειες. Όταν χρησιµοποιούνται ορθολογικά, είναι σε θέση να σώσουν ζωές. Παρόλα αυτά οποιοδήποτε φάρµακο µπορεί να αποβεί επικίνδυνο, ειδικά όταν χρησιµοποιείται για µεγάλο χρονικό διάστηµα και σε υψηλές δόσεις. Η καταχρηστική λήψη φαρµάκων µπορεί να αποβεί επιζήµια για την υγεία του ίδιου του αθλητή ή για τους συναθλητές του. Οι σηµερινοί αθλητές είναι υποχρεωµένοι να προπονούνται σκληρότερα, για µεγαλύτερο χρονικό διάστηµα και από όσο το δυνατό µικρότερη ηλικία. Προκειµένου να ικανοποιήσουν τις αθλητικές τους φιλοδοξίες, ορισµένοι δεν διστάζουν να καταφύγουν σε παράνοµα µέσα, όπως είναι η λήψη µιας απαγορευµένης ουσίας. Το ντόπινγκ καταλύει όλες τις αρχές του αθλητισµού.τραυµατίζει ανεπανόρθωτα τη χαρά του παιχνιδιού, δεν σέβεται τους αθλητικούς κανόνες, τους υπόλοιπους αθλητές και τους φιλάθλους. Τι είναι η Φαρµακοδιέγερση (Doping); Ως φαρµακοδιέγερση (doping) ορίζεται: 1. Η χρήση ενός µέσου (ουσίας ή µεθόδου), η οποία είναι ενδεχοµένως βλαβερή για την υγεία τους και/ή είναι ικανή να αυξήσει την απόδοση των αθλητών, ή 2. Η ανεύρεση στο σώµα ενός αθλητή µιας Απαγορευµένης Ουσίας ή απόδειξη της χρήσης από αυτόν ή απόδειξη της χρήσης Απαγορευµένης Μεθόδου. Το ντόπινγκ αντικρούει τις θεµελιώδεις αρχές του Ολυµπισµού, των αθλη- µάτων και της ιατρικής ηθικής. Απαγορεύεται η σύσταση, πρόταση, έγκριση, εµπορία, παράβλεψη ή διευκόλυνση της χρήσης οποιασδήποτε ουσίας ή µεθόδου που καλύπτεται από τον ορισµό του ντόπινγκ. Αυτό που πρέπει να γνωρίζει ένας αθλητής, είναι ότι το ντόπινγκ µπορεί να τον σκοτώσει, σε κάθε περίπτωση πάντως σκοτώνει τον αθλητισµό. Το ντόπινγκ καταλύει όλες τις αρχές του αθλητισµού. Τραυµατίζει ανεπανόρθωτα τη χαρά του παιχνιδιού, δεν σέβεται τους αθλητικούς κανόνες, τους υπόλοιπους αθλητές και τους φιλάθλους. Πέρα από την καταστρατήγηση της κάθε προσωπικής ή αθλητικής ηθικής, το ντόπινγκ είναι πάνω απ όλα επικίνδυνο για την υγεία, έχει προσωρινά αποτελέσµατα και καθιστά αβέβαιο το µέλλον του αθλητή, γιατί µπορεί να προκαλέσει µόνιµες βλάβες στον οργανισµό. Είναι λοιπόν ανούσιο να ριψοκινδυνεύει κανείς τα πάντα, από τη στιγµή που µια καλά σχεδιασµένη προπόνηση, µια σωστή και ισορροπηµένη διατροφή σε συνδυασµό µε µια επαρκή αξιοποίηση των προσωπικών δεξιοτήτων, είναι σε θέση να κάνει πραγµατικότητα τα όνειρα και τις φιλοδοξίες ενός αθλητή. Αθλητισµός και Φάρµακα_ 9

12 Κατηγορίες Απαγορευµένων Ουσιών Κατηγορίες Απαγορευµένων Ουσιών και Μεθόδων Σύµφωνα µε τον κώδικα Αντι-ντόπινγκ (που τίθεται σε ισχύ το 2004) του Παγκόσµιου Οργανισµού Αντι-ντόπινγκ (WADA), οι κατηγορίες απαγορευ- µένων ουσιών και µεθόδων έχουν ως εξής: Κατηγορίες Απαγορευµένων Ουσιών εντός Συναγωνισµού A. ιεγερτικά B. Ναρκωτικά Γ. Κανναβινοειδή. Αναβολικά 1. Αναβολικά ανδρογόνα στεροειδή 2. Άλλοι αναβολικοί παράγοντες Ε. Πεπτιδικές ορµόνες 1. Ερυθροποιητίνη (EPO) 2. Αυξητική ορµόνη (GH) και αυξητικός παράγοντας ινσουλινόµορφος της ινσουλίνης (IGF-1) 3. Χοριακή γοναδοτροπίνη (CG), η οποία απαγορεύεται µόνο στους άνδρες 4. Υποφυσιακές και συνθετικές γοναδοτροπίνες (LH), οι οποίες απαγορεύονται µόνο στους άνδρες 5. Ινσουλίνη 6. Κορτικοτροπίνες ΣΤ.β 2 -Αγωνιστές Ζ. Παράγοντες µε αντι-οιστρογόνο δράση (απαγορεύονται µόνο στους άνδρες) Η. Παράγοντες συγκάλυψης - Μάσκες Θ. Γλυκοκορτικοστεροειδή 10 _Αθλητισµός και Φάρµακα

13 Κατηγορίες Απαγορευµένων Μεθόδων Εισαγωγή Απαγορευµένες Μέθοδοι A. Αύξηση µεταφοράς οξυγόνου 1. Ντόπινγκ αίµατος 2. Χρήση προϊόντων που αυξάνουν την πρόσληψη, µεταφορά ή διάθεση του οξυγόνου B. Φαρµακολογική, χηµική και φυσική παραποίηση Γ. Γονιδιακό ντόπινγκ Απαγορευµένες Ουσίες εντός και εκτός Συναγωνισµού A. Αναβολικά B. Πεπτιδικές ορµόνες Γ. β 2 Αγωνιστές. Παράγοντες µε αντι-οιστρογόνο δράση Ε. Παράγοντες συγκάλυψης - Μάσκες Απαγορευµένες Μέθοδοι εντός και εκτός Συναγωνισµού A. Αύξηση µεταφοράς οξυγόνου B. Φαρµακολογική, χηµική και φυσική παραποίηση Γ. Γονιδιακό ντόπινγκ Απαγορευµένες Ουσίες σε ορισµένα αθλήµατα A. Αλκοόλ B. β-αδρενεργικοί Αναστολείς Επίπεδα συγκέντρωσης ουσιών στα ούρα, πάνω από τα οποία υφίσταται παράπτωµα ντόπινγκ: Καθίνη ( ιεγερτικό) Εφεδρίνη ( ιεγερτικό) Μεθυλοεφεδρίνη ( ιεγερτικό) Σαλβουταµόλη (β 2 αγωνιστής) Λόγος Τεστοστερόνης Επιτεστοστερόνη > 5 µg /ml > 10 µg /ml > 10 µg /ml > 100 ng /ml > 6 Αθλητισµός και Φάρµακα_ 11

14 Κατηγορίες Απαγορευµένων Ουσιών εντός Συναγωνισµού ιεγερτικά Τα διεγερτικά δρουν άµεσα στο κεντρικό νευρικό σύστηµα (ΚΝΣ) και αυξάνουν τη διέγερση του εγκεφάλου και του σώµατος. Είναι παράγωγα της αδρεναλίνης. ιαθέτουν επίσης περιφερικές δράσεις (έξω από το ΚΝΣ). Ποσότητα Καφεΐνης σε κοινά χρησιµοποιούµενα προϊόντα 1. Ποσότητα στο προϊόν 2. Ποσότητα στα ούρα* Καφές mg/φλιτζάνι 2. 0,75-2,25 mcg/ml Τσάι mg/φλιτζάνι 2. 0,6-1,2 mcg/ml Κακάο / Σοκολατούχα ροφή- µατα mg/φλιτζάνι 2. 0,6-1,2 mcg/ml Ποτά τύπου Κόλα mg/330 ml 2. 0,53 mcg/ml Ράβδοι Σοκολάτας mg/ράβδος οικογ. µεγέθος 2. 2,25 mcg/ml * Ισοδύναµη ποσότητα στο δείγµα ούρων σε χρονικό διάστηµα 2-3 ωρών Παραδείγµατα Απαγορευµένων ιεγερτικών: Συµπαθοµιµητικοί παράγοντες: Εφεδρίνη Αµφεταµίνες: Μεθαµφεταµίνη, η 3,4-Μεθυλενεδιοξυαµφεταµίνη (MDA) και Έκσταση (MDMA). Επινεφρίνη, Κοκαΐνη κ.ά. Που βρίσκονται τα ιεγερτικά; Τα διεγερτικά βρίσκονται σε ποικίλα φυτικά και διατροφικά συµπληρώµατα, σε φάρµακα που χρησιµοποιούνται κατά του κρυολογήµατος και της αλλεργικής ρινίτιδας. Οι αθλητές οφείλουν να ενηµερώνουν τον φαρµακοποιό ή τον ιατρό τους, σχετικά µε το ενδεχόµενο να υποβληθούν σε έλεγχο απαγορευµένων ουσιών. Κοινά χρησιµοποιούµενα προϊόντα που περιέχουν Καφεΐνη είναι: Καφές, τσάι, σοκολάτα, Red Bull / Red kick και άλλα ενεργειακά ποτά, µερικά αναψυκτικά (τύπου κόλα), Feminax, Pro-plus, Panadol Extra ή Hedex Extra. Αναφέρεται ότι η Guarana περιέχει έως και 5% καφεΐνη, ενώ άλλες πηγές καφεΐνης, όπως ο καφές, το τσάι και η σοκολάτα περιέχουν περίπου 1-4%. Λόγοι χρησιµοποίησης των ιεγερτικών από τους αθλητές: Τα διεγερτικά επιδρούν µε ποικίλους τρόπους πάνω στην αθλητική απόδοση, συγκεκριµένα: Αυξάνουν την ετοιµότητα και την αυτοσυγκέντρωση Μειώνουν το αίσθηµα της κόπωσης, µε το να συγκαλύπτουν τις εκδηλώσεις της. Συγκαλύπτουν τον πόνο. Αυξάνουν την ανταγωνιστικότητα και την επιθετικότητα. 12 _Αθλητισµός και Φάρµακα

15 Συµπτώµατα στέρησης - παρενέργειες ιεγερτικά Προκαλούν βελτίωση στον συντονισµό των κινήσεων, στη δύναµη και στην αντοχή του αθλητή. Ελαττώνουν την όρεξη Αυξάνουν τη λίµπιντο ιαστέλλουν τις κόρες των µατιών και επιταχύνουν τις δραστηριότητες του ΚΝΣ. Συµπτώµατα στέρησης: Αυτά τα συµπτώµατα κάνουν την εµφάνισή τους 2 µε 4 µέρες µετά την χρήση ενός διεγερτικού και συµπεριλαµβάνουν: κόπωση, διαταραχές του ύπνου, εφιάλτες, πονοκέφαλο, µυϊκές κράµπες, στοµαχικά άλγη, εφίδρωση, αυξηµένη όρεξη, κατάθλιψη, ανησυχία, ψυχωτικές διαταραχές, εθισµό στο φάρµακο-ουσία. Παρενέργειες ιεγερτικών: Βραχυπρόθεσµες: Αύξηση του καρδιακού ρυθµού (ταχυκαρδία), υπέρταση, πόνος στο στήθος, καταστολή αναπνευστικής λειτουργίας, εφίδρωση, ρίγος, ναυτία, έµετος, ψευδαισθήσεις, πανικός, παραλήρηµα, επιθετικότητα, µυϊκή αδυναµία, τρέµουλο, ανεξέλεγκτες επαναλαµβανόµενες κινήσεις, έλλειψη µυϊκής συνεργασίας, πονοκέφαλος, καρδιακές αρρυθµίες, έµφραγµα µυοκαρδίου, κρίσεις υπέρτασης, εγκεφαλική αιµορραγία, κυκλοφορική καταπληξία (σοκ), κώµα, θάνατος. Μακροπρόθεσµες: Παράνοια, κατάθλιψη, τάσεις αυτοκτονίας, προβλήµατα µνήµης, ψύχωση, απώλεια βάρους, µόνιµα ψυχολογικά προβλήµατα, απώλεια κρίσης, αφυδάτωση. Οι απαγορευµένες ουσίες για την αντιµέτωπη του άσθµατος είναι: Μεθαµφεταµίνη Κοκαΐνη ιεγερτικά του ΚΝΣ και οι σχετικές ουσίες. Αθλητισµός και Φάρµακα_ 13

16 Κατηγορίες Απαγορευµένων Ουσιών εντός Συναγωνισµού Η χρήση των ναρκωτικών για τη µείωση ή την εξάλειψη του πόνου από κάποιον τραυµατισµό µπορεί να έχει ως επακόλουθο ο αθλητής να συνεχίζει τη δραστηριότητα του δίχως να αντιλαµβάνεται το εύρος ή τη σοβαρότητα του τραυµατισµού του, µε αποτέλεσµα την υποτροπή του τραυµατισµού ή την πρόκληση µιας µόνιµης βλάβης. Ναρκωτικά Τα Ναρκωτικά είναι παυσίπονα. Χρησιµοποιούνται για να ανακουφίσουν από τον πόνο και για τη θεραπεία της αναπνευστικής δύσπνοιας. Αποτελούν την ισχυρότερη µορφή παυσίπονων. Απαγορευµένα Ναρκωτικά: Βουπρενορφίνη, εξτροµοραµίδη, Ηρωίνη, Υδροκωδεϊνη, Μεθαδόνη, Μορφίνη, Πενταζοκίνη, Πεθιδίνη και οι σχετικές ουσίες. Επιτρέπονται: Μη στεροειδή αντιφλεγµονώδη φάρµακα (NSAIDs), ασπιρίνη, κωδεΐνη, δεξτροµεθορφάνη, δεξτροπροποξυφαίνη, διυδροκωδεϊνη, διφαινοξυλικό, αιθυλοµορφίνη, φολκοδίνη, προποξυφαίνη, παρακεταµόλη και τραµαδόλη. Που βρίσκονται τα Ναρκωτικά: Σε φαρµακευτικά σκευάσµατα που χρησιµοποιούνται για την ανακούφιση από τον ισχυρό πόνο. Λόγοι χρησιµοποίησης των Ναρκωτικών από τους αθλητές: Οι αθλητές µπορεί να χρησιµοποιούν τα Ναρκωτικά για να µειώσουν ή να εξαλείψουν το αίσθηµα του πόνου που προκαλείται από κάποιον τραυµατισµό ή ασθένεια, ή για να αυξήσουν την αντοχή τους στον πόνο, ούτως ώστε να είναι σε θέση να συνεχίσουν να αγωνίζονται ή να προπονούνται. Κάτι τέτοιο βέβαια µπορεί να έχει ως επακόλουθο ο αθλητής να συνεχίζει τη δραστηριότητα του δίχως να αντιλαµβάνεται το εύρος ή τη σοβαρότητα του τραυµατισµού του, µε αποτέλεσµα την υποτροπή του τραυµατισµού ή την πρόκληση µιας µόνιµης βλάβης. Παρενέργειες Ναρκωτικών: Η κακή χρήση των ναρκωτικών αναλγητικών ενδέχεται να προκαλέσει: Υπνηλία Καταστολή της αναπνοής Ναυτία και εµετό υσκοιλιότητα Εφίδρωση 14 _Αθλητισµός και Φάρµακα

17 Λόγοι χρησιµοποίησής τους από τους αθλητές Κανναβινοειδή Απώλεια συγκέντρωσης, ισορροπίας και συντονισµού των κινήσεων. Άλλες παρενέργειες των ναρκωτικών αναλγητικών είναι: λιποθυµικές καταστάσεις, ταχυπαλµία, καταστολή, νευρικότητα και αλλαγές της διάθεσης. Επίσης υπάρχει υψηλός κίνδυνος εθισµού στο φάρµακο. Λήψη υπερβολικών δόσεων ναρκωτικών αναλγητικών µπορεί να προκαλέσει καταστολή της αναπνοής µε αποτέλεσµα κώµα και θάνατο. Όταν χορηγούνται ενδοφλέβια ελλοχεύει ο κίνδυνος µετάδοσης µολυσµατικών ασθενειών. Κανναβινοειδή (Κάνναβη): Η κάνναβη είναι πλούσια σε ψυχοενεργά συστατικά (κανναβινοειδή), µε κυριότερο εκπρόσωπο τη δέλτα-9-τετραϋδροκανναβινόλη ή 9-THC. Σε πολλές δυτικές κοινωνίες η κάνναβη θεωρείται ναρκωτικό και η νοµοθεσία απαγορεύει την εµπορεία, κατοχή και κατανάλωσή της. Η Ιατρική Επιτροπή της ιεθνούς Ολυµπιακής Επιτροπής (.Ο.Ε), αποφάσισε στις 28 Απριλίου του 1998 να συµπεριλάβει τα κανναβινοειδή στη λίστα των ουσιών που θεωρούνται ως φάρµακα. Λόγοι χρησιµοποίησης των Κανναβινοειδών από τους αθλητές: Τα κανναβινοειδή είναι παραισθησιογόνες ουσίες. Σε µικρές ποσότητες προκαλούν αίσθηµα χαλάρωσης, µειώνουν τις αναστολές και ευθύνονται για διαταραχές αντίληψης του χρόνου και του τόπου. Τα κανναβινοειδή συνήθως χρησιµοποιούνται προκειµένου να µειωθεί ο φόβος του αγνώστου και να διατηρηθεί η ψυχραιµία. Ονοµασίες κάνναβης: Μαριχουάνα: ο όρος αυτός υποδηλώνει τα ξηρά και συνθλιµµένα άνθη και τα µικρά φύλλα από το φυτό της κάνναβης. Χασίς: η ονοµασία χασίς τυπικά αναφέρεται µόνο στο ρετσίνι (ρητίνη) της κάνναβης, µετά την αφαίρεσή του από το φυτό. Χασισέλαιο: είναι ένα συµπυκνω- µένο απόσταγµα ρητίνης και η πιο δραστική µορφή κάνναβης που χρησιµοποιείται. Αρνητικές επιδράσεις Παρενέργειες: Μεγάλες ποσότητες µπορούν να βλάψουν τη νοητική λειτουργία. Ταυτόχρονα µπορεί να ελαττώσουν το συντονισµό των κινήσεων και την ικανότητα του ατόµου να εκτελεί πολύπλοκες δραστηριότητες. Οι επιδράσεις αυτές µπορούν να αποβούν καθοριστικές όσον αφορά την ικανότητα ενός αθλητή να εκτελέσει πολύπλοκες δραστηριότητες, ενώ ταυτόχρονα θέτουν σε κίνδυνο και τους συναθλητές του. Αθλητισµός και Φάρµακα_ 15

18 Κατηγορίες Απαγορευµένων Ουσιών εντός Συναγωνισµού Αναβολικά Τα αναβολικά ανδρογόνα στεροειδή είναι φυσικές ή τεχνητές ενώσεις που δρουν µε τρόπο παρόµοιο µε την ορµόνη τεστοστερόνη. Η τεστοστερόνη προκαλεί την ανάπτυξη των ανδρικών χαρακτηριστικών του φύλου (ανδρογόνος δράση) και τη σταδιακή αύξηση του µυϊκού ιστού (αναβολική δράση). Απαγορεύονται: 1) Αναβολικά Ανδρογόνα Στεροειδή: Νανδρολόνη, Στανοζόλη, Τεστοστερόνη, Μπολντενόνη, Ανδροστενεδιόνη, Ανδροστενεδιόλη, 19-νορανδροστενεδιόνη, 19-νορανδροστενεδιόλη και DHEA (δεϋδροεπιανδροστερόνη) κ.α 2) Άλλοι Αναβολικοί Παράγοντες (β 2 -Αγωνιστές): Κλενβουτερόλη και Ζερανόλη Παραδείγµατα ουσιών και σκευασµάτων: Μερικά από τα πιο συνήθη εµπορικά σκευάσµατα αναβολικών στεροειδών είναι τα παρακάτω: Κοινόχρηστη ονοµασία ροστανολόνη Μεθανανδιενόνη Μεθενολόνη Νανδρολόνη Οξανδρολόνη Οξυµεθολόνη Στανοζόλη Τεστοστερόνη Μερικές αναβολικές απαγορευµένες ουσίες, όπως η ανδροστενεδιόνη και η DHEA µπορεί να βρεθούν σε προϊόντα διατροφής. Τα αναβολικά ανδρογόνα στεροειδή, που συχνά καλούνται απλά «αναβολικά στεροειδή», υπάρχουν και σε σκευάσµατα για κτηνιατρική χρήση. Λόγοι χρησιµοποίησης τους από τους αθλητές: Οι αθλητές χρησιµοποιούν τα αναβολικά ανδρογόνα στεροειδή για να βελτιώσουν την αθλητική τους επίδοση και συγκεκριµένα για να: Αυξήσουν το µέγεθος και την ισχύ των µυών τους. Μπορούν να προπονούνται σκληρότερα και για µεγαλύτερο χρονικό διάστηµα, δηλαδή να αυξήσουν την αντοχή τους και να µειώσουν την προκαλούµενη κόπωση. Αυξήσουν την επιθετικότητα και την ανταγωνιστικότητα τους. Προκαλέσουν ήπιου βαθµού ευφορία. Τα Αναβολικά Στεροειδή βοηθούν τον αθλητή να προπονείται σκληρότερα και να ανακάµπτει ταχύτερα µε αποτέλεσµα την αυξανόµενη ενδυνάµωσή του. Αθλητές που προπονούνται σκληρά και κάνουν ταυτόχρονα λήψη αναβολικών στεροειδών, ίσως επωφεληθούν αν ακολουθούν ένα εντατικό πρό- 16 _Αθλητισµός και Φάρµακα

19 Παρενέργειες αναβολικών Αναβολικά γραµµα προπόνησης σε συνδυασµό µε µια δίαιτα υψηλή σε πρωτεΐνη και ενέργεια. Η ανάπτυξη λοιπόν µυϊκής δύναµης εξαρτάται από την κατάλληλη δίαιτα και το πρόγραµµα άσκησης. Αθλητές που τα χρησιµοποιούν: Μερικές από τις πιο καταφανείς οµάδες αθλητών που εµπλέκονται στην χρήση τους είναι, οι bodybuilders, οι «αναρριχώµενοι» (φιλόδοξοι) αθλητές και οι φανατικοί της διατήρησης της φόρ- µας τους. Τα αναβολικά στεροειδή όλο και περισσότερο λαµβάνονται από αυτούς που επιθυµούν µια πιο µυώδη σωµατική ανάπτυξη για καθαρά αισθητικούς λόγους ή αυξηµένη επιθετικότητα. Οι πλειονότητα αυτών των αθλητών ασχολούνται µε προπόνηση µε βάρη. Παρενέργειες Αναβολικών: Στους άνδρες: Ακµή, αυξηµένη επιθετικότητα και σεξουαλική διάθεση. Χρήση για µεγάλο διάστηµα µπορεί να προκαλέσει στειρότητα και ανικανότητα, αναστολή της σπερµατογένεσης, συρρίκνωση και σκλήρυνση των όρχεων, νεφρική βλάβη, γυναικοµαστία, αλωπεκία, υπερτροφία προστάτη, µειωµένη παραγωγή ενδογενούς τεστοστερόνης και γοναδοτροπινών. Στις γυναίκες: Ακµή, ανάπτυξη ανδρικών χαρακτηριστικών, µεταξύ αυτών τριχοφυΐα στο πρόσωπο και στο σώµα, βάθυνση του τόνου της φωνής, διαταραχές εµµήνου ρύσεως (περιόδου), αυξηµένη επιθετικότητα και σεξουαλική διάθεση, υπερτροφία κλειτορίδας, συρρίκνωση του στήθους, αλωπεκία ανδρικού τύπου, πολύ αυξηµένα επίπεδα τεστοστερόνης, µειωµένα επίπεδα ωοθυλακιοτρόπου ορµόνης. Στους εφήβους: Σοβαρή ακµή στο πρόσωπο και στο σώµα, ανδρογενής σωµατοκατασκευή στις κοπέλες, αναστολή της σωµατικής ανάπτυξης εξαιτίας της πρώιµης σύγκλισης των επιφύσεων των οστών*. Καρδιαγγειακές βλάβες: Σχηµατισµός θρόµβων, αυξηµένη πίεση αίµατος, υπέρταση, ταχυκαρδία, καρδιακή προσβολή, υπερινσουλιναιµία. Ενδοκρινικές βιοχηµικές διαταραχές: Μειωµένη ανοχή στη γλυκόζη, αλλαγές στο λιποπρωτεϊνικό προφίλ (αλλαγές στο ισοζύγιο HDL/LDL), αυξηµένα επίπεδα τριγλυκεριδίων. Ηπατικές βλάβες: Ηπατίτιδα, καρκίνος, ίκτερος, ηπατοκυτταρικό αδένωµα. Άλλες βλάβες: Νανισµός (πολύ µικρό ύψος). Ψυχολογικές παρενέργειες: Κατάθλιψη, ερεθιστικότητα, αδυναµία συγκέντρωσης, επιθετικότητα, βιαιότητα, παράνοια, υπερδιέγερση. * Οι παρενέργειες αυτές µπορεί να είναι µόνιµες. Αθλητισµός και Φάρµακα_ 17

20 Κατηγορίες Απαγορευµένων Ουσιών εντός Συναγωνισµού Πεπτιδικές Ορµόνες, Μιµητικά και Ανάλογα Κατηγορίες απαγορευµένων πεπτιδικών ορµονών, µιµητικών και αναλόγων: 1. Χοριακή γοναδοτροπίνη (hcg), απαγορεύεται µόνο στους άνδρες. 2. Υποφυσιακές και συνθετικές γοναδοτροπίνες (LH), απαγορεύονται µόνο στους άνδρες. 3. Κορτικοτροπίνες (ACTH, tetracosactide). 4. Αυξητική ορµόνη (GH), αυξητικός παράγοντας ινσουλινόµορφος της ινσουλίνης (IGF-1), και όλοι οι αντίστοιχοι παράγοντες απελευθέρωσης και τα ανάλογά τους. 5. Ερυθροποιητίνη (EPO). 6. Ινσουλίνη. Επιτρέπεται µόνο για την θεραπεία αθλητών που πάσχουν αποδεδειγµένα από ινσουλινοεξαρτώµενο διαβήτη. Είναι αναγκαία η γραπτή διάγνωση του ινσουλινοεξαρτώµενου διαβήτη από ενδοκρινολόγο ιατρό ή τον ιατρό της οµάδας. ράσεις Πεπτιδικών Ορµονών, Μιµητικών και Αναλόγων: Οι πεπτιδικές και οι γλυκοπρωτεϊνικές ορµόνες µεταφέρουν µηνύµατα σε όλο το σώµα προκειµένου να διεγείρουν ορισµένες λειτουργίες. Για παράδειγµα: Προωθούν την ανάπτυξη του σώµατος. Επηρεάζουν τη σεξουαλική και τις άλλες συµπεριφορές Ελέγχουν τον πόνο ιεγείρουν την παραγωγή των ερυθρών αιµοσφαιρίων. Τα ανάλογα µιµούνται την δράση των ορµονών που φυσιολογικά υπάρχουν στον σώµα. Λόγοι χρησιµοποίησής τους από τους αθλητές: Οι αθλητές ενδέχεται να χρησιµοποιούν, κακώς, αυτές τις ουσίες. Μερικοί από τους λόγους χρήσης είναι οι εξής: Για να διεγείρουν την παραγωγή των ορµονών που φυσιολογικά υπάρχουν στο σώµα. Για να αυξήσουν το µέγεθος και την δύναµη της µυϊκής τους µάζας 18 _Αθλητισµός και Φάρµακα

21 Χοριακή Γοναδοτροπίνη Πεπτιδικές Ορµόνες Προκειµένου να βοηθήσουν την επιδιόρθωση των ιστών, γεγονός που θα αποφέρει ταχύτερη ανάνηψη από κάποιο τραυµατισµό ή την προπόνηση Για να βελτιώσουν την ικανότητα του αίµατος να µεταφέρει οξυγόνο 1. Χοριακή Γοναδοτροπίνη (hcg, Ανθρώπινη Χοριακή Γοναδοτροπίνη) Η χορήγηση hcg, ή άλλων ουσιών µε παρόµοια δράση στους άνδρες, προκαλεί αυξηµένη παραγωγή τεστοστερόνης και έτσι ή χρήση της θεωρείται ανάλογη µε τη λήψη τεστοστερόνης. Έχει συναγωνιστική δράση µε την ωχρινοποιητική ορµόνη (LH). Ανεπιθύµητες ενέργειες: Στις ανεπιθύµητες ενέργειες περιλαµβάνονται η διόγκωση των ωοθηκών, και η υποογκαιµία. Οι πολύδυµες κυήσεις δεν είναι κάτι το ασυνήθιστο. Οι άνδρες µπορεί να αναπτύξουν γυναικοµαστία. 2. Κορτικοτροπίνες (ACTH Φλοιοεπινεφριδιοτρόπος ορµόνη): Η κορτικοτροπίνη είναι µια ορµόνη που παράγεται από την υπόφυση για διεγείρει την παραγωγή κορτικοστεροειδών. Η κορτικοτροπίνη βοηθάει στην αναδόµηση των τραυµατισµένων ιστών και µυών, άλλά όταν χρησιµοποιείται πέραν του προβλεπόµενου χρονικού διαστήµατος, µπορεί να προκαλέσει εκφυλισµό των µυών. Λόγοι πρόσληψης κορτικοτροπινών από τους αθλητές: Η κορτικοτροπίνη ενδεχοµένως χρησιµοποιείται αλόγιστα από τους αθλητές, προκειµένου να αποκοµίσουν ένα αίσθηµα ευφορίας, καθώς η κορτιζόλη διεγείρει τη φυσιολογική ανταπόκριση του οργανισµού σε οποιοδήποτε κατάσταση στρες. Η χορήγηση κορτικοτροπίνης θεωρείται ισοδύναµη µε τη στοµατική, ενδοµυϊκή ή ενδοφλέβια χορήγηση κορτικοστεροειδών και για αυτό απαγορεύεται. Ανεπιθύµητες ενέργειες: Είναι ανάλογες µε εκείνες των γλυκοκορτικοειδών. 3. Αυξητική ορµόνη (GH) & Αυξητικός παράγοντας ινσουλινόµορφος της ινσουλίνης (IGF-1): Η αυξητική ορµόνη (GH) εκκρίνεται από την υπόφυση και διεγείρει την αύξηση των οστών, των µυών και των ιστών. Η GH πιθανώς να χρησιµοποιείται κακώς από τους αθλητές σε µια προσπάθειά τους να προκαλέσουν µυϊκή και ιστική ανάπτυξη. O αυξητικός παράγοντας IGF-1 είναι µια ορµόνη που εκκρίνεται από το ήπαρ και άλλους ιστούς του σώµατος, ως απάντηση Αθλητισµός και Φάρµακα_ 19

22 Κατηγορίες Απαγορευµένων Ουσιών εντός Συναγωνισµού στην GH. Η πλειονότητα των δράσεων της GH, όσον αφορά την προαγωγή της ανάπτυξης, στην πραγµατικότητα οφείλεται στη δράση του IGF-1 στα κύτταρα στόχους. Η κυκλοφορούσα ποσότητα IGF-1 πρέπει να θεωρείται περισσότερο σαν ένας «δείκτης» της δράσης της GH στο ήπαρ, παρά ένας µηχανισµός µε τον οποίο η GH ασκεί τις επιδράσεις της. Η κύρια δράση της αυξητικής ορµόνης (GH) είναι η διέγερση της πρωτεϊνοσύνθεσης. Είναι τόσο ισχυρή τουλάχιστον όσο και η τεστοστερόνη στον τοµέα αυτό. Επιπρόσθετα προκειµένου να διεγείρει την πρωτεϊνοσύνθεση, η GH ταυτόχρονα κινητοποιεί το λίπος µέσω µιας άµεσης λιπολυτικής δράσης. Η GH έχει χρησιµοποιηθεί ως φάρµακο κατάχρησης στον αθλητισµό από τις αρχές του Λέγεται ότι πολλοί µεγάλοι αθλητές έκαναν κατάχρηση GH για πολλά χρόνια και πράγµατι αρκετοί είναι αυτοί που έχουν οµολογήσει κάτι τέτοιο. Το πιο γνωστό παράδειγµα είναι αυτό του Ben Johnson, ο οποίος, αφού του αφαιρέθηκε το χρυσό µετάλλιο επειδή βρέθηκε θετικός στα αναβολικά στεροειδή στον τελικό των 100 µέτρων στους Ολυµπιακούς της Σεούλ, παραδέχθηκε, εκ των υστέρων, ότι έκανε χρήση GH για πολλά χρόνια (σε συνδυασµό µε αναβολικά στεροειδή). Πολλά τέτοια κρούσµατα έχουν έκτοτε αναφερθεί. Λόγοι χρησιµοποίησης της GH από τους αθλητές: Οι τραυµατισµοί είναι συχνοί στα περισσότερα αθλήµατα και οι αθλητές πιστεύουν ότι η πρόληψη ή η αντιµετώπισή τους είναι δυνατή µέσα από µια συνετή χρήση διατροφικών συµπληρωµάτων και περισσότερο αναβολικών παραγόντων, όπως η GH. Υπάρχει επίσης η άποψη ότι η GH ίσως προλαµβάνει τα κατάγµατα που προκαλούνται από φυσική πίεση και επιταχύνει τη διαδικασία επούλωσης. Από την άλλη η GH είναι διαθέσιµη σε µεγάλες ποσότητες, είναι συγκριτικά ασφαλής και δύσκολα ανιχνεύσιµη. Παρενέργειες GH: Αλλεργικές αντιδράσεις, µυοκαρδιοπάθεια (και γενικά µυοπάθειες), υπέρταση, δυσανεξία στην γλυκόζη / σακχαρώδης διαβήτης, αυξηµένη εφίδρωση, οστική υπερτροφία και αρθρίτιδα (πολλές φορές µόνι- µη), οστεοπόρωση. Επιπλέον µπορεί να προκληθούν περιφερικές νευροπάθειες, σπλαχνική υπερτροφία, επιδείνωση καρδιαγγειακών παθήσεων, όγκος ή καρκίνος. υσµενείς επιδράσεις - Παρενέργειες IGF-1: Η κατάχρηση IGF-1 µπορεί να προκαλέσει: τρόµο, εφίδρωση, ανησυχία, υποθερµία, ακατάσχετες επιθυ- µίες, επιδείνωση κάποιας καρδιαγγειακής νόσου, αναφυλλακτικό σοκ, αλλεργία στην ινσουλίνη. Ακόµα µπορούν να προκληθούν ποικίλες αλληλεπιδράσεις µε άλλα φάρµακα που χορηγούνται εκ των υστέρων. Η κατανάλωση αλκοόλ γενικά πρέπει να περιορίζεται. Γενικά, η λήψη υπερβολικών δόσεων IGF-1, µπορεί να προκαλέσει υπογλυκαιµία από µη καλά υπολογισµένη δόση ινσουλίνης, φτωχή πρόσληψη υδατανθράκων και απροσδόκητα µεγάλη φυσική προσπάθεια. Η χορήγηση GH και IGF-1 αυξάνει τον κίνδυνο µετάδοσης µολυσµατικών ασθενειών αν δεν χρησιµοποιηθούν σύριγγες µιας χρήσεως. Φάρµακα που διεγείρουν την απελευθέρωση αυξητικής ορµόνης (GH): Η κλονιδίνη (clonidine), η λεβοντόπα (levodopa) και η βασοπρεσίνη (vaso- 20 _Αθλητισµός και Φάρµακα

23 Ερυθροποιητίνη Πεπτιδικές Ορµόνες pressin), µπορούν όλες να διεγείρουν την παραγωγή της αυξητικής ορµόνης και έχουν χρησιµοποιηθεί καταχρηστικά για αυτόν ακριβώς τον σκοπό. 4. Ερυθροποιητίνη (EPO) Η ερυθροποιητίνη παράγεται από τα νεφρά για να ρυθµίσει την παραγωγή των ερυθρών αιµοσφαιρίων. Το 1987 η ανασυνδυασµένη EPO έγινε διαθέσι- µη στην Ευρώπη, ενώ έως το 1990 ( ) ένας αριθµός θανάτων Ολλανδών και Βέλγων ποδηλατών συνδέθηκε µε τη χρήση της. Έτσι το 1990 η.ο.ε απαγόρευσε τη χρήση της. Υπήρξαν περιπτώσεις χρυσών Ολυµπιονικών που βρέθηκαν θετικοί και τιµωρήθηκαν. Μηχανισµός δράσης: Η µειωµένη παροχή οξυγόνου και/ή η αναιµία διεγείρει την παραγωγή ερυθροποιητίνης, που διαδοχικά διεγείρει την παραγωγή ερυθρών αιµοσφαιρίων. Αυτό οδηγεί σε µια αύξηση της µάζας των ερυθροκυττάρων, σε αύξηση της αιµοσφαιρίνης και του αιµατοκρίτη. Γεγονός που έχει ως αποτέλεσµα να προκαλείται βελτίωση της ικανότητας µεταφοράς οξυγόνου και αύξηση της αντοχής. Παρόµοιο αποτέλεσµα επιτυγχάνεται µέσω προπόνησης σε υψόµετρο και µετάγγισης αίµατος. Η ανθρώπινη ανασυνδυασµένη ερυθροποιητίνη (r-huepo) χρησιµοποιήθηκε από µερικούς αθλητές, ιδιαίτερα σε αθλήµατα αντοχής για να αυξήσουν τα επίπεδα της αιµοσφαιρίνης τους. Γιατί χρησιµοποιείται από τους αθλητές: Η ερυθροποιητίνη χρησιµοποιείται, κακώς, από τους αθλητές, για να επιφέρει αποτελέσµατα παρόµοια µε αυτά του ντόπινγκ αίµατος. Αθλητές αντοχής, όπως µαραθωνοδρόµοι, cross country σκιέρ και ποδηλάτες κάνουν παράνοµη χρήση της, µε αποτέλεσµα να εµπλουτίζεται το αίµα σε οξυγόνο. Η EPO παρέχει τα οφέλη του ντόπινγκ αίµατος, χωρίς τους κινδύνους που εµπεριέχει µια µετάγγιση αίµατος. Παρενέργειες: Παρενέργειες που σχετίζονται µε την χρήση ερυθροποιητίνης είναι ο πονοκέφαλος, η υπέρταση και η αποπληξία. Ακόµη µπορεί να υπερφορτώσει την καρδιακή λειτουργία και να αυξήσει τον κίνδυνο σχηµατισµού θρόµβων αίµατος, απλασία ερυθρών αιµοσφαιρίων (ανάπτυξη αντισωµάτων), εµφράγµατος, καρδιακής ανακοπής και θανάτου. αρβεποετίνη άλφα (Darbepoetin alfa): Συγκρινόµενη µε την rhuepo έχει µεγαλύτερο χρόνο ηµίσειας ζωής στον ορό, µεγαλύτερη in vivo δραστικότητα και µπορεί όταν χορηγείται σε αραιότερα διαστήµατα να επιφέρει την ίδια βιολογική απάντηση. Το 1987 η ανασυνδυασµένη EPO έγινε διαθέσιµη στην Ευρώπη, ενώ έως το 1990 ( ) ένας αριθµός θανάτων Ολλανδών και Βέλγων ποδηλατών συνδέθηκε µε τη χρήση της. Έτσι το 1990 η.ο.ε απαγόρευσε τη χρήση της. Υπήρξαν περιπτώσεις χρυσών Ολυµπιονικών που βρέθηκαν θετικοί και τιµωρήθηκαν. Αθλητισµός και Φάρµακα_ 21

24 Κατηγορίες Απαγορευµένων Ουσιών εντός Συναγωνισµού 5. Ινσουλίνη: Η ινσουλίνη όπως και η GH, έχει καταστεί µια σηµαντική απειλή για τον χώρο του αθλητισµού. Η.Ο.Ε έσπευσε να τις απαγορεύσει, χωρίς ωστόσο να υπάρχουν µέθοδοι ανίχνευσης της κατάχρησης τους. Ινσουλίνη & αθλητική απόδοση: Η ινσουλίνη µπορεί να αποτελέσει παράγοντα αύξησης της αθλητικής απόδοσης µε διαφορετικούς τρόπους: ιευκολύνοντας την είσοδο της γλυκόζης στα κύτταρα, σε ποσά µεγαλύτερα από αυτά που απαιτούνται για την κυτταρική αναπνοή, διεγείρεται ο σχηµατισµός γλυκογόνου. ιαµέσου της χρήσης παρόµοιων σκευασµάτων ινσουλίνης, προαγωνιστικά ή κατά τη διάρκεια της προπόνησης, είναι δυνατό να βελτιωθεί η αντοχή του αθλητή και η ικανότητα ανάνηψης µετά τον αγώνα. Απ ότι είναι γνωστό οι body builders και οι αρσιβαρίστες κάνουν συχνές ενέσεις ινσουλίνης βραχείας δράσης σε συνδυασµό µε µια δίαιτα υψηλή σε υδατάνθρακες. Μέσω αυτής της αγωγής, είναι πολύ πιθανό να αυξάνεται ο µυϊκός όγκος και η απόδοση λόγω αναστολής του καταβολισµού των µυϊκών πρωτεϊνών. Πράγµατι τα σηµερινά δεδοµένα δείχνουν ότι η ινσουλίνη δεν διεγείρει άµεσα την πρωτεϊνοσύνθεση. β 2 Αγωνιστές Φορµοτερόλη, Φαιντερµίνη, Σαλβουταµόλη, Σαλµετερόλη, Τερβουταλίνη και σχετικές οι ουσίες. Επιτρέπονται µόνο µε χρήση συσκευής εισπνοής για την πρόληψη και/ ή τη θεραπεία του άσθµατος και του άσθµατος που προκαλείται από την άσκηση. Παράγοντες µε αντιοιστρογόνο δράση Οι αναστολείς αρωµατάσης, η Κλοµιφαίνη, Κυκλοφενίλη και η Ταµοξιφαίνη απαγορεύονται µόνο στους άνδρες. 22 _Αθλητισµός και Φάρµακα

25 ιουρητικά Παράγοντες συγκάλυψης Παράγοντες συγκάλυψης - Μάσκες (Καλυπτικοί Παράγοντες) Παραδείγµατα τέτοιων ουσιών είναι: τα διουρητικά, η επιτεστοστερόνη (epitestosterone), η προβενεσίδη (probenecid), τα υποκατάστατα του πλάσµατος (π.χ υδροξυαιθυλάµυλο). Οι παράγοντες συγκάλυψης (µάσκες) συγκαλύπτουν την παρουσία µιας ουσίας (π.χ. αναβολικών στεροειδών), στα δείγµατα που προορίζονται για έλεγχο ντόπινγκ, ούτως ώστε να µην προκύπτει θετικό δείγµα. Αυτό το γεγονός µπορεί να δηµιουργήσει στον αθλητή την ψευδαίσθηση ότι είναι ασφαλής και ότι δεν πρόκειται να βρεθεί θετικός σε κάποιο ενδεχόµενο έλεγχο ντόπινγκ, παραβλέποντας τους κινδύνους για την υγεία που κρύβει η χρησιµοποίηση καλυπτικών παραγόντων. ιουρητικά Τα φάρµακα που αυξάνουν την αποβολή των ούρων ονοµάζονται διουρητικά. Τα διουρητικά αυξάνουν τον όγκο των ούρων και συχνά µεταβάλλουν το ph και την ιοντική σύνθεση των ούρων και του αίµατος, ενώ µειώνουν και την αρτηριακή πίεση. Τα διουρητικά βοηθούν στην ελάττωση των υγρών του σώµατος αυξάνοντας τη διούρηση. Παραδείγµατα απαγορευµένων διουρητικών ουσιών: Ακεταζολαµίδη (acetazolamide), Βουµετανίδη (bumetanide), Χλωρθαλιδόνη (chlorthalidone), Αιθακρυνικό οξύ (ethacrynic acid), Φουροσεµίδη (furosemide or frusemide), Υδροχλωροθειαζίδη (hydrochlorothiazide), Μαννιτόλη (mannitol) (απαγορεύεται µε ενδοφλέβια ένεση), Μερσαλύλη (mersalyl), Σπιρονολακτόνη (spironolactone), Τριαµτερένη (triamterene) και οι σχετικές ουσίες. Φάρµακα που περιέχουν ιουρητικά: ιουρητικές ουσίες είναι δυνατό να περιλαµβάνουν εκείνα τα φάρµακα που χρησιµοποιούνται για την θεραπεία της υπέρτασης, της καρδιακής ανεπάρκειας, των νεφρικών και ηπατικών διαταραχών καθώς και της προεµµηνορροϊκής κατακράτησης υγρών. Λόγοι χρησιµοποίησής τους από τους αθλητές: Η κατάχρηση των διουρητικών από τους αθλητές γίνεται συνήθως για δύο βασικούς λόγους: Για να επιτύχουν ταχεία απώλεια βάρους, όσον αφορά αθλήµατα όπου υπάρχουν κατηγορίες βάρους, µε απώτερο στόχο την συµµετοχή σε κάποια µικρότερη κατηγορία βάρους. Για να αυξήσουν τον ρυθµό παραγωγής και αποβολής ούρων. Καθιστώ- Αθλητισµός και Φάρµακα_ 23

26 Κατηγορίες Απαγορευµένων Ουσιών εντός Συναγωνισµού ντας µε αυτόν τον τρόπο τα ούρα πιο αραιά, µειώνεται η συγκέντρωση των διαφόρων ουσιών στα ούρα, γεγονός που καθιστά πιο δύσκολη την ανίχνευση απαγορευµένων ουσιών στα ούρα. Ποιοι αθλητές τα χρησιµοποιούν; Αθλητές που κάνουν συχνότερα χρήση διουρητικών, είναι οι πυγµάχοι, οι αθλητές άλλων πολεµικών τεχνών, οι αρσιβαρίστες. Παρενέργειες ιουρητικών: Βραχυπρόθεσµες: Τα διουρητικά µπορούν να προκαλέσουν απώλεια βάρους, πυρετό, ούρηση κατά τη διάρκεια του ύπνου, συχνοουρία, αφυδάτωση, πονοκεφάλους, δίψα, διαταραχές στην εµµηνόρροια, απώλεια συντονισµού, ναυτία, νεφρική ανεπάρκεια, µεταβολή της όρεξης, γαστρεντερικές διαταραχές. Μακροπρόθεσµες: Μακροπρόθεσµα µπορεί να προκληθεί νεφρική και ηπατική ανεπάρκεια, έκπτωση της νεφρικής και καρδιακής λειτουργίας, η οποία είναι δυνατό να αποδειχθεί θανατηφόρα. Για αυτό πριν, κατά τη διάρκεια και µετά την άσκηση είναι απαραίτητο να λαµβάνονται επαρκείς ποσότητες υγρών. Γλυκοκορτικοστεροειδή Χρήση κορτικοστεροειδών: Τα κορτικοστεροειδή είναι οι πιο ισχυροί αντιφλεγµονώδεις παράγοντες που είναι διαθέσιµοι στην ιατρική. Ωστόσο όταν χορηγούνται συστηµατικά µπορούν να προκαλέσουν ένα αίσθηµα ευφορίας. Η δράση των κορτικοστεροειδών είναι σε γενικές γραµµές αναβολική στο ήπαρ (γλυκονεογένεση) και καταβολική στους µυς, στο δέρµα, στη λέµφο, στο λιπώδη και συνδετικό ιστό. Όλο το φάσµα των δράσεων και των παρενεργειών των γλυκοκορτικοστεροειδών µπορεί είτε να βελτιώσει, είτε να επιδεινώσει την αθλητική απόδοση. Αναφορικά µε την πρώτη περίπτωση µεγάλες δόσεις µπορεί να συγκαλύψουν την ύπαρξη µιας ερεθισµένης άρθρωσης ή τραυµατισµένου µυός, αυξάνοντας έτσι την αθλητική απόδοση σε έναν κατά τα άλλα τραυµατισµένο αθλητή. Η ικανότητά τους εξάλλου να προκαλούν αύξηση της γλυκόζη στο αίµα θα µπορούσε, επιπρόσθετα, να βοηθήσει στον τοµέα της αντοχής. Επίσης η επίδραση των γλυκοκορτικοστεροει- 24 _Αθλητισµός και Φάρµακα

27 Γλυκοκορτικοστεροειδή δών στην αύξηση της ερυθροποίησης και διέγερσης του πρώτου σταδίου στην παραγωγή στεροειδών µπορεί να δράσει ευεργετικά όσον αφορά στην απόδοση. Από την άλλη οι παρενέργειες που ενδέχεται να προκύψουν από την αλόγιστη χρήση τους µπορεί να επηρεάσουν την αυτοσυγκέντρωση του αθλητή, την ικανότητά του να ανταποκρίνεται σε αγώνες αντοχής και να εµποδίσουν τη συµµετοχή του σε κάποιο άθληµα δύναµης. Είδη φαρµάκων που περιέχουν κορτικοστεροειδή Χρήσεις: Η χρήση των κορτικοστεροειδών απαγορεύεται όταν χορηγούνται από το στόµα, πρωκτικά ή µε ενδοφλέβια ή ενδοµυϊκή ένεση. Η χορήγηση επιτρέπεται για: Τοπική χρήση (στον πρωκτό, στα αυτιά, στο δέρµα, στη µύτη και στα µάτια Επιτρέπονται µόνο κρέµες, αλοιφές και σταγόνες για τα µάτια). Εισπνοή Ενδο-αρθρικές ή τοπικές ενέσεις (στην άρθρωση ή σε µαλακό ιστό), π.χ κορτιζόνη, πρεδνιζολόνη. Η χορήγηση κορτικοστεροειδών µε µορφή δισκίου ή σιροπιού απαγορεύεται. Αθλητισµός και Φάρµακα_ 25

28 Απαγορευµένες Μέθοδοι Απαγορευµένες Μέθοδοι Α. Αύξηση Μεταφοράς Οξυγόνου. 1. Ντόπινγκ αίµατος. 2. Χορήγηση προϊόντων που αυξάνουν την πρόσληψη, µεταφορά ή διάθεση οξυγόνου. Β. Φαρµακολογική, Χηµική και Φυσική Τροποποίηση. Γ. Γονιδιακό ντόπινγκ. Α. Αύξηση Μεταφοράς Οξυγόνου 1. Ντόπινγκ αίµατος: Ντόπινγκ Αίµατος πραγµατοποιείται σε έναν αθλητή, προκειµένου να αυξηθεί τεχνητά ο αριθµός των ερυθροκυττάρων στο σώµα. Τρόπος πραγµατοποίησης ντόπινγκ αίµατος: 2-3 µήνες πριν τον αγώνα ή τη διοργάνωση, λαµβάνεται από τον αθλητή µερική ποσότητα από το αίµα του. Το αίµα αυτό αποθηκεύεται, ενώ το σώµα του αθλητή παράγει φυσιολογικά περισσότερο αίµα για να επιστρέψει σε µια φυσιολογική κατάσταση. Το αποθηκευµένο αίµα χορηγείται στον αθλητή περίπου 1 εβδοµάδα πριν τον αγώνα ή τη διοργάνωση. Η χορήγηση επιπλέον αίµατος αυξάνει τον αριθµό των ερυθροκυττάρων και έτσι βελτιώνει την ικανότητα του σώµατος του αθλητή να µεταφέρει οξυγόνο. Εναλλακτικά ο αθλητής µπορεί να λάβει αίµα (µετάγγιση αίµατος) ή ερυθρά αιµοσφαίρια από κάποιον άλλο αθλητή. Λόγοι για τους οποίους οι αθλητές χρησιµοποιούν το ντόπινγκ αίµατος: Αυξάνοντας τον αριθµό των ερυθροκυττάρων αυξάνεται παράλληλα η ικανότητα του σώµατος να µεταφέρει οξυγόνο στους ιστούς. Βρίσκει εφαρµογή σε αθλήµατα αντοχής όπως οι αγώνες δρόµου (µεγάλων συνήθως αποστάσεων), η ποδηλασία, το cross country σκι και άλλα. υσµενείς επιδράσεις - Παρενέργειες: Αλλεργικές αντιδράσεις (ποικίλουν από εξανθήµατα, πυρετό µέχρι νεφρική βλάβη, εάν χρησιµοποιηθεί λάθος τύπος αίµατος). Μετάδοση µολυσµατικών ασθενειών (π.χ ηπατίτιδας, AIDS). Υπερφόρτωση κυκλοφορικού συστήµατος. Σχηµατισµός θρόµβων αίµατος. 26 _Αθλητισµός και Φάρµακα

29 Αύξηση Μεταφοράς Οξυγόνου Απαγορευµένες Μέθοδοι 2. Χορήγηση προϊόντων που αυξάνουν την πρόσληψη, µεταφορά ή διάθεση οξυγόνου (χορήγηση τεχνητών µεταφορέων οξυγόνου ή διαστολέων πλάσµατος): Παραδείγµατα τέτοιων προϊόντων είναι: τα τροποποιηµένα προϊόντα αιµοσφαιρίνης, συµπεριλαµβανοµένων αιµοσφαιρίνης βοοειδών και ανασυνδυασµένης αιµοσφαιρίνης, τα ενθυλακωµένα προϊόντα αιµοσφαιρίνης, τα υπερφθοροχηµικά και το RSR13 *. Τεχνητοί µεταφορείς οξυγόνου: Είναι χηµικά προϊόντα, όπως οι υπερφθοράνθρακες (PFC) και οι βασισµένοι στην αιµοσφαιρίνη µεταφορείς οξυγόνου, που χρησιµοποιούνται ώστε να αυξηθεί το ποσό του οξυγόνου που µπορεί να µεταφερθεί και να χρησιµοποιηθεί από τους µυς που βρίσκονται σε λειτουργία. ιαστολείς πλάσµατος: Είναι σκευάσµατα βασισµένα στην ζελατίνη, στην πολυγελίνη (polygeline) και στο χετάµυλο, όπως για παράδειγµα το Gelofusine και το Haemaccel. Οι αθλητές ενδέχεται να τα χρησιµοποιούν προκειµένου να συγκαλύψουν τις επιδράσεις που προκύπτουν από τη χρήση ερυθροποιητίνης (EPO). Β. Φαρµακολογική, Χηµική και Φυσική Τροποποίηση: Φαρµακολογική, Χηµική και Φυσική Τροποποίηση ορίζεται η χρήση ουσιών και µεθόδων, συµπεριλαµβανοµένων των Παραγόντων Συγκάλυψης (Μάσκες), οι οποίοι αλλάζουν, επιχειρούν να αλλάξουν, ή αναµένεται ότι θα αλλάξουν την ακεραιότητα της σύστασης και την αξιοπιστία των δειγµάτων ούρων που χρησιµοποιούνται για τους ελέγχους ντόπινγκ, συµπεριλαµβανο- µένων, του καθετηριασµού, της αντικατάστασης ούρων και /ή της παραποίησης και της αναστολής της απέκκρισης ούρων. Για την επίτευξη των ανωτέρω γίνεται χρήση προβενεσίδης (probenecid) και σχετικών ουσιών, καθώς επίσης και τροποποίηση των επιπέδων τεστοστερόνης και επιτεστοστερόνης, µε τη χορήγηση επιτεστοστερόνης ή βροµαντάνης (bromantan). Γ. Γονιδιακό ντόπινγκ: Ως γονιδιακό ντόπινγκ ορίζεται η µη θεραπευτική χρήση γονιδίων, γενετικών στοιχείων και / ή κυττάρων, που έχουν την ικανότητα να βελτιώνουν την αθλητική απόδοση. Σε 3 έως 5 χρόνια από τώρα αναµένεται να έχουµε τις πρώτες κλινικές εφαρµογές γονιδιακής θεραπείας. * το RSR13 δρα τροποποιώντας την αλλοστερική δοµή της αιµοσφαιρίνης, γεγονός που επιτρέπει την απελευθέρωση περισσότερου οξυγόνου στους ιστούς. Αθλητισµός και Φάρµακα_ 27

30 Κατηγορίες Απαγορευµένων Ουσιών σε Ορισµένα Αθλήµατα Απαγορευµένες Ουσίες σε Ορισµένα Αθλήµατα Α. Αλκοόλη (Αλκοόλ): Αθλήµατα όπου απαγορεύεται: Η χρήση αλκοόλης (αιθανόλης) απαγορεύεται σε µερικά αθλήµατα όπως ο µηχανοκίνητος αθλητισµός, η σκοποβολή και η ξιφασκία. Λόγοι για τους οποίους οι αθλητές κάνουν χρήση του αλκοόλ: Το αλκοόλ χρησιµοποιείται προκειµένου να µειώσει την ευαισθησία στον πόνο (το αίσθηµα του πόνου), να τονώσει την αυτοπεποίθηση και να καταστείλει τους οποιουσδήποτε ψυχολογικούς φραγµούς που σχετίζονται µε την απόδοση. Ωστόσο χρησιµοποιείται και για να διεγείρει το καρδιαγγειακό σύστηµα, ή για να ελαττώσει το τρέµουλο και την συναισθηµατική έκρηξη που προκαλεί το στρες σε µηχανοκίνητα αθλήµατα. Ένα τέτοιο γεγονός σαφώς µπορεί να δράσει ευεργετικά και σε αθλήµατα που απαιτούν ακρίβεια, όπως είναι η σκοποβολή και η τοξοβολία. Παρενέργειες στους αθλητές: Η αλκοόλη µπορεί να εξασθενήσει την κρίση του ατόµου, τον συντονισµό των κινήσεων και τον χρόνο αντίδρασης του. Επίσης είναι δυνατό να ενισχύσει την αυτοπεποίθηση, µε αποτέλεσµα αυξη- µένη πιθανότητα ανάληψης ρίσκου ή ενεργειών που δεν είναι συνήθεις για τον αθλητή. Σε καταστάσεις παρατεταµένης άσκησης ίσως να αυξήσει τον κίνδυνο εµφάνισης υπογλυκαιµίας. Έτσι δεν πρέπει να καταναλώνεται καθόλου αλκοόλ για 24 ώρες, σε περίπτωση που αθλητής υποφέρει από κάποιο σοβαρό τραυµατισµό µαλακού ιστού. Ακόµη ο αθλητής που καταναλώνει αλκοόλ, θα πρέπει να ενυδατώνεται σε ποσότητες µεγαλύτερες από τις απώλειες υγρών που προκαλεί η ίδια η άσκηση. Οι αθλητές που κάνουν χρόνια κατανάλωση µεγάλων ποσοτήτων αλκοόλ παρουσιάζουν συνήθως µια ανεπαρκή διατροφική πρόσληψη και αύξηση του σωµατικού τους βάρους λόγω υπερβολικής ενεργειακής πρόσληψης, γεγονός που επιδρά αρνητικά στην απόδοση του αθλητή κατά την διάρκεια της αθλητικής του καριέρας. Β. β- Αδρενεργικοί αναστολείς: Οι β-αδρενεργικοί αναστολείς µειώνουν τον καρδιακό ρυθµό, την ισχύ της καρδιακής συστολής και την αρτηριακή πίεση. Ταυτόχρονα εµποδίζουν την αγγειοδιαστολή, γεγονός που συµβάλλει στη µείωση του φόρτου εργασίας της καρδιάς. 28 _Αθλητισµός και Φάρµακα

31 β-αδρενεργικοί αναστολείς Λόγοι χρησιµοποίησής τους από τους αθλητές: Οι αθλητές ενδέχεται να προβούν σε αλόγιστη χρήση β-αδρενεργικών αναστολέων µε σκοπό τη µείωση του καρδιακού τους ρυθµού, τη διατήρηση της ψυχραιµίας τους και την εξάλειψη του σωµατικού τρόµου. Η µείωση του καρδιακού ρυθµού αυξάνει το χρονικό διάστηµα µεταξύ κάθε καρδιακού παλµού. Το γεγονός αυτό επιτρέπει στον αθλητή να ολοκληρώσει τη δραστηριότητά του, χωρίς να επηρεάζει ο καρδιακός παλµός την ακρίβεια των κινήσεών του. Αυτό είναι ένα πλεονέκτηµα, σε αθλήµατα που απαιτούν µεγάλο βαθµό ακρίβειας, όπως η σκοποβολή, η τοξοβολία, τα βελάκια (darts) και το µπιλιάρδο. Οι β-αδρενεργικοί αναστολείς µπορούν ακόµα να χρησιµοποιηθούν για την αντιµετώπιση της ανησυχίας του διαγωνιζόµενου. Φάρµακα που περιέχουν β-αδρενεργικούς αναστολείς: Ενδεικτικές δραστικές ουσίες που δρουν ως β- αδρενεργικοί αναστολείς είναι οι εξής: Ασεβουτολόλη (acebutolol), Αλπρενολόλη (alprenolol), Ατενολόλη (atenolol),λαβεταλόλη (labetalol), Μετοπρολόλη (metoprolol), Ναδολόλη (nadolol), Οξπρενολόλη (oxprenolol), Προπρανολόλη (propranolol), Σοταλόλη (sotalol) και άλλες. Αθλήµατα όπου απαγορεύεται η πρόσληψη β-αδρενεργικών αναστολέων: Οι β-αναστολείς απαγορεύονται σε συγκεκριµένα αθλήµατα (µόνο εντός συναγωνισµού) όπως: Τοξοβολία (εντός και εκτός συναγωνισµού), Έλκηθρο (Bobsleigh), Καταδύσεις, Συγχρονισµένη κολύµβηση, Μοντέρνο πένταθλο, Σκοποβολή, Άλµα µε σκι, Σκι ελεύθερου στιλ, Curling. Οι κανονισµοί της εκάστοτε αρµόδιας αρχής πρέπει να ελέγχονται, ώστε να διευκρινίζεται εάν οι β-αδρενεργικοί αναστολείς απαγορεύονται στο συγκεκριµένο άθληµα. υσµενείς επιδράσεις: Η αλόγιστη λήψη β-αδρενεργικών αναστολέων µπορεί να ελαττώσει επικίνδυνα τον καρδιακό ρυθµό, γεγονός που δύναται να οδηγήσει στην εµφάνιση καρδιακής ανεπάρκειας. Αθλητισµός και Φάρµακα_ 29

32 Συµπληρώµατα διατροφής Έχει διαπιστωθεί ότι µερικά συµπληρώµατα διατροφής και φαρµακευτικά σκευάσµατα βοτάνων περιέχουν απαγορευµένες ουσίες και συγκεκριµένα εφεδρίνη.τα προϊόντα αυτά χρησιµοποιούνται µε προσωπικό ρίσκο και πρέπει να λαµβάνονται µε κάθε επιφύλαξη. Ο αθλητής δεν πρέπει λαµβάνει κάτι που δίνεται από οποιονδήποτε, χωρίς προηγουµένως να έχει ελεγχθεί η ταυτότητά και η νοµιµότητα του προϊόντος αυτού. Συµπληρώµατα Παρότι η υγιεινή και η ισορροπηµένη διατροφή είναι ο θεµέλιος λίθος για τη διασφάλιση της καλής υγείας και της αθλητικής απόδοσης, πολυάριθµα συµπληρώµατα διατροφής διακινούνται στην αγορά στοχεύοντας στη βελτίωση της υγείας και στην ενίσχυση της αθλητικής απόδοσης. Ως συµπλήρωµα, ορίζεται οποιαδήποτε τρόφιµο, πόσιµο υγρό (εκτός από νερό), χάπι, gel, συµπυκνωµένο διάλυµα, σκόνη, κάψουλα, κάλυµµα ζελατίνης, ταµπλέτα ζελατίνης (geltab) ή σταγόνες, που σκοπό έχει να επηρεάσει τη δοµή του σώµατος, τη λειτουργία του ή τη διατροφική κατάσταση, κατά τέτοιο τρόπο ούτως ώστε να έχει αξία για τους σωµατικά δραστήριους ανθρώπους. Το συµπλήρωµα διατροφής, λοιπόν, ορίζεται ως προϊόν τροφής, προστιθέµενο στη συνολική διατροφή, το οποίο περιέχει τουλάχιστον ένα από τα εξής συστατικά: βιταµίνες, ανόργανα συστατικά, βότανα, αµινοξέα, µεταβολίτες, αποστάγµατα ή συνδυασµό οποιωνδήποτε από τα παραπάνω συστατικά. Πρέπει να τονισθεί εδώ ότι ένα συµπλήρωµα δεν µπορεί να παρουσιάζεται ως συµβατική τροφή που µπορεί να αντικαταστήσει ένα φυσιολογικό γεύµα. Έτσι τα συµπληρώµατα διατροφής µπορεί να περιέχουν απαραίτητα θρεπτικά συστατικά όπως βιταµίνες, ανόργανα συστατικά, αµινοξέα, αλλά επίσης και άλλες µη απαραίτητες ουσίες. Πολλοί κατασκευαστές παρουσιάζουν τα προϊόντα τους στην αθλητική κοινότητα ως µέσα αύξησης της αθλητικής επίδοσης. Η προώθηση αυτών των προϊόντων συχνά δεν στηρίζεται σε επιστηµονικές έρευνες ή αξιόπιστα στοιχεία. Έχει διαπιστωθεί ότι µερικά συµπληρώµατα διατροφής και φαρ- µακευτικά σκευάσµατα βοτάνων περιέχουν απαγορευµένες ουσίες και συγκεκριµένα εφεδρίνη. Τα προϊόντα αυτά χρησιµοποιούνται µε προσωπικό ρίσκο και πρέπει να λαµβάνονται µε κάθε επιφύλαξη. Ο αθλητής δεν πρέπει λαµβάνει κάτι που δίνεται από οποιονδήποτε, χωρίς προηγουµένως να έχει ελεγχθεί η ταυτότητά και η νοµιµότητα του προϊόντος αυτού. Ειδικά Συµπληρώµατα Πρωτεΐνης: Οι αθλητές που εµπλέκονται σε προπόνηση µε βάρη και επιδιώκουν την αύξηση της µυϊκής µάζας τους, καθώς και οι αθλητές αντοχής χρειάζονται περισσότερη πρωτεΐνη από τη συνιστώµενη κατά τη διαιτητική πρόσληψη, για να διατηρήσουν ή να αυξήσουν το ισοζύγιο πρωτεΐνης, ειδικά όταν η ενεργειακή πρόσληψη δεν είναι επαρκής για να καλύψει την ηµερήσια ενεργειακή κατανάλωση. Η ικανότητα πάντως των πρωτεϊνικών συµπληρωµάτων να βελτιώνουν την απόδοση περισσότερο και από την ίδια την προπόνηση 30 _Αθλητισµός και Φάρµακα

33 Συµπληρώµατα Βιταµινών Βιταµινών & Μετάλλων είναι αµφίβολη. Αν και η φυσική δραστηριότητα αυξάνει τις διαιτητικές ανάγκες για πρωτεΐνη, η αυξηµένη αυτή ανάγκη εύκολα καλύπτεται από µια φυσιολογική δίαιτα. Τα συµπληρώµατα πρωτεΐνης είναι υποκατάστατα τροφίµων υψηλής πρωτεϊνικής σύστασης, που είναι ήδη διαθέσιµα στη δίαιτα. Στην ουσία όµως η πρωτεΐνη που περιέχεται σε αυτά τα συµπληρώµατα προέρχεται από φυσικές πηγές όπως γάλα, αυγά και σόγια. Τέτοια σκευάσµατα δεν έχουν καµιά διαφορά από τη φυσική πρωτεΐνη που µπορεί να προσλάβει κανείς µε τη διατροφή, ενώ επιπλέον είναι και πιο ακριβά. Το «πλεονέκτηµα», αν µπορεί να χαρακτηριστεί έτσι, των συµπληρωµάτων αυτών είναι το ότι είναι πλέον εύχρηστα από τους πολυάσχολους αθλητές. Συµπληρώµατα Βιταµινών & Μετάλλων: Οι βιταµίνες και τα µέταλλα επιτρέπονται. Ωστόσο µερικές βιταµίνες και σκευάσµατα µετάλλων ενδέχεται να περιέχουν απαγορευµένες ουσίες. Για αυτόν το λόγο οι ετικέτες θα πρέπει να διαβάζονται προσεκτικά. Οι διαγωνιζόµενοι που έχουν µια καλά ισορροπηµένη και ενδεδειγµένη διατροφή δεν χρειάζονται συµπληρώµατα βιταµινών και µετάλλων, εκτός και αν έχουν αναπτύξει κάποια συγκεκριµένη ανεπάρκεια. Συµπληρώµατα Βιταµινών: εν υπάρχουν σοβαρά στοιχεία που να αναδεικνύουν την ύπαρξη εργογόνων αποτελεσµάτων, είτε για κάποια συγκεκριµένη βιταµίνη, είτε για τους συνδυασµούς βιταµινών ανόργανων συστατικών ή για τα ανάλογα βιταµινών. Οι απόψεις που ισχύουν σήµερα σχετικά µε την πρόσληψη συµπληρωµάτων βιταµινών είναι οι ακόλουθες: 1. Οι ανεπάρκειες βιταµινών δύναται να επηρεάσουν αρνητικά και να µειώσουν την αθλητική απόδοση. 2. Τα συµπληρώµατα βιταµινών δεν είναι απαραίτητα σε αθλητές που ακολουθούν µια καλά ισορροπηµένη δίαιτα. 3. Οι αθλητές που κάνουν έντονη προπόνηση ίσως χρειάζονται παρακολούθηση των επιπέδων βιταµινών. 4. Τα συµπληρώµατα βιταµινών θα πρέπει να συστήνονται σε αθλητές που κάνουν κάποια δίαιτα απώλειας βάρους, έχουν διατροφικές διαταραχές ή χαµηλή ενεργειακή πρόσληψη. Η συµπληρωµατική χορήγηση είναι εγγυη- µένη µόνο όταν υπάρχει σαφής απόδειξη ύπαρξης κάποιας ανεπάρκειας. Αθλητισµός και Φάρµακα_ 31

34 Συµπληρώµατα διατροφής Αν υπάρχει ανησυχία για τη διατροφική κατάσταση ενός αθλητή, είναι απαραίτητη η συµβουλή κάποιου ειδικού. 5. Η υπερβολική πρόσληψη βιταµινών, ιδιαίτερα λιποδιαλυτών, δύναται να προκαλέσει συσσώρευσή τους στο σώµα σε τοξικά επίπεδα µε αποτέλεσµα την πρόκληση παρενεργειών. Συµπληρώµατα ανόργανων συστατικών (µετάλλων): Όσον αφορά τα ανόργανα συστατικά οι περισσότεροι αθλητές δεν είναι αναγκαίο να λαµβάνουν συµπληρώµατά τους. Μπορούν να επιτύχουν επαρκή πρόσληψη ανόργανων συστατικών από τη διατροφή, εφόσον ακολουθούνται συγκεκριµένες διατροφικές συνήθειες. Οι ανεπάρκειες ανόργανων συστατικών σε σηµείο που να επηρεάζουν τη σωµατική απόδοση θεωρούνται σπάνιες. Μια εξαίρεση αποτελούν τα χαµηλά επίπεδα σιδήρου (Fe), για την αναπλήρωση του οποίου τα συµπληρώµατα ίσως να είναι ωφέλιµα. Πολλά ανόργανα στοιχεία όταν ληφθούν σε µεγάλες ποσότητες µπορούν να αποβούν επιζήµια για την υγεία. Παρόλα αυτά αναγνωρίζεται ότι ορισµένοι αθλητές µπορεί να µην επιτυγχάνουν επαρκή πρόσληψη ανόργανων συστατικών µέσω της δίαιτας. Τέτοια είναι η περίπτωση αθλητών που προσπαθούν να χάσουν γρήγορα βάρος. Αν υπάρχει ανησυχία για τη διατροφική κατάσταση ενός αθλητή, είναι απαραίτητη η συµβουλή κάποιου ειδικού. υσµενείς επιδράσεις Παρενέργειες υπερβολικής κατανάλωσης βιταµινών και µετάλλων: Η πρόσληψη αυξηµένων ποσοτήτων βιταµινών και µετάλλων µπορεί να έχει σοβαρές παρενέργειες. Βιταµίνη Α: πονοκέφαλος, ναυτία, διάρροια, ξηροδερµία, απολέπιση δέρµατος, φαγούρα, τριχόπτωση, ανορεξία, νεφρική και ηπατική βλάβη, αρθραλγίες. Βιταµίνη D: ανορεξία, ναυτία, αρθραλγίες, αδυναµία, δίψα, αυξηµένη διούρηση, γαστρεντερικές διαταραχές και κατάθλιψη. Βιταµίνη Ε: κεφαλαλγία, ναυτία, κοιλιακός πόνος, εµετός και διάρροια. Βιταµίνη Κ: θροµβώσεις, έµετοι. Θειαµίνη (Β 1 ): γενικά στερείται τοξικότητας. Ριβοφλαβίνη (Β 2 ): γενικά απουσία τοξικότητας. Νιασίνη (Β 3 ): κνησµός, εξανθήµατα, φαγούρα, κάψιµο στο δέρµα, ερύθηµα προσώπου, κεφαλαλγία, ναυτία, ηπατική βλάβη. Βιταµίνη Β 6 (πυριδοξάλη, πυριδοξίνη, πυριδοξαµίνη): απώλεια αισθητικότητας, προβληµατική βάδιση. 32 _Αθλητισµός και Φάρµακα

35 Ginseng Συµπληρώµατα Βοτάνων Φυλλικό οξύ: µπορεί να συγκαλύψει κακοήθη αναιµία από ανεπάρκεια βιτα- µίνης Β 12. Βιταµίνη C (ασκορβικό οξύ): διάρροια, ναυτία και στοµαχικές κράµπες, πιθανώς νεφρολιθίαση, αντιδραστικό σκορβούτο. Ασβέστιο (Ca): δυσκοιλιότητα, καρδιακές αρρυθµίες, νεφρολιθίαση, ασβέστωση µαλακών µορίων. Φώσφορος (Ρ): διαταραχή του µεταβολισµού του ασβεστίου, γαστρεντερική δυσφορία από φωσφορικά άλατα. Μαγνήσιο (Mg): ναυτία, έµετοι, διάρροιες. Συµπληρώµατα βοτάνων: Υπάρχουν αναφορές ότι µερικά σκευάσµατα προκαλούν ποικίλα προβλήµατα υγείας, όπως για παράδειγµα αναφυλακτικές αντιδράσεις. Οι ετικέτες των προϊόντων βοτάνων δεν αντικατοπτρίζουν επακριβώς το περιεχόµενό τους. Πολυάριθµα προϊόντα βοτάνων έχουν διαφηµιστεί ως δυνητικά εργογόνα για άτοµα που ασκούνται. Τρία τέτοια προϊόντα η γ-oryzanol, η Yohimbine (yohimbe), και το Smilax έχουν παρουσιαστεί ως συµπληρώµατα για ασκού- µενους στο bodybuilding, ικανά να αυξάνουν τη µυϊκή µάζα και δύναµη. Ginseng: Η ρίζα ginseng χρησιµοποιείται εδώ και αιώνες στην Ασία. Υπάρχουν πάνω από 20 φυτά που ονοµάζονται ginseng, τα οποία έχουν ποικίλες επιδράσεις, παρεµφερείς των διεγερτικών, δεδοµένου ότι µειώνουν την κόπωση. Επίσης θεωρείται ότι το ginseng δρα ευεργετικά στη λειτουργία του ανοσοποιητικού, αυξάνει την ικανότητα συγκέντρωσης και έχει αντιγηραντικές ιδιότητες. Ωστόσο δεν φαίνεται να υπάρχουν επιστηµονικές αποδείξεις που να υποστηρίζουν αυτούς τους ισχυρισµούς ή τις επιδράσεις της ρίζας ginseng στην αθλητική απόδοση. Ma Huang (Chinese Ephedra): Το Ma Huang είναι ένα φυτό που περιέχει την απαγορευµένη ουσία εφεδρίνη. Χρησιµοποιείται σαν αντιφλεγµονώδης ουσία. Υπάρχουν περίπου 40 είδη Ephedra. Τα σκευάσµατα που περιέχουν εφεδρίνη προκαλούν σοβαρές ψυχιατρικές διαταραχές, όπως ψύχωση και µανία, ενώ παρόµοιες επιδράσεις έχουν αποδοθεί και στην πρόσληψη Εphedra. Αθλητισµός και Φάρµακα_ 33

36 Συµπληρώµατα διατροφής Guarana: H Guarana είναι ένα είδος καφεΐνης, που συχνά βρίσκεται σε συµπληρώµατα διατροφής και βοτάνων. Αναφέρεται ότι η Guarana περιέχει έως και 5% καφεΐνη, ενώ άλλες πηγές καφεΐνης, όπως ο καφές, το τσάι και η σοκολάτα περιέχουν περίπου 1-4%. Πέραν των επιδράσεων που αποδίδονται στην καφεΐνη, οι ισχυρισµοί ότι η guarana έχει ειδικές ψυχοδιεγερτικές ή ενισχυτικές της ενέργειας ιδιότητες, είναι αβάσιµοι. Ωστόσο είναι γνωστό ότι η guarana ίσως διαθέτει µια πιο παρατεταµένη διεγερτική επίδραση σε σύγκριση µε άλλα φυτά που περιέχουν καφεΐνη. Συµπληρώµατα Αµινοξέων: Τα αµινοξέα είναι οι µοριακές δοµικές µονάδες των πρωτεϊνών. Εµπεριέχονται σε πολλές τροφές, για αυτό και δεν απαγορεύονται. Ωστόσο, όπως συµβαίνει µε όλα τα συµπληρώµατα διατροφής, πρέπει να ελέγχονται οι ετικέτες των σκευασµάτων προσεκτικά για άλλα συστατικά, τα οποία πιθανώς απαγορεύονται από τους κανονισµούς του ντόπινγκ. εν υπάρχει επιστηµονική απόδειξη ότι η πρόσληψη συµπληρωµάτων αµινοξέων συντελεί στην αύξηση της αθλητικής επίδοσης. Οι αρσιβαρίστες συνήθως καταναλώνουν διάφορα αµινοξέα στην προσπάθειά τους να ενεργοποιήσουν την απελευθέρωση της αυξητικής ορµόνης (GH) από την υπόφυση, η οποία µε τη σειρά της θα διεγείρει τη µυϊκή ανάπτυξη (βλέπε αυξητική ορµόνη, πεπτιδικές ορµόνες, µιµητικά και ανάλογα). Τα αµινοξέα έχουν επίσης χρησιµοποιηθεί για τη διέγερση της απελευθέρωσης της ινσουλίνης από το πάγκρεας, µιας άλλης αναβολικής ορµόνης, αφού διευκολύνει την πρόσληψη των αµινοξέων από τα µυϊκά κύτταρα. (Βλέπε ινσουλίνη, πεπτιδικές ορµόνες, µιµητικά και ανάλογα). Συµπληρώµατα Γλουταµίνης: Η γλουταµίνη είναι σηµαντικό µέσο για την αποµάκρυνση της περίσσειας των αµινοοµάδων από τον µυ. Ακόµη χρησιµοποιείται ως ενεργειακό υπόστρωµα από τα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήµατος. Αθλητές οι οποίοι έχουν προπονηθεί υπερβολικά παρουσιάζουν τα συµπτώµατα του συνδρόµου υπερπροπόνησης. Τέτοιοι αθλητές θεωρούνται περισσότερο ευάλωτοι σε ποικίλες λοιµώξεις και συγκεκριµένα του ανώτερου αναπνευστικού. Η γλουταµίνη έχει χρησιµοποιηθεί ως συµπλήρωµα σε τραυµατίες για να ενισχύσει το ανοσοποιητικό σύστηµα. Κάτι τέτοιο όµως δεν είναι επιβεβαιω- 34 _Αθλητισµός και Φάρµακα

37 Γλυκίνης & Ζελατίνης Συµπληρώµατα Αµινοξέων µένο για το σύνδροµο υπερπροπόνησης ή για την βελτίωση της απόδοσης. Περισσότερες έρευνες πρέπει να γίνουν για να αποδειχθεί η χρησιµότητα αυτών των συµπληρωµάτων. Συµπληρώµατα Γλυκίνης & Ζελατίνης: Η γλυκίνη είναι ένα µη απαραίτητο αµινοξύ. Σχετίζεται µε το σχηµατισµό φωσφοκρεατίνης και εποµένως µπορεί να θεωρηθεί εργογόνος. Η ζελατίνη προέρχεται από το κολλαγόνο. Επειδή λοιπόν προέρχεται από το συνδετικό ιστό και η αποικοδόµηση του συνδετικού ιστού θεωρείται ότι προκαλεί µυϊκό πόνο, τα συµπληρώµατα ζελατίνης έχουν χρησιµοποιηθεί για την πρόληψη του µυϊκού πόνου µετά την άσκηση. Ωστόσο τα µέχρι τώρα πειράµατα δεν έχουν δείξει κάτι τέτοιο. Συµπληρώµατα Κρεατίνης: Η κρεατίνη είναι µια ένωση, γνωστή ως αµινοξύ, που περιέχει άζωτο,. Βρίσκεται στο κρέας και στα ψάρια. Παράγεται επίσης µέσα στο σώµα, στο ήπαρ. Η κρεατίνη µπορεί να φτάσει στο µυ όπου συνδέεται αµέσως µε φωσφορική ρίζα, ώστε να σχηµατιστεί φωσφοκρεατίνη (PC), µια ένωση υψηλής ενέργειας στο ενεργειακό σύστηµα ATP-PC που είναι αποθηκευµένο στο µυ. Το ενεργειακό σύστηµα ATP-PC είναι απαραίτητο για άµεση παροχή ενέργειας σε αθλήµατα ταχύτητας και δύναµης. Μια από τις αιτίες της κόπωσης κατά τη διάρκεια δραστηριοτήτων υψηλής έντασης, είναι η έλλειψη φωσφοκρεατίνης. Γιατί χρησιµοποιείται από τους αθλητές: Τα συµπληρώµατα κρεατίνης χρησιµοποιούνται από τους αθλητές για να αυξήσουν τα σωµατικά αποθέµατα κρεατίνης και να βελτιώσουν την απόδοσή τους. Πιστεύεται ότι η κρεατίνη βοηθάει την αθλητική απόδοση καθ όσον: Αύξηση της φωσφοκρεατίνης στους µύες επιταχύνει την επανασύνθεση των ουσιών που παρέχουν ενέργεια σε σύντοµες δραστηριότητες υψηλής έντασης. Έχει ρυθµιστική δράση ενάντια στην παραγωγή του γαλακτικού οξέως. Η χορήγηση συµπληρωµάτων κρεατίνης ίσως είναι ευεργετική σε αθλητές που αγωνίζονται σε αθλήµατα, τα οποία απαιτούν µέγιστη προσπάθεια σε µικρό χρονικό διάστηµα (π.χ στην άρση βαρών ή στους δρόµους ταχύτητας) ή σε δραστηριότητες σύντοµες και υψηλής έντασης µε επαναλαµβανό- µενα διαστήµατα παρόµοιων προσπαθειών. ραστηριότητες αντοχής δεν Αθλητισµός και Φάρµακα_ 35

38 Συµπληρώµατα διατροφής φαίνεται να ωφελούνται από τη χορήγηση συµπληρωµάτων κρεατίνης, καθ όσον χρησιµοποιούνται διαφορετικές ενεργειακές οδοί για την υποστήριξη της προσπάθειας. Κάτι τέτοιο ωστόσο δεν έχει ακόµα επιβεβαιωθεί επιστηµονικά. υσµενείς επιδράσεις Παρενέργειες: Υπάρχει ανησυχία για ηπατική και νεφρική βλάβη, µετά από πρόσληψη υψηλών δόσεων κρεατίνης. Σύµφωνα µε τις δηµοσιευµένες έρευνες, δεν υπάρχουν τεκµηριωµένες ανεπιθύµητες ενέργειες συµπληρωµάτων κρεατίνης σε δόσεις µέχρι 30 γραµµάρια την ηµέρα και σε χορήγηση µέχρι 5 χρόνια. Η κρεατίνη επί του παρόντος επιτρέπεται στον αθλητισµό. Συµπληρώµατα Λιπιδίων: Συµπληρώµατα Λεκιθίνης: Η λεκιθίνη είναι ένα φωσφολιπίδιο που βρίσκεται σε διάφορες τροφές (π.χ φασόλια, αυγά, φύτρο σιταριού). Επειδή είναι ένα σηµαντικό συστατικό πολλών τύπων ανθρώπινων ιστών, θεωρείται ότι είναι εργογόνου φύσεως. Ωστόσο η λεκιθίνη δε φαίνεται να είναι αποτελεσµατικό εργογόνο βοήθηµα (αν και αρκετά από τα συστατικά της όπως η χολίνη, θεωρούνται ότι βελτιώνουν την απόδοση). Συµπληρώµατα Καρνιτίνης: Η καρνιτίνη βρίσκεται σε σηµαντικές ποσότητες σε ζωικές τροφές και ιδιαίτερα το κρέας, ενώ σε µικρότερες ποσότητες βρίσκεται και σε φυτικές τροφές. Η χορήγηση συµπληρωµάτων καρνιτίνης θεωρείται ότι ενισχύει τη σωµατική δραστηριότητα εξαιτίας του µεταβολικού της ρόλου στο µυϊκό κύτταρο (90% περίπου αυτής βρίσκεται στους µυϊκούς ιστούς). Θεωρητικά η επιπρόσθετη καρνιτίνη µπορεί να διευκολύνει τη µεταφορά των λιπαρών οξέων στα µιτοχόνδρια για οξείδωση. Ακόµη αναφέρεται ότι η καρνιτίνη µπορεί να διευκολύνει την οξείδωση του πυροσταφυλικού οξέως, κάτι που πιθανόν να ενισχύει την αξιοποίηση της γλυκόζης και να µειώνει την παραγωγή του γαλακτικού οξέως κατά τη διάρκεια της άσκησης, παράγοντες που µπορούν να ενισχύσουν την απόδοση σε µικρής διάρκειας µεγίστη ή υπερ- µεγίστη άσκηση (π.χ αγώνας δρόµου 400 ή 800 µέτρων). Επιπλέον η χορήγηση συµπληρωµάτων καρνιτίνης (L-προπιονυλκαρνιτίνης), έχει χρησιµοποιηθεί αποτελεσµατικά ως µέσο βελτίωσης της ικανότητας για άσκηση σε ασθενείς µε σοβαρές ασθένειες (π.χ περιφερική αγγειακή νόσο). Παρότι 36 _Αθλητισµός και Φάρµακα

39 Ενεργειακά ποτά πρόκειται για λογικές θεωρίες και ενδιαφέρουσες ιατρικές εφαρµογές, οι διαθέσιµες επιστηµονικές αποδείξεις είναι διφορούµενες και γενικά δεν φαίνεται να υποστηρίζουν την ύπαρξη εργογόνου ιδιότητας της καρνιτίνης. Πλήρη διατροφικά / ενεργειακά ποτά: Αυτά τα ποτά, συνήθως στη µορφή ποτού τύπου µιλκσέικ, περιέχουν ποικίλους συνδυασµούς υδατανθράκων, πρωτεϊνών, λίπους, βιταµινών και µετάλλων. Μερικά από αυτά τα προϊόντα περιέχουν και µια πληθώρα θρεπτικών συστατικών και µεταβολιτών. Ενεργειακές ράβδοι: Αυτή η κατηγορία συµπληρωµάτων περιλαµβάνει στερεά τρόφιµα σε µορφή ράβδου. Οι περισσότερες ράβδοι παρέχουν Kcal ενέργειας και περιέχουν ποικίλες αναλογίες υδατανθράκων, πρωτεϊνών, λίπους και ανόργανων στοιχείων. Στα περισσότερα από αυτά τα προϊόντα αναγράφονται αναλύσεις σχετικά µε τα διατροφικά τους περιεχόµενα (π.χ 'περιέχει ginseng ), αν και σε µερικά υπάρχουν ισχυρισµοί για τη δοµή ή τη λειτουργία των συστατικών (π.χ καίει περισσότερο σωµατικό λίπος ). Gel υδατανθράκων: Αυτά τα προϊόντα είναι συνήθως µικρά πακέτα σιροπιών υδατανθράκων (20-30gr), που προορίζονται για χρήση κατά τη διάρκεια παρατεταµένης άσκησης, ως εναλλακτικά µέσα πρόσληψης υδατανθράκων. Στις ετικέτες των προϊόντων αυτών αναγράφονται συνηθέστερα αναλύσεις διατροφικού περιεχοµένου. Αθλητισµός και Φάρµακα_ 37

40 Κανόνες για τους Αθλητές Κανόνες που ένας αθλητής δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάει, πριν λάβει οποιοδήποτε φάρµακο ή διατροφικό συµπλήρωµα. ΠΟΤΕ δεν πρέπει να λαµβάνει ένα φάρµακο ή συµπλήρωµα που κάποιος, πέραν του γιατρού ή του φαρµακοποιού, του υπεύθυνου για θέµατα ντόπινγκ (γνώστη των απαγορευµένων ουσιών και γνώστη των αθλητικών δραστηριοτήτων, κάθε αθλητή) θέλει να του χορηγήσει. Ελέγχει από µόνος του τη σύσταση και την προέλευση του εκάστοτε προϊόντος. Ποτέ δεν λαµβάνει ένα χάπι ή διάλυµα πριν κοιτάξει προσεκτικά τα όσα αναγράφονται στη συσκευασία. Φροντίζει να το πάρει ο ίδιος από την αυθεντική συσκευασία. Ο αθλητής πρέπει να ρωτάει πάντα τη γνώµη του γιατρού του ή του αρµόδιου αθλητικού επιστήµονα, για τις επιδράσεις που µπορεί να έχει το συγκεκριµένο φάρµακο ή συµπλήρωµα στον οργανισµό του και το λόγο για τον οποίο θα ήταν σκόπιµο να το λάβει. ΠΟΤΕ δεν λαµβάνει προϊόντα ξένης προέλευσης, που δεν κυκλοφορούν νόµιµα στην Ελληνική αγορά, ελέγχοντας προσεκτικά τη συσκευασία. Πριν από κάθε έλεγχο ντόπινγκ ο αθλητής ενηµερώνει πάντα τις αρµόδιες αρχές για οποιαδήποτε πρόσληψη περιορισµένων ουσιών και να προσκοµίζει την ανάλογη ιατρική εντολή (συνταγή) και εάν χρειαστεί µια κατάλληλη θεραπευτική απόδειξη. Ο αθλητής πρέπει να θυµάται πάντα ότι το σώµα του καταβάλλει σκληρή προσπάθεια και έτσι χρειάζεται να ακολουθεί ένα υγιεινό τρόπο ζωής (επαρκής σωµατική ανάπαυση, ενυδάτωση, σωστή διατροφή κ.α) Ο αθλητής πρέπει να θυµάται εξίσου ότι έχει το δικαίωµα να πάρει ένα φάρµακο, εάν είναι άρρωστος ή τραυµατισµένος, αλλά παράλληλα έχει και την υποχρέωση να σταµατήσει να ασκείται εάν του ζητηθεί από το γιατρό του. 38 _Αθλητισµός και Φάρµακα

ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΩΝ ΟΥΣΙΩΝ

ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΩΝ ΟΥΣΙΩΝ Σύμφωνα με τον κώδικα Αντι-ντόπινγκ (που τίθεται σε ισχύ το 2005) του Παγκόσμιου Οργανισμού Αντι-ντόπινγκ οι κατηγορίες απαγορευμένων ουσιών έχουν ως εξής: ΔΙΕΓΕΡΤΙΚΑ Τα

Διαβάστε περισσότερα

Πρωταθλητισμός και ντόπινγκ.

Πρωταθλητισμός και ντόπινγκ. 1 Πρωταθλητισμός και ντόπινγκ. Αναβολικές ουσίες, η λειτουργία τους στον ανθρώπινο οργανισμό και οι συνέπειές τους Ο όρος ντόπινγκ αναφέρεται στη χρήση ή χορήγηση απαγορευμένων φαρμακευτικών ουσιών και

Διαβάστε περισσότερα

Γενικό Λύκειο Παραλίας. ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΣΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Διατροφή και αθλητισμός.

Γενικό Λύκειο Παραλίας. ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΣΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Διατροφή και αθλητισμός. Γενικό Λύκειο Παραλίας. ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΣΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Διατροφή και αθλητισμός. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Λουκοπούλου Νεκταρία Η ομάδα μας: Βενετιάδη Νικολίτσα Καγκελάρη Χριστίνα Κολεγιάννης Χρήστος Καρρά Φωτεινή

Διαβάστε περισσότερα

4 ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΑΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΕΦΗΒΟΙ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: 2013 2014

4 ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΑΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΕΦΗΒΟΙ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: 2013 2014 4 ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΑΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΕΦΗΒΟΙ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: 2013 2014 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ Ο αθλητισμός είναι η συστηματική σωματική καλλιέργεια και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΛΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΤΕΣΤΟΣΤΕΡΟΝΗΣ-ΑΝΑΒΟΛΙΚΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΡΗΓΑΣ MD, FEBU ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ. ΕΥΡΩΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ Αθλητισμός Σωματική (φυσική κατάσταση,

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το doping; (I) Προέλευση του όρου. «Doop» (Ολλανδικός όρος) (18ος αιώνας): Νοτιοαφρικάνικο ποτό

Τι είναι το doping; (I) Προέλευση του όρου. «Doop» (Ολλανδικός όρος) (18ος αιώνας): Νοτιοαφρικάνικο ποτό 1 Τι είναι το doping; (I) Προέλευση του όρου «Doop» (Ολλανδικός όρος) (18ος αιώνας): Νοτιοαφρικάνικο ποτό «Ντόουπ» αναφέρεται για πρώτη φορά σε ένα Αγγλικό λεξικό «doping» (ντοπάρισµα) ( ιεθνής όρος) 2

Διαβάστε περισσότερα

Οι παρενέργειες των αναβολικών

Οι παρενέργειες των αναβολικών Οι παρενέργειες των αναβολικών Στους άνδρες: Ακμή, αυξημένη επιθετικότητα και σεξουαλική διάθεση. Χρήση για μεγάλο διάστημα μπορεί να προκαλέσει στειρότητα και ανικανότητα, αναστολή της σπερματογένεσης,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΛΑΘΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ/-ΡΙΩΝ

ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΛΑΘΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ/-ΡΙΩΝ ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΛΑΘΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ/-ΡΙΩΝ Η επαρκής πρόσληψη όλων των θρεπτικών συστατικών αποτελεί τη βάση της προσφοράς της διατροφής στην επιτυχία του αθλητή. Βασίλης Μούγιος Καθηγητής βιοχηµείας της άσκησης http://users.auth.gr/mougios

Διαβάστε περισσότερα

ΝΤΟΠΙΝΓΚ :Μαθαίνουμε για να αποφεύγουμε. Ερευνητική εργασία των μαθητών της Α λυκείου του 1 ου ΕΠΑΛ Ναύπλιου

ΝΤΟΠΙΝΓΚ :Μαθαίνουμε για να αποφεύγουμε. Ερευνητική εργασία των μαθητών της Α λυκείου του 1 ου ΕΠΑΛ Ναύπλιου ΝΤΟΠΙΝΓΚ :Μαθαίνουμε για να αποφεύγουμε Ερευνητική εργασία των μαθητών της Α λυκείου του 1 ου ΕΠΑΛ Ναύπλιου περιεχόμενα Εισαγωγή Τι είναι το ντόπινγκ Ιστορική αναδρομή στον διεθνή και ελληνικό χώρο κατηγορίες

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ζούμε στην εποχή των συμπληρωμάτων διατροφής. Κάθε φαρμακείο είναι πλήρως εξοπλισμένο με όλη την γκάμα των συμπληρωμάτων σε οποιαδήποτε μορφή και εάν κυκλοφορούν: χάπια, κάψουλες,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΠΟΤΑ ΘΕΜΑ : ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΤΩΝ

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΠΟΤΑ ΘΕΜΑ : ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΠΟΤΑ ΘΕΜΑ : ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΤΩΝ 2ο ΛΥΚΕΙΟ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ ΟΝΟΜΑ ΟΜΑΔΑΣ: 3Ε ΟΝΟΜΑΤΑ ΜΕΛΩΝ: ΓΚΟΤΙΝΟΠΟΥΛΟΥ ΕΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Το θέμα της εργασίας μας είναι η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ. Ασχοληθήκαμε με τις διατροφικές συνήθειες των αθλητών από την αρχαία Ελλάδα έως και σήμερα. Βρέθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης, Τµήµα Επιστήµης Φυσικής Αγωγής & Αθλητισµού DOPING Θεόφιλος Πυλιανίδης Αναπληρωτής Καθηγητής

ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης, Τµήµα Επιστήµης Φυσικής Αγωγής & Αθλητισµού DOPING Θεόφιλος Πυλιανίδης Αναπληρωτής Καθηγητής ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης, Τµήµα Επιστήµης Φυσικής Αγωγής & Αθλητισµού DOPING Θεόφιλος Πυλιανίδης Αναπληρωτής Καθηγητής ΑνθρώπιναΌρια Η1 η νίκηκαιτοχρυσόµετάλλιοστουςοα Η επίτευξη παγκόσµιας επίδοσης

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μην χάσετε στην θάλασσα ότι με κόπο κερδίσατε στην πισίνα: συμπληρώματα διατροφής και άλλα «κόλπα» Γιώργος Σακκάς PhD

Πώς να μην χάσετε στην θάλασσα ότι με κόπο κερδίσατε στην πισίνα: συμπληρώματα διατροφής και άλλα «κόλπα» Γιώργος Σακκάς PhD Πώς να μην χάσετε στην θάλασσα ότι με κόπο κερδίσατε στην πισίνα: συμπληρώματα διατροφής και άλλα «κόλπα» Γιώργος Σακκάς PhD ΤΕΦΑΑ - Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Σήμερα θα μιλήσουμε για τα εξής θέματα: Τι κερδίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ KAI ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Νικόλαος Χ. Σύρμος ANAΠΑΡΑΓΩΓΗ Ο άνθρωπος αναπαράγεται με αμφιγονική αναπαραγωγή. Δύο γαμετικά κύτταρα,το ωάριο (θηλυκό)

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτα βήματα στην πρόληψη του ντόπινγκ!

Πρώτα βήματα στην πρόληψη του ντόπινγκ! Πρώτα βήματα στην πρόληψη του ντόπινγκ! ΒΑΣΙΚΟ-Επίπεδο Τι είναι το ντόπινγκ; Αύξηση απόδοσης με τηχρήση απαγορευμένων ουσιών ή απαγορευμένων μεθόδων Αθέμιτη ενέργεια που φέρει κινδύνους για την υγεία Διεθνείς

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές ενεργειακές απώλειες κατά την εφηβεία Ανάπτυξη Τυπικές ηµερήσιες δραστηριότητες Ιδιαίτερες δραστηριότητες για το συγκεκριµένο άθληµα.

Βασικές ενεργειακές απώλειες κατά την εφηβεία Ανάπτυξη Τυπικές ηµερήσιες δραστηριότητες Ιδιαίτερες δραστηριότητες για το συγκεκριµένο άθληµα. ιατροφή στην εφηβεία και άθληση-ενεργειακή ισορροπία και πρόσληψη Ηµεροµηνία δηµοσίευσης: 17 Φεβρουαρίου 2003 Τα διαιτολόγιο ενός νεαρού αθλητή θα πρέπει αρχικά να είναι επαρκές σε θερµίδες αλλά και σε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Μετεµµηνοπαυσιακό Ορµονικό Προφίλ Εµµηνόπαυση καλείται η παύση της εµµήνου ρύσης µιας γυναίκας και σηµατοδότηση το τέλος της δυνατότητας τεκνοποίησης µε φυσιολογικό τρόπο. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ Sport Nutrition by ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ Ενέργεια που καταναλώνουμε Βασικός μεταβολισμός: 1800 kcal + καθημερινή δραστηριότητα Μια ημέρα στο γραφείο: 150 με 200 kcal Μια ώρα αθλητικής δραστηριότητας: 500

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

Greek. 1 Ερώτ ηση: Είμαι εξ ολοκλήρου υπεύθυνος για κάθε ουσία που χρησιμοποιώ, εισάγω με ένεση ή επιθέτω στο

Greek. 1 Ερώτ ηση: Είμαι εξ ολοκλήρου υπεύθυνος για κάθε ουσία που χρησιμοποιώ, εισάγω με ένεση ή επιθέτω στο Greek 1 Ερώτ ηση: Είμαι εξ ολοκλήρου υπεύθυνος για κάθε ουσία που χρησιμοποιώ, εισάγω με ένεση ή επιθέτω στο σώμα μου. Εξήγ ηση: Όλοι οι αθλητές πρέπει να είναι προνοητικοί και να ενημερώνονται διαρκώς

Διαβάστε περισσότερα

Εξαρτησιογόνες ουσίες

Εξαρτησιογόνες ουσίες Ναρκωτικά Ναρκωτικά-Εξάρτηση Ο όρος ναρκωτικά χρησιµοποιείται για να χαρακτηρίσει όλες τις τοξικές ψυχοτρόπες ουσίες που διακινούνται παρανόµως και προκαλούν σοβαρή διαστρέβλωση της προσωπικότητας του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΔΕΙΚΤΗΣ STRESS ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΩΝ (ASI) Τα επινεφρίδια είναι δυο µικροί αδένες. Βρίσκονται πάνω από τα νεφρά και ο καθένας τους ζυγίζει 3 έως 5 γραµµάρια. Τους χαρακτηρίζει ο γοργός

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά απόκάποιογεύµα, οπότετοαίµαείναιπλούσιοσε θρεπτικές ύλες από

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ

Μάθημα: ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Μάθημα: ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ Υπεύθυνος Μαθήματος: ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΑΛΜΠΑΝΙΔΗΣ Αναπληρωτής Καθηγητής Διάλεξη 5η ΝΤΟΠΙΝΓΚ ΚΑΙ ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ί Π ή Θ ά ημοκρίτειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Αθλητική ιατροφή: Μύθοι & Πραγµατικότητα

Αθλητική ιατροφή: Μύθοι & Πραγµατικότητα Αθλητική ιατροφή: Μύθοι & Πραγµατικότητα Γιώργος Νάσσης, MSc,PhD Εργοφυσιολόγος- ιατροφολόγος Email: gnassis@phed.uoa.gr Οι αθλητές καταναλώνουν συµπληρώµατα διατροφής 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Το στρες Πρώτη νευροενδοκρινολογική απάντηση Δεύτερη νευροενδοεκρινολογική απάντηση Ο υποθάλαμος Κορτιζόλη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών» ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών»

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΤΕΡΑ Ε ΟΜΕΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΑ ΙΑΤΡΟΦΗΣ: ΥΠΟΣΧΕΣΕΙΣ & ΠΑΓΙ ΕΣ. Βασίλης Μούγιος, PhD Αναπληρωτής Kαθηγητής Bιοχηµείας της Άσκησης ΤΕΦΑΑ Α.Π.Θ.

ΝΕΟΤΕΡΑ Ε ΟΜΕΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΑ ΙΑΤΡΟΦΗΣ: ΥΠΟΣΧΕΣΕΙΣ & ΠΑΓΙ ΕΣ. Βασίλης Μούγιος, PhD Αναπληρωτής Kαθηγητής Bιοχηµείας της Άσκησης ΤΕΦΑΑ Α.Π.Θ. ΝΕΟΤΕΡΑ Ε ΟΜΕΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΑ ΙΑΤΡΟΦΗΣ: ΥΠΟΣΧΕΣΕΙΣ & ΠΑΓΙ ΕΣ ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΣΤΟ ΜΕΤΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ EΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΑΘΛΗΤΩΝ, Αθήνα, 29-30 Ιανουαρίου 2005 Βασίλης Μούγιος, PhD Αναπληρωτής Kαθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα. Θέµατα που θα αναπτυχθούν Ντόπινγκ, µια ανέντιµηκαι επικίνδυνη για την υγεία συµπεριφορά. Θεωρία. Θεωρία. Τι είναι το ντόπινγκ

Έρευνα. Θέµατα που θα αναπτυχθούν Ντόπινγκ, µια ανέντιµηκαι επικίνδυνη για την υγεία συµπεριφορά. Θεωρία. Θεωρία. Τι είναι το ντόπινγκ Θέµατα που θα αναπτυχθούν Ντόπινγκ, µια ανέντιµηκαι επικίνδυνη για την υγεία συµπεριφορά. Θεοδωράκης Γιάννης Ορισµοί και πληροφορίες σχετικές µε το πρόβληµα του ντόπινγκ στα σπορ. Ιδέες για παρεµβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση σώµατος και αθλητική απόδοση. Μακρυλλός.Γ.Μιχάλης, Msc Κλινικός Διαιτολόγος-Διατροφολόγος Διατροφή στον Πρωταθλητισµό Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο

Σύσταση σώµατος και αθλητική απόδοση. Μακρυλλός.Γ.Μιχάλης, Msc Κλινικός Διαιτολόγος-Διατροφολόγος Διατροφή στον Πρωταθλητισµό Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Σύσταση σώµατος και αθλητική απόδοση Μακρυλλός.Γ.Μιχάλης, Msc Κλινικός Διαιτολόγος-Διατροφολόγος Διατροφή στον Πρωταθλητισµό Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Γενικά Συχνά ερωτήµατα των αθλητών : 1. ποιο είναι το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Η αυξητική

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το doping; (I) Προέλευση του όρου. «Doop» (Ολλανδικός όρος) (18ος αιώνας): Νοτιοαφρικάνικο ποτό

Τι είναι το doping; (I) Προέλευση του όρου. «Doop» (Ολλανδικός όρος) (18ος αιώνας): Νοτιοαφρικάνικο ποτό 1 Τι είναι το doping; (I) Προέλευση του όρου «Doop» (Ολλανδικός όρος) (18ος αιώνας): Νοτιοαφρικάνικο ποτό «Ντόουπ» αναφέρεται για πρώτη φορά σε ένα Αγγλικό λεξικό «doping» (ντοπάρισµα) ( ιεθνής όρος) L

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Πρότυπα περίθαλψης () για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Μετάφρασ η σε: Ολοκληρώθ ηκε από: Email: 1 1 2 3 4 Οι άνθρωποι με συμπτώματα οστεοαρθρίτιδας (ΟΑ) θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε επαγγελματία του τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Πότε και τι να τρώμε πριν την προπόνηση 1. Ένα μεγάλο γεύμα

Διαβάστε περισσότερα

Ντόπινγκ, µια ανέντιµη και επικίνδυνη για την υγεία συµπεριφορά.

Ντόπινγκ, µια ανέντιµη και επικίνδυνη για την υγεία συµπεριφορά. Ντόπινγκ, µια ανέντιµη και επικίνδυνη για την υγεία συµπεριφορά. Θεοδωράκης Γιάννης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Θέµατα που θα αναπτυχθούν Ορισµοί και πληροφορίες σχετικές µε το πρόβληµα του ντόπινγκ στα σπορ.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΜΟΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΘΛΗΣΗ

ΟΡΜΟΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΘΛΗΣΗ ΟΡΜΟΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΘΛΗΣΗ Βασίλης Μούγιος, PhD ΤΕΦΑΑ ΑΠΘ http://users.auth.gr/mougios Παράγοντες που επηρεάζουν τις ορµονικές αποκρίσεις στην άσκηση Τύπος άσκησης Οξεία Χρόνια Προσαρµογές Αντοχής/δυναµική/αερόβια

Διαβάστε περισσότερα

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Η προεκλαµψία είναι πολύ πιο συνήθης από ό,τι πιστεύουν οι περισσότεροι άνθρωποι. Στην πραγµατικότητα είναι η συνηθέστερη σοβαρή επιπλοκή της κύησης. Η προεκλαµψία

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι τα Αναβολικά Ανδρογόνα Στεροειδή;

Τι είναι τα Αναβολικά Ανδρογόνα Στεροειδή; Τι είναι τα Αναβολικά Ανδρογόνα Στεροειδή; Τα αναβολικά ανδρογόνα στεροειδή είναι φυσικές ή τεχνητές ενώσεις που δρουν με τρόπο παρόμοιο με την ορμόνη τεστοστερόνη. Η τεστοστερόνη προκαλεί την ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ESCAPE: Μιαεκπαιδευτική αθλητική πρόκλησηγιατηνενίσχυση τηςαυτογνωσίαςτωνµαθητών

ESCAPE: Μιαεκπαιδευτική αθλητική πρόκλησηγιατηνενίσχυση τηςαυτογνωσίαςτωνµαθητών ESCAPE: Μιαεκπαιδευτική αθλητική πρόκλησηγιατηνενίσχυση τηςαυτογνωσίαςτωνµαθητών 21 ο Γυµνάσιο Πάτρας Σχ. Έτος 2012-13 13 ΑΘΛΟΥΜΑΣΤΕ CITIUS ALTIUS FORTIUS πιο γρήγορα πιο ψηλά πιο δυνατά Ντόπινγκ

Διαβάστε περισσότερα

Φάρμακα και Τροχαία Ατυχήματα. Μαρία Μυρωνίδου-Τζουβελέκη Αναισθησιολόγος Καθ. Φαρμακολογίας Α Εργ. Φαρμακολογίας, Ιατρική Σχολή, Α.Π.

Φάρμακα και Τροχαία Ατυχήματα. Μαρία Μυρωνίδου-Τζουβελέκη Αναισθησιολόγος Καθ. Φαρμακολογίας Α Εργ. Φαρμακολογίας, Ιατρική Σχολή, Α.Π. Φάρμακα και Τροχαία Ατυχήματα Μαρία Μυρωνίδου-Τζουβελέκη Αναισθησιολόγος Καθ. Φαρμακολογίας Α Εργ. Φαρμακολογίας, Ιατρική Σχολή, Α.Π.Θ Μεγάλη αύξηση της κατανάλωσης φαρμάκων Περίπου 20% των φαρμάκων που

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ

ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ Διαβάστε προσεκτικά ολόκληρο το φύλλο οδηγιών χρήσης προτού αρχίσετε να παίρνετε αυτό το φάρμακο. Περιέχει όλες τις σημαντικές πληροφορίες σχετικά με τη θεραπεία σας. Εάν έχετε περαιτέρω

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Τα Ανδρικά Ορµονικά Προφίλ Παραδοσιακά, οι αλλαγές στις ανδρικές ορµόνες, οι σχετιζόµενες µε την ηλικία, δεν θεωρήθηκαν προβληµατικές επειδή η γονιµότητα στους άνδρες παραµένει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΑ ΒΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΝΤΟΠΙΝΓΚ! ΒΑΣΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ

ΠΡΩΤΑ ΒΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΝΤΟΠΙΝΓΚ! ΒΑΣΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ Εναρμονίζοντας τη γνώση για τις ιατρικές επιπτώσεις του ντόπινγκ ΠΡΩΤΑ ΒΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΝΤΟΠΙΝΓΚ! ΒΑΣΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 2: Υπάρχουν διάφορες θεωρίες σχετικά με την προέλευση του όρου «ντόπινγκ».

Διαβάστε περισσότερα

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο Αλκοόλ και ασθένειες του Συκωτιού (Πηγή: http://www.patient.co.uk/health/alcohol-and-liver-disease) Απόδοση στα ελληνικά: Αθανάσιος Μπάκας (υπεύθυνος του προγράμματος) Η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων αλκοόλ

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ

ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΒασίληςΜούγιος, PhD ΤΕΦΑΑ ΑΠΘ http://mougios.webpages.auth.gr Μεταβολικό σύνδροµο Παθολογική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση συμπληρωμάτων κρεατίνης. Ανάγκη ή μύθος; Λαπαρίδης Κώστας,MSc, PhD, Exercise Specialist Αν. Καθηγητής, ΤΕΦΑΑ Κομοτηνής

Χρήση συμπληρωμάτων κρεατίνης. Ανάγκη ή μύθος; Λαπαρίδης Κώστας,MSc, PhD, Exercise Specialist Αν. Καθηγητής, ΤΕΦΑΑ Κομοτηνής Χρήση συμπληρωμάτων κρεατίνης. Ανάγκη ή μύθος; Λαπαρίδης Κώστας,MSc, PhD, Exercise Specialist Αν. Καθηγητής, ΤΕΦΑΑ Κομοτηνής Εισαγωγή Βασιζόμενοι στην διαθέσιμη έρευνα, η κρεατίνη έχει αποδειχθεί ότι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΑ ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ

ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΑ ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΑ ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ Είναι γνωστό το πρόβλημα της χρήσης ναρκωτικών ουσιών. Με τα χρόνια παρουσιάζεται ραγδαία αύξηση των θυμάτων που εθίζονται σε εξαρτισιογόνες ουσίες. Πιο συγκεκριμένα,τα

Διαβάστε περισσότερα

GREEK. Ερωτήσεις και απαντήσεις www.wada-ama.org

GREEK. Ερωτήσεις και απαντήσεις www.wada-ama.org GREEK Ερωτήσεις και απαντήσεις www.wada-ama.org Ερώτηση: Είμαι εξ ολοκλήρου υπεύθυνος για κάθε ουσία που χρησιμοποιώ, εισάγω με ένεση ή επιθέτω στο σώμα μου. Απάντηση: Σωστό Εξήγηση: Όλοι οι αθλητές πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ: ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΡΗΣΤΗ IRBEPRESS 75 mg, 150 mg, 300 mg δισκία Ιρβεσαρτάνη

ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ: ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΡΗΣΤΗ IRBEPRESS 75 mg, 150 mg, 300 mg δισκία Ιρβεσαρτάνη ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ: ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΡΗΣΤΗ IRBEPRESS 75 mg, 150 mg, 300 mg δισκία Ιρβεσαρτάνη Διαβάστε προσεκτικά ολόκληρο το φύλλο οδηγιών χρήσης προτού αρχίσετε να παίρνετε αυτό το φάρμακο. Φυλάξτε

Διαβάστε περισσότερα

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν:

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν: 1 Τι είναι η Κίρρωση του Ήπατος: Η κίρρωση του ήπατος είναι μία χρόνια πάθηση του ήπατος κατά την οποία παρατηρείται καταστροφή του ιστού του ήπατος και αλλαγή της αρχιτεκτονικής του, γεγονός που οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ Ι Μη Ναρκωτικά Αναλγητικά

ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ Ι Μη Ναρκωτικά Αναλγητικά ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ Ι Μη Ναρκωτικά Αναλγητικά Π. ΠΑΠΠΑΣ Εργαστήριο Φαρµακολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων Αντιµετώπιση του πόνου ΑΝΑΛΓΗΤΙΚΑ αίσθηµα πόνου Ναρκωτικά αναλγητικά Μη ναρκωτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΥΝΔΕΟΜΕΝΕΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΨΥΧΟΔΡΑΣΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΥΝΔΕΟΜΕΝΕΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΨΥΧΟΔΡΑΣΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΥΝΔΕΟΜΕΝΕΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΨΥΧΟΔΡΑΣΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ Ελένη Γεωργίλα Απαρτιωμένη Διδασκαλία Οι διαταραχές που σχετίζονται με τη χρήση ψυχοδραστικών ουσιών, θεωρούνται διεθνώς ένα από τα μεγαλύτερα κοινωνικά

Διαβάστε περισσότερα

TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ

TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ Εργασία της Ειρήνης Καλλιντεράκη Μαθήτρια Τ.Α.Δ. - 2 ο Γυμνάσιο Αργυρούπολης Αθλήτρια Α.Σ. ΑΙΑΝΤΑ Αγ. Δημητρίου ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΟΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΑΘΛΗΜΑΤΟΣ Το Taekwondo είναι μία

Διαβάστε περισσότερα

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ.

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. 314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΥΪΚΗΣ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑΣ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΧΡΟΝΙΑ Ή ΜΟΝΙΜΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΜΥΪΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Ανάγκες Αθλητών Μεγάλων Αποστάσεων. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας Επίκουρος Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης

Διατροφικές Ανάγκες Αθλητών Μεγάλων Αποστάσεων. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας Επίκουρος Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης Διατροφικές Ανάγκες Αθλητών Μεγάλων Αποστάσεων Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας Επίκουρος Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης % Πρόσληψη Ημερήσιας Ενέργειας 60 50 40 % 30 20 10 0 ΥΔΑΤ (55-60) ΛΙΠΟΣ (25-30) ΠΡΩΤΕΙΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Γεωργίου Μανουσάκη

ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Γεωργίου Μανουσάκη ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Γεωργίου Μανουσάκη Η κατανόηση του τρόπου δράσης ορισµένων ιχνοστοιχείων µπορεί να οδηγήσει στη θεραπεία πολλών και σοβαρών ασθενειών όπως είναι η σχιζοφρένεια, η στειρότητα, οι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΒΟΛΙΚΑ. Μερικά από τα πιο συνήθη εμπορικά σκευάσματα αναβολικών στεροειδών είναι τα παρακάτω:

ΑΝΑΒΟΛΙΚΑ. Μερικά από τα πιο συνήθη εμπορικά σκευάσματα αναβολικών στεροειδών είναι τα παρακάτω: Τι είναι τα Αναβολικά Ανδρογόνα Στεροειδή; ΑΝΑΒΟΛΙΚΑ Τα αναβολικά ανδρογόνα στεροειδή είναι φυσικές ή τεχνητές ενώσεις που δρουν με τρόπο παρόμοιο με την ορμόνη τεστοστερόνη. Η τεστοστερόνη προκαλεί την

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Υγεία & βελτίωση της αθλητικής απόδοσης Α.Ο. ΠΡΩΤΕΑΣ Αγγελοπούλου Μαντώ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας & Διατροφής Διατροφή η σημαντικότερη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013 ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013 Στην αρχαία Ελλάδα, όταν ήκμαζαν, η φιλοσοφία, τα μαθηματικά, η γεωμετρία, και γεννιόταν η ιατρική επιστήμη,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ. Φαρμακα. Θυροξίνη (Τ 4 ), Τριιωδοθυρονίνη (Τ 3 ) Αντιθυρεοειδικά

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ. Φαρμακα. Θυροξίνη (Τ 4 ), Τριιωδοθυρονίνη (Τ 3 ) Αντιθυρεοειδικά ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ Φαρμακα Θυροξίνη (Τ 4 ), Τριιωδοθυρονίνη (Τ 3 ) Αντιθυρεοειδικά Θυροειδής Πρόσθια και οπίσθια επιφάνεια Κύτταρα θυρεοειδούς κολλοειδές ΘΥΡΕΟΕΙΔΙΚΕΣ ΟΡΜΟΝΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Αρσάκειο Γενικό Λύκειο Ψυχικού Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Σχολικό έτος: 2013-2014 Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ ΑΛΚΟΟΛ ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ v Μεταξύ ατόμων ηλικίας από 15 μέχρι 25 ετών βγήκαν τα ακόλουθα συμπεράσματα: Κοινωνικότητα (71%) Τους αρέσει η γεύση (51%) Δημιουργεί αίσθημα χαλάρωσης (12%) Προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 3: ΗΠΑΤΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΗΠΑΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη της απώλειας βάρους Ενίσχυση προγράμματος αποκατάστασης ΕΡΓΑΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας»

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Παρουσίαση Κλινικής Περίπτωσης : Χατζοπούλου Μ., Νοσηλεύτρια ΠΕ, MSc,

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση στο Σακχαρώδη Διαβήτη

Άσκηση στο Σακχαρώδη Διαβήτη Άσκηση στο Σακχαρώδη Διαβήτη Δρ Παναγιώτης Β. Τσακλής ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Εργαστήριο Εµβιοµηχανικής & Εργονοµίας Άσκηση?? «Η άσκηση παίζει καθοριστικό ρόλο στην αντιµετώπιση του διαβήτη» Βελτιώνει τη δράση της ινσουλίνης

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΝ 20ο ΚΑΙ 21ο ΑΙΩΝΑ ΙΑΤΡΙΚΗ-ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΝ 20ο ΚΑΙ 21ο ΑΙΩΝΑ ΙΑΤΡΙΚΗ-ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΝ 20ο ΚΑΙ 21ο ΑΙΩΝΑ ΙΑΤΡΙΚΗ-ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΝΙΚΟΛΕΤΑ ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΥ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΔΟΓΡΑΝΛΗΣ ΑΛΕΞΙΑ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΘΑΝΑΣΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΜΑΙΡΗ ΒΑΛΟΥΞΗ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΚΑΡΑΠΤΣΙΑ ΒΑΡΒΑΡΑ ΣΤΟΧΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα ΙΙΙ. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης

Παράρτημα ΙΙΙ. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης Παράρτημα ΙΙΙ Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης Σημείωση : Οι τροποποιήσεις στην Περίληψη των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΟΡΩΝ ΑΔΕΙΩΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΟΡΩΝ ΑΔΕΙΩΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΟΡΩΝ ΑΔΕΙΩΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ Επιστημονικά πορίσματα - Σύνδρομο στέρησης: Για τα Effentora/Actiq, έχουν εμφανιστεί 54 περιστατικά ρίγους που

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΟΔΟΥ ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΑΚΧΑΡΩΝ-ΠΡΟΤΕΙΝΕΤΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΑΛΜΥΡΟ ΝΕΡΟ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΟΝ ΣΔ -ΜΕΙΩΣΗ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αύξηση & Ανάπτυξη. Υπερπλασία: αύξηση του αριθµού των κυττάρων & Υπερτροφία : αύξηση του µεγέθους των κυττάρων

Αύξηση & Ανάπτυξη. Υπερπλασία: αύξηση του αριθµού των κυττάρων & Υπερτροφία : αύξηση του µεγέθους των κυττάρων Αύξηση & Ανάπτυξη Αύξηση Κυτταρική διαίρεση και καθαρή πρωτεϊνική σύνθεση & Ανάπτυξη Αύξηση διαστάσεων (ανάστηµα) Αύξηση οστών (σπονδυλική στήλη και κάτω άκρα) Αύξηση σκελετικού µυ Αύξηση σπλάχνων Υπερπλασία:

Διαβάστε περισσότερα

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια 39 αμινοξέα Μ.Β. 4500 προοπιομελανοκορτίνη(pomc) 1. κορτικοτροπίνη (ACTH), 2. β λιποτροφίνη (β LPH), 3. γ λιποτροφίνη (γ LPH),

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΗΣ ΑΓΩΝΩΝ ΔΡΟΜΟΥ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΗΣ ΑΓΩΝΩΝ ΔΡΟΜΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ESCAPE ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΗΣ ΑΓΩΝΩΝ ΔΡΟΜΟΥ Βασικές απαιτήσεις για τη διατροφή των αθλητών Τα τελευταία χρόνια οι αθλητικές επιδόσεις αυξάνονται αδιάκοπα. Η συνηθισμένη

Διαβάστε περισσότερα

διαιτητικές συνήθειες εμβρυϊκή εφηβείας ψυχογενής ανορεξία

διαιτητικές συνήθειες εμβρυϊκή εφηβείας ψυχογενής ανορεξία ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Οι σωστές διατροφικές συνήθειες συμβάλλουν σημαντικά στην προαγωγή της υγείας και στην πρόληψη χρόνιων νοσημάτων. Όσο πιο νωρίς αποκτάμε συνήθειες που προάγουν την υγεία μας τόσο λιγότερα

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΦΥΛΟ ΣΤΟΝ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΛΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Εύα Ζιώζιου, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων Τροφίμων ΑΥΓΟ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ

Γράφει: Εύα Ζιώζιου, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων Τροφίμων ΑΥΓΟ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΑΥΓΟ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Εδώ και χρόνια υπάρχει ένας βομβαρδισμός από πληροφορίες οτι το αυγό, που είναι πλούσιο σε χοληστερόλη, μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα χοληστερόλης στο αίμα, τον κίνδυνο δημιουργίας αρτηριοσκλήρωσης

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

αλλά θεωρείται χαμηλής ποιότητας και δεν θεωρείται αξιόπιστη. Πολλές από τις μελέτες στα αναβολικά στεροειδή είναι τέτοιου τύπου. 2.

αλλά θεωρείται χαμηλής ποιότητας και δεν θεωρείται αξιόπιστη. Πολλές από τις μελέτες στα αναβολικά στεροειδή είναι τέτοιου τύπου. 2. Αναβολικά Στεροειδή Πότε άρχισε αυτή η ιστορία; Οι πρώτες αναφορές χρήσης των αναβολικών στεροειδών φημολογείται ότι ξεκινάνε περίπου τη δεκαετία του '50 στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Άρσης Βαρών στην Βιέννη.

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

Κράμπα. Παράγοντες πρόκλησης μυϊκής κράμπας

Κράμπα. Παράγοντες πρόκλησης μυϊκής κράμπας Κράμπα -Η εμφάνιση κράμπας είναι συχνότερη σε άτομα της 3ης ηλικίας, σε μη γυμνασμένους και υπέρβαρους ανθρώπους ακόμα και στους αθλητές,ιδίως ύστερα απο μακρά εξαντλητική προσπάθεια και έντονη εφίδρωση.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο της συνείδησης

Επίπεδο της συνείδησης Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 20-25 Επίπεδο της συνείδησης Η µερική ή ολική απώλεια της συνείδησης του πάσχοντος είναι µια σοβαρή κατάσταση, κατά την οποία διαταράσσεται

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα Κύτταρο Το κύτταρο αποτελείται από μέρη τα οποία έχουν συγκεκριμένη δομή και επιτελούν μία συγκεκριμένη λειτουργία στην όλη οργάνωση του κυττάρου. Δομή κυτταροπλασματικής μεμβράνης Συστήματα επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ Νούς υγιής εν σώµατι υγιή ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ιατροφή και Υγεία Η υγεία αλλά και η νόσος είναι καταστάσεις που δεν οφείλονται ποτέ σε ένα µόνο παράγοντα. Οι κύριες οµάδες παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα